Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2791 1330259 1279573 2026-10-20T13:36:08Z Sanduíche de Presunto 78137 Athbhreithniú agus leathnú ar an alt, le feabhsuithe ar na foinsí. 1330259 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} '''An Bhrasaíl''' (ainm oifigiúil: '''Poblacht Chónaidhmitheach na Brasaíle'''; Portaingéilis: ''República Federativa do Brasil'') is tír í atá suite in oirthear agus i lár [[Meiriceá Theas]]. Is í an tír is mó ar an mór-roinn ó thaobh achair de agus is í an cúigiú tír is mó ar domhan í. Tá cósta fada aici ar an [[Aigéan Atlantach]], agus tá teorainn aici le gach tír i Meiriceá Theas seachas an tSile agus Eacuadór. Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil agus an teanga is mó a labhraítear sa tír. De réir meastachán an IBGE, bhí thart ar 214.2 milliún duine ina gcónaí sa Bhrasaíl ar an 1 Iúil 2026.<ref name="IBGE-pop">{{Lua idirlín|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/html|teideal=Brasil — Cidades e Estados|foilsitheoir=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|language=pt-BR|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref name="Britannica">{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/place/Brazil|teideal=Brazil|foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> [[Íomhá:Rio de Janeiro, Brazil -21.jpg|mion|clé|220px|[[Rio de Janeiro]], agus an ''Cristo Redentor'' sa chúlra]] == Tíreolaíocht == Clúdaíonn an Bhrasaíl thart ar 8.5 milliún ciliméadar cearnach. Síneann a críoch ón abhantrach mhór [[Abhainn na hAmasóine|na hAmasóine]] sa tuaisceart go dtí ceantair fhothrópaiceacha sa deisceart. Tá cósta thart ar 7,400 km ar fad aici ar an Atlantach. Tá teorainn aici le gach tír i Meiriceá Theas seachas an tSile agus Eacuadór. Tá teorainn aici freisin le Guáin na Fraince, críoch thar lear de chuid na Fraince.<ref name="Britannica"/> Tá éagsúlacht mhór sa tírdhreach: cuimsíonn sé machairí agus foraoisí báistí san Amasóin, ardchríocha fairsinge i lár agus in oirthear na tíre, savanna sa Cerrado, bogaigh an [[Pantanal]] agus machairí sa deisceart. Tá cuid mhór den tír sna trópaicí; bíonn aeráid mheánchiorclach in abhantrach na hAmasóine, coinníollacha níos tirime i gcodanna den oirthuaisceart, agus aeráid fhothrópaiceach i ndeisceart na tíre. I measc na n-aibhneacha móra tá an Amasóin, an Paraná agus an São Francisco.<ref name="Britannica"/> Aithníonn an IBGE sé bhithóm ilchríochacha sa Bhrasaíl: an tAmasóin, an [[Cerrado]], an [[Caatinga]], Foraois an Atlantaigh, an Pantanal agus an [[Pampa]]. Tá siad éagsúil ó thaobh aeráide, fásra agus fiadhúlra de, agus cuireann siad le bithéagsúlacht na tíre. Is ceisteanna tábhachtacha iad cosaint na bhforaoisí agus na n-éiceachóras, dífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, mianadóireacht, tinte agus tionchair an athraithe aeráide. Tá béim curtha ag an mBanc Domhanda ar an ngá atá le cosaint na hAmasóine agus an Cerrado agus le forbairt eacnamaíoch atá níos inbhuanaithe.<ref name="IBGE-biomes">{{Lua idirlín|url=https://www.ibge.gov.br/en/geosciences/full-list-geosciences/18341-biomes.html?edicao=18347|teideal=Biomes|foilsitheoir=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref name="WorldBank">{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/ext/en/country/brazil|teideal=Brazil|foilsitheoir=World Bank Group|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Stair == {{Príomhalt|Stair na Brasaíle}} Bhí pobail dhúchasacha ina gcónaí sa chríoch atá anois ina Brasaíl na mílte bliain sular tháinig na hEorpaigh ann. Sa bhliain 1500, shroich turas Portaingéalach faoi cheannas [[Pedro Álvares Cabral]] cósta na críche. De réir a chéile, bhunaigh an Phortaingéil coilíneacht ann, agus ba iad plandálacha cána siúcra, mianadóireacht agus, níos déanaí, caife cuid de na príomhghníomhaíochtaí eacnamaíocha. Bhí an geilleagar coilíneach ag brath go mór ar shaothar sclábhaithe, agus tugadh na milliúin Afracach go héigeantach chun na Brasaíle trí thrádáil thrasatlantach na sclábhaithe.<ref name="Britannica"/><ref name="History1889">{{Lua idirlín|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/1889|teideal=Since 1889|foilsitheoir=Encyclopedia.com|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Sa bhliain 1808, bhog cúirt ríoga na Portaingéile go Rio de Janeiro agus fórsaí Napoleon ag gabháil don Phortaingéil.<ref name="Britannica"/> D'fhás stádas polaitiúil na Brasaíle laistigh den mhonarcacht Phortaingéalach, agus d'fhógair Pedro I neamhspleáchas na tíre in 1822. Bhí an Bhrasaíl ina himpireacht go dtí 1889, nuair a cuireadh deireadh leis an monarcacht agus nuair a bunaíodh poblacht. Cuireadh deireadh go foirmiúil leis an sclábhaíocht in 1888, ach lean éagothroime shóisialta agus chiníocha ar aghaidh i ndiaidh na fuascailte.<ref name="LOC">{{Lua idirlín|url=https://guides.loc.gov/brazil-country-guide|teideal=Brazil: Hispanic Reading Room Country Guide|foilsitheoir=Library of Congress|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref name="History1889"/> Le linn an 20ú haois, d'fhás ról an stáit sa gheilleagar agus sa tionsclaíocht, go háirithe faoi rialtas [[Getúlio Vargas]]. Bogadh an phríomhchathair ó Rio de Janeiro go [[Brasília]] in 1960.<ref name="Britannica"/> Tháinig coup míleata in 1964 agus tháinig réimeas údarásach ina dhiaidh; mhair an riail mhíleata go dtí 1985. Ghlac an tír bunreacht nua in 1988, rud a chuir creat daonlathach agus cónaidhme ar fáil don phoblacht chomhaimseartha.<ref name="OxfordMilitary">{{Lua idirlín|url=https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199366439.013.413|teideal=The Brazilian Military Regime, 1964–1985|údar=Marcos Napolitano|foilsitheoir=Oxford Research Encyclopedia of Latin American History|dáta=26 Aibreán 2018|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref name="Constitution">{{Lua idirlín|url=https://www4.planalto.gov.br/legislacao/portal-legis/legislacao-1/constituicao|teideal=Constituição da República Federativa do Brasil|foilsitheoir=Presidência da República do Brasil|language=pt-BR|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Sa bhliain 2022, toghadh [[Luiz Inácio Lula da Silva]] mar uachtarán arís tar éis dó an t-uachtarán a bhí ag dul as oifig, [[Jair Bolsonaro]], a shárú sa dara babhta den toghchán. Ar an 8 Eanáir 2023, rinne lucht tacaíochta Bolsonaro ruathar ar fhoirgnimh na Comhdhála Náisiúnta, na Cúirte Uachtaraí agus na hoifige uachtaráin i Brasília; rinneadh damáiste fairsing do na foirgnimh agus imscrúdaíodh na hionsaithe mar ionsaí ar institiúidí an stáit.<ref name="Reuters-8Jan">{{Lua idirlín|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/reuters/2023/01/08/bolsonaristas-rompem-bloqueio-e-invadem-area-da-esplanada.htm|teideal=Bolsonaristas invadem e vandalizam Planalto, Congresso e STF; Lula decreta intervenção no DF|údar=Adriano Machado, Ricardo Brito agus Lisandra Paraguassu|foilsitheoir=Reuters / UOL|dáta=8 Eanáir 2023|language=pt-BR|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Polaitíocht agus rialtas == Is poblacht chónaidhme uachtaránachta í an Bhrasaíl. Is é an t-uachtarán ceann an stáit agus ceann an rialtais. Tá trí bhrainse rialtais ann: an brainse feidhmiúcháin, an brainse reachtaíochta agus an brainse breithiúnach. Is í an Chomhdháil Náisiúnta an reachtas cónaidhme, agus tá dhá sheomra inti: Seomra na dTeachtaí agus an Seanad Cónaidhmeach. Tá bunús dlíthiúil an chórais leagtha amach i mBunreacht 1988.<ref name="Constitution"/><ref name="LOC"/> Bíonn córais ilpháirtí agus toghcháin i bhfeidhm, ach bíonn easaontas polaitiúil, éagothroime shóisialta, díospóireachtaí faoi éilliú agus teannas idir institiúidí ina ngnéithe den saol poiblí freisin. Ó dheireadh na deachtóireachta míleata, tá rialtais éagsúla tar éis dul i gcomharbacht ar a chéile trí thoghcháin, cé go bhfuil díospóireachtaí maidir le cuimhne na deachtóireachta agus le teorainneacha chumhacht na n-institiúidí fós tábhachtach sa pholaitíocht.<ref name="OxfordMilitary"/><ref name="WorldBank"/> == Rannáin riaracháin == Tá 26 stát agus Ceantar Cónaidhme amháin sa Bhrasaíl. Chun críocha staidrimh agus pleanála, grúpálann an IBGE iad i gcúig réigiún: an Tuaisceart, an tOirthuaisceart, an Lár-Iarthar, an tOirdheisceart agus an Deisceart.<ref name="Britannica"/><ref name="Constitution"/> {| class="wikitable" ! Réigiún !! Aonaid chónaidhme |- | An Tuaisceart | [[Acre]], [[Amapá]], [[Amazonas]], [[Pará]], [[Rondônia]], [[Roraima]], [[Tocantins]] |- | An tOirthuaisceart | [[Alagoas]], [[Bahia]], [[Ceará]], [[Maranhão]], [[Paraíba]], [[Pernambuco]], [[Piauí]], [[Rio Grande do Norte]], [[Sergipe]] |- | An Lár-Iarthar | [[Ceantar Cónaidhme Bhrasília]], [[Goiás]], [[Mato Grosso]], [[Mato Grosso do Sul]] |- | An tOirdheisceart | [[Espírito Santo]], [[Minas Gerais]], [[Rio de Janeiro (stát)|Rio de Janeiro]], [[São Paulo (stát)|São Paulo]] |- | An Deisceart | [[Paraná]], [[Rio Grande do Sul]], [[Santa Catarina]] |} == Daonra, teanga agus sochaí == Tá formhór mór dhaonra na Brasaíle ina gcónaí i gceantair uirbeacha, agus tá cathracha móra le fáil ar fud na tíre. Tá [[São Paulo]] ar an gceantar uirbeach is mó; tá Rio de Janeiro, Brasília, Salvador, Fortaleza, Belo Horizonte, Recife agus Manaus i measc na n-ionad uirbeach tábhachtach eile.<ref name="Britannica"/> Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil agus an teanga is forleithne. Labhraítear go leor teangacha dúchasacha freisin. D'aithin daonáireamh 2022 295 teanga dhúchasacha a bhí á labhairt ag daoine dúchasacha dhá bhliain d'aois nó níos sine; áirítear Tikúna, Guarani Kaiowá agus Guajajara orthu. Tá pobail dhúchasacha agus a dteangacha thar a bheith éagsúil ó thaobh réigiúin agus staire de.<ref name="LOC"/><ref name="IBGE-indigenous">{{Lua idirlín|url=https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/en/agencia-press-room/2184-news-agency/news/44866-2022-census-brazil-has-391-indigenous-ethnicities-and-295-indigenous-languages.html|teideal=2022 Census: Brazil has 391 Indigenous ethnicities and 295 Indigenous languages|údar=Jana Peters agus Marília Loschi|foilsitheoir=IBGE|dáta=24 Deireadh Fómhair 2025|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Múnlaíodh sochaí na Brasaíle le stair na bpobal dúchasach, coilíniú na Portaingéile, sclábhaíocht na nAfracánach agus tonnta inimirce ón Eoraip, ón Meánoirthear agus ón Áise. Tá cultúir agus féiniúlachtaí réigiúnacha éagsúla sa tír. In ainneoin a hacmhainní agus a heacnamaíochta móire, tá éagothroime shóisialta agus chiníoch fós le sonrú, agus tá difríochtaí móra idir deiseanna eacnamaíocha na réigiún.<ref name="WorldBank"/><ref name="LOC"/> == Geilleagar == Tá ceann de na geilleagair is mó i Meiriceá Laidineach ag an mBrasaíl. Is geilleagar éagsúil í ina bhfuil seirbhísí, tionsclaíocht, talmhaíocht, mianadóireacht agus táirgeadh fuinnimh tábhachtach. I measc na bpríomhghníomhaíochtaí tá táirgeadh bia agus tráchtearraí talmhaíochta, mianadóireacht agus próiseáil miotal, déantúsaíocht, seirbhísí airgeadais, tráchtáil agus teicneolaíocht. Tá an tír ina mórtháirgeoir agus ina mór-onnmhaireoir táirgí talmhaíochta agus mianraí, ach tá difríochtaí suntasacha idir réigiúin maidir le hioncam, bonneagar agus rochtain ar dheiseanna. Pléann an Banc Domhanda agus an OECD dúshláin leanúnacha a bhaineann le táirgiúlacht, éagothroime agus forbairt inbhuanaithe.<ref name="WorldBank"/><ref name="OECD">{{Lua idirlín|url=https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-outlook-volume-2026-issue-1_2d1956f0-en/full-report/brazil_f971a312.html|teideal=Brazil: OECD Economic Outlook, Volume 2026 Issue 1|foilsitheoir=Organisation for Economic Co-operation and Development|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Cultúr == Tá cultúr na Brasaíle éagsúil ó thaobh réigiúin, teanga, ceoil, damhsa, bia agus traidisiún de. Tá samba, bossa nova agus seánraí ceoil eile a tháinig chun cinn sa tír aitheanta go hidirnáisiúnta. Tá Carnabhal na Brasaíle, peil agus capoeira ar chuid de na léirithe cultúrtha is cáiliúla. Aithníonn UNESCO roinnt traidisiún Brasaíleach mar oidhreacht chultúrtha dholáimhsithe, lena n-áirítear ciorcal na capoeira, frevo agus an ''samba de roda'' i Bahia.<ref name="UNESCO">{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/state/brazil-BR|teideal=Brazil — Intangible Cultural Heritage|foilsitheoir=UNESCO|language=en|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Féach freisin == * [[Stair na Brasaíle]] * [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022]] * [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Náisiúin G-20}} {{Meiriceá Theas}} {{DEFAULTSORT:Brasaíl, An}} [[Catagóir:An Bhrasaíl|*]] [[Catagóir:Náisiúin G-15]] [[Catagóir:Náisiúin G-20]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|B]] 2bt1xz9i3rqv5id3ylfebcf4my12lvu 0 6965 1330270 983058 2026-10-20T15:50:39Z Sanduíche de Presunto 78137 Leathnú ar an alt le foinsí nua agus sonraí nuashonraithe. 1330270 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Bandeira de Alagoas.svg|mion|deas|alt=Bratach le bandaí ingearacha dearga, bána agus gorma; armas an stáit sa bhanda bán.|Bratach stáit Alagoas.]] [[Íomhá:Brazil State Alagoas.svg|mion|deas|alt=Léarscáil den Bhrasaíl agus Alagoas aibhsithe.|Suíomh Alagoas in oirthuaisceart na Brasaíle.]] Is stát de chuid na [[an Bhrasaíl|Brasaíle]] é '''Alagoas''', atá suite in oirthuaisceart na tíre, ar chósta an [[Aigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aige le [[Pernambuco]] ó thuaidh agus siar ó thuaidh, le [[Sergipe]] ó dheas agus le [[Bahia]] siar ó dheas. Is í [[Maceió]] príomhchathair an stáit. De réir Dhaonáireamh 2022, bhí 3,127,683 duine ina gcónaí in Alagoas; ba é 3,221,128 an meastachán daonra do 2026. Tá achar de thart ar 27,831 km² aige.<ref name="IBGE-Alagoas">[https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/al.html Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE), ''Alagoas — Cidades e Estados''] (sonraí 2022, 2025 agus meastachán 2026; rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> == Tíreolaíocht == Tá Alagoas ar imeall thoir réigiún Oirthuaisceart na Brasaíle. Tá an cósta suite feadh an Aigéin Atlantaigh agus tá líon mór murlaigh agus inbhear ann. I measc na murlaigh is suntasaí tá [[Murlach Mundaú]] agus [[Murlach Manguaba]], gar do Maceió agus do Marechal Deodoro.<ref name="IPHAN-MD">[https://www.gov.br/iphan/pt-br/patrimonio-cultural/patrimonio-material/bens-tombados/conjuntos-urbanos-tombados-cidades-historicas/nordeste/marechal-deodoro-al Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional (IPHAN), “Marechal Deodoro (AL)”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> [[Íomhá:Lagoa Mundaú - AL.jpg|mion|clé|alt=Uisce agus oileáin i Murlach Mundaú.|Tírdhreach Murlach Mundaú in aice le Maceió.]] Tá an talamh cois cósta níos ísle agus níos tais ná cuid mhór den taobh istigh. Níos faide ón gcósta, athraíonn an tírdhreach agus an fásra de réir na báistí agus na hithreach. Tá bithóm [[Caatinga]] le fáil go háirithe intíre, agus tá bithóm [[Mata Atlântica|na Foraoise Atlantach]] le fáil i gcuid mhór den chrios cósta. Is gné thábhachtach de thíreolaíocht dheisceart an stáit í [[Abhainn São Francisco]] agus a hinbhir; ritheann an abhainn feadh cuid den teorainn idir Alagoas agus na stáit chomharsanacha.<ref name="IBGE-Biomas">[https://www.ibge.gov.br/geociencias/informacoes-ambientais/vegetacao/15842-biomas.html Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, “Biomas e Sistema Costeiro-Marinho do Brasil”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref><ref name="Codevasf">[https://www.gov.br/codevasf/pt-br/acesso-a-informacao/institucional/area-de-atuacao/unidades-federativas Companhia de Desenvolvimento dos Vales do São Francisco e do Parnaíba (Codevasf), “Unidades Federativas”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> Tá éagsúlacht mhór i gcoinníollacha aeráide an stáit: bíonn an cósta níos tais, agus bíonn aeráid leath-thirim i gcuid mhór den taobh istigh. De réir fhoilseachán an Instituto do Meio Ambiente do Estado de Alagoas, clúdaíonn bithóm Caatinga thart ar 48.5% d'achar an stáit.<ref name="IMA-Revista">Alex Nazário, “O Bioma Caatinga em Alagoas”, in ''Revista Ambiental'', iml. 5, uimhir 1 (2022), Instituto do Meio Ambiente do Estado de Alagoas. [https://www2.ima.al.gov.br/wp-content/uploads/2025/05/REVISTA-AMBIENTAL-V5-IMA.pdf PDF].</ref> De réir MapBiomas, taifeadadh thart ar 859 heicteár de dhífhoraoisiú sa bhithóm Caatinga agus 12 heicteár sa bhithóm Mata Atlântica laistigh de Alagoas in 2025.<ref name="MapBiomas">[https://rad.ia.mapbiomas.org/rad2025/publication-web-resources/html/publication-66.html MapBiomas, ''Relatório Anual do Desmatamento no Brasil 2025'', tábla 21] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> [[Íomhá:Praia de Pajuçara, Maceió, Alagoas.jpg|mion|deas|alt=Trá ghainmheach agus farraige ag Pajuçara.|Trá Pajuçara i Maceió.]] == Stair == Tá fianaise seandálaíochta ar lonnaíocht dhaonna in Alagoas a théann siar breis agus ocht míle bliain; aimsíodh uirlisí cloiche, criadóireacht agus pictiúir charraige sa stát.<ref name="IPHAN-Arq">[https://www.gov.br/iphan/pt-br/superintendencias/alagoas/patrimonio-arqueologico Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional (IPHAN), “Patrimônio Arqueológico”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> Roimh theacht na Portaingéile, bhí pobail dhúchasacha ina gcónaí sa réigiún. Le linn riail choilíneach na Portaingéile, bhí an chríoch atá anois ina stát Alagoas mar chuid de [[Captaenacht Pernambuco]]. Bhí plandálacha cána siúcra agus muilte siúcra tábhachtach don gheilleagar cósta, agus bhí an táirgeadh ag brath go mór ar shaothar daoine a cuireadh faoi sclábhaíocht.<ref name="IPHAN-MD"/><ref name="Anderson">Robert Nelson Anderson, “The Quilombo of Palmares: A New Overview of a Maroon State in Seventeenth-Century Brazil”, ''Journal of Latin American Studies'', iml. 28, uimhir 3 (1996), lgh. 545–566. [https://doi.org/10.1017/S0022216X00023889 DOI: 10.1017/S0022216X00023889].</ref> [[Íomhá:Quilombo dos Palmares é palco de reflexão e festa no 20 de novembro (31175668795).jpg|mion|clé|alt=Cuairteoirí ag ócáid chultúrtha i bPáirc Chuimhneacháin Quilombo dos Palmares.|Ócáid chomórtha i bPáirc Chuimhneacháin Quilombo dos Palmares, ag Serra da Barriga.]] Bhí [[Quilombo dos Palmares]] ar cheann de na pobail quilombo ba shuntasaí sa Bhrasaíl choilíneach. Bhí sé bunaithe i réigiún [[Serra da Barriga]], sa cheantar atá anois ina bhardas de [[União dos Palmares]], agus d'fhás sé as pobail a bhí ag éalú ón sclábhaíocht agus ag cur in aghaidh údarás coilíneach. Bhí an quilombo gníomhach go háirithe sa 17ú haois agus tá sé ina ábhar tábhachtach i stair na sclábhaíochta agus i staidéar ar fhriotaíocht na nAfra-Bhrasaíleach. Cláraíodh Serra da Barriga mar shuíomh oidhreachta faoi chosaint ag IPHAN in 1986; osclaíodh Páirc Chuimhneacháin Quilombo dos Palmares in 2007.<ref name="Anderson"/><ref name="IPHAN-Arq"/><ref name="FCP-Memorial">[https://www.gov.br/palmares/pt-br/departamentos/protecao-preservacao-e-articulacao/serra-da-barriga-1/parque-memorial-quilombo-dos-palmares Fundação Cultural Palmares, “Parque Memorial Quilombo dos Palmares”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> Ar an 16 Meán Fómhair 1817, d'eisigh rí na Portaingéile, João VI, foraithne lena scaradh Alagoas ó Pernambuco agus lenar bunaíodh Captaenacht Alagoas ar leith.<ref name="Decree1817">[https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/atos/dim/1817/dim-16-9-1817-1.htm ''Decreto de 16 de setembro de 1817''], Presidência da República do Brasil.</ref> Bhí cathair Alagoas, ar a dtugtar [[Marechal Deodoro]] inniu, ina príomhchathair ar dtús. Aistríodh suíomh an rialtais go Maceió in 1839. Tar éis fhorógra na poblachta sa Bhrasaíl in 1889, rinneadh stát den iar-chúige.<ref name="IPHAN-MD"/><ref name="SECULT-Maceio">[https://cultura.al.gov.br/municipios/historico-dos-municipios-alagoanos/342-historico-de-municipios/374-historico-do-municipio-de-maceio Secretaria de Estado da Cultura de Alagoas, “Histórico do município de Maceió”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> == Riarachán agus daonra == Tá 102 bhardas in Alagoas, agus is í Maceió príomhchathair agus príomhionad riaracháin an stáit.<ref name="IBGE-Alagoas"/><ref name="IBGE-Regions">[https://www.ibge.gov.br/apps/regioes_geograficas/pdfs-extra/O%20recorte%20das%20Regi%C3%B5es%20Geogr%C3%A1ficas%20Imediatas%20e%20Intermedi%C3%A1rias%20de%202017.pdf Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, ''O recorte das Regiões Geográficas Imediatas e Intermediárias'' (2017)] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> Tá Arapiraca ar cheann de na príomhionaid uirbeacha eile. I measc na mbailte a bhfuil baint acu le stair agus le hoidhreacht chultúrtha an stáit tá Marechal Deodoro, Penedo, Piranhas agus União dos Palmares.<ref name="IPHAN-Material">[https://www.gov.br/iphan/pt-br/superintendencias/alagoas/patrimonio-material Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional, “Patrimônio Material”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> {| class="wikitable" |+ Príomhshonraí faoi Alagoas ! Tomhas !! Luach !! Bliain |- | Daonra de réir an daonáirimh || 3,127,683 || 2022 |- | Meastachán daonra || 3,221,128 || 2026 |- | Achar || 27,830.662 km² || 2025 |- | Dlús daonra || 112.38 duine/km² || 2022 |- | Líon na mbardas || 102 || — |} <small>Foinse: IBGE; is meastachán é figiúr 2026, ní toradh daonáirimh.<ref name="IBGE-Alagoas"/></small> == Siombailí stáit == [[Íomhá:Bandeira de Alagoas.svg|mion|deas|alt=Bratach le bandaí ingearacha dearga, bána agus gorma; armas an stáit sa bhanda bán.|Bratach stáit Alagoas.]] Cruthaíodh bratach stáit Alagoas le Dlí Stáit Uimh. 2,628 an 23 Meán Fómhair 1963; rinne an dlí céanna leasú ar armas an stáit. Tá trí bhanda ingearacha inti: dearg ar thaobh na cruite, bán sa lár agus gorm ar an taobh eile. Tá armas an stáit, gan an mana, i lár an bhanda bháin.<ref name="FlagLaw1963">[https://sapl.al.al.leg.br/media/sapl/public/normajuridica/1989/2/2_texto_integral.pdf Assembleia Legislativa do Estado de Alagoas, ''Constituição do Estado de Alagoas'', “Lei Estadual n.º 2.628, de 23 de setembro de 1963”, lch. 311.]</ref> == Geilleagar == Tá [[cána siúcra]] agus próiseáil siúcra ar cheann de bhunúis stairiúla gheilleagar Alagoas. Tá táirgeadh na cána fós suntasach: thuairiscigh an IBGE 16,332,258 tona a táirgeadh in 2025, ar achar bainte de 265,573 heicteár.<ref name="IBGE-Cana">[https://www.ibge.gov.br/explica/producao-agropecuaria/cana-de-acucar/al Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, “Produção de Cana-de-açúcar em Alagoas”], sonraí 2025 agus sraith stairiúil an luacha táirgeachta (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> Tá talmhaíocht agus próiseáil bia tábhachtach freisin i ngeilleagar an stáit, agus tá seirbhísí, tráchtáil agus turasóireacht le fáil sna cathracha agus feadh an chósta.<ref name="FCP-Alagoas">[https://www.gov.br/palmares/pt-br/departamentos/protecao-preservacao-e-articulacao/serra-da-barriga-1/localizacao-e-servico Fundação Cultural Palmares, “Localização e Serviço — Serra da Barriga”] (rochtain: 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> === Luach táirgeachta cána siúcra === Taispeánann an tábla thíos luach ainmniúil na táirgeachta cána siúcra de réir na sraithe stairiúla a d'fhoilsigh an IBGE. Tá na barraí comhréireach leis an luach is airde sa tábla (2024). Níor coigeartaíodh na luachanna airgeadaíochta le haghaidh boilscithe, mar sin ní ionann an t-athrú iontu agus athrú comhionann ar an méid fisiciúil a táirgeadh.<ref name="IBGE-Cana"/> {| class="wikitable" |+ Luach táirgeachta cána siúcra in Alagoas, 2021–2025 ! Bliain !! Luach ainmniúil (R$ milliún) !! Barra coibhneasta |- | 2021 || 1,651.373 || █████████████ |- | 2022 || 1,639.960 || █████████████ |- | 2023 || 2,253.674 || ██████████████████ |- | 2024 || 2,528.156 || ████████████████████ |- | 2025 || 2,284.875 || ██████████████████ |} == Oidhreacht agus cultúr == Tá lárionaid stairiúla Marechal Deodoro, Penedo agus Piranhas faoi chosaint ag IPHAN mar gheall ar a n-ailtireacht agus ar a dtábhacht stairiúil. Tá foirgnimh reiligiúnacha, cearnóga agus sráideanna stairiúla sna bailte sin a léiríonn forbairt na lonnaíochtaí sa tréimhse choilíneach agus sa 19ú haois.<ref name="IPHAN-Material"/><ref name="IPHAN-MD"/> [[Íomhá:PENEDO - AL.jpg|mion|deas|alt=An ghealach os cionn túr cloig eaglaise i Penedo.|An ghealach os cionn thúr Eaglais São Gonçalo i Penedo.]] Tá oidhreacht chultúrtha Alagoas múnlaithe ag pobail dhúchasacha, ag stair na coilíneachta agus na sclábhaíochta, agus ag traidisiúin Afra-Bhrasaíleacha. I measc na dtraidisiún a luaitear i bhfoinsí oifigiúla tá na Caboclinhas, na Taieiras, na Negras da Costa, na Baianas agus an Samba-de-matuto. Baineann na cleachtais seo le ceol, damhsa, deasghnátha agus féilte áitiúla.<ref name="FCP-Alagoas"/> Tá turasóireacht chósta tábhachtach i gceantair ar nós Maceió agus Pajuçara, agus meallann bailte mar Penedo agus Piranhas cuairteoirí ar spéis leo a n-oidhreacht ailtireachta agus a suíomhanna cois abhann. Tá Serra da Barriga agus Páirc Chuimhneacháin Quilombo dos Palmares tábhachtach freisin chun stair na sclábhaíochta agus an fhriotaíocht ina haghaidh a léiriú.<ref name="IPHAN-Material"/><ref name="FCP-Memorial"/><ref name="FCP-Alagoas"/> == Féach freisin == * [[Maceió]] * [[Quilombo dos Palmares]] * [[Stáit na Brasaíle]] {{Stáit agus réigiúin na Brasaíle}} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stáit na Brasaíle]] otgxxifvsr37izspbui0essfiqgagv4 0 9784 1330327 1209997 2026-10-21T10:35:46Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Comhluadar]] go [[Comhluadar (eagraíocht)]] 1209997 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Ba eagraíocht Ghaeilge í '''Comhluadar Teoranta''' a bunaíodh sa bhliain 1993. Thug Comhluadar tacaíocht agus comhairle do thuismitheoirí ar mhian leo a gcuid páistí a thógáil trí mheán na Gaeilge. Sa bhliain 1993, tháinig grúpa tuismitheoirí (ochtar) le chéile agus iad ag iarraidh gréasán a bhunú le teaghlaigh eile le Gaeilge, go príomha taobh amuigh de na ceantair Ghaeltachta. Bhí Muireann Ní Mhoráin, atá anois ina Príomhfheidhmeannach ar an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG), ina céad Chathaoirleach ar an eagraíocht. Na spriocanna a bhí leagtha amach acu ón tús ná: teaghlaigh a bhí ag úsáid na Gaeilge mar theanga bhaile a chur in aithne dá chéile, imeachtaí sóisialta, oideachasúla a eagrú do pháistí, seirbhísí eolais agus comhairleachán a chur ar fáil do bhaill na heagraíochta i dtaobh an [[Tumoideachas|tumoideachais]], an tsealbhaithe teanga, an dátheangachais, cearta teanga agus seirbhísí a éileamh ar son baill na heagraíochta. Chaill an eagraíocht an maoiniú a d'fhaigheadh sí ó Fhoras na Gaeilge. Sa deireadh baineadh an comhlacht de Chlár na gCuideachtaí. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ie}} i84ispo140uwmb8vlstem8r4p94dncu 0 10072 1330310 1299882 2026-10-21T00:49:38Z Aaronapplis 796 Réamhra 1330310 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (Suaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn''' go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an rí Mswati III ainm na tíre go Esuaitíní.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Eswatini, agus is é [[Mswati III]] rí na tíre. Is iad an [[siSwati|Suaisis]] agus an [[Béarla]] na teangacha oifigiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta. [[File:Eswatini Regions map.png|350px|Universal map of Eswatini]] == Naisc sheachtracha == {{Commons|Eswatini}} * [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais] * [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta] * [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre * [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{síol-tír-af}} {{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}} [[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] 56ao1gi08i2fg8z82owebdr1wah6luo 1330311 1330310 2026-10-21T01:02:37Z Aaronapplis 796 Tíreolas agus Stair 1330311 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (Suaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn''' go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an rí Mswati III ainm na tíre go Esuaitíní.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Eswatini, agus is é [[Mswati III]] rí na tíre. Is iad an [[siSwati|Suaisis]] agus an [[Béarla]] na teangacha oifigiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta. == Tíreolaíocht agus aeráid == Athraíonn an tírdhreach go suntasach ó iarthar go hoirthear. Tá ardchríocha agus sléibhte in iarthar na tíre, agus tá machairí níos ísle agus níos teo san oirthear. Roinntear an tír go traidisiúnta ina ceithre phríomhréigiún geografacha: an Highveld, an Middleveld, an Lowveld agus Ardchlár Lubombo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.unfccc.int/sites/default/files/resource/2376591_Eswatini-BUR1-1-Eswatini%2520BUR1.pdf|teideal=Eswatini: First Biennial Update Report|foilsitheoir=Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Eswatini_Regions_map.png|alt=Universal map of Eswatini|clé|401x401px]] Tá an Highveld suite in iarthar na tíre agus tá aeráid níos fuaire agus níos fliche ann. Tá an Middleveld níos ísle agus tá cuid mhór de dhaonra agus de ghníomhaíocht tráchtála na tíre ann. Tá an Lowveld níos teo agus níos tirime, agus síneann Ardchlár Lubombo feadh chuid den teorainn thoir le Mósaimbíc. Tá aeráid fhotrópaiceach ag Esuaitíní, le samhraí teo fliucha agus geimhrí níos fuaire agus níos tirime. Titeann formhór na báistí idir Deireadh Fómhair agus Márta, ach athraíonn an méid báistí de réir airde agus suímh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0038-23532026000100021&script=sci_arttext&tlng=en|teideal=Analysis of rainfall and temperature trends in Eswatini from 1981 to 2020|foilsitheoir=South African Journal of Science|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Faigheann na hardchríocha san iarthar níos mó báistí ná na machairí ísle san oirthear. Bíonn an Lowveld níos mó i mbaol triomaigh, agus is féidir le teochtaí an tsamhraidh éirí an-ard ann. Bíonn tionchar ag na difríochtaí réigiúnacha seo ar an talmhaíocht, ar an bhfásra agus ar infhaighteacht an uisce.<ref>{{Lua idirlín|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7744714/|teideal=Nationwide temporal variability of droughts in Eswatini: 1981–2018|foilsitheoir=Scientific Reports|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Stair == Tháinig sinsear na Suaisí isteach i ndeisceart na hAfraice mar chuid d’imirce na bpobal Bantú, agus bhog siad isteach sa réigiún atá mar Esuaitíní inniu le linn na gcéadta bliain roimh an 19ú haois.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.sahistory.org.za/place/eswatini-formerly-swaziland |teideal=Eswatini (formerly Swaziland) |foilsitheoir=South African History Online |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Le linn an 19ú haois, neartaigh an rí Sobhuza I an ríocht agus d’éirigh leis a neamhspleáchas a chosaint i measc na gcoimhlintí idir pobail éagsúla sa réigiún. Le linn réimeas Mswati II, leathnaigh tionchar na ríochta agus tháinig an t-ainm ''Swazi'' chun cinn mar ainm ar an bpobal agus ar an stát.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Thosaigh tionchar na hEorpa ag méadú sa réigiún le linn an 19ú haois, de réir mar a tháinig lonnaitheoirí agus trádálaithe isteach agus a lorg siad talamh agus cearta mianadóireachta. In 1894, rinneadh cosantóir de chuid Phoblacht na dTrasvaal den tSuasalainn. Tar éis [[An Chéad Chogadh Bórach|Chogadh na mBórach]], tháinig an chríoch faoi riarachán na [[Impireacht na Breataine|Breataine]] in 1902.<ref>{{Lua idirlín |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4068754/files/E_C.12_SWZ_1-EN.pdf |teideal=Initial report submitted by Eswatini under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> De réir a chéile, tugadh níos mó freagrachta riaracháin do mhuintir na tíre, agus bunaíodh comhlachtaí reachtacha sna 1960idí. Bhain an tSuasalainn neamhspleáchas amach ón mBreatain ar an 6 Meán Fómhair 1968, agus rinneadh ríocht neamhspleách di faoi Shobhuz­a II mar rí.<ref>{{Lua idirlín |url=https://history.state.gov/countries/swaziland |teideal=Eswatini (Swaziland) |foilsitheoir=Office of the Historian, Roinn Stáit na Stát Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> In 1973, chuir Sobhuza II bunreacht na tíre ar ceal agus ghlac sé cumhachtaí fairsinge dó féin. Cuireadh srian ar ghníomhaíochtaí polaitiúla agus cuireadh córas rialtais ar bun inar díríodh cumhacht ar an monarcacht. Tar éis bhás Sobhuza II in 1982, bhí tréimhse réimis faoi rialtóirí ann go dtí gur corónaíodh Mswati III ina rí in 1986.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2025/01/FINAL-No-Situation-Is-Permanent-February-2025.pdf |teideal=No Situation Is Permanent: The Struggle for Constitutionalism in Eswatini |foilsitheoir=An Coimisiún Idirnáisiúnta na nDlíodóirí |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Le linn réimeas Mswati III, leanadh den chóras polaitiúil ina bhfuil ról lárnach ag an rí. Glacadh bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm in 2006, ach tá cumhachtaí suntasacha fós ag an monarc agus tá teorainneacha ar iomaíocht == Naisc sheachtracha == {{Commons|Eswatini}} * [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais] * [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta] * [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre * [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{síol-tír-af}} {{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}} [[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] dsz36sxz230fn7gzt9lgaq5x5txtq8j 1330324 1330311 2026-10-21T10:00:13Z Aaronapplis 796 1330324 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (Suaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn''' go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an rí Mswati III ainm na tíre go Esuaitíní.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Eswatini, agus is é [[Mswati III]] rí na tíre. Is iad an [[Suaisis]] agus an [[Béarla]] na teangacha oifigiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta. == Tíreolaíocht agus aeráid == Athraíonn an tírdhreach go suntasach ó iarthar go hoirthear. Tá ardchríocha agus sléibhte in iarthar na tíre, agus tá machairí níos ísle agus níos teo san oirthear. Roinntear an tír go traidisiúnta ina ceithre phríomhréigiún geografacha: an Highveld, an Middleveld, an Lowveld agus Ardchlár Lubombo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.unfccc.int/sites/default/files/resource/2376591_Eswatini-BUR1-1-Eswatini%2520BUR1.pdf|teideal=Eswatini: First Biennial Update Report|foilsitheoir=Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Eswatini_Regions_map.png|alt=Universal map of Eswatini|clé|401x401px]] Tá an Highveld suite in iarthar na tíre agus tá aeráid níos fuaire agus níos fliche ann. Tá an Middleveld níos ísle agus tá cuid mhór de dhaonra agus de ghníomhaíocht tráchtála na tíre ann. Tá an Lowveld níos teo agus níos tirime, agus síneann Ardchlár Lubombo feadh chuid den teorainn thoir le Mósaimbíc. Tá aeráid fhotrópaiceach ag Esuaitíní, le samhraí teo fliucha agus geimhrí níos fuaire agus níos tirime. Titeann formhór na báistí idir Deireadh Fómhair agus Márta, ach athraíonn an méid báistí de réir airde agus suímh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0038-23532026000100021&script=sci_arttext&tlng=en|teideal=Analysis of rainfall and temperature trends in Eswatini from 1981 to 2020|foilsitheoir=South African Journal of Science|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Faigheann na hardchríocha san iarthar níos mó báistí ná na machairí ísle san oirthear. Bíonn an Lowveld níos mó i mbaol triomaigh, agus is féidir le teochtaí an tsamhraidh éirí an-ard ann. Bíonn tionchar ag na difríochtaí réigiúnacha seo ar an talmhaíocht, ar an bhfásra agus ar infhaighteacht an uisce.<ref>{{Lua idirlín|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7744714/|teideal=Nationwide temporal variability of droughts in Eswatini: 1981–2018|foilsitheoir=Scientific Reports|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Stair == Tháinig sinsear na Suaisí isteach i ndeisceart na hAfraice mar chuid d’imirce na bpobal Bantú, agus bhog siad isteach sa réigiún atá mar Esuaitíní inniu le linn na gcéadta bliain roimh an 19ú haois.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.sahistory.org.za/place/eswatini-formerly-swaziland |teideal=Eswatini (formerly Swaziland) |foilsitheoir=South African History Online |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Le linn an 19ú haois, neartaigh an rí Sobhuza I an ríocht agus d’éirigh leis a neamhspleáchas a chosaint i measc na gcoimhlintí idir pobail éagsúla sa réigiún. Le linn réimeas Mswati II, leathnaigh tionchar na ríochta agus tháinig an t-ainm ''Swazi'' chun cinn mar ainm ar an bpobal agus ar an stát.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Thosaigh tionchar na hEorpa ag méadú sa réigiún le linn an 19ú haois, de réir mar a tháinig lonnaitheoirí agus trádálaithe isteach agus a lorg siad talamh agus cearta mianadóireachta. In 1894, rinneadh cosantóir de chuid Phoblacht na dTrasvaal den tSuasalainn. Tar éis [[An Chéad Chogadh Bórach|Chogadh na mBórach]], tháinig an chríoch faoi riarachán na [[Impireacht na Breataine|Breataine]] in 1902.<ref>{{Lua idirlín |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4068754/files/E_C.12_SWZ_1-EN.pdf |teideal=Initial report submitted by Eswatini under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> De réir a chéile, tugadh níos mó freagrachta riaracháin do mhuintir na tíre, agus bunaíodh comhlachtaí reachtacha sna 1960idí. Bhain an tSuasalainn neamhspleáchas amach ón mBreatain ar an 6 Meán Fómhair 1968, agus rinneadh ríocht neamhspleách di faoi Shobhuz­a II mar rí.<ref>{{Lua idirlín |url=https://history.state.gov/countries/swaziland |teideal=Eswatini (Swaziland) |foilsitheoir=Office of the Historian, Roinn Stáit na Stát Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> In 1973, chuir Sobhuza II bunreacht na tíre ar ceal agus ghlac sé cumhachtaí fairsinge dó féin. Cuireadh srian ar ghníomhaíochtaí polaitiúla agus cuireadh córas rialtais ar bun inar díríodh cumhacht ar an monarcacht. Tar éis bhás Sobhuza II in 1982, bhí tréimhse réimis faoi rialtóirí ann go dtí gur corónaíodh Mswati III ina rí in 1986.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2025/01/FINAL-No-Situation-Is-Permanent-February-2025.pdf |teideal=No Situation Is Permanent: The Struggle for Constitutionalism in Eswatini |foilsitheoir=An Coimisiún Idirnáisiúnta na nDlíodóirí |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Le linn réimeas Mswati III, leanadh den chóras polaitiúil ina bhfuil ról lárnach ag an rí. Glacadh bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm in 2006, ach tá cumhachtaí suntasacha fós ag an monarc agus tá teorainneacha ar iomaíocht == Naisc sheachtracha == {{Commons|Eswatini}} * [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais] * [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta] * [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre * [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{síol-tír-af}} {{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}} [[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] 5lw8e8f3fi5yepzvssrzh5n2ipc0qlv 0 10450 1330281 1190759 2026-10-20T17:27:56Z TGcoa 21229 1330281 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is imreoir [[sacar|peile]] é '''Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro''' (a rugadh ar an [[5 Feabhra]], [[1985]] i [[Maidéara]] na [[an Phortaingéil|Portaingéile]])<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cristiano Ronaldo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cristiano_Ronaldo&oldid=948378990|journal=Wikipedia|date=2020-03-31|language=en}}</ref>. Is peileadóir gairmiúil é, a imríonn sna tosaithe do Al Nassr agus atá Bhí Ronaldo ina chaptaen ar fhoireann náisiúnta na Portaingéile agus córáil sé 146 cúl le linn a ghairmréim (go dtí mí Mheán Fómhair 2026).<ref name=":1">ELeathanach 534, an 20 Deireadh Fómhair 2026</ref> Is minic a mheastar gurb é an t-imreoir is fearr ar domhan é agus mar cheann de na himreoirí is mó riamh. Bhí cúig Ballon d’Or<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ballon d'Or|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ballon_d%27Or&oldid=947646839|journal=Wikipedia|date=2020-03-27|language=en}}</ref> agus ceithre bhróg órga Eorpacha buaite ag Ronaldo. Bhí 29 trófaithe buaite aige, lena n-áirítear sé theideal sraithe, cúig Shraith Seaimpíní [[UEFA]], Craobh Eorpach UEFA amháin, agus Sraith Náisiún UEFA amháin. Is scórálaí cúl iontach é Ronaldo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cristiano Ronaldo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cristiano_Ronaldo&oldid=948378990|journal=Wikipedia|date=2020-03-31|language=en}}</ref> == Gairm == Chuir Ronaldo tús lena ghairm sa bhliain 2001, ag imirt do Sporting CP. Shínigh sé le Manchester United i 2003, in aois 18 dó. Tar éis dó an Corn FA a bhuachan ina chéad séasúr, chuidigh sé le United trí theideal [[Premier League]] as a chéile a bhuachan, an UEFA Sraith na Seaimpíní, agus Corn Domhanda Club FIFA. Bhuaigh sé a chéad Ballon d’Or nuair a bhí sé 23 bliain d'aois. Sa bhliain 2009, síníodh é do [[Real Madrid Club de Fútbol|Real Madrid]] agus íocadh € 94 milliún (£ 80 milliún). I Maidrid, bhuaigh Ronaldo 15 trófaithe, lena n-áirítear dhá theideal La Liga, dhá Copas del Rey, agus ceithre theideal Sraith Seaimpíní UEFA. Ba é Ronaldo an chéad imreoir a bhuaigh Sraith na Seaimpíní cúig huaire. In 2018, shínigh sé do [[Juventus Football Club|Juventus]]; íocadh € 100 milliún (£ 88 milliún), an méid is airde a d’íoc club [[An Iodáil|Iodálach]]. I d[[Torino]], bhuaigh sé Serie A agus Supercoppa Italiana amháin. Ainmníodh Ronaldo mar an t-imreoir Portaingéalach is fearr riamh sa bhliain 2015. D'imir sé a chéad chluiche don Phortaingéil i 2003 agus 18 bliain d’aois slánaithe aige. Tá os cionn 160 caipín tuillte aige ó shin Scóráil sé a chéad sprioc idirnáisiúnta ag Euro 2004. Chuidigh sé leis an bPortaingéil cluiche ceannais an chomórtais a bhaint amach. D'éirigh sé ina chaptaen i mí Iúil 2008. Bhuaigh an Phortaingéil Euro 2016.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cristiano Ronaldo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cristiano_Ronaldo&oldid=948378990|journal=Wikipedia|date=2020-03-31|language=en}}</ref> D'ainmnigh ESPN mar an lúthchleasaí is cáiliúla ar domhan i 2016, 2017, 2018 agus 2019. [[Íomhá:Ronaldo - Manchester United vs Chelsea.jpg|mion|Clé|Cristiano Ronaldo - Manchester United]]D’fhág Cristiano Ronaldo foireann na Portaingéile ar an 30 Meán Fómhair 2026. Bhí fearg air mar níor imir sé an cluiche in aghaidh na hIorua ar 27 Méan Fómhair 2026.<ref name=":1" /> == Clubanna == === <small>Sporting CP</small> === Ar 7 Deireadh Fómhair 2002, d'imir Ronaldo a chéad chluiche sa Primeira Liga, i gcoinne Moreirense, agus scóráil sé dhá chúl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.digisport.ro/fotbal/fotbal-international/boloni-isi-aminteste-de-debutul-lui-ronaldo-la-sporting-nu-reuseam-sa-il-opresc-sa-faca-driblinguri-149281|teideal=Boloni își amintește de debutul lui Ronaldo la Sporting: "Nu reușeam să îl opresc să facă driblinguri"|language=ro|work=www.digisport.ro|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> ==== Manchester United ==== Ba é Ronaldo an chéad imreoir Portaingéalach riamh de chuid [[Manchester United]].] Ba é an déagóir is costasaí i stair peile [[Sasana|Shasana]] ag an am (£ 12.24 milliún). Cé gur iarr sé uimhir 28, a uimhir le Sporting, fuair sé an léine uimhir 7.<ref>{{Lua idirlín|url=https://bleacherreport.com/articles/2735948-he-was-there-to-put-on-a-show-ronaldos-legendary-manchester-united-audition|teideal='He Was There to Put on a Show': Ronaldo's Legendary Manchester United Audition|údar=Sam Pilger|language=en|work=Bleacher Report|dátarochtana=2020-04-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8134301.stm|teideal=Ronaldo vows to justify price tag|dáta=2009-07-04|language=en-GB|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> Thosaigh Ronaldo sa Premier League ar an 16 Lúnasa 2003 (4–0 vs [[Bolton Wanderers Football Club|Bolton Wanderers]]) . Scóráil Ronaldo a chéad cúl do Manchester United, le cic saor i bPortsmouth ar 1 Samhain. ===== Real Madrid ===== Chuaigh Ronaldo go dtí [[Real Madrid Club de Fútbol|Real Madrid]] i 2009 (méid ab airde íoctha riamh - £ 80 milliún nó € 94 milliún)<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm|teideal=Ronaldo completes £80m Real move|dáta=2009-07-01|language=en-GB|dátarochtana=2020-04-06}}</ref>. Fuair ​​Ronaldo an léine uimhir 9, a thug iarimreoir Maidrid Alfredo Di Stéfano dó. Thosaigh Ronaldo ag imirt den chéad uair i La Liga an 29 Lúnasa 2009, i gcoinne [[Real Club Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]]. ====== Juventus ====== An 10 Iúil 2018, shínigh Ronaldo conradh ceithre bliana leis an gclub Iodálach [[Juventus Football Club|Juventus]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php|teideal=Cristiano Ronaldo signs for Juventus!|work=Juventus.com|dátarochtana=2020-04-06}}</ref>. Ba é an t-aistriú an méid ab airde riamh d’imreoir os cionn 30 bliain d’aois (€ 100 milliún), agus an méid ab airde a d’íoc club Iodálach riamh. An 16 Meán Fómhair, scóráil Ronaldo a chéad chúl do Juventus (2-1 vs Sassuolo).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.football-italia.net/128041/ronaldo-ends-juventus-drought|teideal=Ronaldo ends Juventus drought {{!}} Football Italia|work=www.football-italia.net|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> '''Manchester United''' Ar an 27 Lúnasa 2021, d’fhógair Manchester United go raibh comhaontú bainte amach acu le Juventus chun Ronaldo a athshíniú ar £12.85 milliún. Sa bhliain 2022, tar éis míshástacht mhéadaithe le treo Manchester United, an 22 Samhain, cuireadh deireadh le conradh Ronaldo. '''Al Nassr''' Ar 30ú Nollaig 2022 d'aistrigh Ronaldo go Al Nassr. == Urraíocht == Faigheann Ronaldo tacaíocht láidir i bhfoirm urraíochta, lena n-áirítear éadaí spóirt, buataisí peile (ó mhí na Samhna 2012 i leith, tá branda CR7 pearsantaithe le [[Nike]]),<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.nike.com/news/new-cristiano-ronaldo-signature-collection-from-nike-reflects-attitude-irreverence-of-a-global-icon|teideal=Nike's CR7 collection reflects attitude and irreverence of a global icon|work=Nike News|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> deochanna, éadach, gluaisteáin, seirbhísí airgeadais, leictreonaic, agus cluichí ríomhaire. Bhí baint mhór aige le cur chun cinn an chluiche [[FIFA 100|FIFA 18]] de chuid EA Sports. == Saol Pearsanta == Fuair ​​athair Ronaldo, José, bás, in aois 52 dó, i Meán Fómhair 2005 nuair a bhí Ronaldo fiche bliain d'aois. Bhuail [[ailse chíche]] a mháthair, Dolores, i 2007 ach tháinig sí slán as.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-wants-bodyguards-mum-7595364|teideal=Cristiano Ronaldo wants some bodyguards... but not for himself|údar=Gerard Couzens|dáta=2016-03-20|work=mirror|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> Foilsíodh a [[Dírbheathaisnéis|dhírbheathaisnéis]], dar teideal ''Moments'', i mí na Nollag 2007. Scaoileadh Cristiano Ronaldo: The World at His Feet, clár faisnéise, trí Vimeo i mí an Mheithimh 2014. Tá ceathrar clainne ar Ronaldo. Rugadh Cristiano Jr., ar 17 Meitheamh 2010 i gCalifornia.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/7870962/Cristiano-Ronaldo-announces-he-is-the-father-of-a-baby-boy-on-Twitter.html|teideal=Cristiano Ronaldo announces he is the father of a baby boy on Twitter|údar=Telegraph staff|dáta=2010-07-04|language=en-GB|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> Níor foilsíodh ainm mhathair an gharsúin riamh. Ach bhí sé ag dul amach le Irina Shayk in 2010. I mí Eanáir 2015, d’fhógair Ronaldo gur bhris sé suas le Irina Shayk.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2015/01/20/apnewsbreak-ronaldo-breaks-up-with-girlfriend-irina-shayk/22035547/|teideal=Cristiano Ronaldo breaks up with girlfriend Irina Shayk|language=en-US|work=USA TODAY|dátarochtana=2020-04-06}}</ref> Is peileadóir é Cristiano Jr.. Bhuail Ronaldo le Georgina Rodríguez sa dara leath den bhliain 2016 i Mhaidrid, áit a raibh Georgina ag obair i siopa Gucci. Rugadh cúpla, Eva agus Mateo ar 8 Meitheamh 2017 sna Stáit Aontaithe. Máthair ionaid a shaolaigh na linbh. Thug Rodríguez breith dá iníon Alana Martina, ar an 12 Samhain 2017. Phós Ronaldo agus Rodríguez in 2026. == Naisc sheachtracha == *[http://thetopforward.com/view?id=30 Topforward Profile] {{en}} *https://www.cristianoronaldo.com/#cr7 == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ronaldo, Cristiano}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Imreoirí sacair na Portaingéile]] [[Catagóir:Juventus]] [[Catagóir:Real Madrid]] 5hhdy8lgh419e1hdhnvagmtwols9ner 0 10958 1330279 1325721 2026-10-20T17:19:47Z Pdeburca 77501 Ceartú ar an nasc do na comórtais liteartha 1330279 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Club na féile ag Oireachtas na Samhna 2022.jpg|alt=Halla damhsa nua-aimseartha aibhseach taibhseach agus daoine ag damhsa faoi shoilse an stáitse|mion|An siamsa ina thús ag Club na Féile]] Féile chultúrtha is ea '''an tOireachtas'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/|teideal=Baile {{!}} An tOireachtas|work=www.antoireachtas.ie|dátarochtana=2020-10-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/oirnagaeilge|teideal=An tOireachtas ar Twitter|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021}}</ref> Is é an aidhm atá leis an Oireachtas ná ealaíona dúchasacha na hÉireann a chur chun cinn agus a cheiliúradh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=06lDuWai0bQ|teideal=Oireachtas na Gaeilge ar YouTube|údar=Mairin Nic Dhonncha|dáta=|work=www.youtube.com|dátarochtana=2020-10-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/Oireachtas_na_Gaeilge-Mairin_Nic_Dhonncha.pdf|teideal=Oireachtas na Gaeilge|údar=arts.ulster.ac.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030061759/http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/Oireachtas_na_Gaeilge-Mairin_Nic_Dhonncha.pdf}}</ref> trí mheán na Gaeilge—idir amhránaíocht, ceol, rince, scéalaíocht agus drámaíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishvoice.com/uncategorised/an-teanga-beo/|teideal=An Teanga Beo {{!}} The Irish Voice|údar=The Irish Voice|language=en-GB|dátarochtana=2020-10-26|archivedate=2020-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029210331/https://www.theirishvoice.com/uncategorised/an-teanga-beo/}}</ref> Eagraíonn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachtaí i rith na bliana, go háirithe Oireachtas na Samhna, ar siúl thart faoi [[Oíche Shamhna]]. Tugtar aire do gach aon ealaín thraidisiúnta ag na féilte. Tá i bhfad níos mó imeachtaí agus pléaráca eile ar siúl ag an fhéile na laethanta seo m.s. ceolchoirmeacha, drámaí, oíche ghrinn le [[GaelGÁIRÍ]], seolta albam, cláracha teilifís agus raidió á gcraoladh beo, agus Club na Féile—oíche atá go hiomlán craiceáilte. Tá an taobh sóisialta den fhéile tábhachtach fosta—ag bualadh le daoine ó gach áit in Éirinn agus thar lear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/an-gael-me-go-fiu-mura-raibh-me-ag-an-oireachtas-riamh/|teideal=An Gael mé go fiú mura raibh mé ag an Oireachtas riamh?|údar=Aodhán Ó Baoill|dáta=2023-11-08|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-01}}</ref> == Na comórtais == [[Íomhá:Irish Dance Hard Shoes.jpg|mion|Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta]] Tá na comórtais lárnach don fhéile, mar a bhí siad ón am a bunaíodh é. D’fhéadfá a rá go gurbh é comórtas [[Corn Uí Riada|Chorn Uí Riada]] mar ‘Chorn an Domhain’ fá choinne amhránaíochta traidisiúnta an t[[Sean-nós (amhránaíocht)|Sean-Nóis]] agus mar buaicphointe na seachtaine. Eagraítear sraith comórtas gach bliain do scríbhneoirí óga agus do scríbhneoirí fásta, faoin teideal ''Comórtais Liteartha an Oireachtais'', chun cuidiú le litríocht chomhaimseartha a chur ar fáil do phobal na Gaeilge. Tá sé mar aidhm leo: deiseanna a chur ar fáil don ghréasán scríbhneoirí Gaeilge ar fud an domhain; litríocht agus nuascríbhneoireacht na Gaeilge a chur chun cinn; agus scríbhneoirí óga nua a mhealladh le dul i mbun pinn. Tugann Gradaim Chumarsáide an Oireachtais aitheantas do dhaoine atá ag saothrú sna meáin Ghaeilge a bhaineann ardchaighdeán amach i réimsí éagsúla oibre. Áirítear na [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais|Gradaim Fhoilsitheoireachta]] mar phríomhdhuaiseanna litríochta agus foilsitheoireachta na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/gradam-reics-carlo-2021-winner-announced/|teideal=Gradam Réics Carló 2021 winner announced|dáta=2021-10-06|language=as Béarla|work=[[Books Ireland]]|dátarochtana=2026-02-22}}</ref> Ó 2006 i leith bronntar na gradaim i rith Oireachtas na Samhna.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Pól Ó Muirí]]|title=Oireachtas Dhoire|date=8 Samhain 2006|journal=[[The Irish Times]]|pages=lch 17}}</ref> Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean nós]] fosta. Anois is iad na comórtais sin—nó Steip mar a bhearr siad orthu—mar bhuaicphointe eile na féile. Cuireadh raon nua comórtas ar siúl sa bhliain 2025 agus an Oireachtas i m[[Béal Feirste]]. Ina measc bhí comórtas [[Rapcheol|rapcheoil]] do pháistí, an chéad uair dá raibh a leithéid ar siúl ag an bhféile. [[Móglaí Bap]] agus [[DJ Próvaí]] a bhí mar mholtóirí air, rud nár fógraíodh roimh ré agus a chuaigh i bhfeidhm ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana. Lena ais sin, thugadar ceolchoirm uathu i rith na féile in éineacht le [[Le Boom]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=5 Samhain 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/realtai-kneecap-ina-moltoiri-don-chead-chomortas-rapcheoil/a315415990.html|title=Réaltaí Kneecap ina moltóirí don chéad chomórtas rapcheoil|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 9}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-an-bua-tugtha-ag-kneecap-do-bhuachaill-og-as-baile-atha-cliath-sa-chead-chomortas-rap-riamh-ag-an-oireachtas/|teideal=FÍSEÁN: An bua tugtha ag Kneecap do bhuachaill óg as Baile Átha Cliath sa chéad chomórtas rap riamh ag an Oireachtas|údar=[[Darren Ó Dubhgáin]]|dáta=2025-10-31|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/sraitheanna/comortas-rapcheoil-do-dhaoine-og|teideal=Comórtas Rapcheoil do dhaoine óga|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]] ⁊ [[Órnaith Ní Fhearghail]]|dáta=01 Samhain 2025|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Dhonnaile]]|date=28 Deireadh Fómhair 2025|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2025/10/28/thall-is-abhus/|title=Thall is Abhus {{!}} Aird mhór ar na comórtais|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 2}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/oireachtas-na-samhna/imeachtai-na-feile-2025/deardaoin-2025.html|teideal=Déardaoin|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=5 Samhain 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/moglai-bap-and-dj-provai-de-chuid-kneecap-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna-i-mbeal-feirste/a1309054759.html|teideal=Móglaí Bap & DJ Próvaí de chuid Kneecap agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna i mBéal Feirste|údar=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|dáta=2025-10-22|work=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Cóilín Duffy]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://anpáipéar.ie/2025/10/moglai-bap-dj-provai-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna/|title=Móglaí Bap, DJ Próvaí agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 52}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ta-oireachtas-na-sceallog-nollag-buailte-linn/|teideal=Tá Oireachtas na Sceallóg Nollag buailte linn|údar=[[Anna Nic Gafraidh]]|dáta=2025-10-29|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=29 Deireadh Fómhair 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/samhradh-te-gaelach-go-foill-againn-agus-le-boom-ar-staitse/a1411660338.html|title=Samhradh te Gaelach go fóill againn agus Le Boom ar stáitse|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4}}</ref> Tá baint ag an Oireachtas leis an bh[[An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta|Féile Náisiúnta Drámaíochta]] a reáchtáil ó 2025 i leith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0410/1506882-dramaiocht-na-gaeilge-ar-ard-chaighdeain/|teideal=Aisteoirí agus scríbhneoirí buacach ag Féile Náisiúnta Drámaíochta|dáta=10 Aibreán 2025|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=22 Feabhra 2026}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Portrait of Dr Douglas Hyde .PNG|mion|[[Dubhghlas de hÍde]]]] Cuireadh tús le féile aon lae i [[1897]], ceithre bliana tar éis bhunú an Chonartha sa bhliain [[1893]]. Reáchtáladh an chéad Oireachtas ar an Luan, [[17 Bealtaine]] [[1897]], agus é ar siúl i Seomra Cruinn an Rotunda i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/feilire/status/1320851994417004545/photo/3|teideal=Oireachtas na Gaeilge 1897|údar=Féilire|dáta=2020-10-26|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> Is cúis iontais gur fhreastail os cionn 1,000 duine ar an bhféile leathlae sin. Cuireadh ar siúl naoi gcomórtas san fhilíocht, sa phrós, san amhránaíocht, sa scéalaíocht agus sa rannaireacht.<ref>{{Lua idirlín|url=http://parnellsquare.ie/oireachtas-na-gaeilge/|teideal=Oireachtas na Gaeilge, Parnell Square Cultural Quarter|dáta=2013-11-27|language=en-US|work=PARNELL SQUARE CULTURAL QUARTER|dátarochtana=2021-04-26|archivedate=2022-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220908083620/http://parnellsquare.ie/oireachtas-na-gaeilge/}}</ref> Scríobh agus chum [[Annie W. Patterson]] an slógamhrán ‘Go mairidh ár nGaedhilg slán’ don ócáid agus chuir Dermot Foley focail leis. Chum an chéad Uachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], [[Dubhghlas de hÍde]], dán chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/cnag/status/1254422844295057414|teideal=Is é seo an dán a chum céad Uachtarán Chonradh na Gaeilge, @ancraoibhin, don ócáid|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=2020|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021-04-26}}</ref> Tháinig meath ar an Oireachtas ag tús na [[1920idí]]. Tar éis Oireachtas na bliana 1923 ní raibh ceann eile go dtí 1939 nuair a bhí aththosú air i mBaile Átha Cliath. D'fhan sé sa phríomhchathair le linn na 1940idí, 1950idí agus 1960idí. Cuireadh brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an n[[Galltacht]] agus reáchtáladh Oireachtas na nGael i [[Ros Muc]] i 1970, i d[[Tír an Fhia|Tír An Fhia]] i 1971, i g[[Corca Dhuibhne]] i 1972 agus i g[[Cill Chiaráin|Cill Chiarán]] i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i g[[Cois Fharraige]]. Ba sa gceantar Gaeltachta seo a cuireadh tús le nós an Oireachtais bogadh ó bhaile go baile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cois-fharraige-chomh-briomhar-gaelach-ceanna-50-bliain-tar-eis-oireachtas-74/|teideal=Cois Fharraige chomh bríomhar Gaelach céanna 50 bliain tar éis Oireachtas ’74|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-17}}</ref> [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|mion|[[Darach Ó Scolaí]] ag 'Oireachtas na Gaeilge 2015', agus '[[Oileán an Órchiste#Aistriúchán Gaeilge|Oileán an Órchiste]]' ina lámh aige, aistriúchán agus oiriúnú a rinne sé ar '''Treasure Island''<nowiki/>' le [[Robert Louis Stevenson]]]] === Suímh an Oireachtais === * (2026 - [[Cill Airne]]) * 2025 - [[Béal Feirste]] * 2024 - [[Cill Airne]] * 2023 - [[Cill Airne]] * 2022 - [[Cill Airne]] * 2021 - [[Cill Airne]] * 2020 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 2019 - [[Baile Átha Cliath]] * 2018 - [[Cill Airne]] * 2017 - [[Cill Airne]] * 2016 - [[Cill Airne]] * 2015 - [[Baile Átha Cliath]] * 2014 - [[Cill Airne]] * 2013 - [[Cill Airne]] * 2012 - [[Leitir Ceanainn]] * 2011 - [[Cill Airne]] * 2010 - [[Cill Airne]] * 2009 - [[Leitir Ceanainn]] [[Íomhá:Anna Heussaff.JPG|mion|Anna Heussaff ag Oireachtas na Gaeilge 2015]] * 2008 - [[Corcaigh]] * 2007 - [[Cathair na Mart]] * 2006 - [[Doire]]<ref>Bronnadh Gradam Uí Shúilleabháin 2006 ar an leabhar ''Fontenoy'' le Liam Mac Cóil ([[Leabhar Breac]] 2005) agus bronnadh Duais Leabhar Na Bliana do Dhaoine Óga 2006 ar Cló Mhaigh Eo, le linn Oireachtas na Samhna i n[[Doire|Doire Cholmcille]].</ref> * 2005 - [[Corcaigh]] * 2004 - [[Leitir Ceanainn]] * 2003 - [[Trá Lí]] * [[Íomhá:Alan Titley.JPG|mion|[[Alan Titley]] ag Oireachtas na Gaeilge 2015]]2002 - [[Gaoth Dobhair]] * 2001 - [[An Daingean]] * 2000 - [[Caisleán an Bharraigh]] * 1999 - [[Dún Garbhán]] * 1997 - [[Béal Feirste]] * 1995 - [[Baile Átha Cliath]] * 1994 - [[Dún Garbhán]] * 1993 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 1991 - [[Baile Átha Cliath]] * 1990 - [[Inis]] * 1989 - [[Gleann Cholm Cille]] * 1988 - [[Trá Lí]] * 1980 - [[Gaoth Dobhair]] * 1977 - [[Gaoth Dobhair]] * 1974 - [[Cois Fharraige]] * 1973 - [[Baile Átha Cliath]] * 1940 go 1972 - [[Baile Átha Cliath]] * 1939 - [[Baile Átha Cliath]] Ní raibh an tOireachtas ar siúl 1924 go 1938 * 1923 - [[Baile Átha Cliath]] * 1920 - [[Baile Átha Cliath]] * 1919 - [[Corcaigh]] * 1917 - [[Port Láirge]] * 1915 - [[Dún Dealgan]] * 1914 - [[Cill Airne]] * 1913 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 1912 - [[Baile Átha Cliath]] * 1911 - [[Baile Átha Cliath]] * 1910 - [[Baile Átha Cliath]] * 1909 - [[Baile Átha Cliath]] * 1908 - [[Baile Átha Cliath]] * 1907 - [[Baile Átha Cliath]] * 1906 - [[Baile Átha Cliath]] * 1905 - [[Baile Átha Cliath]] * 1904 - [[Baile Átha Cliath]] * 1903 - [[Baile Átha Cliath]] * 1902 - [[Baile Átha Cliath]] * 1901 - [[Baile Átha Cliath]] * 1900 - [[Baile Átha Cliath]] * 1899 - [[Baile Átha Cliath]] * 1898 - [[Baile Átha Cliath]] * 1897 - [[Baile Átha Cliath]] == Uachtaráin == Insealbhaítear uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge gach bliain. * 2025 - [[Éamon Ó Cuív]] * 2024 - [[Pádraig Mac Fhearghusa]] * 2023 - [[Gearóid Denvir]] * 2022 - [[Máirín de Brún]] * 2021 - Gearóid Denvir * 2020 - Gearóid Denvir * 2019 - [[Micheál Mac Aogáin]] * 2018 - [[Máirín Uí Chonghaile]] * 2016 - [[Ray Mac Mánais]] * 2015 - Ray Mac Mánais * 2014 - [[Pádraig Ó Héalaí]] * 2013 - [[Bláthnaid Ó Brádaigh]] * 2012 - [[Micheál Mac Giolla Easbuic]] * 2010 - [[Mícheál de Mórdha|Micheál de Mórdha]] * 2007 - [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] * 2005 - [[Seán Ó Sé]] * 2004 - [[Proinsias Ó Maonaigh]] == Naisc Sheachtracha == * [http://www.antoireachtas.ie Suíomh gréasáin an Oireachtais] * [https://www.antoireachtas.ie/comortais-liteartha/ Comórtais liteartha] == Féach freisin == * [[Corn Uí Riada]] * Steip Beo * Lár Stáitse * [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais]] * Gradaim Chumarsáide an Oireachtais * Comórtas Agallamh Beirte * Comórtas Amhrán Saothair * Sean-Nós na mBan * [[Lúibín|Lúibíní]] * Amhrán Nuachumtha * [[An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta]] * [[Féile na Gealaí]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Oireachtas na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Conradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte Gaeilge|*]] [[Catagóir:Féilte ealaíon]] [[Catagóir:Féilte ceoil]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha|*]] [[Catagóir:Gradaim na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe|*]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Féile na Bliana]] [[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] b656h9xmi12t6a0mes08shn8seiki2o 1330280 1330279 2026-10-20T17:22:16Z Pdeburca 77501 Nasc nua do Steip Beo 2024 1330280 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Club na féile ag Oireachtas na Samhna 2022.jpg|alt=Halla damhsa nua-aimseartha aibhseach taibhseach agus daoine ag damhsa faoi shoilse an stáitse|mion|An siamsa ina thús ag Club na Féile]] Féile chultúrtha is ea '''an tOireachtas'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/|teideal=Baile {{!}} An tOireachtas|work=www.antoireachtas.ie|dátarochtana=2020-10-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/oirnagaeilge|teideal=An tOireachtas ar Twitter|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021}}</ref> Is é an aidhm atá leis an Oireachtas ná ealaíona dúchasacha na hÉireann a chur chun cinn agus a cheiliúradh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=06lDuWai0bQ|teideal=Oireachtas na Gaeilge ar YouTube|údar=Mairin Nic Dhonncha|dáta=|work=www.youtube.com|dátarochtana=2020-10-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/Oireachtas_na_Gaeilge-Mairin_Nic_Dhonncha.pdf|teideal=Oireachtas na Gaeilge|údar=arts.ulster.ac.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030061759/http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/Oireachtas_na_Gaeilge-Mairin_Nic_Dhonncha.pdf}}</ref> trí mheán na Gaeilge—idir amhránaíocht, ceol, rince, scéalaíocht agus drámaíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishvoice.com/uncategorised/an-teanga-beo/|teideal=An Teanga Beo {{!}} The Irish Voice|údar=The Irish Voice|language=en-GB|dátarochtana=2020-10-26|archivedate=2020-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029210331/https://www.theirishvoice.com/uncategorised/an-teanga-beo/}}</ref> Eagraíonn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachtaí i rith na bliana, go háirithe Oireachtas na Samhna, ar siúl thart faoi [[Oíche Shamhna]]. Tugtar aire do gach aon ealaín thraidisiúnta ag na féilte. Tá i bhfad níos mó imeachtaí agus pléaráca eile ar siúl ag an fhéile na laethanta seo m.s. ceolchoirmeacha, drámaí, oíche ghrinn le [[GaelGÁIRÍ]], seolta albam, cláracha teilifís agus raidió á gcraoladh beo, agus Club na Féile—oíche atá go hiomlán craiceáilte. Tá an taobh sóisialta den fhéile tábhachtach fosta—ag bualadh le daoine ó gach áit in Éirinn agus thar lear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/an-gael-me-go-fiu-mura-raibh-me-ag-an-oireachtas-riamh/|teideal=An Gael mé go fiú mura raibh mé ag an Oireachtas riamh?|údar=Aodhán Ó Baoill|dáta=2023-11-08|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-01}}</ref> == Na comórtais == [[Íomhá:Irish Dance Hard Shoes.jpg|mion|Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta]] Tá na comórtais lárnach don fhéile, mar a bhí siad ón am a bunaíodh é. D’fhéadfá a rá go gurbh é comórtas [[Corn Uí Riada|Chorn Uí Riada]] mar ‘Chorn an Domhain’ fá choinne amhránaíochta traidisiúnta an t[[Sean-nós (amhránaíocht)|Sean-Nóis]] agus mar buaicphointe na seachtaine. Eagraítear sraith comórtas gach bliain do scríbhneoirí óga agus do scríbhneoirí fásta, faoin teideal ''Comórtais Liteartha an Oireachtais'', chun cuidiú le litríocht chomhaimseartha a chur ar fáil do phobal na Gaeilge. Tá sé mar aidhm leo: deiseanna a chur ar fáil don ghréasán scríbhneoirí Gaeilge ar fud an domhain; litríocht agus nuascríbhneoireacht na Gaeilge a chur chun cinn; agus scríbhneoirí óga nua a mhealladh le dul i mbun pinn. Tugann Gradaim Chumarsáide an Oireachtais aitheantas do dhaoine atá ag saothrú sna meáin Ghaeilge a bhaineann ardchaighdeán amach i réimsí éagsúla oibre. Áirítear na [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais|Gradaim Fhoilsitheoireachta]] mar phríomhdhuaiseanna litríochta agus foilsitheoireachta na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/gradam-reics-carlo-2021-winner-announced/|teideal=Gradam Réics Carló 2021 winner announced|dáta=2021-10-06|language=as Béarla|work=[[Books Ireland]]|dátarochtana=2026-02-22}}</ref> Ó 2006 i leith bronntar na gradaim i rith Oireachtas na Samhna.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Pól Ó Muirí]]|title=Oireachtas Dhoire|date=8 Samhain 2006|journal=[[The Irish Times]]|pages=lch 17}}</ref> Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean nós]] fosta. Anois is iad na comórtais sin—nó Steip mar a bhearr siad orthu—mar bhuaicphointe eile na féile. Cuireadh raon nua comórtas ar siúl sa bhliain 2025 agus an Oireachtas i m[[Béal Feirste]]. Ina measc bhí comórtas [[Rapcheol|rapcheoil]] do pháistí, an chéad uair dá raibh a leithéid ar siúl ag an bhféile. [[Móglaí Bap]] agus [[DJ Próvaí]] a bhí mar mholtóirí air, rud nár fógraíodh roimh ré agus a chuaigh i bhfeidhm ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana. Lena ais sin, thugadar ceolchoirm uathu i rith na féile in éineacht le [[Le Boom]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=5 Samhain 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/realtai-kneecap-ina-moltoiri-don-chead-chomortas-rapcheoil/a315415990.html|title=Réaltaí Kneecap ina moltóirí don chéad chomórtas rapcheoil|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 9}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-an-bua-tugtha-ag-kneecap-do-bhuachaill-og-as-baile-atha-cliath-sa-chead-chomortas-rap-riamh-ag-an-oireachtas/|teideal=FÍSEÁN: An bua tugtha ag Kneecap do bhuachaill óg as Baile Átha Cliath sa chéad chomórtas rap riamh ag an Oireachtas|údar=[[Darren Ó Dubhgáin]]|dáta=2025-10-31|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/sraitheanna/comortas-rapcheoil-do-dhaoine-og|teideal=Comórtas Rapcheoil do dhaoine óga|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]] ⁊ [[Órnaith Ní Fhearghail]]|dáta=01 Samhain 2025|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Dhonnaile]]|date=28 Deireadh Fómhair 2025|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2025/10/28/thall-is-abhus/|title=Thall is Abhus {{!}} Aird mhór ar na comórtais|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 2}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/oireachtas-na-samhna/imeachtai-na-feile-2025/deardaoin-2025.html|teideal=Déardaoin|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=5 Samhain 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/moglai-bap-and-dj-provai-de-chuid-kneecap-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna-i-mbeal-feirste/a1309054759.html|teideal=Móglaí Bap & DJ Próvaí de chuid Kneecap agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna i mBéal Feirste|údar=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|dáta=2025-10-22|work=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Cóilín Duffy]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://anpáipéar.ie/2025/10/moglai-bap-dj-provai-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna/|title=Móglaí Bap, DJ Próvaí agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 52}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ta-oireachtas-na-sceallog-nollag-buailte-linn/|teideal=Tá Oireachtas na Sceallóg Nollag buailte linn|údar=[[Anna Nic Gafraidh]]|dáta=2025-10-29|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=29 Deireadh Fómhair 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/samhradh-te-gaelach-go-foill-againn-agus-le-boom-ar-staitse/a1411660338.html|title=Samhradh te Gaelach go fóill againn agus Le Boom ar stáitse|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4}}</ref> Tá baint ag an Oireachtas leis an bh[[An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta|Féile Náisiúnta Drámaíochta]] a reáchtáil ó 2025 i leith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0410/1506882-dramaiocht-na-gaeilge-ar-ard-chaighdeain/|teideal=Aisteoirí agus scríbhneoirí buacach ag Féile Náisiúnta Drámaíochta|dáta=10 Aibreán 2025|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=22 Feabhra 2026}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Portrait of Dr Douglas Hyde .PNG|mion|[[Dubhghlas de hÍde]]]] Cuireadh tús le féile aon lae i [[1897]], ceithre bliana tar éis bhunú an Chonartha sa bhliain [[1893]]. Reáchtáladh an chéad Oireachtas ar an Luan, [[17 Bealtaine]] [[1897]], agus é ar siúl i Seomra Cruinn an Rotunda i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/feilire/status/1320851994417004545/photo/3|teideal=Oireachtas na Gaeilge 1897|údar=Féilire|dáta=2020-10-26|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> Is cúis iontais gur fhreastail os cionn 1,000 duine ar an bhféile leathlae sin. Cuireadh ar siúl naoi gcomórtas san fhilíocht, sa phrós, san amhránaíocht, sa scéalaíocht agus sa rannaireacht.<ref>{{Lua idirlín|url=http://parnellsquare.ie/oireachtas-na-gaeilge/|teideal=Oireachtas na Gaeilge, Parnell Square Cultural Quarter|dáta=2013-11-27|language=en-US|work=PARNELL SQUARE CULTURAL QUARTER|dátarochtana=2021-04-26|archivedate=2022-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220908083620/http://parnellsquare.ie/oireachtas-na-gaeilge/}}</ref> Scríobh agus chum [[Annie W. Patterson]] an slógamhrán ‘Go mairidh ár nGaedhilg slán’ don ócáid agus chuir Dermot Foley focail leis. Chum an chéad Uachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], [[Dubhghlas de hÍde]], dán chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/cnag/status/1254422844295057414|teideal=Is é seo an dán a chum céad Uachtarán Chonradh na Gaeilge, @ancraoibhin, don ócáid|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=2020|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021-04-26}}</ref> Tháinig meath ar an Oireachtas ag tús na [[1920idí]]. Tar éis Oireachtas na bliana 1923 ní raibh ceann eile go dtí 1939 nuair a bhí aththosú air i mBaile Átha Cliath. D'fhan sé sa phríomhchathair le linn na 1940idí, 1950idí agus 1960idí. Cuireadh brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an n[[Galltacht]] agus reáchtáladh Oireachtas na nGael i [[Ros Muc]] i 1970, i d[[Tír an Fhia|Tír An Fhia]] i 1971, i g[[Corca Dhuibhne]] i 1972 agus i g[[Cill Chiaráin|Cill Chiarán]] i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i g[[Cois Fharraige]]. Ba sa gceantar Gaeltachta seo a cuireadh tús le nós an Oireachtais bogadh ó bhaile go baile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cois-fharraige-chomh-briomhar-gaelach-ceanna-50-bliain-tar-eis-oireachtas-74/|teideal=Cois Fharraige chomh bríomhar Gaelach céanna 50 bliain tar éis Oireachtas ’74|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-17}}</ref> [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|mion|[[Darach Ó Scolaí]] ag 'Oireachtas na Gaeilge 2015', agus '[[Oileán an Órchiste#Aistriúchán Gaeilge|Oileán an Órchiste]]' ina lámh aige, aistriúchán agus oiriúnú a rinne sé ar '''Treasure Island''<nowiki/>' le [[Robert Louis Stevenson]]]] === Suímh an Oireachtais === * (2026 - [[Cill Airne]]) * 2025 - [[Béal Feirste]] * 2024 - [[Cill Airne]] * 2023 - [[Cill Airne]] * 2022 - [[Cill Airne]] * 2021 - [[Cill Airne]] * 2020 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 2019 - [[Baile Átha Cliath]] * 2018 - [[Cill Airne]] * 2017 - [[Cill Airne]] * 2016 - [[Cill Airne]] * 2015 - [[Baile Átha Cliath]] * 2014 - [[Cill Airne]] * 2013 - [[Cill Airne]] * 2012 - [[Leitir Ceanainn]] * 2011 - [[Cill Airne]] * 2010 - [[Cill Airne]] * 2009 - [[Leitir Ceanainn]] [[Íomhá:Anna Heussaff.JPG|mion|Anna Heussaff ag Oireachtas na Gaeilge 2015]] * 2008 - [[Corcaigh]] * 2007 - [[Cathair na Mart]] * 2006 - [[Doire]]<ref>Bronnadh Gradam Uí Shúilleabháin 2006 ar an leabhar ''Fontenoy'' le Liam Mac Cóil ([[Leabhar Breac]] 2005) agus bronnadh Duais Leabhar Na Bliana do Dhaoine Óga 2006 ar Cló Mhaigh Eo, le linn Oireachtas na Samhna i n[[Doire|Doire Cholmcille]].</ref> * 2005 - [[Corcaigh]] * 2004 - [[Leitir Ceanainn]] * 2003 - [[Trá Lí]] * [[Íomhá:Alan Titley.JPG|mion|[[Alan Titley]] ag Oireachtas na Gaeilge 2015]]2002 - [[Gaoth Dobhair]] * 2001 - [[An Daingean]] * 2000 - [[Caisleán an Bharraigh]] * 1999 - [[Dún Garbhán]] * 1997 - [[Béal Feirste]] * 1995 - [[Baile Átha Cliath]] * 1994 - [[Dún Garbhán]] * 1993 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 1991 - [[Baile Átha Cliath]] * 1990 - [[Inis]] * 1989 - [[Gleann Cholm Cille]] * 1988 - [[Trá Lí]] * 1980 - [[Gaoth Dobhair]] * 1977 - [[Gaoth Dobhair]] * 1974 - [[Cois Fharraige]] * 1973 - [[Baile Átha Cliath]] * 1940 go 1972 - [[Baile Átha Cliath]] * 1939 - [[Baile Átha Cliath]] Ní raibh an tOireachtas ar siúl 1924 go 1938 * 1923 - [[Baile Átha Cliath]] * 1920 - [[Baile Átha Cliath]] * 1919 - [[Corcaigh]] * 1917 - [[Port Láirge]] * 1915 - [[Dún Dealgan]] * 1914 - [[Cill Airne]] * 1913 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 1912 - [[Baile Átha Cliath]] * 1911 - [[Baile Átha Cliath]] * 1910 - [[Baile Átha Cliath]] * 1909 - [[Baile Átha Cliath]] * 1908 - [[Baile Átha Cliath]] * 1907 - [[Baile Átha Cliath]] * 1906 - [[Baile Átha Cliath]] * 1905 - [[Baile Átha Cliath]] * 1904 - [[Baile Átha Cliath]] * 1903 - [[Baile Átha Cliath]] * 1902 - [[Baile Átha Cliath]] * 1901 - [[Baile Átha Cliath]] * 1900 - [[Baile Átha Cliath]] * 1899 - [[Baile Átha Cliath]] * 1898 - [[Baile Átha Cliath]] * 1897 - [[Baile Átha Cliath]] == Uachtaráin == Insealbhaítear uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge gach bliain. * 2025 - [[Éamon Ó Cuív]] * 2024 - [[Pádraig Mac Fhearghusa]] * 2023 - [[Gearóid Denvir]] * 2022 - [[Máirín de Brún]] * 2021 - Gearóid Denvir * 2020 - Gearóid Denvir * 2019 - [[Micheál Mac Aogáin]] * 2018 - [[Máirín Uí Chonghaile]] * 2016 - [[Ray Mac Mánais]] * 2015 - Ray Mac Mánais * 2014 - [[Pádraig Ó Héalaí]] * 2013 - [[Bláthnaid Ó Brádaigh]] * 2012 - [[Micheál Mac Giolla Easbuic]] * 2010 - [[Mícheál de Mórdha|Micheál de Mórdha]] * 2007 - [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] * 2005 - [[Seán Ó Sé]] * 2004 - [[Proinsias Ó Maonaigh]] == Naisc Sheachtracha == * [http://www.antoireachtas.ie Suíomh gréasáin an Oireachtais] * [https://www.antoireachtas.ie/comortais-liteartha/ Comórtais liteartha] == Féach freisin == * [[Corn Uí Riada]] * [https://www.tg4.ie/en/player/online-boxsets/play/?pid=6364124772112&title=Steip+Beo+2024&series=An+tOireachtas Steip Beo 2024 ar TG4] * Lár Stáitse * [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais]] * Gradaim Chumarsáide an Oireachtais * Comórtas Agallamh Beirte * Comórtas Amhrán Saothair * Sean-Nós na mBan * [[Lúibín|Lúibíní]] * Amhrán Nuachumtha * [[An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta]] * [[Féile na Gealaí]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Oireachtas na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Conradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte Gaeilge|*]] [[Catagóir:Féilte ealaíon]] [[Catagóir:Féilte ceoil]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha|*]] [[Catagóir:Gradaim na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe|*]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Féile na Bliana]] [[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] n7yhw7sl148zsa7ms1r3qhg5y535b26 1330288 1330280 2026-10-20T17:47:13Z Pdeburca 77501 Nasc go Gradam Chumarsáide 1330288 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Club na féile ag Oireachtas na Samhna 2022.jpg|alt=Halla damhsa nua-aimseartha aibhseach taibhseach agus daoine ag damhsa faoi shoilse an stáitse|mion|An siamsa ina thús ag Club na Féile]] Féile chultúrtha is ea '''an tOireachtas'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/|teideal=Baile {{!}} An tOireachtas|work=www.antoireachtas.ie|dátarochtana=2020-10-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/oirnagaeilge|teideal=An tOireachtas ar Twitter|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021}}</ref> Is é an aidhm atá leis an Oireachtas ná ealaíona dúchasacha na hÉireann a chur chun cinn agus a cheiliúradh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=06lDuWai0bQ|teideal=Oireachtas na Gaeilge ar YouTube|údar=Mairin Nic Dhonncha|dáta=|work=www.youtube.com|dátarochtana=2020-10-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/Oireachtas_na_Gaeilge-Mairin_Nic_Dhonncha.pdf|teideal=Oireachtas na Gaeilge|údar=arts.ulster.ac.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030061759/http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/Oireachtas_na_Gaeilge-Mairin_Nic_Dhonncha.pdf}}</ref> trí mheán na Gaeilge—idir amhránaíocht, ceol, rince, scéalaíocht agus drámaíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishvoice.com/uncategorised/an-teanga-beo/|teideal=An Teanga Beo {{!}} The Irish Voice|údar=The Irish Voice|language=en-GB|dátarochtana=2020-10-26|archivedate=2020-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029210331/https://www.theirishvoice.com/uncategorised/an-teanga-beo/}}</ref> Eagraíonn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachtaí i rith na bliana, go háirithe Oireachtas na Samhna, ar siúl thart faoi [[Oíche Shamhna]]. Tugtar aire do gach aon ealaín thraidisiúnta ag na féilte. Tá i bhfad níos mó imeachtaí agus pléaráca eile ar siúl ag an fhéile na laethanta seo m.s. ceolchoirmeacha, drámaí, oíche ghrinn le [[GaelGÁIRÍ]], seolta albam, cláracha teilifís agus raidió á gcraoladh beo, agus Club na Féile—oíche atá go hiomlán craiceáilte. Tá an taobh sóisialta den fhéile tábhachtach fosta—ag bualadh le daoine ó gach áit in Éirinn agus thar lear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/an-gael-me-go-fiu-mura-raibh-me-ag-an-oireachtas-riamh/|teideal=An Gael mé go fiú mura raibh mé ag an Oireachtas riamh?|údar=Aodhán Ó Baoill|dáta=2023-11-08|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-01}}</ref> == Na comórtais == [[Íomhá:Irish Dance Hard Shoes.jpg|mion|Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta]] Tá na comórtais lárnach don fhéile, mar a bhí siad ón am a bunaíodh é. D’fhéadfá a rá go gurbh é comórtas [[Corn Uí Riada|Chorn Uí Riada]] mar ‘Chorn an Domhain’ fá choinne amhránaíochta traidisiúnta an t[[Sean-nós (amhránaíocht)|Sean-Nóis]] agus mar buaicphointe na seachtaine. Eagraítear sraith comórtas gach bliain do scríbhneoirí óga agus do scríbhneoirí fásta, faoin teideal ''Comórtais Liteartha an Oireachtais'', chun cuidiú le litríocht chomhaimseartha a chur ar fáil do phobal na Gaeilge. Tá sé mar aidhm leo: deiseanna a chur ar fáil don ghréasán scríbhneoirí Gaeilge ar fud an domhain; litríocht agus nuascríbhneoireacht na Gaeilge a chur chun cinn; agus scríbhneoirí óga nua a mhealladh le dul i mbun pinn. Tugann Gradaim Chumarsáide an Oireachtais aitheantas do dhaoine atá ag saothrú sna meáin Ghaeilge a bhaineann ardchaighdeán amach i réimsí éagsúla oibre. Áirítear na [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais|Gradaim Fhoilsitheoireachta]] mar phríomhdhuaiseanna litríochta agus foilsitheoireachta na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/gradam-reics-carlo-2021-winner-announced/|teideal=Gradam Réics Carló 2021 winner announced|dáta=2021-10-06|language=as Béarla|work=[[Books Ireland]]|dátarochtana=2026-02-22}}</ref> Ó 2006 i leith bronntar na gradaim i rith Oireachtas na Samhna.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Pól Ó Muirí]]|title=Oireachtas Dhoire|date=8 Samhain 2006|journal=[[The Irish Times]]|pages=lch 17}}</ref> Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean nós]] fosta. Anois is iad na comórtais sin—nó Steip mar a bhearr siad orthu—mar bhuaicphointe eile na féile. Cuireadh raon nua comórtas ar siúl sa bhliain 2025 agus an Oireachtas i m[[Béal Feirste]]. Ina measc bhí comórtas [[Rapcheol|rapcheoil]] do pháistí, an chéad uair dá raibh a leithéid ar siúl ag an bhféile. [[Móglaí Bap]] agus [[DJ Próvaí]] a bhí mar mholtóirí air, rud nár fógraíodh roimh ré agus a chuaigh i bhfeidhm ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana. Lena ais sin, thugadar ceolchoirm uathu i rith na féile in éineacht le [[Le Boom]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=5 Samhain 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/realtai-kneecap-ina-moltoiri-don-chead-chomortas-rapcheoil/a315415990.html|title=Réaltaí Kneecap ina moltóirí don chéad chomórtas rapcheoil|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 9}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-an-bua-tugtha-ag-kneecap-do-bhuachaill-og-as-baile-atha-cliath-sa-chead-chomortas-rap-riamh-ag-an-oireachtas/|teideal=FÍSEÁN: An bua tugtha ag Kneecap do bhuachaill óg as Baile Átha Cliath sa chéad chomórtas rap riamh ag an Oireachtas|údar=[[Darren Ó Dubhgáin]]|dáta=2025-10-31|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/sraitheanna/comortas-rapcheoil-do-dhaoine-og|teideal=Comórtas Rapcheoil do dhaoine óga|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]] ⁊ [[Órnaith Ní Fhearghail]]|dáta=01 Samhain 2025|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Dhonnaile]]|date=28 Deireadh Fómhair 2025|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2025/10/28/thall-is-abhus/|title=Thall is Abhus {{!}} Aird mhór ar na comórtais|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 2}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/oireachtas-na-samhna/imeachtai-na-feile-2025/deardaoin-2025.html|teideal=Déardaoin|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=5 Samhain 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/moglai-bap-and-dj-provai-de-chuid-kneecap-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna-i-mbeal-feirste/a1309054759.html|teideal=Móglaí Bap & DJ Próvaí de chuid Kneecap agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna i mBéal Feirste|údar=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|dáta=2025-10-22|work=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Cóilín Duffy]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://anpáipéar.ie/2025/10/moglai-bap-dj-provai-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna/|title=Móglaí Bap, DJ Próvaí agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 52}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ta-oireachtas-na-sceallog-nollag-buailte-linn/|teideal=Tá Oireachtas na Sceallóg Nollag buailte linn|údar=[[Anna Nic Gafraidh]]|dáta=2025-10-29|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=29 Deireadh Fómhair 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/samhradh-te-gaelach-go-foill-againn-agus-le-boom-ar-staitse/a1411660338.html|title=Samhradh te Gaelach go fóill againn agus Le Boom ar stáitse|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4}}</ref> Tá baint ag an Oireachtas leis an bh[[An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta|Féile Náisiúnta Drámaíochta]] a reáchtáil ó 2025 i leith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0410/1506882-dramaiocht-na-gaeilge-ar-ard-chaighdeain/|teideal=Aisteoirí agus scríbhneoirí buacach ag Féile Náisiúnta Drámaíochta|dáta=10 Aibreán 2025|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=22 Feabhra 2026}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Portrait of Dr Douglas Hyde .PNG|mion|[[Dubhghlas de hÍde]]]] Cuireadh tús le féile aon lae i [[1897]], ceithre bliana tar éis bhunú an Chonartha sa bhliain [[1893]]. Reáchtáladh an chéad Oireachtas ar an Luan, [[17 Bealtaine]] [[1897]], agus é ar siúl i Seomra Cruinn an Rotunda i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/feilire/status/1320851994417004545/photo/3|teideal=Oireachtas na Gaeilge 1897|údar=Féilire|dáta=2020-10-26|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> Is cúis iontais gur fhreastail os cionn 1,000 duine ar an bhféile leathlae sin. Cuireadh ar siúl naoi gcomórtas san fhilíocht, sa phrós, san amhránaíocht, sa scéalaíocht agus sa rannaireacht.<ref>{{Lua idirlín|url=http://parnellsquare.ie/oireachtas-na-gaeilge/|teideal=Oireachtas na Gaeilge, Parnell Square Cultural Quarter|dáta=2013-11-27|language=en-US|work=PARNELL SQUARE CULTURAL QUARTER|dátarochtana=2021-04-26|archivedate=2022-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220908083620/http://parnellsquare.ie/oireachtas-na-gaeilge/}}</ref> Scríobh agus chum [[Annie W. Patterson]] an slógamhrán ‘Go mairidh ár nGaedhilg slán’ don ócáid agus chuir Dermot Foley focail leis. Chum an chéad Uachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], [[Dubhghlas de hÍde]], dán chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/cnag/status/1254422844295057414|teideal=Is é seo an dán a chum céad Uachtarán Chonradh na Gaeilge, @ancraoibhin, don ócáid|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=2020|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021-04-26}}</ref> Tháinig meath ar an Oireachtas ag tús na [[1920idí]]. Tar éis Oireachtas na bliana 1923 ní raibh ceann eile go dtí 1939 nuair a bhí aththosú air i mBaile Átha Cliath. D'fhan sé sa phríomhchathair le linn na 1940idí, 1950idí agus 1960idí. Cuireadh brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an n[[Galltacht]] agus reáchtáladh Oireachtas na nGael i [[Ros Muc]] i 1970, i d[[Tír an Fhia|Tír An Fhia]] i 1971, i g[[Corca Dhuibhne]] i 1972 agus i g[[Cill Chiaráin|Cill Chiarán]] i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i g[[Cois Fharraige]]. Ba sa gceantar Gaeltachta seo a cuireadh tús le nós an Oireachtais bogadh ó bhaile go baile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cois-fharraige-chomh-briomhar-gaelach-ceanna-50-bliain-tar-eis-oireachtas-74/|teideal=Cois Fharraige chomh bríomhar Gaelach céanna 50 bliain tar éis Oireachtas ’74|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-17}}</ref> [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|mion|[[Darach Ó Scolaí]] ag 'Oireachtas na Gaeilge 2015', agus '[[Oileán an Órchiste#Aistriúchán Gaeilge|Oileán an Órchiste]]' ina lámh aige, aistriúchán agus oiriúnú a rinne sé ar '''Treasure Island''<nowiki/>' le [[Robert Louis Stevenson]]]] === Suímh an Oireachtais === * (2026 - [[Cill Airne]]) * 2025 - [[Béal Feirste]] * 2024 - [[Cill Airne]] * 2023 - [[Cill Airne]] * 2022 - [[Cill Airne]] * 2021 - [[Cill Airne]] * 2020 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 2019 - [[Baile Átha Cliath]] * 2018 - [[Cill Airne]] * 2017 - [[Cill Airne]] * 2016 - [[Cill Airne]] * 2015 - [[Baile Átha Cliath]] * 2014 - [[Cill Airne]] * 2013 - [[Cill Airne]] * 2012 - [[Leitir Ceanainn]] * 2011 - [[Cill Airne]] * 2010 - [[Cill Airne]] * 2009 - [[Leitir Ceanainn]] [[Íomhá:Anna Heussaff.JPG|mion|Anna Heussaff ag Oireachtas na Gaeilge 2015]] * 2008 - [[Corcaigh]] * 2007 - [[Cathair na Mart]] * 2006 - [[Doire]]<ref>Bronnadh Gradam Uí Shúilleabháin 2006 ar an leabhar ''Fontenoy'' le Liam Mac Cóil ([[Leabhar Breac]] 2005) agus bronnadh Duais Leabhar Na Bliana do Dhaoine Óga 2006 ar Cló Mhaigh Eo, le linn Oireachtas na Samhna i n[[Doire|Doire Cholmcille]].</ref> * 2005 - [[Corcaigh]] * 2004 - [[Leitir Ceanainn]] * 2003 - [[Trá Lí]] * [[Íomhá:Alan Titley.JPG|mion|[[Alan Titley]] ag Oireachtas na Gaeilge 2015]]2002 - [[Gaoth Dobhair]] * 2001 - [[An Daingean]] * 2000 - [[Caisleán an Bharraigh]] * 1999 - [[Dún Garbhán]] * 1997 - [[Béal Feirste]] * 1995 - [[Baile Átha Cliath]] * 1994 - [[Dún Garbhán]] * 1993 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 1991 - [[Baile Átha Cliath]] * 1990 - [[Inis]] * 1989 - [[Gleann Cholm Cille]] * 1988 - [[Trá Lí]] * 1980 - [[Gaoth Dobhair]] * 1977 - [[Gaoth Dobhair]] * 1974 - [[Cois Fharraige]] * 1973 - [[Baile Átha Cliath]] * 1940 go 1972 - [[Baile Átha Cliath]] * 1939 - [[Baile Átha Cliath]] Ní raibh an tOireachtas ar siúl 1924 go 1938 * 1923 - [[Baile Átha Cliath]] * 1920 - [[Baile Átha Cliath]] * 1919 - [[Corcaigh]] * 1917 - [[Port Láirge]] * 1915 - [[Dún Dealgan]] * 1914 - [[Cill Airne]] * 1913 - [[Gaillimh|Cathair na Gaillimhe]] * 1912 - [[Baile Átha Cliath]] * 1911 - [[Baile Átha Cliath]] * 1910 - [[Baile Átha Cliath]] * 1909 - [[Baile Átha Cliath]] * 1908 - [[Baile Átha Cliath]] * 1907 - [[Baile Átha Cliath]] * 1906 - [[Baile Átha Cliath]] * 1905 - [[Baile Átha Cliath]] * 1904 - [[Baile Átha Cliath]] * 1903 - [[Baile Átha Cliath]] * 1902 - [[Baile Átha Cliath]] * 1901 - [[Baile Átha Cliath]] * 1900 - [[Baile Átha Cliath]] * 1899 - [[Baile Átha Cliath]] * 1898 - [[Baile Átha Cliath]] * 1897 - [[Baile Átha Cliath]] == Uachtaráin == Insealbhaítear uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge gach bliain. * 2025 - [[Éamon Ó Cuív]] * 2024 - [[Pádraig Mac Fhearghusa]] * 2023 - [[Gearóid Denvir]] * 2022 - [[Máirín de Brún]] * 2021 - Gearóid Denvir * 2020 - Gearóid Denvir * 2019 - [[Micheál Mac Aogáin]] * 2018 - [[Máirín Uí Chonghaile]] * 2016 - [[Ray Mac Mánais]] * 2015 - Ray Mac Mánais * 2014 - [[Pádraig Ó Héalaí]] * 2013 - [[Bláthnaid Ó Brádaigh]] * 2012 - [[Micheál Mac Giolla Easbuic]] * 2010 - [[Mícheál de Mórdha|Micheál de Mórdha]] * 2007 - [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] * 2005 - [[Seán Ó Sé]] * 2004 - [[Proinsias Ó Maonaigh]] == Naisc Sheachtracha == * [http://www.antoireachtas.ie Suíomh gréasáin an Oireachtais] * [https://www.antoireachtas.ie/comortais-liteartha/ Comórtais liteartha] == Féach freisin == * [[Corn Uí Riada]] * [https://www.tg4.ie/en/player/online-boxsets/play/?pid=6364124772112&title=Steip+Beo+2024&series=An+tOireachtas Steip Beo 2024 ar TG4] * Lár Stáitse * [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais]] * [https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/ Gradaim Chumarsáide an Oireachtais] * Comórtas Agallamh Beirte * Comórtas Amhrán Saothair * Sean-Nós na mBan * [[Lúibín|Lúibíní]] * Amhrán Nuachumtha * [[An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta]] * [[Féile na Gealaí]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Oireachtas na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Conradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte Gaeilge|*]] [[Catagóir:Féilte ealaíon]] [[Catagóir:Féilte ceoil]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha|*]] [[Catagóir:Gradaim na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe|*]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Féile na Bliana]] [[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] ni6twxucg4raqurm89ytwyxh9nr28i1 0 13813 1330331 973324 2026-10-21T10:38:22Z TGcoa 21229 1330331 wikitext text/x-wiki [[File:Family by Edwina Sandys.JPG|thumb|''Family'' (1979), dealbh chré-umha le Edwina Sandys ag ceannáras na [[Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] sa [[Ginéiv|Ghinéiv]]]] Is é is brí le '''teaghlach''' nó '''comhluadar''' ná lánúin - is é sin, na tuismitheoirí - agus a gclann - is é sin, na páistí. Is ionann '''clann''' an duine agus an chéad ghlúin dá shliocht, is é sin, na páistí (na [[Mac|mic]] agus na h[[Iníon|iníonacha]]) a saolaíodh dó. == Gaeilge == Sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], úsáidtear an focal '''clann''' le tagairt don sliocht (''offspring'' i m[[An Béarla|Béarla]]) atá ag an lánúin le chéile, cé go bhfuil sé de nós ag foghlaimeoirí na [[teanga]] an focal Béarla ''family'' a aistriú mar "clann". Níl an nós seo ag teacht le dul ceart na Gaeilge. Faoi thionchar an [[An Béarla|Bhéarla]], úsáidtear an focal "clann" go minic le tagairt don [[teaghlach]], ach ba chóir an úsáid seo a sheachaint. Mar sin féin, ós rud é go bhfuil coincheap an teaghlaigh féin tar éis an-chraiceann a chur de i rith na [[20ú haois|fichiú haoise]], is deacair focal maith Gaeilge a aimsiú nach mbeadh [[cuimhne]] éigin greamaithe di ón seanaimsir, nuair a bhí na hiníonacha agus na mic fhásta go minic ina gcónaí faoi aon díon lena dtuismitheoirí, nó na seandaoine lena gclann féin. [[Canúint Ghaeilge Uladh|Focal Ultach]] é "teaghlach", agus d'fheicfeá é ag scríbhneoirí cosúil le [[Séamus Ó Grianna]]. Focail eile Gaeilge ar theaghlach is ea iad * '''''líon tí''''' (is é sin, na daoine a bhfuil cónaí orthu in aon teach le chéile), * ''muirín'' nó ''muirear'' (an chlann a gcaithfidh na tuismitheoirí bia agus beatha a choinneáil léi - cf. an téarma Gaeilge úd "pleanáil muiríne") agus * '''''comhluadar''''' (a úsáidtear sa chiall seo go háirithe i nGaeilge Chonamara). Tá glacadh áirithe leis an bh[[focal]] Béarla ''family'' sa ghnáthchaint, go háirithe i nGaeilge na Mumhan. Maidir leis an bhfocal '''''muintir''''', is féidir é a úsáid sa chiall "teaghlach" freisin: is iad "mo mhuintir" na daoine a bhfuil baint éigin ar leith agam leo, agus ina lán coimhthéacsanna, is é is brí leis ná "mo theaghlach". == Féach freisin == * [[máithreachas]] * [[Lá na Máithreacha]] * [[Lá na nAithreacha|Lá na Aithreacha]] * athair * máthair * tuismitheoirí * mac * iníon * nia * neacht * athair mór * máthair mhór * col * ó * [[Cineál]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Teaghlach| ]] gpy7p1q0hniktmvwtu3d83haijmbb2g 0 15424 1330307 1330119 2026-10-20T23:53:33Z Aaronapplis 796 spórt 1330307 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975. Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre. == Stair == Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Tíreolaíocht == Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad. Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas. Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> [[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]] Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref> Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" /> == Bithéagsúlacht == Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" /> [[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']] Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref> == Daonra == De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de. Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref> Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Cultúr == Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Ceol agus damhsa === Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref> I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Teanga === Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra. I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde. === Bia === Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán. Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Féilte agus traidisiúin === Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte. Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Rialtas agus polaitíocht == Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna. I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Geilleagar == Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref> Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref> Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref> I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref> == Spórt == Tá nasc suntasach idir Cabo Verde agus Éire trí Roberto “Pico” Lopes, peileadóir a rugadh i gCromghlinn, Baile Átha Cliath, d’athair de bhunadh Cabo Verdeach agus do mháthair Éireannach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title='Pico díomách ach breathnóidh sé chun cinn'-A Mháthair Judy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0704/1581760-pico-diomach-ach-breathnoidh-se-chun-cinn-a-mhathair-judy/|date=2026-07-04|language=ga}}</ref> D’imir sé peil i sraitheanna na hÉireann, lena n-áirítear le [[Bohemian F.C.|Bohemians]] agus le [[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]], agus rinne sé ionadaíocht ar Éirinn ag leibhéal faoi 19 mbliana d’aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Rinne Lopes a chéad láithreas idirnáisiúnta do fhoireann shinsearach Cabo Verde in 2019, tar éis do bhainisteoir na foirne teagmháil a dhéanamh leis trí LinkedIn. Bhí sé ina bhall d’fhoireann Cabo Verde ag Corn na Náisiún san Afraic in 2021 agus in 2023, agus chuidigh sé leis an tír cáiliú do Chorn Domhanda FIFA 2026, an chéad uair a bhain Cabo Verde áit amach i gcomórtas ceannais an chomórtais sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa.com/en/articles/cabo-verde-team-profile-history|teideal=Cabo Verde team profile|foilsitheoir=FIFA|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Léiríonn gairm Lopes an nasc idir Cabo Verde agus a diaspóra, chomh maith leis an gcaoi ar féidir le himreoirí a bhfuil fréamhacha teaghlaigh acu i níos mó ná tír amháin cur le foirne náisiúnta. Tharraing a roghnú d’fhoireann Cabo Verde aird ar an gcaidreamh idir an dá thír agus ar an bpobal Cabo Verdeach atá ag fás in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Rinn Verde]] [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:Tíortha na hAfraice]] [[Catagóir:Oileáin]] 467caf6r3iltls1hwjocrl1v8vstrox 1330308 1330307 2026-10-21T00:03:42Z Aaronapplis 796 1330308 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975. Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre. == Stair == Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Tíreolaíocht == Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad. Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas. Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> [[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]] Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref> Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" /> == Bithéagsúlacht == Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" /> [[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']] Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref> == Daonra == De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de. Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref> Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Cultúr == Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Ceol agus damhsa === Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref> I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Teanga === Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra. I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde. === Bia === Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán. Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Féilte agus traidisiúin === Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte. Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Rialtas agus polaitíocht == Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna. I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Geilleagar == Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref> Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref> Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref> I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref> == Spórt == Tá nasc suntasach idir Cabo Verde agus Éire trí [[Pico Lopes|Roberto “Pico” Lopes]], peileadóir a rugadh i g[[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]], [[Baile Átha Cliath]], d’athair de bhunadh Cabo Verdeach agus do mháthair Éireannach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title='Pico díomách ach breathnóidh sé chun cinn'-A Mháthair Judy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0704/1581760-pico-diomach-ach-breathnoidh-se-chun-cinn-a-mhathair-judy/|date=2026-07-04|language=ga}}</ref> D’imir sé peil i sraitheanna na hÉireann, lena n-áirítear le [[Bohemian F.C.|Bohemians]] agus le [[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]], agus rinne sé ionadaíocht ar Éirinn ag leibhéal faoi 19 mbliana d’aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Rinne Lopes a chéad láithreas idirnáisiúnta do fhoireann shinsearach Cabo Verde in 2019, tar éis do bhainisteoir na foirne teagmháil a dhéanamh leis trí [[LinkedIn]]. Bhí sé ina bhall d’fhoireann Cabo Verde ag Corn na Náisiún san Afraic in 2021 agus in 2023, agus chuidigh sé leis an tír cáiliú do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn Domhanda FIFA 2026]], an chéad uair a bhain Cabo Verde áit amach i gcomórtas ceannais an chomórtais sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa.com/en/articles/cabo-verde-team-profile-history|teideal=Cabo Verde team profile|foilsitheoir=FIFA|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Léiríonn gairm Lopes an nasc idir Cabo Verde agus a diaspóra, chomh maith leis an gcaoi ar féidir le himreoirí a bhfuil fréamhacha teaghlaigh acu i níos mó ná tír amháin cur le foirne náisiúnta. Tharraing a roghnú d’fhoireann Cabo Verde aird ar an gcaidreamh idir an dá thír agus ar an bpobal Cabo Verdeach atá ag fás in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Rinn Verde]] [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:Tíortha na hAfraice]] [[Catagóir:Oileáin]] 3srcma8fr01tfc9il9kje1hbs5ziuz2 1330322 1330308 2026-10-21T09:42:37Z Aaronapplis 796 1330322 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975. Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre. == Stair == Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Tíreolaíocht == Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad. Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas. Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> [[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]] Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref> Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" /> == Bithéagsúlacht == Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" /> [[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']] Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref> == Daonra == De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de. Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref> Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Cultúr == Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Ceol agus damhsa === Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref> I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Teanga === Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra. I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde. === Bia === Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán. Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> === Féilte agus traidisiúin === Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte. Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Rialtas agus polaitíocht == Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna. I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> == Geilleagar == Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref> Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref> Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref> I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref> == Spórt == Tá nasc suntasach idir Cabo Verde agus [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] trí [[Pico Lopes|Roberto “Pico” Lopes]], peileadóir a rugadh i g[[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]], [[Baile Átha Cliath]], d’athair de bhunadh Cabo Verdeach agus do mháthair Éireannach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title='Pico díomách ach breathnóidh sé chun cinn'-A Mháthair Judy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0704/1581760-pico-diomach-ach-breathnoidh-se-chun-cinn-a-mhathair-judy/|date=2026-07-04|language=ga}}</ref> D’imir sé peil i sraitheanna na hÉireann, lena n-áirítear le [[Bohemian F.C.|Bohemians]] agus le [[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]], agus rinne sé ionadaíocht ar Éirinn ag leibhéal faoi 19 mbliana d’aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Rinne Lopes a chéad láithreas idirnáisiúnta do fhoireann shinsearach Cabo Verde in 2019, tar éis do bhainisteoir na foirne teagmháil a dhéanamh leis trí [[LinkedIn]]. Bhí sé ina bhall d’fhoireann Cabo Verde ag Corn na Náisiún san Afraic in 2021 agus in 2023, agus chuidigh sé leis an tír cáiliú do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn Domhanda FIFA 2026]], an chéad uair a bhain Cabo Verde áit amach i gcomórtas ceannais an chomórtais sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa.com/en/articles/cabo-verde-team-profile-history|teideal=Cabo Verde team profile|foilsitheoir=FIFA|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Léiríonn gairm Lopes an nasc idir Cabo Verde agus a diaspóra, chomh maith leis an gcaoi ar féidir le himreoirí a bhfuil fréamhacha teaghlaigh acu i níos mó ná tír amháin cur le foirne náisiúnta. Tharraing a roghnú d’fhoireann Cabo Verde aird ar an gcaidreamh idir an dá thír agus ar an bpobal Cabo Verdeach atá ag fás in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Rinn Verde]] [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:Tíortha na hAfraice]] [[Catagóir:Oileáin]] tazwg315hqa55wcakorljj1rpaxg450 0 16416 1330332 1147319 2026-10-21T10:45:55Z TGcoa 21229 Scríobhfaidh mé an t-alt "Clann" nó "Clan" i mBéarla 1330332 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 17539 1330286 1330233 2026-10-20T17:42:16Z TGcoa 21229 1330286 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coinbhleacht Mhíleata |méid=300px |coinbhleacht=Cogadh Cathartha na Fionlainne |íomhá=Jaakarit_vaasan_torilla.jpg |méid_íomhá=280px |teideal_íomhá=Fianóglaigh Fhionlannacha in Vaasa tar éis dóibh filleadh ón nGearmáin |dáta=[[27 Eanáir]] – [[15 Bealtaine]] [[1918]] |áit=[[An Fhionlainn]] |toradh=Bua leis na Gardaí Bána. Deireadh le [[rialtas]] na Rúise san Fhionlainn. Ceannasaíocht na Gearmáine go Nollaig 1918. |comhraiceoir1={{bratach|Finland 1918 (state)|Na Gardaí Bána}} <br /> {{bratach|the German Empire|Impireacht na Gearmáine}} |comhraiceoir2= [[Íomhá:Red flag.svg|22px]] [[Na Gardaí Dearga]] <br /> [[Íomhá:Flag RSFSR 1918.svg|22px]] [[An Rúis Shóivéadach (RSFSR)]] |ceannasaí1=[[C. G. E. Mannerheim]] <br /> [[Ernst Linder]] <br /> [[Ernst Löfström]] <br /> [[Martin Wetzer]] <br /> [[Karl Wilkman]] <br /> ... srl ... |ceannasaí2=[[Ali Aaltonen]] <br /> [[Eero Haapalainen]] <br /> [[Eino Rahja]] <br /> [[Adolf Taimi]] <br /> [[Kullervo Manner]] <br /> [[Hugo Salmela]] <br /> ... srl ... |líon_comhraic1=80–90,000 Fionlannaigh, 550 Sualainnaigh, 13,000 Gearmánaigh |líon_comhraic2=80–90,000 Fionlannaigh, 4–10,000 Rúisigh |taismigh1=~5,500 |taismigh2=~28,000 |}} [[Cogadh]] ab ea '''Cogadh Cathartha na Fionlainne''' a fearadh s[[an Fhionlainn]] idir trúpaí Sheanad na Fionlainne (arbh ionann é agus rialtas na Fionlainne san am) agus gardaí Thoscaireacht Phobail na Fionlainne idir an [[27 Eanáir]] agus an [[15 Bealtaine]] [[1918]]. San [[Fionlainnis|Fhionlainnis]], ''sisällissota'' nó ''kansalaissota'' a thugtar air; úsáideann lucht na heite deise an t-ainm ''vapaussota'' nó "Cogadh na Saoirse", agus d'fheicfeá an leagan ''luokkasota'' nó "Cogadh na nAicmí" ag scríbhneoirí ón eite chlé (uaireanta, baintear leas as na leaganacha ''vuoden 1918 sota'', cogadh na bliana 1918, nó ''vuoden 1918 tapahtumat'', imeachtaí na bliana 1918). Thugtaí "na Dearga" nó "na Gardaí Dearga" ar thrúpaí na Toscaireachta Pobail, agus b'iad "na Bána" nó "na Gardaí Bána" díormaí an tSeanaid. Fuair na Dearga tacaíocht ón [[An tAontas Sóivéadach|Rúis Shóivéadach]], agus tháinig Arm [[Impireacht na Gearmáine]] chun fortachta do na Bána. Bhí roinnt óglach ón [[An tSualainn|tSualainn]] ag cuidiú leis na Bána fosta. [[Íomhá:Tampere destroyed in Civil War.jpg|mion|220px|[[Tampere]] sa bhliain 1918. Bhí cath Tampere ar an gcath ba mhó sa chogadh seo. Nuair a bhí na Dearga ag éalú roimh na Bána a bhí ag druidim isteach aduaidh, fuair siad dídean sa chathair. Sa deireadh, bhí an chathair imdhruidte ag na Bána, agus chuir na sluaite móra Dearga istigh ansin troid éadóchasach ar a son.]] Bhí Cogadh Cathartha na Fionlainne fite fuaite leis an ngéarchéim uile-Eorpach san am céanna, is é sin, timpeall ar dheireadh [[An Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]. De dheasca an chogaidh, thit an tóin as [[Impireacht na Rúise]], agus thosaigh na fórsaí polaitiúla éagsúla ag troid faoin gcumhacht. San Fhionlainn, chuaigh scoilt tríd an náisiún chomh maith, agus dá thoradh sin, tháinig dhá lárionad cumhachta ar an bhfód, agus a chuid trúpaí armtha ag an dá cheann acu. Sa deireadh, phléasc cogadh amach idir na Bána is na Dearga nuair a bhí Mí Eanáir 1918 ag druidim chun deireanais. I ndeireadh an chogaidh, b'iad na Bána a bhris an cath ar na Dearga. Scaoil [[an Rúis]] a greim den Fhionlainn, ach ansin, fágadh an tír faoi smacht na Gearmáine go deireadh an chogaidh. Nuair a chaill [[an Ghearmáin]] an cogadh, chuaigh [[neamhspleáchas na Fionlainne]] i bhfeidhm faoi dheireadh, ach faoi bhrú na gcumhachtaí móra in Iarthar na hEorpa, chaithfeadh na Fionlannaigh poblacht dhaonlathach a ghairm dá dtír. Roimhe sin, bhí sé socraithe cheana féin go gcorónófaí an prionsa Gearmánach [[Friedrich Karl von Hessen-Kassel]] ina rí ar an tír. B'éigean don phrionsa a ríocht a thabhairt suas, áfach, ó nár éirigh leis an nGearmáin an Chéad Chogadh Domhanda a bhuachan. Is é an Cogadh Cathartha an tréimhse is mó conspóide i stair na Fionlainne, agus d'fhág sé goimh ar an tír agus ar an tsochaí a bhí i bhfad ag goilliúint ar na Fionlannaigh. Mar is gnách i gcogadh cathartha, rinne lucht leanúna an dá thaobh a lán ainghníomhartha coiriúla. Le linn an chogaidh agus ina dhiaidh, caitheadh na céadta duine i dtóin phríosúin ar an tsiocair go raibh baint éigin acu leis na Dearga. Fuair timpeall ar thríocha seacht míle duine bás sa chogadh. Triúr as gach ceathrar, ba Dearga iad, agus bhásaigh an chuid is mó acu sna campaí géibhinn i ndiaidh an chogaidh, murar maraíodh scun scan iad tar éis dóibh iad féin a ghéilleadh do na Bána. Le linn thréimhse an sceimhle, dúnmharaíodh cuid mhaith de na Bána, chomh maith le Rúisigh a bhí ag cur fúthu sa tír. An chuid eile de na mairbh, fuair siad bás i bpáirc an áir. [[Íomhá:General_Map_of_the_Grand_Duchy_of_Finland._Indicating_Postal_Roads,_Stations_and_the_Distance_in_Versts_Between_Them-_According_to_the_Latest_Verified_Data_in_St._Petersburg_in_1825_WDL353.png|mion|220px|Léarscáil Rúiseach d'Ard-Diúcacht na Fionlainne, 1825]][[Íomhá:Demonstration_at_Helsinki_Senate_Square.jpg|mion|220px|Agóid, Heilsincí, 1917]] == Ainmneacha an chogaidh == Tá an cogadh cathartha inniu féin ina chnámh spairne idir na Fionlannaigh, agus mar sin, is fada nach raibh siad in ann aontú le chéile faoi ainm ceart an chogaidh. Ar chúiseanna polaitiúla nó idé-eolaíocha, bhí ainmneacha cosúil le ''vapaussota'' ("Cogadh na Saoirse"), ''luokkasota'' ("Cogadh na nAicmí"), ''punakapina'' ("Ceannairc na nDearg") agus ''torpparikapina'' ("Ceannairc na Scológ" nó "Ceannairc na dTionóntaí Talún") in úsáid. Iad siúd nach maith leo tacaíocht a léiriú d'aon taobh, is fearr leo ainmneacha cosúil le ''kansalaissota'' ("an Cogadh Cathartha"), ''vallankumous'' ("an Réabhlóid"), ''kapina'' ("an Cheannairc") nó ''veljessota'' ("Cogadh na nDeartháireacha" - cuir an ceann seo i gcomparáid le "[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh na gCarad]]" in Éirinn). Níos neodraí fós, is féidir "cogadh na bliana 1918" nó "imeachtaí an Earraigh 1918" a thabhairt ar an gcogadh. Thug rialtas na nDearg - Toscaireacht an Phobail - "réabhlóid" (''vallankumous'') ar na himeachtaí ó thús. Bhí "troid na saoirse", ''vapaustaistelu'', in úsáid ag na Dearga chomh maith, go háirithe ag ócáidí sollúnta ar nós sochraidí, agus tagairt á déanamh do dhuine de na Gardaí Dearga a fuair bás i bpáirc an áir. Bhí an téarma ''kansalaissota'', "cogadh cathartha", le cloisteáil ar an dá thaobh go coitianta. Thairis sin, ba ghnách leis na Bána trácht ar an gceannairc (''kapina'') nó ar an gceannairc dhearg (''punakapina''). Nuair a bhí an cogadh ag druidim chun deireanais, d'éirigh sé ní ba choitianta i measc na mBán ''vapaussota'', "cogadh na saoirse", a rá, agus iad ag cur béime ar an gcogadh mar throid in aghaidh na Rúise Deirge, a bhí ag tacú le Dearga na Fionlainne. Inniu, is gnách leis na staraithe an téarma ''sisällissota'' (téarma nua-aimseartha ar chogadh cathartha, ach is é is ciall leis focal ar fhocal ná "an cogadh inmheánach") a úsáid, ós rud é go bhfuil sé níos neodraí ná na téarmaí eile. Thairis sin, is fearr é ná ''kansalaissota'' ("cogadh na saoránach") mar ainm ar chogadh cathartha, ós rud é gur féidir le saighdiúirí ó thíortha eile páirt a ghlacadh i gcogadh "inmheánach" i dtír eile. Mar a dúirt an staraí Fionlannach Heikki Ylikangas, is fearr an téarma ''sisällissota'' a úsáid, nó bhí "saoránaigh" ó cheithre thír (an Fhionlainn, an Rúis, an Ghearmáin agus an tSualainn) ag troid, agus mar sin, ní bheadh sé chomh ciallmhar céanna úsáid a bhaint as an leagan ''kansalaissota''. Nuair a tháinig deireadh leis an Aontas Sóivéadach, thosaigh daoine áirithe ar an eite dheas an leagan ''vapaussota'' a úsáid arís. Is ar éigean a d'fheicfeá é ag daoine nach mbeadh ag iarraidh tuiscint pholaitiúil ar leith ar an gcogadh a chur chun cinn. == Cúlra agus cúiseanna an chogaidh == Is féidir bunrúta an chogaidh a aithint sa dóigh a raibh Ard-Diúcacht na Fionlainne ag éirí ní ba shaibhre agus ní ba nua-aimseartha i rith na naoú haoise déag. Bhí an tionsclaíocht ag fás, agus na daoine ag éirí ní ba líonmhaire. Thairis sin, bhí siad ní ba cheanndána ag cur a gcuid barúlacha polaitiúla in iúl. D'athraigh struchtúr na sochaí, nuair a d'éirigh aicme na bhfeirmeoirí agus aicme na mbuirgéiseach ní ba chumhachtaí. Thairis sin, áfach, chuir na hidé-eolaíochtaí nua - an Sóisialachas, an Náisiúnachas agus an Liobrálachas féin - sracadh úr sa [[lucht oibre]] sna monarchana agus sna scológa bochta faoin tuath. Tháinig gluaiseacht an lucht oibre ar an bhfód san Fhionlainn faoi dheireadh na naoú haoise déag. B'iad na gluaiseachtaí pobail éagsúla, na gluaiseachtaí athbheochana reiligiúnacha san áireamh, a thug an chéad spreagadh. Faoi thionchar an Náisiúnachais, bhí gluaiseacht an lucht oibre féin sásta cuspóirí áirithe na náisiúnaithe a chur chun cinn, go háirithe ardú stádais na Fionlainnise in aghaidh na Rúisise agus na Sualainnise. Sa bhliain 1905, chuaigh lucht oibre na Fionlainne ar stailc lena ndlúthpháirtíocht a léiriú don réabhlóid a phléasc amach sa Rúis san am céanna. B'ansin a chuala gach Fionlannach iomrá ar an ngluaiseacht sin agus b'ansin a tuigeadh chomh láidir is a bhí sí. An Dáil, nó an Pharlaimint, a bhí ag rialú na Fionlainne (a fhad is a cheadódh impire na Rúise) go nuige sin, bhí sí bunaithe ar an aicmeachas, agus ó nach "aicme" oifigiúil a bhí sa lucht oibre, ní raibh ceart ag na hoibrithe vóta a chaitheamh. Sa bhliain 1906, tháinig córas nua i bhfeidhm, agus fuair gach saoránach, na mná chomh maith leis na fir, cead vótála i dtoghcháin na parlaiminte. Níor bhain an leasú seo mórán den teannas sóisialta, áfach, nó ní raibh an tImpire sásta na billí radacacha a shíniú a bhí á rith ag na Feisirí Fionlannacha. D'éirigh an lucht oibre mífhoighneach agus míshásta leis an gcóras polaitiúil. Thairis sin, bhí na náisiúnaithe ag dul chun radacachais agus ag dul i mbun na láimhe láidre le saoirse a bhaint amach don Fhionlainn. Nuair a phléasc an Chéad Chogadh Domhanda amach, tháinig gluaiseacht rúnda ar an bhfód san Fhionlainn - ''jääkäriliike'', nó Gluaiseacht na bhFianóglach - a bhí ag earcú fear óg le haghaidh arm na Gearmáine. Bhí sé de chuspóir ag an ngluaiseacht seo go bhféadfadh na hóglaigh cath a chur ar na Rúisigh agus oiliúint saighdiúra a fháil in arm na Gearmáine a chuirfeadh ar a gcumas níos déanaí cogadh ceart saoirse a fhearadh ar son na Fionlainne agus in aghaidh na Rúise.[[Íomhá:Russian_sailors_celebrating_February_Revolution_in_Helsinki.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Rúiseacha, Heilsincí, 1917]]Ní mór a lua freisin go raibh meath ag teacht ar chóras polaitiúil Impireacht na Rúise ó thús na fichiú haoise i leith, go háirithe i ndiaidh don Chéad Chogadh Domhanda briseadh amach. Sna sála ag an gcogadh, tháinig an ghéarchéim pholaitiúil. Sa deireadh, thit an tír as a chéile go hiomlán, agus na dreamanna éagsúla ag dréim leis an gcumhacht agus ag cur troda ar a chéile. [[Íomhá:Valkoisten_konekiväärikomppania_Leinolassa_Tampereen_valtauksen_jälkeen_19.4.1918_(26970230675).jpg|mion|220px|Saighdiúirí bána in Leinola, Tampere]] De dheasca an dá réabhlóid sa Rúis sa bhliain 1917, scoilt an Fhionlainn ina dhá leath ó thaobh na polaitíochta de. Chuir na Boilséivigh brú ar na Sóisialaigh Fhionlannacha réabhlóid a chur i gcrích sa tír le Sóisialachas a chur ar bun. Tá sé ina chnámh spairne, áfach, cén ról a bhí ag na Sóisialaigh Rúiseacha in imeachtaí na bliana 1918 san Fhionlainn. Mar sin féin, is tábhachtach cuimhne a choinneáil air gur cuid den Rúis ab ea an Fhionlainn san am. D'fhág an t-aicmeachas a lorg ar na Fionlannaigh, agus iad deighilte ina dhá dhream ó thaobh na heacnamaíochta, na polaitíochta agus na gcúrsaí sóisialta de: na huaisle in aghaidh na cosmhuintire, an lucht ar an anchuid in aghaidh an lucht ar an ngannchuid, na fostóirí in aghaidh an lucht oibre, agus araile. Buíochas leis an gcaipitleachas tionsclaíoch, bhí saol an lucht oibre ag dul i bhfeabhas de réir a chéile ó dheireadh na naoú haoise déag i leith. Ón taobh eile de, áfach, bhí an uasalaicme ag saibhriú i bhfad ní ba sciobtha. Nuair a tháinig deireadh le cumhacht an Impire sa bhliain 1917, ní raibh na Fionlannaigh in ann cur le chéile le síocháin inmheánach a chur ar bun ina dtír. Ina áit sin, thosaigh an eite dheas agus an eite chlé ag cur troda ar a chéile faoin gcumhacht. Bhí an dá thaobh ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach don Fhionlainn mar stát ar leith, ach ní raibh siad ag teacht le chéile faoi aon rud eile. Bhí a lán deacrachtaí éagsúla ag dul leis an ngéarchéim seo. Bhí an bia ag éirí gann agus an dífhostaíocht ag dul chun donais. Dá réir sin, thosaigh an lucht oibre ag dul ar stailc agus ag tarraingt trioblóidí. Ní raibh constáblacht ná fórsa póilíní ann a mbeadh muinín ag gach dream polaitiúil astu. Mar sin, thosaigh an uasalaicme agus na buirgéisigh ag bunú Gardaí Bána (''järjestyskunta'', nó "cór síochána"; ní ba dhéanaí, thugtaí ''suojeluskunta'' nó "cór cosanta" ar thrúpa den chineál seo). San am céanna, bhí an lucht oibre ag bunú Gardaí Síochána (''järjestyskaarti''), nó Gardaí Dearga. (Tabhair faoi deara gurb é "ord" nó "ordú" is bunchiall leis an bhfocal Fionlainnise ''järjestys'', ach is fearr "síocháin" a úsáid mar aistriúchán Gaeilge, ó thagraíonn an focal sin do "shíocháin" inmheánach na sochaí freisin, de ghnáth.) Rinne na Gardaí seo téisclim chun cogaidh, agus iad ag dul chun radacachais dá réir. Bhí an náisiún go léir buartha faoina raibh le teacht, ach thar aon rud eile, bhí eagla ar an dá thaobh roimh an taobh eile. Go háirithe i rith na stailce móire i Mí na Samhna 1917, bhí na cúrsaí ag dul chun teannais go luath. Bhí na polaiteoirí sibhialta ag cailleadh cumhachta do na ceannasaithe armtha. Sa deireadh, ní raibh an cogadh le seachaint. == Réamhstair an chogaidh == === An Réabhlóid i Mí na Márta === Thug [[Nioclás II na Rúise|Nioclás a Dó]], Impire na Rúise, suas a choróin in Pskov ar an [[15 Márta]] [[1917]]. B'iad na Feisirí - [[parlaimint]] na Rúise, nó an Dúma - a chuaigh i gceannas ar an tír, in éineacht leis an Rialtas Sealadach a fuair a chumhacht ón bparlaimint. Bhí an Rúis ag iarraidh an Fhionlainn a thabhairt chun Rúiseachais le blianta anuas, ach tháinig deireadh leis an bhfeachtas sin anois, nuair a d'eisigh an Rialtas Sealadach "Forógra na Márta" ar an [[20 Márta]] [[1917]]. Leis an bhforógra seo, fuair na Fionlannaigh ar ais a seanfhéinrialtas. Le fírinne, ní bhfuair parlaimint na Fionlainne riamh roimhe seo na cumhachtaí a bhí geallta di sa bhliain 1906. Ó bhí na Daonlathaigh Shóisialta tar éis toghcháin na bliana 1916 a bhuachan, ceapadh Seanad, nó rialtas, don tír a raibh Oskari Tokoi ina chathaoirleach (ina phríomh-aire) air. Bhí seisear Sóisialach agus seisear neamh-Shóisialach ar an Seanad, agus chrom siad ar a gcuid oibre ar an 26 Márta 1917. [[Íomhá:Portrait of Akseli Gallen-Kallela during the Finnish Civil War (33894864120).jpg|mion|220px|Akseli Gallen-Kallela]] B'iad na rudaí a bhí ar chlár oibre an tSeanaid ná an daonlathas a fhairsingiú agus an ceart crosta a bhaint de Rialtas Sealadach na Rúise i gcúrsaí inmheánacha na Fionlainne. Thairis sin, theastaigh ón Seanad daonlathas an rialtais áitiúil a fhorbairt agus na himthosca oibre a fheabhsú trí dhlíthe a reachtú faoi na huaireanta oibre, faoi chúrsaí an leasa shóisialta, faoin scolaíocht éigeantach agus faoi shaoirse an choinsiasa i gcúrsaí creidimh. Bhí na coimeádaigh (Páirtí na Sualainniseoirí, Páirtí na Sean-Fhionlannach agus an chuid de Pháirtí na bhFionlannach Óg a dtugtaí "na fáinleoga" uirthi) agus na neamh-Shóisialaigh eile (na Fionlannaigh Óga Liobrálacha, nó "na gealbhain", chomh maith le páirtí na bhfeirmeoirí) sásta go maith leis an rialtas nua. Bhí an tImpire tar éis a choróin a thabhairt suas, agus daonlathas ag teacht in áit na hImpireachta sa Rúis féin. Bhí deireadh curtha le hiarrachtaí na bhfrithghníomhach i rialtas an Impire an tír a thabhairt chun Rúiseachais. Bhíothas dóchasach as forbairt na heacnamaíochta sa todhchaí. San am céanna, chreid an lucht oibre go bhféadfaí na srianta go léir a bhaint de ghníomhaíocht pholaitiúil na heite clé. Bhí an cosc ar na stailceanna le cur ar ceal, chomh maith leis na teorainneacha a bhí le cead cainte agus clóbhuailte go dtí sin. Bhí an chuma ag teacht ar an scéal go bhfaigheadh an lucht oibre a gceart sa tsochaí. An dóchas mór a bhí ag na Fionlannaigh as an todhchaí, níor mhair sé ach tamall. Bhí an saol ag dul chun míshuaimhnis sa tír, agus síocháin na sochaí ag titim as a chéile. Bhí sochaí an aicmeachais agus sochaí an daonlathais in achrann a chéile. Ó thaobh amháin de, bhí cuid mhór de dhearcadh agus de mheon an tseanchórais beo i gcónaí, ach ón taobh eile de, bhí a lán de mhuintir na tíre míshásta glacadh le héagothromaíocht an tseansaoil, agus iad tar éis an chéad bhlaiseadh a fháil den tsaoirse agus den daonlathas. Ní raibh a fhios ag na daoine go fóill, áfach, cén chosúlacht ba chóir a bheith ar shochaí dhaonlathach, agus mar sin, bhí todhchaí na tíre ina cúis easaontais agus achrainn eatarthu. Bhí na cúrsaí ag athrú chomh sciobtha agus gur chuir sé scáth eagla ar na coimeádaigh agus ar na buirgéisigh. Maidir leis an lucht oibre, áfach, bhí siadsan barúlach nach raibh an saol sách luath ag dul i bhfeabhas. Mar sin, bhí siad ag dréim le réabhlóid. [[Íomhá:Vallankumouskokous.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Rúiseacha san Fhionlainn, Márta 1917]] Chuaigh staid eacnamúil na tíre chun donais go mór i rith na bliana 1917. I dtús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, tháinig borradh mór faoi gheilleagar na Fionlainne, rud a mhothaigh idir íseal agus uasal sa saol laethúil. Nuair a thosaigh an réabhlóid sa Rúis, áfach, tháinig claochlú mór ar na cúrsaí, agus an t-airgeadra ag cailleadh a luacha is an dífhostaíocht ag dul i méadaíocht. Bhain an claochlú seo an-stangadh as an lucht oibre, agus iad ag éirí buartha faoin saol. Chuaigh cuid acu ar stailc, agus bhí trioblóidí anseo agus ansiúd. === Seanad Tokoi === Faoi na himthosca seo, ba chóir do na dreamanna éagsúla sa tsochaí diantacaíocht a thabhairt d'[[Oskari Tokoi]] agus a Sheanad leis an tír a choinneáil suaimhneach. Mar a thiontaigh an scéal amach, áfach, rialtas an-lag a bhí i Seanad Tokoi. B'é oighear an scéil nach raibh na Sóisialaithe ná na neamh-Shóisialaithe sásta freastal ceart a dhéanamh ar oibreacha an tSeanaid. Bhí an dá thaobh in achrann a chéile, agus ní raibh na polaiteoirí ab fhearr sásta comhoibriú le chéile. Ní raibh cumhacht eacnamúil ag an lucht oibre, cé go raibh tromlach na parlaiminte acu. Ní raibh tromlach na parlaiminte ag na neamh-Shóisialaithe, ach b'iadsan ba mhó cumhachta i gcúrsaí na heacnamaíochta. [[Íomhá:P-E-Svinhufvud.jpg|mion|220px|Pehr Evind Svinhufvud]] Tháinig Pehr Evind Svinhufvud i gceannas ar an Seanad i ndiaidh Tokoi, ach ní raibh seisean ábalta a dhath tábhachtach a chur i gcrích ach an oiread. An chumhacht pholaitiúil a d'fhág an tImpire Rúiseach ina dhiaidh, bhí sí scaipthe ar fud na háite: bhí cuid di ag rialtas sealadach na Rúise, cuid eile ag Seanad na Fionlainne, cuid ag an bparlaimint, agus cuid eile fós ag cóip na sráide - ag comhairlí na n-oibrithe agus na saighdiúirí, ag na coistí stailce agus ag na fostóirí is na rachmasóirí. Ní raibh sé indéanta, áfach, gairm chruinnithe a chur ar na dreamanna difriúla seo go léir, le go dtiocfaidís le chéile le todhchaí na tíre a phlé in éineacht - bhí an iomarca mímhuiníne acu as a chéile. Ní raibh fad saoil i ndán do rialtas Oskari Tokoi, nó bhí ceithre fhadhb mhóra le fuascailt aige: na stailceanna in Earrach na bliana 1917, ganntanas an bhia, caidreamh na Fionlainne leis an Rúis agus ceist na póilíneachta. Bhí an Seanad ábalta na stailceoirí a shásamh réasúnta saoráideach. B'é an t-éileamh ba mhó a bhí ag na stailceoirí ná lá oibre ocht n-uaire an chloig. Thairis sin, theastaigh uathu tuilleadh pá, ó bhí an boilsciú ag creimeadh luach an airgid. Nuair a chuaigh na fostóirí agus an lucht oibre i ndáil chomhairle le chéile, socraíodh na ceisteanna seo, chun leasa don lucht oibre den chuid ba mhó. Chuir an toradh sin an-sracadh sa lucht oibre, ach san am céanna, bhí na fostóirí an-mhíshásta, toisc go raibh siad tar éis a lán a chailleadh ar na stailceanna, agus iad scanraithe fosta ag na trioblóidí foréigneacha a tháinig sna sála ag na stailceanna. Thairis sin, fuair na hoibrithe lámh chúnta ó shaighdiúirí radacacha Rúiseacha in áiteanna. Bhí an lucht oibre ag tonnadh isteach sna ceardchumainn. Ní raibh ach 40,000 oibrí sna ceardchumainn i ndeireadh na bliana 1916, ach nuair a bhí bliain amháin thart, bhí 160,000 duine acu ann. Lena leas-san a chosaint ar choinscleo an lucht oibre, bhunaigh na fostóirí agus na feirmeoirí láreagraíochtaí dóibh féin i bhFómhar na bliana 1917, chomh maith. I rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda, thosaigh an bia ag rith gann ar na Fionlannaigh. Sa bhliain 1917, ní raibh arbhar ag teacht ón Rúis le haghaidh aráin a thuilleadh, rud a chuir go mór leis an nganntanas. Ar an 2 Meitheamh 1917, reachtaíodh an tAcht um Bia leis an mbeagán bia a roinnt go cothrom. Ní raibh na húdaráis in inmhe, áfach, an dlí a chur i bhfeidhm ar aon nós, agus d'imigh cuid mhór den bhia ar an margadh dubh. Mar sin, bhí praghsanna an bhia ag dul in airde i gcónaí, beag beann ar an Acht. Ní raibh ann go bunúsach ach ganntanas arbhair, áfach. Bhí an bia ar ciondáil, agus ní raibh an t-arbhar aráin chomh lárnach sin mar bhia agus nach bhféadfaí rud éigin eile a ithe ina áit. Ní raibh aon ghorta mór ag bagairt ar Dheisceart na Fionlainne roimh chogadh na bliana 1918. Ina dhiaidh sin féin, bhí ceist an ocrais ina ceist mhór pholaitiúil, agus an lucht oibre ag dul chun radacachais toisc go raibh eagla orthu roimh an ngorta. === Acht na gCumhachtaí === [[Íomhá:Tampereen_punakaartin_komppania_rintamalla_(26936605946).jpg|mion|220px|Gardaí Dearga, Tampere, 1918]]Nuair a thug Ard-Diúc na Fionlainne, an tImpire Nioclás a Dó, suas a choróin, thit a chuid cumhachtaí le Rialtas Sealadach na Rúise. Ní raibh fad saoil daite don rialtas sin, agus ní raibh sé soiléir cad é an bhaint, i ndiaidh an iomláin, a bhí aige leis an bhFionlainn. Faoi imthosca na réabhlóide, agus an Rúis féin ag titim as a chéile, ba mhinic a d'athraigh comhdhéanamh an rialtais, agus ón taobh eile de, bhí cumhacht na gcomhairlí áitiúla agus na gcoistí réigiúnacha de chineálacha difriúla ag fás. Sa bhliain 1917, bhí na páirtithe polaitiúla go léir dírithe ar fhéinrialtas na tíre a chur i bhfeidhm arís - bhí sé lagaithe go mór ó thosaigh an Impireacht ar é a bhaint den Fhionlainn ón mbliain 1899 anuas - agus tuilleadh neamhspleáchais a bhaint amach don tír, a fhad agus ab fhéidir. Nuair a bhí trioblóidí agus bruíonachas ar siúl sa tír, agus na grúpaí éagsúla polaitiúla ag cur catha ar a chéile, d'éirigh na neamh-Shóisialaithe drochamhrasach i dtaobh na n-iarrachtaí chun tuilleadh a chur le cumhachtaí na parlaiminte. Maidir leis na Sóisialaithe, bhí siadsan ag iarraidh saoirse a bhaint amach don tír, rud a chuirfeadh, dá n-éireodh leis, le cumhacht agus le seasamh a bpáirtí féin i bpolaitíocht inmheánach na tíre. Ar dtús, bhí na Sóisialaithe ag lorg tacaíochta ó na páirtithe polaitiúla Rúiseacha dá gcuid pleananna, ach b'iad Léinín agus na Boilséivigh an t-aon dream polaitiúil amháin a thug freagra dearfach. Bhí Léinín ag dréim le ''coup d'état'' ó Shamhradh na bliana 1917 i leith, agus é ag tacú le scéimeanna na Sóisialaithe san Fhionlainn ar chúiseanna oirbheartaíochta: dá n-éireodh leo, lagódh ar sheasamh an Rialtais Shealadaigh sa Rúis féin.[[Íomhá:Ven_tunnustaa_Suomen_itsenisyyden.png|mion|220px|An doiciméad inar aithin Léinín agus na Boilséivigh neamhspleáchas na Fionlainne, 31 Nollaig 1917]]Scoilt Seanad Tokoi faoi cheist na cumhachta is airde san Fhionlainn. Bhí dhá bhille dréachtaithe leis an gceist seo a fhreagairt. B'é an Seanadóir Antti Tulenheimo, ó pháirtí na bhFionlannach Óg, agus an coiste a raibh sé ina chathaoirleach air a dhréachtaigh an chéad cheann acu, agus mar sin, tugadh ''Lex Tulenheimo'' ar an mbille. An bille eile arís, tháinig sé ó na Sóisialaithe. De réir Lex Tulenheimo, gheobhadh an Seanad (is é sin, rialtas na Fionlainne) an chuid ba mhó de na cumhachtaí a bhí ag Rialtas Sealadach na Rúise. D'fhágfaí faoi na Rúisigh polasaithe míleata agus eachtracha na Fionlainne a shocrú agus gairm chruinnithe nó lánscor a chur ar an bparlaimint. Maidir leis an gcineál Achta Cumhachtaí a bhí dréachtaithe ag na Sóisialaithe, ní fhágfaí ach na gnóthaí míleata agus eachtracha faoi na Rúisigh, agus gheobhadh an pharlaimint an chuid ba mhó de na cumhachtaí. B'é bille na Sóisialaithe a fuair faomhadh na Parlaiminte, agus sa bhreis ar na Sóisialaithe, vótáil na náisiúnaithe buirgéiseacha agus páirtí na bhfeirmeoirí ar a son. Bhí na feisirí coimeádacha an-mhíshásta leis an Acht a bhronnfadh an oiread sin cumhachtaí ar an bparlaimint, agus d'fhógair cúpla duine acu go n-éireoidís as an bparlaimint scun scan. [[Íomhá:Kenraali_C._G._E._Mannerheim_(26936604946).jpg|mion|220px|An Ginearál C. G. E. Mannerheim, 1918]] Bhí dóchas ag na Sóisialaithe as na Boilséivigh le tacaíocht a thabhairt d'Acht na gCumhachtaí, ach níor éirigh leis an iarracht a rinne na Boilséivigh an chumhacht a shealbhú i gCathair Pheadair ar an 16-18 Mí Iúil 1917 le cuidiú na saighdiúirí is an lucht oibre. Mhair an Rialtas Sealadach ag rialú na Rúise, agus b'é Aleksandr Kerenskiy a chuaigh i gceannas ar an rialtas. Ní raibh an Rialtas Sealadach sásta faomhadh a thabhairt d'Acht na gCumhachtaí. A mhalairt ar fad, chuir siad tuilleadh saighdiúirí Rúiseacha ar garastún san Fhionlainn, agus scoir siad parlaimint na Fionlainne ar an 31 Mí Iúil. Bhí parlaimint nua le toghadh in olltoghchán neamhghnách i Mí Dheireadh Fómhair 1917. I rith an tSamhraidh 1917, chuaigh an Fhionlainn go mór i dtábhacht i súile rialtas na Rúise, nó ghlac siad leis go raibh an tír ag teastáil uathu mar sciath chosanta do Chathair Pheadair, agus mar sin, ba leasc leo tuilleadh neamhspleáchais a ghéilleadh do na Fionlannaigh. Tháinig deireadh le Seanad Oskari Tokoi ar an 13-17 Mí Lúnasa 1917, nuair a d'fhág na seanadóirí tábhachtacha Sóisialacha slán aige. Sna holltoghcháin ar an 1-2 Mí Dheireadh Fómhair 1917, ní bhfuair na Daonlathaigh Shóisialta an oiread vótaí agus sna toghcháin roimhe sin, agus fágadh san fhreasúra iad. In áit tuilleadh cumhachta a bhaint amach, bhí an lucht oibre ag cailleadh a raibh acu roimhe sin - bhí roth mór an tsaoil ag casadh ina n-aghaidh. B'é ba thoradh air sin gur thosaigh an lucht oibre ag éirí éadóchasach faoin daonlathas agus ag dul chun radacachais, go háirithe nuair nach raibh ag maolú ar an nganntanas bia. D'athraigh an ról a bhí á dhéanamh ag gluaiseacht an lucht oibre i bpolaitíocht na tíre. Roimhe sin, bhí an ghluaiseacht ag iarraidh tuilleadh ceart, stádais agus cumhachta a bhaint amach di. Anois, chaithfeadh sí an méid a bhí aici cheana féin a chosaint is a choimeád. Na coimeádaigh Fhionlannacha a bhí ag cur in aghaidh Acht na gCumhachtaí, bhain siad leas as an dearcadh diúltach a bhí ag an Rialtas Sealadach ar an Acht. Bhí siad ag tacú le cinneadh na Rúiseach ar pharlaimint na Fionlainne a scor. Bhí Carl Enckell, polaiteoir buirgéiseach, ina [[Státrúnaí Lánchumhachtach na Fionlainne|Státrúnaí Lánchumhachtach]] (ionadaí oifigiúil d'Ard-Diúcacht na Fionlainne) i gCathair Pheadair, agus é go hoscailte ag cur leas a pháirtí féin chun cinn ansin.[[Íomhá:Kullervo_Manner.jpg|mion|220px|Kullervo Manner, ceannasaí na nGardaí Dearga]]Sa deireadh, ní dheachaigh eachtra Acht na gCumhachtaí chun leasa do na Sóisialaithe ná do na coimeádaigh, nó dá dheasca sin, níor fágadh rialtas láidir sa tír - rialtas a d'fhéadfadh an tsíocháin inmheánach a chinntiú. Ní raibh parlaimint ar bith ann ó Mhí Lúnasa go dtí Mí na Samhna. An chéad duine a fuair bás i ngéarchéim na mblianta 1917-1918, b'iad na póilíní a mharaigh é, agus ní de thaisme a rinneadh é: fear oibre a bhí ann agus é ina phicéad stailce in Ypäjä (ceantar tuaithe é Ypäjä agus é suite in Iardheisceart na Fionlainne, idir [[Forssa]] agus [[Loimaa]]). Nuair nach raibh rialtas eile ann, b'iad lucht na ngunnaí - na Gardaí Dearga agus na Gardaí Bána - a shealbhaigh an chumhacht. === Réabhlóid Dheireadh Fómhair agus an Stailc Mhór i Mí na Samhna === Ar an 7 Mí na Samhna, 1917, chuir na Boilséivigh faoi cheannas Léinín an Rialtas Sealadach as cumhacht. B'é sin [[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]], nó de réir Fhéilire Iúil a bhí in úsáid sa Rúis san am, is i nDeireadh Fómhair a tharla sé. San am céanna, bhí parlaimint agus parlaiminteachas na Fionlainne ag teacht chucu arís. Bhí an scoilt idir an eite chlé agus an eite dheas tar éis dul chun donais go mór mór san idirlinn. Bhí na Sóisialaithe ag plé na bhféidearthachtaí leis an gcumhacht a thabhairt ar ais don lucht oibre, agus greim an fhir bháite ag na coimeádaigh ar an gcumhacht a bhí acu, ó bhí réabhlóid nua na Rúise ag bagairt ar chearta na heite deise. [[Íomhá:Tokoi Albert Gebhard 1915.jpg|mion|220px|[[Oskari Tokoi]]]] Tháinig an pharlaimint, a raibh an tromlach ag na neamh-Shóisialaithe inti, le chéile an chéad uair ar an 1 Mí na Samhna 1917, agus ar an 9 Mí na Samhna, chinn na Feisirí ar thriúracht a cheapadh le gnó cheann an stáit a dhéanamh. B'iad na triúraithe seo [[Santeri Alkio]] (páirtí na bhfeirmeoirí), [[Pehr Evind Svinhufvud]] (páirtí na bhFionlannach Óg) agus [[Oskari Tokoi]] (na Daonlathaigh Shóisialta). Níor éirigh leis an triúracht, áfach, dul i gceannas ar an tír i gceart. Maidir leis an bpáirtí Daonlathach Sóisialta agus gluaiseacht an lucht oibre go léir, chaithfidís ceann den dá rogha a bhaint: cromadh ar obair fhoighneach shíochánta i bhfreasúra na parlaiminte, nó dul chun réabhlóide. Rinne na Sóisialaithe neamhshuim den triúracht, agus chuir siad clár oibre dá gcuid féin faoi bhráid an náisiúin, clár oibre a raibh na focail ''Me vaadimme'' ("Táimid ag Éileamh") mar theideal air. Is éard a bhí á éileamh acu ná leasuithe éagsúla sóisialta a chur i gcrích, na Cóir Chosanta (is é sin, na Gardaí Bána) a chur ar ceal, Acht na gCumhachtaí a rith is a fhaomhadh, agus torthaí an toghcháin ó Mhí Dheireadh Fómhair a chur ar neamhní. Níor bhac na neamh-Shóisialaithe leis an gclár oibre seo a ghlacadh i ndáiríre, agus ní dhearna an pharlaimint plé ar bith air. [[Íomhá:FinnishCivilWarMapBegin.svg|mion|220px|Na bunlínte i dtús an chogaidh{{legend|royalblue|Ceantair faoi smacht na mBán}}{{legend|white|Ionsaí na mBán}}{{legend|tomato|Ceantair faoi smacht na nDearg}}{{legend|maroon|Ionsaí na nDearg}}{{Legend-line|black solid 2px|Gréasán iarnróid}}]]Bhí na Boilséivigh ag cur brú ar na Sóisialaithe Fionlannacha dul chun réabhlóide. Bhí siad fiú ag bagairt an réabhlóid san Fhionlainn a thosú beag beann ar Pháirtí Daonlathach Sóisialta na Fionlainne, mura mbeadh de shracadh sna comrádaithe Fionlannacha an obair a dhéanamh as a stuaim féin. I Mí na Samhna, thosaigh na Boilséivigh Fhionlannacha [[Eino Rahja]], [[Jukka Rahja]] agus [[Adolf Taimi]] - réabhlóidithe a bhí gníomhach i gCathair Pheadair chomh maith leis an bhFionlainn - an lámh in uachtar a fháil ar Ghardaí Síochána an Lucht Oibre (na Gardaí Dearga). Bhí tábhacht ar leith leis an bhFionlainn do na Boilséivigh. Ó thaobh amháin de, bhí muinín ag Léinín as na saighdiúirí Rúiseacha a bhí ar garastún san Fhionlainn teacht chun fortachta dó in am an ghátair in aghaidh na Rúiseach frith-Bhoilséiveach, dá ndéanfaidís iarracht Léinín a chur as cumhacht. Ón taobh eile de, bheadh an Fhionlainn ina sciath chosanta in aghaidh na Gearmáine Impiriúla. Maidir leis na Sóisialaithe Fionlannacha, bhí siad ag dréim le neamhspleáchas a lorg ó rialtas Léinín ar an 10 Mí na Samhna, ach níor lorg, ó bhí Cathair Pheadair trí chéile i gcónaí. Ní raibh réabhlóidithe drogallacha na Fionlainne sásta géilleadh don bhrú leanúnach a bhí na Boilséivigh a chur orthu. Bhí siad idir eatarthu i gcónaí. Bhí Léinín ar a sheachnadh ón Rialtas Sealadach i Heilsincí i dtús an fhómhair, agus san am sin, bhí sé i dteagmháil leis na Sóisialaithe Fionlannacha. Mar sin, bhí a fhios ag na Sóisialaithe san Fhionlainn go raibh rud éigin cosúil le Réabhlóid Dheireadh Fómhair ar na bacáin. Ní raibh siad, áfach, tar éis pleananna comhoibrithe a shocrú leis na Boilséivigh roimh ré. Nuair a tháinig an dream nua i gcumhacht i gCathair Pheadair, osclaíodh doirse nua do na Sóisialaithe Fionlannacha, ar bhain an díomua sna toghcháin an-mhealladh astu. Bhí an Páirtí Daonlathach Sóisialta á stiúradh ag lucht na measarthachta, agus ní deargréabhlóidithe a bhí sna feisirí parlaiminte ach an oiread. Fuair an réabhlóideachas tacaíocht ó chuid de na ceardchumainn agus ó na Gardaí Dearga úrearcaithe. Ní raibh na Boilséivigh i gCathair Pheadair féin róshocair i gcumhacht go fóill, ach an oiread. B'éigean do Léinín trúpaí a aistriú ón bhFionlainn go dtí an phríomhchathair, agus eagla air roimh an bhfrithréabhlóid. [[Íomhá:Finnish Civil War as The Defense of the Sampo.jpg|mion|220px|Bolscaireacht sa bhliain 1918]] Ar an 9 Mí na Samhna 1917, bhunaigh eagraíochtaí an lucht oibre (an Páirtí Daonlathach Sóisialta, na ceardchumainn agus na Gardaí Dearga) Lárchomhairle Réabhlóide an Lucht Oibre le gníomhaíocht na n-eagraíochtaí éagsúla a chomhordú. Ní raibh an Lárchomhairle seo rófhonnmhar chun réabhlóide, nó nuair a chuaigh ceist na réabhlóide ar vóta sa Lárchomhairle i ndiaidh don pharlaimint droim láimhe a thabhairt don chlár oibre ''Táimid ag Éileamh'', ní raibh ach ochtar ball den Lárchomhairle i bhfách leis an réabhlóid, in aghaidh an ochtair déag eile. Ina dhiaidh sin féin, d'fhógair an Lárchomhairle agus na ceardchumainn ollstailc san Fhionlainn. I ndiaidh cúpla lá, bhí 85,000 fear oibre ar stailc ar fud na tíre, agus na coistí áitiúla stailce i seilbh na coda ba mhó de na bailte móra i nDeisceart na Fionlainne. Ní raibh na Sóisialaithe measartha ach ag iarraidh brú polaitiúil a chur ar an bparlaimint, ach ar ndóigh, bhí na radacaigh ag dréim le ''coup d'état'' agus le réabhlóid, agus dóchas acu as na stailceoirí leis an ngnó a dhéanamh. [[Íomhá:Riihimäen naiskaarti 1918.jpg|mion|220px|Banghardaí Dearga ó Riihimäki, 1918]] D'éirigh leis an stailc mhór chomh maith is go raibh an lucht oibre ag dul chun radacachais agus tuilleadh Sóisialaithe ag éileamh ''coup d'état''. Ar an 16 Mí na Samhna, chuaigh ceist na réabhlóide ar vóta sa Lárchomhairle arís, agus an iarracht seo, vótáil tromlach beag ar son an ''coup d'état''. B'iad na ceardchumainn agus na Gardaí Dearga ba mhó a bhí á éileamh. Níor cuireadh an cinneadh i gcrích go fóill, áfach. Na coimeasáir a ceapadh don Choiste Feidhmiúcháin, dhiúltaigh siad na pleananna a chomhlíonadh. Mar sin, cinneadh ar dheireadh a chur leis an stailc mhór ar an 19 Mí na Samhna. [[Íomhá:Germans in Smolna.jpg|mion|220px|Na [[Gearmánaigh]] in Smolna, 1918]] Chuir an Stailc Mhór cor i gcinniúint na tíre ar a lán bealaí. I ndiaidh imeachtaí Mhí na Samhna agus na gcomhairlí a cinneadh, thosaigh scoilt ag teacht ar ghluaiseacht an lucht oibre féin faoi cheist na réabhlóide. I ndiaidh na stailce féin, áfach, ní raibh gach duine de cheannairí na Sóisialaithe tar éis a intinn féin a dhéanamh suas, agus d'fhéadfadh duine a vótáil ar son lucht na réabhlóide ag ócáid amháin tacaíocht a thabhairt do lucht na measarthachta nuair a bhí ceist éigin eile á plé. Le linn na stailce móire, áfach, chaill ceannairí an pháirtí cuid mhór den smacht a bhí acu ar ghluaiseacht an lucht oibre: ní raibh na radacaigh sásta aird a thabhairt ar na horduithe ó cheannairí an pháirtí a thuilleadh. Fuair na Sóisialaithe measartha tacaíocht ón gcuid eile den pharlaimint, nuair a glacadh leis na hachtanna faoi lá oibre ocht n-uaire an chloig agus faoin daonlathas sa rialtas áitiúil. Bhí cuid den lucht oibre barúlach nach bhfaigheadh na hachtanna seo faomhadh na parlaiminte choíche murach an stailc mhór. Bhain sé mealladh mór as Léinín agus na Boilséivigh nach raibh na Fionlannaigh sásta dul chun réabhlóide i ndiaidh an iomláin. Nuair a bhí an bhliain 1917 ag druidim chun deireanais, ní raibh súil ag Léinín as na Fionlannaigh a thuilleadh le ''coup d'état'' Boilséiveach a chur i gcrích san Fhionlainn. Leis an Stailc Mhór, tháinig chun solais go raibh an-easaontas idir na Boilséivigh Rúiseacha agus na Daonlathaigh Shóisialta Fhionlannacha. I ndiaidh na díomá, d'fhéach Léinín lena mhuinín a chur i radacaigh chlé na Fionlainne agus sna Boilséivigh Fhionlannacha a bhí ag iarraidh brú a chur ar chosmhuintir ghluaiseacht an lucht oibre beag beann ar cheannairí an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta. Thar aon rud eile, áfach, chuir an Stailc Mhór ding idir na Sóisialaithe agus na neamh-Shóisialaithe. Le linn na stailce, chuaigh an foréigean polaitiúil chun donais, nó mharaigh na Gardaí Dearga seisear déag de dhaoine nach raibh ag tacú leis na Sóisialaithe. Thairis sin, fuair ceathrar déag de Ghardaí Bána agus ceathrar de Ghardaí Dearga bás sna scliúchais. Bhí an Fhionlainn i mbealach an chogaidh chathartha. [[Íomhá:Juho kusti paasikivi and Pehr Evind Svinhufvud 1918.jpg|mion|220px|Juho Kusti Paasikivi agus Pehr Evind Svinhufvud, 1918]] === An Neamhspleáchas === Roimh Réabhlóid Dheireadh Fómhair, b'iad na Daonlathaigh Shóisialta ba mhó a bhí ag éileamh neamhspleáchais don Fhionlainn. I ndiaidh na réabhlóide, chuaigh na buirgéisigh chun tosaigh san obair sin, nó shíl siad go gcuirfeadh neamhspleáchas na tíre ar a gcumas na Sóisialaithe a chur faoi smacht. Mar sin, ar an 15 Mí na Samhna, ghlac parlaimint na Fionlainne an chumhacht is airde sa tír. Ar an 27 Mí na Samhna, ceapadh Seanad nó rialtas nua a raibh Pehr Evind Svinhufvud ina chathaoirleach air. Ní raibh ach polaiteoirí neamh-Shóisialacha ina mbaill den tSeanad seo, ar a dtugtar Seanad an Neamhspleáchais: * [[Pehr Evind Svinhufvud]], cathaoirleach an tSeanaid, páirtí na bhFionlannach Óg. Bhí Svinhufvud le seal a chaitheamh ina Uachtarán ar an bhFionlainn. * Onni Talas, i mbun cúrsaí an dlí is an chirt, páirtí na bhFionlannach Óg * Arthur Castrén, i mbun na gcúrsaí inmheánacha, páirtí na bhFionlannach Óg * Alexander Frey ag cabhrú le Castrén, [[Svenska Folkpartiet|páirtí lucht labhartha na Sualainnise san Fhionlainn]] * Juhani Arajärvi, cúrsaí an airgeadais, na Sean-Fhionlannaigh * [[Emil Nestor Setälä]], cúrsaí na heaglaise agus an oideachais, na Fionlannaigh Óga * [[Kyösti Kallio]], cúrsaí na talmhaíochta, páirtí na bhfeirmeoirí. Bhí Kallio ina Uachtarán ar an bhFionlainn ní ba dheireanaí. * Eero Yrjö Pehkonen, ag cabhrú le Kallio, páirtí na bhfeirmeoirí * Jalmar Castrén, cúrsaí an tráchta agus na n-oibreacha poiblí, na Fionlannaigh Óga * Henrik Gabriel Renvall, cúrsaí na trádála agus na tionsclaíochta, na Fionlannaigh Óga * Oskari Wilho Louhivuori, cúrsaí an leasa shóisialta, na Sean-Fhionlannaigh Ar an 4 Mí na Nollag, d'eisigh an Seanad seo an chéad dréacht d'fhorógra [[Neamhspleáchas na Fionlainne|neamhspleáchais na Fionlainne]]. Ghlac an pharlaimint leis an bhforógra i ndiaidh guthaíochta ar an 6 Mí na Nollag 1917, agus is é an lá sin Lá Náisiúnta na Fionlainne inniu, nó ''itsenäisyyspäivä'' - Lá an Neamhspleáchais. Chaith na Sóisialaithe vóta in aghaidh an bhille, áfach, agus dhréachtaigh siad forógra neamhspleáchais dá gcuid féin. [[Íomhá:Vihdin naiskaarti 1918.jpg|mion|220px|Banghardaí Dearga ó Vihti]] [[Íomhá:Finnish Civil War uniforms.JPG|mion|220px|Éidí an dá thaobh sa Chogadh Cathartha]] Níor bacadh mórán le Forógra an Neamhspleáchais san Fhionlainn ag an am. Cé go raibh an náisiúnachas ag dul i dtreise san Fhionlainn le fada, ní rabhthas ag éileamh neamhspleáchais iomláin fiú sna blianta 1899-1917, nuair a bhí na Rúisigh ag iarraidh an féinrialtas a chur ar ceal agus an tír a thabhairt chun Rúiseachais. Ina áit sin, bhí na Fionlannaigh ag dréim le hathbhunú an tseanfhéinrialtais nó le hathaontú na Fionlainne leis an tSualainn mar phrionsacht. Nuair a gaireadh poblacht neamhspleách den Fhionlainn, ní raibh ann go bunúsach ach cineál fuascailte éigeandála. Sa deireadh thiar thall, ní raibh ceachtar den dá mhórghrúpa cumhachta - na Sóisialaithe agus na buirgéisigh - ábalta an neamhspleáchas a chinntiú don Fhionlainn gan tacaíocht a lorg ón gceann eile. Ní raibh aon tír choimhthíoch tar éis aitheantas a thabhairt do neamhspleáchas na Fionlainne, agus d'admhaigh an Seanad féin gur chóir aitheantas na Rúise Sóivéadaí a fháil roimh aon rud eile. Bheadh na tíortha eile sásta glacadh leis an bPoblacht nua, dá mbeadh an Rúis Shóivéadach toilteanach slán agus beannacht a fhágáil ag an bhFionlainn faoi chroí mór maith. Ó b'iad na Sóisialaithe an dream ba mhó a bhí cairdiúil leis na Boilséivigh, chuaigh an Seanad ina dtuilleamaí le haitheantas na mBoilséiveach a iarraidh. Bhí fréamhacha na Sóisialaithe féin sa náisiúnachas Fionlannach, agus mar sin, chuaigh siad ag lorg an neamhspleáchais ó Léinín i Mí na Nollag. Theastaigh an neamhspleáchas ó na Sóisialaithe freisin, nó bhí an náisiúnachas láidir i measc lucht a dtacaíochta féin, agus iad buartha go gcaillfidís vótaí mura n-éireodh leo aitheantas Léinín a bhaint amach. [[Íomhá:Johannes Pettersen, Red soldier in the Finnish Civil War (1918).png|mion|220px|Johannes Pettersen, garda dearg (1918)]] Le fírinne, ní raibh todhchaí an rialtais Bhoilséivigh soiléir go fóill i Mí na Nollag 1917, agus is dócha go mbeadh Léinín sásta neamhspleáchas a thabhairt do na Fionlannaigh fiú gan na Sóisialaithe mar lucht eadrána. Bhí Svinhufvud sách naimhdeach i leith na mBoilséiveach, rud a chuir cúl áirithe ar na himeachtaí. Sa deireadh thiar thall, ar an 31 Mí na Nollag 1917, chroith Léinín lámh le Svinhufvud agus é ag síneadh doiciméad an aitheantais chuige, doiciméad a bhí sínithe ag ceannairí na mBoilséiveach. Roimh thús an chogaidh chathartha, fuair an Fhionlainn aitheantas a neamhspleáchais ón Rúis Shóivéadach, ón nGearmáin, ó Impireacht na hOstaire is na hUngáire, ón bhFrainc, ón tSualainn, ón Danmhairg, ón Iorua, ón Eilvéis, agus ón nGréig. Ní raibh Sasana agus na Stáit Aontaithe sásta glacadh leis an bhFionlainn mar thír neamhspleách go fóill. Bhí an Chéad Chogadh Domhanda á chur go fóill, agus an Fhionlainn ag comhoibriú leis an nGearmáin. Maidir leis an Rúis, bhí na cumhachtaí Iartharacha ag súil le rialtas frith-Bhoilséiveach a theacht i gceann na gcúrsaí i gCathair Pheadair a bheadh sásta an tír a tharraingt isteach sa chogadh in athuair. San am céanna, bhí an Ghearmáin agus rialtas Boilséiveach na Rúise díreach ag tosú ag socrú síochána ar chathéadan thoir an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Chuaigh siad i dteagmháil le chéile ar an 1 Nollaig 1917, agus stad na trúpaí den lámhach ar an 6 Nollaig. Síníodh an chéad chonradh faoin sos cogaidh ar an 15 Nollaig, agus chuaigh ionadaithe an dá thaobh i gcomhchainteanna faoin tsíocháin in Brest-Litovsk (inniu, Bieraście sa Bhealarúis) ar an 22 Nollaig. Bhí an Ghearmáin tar éis an Pholainn agus an Liotuáin a fhorghabháil, agus súil ag na Gearmánaigh go bhféadfaidís an dá thír a shealbhú don Ghearmáin. Thairis sin, áfach, bhí an Eastóin, an Laitvia, an Úcráin agus an Fhionlainn ag teastáil ón nGearmáin. === Gardaí Dearga, Gardaí Bána === [[Íomhá:Punaisia1918.jpg|mion|220px|Gardaí Dearga, 1918]] [[Íomhá:LimingaSoldier13years.jpg|mion|220px|Garda ó Liminka nach raibh ach trí bliana déag d'aois]] I ndiaidh Réabhlóid na Feabhra sa bhliain 1917, thit an tóin as na fórsaí slándála sa Rúis, an ghnáthchonstáblacht chomh maith leis na póilíní airm. Leis an éagmais seo a leigheas, bunaíodh fórsaí slándála neamharmtha ar dtús. I Mí na Márta agus i Mí Aibreáin, thosaigh na hiarrachtaí chun gardaí síochána - Cóir Chosanta - a bhunú in iardheisceart na Fionlainne. Faoin am seo a chuaigh an lucht oibre ag earcú fear le haghaidh a gcuid gardaí síochána féin. I dtosach báire, bhí an dá chineál gardaí ceaptha le bheith ag coimeád na síochána áitiúla, ach ansin, tháinig malairt cuma ar na cúrsaí. Na stailceanna a thosaigh sna monarchana agus sa talmhaíocht in Earrach na bliana 1917, chomh maith leis na trioblóidí a bhí ag dul leis an nganntanas bia níos deireanaí, agus imeachtaí den chineál seo, thaispeáin siad go raibh blas láidir den bhrúghrúpa polaitiúil ar an dá shórt gardaí. Creidtear go coitianta gur ceann de na cúiseanna ba mhó leis an gcogadh ná nach raibh fórsaí láidre slándála ná cosanta sa tír. Ní féidir a rá nach mbeadh cuid mhór den cheart anseo, ach is é an míniú is fearr le staraithe an lae inniu ná gur thit an tsochaí go léir as a chéile. In Earrach na bliana 1917, bhí aon rialtas amháin sa tír, is é sin, Seanad Tokoi, ach ní raibh fórsaí maithe slándála ann. Le teacht an Fhómhair, bhí na cúrsaí bun os cionn leis an Earrach: ní raibh rialtas ceart ann, ach bhí dhá chineál fórsaí slándála ann. I ndeireadh na bliana 1917, tháinig an chumhacht fheidhmitheach chuici féin arís, agus thosaigh Seanad Svinhufvud ag cur na síochána ar bun arís. Faoin am seo, áfach, bhí an dá chineál Gardaí tar éis cumhacht a thiomsú chucu féin beag beann ar an rialtas, agus nuair a chinn an Seanad arm oifigiúil na Fionlainne a ghairm de na Bána, phléasc cogadh amach idir iadsan agus na Dearga. ==== Na Cóir Chosanta ==== I rith an tSamhraidh 1917, bhunaigh coimeádaigh agus buirgéisigh cóir chosanta ar fud na tíre. Bhí 250-300 cór ann le teacht an Fhómhair. B'é coimeád na síochána ba phríomhthucaid le bunú na gcór seo, ach ar chósta thiar na tíre, thosaigh an mhíshástacht leis na reachtanna um choigistiú an bhia ag imirt a tionchair ar na cóir. In iardheisceart na tíre agus i gceantar Satakunta (timpeall ar [[Pori]], [[Rauma]], agus [[Kokemäki]]), bhí na cúrsaí ag dul chun teannais idir na feirmeoirí saibhre agus na scológa bochta. In oirthear na tíre, bhí na náisiúnaithe Fionlannacha an-ghníomhach ag iarraidh téisclim armtha a dhéanamh le go bhféadfaí an tír a scaradh agus a choinneáil scartha ón Rúis. I Mí na Nollag 1917, bhí 20,000 fear ar fiannas sna Cóir Chosanta, agus mí ina dhiaidh sin, bhí an oiread eile ann - 40,000 ar fad. Fuarthas na raidhfilí ó cheannaithe arm i gCathair Pheadair agus in Viipuri (in oirthear na Fionlainne, inniu [[Vyborg]] sa Rúis). I ndiaidh na stailce móire i Mí na Samhna 1917, thosaigh na cóir chosanta éagsúla ag teacht le chéile leis na cuspóirí céanna a bhaint amach: na saighdiúirí Rúiseacha a ruaigeadh as an bhFionlainn, na Gardaí Dearga a choinneáil faoi smacht, an tsíocháin agus an tslándáil phoiblí a chur ar bun sa tír arís agus leas polaitiúil na mbuirgéiseach a chosaint. Níor éirigh leis na Cóir Chosanta, áfach, cur le chéile i gceart ach tamall i ndiaidh thús an chogaidh. An dóigh a raibh na Cóir Chosanta ag gníomhú beag beann ar a chéile in Eanáir 1918, chuir sé tuilleadh luais faoin bhforbairt i dtreo an chogaidh. ==== Na Gardaí Dearga ==== Ar dtús, ba leasc leis an bPáirtí Daonlathach Sóisialta gardaí síochána lucht oibre a bhunú. Na gardaí dearga a bunaíodh sa bhliain 1905, chuaigh siad chun cearmansaíochta ar an bpáirtí féin sa deireadh, agus mar sin, níor theastaigh ón bpáirtí an botún céanna a dhéanamh in athuair. Ar an 12 Bealtaine 1917, tháinig sean-Ghardaí na bliana 1905 le chéile i mórchruinniú Kaisaniemi i Heilsincí, agus bhí cruinnithe den chineál chéanna in Tampere agus in áiteanna eile freisin leis na sean-Ghardaí Dearga a athbheochan. Bhí an páirtí an-mhíshásta go rabhthas ag baint fola as an seancholm seo. Ní féidir a rá gurbh ionann mar rud iad Gardaí Síochána an Lucht Oibre agus na Gardaí Dearga i dtús báire. In áiteanna, bhí idir Ghardaí Síochána agus Ghardaí Dearga ag druileáil, agus na Gardaí Síochána ní ba láidre, de ghnáth. I ndiaidh na díospóireachta faoi Acht na gCumhachtaí, chomh maith le scor na parlaiminte agus leis an olltoghchán nach raibh ag fabhrú don pháirtí, tháinig athrú dearcaidh ar na Daonlathaigh Shóisialta féin ar na Gardaí. Thairis sin, bhí a fhios ag Sóisialaithe na Fionlainne go raibh Boilséivigh na Rúise ag beartú an chumhacht a shealbhú i gCathair Pheadair, agus theastaigh ó na Sóisialaithe san Fhionlainn aithris a dhéanamh orthu. Ar an 20 Deireadh Fómhair 1917 thug na ceardchumainn agus an páirtí ordú oifigiúil chun Gardaí Síochána a bhunú i Heilsincí chomh maith le háiteanna eile. Go bunúsach, theastaigh uathu nach n-earcófaí ach gníomhaithe iontaofa de chuid an Pháirtí agus na gceardchumann ina nGardaí. Bhí Gardaí Síochána an Lucht Oibre ceaptha leis an tsíocháin a choimeád agus a chosaint, ach san am céanna, ba ghléas nua iad le tuilleadh cumhachta a bhaint amach don eite chlé. Bunaíodh cuid mhaith Gardaí den chineál seo i nDeireadh Fómhair agus le linn na stailce móire i Mí na Samhna, nó bhí timpeall ar 350 díorma ann i ndiaidh na stailce. Bhí 30,000-35,000 fear ar fiannas i nGardaí an Lucht Oibre i ndeireadh na bliana 1917, agus iad ag dul chun tábhachta mar mheáchanlár cumhachta sa tír. Fuair na Gardaí seo an chuid ba mhó de na raidhfilí ó na Rúisigh. === Na Gardaí Dearga ag dul chun radacachais === [[Íomhá:German troops in Finland 1918.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Gearmánacha i Heilsincí, 1918]] [[Íomhá:Evert Eloranta.jpg|mion|220px|Evert Eloranta]] I rith na stailce móire i Mí na Samhna 1917, chuaigh cuid mhór de Ghardaí Síochána an Lucht Oibre chun radacachais, díreach mar ab eagal le lucht ceannais an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta. Thosaigh siad ag déanamh foréigin ar dhaoine ar chúiseanna polaitiúla, agus iad ag iarraidh dul ó smacht an pháirtí, cosúil leis an mbliain 1905. Mar sin, bhí an Páirtí tar éis meáchanlár cumhachta nua a bhunú sa tír, díreach mar a rinne na buirgéisigh, nuair a chuir siad tús leis na Cóir Chosanta. Bhí na Cóir Chosanta féin ag éirí i bhfad ní ba mhíshásta leis na Gardaí Dearga, ó tuigeadh dóibh go bhféadfadh na Sóisialaithe radacacha réabhlóideacha a bheith dainséarach i ndáiríre. Ansin, chuaigh na coimeádaigh ag lorg cuidithe ón nGearmáin. Na gníomhaithe radacacha náisiúnaíocha a bhí ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach don tír le cuidiú na Gearmáine, fuair siad tacaíocht phríomhshruth na mbuirgéiseach anois. Is dócha go bpléascfadh an cogadh cathartha amach chomh moch le Mí na Samhna 1917, dá mbeadh níos mó raidhfilí ag an dá chineál Gardaí. Chomh deireanach le Mí na Nollag 1917, d'eisigh an Páirtí Daonlathach Sóisialta forógra oifigiúil ag áitiú gur chóir do Ghardaí an Lucht Oibre urraim a thabhairt don Pháirtí. Mar sin féin, i dtús na bliana 1918, dhiúltaigh na Gardaí Dearga ba láidre i ndeisceart na tíre - na cinn i Heilsincí, in Kotka agus i dTúrcú - do na forógraí seo, agus iad ag tabhairt dúshlán an Pháirtí go hoscailte. Bhí an lá ag na radacaigh, agus bhris an cogadh amach. San am céanna, thosaigh Arm Bán na Fionlainne ag forbairt ar dhúshraith na gCór Cosanta, agus sa deireadh, chuir an tArm seo cogadh ar Fhionlannaigh eile. Is léir go raibh an chuid ba mhó de chosmhuintir an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta in aghaidh an réabhlóideachais agus an chogaidh chathartha. Iad siúd a ghlac an cinneadh deireanach, b'iad na ceannairí sin de chuid an pháirtí a bhí ag braiteoireacht idir an réabhlóid agus an parlaiminteachas ó Fhómhar na bliana 1917 ar aghaidh. Bhí cuid de na daoine measartha den bharúil gurbh fhearr scoilteadh glan a dhéanamh agus na radacaigh a chaitheamh as an bpáirtí. Bhí eagla ar an gcuid eile de lucht na measarthachta, áfach, roimh na Cóir Chosanta, agus na Gardaí Dearga ag teastáil uathu mar sciath chosanta. Cosúil leis sin, bhí lucht na measarthachta ag cailleadh cumhachta ar an taobh eile den chlaí, agus iad siúd a bhí ag éileamh go gcuirfí na Dearga faoi chois le lámh láidir ag fáil tuilleadh tacaíochta. [[Íomhá:Red officers.jpg|mion|220px|Oifigigh dhearga]] === Cnámh na hUillinne === I rith na bliana 1917, theip ar an dá bhloc cumhachta síocháin inmheánach na sochaí a shábháil. I Mí Eanáir 1918, chuaigh na cúrsaí go sciobtha chun géaradais, nó má rinne ceann den dá pháirtí a dhath as bealach - aon bheart feiceálach polaitiúil nó míleata - thug an páirtí eile cor in aghaidh an chaim ar an toirt. Ní raibh na Bána ná na Dearga fonnmhar chun comhréitigh, agus an dá thaobh ag déanamh téisclime chun cogaidh, ag ceannach raidhfilí agus lón cogaidh. Bhí na Gardaí Dearga fiú ag éirí bagrach ar lucht na measarthachta sa Pháirtí Daonlathach Sóisialta. Ar an 12 Eanáir 1918, bhronn an Pharlaimint na cumhachtaí ar an Seanad "an tsíocháin a dhaingniú" sa tír, le cuidiú na gCór Cosanta. Nuair a chuala na Gardaí Dearga iomrá air seo, tháinig an-deifir orthu ullmhú chun cogaidh. Ar ndóigh, bhí an dá thaobh ag áitiú ar lucht a leanúna go raibh na Gardaí de dhíth mar sciath chosanta ar an taobh eile.[[Íomhá:Red_Guard_armoured_train.jpg|mion|220px|Traein armtha in Vyborg]]Cuireadh gairm ar Carl Gustaf Emil Mannerheim, ginearál Fionlannach in Arm Impiriúil na Rúise, dul i gceannas ar na Cóir Chosanta. Ar an 25 Eanáir 1918, gaireadh Arm Sheanad na Fionlainne de na Cóir Chosanta. Níor ghlac na Gardaí Dearga leis seo, go háirithe ó bhí siad ag dul i dtreise buíochas leis an gcoinsíneacht arm a bhí geallta ag Léinín agus a tháinig go dtí an Fhionlainn ar an 26-27 Eanáir. Thosaigh na chéad scliúchais idir an dá chineál gardaí ar an 17-20 Eanáir in Viipuri agus in áiteanna eile in oirthear na tíre, rud a raibh an dá thaobh ciontach ann. Ar an 26 Eanáir, chuaigh na fíor-Ghardaí Dearga agus Gardaí Síochána an Lucht Oibre le chéile in aon eagraíocht armtha amháin, mar atá, Gardaí Dearga na Fionlainne, agus cuireadh gairm shlógtha ar na gardaí seo ar an 27 Eanáir ar a haon déag a chlog san oíche. I nDeisceart na hOstrabóitne, thosaigh na Cóir Chosanta ag dí-armáil na ngarastún Rúiseach ar an 28 Eanáir, de réir mar a d'ordaigh Mannerheim. Bhí Cogadh Cathartha na Fionlainne pléasctha amach. == Cuspóirí an Chogaidh == === An Dá Fhionlainn === Nuair a d'iompaigh géarchéim na Fionlainne ina cogadh cathartha, chuir an dá thaobh de phríomhchuspóir rompu féin an namhaid a chloí agus leas a lucht leanúna féin a chinntiú. Ní raibh ceachtar den dá thaobh ag cur in aghaidh neamhspleáchas na Fionlainne, ach bhí siad ag teacht salach ar a chéile faoi cé a bhí i dteideal na cumhachta polaitiúla agus cén déanamh ba chóir a chur ar struchtúr polaitiúil inmheánach na Fionlainne. Ón taobh eile de, bhí dornán daoine ar an dá thaobh nach raibh dóchasach as neamhspleáchas na Fionlainne, agus iad den tuairim gur chóir an tír a chur faoi choimirce na Rúise (mar a theastaigh ó dhaoine den chineál seo i measc na nDearg) nó na Gearmáine (mar a theastaigh óna leithéidí sin i measc na mBán). Dhréachtaigh Toscaireacht Phobail na Fionlainne, agus Kullervo Manner i gceannas uirthi, bille bunreachta don tír a bhí bunaithe ar smaointeachas Sóisialach Daonlathach, agus tionchar air ag bunreachtanna na Stát Aontaithe agus na hEilvéise. Bhí idéalachas Réabhlóid na Fraince le haithint ar an dréachtdhoiciméad seo chomh maith. Ar an 23 Feabhra 1918, chuir an Toscaireacht Phobail an bille seo faoi bhráid Phríomhchomhairle an Lucht Oibre, agus ar an 1 Márta, shínigh an Toscaireacht agus Rialtas Boilséiveach na Rúise conradh comhoibrithe le chéile.[[Íomhá:FinnishCivilWarMapMiddle.svg|mion|220px|Ionsaithe go dtí an 6 Aibreán 1918: Tampere agus Cath Rautu{{legend|royalblue|Ceantair faoi smacht na mBán}}{{legend|white|Ionsaí na mBán}}{{legend|tomato|Ceantair faoi smacht na nDearg}}{{legend|maroon|Ionsaí na nDearg}}{{Legend-line|black solid 2px|Gréasán iarnróid}}]]Cuireadh i leith na nDearg, níos deireanaí, go ndéanfaidís poblacht Shóivéadach den tír dá ngnóthóidís an cogadh. Níorbh é sin an cuspóir a bhí ag an Toscaireacht Phobail féin ná ag lucht na measarthachta san Fhionlainn Dhearg. Ón taobh eile de, áfach, bhí Boilséivigh Fhionlannacha agus Gardaí Dearga radacacha ann agus iad i bhfad ní b'fhonnmhaire chun an Fhionlainn a aontú leis an Rúis Shóivéadach. Is dócha go mbeadh coimhlint bhinbeach idir an dá chineál Sóisialaithe - iad siúd a raibh neamhspleáchas ag teastáil uathu agus an dornán a bheadh sásta an Fhionlainn a shóivéadú - dá mbeadh an lá ag na Dearga sa chogadh chathartha. Bhí sé de chuspóir ag an Seanad in Vaasa an chumhacht i ndeisceart na tíre a bhaint amach don rialtas buirgéiseach in athuair. I ndiaidh an bhua sa chogadh, bhí cumhacht an rialtais le daingniú is le cinntiú le lámh láidir - le tacaíocht na gCór Cosanta nó fiú Arm Impiriúil na Gearmáine. Bhí cuid mhór de na Bána inbharúla nach raibh an iomarca daonlathais oiriúnach do na Fionlannaigh - féach na Dearga mar shampla - agus gur chóir srianta a chur leis an daonlathas trí chóras monarcach a chur ar bun. Bhí lucht na measarthachta ar an taobh Bán ag cur in aghaidh an mhonarcachais agus ladar na Gearmáine i gcúrsaí na Fionlainne, go háirithe i dtús an chogaidh. Cosúil leis sin, bhí an Ginearál Mannerheim agus na hóglaigh a fuair oiliúint in Arm na Gearmáine ag teacht salach ar a chéile faoi ról na Gearmáine. Bhí a fhios ag Mannerheim nach raibh na Gardaí Dearga thar mholadh beirte mar shaighdiúirí agus nach raibh cuma ab fhearr ná sin ar arm na Rúise faoi láthair. Mar sin, bhí sé barúlach go dtiocfadh raidhfilí Gearmánacha isteach áisiúil, ach ní raibh saighdiúirí Gearmánacha ag teastáil uaidh. Bhí na hóglaigh - na ''Jäger'' - agus na gníomhaithe a d'earcaigh na ''Jäger'' den tuairim, arís, gur chóir don Fhionlainn comhoibriú go dlúth leis na Gearmánaigh. Chreid Mannerheim go mbeadh an lá leis na comhghuaillithe sa chogadh mór, agus bhí cuspóirí pearsanta aige nach raibh teoranta don Fhionlainn. Is amhlaidh a theastaigh uaidh an rialtas Boilséiveach a chloí i gcomhar le ginearáil Bhána na Rúise agus leis na Sasanaigh agus na Francaigh. Bhí Mannerheim agus na Bána eile ar aon fhocal, áfach, faoi chomh riachtanach agus a bhí sé tuilleadh tailte a shealbhú in Oirthear na Cairéile - bhí canúintí á labhairt ansin a bhí gaolmhar leis an bhFionlainnis, ach ní raibh na ceantair sin ina gcuid d'Ard-Diúcacht na Fionlainne riamh. === An Rúis is an Ghearmáin === Ag caitheamh an chéad spléachaidh duit ar chuspóirí agus ar ghníomhartha na Rúise Sóivéadaí san Fhionlainn, shílfeá go raibh siad ag teacht salach ar a chéile. Ar dtús, bhronn siad neamhspleáchas ar an bhFionlainn agus ar roinnt tíortha eile a bhí ag iarraidh slán a fhágáil ag an Rúis. Ina dhiaidh sin, áfach, d'fhorghabh na Sóivéadaigh cuid mhór de na tíortha seo arís, agus iad ag áitiú nach raibh siad ach ag teacht chun fortachta dá gcuid cairde ansin. Le fírinne, b'fhearr le Léinín an Fhionlainn a choinneáil faoi fhorlámhas na Rúise ar chúiseanna míleata agus fiú inmheánacha, ach b'éigean an tír a thabhairt suas. Bhí an Ghearmáin ag cur brú ar na Sóivéadaigh, agus na trúpaí Francacha agus Sasanacha ag dul i dtír sa Rúis féin le ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha na tíre. Thairis sin, bhí sé ag dul rite leis na Boilséivigh greim a choinneáil ar an Rúis féin, agus an tír ina cíor thuathail i ndiaidh na réabhlóide. Mar sin, chuir Léinín an plána mín ar cheist na Fionlainne, agus é ag tabhairt le fios go raibh sé sásta saoirse a thabhairt do na Fionlannaigh faoi chroí mór maith, le teann na mórurraime a bhí aige do phrionsabal an fhéinchinntiúcháin náisiúnta. Nuair a bhris an cogadh amach sa bhliain 1918, áfach, chuidigh sé go fial flaithiúil leis na Gardaí Dearga san Fhionlainn. Dá mbeadh an lá leis na Dearga, mhaolódh sé go mór ar chruachás na mBoilséiveach. Is beag cabhair a bhí na Rúisigh in ann a thabhairt do na Dearga san Fhionlainn, agus iad féin i ndrocháit. Fuair na Dearga dhá chineál tacaíochta ón Rúis Shóivéadach: idir raidhfilí do na Gardaí Dearga Fionlannacha agus shaighdiúirí, is é sin, trúpaí Rúiseacha a bhí dílis don rialtas Boilséiveach. Na trúpaí Impiriúla - iarshaighdiúirí de chuid Arm Impiriúil na Rúise - a bhí fágtha ar an mblár fholamh san Fhionlainn, bhí siad ag imeacht as an tír go tiubh téirimeach, agus Leon Trotscaí ag áitiú orthu an Fhionlainn a thréigean. Is é an cuspóir a chuir Trotscaí roimhe féin ná arm nua a chur i dtoll le chéile don Rúis Shóivéadach i gCathair Pheadair - Arm Dearg an Lucht Oibre agus na dTuathánach. Is é an ráiteas poiblí a chuala an saol mór ó Léinín ná: "Cuirfimid raidhfilí go dtí an Fhionlainn, ach staonfaimid ó thrúpaí a chur ansin, ó tháinig chun solais nach féidir muinín a chur sna trúpaí." Mar sin féin, bhí an rialtas Sóivéadach ag cur trúpaí armtha go dtí an Fhionlainn chomh maith. Thairis sin, d'fhógair na Sóivéadaigh cogadh do "Ghardaí Bána frithréabhlóideacha na Fionlainne". Bhí siad míshásta, ar ndóigh, leis an dóigh a raibh na Fionlannaigh Bhána ag dí-armáil na dtrúpaí Rúiseacha i nDeisceart na h[[An Ostrabóitne|Ostrabóitne]], agus thairis sin, bhí siad dóchasach go mbrisfeadh réabhlóid Shóisialach amach i Lár na hEorpa chomh maith, faoi thionchar na Rúise. Bhí an Rúis chomh fannlag san am agus nach raibh i gceist le fógairt seo an chogaidh ach iarracht chun brú polaitiúil a chur ar an bhFionlainn.[[Íomhá:FinnishCivilWarMapEnd.svg|mion|220px|Na Gearmánaigh sa deisceart, agus ionsaithe sa Chairéil{{legend|royalblue|Ceantair faoi smacht na mBán nó na nGearmánach}}{{legend|white|Ionsaí na mBán}}{{legend|grey|Ionsaí na nGearmánach}}{{legend|tomato|Ceantair faoi smacht na nDearg}}{{Legend-line|black solid 2px|Gréasán iarnróid}}]]Maidir le hImpireacht na Gearmáine, bhí cúiseanna cumhachta, eacnamaíochta agus míleata aici le ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha na Fionlainne. Theastaigh ó na Gearmánaigh a n-úsáid féin a bhaint as acmhainní nádúrtha na tíre. Ó bhí Cathair Pheadair in aice le teorainn thoir na Fionlainne, shíl na Gearmánaigh go bhféadfaidís brú míleata agus polaitiúil a chur ar phríomhchathair na Rúise trí thrúpaí a chur ar garastún in Oirthear na Fionlainne. Thairis sin, bhí na Gearmánaigh buartha faoin ngníomhaíocht a bhí idir lámha ag Cabhlach Ríoga na Sasanach san Aigéan Artach agus chois Murmansk. D'iarr na náisiúnaithe Fionlannacha ar na Gearmánaigh dul i dtír san Fhionlainn i samhradh na bliana 1917, ach san am sin, b'é príomhchuspóir na Gearmáine ná conradh síochána a shíniú leis na Rúisigh, ionas go bhféadfadh an Ghearmáin iomlán a trúpaí a chaitheamh sa chathéadan thiar. Thosaigh na comhchainteanna síochána in Brest-Litovsk i Mí na Nollag 1917, ach le linn na gcomhchainteanna, fuair na Fionlannaigh geallúint go raibh na hÓglaigh Fhionlannacha le teacht abhaile ón nGearmáin a thúisce agus ab fhéidir. Thairis sin, dhíol na Gearmánaigh 70,000 raidhfil leis na Cóir Chosanta. Ar an 10 Feabhra 1918, chinn Trotscaí ar éirí as na comhchainteanna, cé go raibh Léinín toilteanach an tsíocháin a shocrú leis na Gearmánaigh. Chomhairligh na Gearmánaigh cromadh ar an gcogaíocht arís, ó nach raibh síocháin ar bith le teacht. Anois, áfach, thug siad le fios do na gluaiseachtaí náisiúnaíocha san Fhionlainn agus sna tíortha eile a bhí ag iarraidh a neamhspleáchas a bhaint amach ón Rúis go dtiocfaidís chun fortachta dóibh ach iad cabhair a iarraidh ar an nGearmáin. Rinne an Seanadóir E. Hjelt mar a hiarradh air. D'ionsaigh na Gearmánaigh an Rúis ar an toirt, agus ní raibh na Rúisigh ábalta an t-ionradh a stopadh. Ar an 3 Márta 1918, shínigh Léinín an conradh síochána in Brest-Litovsk, agus é sásta an Úcráin, an Pholainn, an Fhionlainn, agus na tíortha Baltacha a thabhairt uaidh. Bhí lucht ceannasaíochta an Airm Impiriúil sa Ghearmáin tar éis Léinín a chur go dtí an Rúis le súil is go n-éireodh leo síocháin chomh fabhrach seo a bhaint amach ón Rúis, agus fíoraíodh an dóchas anois. == Imeachtaí an Chogaidh == === Scliúchais sa Chairéil === Glactar leis go coitianta gur thosaigh na Gardaí Dearga ar an gcogaíocht ag a haon déag san oíche ar an 27 Eanáir 1918, agus gur chrom na Bána ar an obair chéanna ag a trí ar maidin ar an 28 Eanáir, is é sin, ceithre huaire an chloig níos déanaí. Ní raibh an scéal chomh simplí sin, nó roimhe sin féin, thosaigh an dá chineál Gardaí ag cur catha ar a chéile sa Chairéil - in Oirthear na Fionlainne - agus chuaigh na scliúchais sin an oiread i ngéaradas agus go raibh cogadh cathartha ar siúl ansin i bhfad roimh dheireadh Mhí Eanáir. Bhí cathair Viipuri, cathair mhór Oirthear na Fionlainne, ar ceann de na háiteanna ba thábhachtaí ó thaobh na cogaíochta de, agus creidtear go raibh lucht ceannasaíochta an dá chineál Gardaí ag saighdeadh a gcuid cairde in Viipuri chun gnímh. Theastaigh ón dá thaobh Viipuri a shealbhú, ach thairis sin, bhí cuid mhór raidhfilí agus trealaimh chogaidh eile sa chathair a bhí de dhíth ar na Dearga agus ar na Bána araon. Thosaigh an chogaíocht ar an 17-20 Eanáir 1918. Ar dtús, chreach na Dearga armlann an Chóir Chosanta áitiúil, ach go gairid ina dhiaidh sin, cheap na Bána coinsíneacht raidhfilí a bhí ag dul do na Dearga in [[Mikkeli]]. Ar an 21 Eanáir, d'iarr na Bána in Viipuri ar na cóir chosanta sna ceantair thuaithe máguaird teacht chun fortachta dóibh, agus ar an 22 Eanáir, shealbhaigh an mhuintir isteach seo stáisiún iarnróid na cathrach. Sa deireadh thiar thall, áfach, b'éigean dóibh cúlú ó lár na cathrach go Venäjänsaari. Lean an cathlán leis ag cur troda ar an 27 Eanáir in Kämärä taobh theas de Viipuri, áit ar stop sé na traenacha arm a bhí ag teacht ó Chathair Pheadair, agus na Gardaí Bána ag iarraidh na raidhfilí agus an lón cogaidh a bhí ag teacht ar na traenacha seo a sciobadh leo. Bhí na traenacha ag iompar na n-arm a bhí geallta ag Léinín do Ghardaí Dearga na Fionlainne, agus b'iad Eino Rahja agus Jukka Rahja - na deartháireacha Boilséiveacha Fionlannacha - a bhí i gceannas ar na traenacha. Sa deireadh thiar, b'éigean do na Gardaí Bána an cath faoi na traenacha a thabhairt suas, agus bhain na traenacha amach Viipuri sa deireadh. B'iad na Dearga a d'fhan i gceannas ar an gcathair ar feadh tamaill.[[Íomhá:Punapäällikkö_Verner_Lehtimäki_(26901643321).jpg|mion|220px|Garda dearg Verner Lehtimäki, 1918]]Ghlac saighdiúirí Rúiseacha páirt sna scliúchais sa Chairéil, ach má ghlac féin, ní raibh ceannasaíocht ná comandracht ann a choinneodh faoi smacht iad. Bhí saighdiúirí Rúiseacha measctha tríd na Dearga a bhí ag cur troda ar na Bána sa chathair ar an 19 Eanáir agus ar an 22 Eanáir, ach d'fhan an chuid ba mhó den gharastún thiar sna beairicí, nó ní raibh de chroí acu an áit a fhágáil. Ar an 23 Eanáir, áfach, thug coimiseár cúrsaí cogaidh na Rúise, N. Podvoysky, ordú do na saighdiúirí Rúiseacha na Gardaí Bána sa cheantar a dhí-armáil. Idir an dá linn, bhí an cogadh idir na Bána agus na Dearga ag dul i ngéaradas go tiubh, nó bhí na Cóir Chosanta tar éis trúpaí Rúiseacha a dhí-armáil in Sortavala, in Antrea agus in Joensuu. An t-ordú seo a thug Podvoysky, ní raibh sé ag teacht le cinneadh an choiste réigiúnaigh Rúisigh, a bhí den tuairim gurbh fhearr do na saighdiúirí Rúiseacha gan ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha na Fionlainne. Sa deireadh thiar, b'éigean do Podvoysky a ordú a tharraingt siar, nó ní raibh na saighdiúirí Rúiseacha in Viipuri sásta aird a thabhairt air pé scéal é.[[Íomhá:Jääkärien_paraati_Vaasan_torilla_26.2.1918_(26970229625).jpg|mion|220px|Paráid na bhFianóglach agus C. G. E. Mannerheim, Vaasa, 26 Feabhra 1918]]Bhí lucht ceannasaíochta na nDearg i Heilsincí buartha faoin dóigh a raibh na Bána ag iarraidh na traenacha arm a stopadh, agus ar an 23 Eanáir, chuir siad gairm shlógtha ar na Gardaí Dearga timpeall an iarnróid ó Heilsincí go Cathair Pheadair. Bhí na Gardaí seo leis an iarnród agus na traenacha a chosaint ar na Bána. Rinne an ghairm shlógtha seo luas leis an réabhlóid san Fhionlainn. Mar shampla, bhí Kotka suite chois an iarnróid, agus na Gardaí Dearga ansin an-líonmhar agus an-láidir. Nuair a chonaic na Bána na sluaite Dearga seo ag máirseáil chun cogaidh, ní raibh siad mall ag tabhairt freagra. Ar an 22 Eanáir 1918, díreach nuair a bhí na Bána agus na Dearga ag troid a chéile timpeall Viipuri, chuir an Leifteanant Woldemar Hägglund (duine de na ''Jäger'', na hÓglaigh a tháinig ón nGearmáin), agus é i gceannas ar na Bána ansin, an sreangscéal seo chuig Mannerheim: ''Tá fir na Cairéile go léir ag dul chun cogaidh leis an tír a shaoradh ó náire na hainrialach. Tá muinín againn as fir chróga na hOstrabóitne go gcomhlíonfaidh siad a ndualgas chomh maith.'' === Tús an Chogaidh === [[Íomhá:FiatPanssariautoValkoistenHallussa.jpg|mion|220px|Gluaisteán armúrtha de chuid na nGardaí Dearga sealbhaithe ag na Bána - Tampere, 1918]] Le teacht na hoíche ar an 26 Eanáir, d'ardaigh na Dearga laindéar dearg ar thúr Áras an Lucht Oibre i Heilsincí mar chomhartha go raibh réabhlóid tosaithe sa chathair. Shealbhaigh na Gardaí Dearga Heilsincí ar maidin ar an 28 Eanáir. Thréig seisear Seanadóirí an phríomhchathair le haghaidh a thabhairt ar Vaasa, áit ar lean siad leo ag obair mar Sheanad Vaasa. D'fhéach Pehr Evind Svinhufvud, cathaoirleach an tSeanaid (is é sin, an Príomh-Aire), d'fhéach sé le Vaasa a bhaint amach ar eitleán de chuid chabhlach na Rúise, ach níor éirigh leis an eitleoir Fionlannach an t-inneall a thosú. Sa deireadh, thug an ''Tarmo'', bristeoir oighir Fionlannach, an Príomh-Aire go Taillinn san Eastóin, agus ina dhiaidh sin, rinne Svinhufvud a bhealach tríd an nGearmáin agus an tSualainn go Tuaisceart na Fionlainne. Níor éalaigh gach duine de na polaiteoirí buirgéiseacha go Vaasa. D'fhan [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] agus Lauri Ingman, mar shampla, ar a seachnadh i Heilsincí go dtí gur tháinig na Gearmánaigh. Ar dtús, bhí an cathéadan idir an Fhionlainn Dhearg agus an Fhionlainn Bhán ag rith, a bheag nó a mhór, de réir na líne [[Pori]] - [[Ikaalinen]] - [[Kuru]] - [[Vilppula]] - [[Länkipohja]] - [[Padasjoki]] - [[Heinola]] - [[Mäntyharju]] - [[Savitaipale]] - [[Lappeenranta]] - [[Kamennogorsk|Antrea]] - [[Sosnovo|Rautu]]. Ar an dá thaobh, áfach, fágadh an dream "mícheart" i seilbh na corr-áite. San Fhionlainn Bhán, d'éirigh leis na Dearga [[Oulu]], [[Tornio]], [[Kemi]], [[Raahe]], [[Kuopio]] agus [[Varkaus]] a shealbhú. San Fhionlainn Dhearg, arís, bhí na Bána i gceannas ar [[Uusikaupunki]], [[Siuntio]], [[Kirkkonummi]] agus timpeallacht [[Porvoo]]. Níor mhair na hoileáin imdhruidte i bhfad, áfach. An cineál trúpaí a raibh an lámh in uachtar acu sna ceantair máguaird, ghabh siad na "bunáiteanna" seo i rith na Feabhra. Bhí an-pháirt ag na hiarnróid sa chogadh seo, agus na trúpaí á n-iompar ar na traenacha. Mar sin, is iomaí cath a cuireadh faoi na hacomhail iarnróid cosúil le [[Haapamäki]], [[Tampere]], [[Kouvola]] agus [[Vyborg|Viipuri]]. Bhí timpeall ar 50,000-90,000 saighdiúir ag troid ar gach taobh i rith an chogaidh. Óglaigh - is é sin, saighdiúirí saorthoilteanacha - ab ea an chuid ba mhó de na Dearga. Ar an taobh bán, bhí timpeall ar 11,000-15,000 saighdiúir deonach ag troid. An chuid eile de na trúpaí, ba choinscríofaigh iad, nó cuireadh an Coinscríobh Ginearálta i bhfeidhm san Fhionlainn Bhán ar an 18 Feabhra 1918. An chuid ba mhó de na hóglaigh a chuaigh san arm ar an dá thaobh, ní raibh siad ach ar lorg tuarastail agus bia, ach ar ndóigh, is follasach go raibh tucaidí idéalacha ag cuid mhór acu freisin, agus ba mhinic a bhí a muintir ag cur brú orthu liostáil. Ar an taobh dearg, bunaíodh, fiú, complachtaí bansaighdiúirí, agus cailíní óga ag troid iontu - timpeall ar dhá mhíle bean ar fad. Bhí cuid mhaith déagóirí óga páirteach sa chogadh ar an dá thaobh, nach raibh ach 15 go 17 mbliana d'aois. B'iad na feirmeoirí agus an lucht léinn crann taca an Airm Bháin. Maidir leis na Gardaí Dearga, fir oibre ó na cathracha agus scológa bochta ón tuath a bhí ina mbunús. [[Íomhá:Red women in Ruovesi.jpg|mion|220px|Banghardaí dearga, Ruovesi]] === Na Gardaí Dearga ag Cogaíocht === I dtús an chogaidh, ó dheireadh Mhí Eanáir go lár na Márta, b'iad na Dearga a bhí ag ionsaí agus ag dul chun cinn. Ar dtús, b'é Ali Aaltonen a bhí ina cheannasaí ar an Arm, ina dhiaidh sin Eero Haapalainen. Tháinig triúracht cheannasaíochta i gcomharbas ar Haapalainen, a raibh Eino Rahja, Adolf Taimi, agus Evert Eloranta uirthi. D'fhág siadsan an cheannasaíocht ag Kullervo Manner ina ndiaidh. Ní raibh sé i bhfad ag teacht chun solais nach raibh na Dearga thar mholadh beirte mar fhórsaí armtha. Ní raibh mórán oiliúna míleata ar na hoifigigh ná ar na gnáthshaighdiúirí. Ar dtús, bhí na hurchair thaismeacha ní ba dhainséaraí ná an lámhach a bhí ag teacht ó na trúpaí bána. Ní raibh eagraíocht cheart ar an arm ach an oiread. Dáiríre, is ar éigean a bhí an t-arm dearg ag obair ar aon leibhéal ab airde ná an complacht. Toghadh na cinn chomplachta as measc na ngnáthshaighdiúirí ar vóta, rud a d'fhág go raibh siad an-éagsúil mar cheannasaithe. Ní raibh na Gardaí Dearga in ann mórán teannais ná eagla a sheasamh i machaire an áir, agus ba mhinic a tháinig táinrith agus scaipeadh na mionéan orthu. D'fhéadfadh trúpa iomlán saighdiúirí an cathéadan a thréigean agus filleadh abhaile. [[Íomhá:Firing squad in Lankipohja.jpg|mion|220px|Scuad lámhaigh, Länkipohja, 1918]] Is léir gurb iomaí ceannasaí nua sciliúil a d'éirigh as measc na nGardaí Dearga trína ghaisce a thaispeáint go praiticiúil. Fir den chineál seo ab ea Hugo Salmela, Mikko Kokko, Oskari Rantala agus Jalmari Parikka. Níor leor cúpla fear a raibh éirim cheannasaíochta acu, áfach, le fadhbanna na nGardaí Dearga go léir a fhuascailt. D'fhéach na Dearga leis an ngalar a leigheas trí Scoil Mhíleata Kallio a bhunú i gceantar Kallio i Heilsincí le hoiliúint a chur ar oifigigh nua Dhearga, ach briseadh an cogadh ar na Dearga sula raibh an chéad chúrsa críochnaithe. Sa deireadh, chuaigh ionsaithe na nDearg in abar faoi lár Mhí na Márta, ó bhí an misneach ag teip ar na gnáthshaighdiúirí, agus na scileanna oirbheartaíochta gann ag na hoifigigh. Bhí an-fhrustrachas ar na Dearga nuair a fuair siad amach nach raibh mórán maithe iontu le cogadh a chur, agus is féidir a mhaíomh gurbh é an frustrachas seo ba chúis le cuid mhór den Sceimhle Dearg. D'éirigh leis na Dearga, áfach, an-troid a chur ar a son in [[Hauho]] agus in [[Tuulos]] nuair a bhí an tAibreán ag druidim chun deiridh. Sna cathanna seo, bhí na Dearga ag cosaint na sibhialtach a bhí ag éalú leo go dtí an Rúis roimh na trúpaí Bána, ach bhí an cogadh caillte cheana féin. === Na Trúpaí Rúiseacha san Fhionlainn === Bhí arm na Rúise ag titim as a chéile le teann tuirse agus lagmhisnigh i ndiaidh an chogaidh fhada. Mar sin, níor ghlac saighdiúirí Rúiseacha mórán páirte sna cathanna, ach amháin sa chuid den Chairéil a bhí ag críochantacht le Cathair Pheadair. I bhFómhar na bliana 1917, bhí timpeall is céad míle fear de chuid shean-Arm Impiriúil na Rúise ar garastún sa tír. Nuair a bhí an bhliain 1917 ag druidim chun deiridh, bhí an uimhir seo ag dul i laghad go tiubh, nó bhí na saighdiúirí ag fágáil na tíre mar a bhí pleanáilte, ach thairis sin, is iomaí fear a thréig an t-arm scun scan, gan chead a iarraidh ar aon duine. I dtús an Chogaidh Chathartha, bhí timpeall is seachtó míle saighdiúir Rúiseach fágtha san Fhionlainn, agus nuair a chuaigh Síocháin Brest-Litovsk i bhfeidhm idir an Rúis Shóivéadach agus an Ghearmáin ar an 3 Márta 1918, ní raibh ach tríocha míle acu fanta. Le teacht an Aibreáin, bhí an chuid ba mhó de shaighdiúirí na hImpireachta glanta leo as an tír. Sa deireadh, ní raibh ach 7,000-10,000 saighdiúir Rúiseach páirteach in imeachtaí an Chogaidh Chathartha san Fhionlainn. Bhí cuid acu ar garastún sa tír ó thús ama, agus tháinig an chuid eile ó Chathair Pheadair le linn an chogaidh. Níor éirigh leis na Dearga mórán de na fir seo a chur ag troid ach an oiread: ní raibh ach cúpla míle acu i bpáirc an áir ag aon am ar leith. Ón taobh eile de, bhí oifigigh Rúiseacha ag cabhrú leis na Dearga go deireadh na Feabhra, cosúil leis an gCoirnéal M. Svetchnikov in iarthar na Fionlainne agus I. Yeremeyev in oirthear na tíre. Ní raibh an comhoibriú ag dul go maith, áfach, nó ní raibh Fionlainnis ag na Rúisigh ná mórán Rúisise ag na Fionlannaigh, agus ní raibh muinín ag an dá dhream as a chéile ach an oiread. Fiú nuair a bhí na Dearga ag ionsaí, agus na Rúisigh ag cuidiú leo, ní raibh siad ábalta líne an chathéadain a aistriú ó thuaidh. Nuair a thosaigh na Gearmánaigh agus na Rúisigh ag cur cogaidh ar a chéile in athuair ar an 18 Feabhra 1918, aistríodh cuid mhór trúpaí Rúiseacha go Cathair Pheadair, agus ní raibh siad le filleadh go dtí an Fhionlainn. Bhí an Rúis Shóivéadach ag tacú leis na Dearga i gcónaí trí raidhfilí agus lón cogaidh a chur chucu, ach ní raibh tuilleadh saighdiúirí ag teacht anoir. Bhí trúpaí Rúiseacha gníomhach i gCuing na Cairéile go deireadh an chogaidh, agus iad ag tacú leis na Dearga ansin, ach b'é an rud ba mhó a bhí i gceist acu ansin ná Cathair Pheadair a chosaint. === Na Gardaí Bána ag Cogaíocht === Dhí-armáil na Bána na trúpaí Rúiseacha i nDeisceart na hOstrabóitne ón 28 go dtí an 31 Eanáir, agus ní raibh mórán achrainn ann. An Coiste Réigiúnach, a bhí ag déanamh ionadaíochta don Rúis san Fhionlainn, thug sé le fios ar an 24 Eanáir don tSeanad in Vaasa go raibh na trúpaí Rúiseacha "á gcur abhaile mar a bhí pleanáilte". Ar an 30 Eanáir, d'eisigh an Seanad in Vaasa agus Ceanncheathrú an Ghinearáil Mannerheim in éineacht forógra do na saighdiúirí Rúiseacha, ag rá nach raibh "arm na bhfeirmeoirí Fionlannacha" ag cur cogaidh ar na saighdiúirí Rúiseacha. Ón taobh eile de, áfach, is í an bholscaireacht a fuair gnáthshaighdiúirí na mBán le cloisteáil gurbh iad na Rúisigh na príomhnaimhde. Cuid mhór de na hoifigigh Rúiseacha a bhí fanta san Fhionlainn, thacaigh siad leis na Bána. I dtús na bliana 1918, d'ordaigh an rialtas Sóivéadach do na garastúin Rúiseacha san Fhionlainn neodracht a chleachtadh i leith cúrsaí inmheánacha na Fionlainne, agus d'eisigh cúpla coiste áitiúil de chuid na saighdiúirí Rúiseacha forógraí neodrachta dá gcuid féin. Mar sin, bhí na hoifigigh Rúiseacha anseo agus ansiúd ag comhoibriú go dlúth leis na Cóir Chosanta. Chabhraigh an Leas-Aimiréal Nikolay Podgurskiy, ceannasaí an chabhlaigh chosanta Rúisigh i Murascaill na Bóitne, leis an nGinearál Mannerheim an garastún Rúiseach in Vaasa a dhí-armáil. [[Íomhá:Verner Lehtimäki Finnish Civil War.JPG|mion|220px|Verner Lehtimäki, garda dearg, 1918]] In éiric na tacaíochta a fuair sé ó na hoifigigh Rúiseacha, d'fhéach Mannerheim chuige go bhfaighfidís tuarastal, aíocht, agus bia. D'fhág sé cead a gcos acu in Vaasa chomh maith. In Seinäjoki, d'fhan na trúpaí Rúiseacha ina seanáit. Gheall Mannerheim do na Rúisigh go bhfaighfidís coimirce aistir as an tír agus go dtabharfaí a gcuid arm ar ais dóibh ag an teorainn. Ní raibh Mannerheim ábalta an gealltanas seo a chomhlíonadh, áfach. Nuair a tháinig na hÓglaigh ón nGearmáin go Vaasa, d'athraigh an dearcadh ar na Rúisigh go mór. Cuireadh na Rúisigh faoi ghlas i gcampaí géibhinn, agus na trúpaí Bána ag baint a n-úsáide féin as raidhfilí na Rúiseach. I dtús an chogaidh, d'éirigh ina chath idir na Bána agus na Rúisigh in [[Ruovesi]], in [[Vilppula]], chois [[Mäntyharju]] agus sa Chairéil. Faoi lár Mhí na Márta 1918, fuair na Bána an lámh in uachtar, agus bhí an chóir leo go deireadh an chogaidh. B'í proifisiúntacht na n-oifigeach, thar aon rud eile, a shocraigh an scéal. An chuid ba mhó de na hoifigigh Bhána, bhí seal caite acu ar fiannas in Arm Impiriúil na Rúise. Thairis sin, bhí óglaigh eachtrannacha ann, chomh maith leis na hÓglaigh Fhionlannacha a tháinig ón nGearmáin. Bhí 1,300 duine de na hóglaigh seo, na ''jääkärit'', páirteach sa chogadh. Dá réir sin, bhí na Bána níos eolaí ar oirbheartaíocht agus ar straitéis an chogaidh, ar phleanáil agus ar fheidhmiú na n-oibríochtaí. Ón taobh eile de, ba léanmhar an scéal é go ndeachaigh na ''jääkärit'' go dtí an Ghearmáin le bheith in ann saoirse a bhaint amach dá dtír, agus gur tháinig siad abhaile le cath a chur ar chuid dá muintir féin. Lucht oibre a bhí i gcuid de na ''jääkärit'' féin, agus chaithfidís cogadh a chur ar a muintir agus ar a n-aicme féin. Le fírinne, d'fhan thart ar dhá chéad fear de na hóglaigh seo thiar sa Ghearmáin, agus ní raibh siad páirteach i gcogadh cathartha na Fionlainne ar aon nós. Maidir leis na gnáthshaighdiúirí sna Gardaí Bána, is iomaí fear acu nach bhfuair mórán oiliúna ach oiread leis na Dearga. D'fhéadfadh na saighdiúirí a bheith ag siúl leo go hoscailte trasna an mhachaire, gan a bheith ag iarraidh dul ar foscadh ó philéir an namhad, agus iad ag scaoileadh rompu gan aimsiú gan aidhmeáil. Cosúil leis na Dearga, d'fhéadfadh na Bána an cathéadan a thréigean as a stuaim féin le scíth a ligean, gan a thuiscint cé chomh dáiríre a bhí an cás ina raibh siad. Rinne na Cóir Chosanta cúpla iarracht le hoiliúint chogaidh a sholáthar dá gcuid saighdiúirí i scoileanna tacair in Vöyri agus in Vimpeli, ach tríd is tríd, b'iad na ''jääkärit'', na hÓglaigh Fhionlannacha in Arm na Gearmáine, an t-aon dream amháin a raibh idir oiliúint mhíleata orthu agus taithí ar an gcogaíocht acu. Bhí na cúrsaí idé-eolaíochta ag déanamh scime do lucht ceannais na mBán chomh maith. Shíl siad gurbh fhéidir nach mbeadh cuid mhór de na saighdiúirí sásta cogadh a chur ar na Dearga Fionlannacha. Ní raibh na feirmeoirí beaga ó Lár na Fionlainne agus ón Tuaisceart ní ba shaibhre ná an lucht oibre ar an taobh Dearg, agus d'fhéadfaidís, fiú, tuiscint áirithe a léiriú do thucaidí cogaíochta na nDearg. Mar sin, chuir bolscaireacht na mBán an-bhéim ar ról na Rúiseach sa chogadh agus ar chomhoibriú na nDearg leis na Rúisigh. An coinscríobh a cuireadh i bhfeidhm sa chuid Bhán den tír, chuir sé d'iallach ar gach fear dul sna saighdiúirí, iad siúd san áireamh a d'fhéadfadh a bheith fabhrach do na Dearga sa chuid sin den tír. Ón taobh eile de, áirítear gur staon timpeall is 30,000 fear ó dhul in Arm na mBán cé go raibh siad in aois inchoinscríofa, toisc go raibh luiteamas acu leis na Dearga, agus iad drogallach cogadh a chur ar lucht a gcomhbharúla. Is gá a lua freisin go raibh cuid mhór de mhuintir na tuaithe cráifeach go maith, agus iad ag cur in aghaidh an tSóisialachais, ó shíl siad gurbh ionann é agus aindiachas agus éigreideamh. I dteanga na saighdiúireachta, is gnách "Gardaí" a thabhairt ar thrúpaí den chéad scoth a bhfuil traidisiún ar leith agus ''ethos'' ar leith acu, cf. mar shampla, na ''Coldstream '''Guards''''' in Arm na Breataine Móire. An dóigh a n-úsáidtear an téarma sin (''kaarti'' as Fionlainnis) i gcomhthéacs an Chogaidh Chathartha san Fhionlainn, níl sé ag teacht go rómhaith leis an traidisiún míleata. Ní scothdhíormaí a bhí i gceist leis na "Gardaí" san Fhionlainn ar aon nós, ach díormaí tacair a earcaíodh as measc na cosmhuintire. === Cath Tampere === B'é an beart cogaidh ba thábhachtaí dá ndearna na Bána ná Cath Tampere ón 16 Márta go dtí an 6 Aibreán 1918. De thoradh an chatha, shealbhaigh na Bána an áit ba mhó tionsclaíochta sa tír ó na Dearga. Ullmhúcháin don chath faoi Tampere ab ea an briseadh tríd an bhfronta a rinne na Bána in Länkipohja i gceantar Längelmäki taobh thoir thuaidh den chathair, chomh maith leis na cathanna lastuaidh agus taobh thiar thuaidh de Tampere ar feadh na líne a rith trí Vilppula, Kuru, Kyröskoski agus Suodenniemi. Nuair a bhuaigh na Bána na cathanna in Lempäälä ar an 24 Márta agus in Siuro ar an 26 Márta, bhí Tampere imdhruidte ag na Bána. Bhí cath Tampere ar an gcath ba mhó a cuireadh i gCríoch Lochlann riamh, agus 16,000 saighdiúir páirteach ann ar an taobh Bán, 14,000 ar an taobh Dearg. Faoin am seo, bhí na Dearga ag éirí cleachta ar an gcogadh, agus iad dáigh dána dásachtach ag cosaint na cathrach. Níor thaise do na Bána ach an oiread, nó chuir siad rogha a dtrúpaí sa chath. Ar Dhéardaoin Mandála na Fola, an 28 Márta, bhí na Dearga ábalta fanacht ar foscadh agus aimsiú ceart a fháil, agus d'éirigh leo an-éirleach a dhéanamh ar na Bána. Maraíodh leathchéad fear de na hóglaigh a fuair oiliúint sa Ghearmáin, agus chaill aonaid áirithe san Arm Bán níos mó ná fear as gach beirt. An t-ionsaí a shocraigh an scéal sa deireadh, cuireadh tús leis le lámhach láidir airtléire a bhí dírithe ar lár na cathrach, ar an 3 Aibreán 1918. Bhí trúpaí an dá thaobh ag cur troda faoi gach teach, mar is dual do chathanna cathrach. San am seo, freisin, ní raibh mórán eachtrannach páirteach sa chathair, nó bhí an chuid ba mhó de na Rúisigh glanta as an tír, agus ní raibh teacht na nGearmánach ach ar na bacáin. [[Íomhá:Punaisten ruumiita Kalevankankaan hautausmaalla Tampereen taistelun jälkeen (26365985413).jpg|mion|220px|Reilig Kaleva tar éis Chath Tampere (Aibreán 1918)]] Maraíodh 700-900 duine de na Gardaí Bána. Chaill na Gardaí Dearga 1,000-1,500 duine, ina measc Hugo Salmela, duine de na hoifigigh ab fhearr dá raibh acu. Cimíodh 11,000-12,000 Garda Dearg. Fuair 71 sibhialtach bás, an chuid ba mhó acu faoi chith na n-urchar as na gunnaí móra airtléire. Chuaigh cuid mhór de na sibhialtaigh ar lorg foscaidh sna teampaill, ar nós Ardeaglais Tampere agus Eaglais Alastair (''Aleksanterinkirkko''). Chuaigh ceantair áirithe den chathair, go háirithe Tammela agus Kyttälä, de dhroim an tsaoil go hiomlán. I ndiaidh chath Tampere, thréig na Dearga iarthar na tíre. Bhí cathanna móra á gcur in oirthear na Fionlainne i gcónaí, go háirithe timpeall Viipuri. Ghabh na Bána an chathair sin ar an 29 Aibreán. Bhí 18,500 saighdiúir Bán agus 7,000 duine de na Gardaí Dearga páirteach sa chath seo. Fuair leathchéad fear de na Bána bás sa chath seo, agus dealraíonn sé gur bhásaigh deichniúr nó dáréag ar an taobh Dearg in aghaidh gach Garda Bán acu siúd. Cimíodh na mílte Dearga freisin, agus tháinig na Bána i seilbh an-chreiche: trí chéad gunna mór airtléire, dhá chéad inneallghunna, traein armúrtha, agus cuid mhór bia agus lón cogaidh. === Teacht na nGearmánach === [[Íomhá:SaksalaisiaHelsingissa.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Gearmánacha agus gunna MG 08 i Heilsincí]]Nuair a bhí na Gardaí Bána díreach ag ionsaí Dheisceart na Fionlainne ar chathéadan leathan, tháinig díormaí Gearmánacha i dtír in Hanko ar an 3 Aibreán 1918 faoi cheannas an Mhaorghinearáil Rüdiger von der Goltz, deich míle saighdiúir ar fad. Thairis sin, tháinig díorma eile i dtír in Loviisa ar an 7 Aibreán. Trí mhíle saighdiúir Gearmánach a bhí ann agus iad faoi cheannas oifigigh dar shloinne Brandenstein. Roimhe sin, bhí siad ar garastún i dTaillinn san Eastóin. Na saighdiúirí a bhí ag ascnamh leo ó Hanko, bhain siad amach Heilsincí ar an 10 Aibreán, agus d'éirigh ina chath idir iad agus na Dearga sa chathair. Ceithre lá ina dhiaidh, bhí na Dearga cloíte acu. Fuair na Gearmánaigh cabhair ó na Bána a bhí ar a seachnadh sa chathair, agus ghlac cúpla míle acu siúd páirt sna cathanna. Ar an 21 Aibreán, thit Hyvinkää leis na Gearmánaigh, agus ar an 22 Aibreán, shealbhaigh siad Riihimäki. Ceithre lá ina dhiaidh sin, ghabh siad Hämeenlinna. Na Gearmánaigh a tháinig i dtír in Loviisa, shroich siad Lahti ar an 19 Aibreán, agus nuair a chuaigh siad i seilbh na háite, sháigh siad isteach ding idir Dearga an Oirthir agus Dearga an Iarthair. Le cuidiú na nGearmánach, fuair na Bána an ceann is fearr ar na Dearga go sciobtha. Ón taobh eile de, bhí an Fhionlainn faoi smacht ag na Gearmánaigh anois. === Ról na Sualainne sa Chogadh === Níor ghlac an tSualainn páirt i gcogadh cathartha na Fionlainne, ach fuair ceanncheathrú na mBán tacaíocht agus cabhair ó 84 oifigeach deonach Sualannach. Thairis sin, tháinig díorma d'óglaigh Shualannacha go dtí an Fhionlainn faoi cheannas an Chaptaein Hjalmar Frisell le troid ar son chúis na mBán. Ní raibh mórán saighdiúirí sa bhriogáid Shualannach, agus b'fhearr cathlán a thabhairt ar an "mbriogáid" seo. Thairis sin, áfach, d'fhéach saighdiúirí Sualannacha le hOileáin Åland idir an Fhionlainn agus an tSualainn a shealbhú ar an 15 Feabhra 1918. Is í an tSualainnis an t-aon teanga amháin a labhraítear sna hoileáin, agus thug an tSualainn le fios gur "iarr muintir Åland orthu teacht chun fortachta" do na hoileáin. Is dóichí, áfach, go raibh lucht rialtais na Sualainne buartha faoi chomh cóngarach agus atá na hoileáin do phríomhchathair a dtíre. Ar an 5 Márta 1918, áfach, chuaigh na Gearmánaigh i dtír sna hoileáin, agus b'éigean do na Sualannaigh filleadh abhaile. Bhí an duine deireanach acu bailithe leis i dtús Mhí na Bealtaine. === An Cogadh san Aer === [[Íomhá:Kaksi_punaista_teloitetaan_Kiviniemessä_Karjalan_kannaksella_11.4.1918_(26364614704).jpg|mion|220px|Scuad lámhaigh bán, Kiviniemi]]Na haerfoirt mhíleata a bhí ag na Rúisigh san Fhionlainn, stop siad ag obair, nuair a d'fhill na heitleoirí go dtí an Rúis, agus an chuid ba mhó acu meáite ar pháirt a ghlacadh i gcogadh cathartha na tíre seo ar thaobh na "mBán" ansin. Fágadh dornán d'eitleáin Rúiseacha ag na Dearga, go háirithe muireitleáin - is é sin, eitleáin nach raibh ábalta tuirlingt ach ar an uisce. Ní raibh eitleoirí Fionlannacha ar fáil, agus mar sin, d'earcaigh na Dearga cúpla eitleoir Rúiseach a bhí fágtha san Fhionlainn. Thosaigh eitleoireacht na nDearg i gceart, nuair a cuireadh cúig eitleán ó Viipuri go Riihimäki faoi dheireadh Mhí Feabhra. Bhunaigh na Dearga aerscuadrúin i Heilsincí, in Tampere, in Utti in aice le Kouvola, agus in Viipuri. Ní féidir a rá go mbeadh "aerfhórsa" ag na Dearga, nó bhí gach aerscuadrún ag oibriú mar chuid de na trúpaí ar chathéadan a réigiúin féin. Bunaíodh scoil eitleoireachta i Heilsincí, ach níor chríochnaigh aon duine de na daltaí a chúrsa sular ghabh na Gearmánaigh agus na Bána an chathair. Maidir leis na heitleáin a tháinig go Riihimäki, fuair scuadrún Tampere dhá cheann acu agus cuireadh an chuid eile go Kouvola. Na heitleáin a cuireadh go Tampere, b'eitleán spiaireachta ceann acu, den tíopa Nieuport 10, agus b'eitleán trodaíochta an ceann eile, den chineál Nieuport 17. Chuaigh ceathrar eitleoirí Rúiseacha go Tampere freisin, maille le seisear meicneoirí, agus rinneadh an chéad eitilt chogaidh ar an 1 Márta 1918.[[Íomhá:Viipurin_lääninvankila_1918.jpg|mion|220px|Aibreán 1918: sléacht i bpríosún Vyborg. Dúnmharaíodh 30 garda bán]]Dealraíonn sé go raibh dhá eitleán eile ag na Dearga ar an bhfronta thoir. Shealbhaigh na Bána cúpla eitleán roimh dheireadh an chogaidh, agus an chuid eile ina dhiaidh, murar scriosadh sa chath iad. Bhíodh na heitleáin ag bailiú faisnéise, ag caitheamh buamaí nó duilleoga bolscaireachta agus ag iarraidh suíomh na hairtléire naimhdí a aithint, ach ní raibh mórán maithe iontu. Bhí cúiseanna éagsúla leis seo: ní raibh an cheannasaíocht ag oibriú go maith, agus bhí drochbhail ar na heitleáin, nó níor bhac na meicneoirí le caoi cheart a chur orthu. Bhí na heitleoirí Rúiseacha féin ar nós cuma liom. Fuair na Bána eitleáin ón tSualainn, agus tháinig siad i seilbh roinnt eitleán a d'fhág na Rúisigh ina dhiaidh. Tugadh ceithre eitleán, ceann acu den tíopa Morane-Saulnier Parasol agus an chuid eile den tíopa N.A.B. Albatros, ón tSualainn faoi dheireadh Mhí Feabhra. Bronntanais a bhí i gceist le dhá Albatros, agus ceannaíodh an tríú ceann ar airgead síos. Bhí sé de rún ag na Bána úsáid a bhaint as na heitleáin le tacaíocht a sholáthar do na trúpaí, ach ní raibh na heitleáin seo rófhreastalach ar imthosca an chogaidh chathartha. Ní raibh eitleoirí Fionlannacha ar fáil do na Bána ach an oiread, agus b'éigean dóibh dul i muinín eitleoirí agus meicneoirí Sualannacha. Fuair an Leifteanant Bertil Mårtenson oiliúint an eitleora sa Ghearmáin, ach d'fhan sé sa tír sin le heitleáin a cheannach don Fhionlainn, ionas nár ghlac sé páirt ar bith sa chogadh chathartha. I rith an chogaidh, bhí 29 Sualannach, 7 Rúiseach, 4 Fionlannach agus 2 Danmhargach ag eitilt in aerfhórsa na mBán. Ní raibh i gceist ach spiaireacht agus bailiú faisnéise. Tháinig eitleoirí Gearmánacha in éineacht leis na trúpaí Gearmánacha, ach ní raibh ról tábhachtach ag na heitleáin Ghearmánacha sa chogadh ach an oiread.[[Íomhá:Civil_War_Prison_Camp_in_Helsinki.png|mion|220px|Campa géibhinn in Suomenlinna, Heilsincí]] === An Sceimhle Polaitiúil === Bhí an foréigean polaitiúil - an Sceimhle Dearg agus an Sceimhle Bán, mar a deirtear - fite fuaite le cogadh na bliana 1918. Ba chúis náire don dá thaobh an oiread daoine is a cuireadh chun báis gan chúis cheart, agus rinneadh iarrachtaí na básuithe a mhíniú mar fhoréigean primitíbheach nach raibh go díreach ag teastáil ó aon duine de lucht an cheannais. Is é tuiscint na staraithe ar an mbliain 1918 inniu gur cuid dhoscartha den chogaíocht féin a bhí i gceist le sceimhliú na sibhialtach. Fuair an oirbheartaíocht seo spreagadh ó na cogaí cathartha a cuireadh roimh an gceann seo, ó na feachtais fhorleathana sceimhlithe le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, agus ón bhforéigean polaitiúil a bhí ag éirí coitianta san Fhionlainn roimh an gcogadh cathartha. B'é ba chuspóir leis an sceimhliú ná struchtúir chumhachta an namhad a scrios agus lagmhisneach a chur ar lucht a leanúna. Díoltas pearsanta nó áitiúil a bhí i gceist i gcéatadán áirithe de na básuithe, ach glactar leis go raibh an tríú cuid den Sceimhle Dearg pleanáilte d'aon turas ag lucht ceannais na nDearg. Maidir leis an Sceimhle Bán, tharla an chuid ba mhó de nuair a ghabh na Bána na críocha Dearga, agus is dóigh leis na staraithe gur cogaíocht phleanáilte eagraithe a bhí i gceist leis. Bhí an dá rialtas - idir Thoscaireacht Phobail na nDearg i Heilsincí agus Seanad na mBán in Vaasa - ag áitiú go raibh siad in aghaidh oirbheartaíocht an sceimhle. [[Íomhá:Rump_Parliament.jpg|mion|220px|"Dáil" i Heilsincí, 1918: oifigigh ón nGearmáin ar chlé, agus an Daonlathach Sóisialta Matti Paasivuori ina aonar ar dheis]] B'iad na Colúin Reatha (Fionlainnis: ''lentävät osastot'', nó "díormaí eitilteacha") a rinne an chuid ba mhó de na hainghníomhartha ar an dá thaobh. Is éard a bhí i gceist leis na Colúin Reatha ná trúpaí bailithe faisnéise nó trúpaí ruathair nach raibh beann ar bith acu ar lucht ceannais áitiúil nó réigiúnach na nDearg nó na mBán - bhí siad ag fáil a gcuid orduithe go díreach ó cheanncheathrú na nDearg nó na mBán. Bhí 10-80 saighdiúir i gcolún den chineál seo, agus capaill acu mar ghléas taistil. De ghnáth, bhí siad ní b'óige ná na Gardaí ar an bhfronta, nó d'fhéadfá teacht ar dhéagóirí óga sna colúin seo nach raibh ach trí nó ceithre bliana déag d'aois. Bhí fear fásta i gceannas ar na buachaillí seo, agus iad umhal dá údarás doshéanta. Bhíodh na colúin reatha ag bailiú faisnéise, ag déanamh ionsaithe tobanna i stíl treallchogaíochta, ag bású daoine a fuair breith an bháis nó ag marú rompu gan fios fátha ná siocair. ==== An Sceimhle Dearg ==== Mharaigh na Dearga timpeall ar mhíle go leith de shibhialtaigh sna críocha a bhí sealbhaithe acu. Básaíodh cuid mhaith acu i rith na Feabhra, nó timpeall ar sheacht gcéad duine. I Mí na Márta, mhaolaigh go mór ar an sceimhle, ach nuair a bhí an cogadh ag teip ar na Dearga agus an Bhealtaine ag teacht, chrom na Dearga ar a gcuid cimí a mharú arís. Is é an cuspóir a bhí leis an Sceimhle Dearg ná iad siúd a mharú a d'fhéadfadh a bheith báúil leis na Bána, toisc go raibh a leithéid de stádas acu sa tsochaí - is é sin, gníomhaithe de chuid na gCór Cosanta, tiarnaí talún, feirmeoirí saibhre, polaiteoirí, póilíní, múinteoirí, státseirbhísigh arda, bainisteoirí tionsclaíochta agus rachmasóirí. Mharaigh na Dearga cuid mhór ministrí de chuid na hEaglaise Liútaránaí, nó go háirithe faoin tuath, ba chuid den chóras traidisiúnta cumhachta iad, de réir na tuisceana a bhí ag na Dearga do na cúrsaí seo. Tharla cuid mhór d'ainghníomhartha na nDearg timpeall Kouvola nó sa cheantar in aice le Toijala. Is gnách "lárphointí an sceimhle" a thabhairt ar na háiteanna seo. Maraíodh 300-350 duine ansin. Ní mór éirleach Suinula a lua freisin. In Suinula i gceantar [[Kangasala]], mharaigh na Dearga cúigear ball déag den Chór Chosanta áitiúil ar an 31 Eanáir. Ar an 25 Aibreán, cuireadh 23 cime chun báis in [[Lappeenranta]], agus ar an 27 Aibreán, básaíodh 30 cime i bpríosún Viipuri. Thairis sin, básaíodh aon chime déag i gColáiste Pori ar an 6 Feabhra, agus lámhachadh seisear oibrí déag de chuid an chomhlachta úd A. Ahlström ar theorainn [[Pori]] agus [[Noormarkku]], in Koliahde, ar an 10 Márta 1918. ==== An Sceimhle Bán ==== [[Íomhá:Finnish_Civil_War_Memorial_Antrea.jpg|mion|220px|Cuimhneachán bán in Antrea (Kamennogorsk na Rúise inniu)]] Sa Sceimhle Bán, maraíodh idir lucht ceannais de chuid na nDearg agus dhaoine de na gnáthcheannairceoirí agus de lucht a dtacaíochta. Cuireadh an bhéim ba mhó orthu siúd a bhí i gceannas ar na Gardaí Dearga, a raibh lámh acu i gcúrsaí riaracháin na nDearg nó a ghlac páirt sa chogadh nó sa Sceimhle Dearg. B'iad na saighdiúirí Rúiseacha ba mhó a bhí thíos leis na básuithe i ndiaidh na gcathanna. Sa deireadh thiar thall, fuair timpeall ar 7,000-10,000 duine bás sa Sceimhle Bán, i bhfad níos mó ná sa Sceimhle Dearg. Ní san am céanna a thit an dá Sceimhle amach. I dtús an chogaidh, i bhFeabhra na bliana 1918, maraíodh timpeall ar 350 duine. Sa chéad mhí eile, cuireadh 500 duine chun báis, ach i rith an Aibreáin agus na Bealtaine, chuaigh an Sceimhle Bán go mór mór chun méadaíochta, nó lámhachadh beagnach dhá mhíle san Aibreán, agus níos mó ná ceithre mhíle sa Bhealtaine. Thosaigh an Sceimhle Bán i ndáiríre, nuair a gabhadh Varkaus, cathair a raibh na Dearga ina seilbh, agus í imdhruidte ag na Bána ó gach taobh. Nuair a ghabh na Bána an áit, agus na Gardaí Dearga cimithe acu, deirtear gur mharaigh siad duine as an deichniúr de na cimí, agus gur caitheadh crainn ar an té a chuirfí chun báis. Mar sin, is gnách "Crannchur Huruslahti" a thabhairt ar na básuithe in Varkaus - loch is ea Huruslahti a bhfuil an chathair tógtha ar an dá thaobh de. Is í fírinne na staire mar a thuigtear inniu é, áfach, ná gur tugadh aird ar ról na ndaoine sna Gardaí Dearga, agus go ndearnadh iarrachtaí gan ach an lucht ceannais a bhású. [[Íomhá:Pohjois-Haagan_veljeshauta.jpg|mion|220px|Olluaigh in Haaga, Heilsincí]] Tharla sluamharú eile in ospidéal Harmoinen ar an 10 Márta 1918. Ní bhfuair ach triúr déag bás, ach bhí siombaileachas an-tromchiallach ag baint leis na himeachtaí seo. Nuair a shealbhaigh na Bána ospidéal machaire na Croise Deirge in Harmoinen, mharaigh siad an t-iomlán, beagnach, de na Dearga a bhí á leigheas san ospidéal, chomh maith le cuid d'fhoireann an ospidéil. Nuair a shroich an sceimhle a bhuaicphointe, seachtain dheireanach an Aibreáin agus an chéad seachtain den Bhealtaine, bhí timpeall ar dhá chéad duine á gcur chun báis in aghaidh an lae. I rith Mhí na Bealtaine, lámhachadh 100-150 bean in Lahti a raibh baint acu leis na Dearga. Cuireadh timpeall ar 300-400 bean chun báis i ndiaidh na gcathanna. Is deacair a rá, áfach, cé a maraíodh go gairid i ndiaidh na gcathanna, nuair a bhí na Bána ag cur a gcuid cimí cogaidh chun báis, agus cé a fuair bás i bpáirc an áir. ==== Iarsmaí an Sceimhle ==== [[Íomhá:Vilhelm Thesleff.gif|mion|220px|An Maorghinearál Vilhelm Aleksander Thesleff]] Tháinig an sceimhle isteach úsáideach ag an dá thaobh sa chogadh chathartha. Ón taobh eile de, áfach, bhí an-leas á bhaint ag do chuid naimhde as na hainghníomhartha a rinne do chuid trúpaí, agus mar sin, d'iompaigh an sceimhle ina fháinne fí: bhí bolscaireacht na mBán ag áitiú go raibh an Sceimhle Bán riachtanach leis an Sceimhle Dearg a stopadh, agus a mhalairt á fhógairt ar an taobh eile den chlaí, ar ndóigh. Bhí ról tábhachtach ag na nuachtáin agus ag an mbolscaireacht sa chogadh seo. Bhí na nuachtáin ag insint scéalta uafáis faoi choireanna cogaidh an taoibh eile agus ag cóiriú is ag dathú na n-imeachtaí. Bhí an dá thaobh ag éileamh díoltais agus ag cur feillbhirt i leith an taoibh eile. Agus, ar ndóigh, bhí an dá chineál Gardaí ag léamh na bolscaireachta seo. Chreid siad nárbh í áit na trócaire áit an chatha, agus go raibh lucht an taoibh eile meáite ar na stéigeacha a stealladh asat ach tú féin teacht rompu. I ndiaidh an chogaidh, is fada a bhí an ghoimh ag goilleadh orthu siúd a chaill cairde nó gaolta sa chogadh, agus na glúnta a tháinig ina ndiaidh sin féin, ba dual dóibh comhionannú a dhéanamh le taobh a muintire féin sa chogadh. Inniu, áfach, tá an ghoimh ag cneasú sa deireadh, agus na daoine in ann a admháil go raibh an dá thaobh ciontach in ainghníomhartha. Tríd is tríd, bhí an Fhionlainn i bhfad ag teacht chuici féin i ndiaidh an chogaidh, agus is féidir a rá go bhfuil an seanfhaltanas le haithint in áiteanna inniu féin. === Deireadh an Chogaidh === Faoi bhrú an ionsaí a bhí á thabhairt ag na Bána agus ag na Gearmánaigh in éineacht, b'éigean don Toscaireacht Phobail Heilsincí a thréigean ar an 8 Aibreán agus aghaidh a thabhairt ar Viipuri. Ar an 25 Aibreán, d'éalaigh an chuid ba mhó acu ar aghaidh go dtí Cathair Pheadair. Bhain teitheadh seo na gceannairí an-mhealladh as na Gardaí Dearga. Na carbháin mhóra de Dhearga a bhí ag iarraidh éalú as an tír, ghéill siad iad féin do na Bána sa deireadh idir Lahti agus Hämeenkoski (nó "Koski", san am sin) i dtús Mhí na Bealtaine. Scoir an cúpla dornán deireanach de na Gardaí Dearga den chath i réigiún Kymenlaakso ar an 5 Bealtaine 1918. Tháinig deireadh leis an gcogadh, nuair a chúlaigh na saighdiúirí Rúiseacha ó bhunáit mhíleata Ino i gCuing na Cairéile ar an 14/15 Bealtaine. Bhí Gardaí Dearga na Fionlainne cloíte. Ar dtús, bhí gluaiseacht an lucht oibre san Fhionlainn ag cloí leis an síochánachas, ach anois, briseadh an cath orthu i gcogadh cathartha. Cuid de na ceannairí, chuir siad lámh ina mbás féin. Na Gardaí Dearga a tháinig ina mbeo as an gcogadh agus as an sceimhle, imtheorannaíodh sna campaí géibhinn iad le fanacht leis an tsaoirse nó leis an mbás. [[Íomhá:Rüdiger von der Goltz.jpg|mion|220px|An Maorghinearál Rüdiger von der Goltz]] D'fhill na Seanadóirí ó Vaasa go Heilsincí ar an 4 Bealtaine 1918. Níorbh é an tArm Bán a chuir fáilte rompu, ach na saighdiúirí Gearmánacha agus an Maorghinearál Rüdiger von der Goltz, "fíorcheann stáit na Fionlainne". Beag beann ar na Gearmánaigh, d'eagraigh an Ginearál Mannerheim paráid dá chuid díormaí féin i Heilsincí ar an 16 Bealtaine 1918. Ní raibh comhchainteanna síochána ar siúl idir na Bána agus na Dearga riamh, agus níor síníodh conradh síochána ar bith ach an oiread. == Na hImeachtaí i nDiaidh an Chogaidh == Tháinig deireadh leis an gCogadh Cathartha ar an 14/15 Bealtaine 1918 (gabhadh Fort Ino ar an 15 Bealtaine<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fort Ino|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fort_Ino&oldid=920817035|journal=Wikipedia|date=2019-10-12|language=en}}</ref>). Ach má tháinig féin, bhí iarsmaí an chogaidh ag goilliúint ar an tír ar feadh roinnt mhaith blianta. Rinne an cogadh dochar mór do shochaí na Fionlainne, agus easaontas ag scoilteadh na bhFionlannach ina dhá champa. Ní hamháin go raibh dhá thaobh an chogaidh in achrann a chéile - ní raibh na Bána go léir ag teacht le chéile ach an oiread. Bhí cuid de na Bána ag tacú leis an monarcacht agus iad ag iarraidh srianta a choinneáil leis an daonlathas. An chuid eile, arís, bhí siad ag tacú leis an bpoblacht, le daonlathas cuimsitheach agus le leasuithe parlaiminteacha. Bhí na coimeádaigh antoisceacha ag cur in aghaidh an pharlaiminteachais ó thús. Maidir leis na coimeádaigh mheasartha, bhí siad ag tacú leis an bparlaiminteachas ar dtús, ach tháinig athrú intinne orthu i ndiaidh an chogaidh. B'í ceist an bhunreachta an rud ba mhó a scoilt na Bána. Bhí an chuid ba mhó de na coimeádaigh agus de na neamh-Shóisialaithe eile barúlach, i ndiaidh agus de thoradh an chogaidh, gur chóir na Gearmánaigh a choinneáil san Fhionlainn a fhad agus ab fhéidir. Thairis sin, bhí na gníomhaithe náisiúnaíocha ag dréim le cuidiú ón nGearmáin chun Oirthear na Cairéile a shealbhú ón Rúis. Thit gluaiseacht an lucht oibre as a chéile freisin, forbairt a thosaigh chomh fada siar le Mí Eanáir 1918. Roghnaigh cuid den ghluaiseacht - na Daonlathaigh Shóisialta - an comhoibriú parlaiminteach leis na neamh-Shóisialaithe. An chuid eile, tugadh Sóisialaithe Clé orthu. Ní raibh mórán difríochta idir iadsan agus na Cumannaigh Réabhlóideacha, a bhí tar éis éalú go dtí an Rúis agus iad ag beartú réabhlóid a chur i gcrích san Fhionlainn le tacaíocht na mBoilséiveach Rúiseach. [[Íomhá:P. E. Svinhufvud.png|mion|220px|P. E. Svinhufvud]] B'é P. E. Svinhufvud a bhí ina Uachtarán sealadach, nó ina Stíobhard Stáit - ceapadh ina cheann stáit é ar an 18 Bealtaine 1918. Maidir leis an rialtas, b'é Seanad buirgéiseach J. K. Paasikivi a bhí ag déanamh an ghnó sin. Bhí an pharlaimint ag obair freisin, ach ar ndóigh, ní raibh an chuid is mó de na feisirí Sóisialacha ag glacadh páirte - bhí siad marbh nó cimithe. Thairis sin, chaith Impireacht na Gearmáine a scáth ar an tír go léir, a fhad is a d'fhan a cuid trúpaí ar garastún san Fhionlainn. Bhí geilleagar na tíre in ísle brí ar fad. Ní raibh a dhath á iompórtáil ná á easpórtáil, agus bhí idir amhábhair agus lucht oibre ag rith gann ar an tionsclaíocht. Thairis sin, bhí na Fionlannaigh tar éis conradh trádála a shíniú leis an nGearmáin, conradh a chuir srianta le heaspórtáil na dtráchtearraí Fionlannacha. Níor tháinig an tír chuici féin ó thaobh na heacnamaíochta de ach i lár na bhfichidí. B'iad an lucht oibre agus na státseirbhísigh ba mhó a bhí thíos leis an gcúlú eacnamaíochta. Maidir leis na feirmeoirí, áfach, bhí siadsan ag saothrú go maith de réir mar a bhí an bia ag éirí daor. B'í an fhadhb ba mhó sa bhliain 1918 an ganntanas bia. Níor tháinig biseach ar na cúrsaí ach sa bhliain 1919, nuair a thosaigh an bia ag tonnadh isteach ón gcoigríoch. [[Íomhá:JK-Paasikivi-1947.jpg|mion|220px|J. K. Paasikivi]] Ní raibh gach duine sásta leis an "gclaonadh Gearmánach" (''saksalaissuuntaus'') seo. Thar aon duine eile, bhí an Ginearál Mannerheim barúlach nár chóir do na Fionlannaigh an iomarca a ghéilleadh do na Gearmánaigh, agus sa deireadh, d'éirigh sé as ar an 30 Bealtaine 1918. Na Feisirí a bhí fágtha de pharlaimint na Fionlainne - 111 duine den dá chéad - roghnaigh siad bratach nua don Fhionlainn - bratach na croise goirme, atá in úsáid sa lá atá inniu ann. Roimhe sin, bhí na Fionlannaigh ag baint úsáide as bratach dhearg a raibh leon órga uirthi, an leon céanna atá in armas na Fionlainne. I ndiaidh an chogaidh, áfach, bhí an dath dearg ceangailte go ródhlúth den tSóisialachas. Faoi bhrú na Gearmáine, mhol an Seanad don Pharlaimint prionsa Gearmánach, Friedrich Karl Prinz von Hessen, a cheapadh mar Rí don Fhionlainn. Ar an 9 Deireadh Fómhair 1918, ghéill an Pharlaimint don bhrú seo. Bhí an tír ina ríocht anois, ach níor tháinig an Rí i seilbh a ríchathaoireach riamh. Bhí ceapachán an Rí bunaithe ar bhunreacht na Sualainne ón mbliain 1772, bunreacht a bhí i bhfeidhm san Fhionlainn fiú i mblianta na hArd-Diúcachta. Bhí an bunreacht seo ina chnámh spairne, áfach, nó bhí na poblachtánaigh den tuairim go raibh an Fhionlainn ina Poblacht ó lá fógartha an neamhspleáchais (an 6 Nollaig 1917), agus nach raibh de dhíth ach deimhniú foirmeálta na fírice comhlíonta seo a chur leis an mbunreacht. [[Íomhá:General Mannerheim 1918.jpg|mion|220px|Méara Heilsincí ag cur fáilte roimh Mannerheim, 16 Bealtaine 1918]] Bhí na monarcaithe den tuairim nár glacadh ach le "prionsabal na poblachta", agus cibé scéal é, bhí an chuma ag teacht ar an scéal nach mbeadh formhór na mbuirgéiseach sásta leis an bpoblacht. Ní raibh na monarcaithe sásta leis an seanbhunreacht Sualannach ach an oiread, áfach. Theastaigh uathu monarcacht nua-aoiseach a chur ar bun, agus bheadh bunreacht nua de dhíth chuige sin. === Áit na Fionlainne === Is é an cur síos a thugann na staraithe ar staid na Fionlainne ó thaobh an pholasaí eachtraigh de i samhradh na bliana 1918 gur coilíneacht, coimirceas nó bunáit mhíleata de chuid na Gearmáine a bhí inti. Sa bhliain 1914, fuair na Fionlannaigh iad féin idir dhá thine Bealtaine - an Ghearmáin agus an Rúis Impiriúil, an mháthairthír - ach ansin, thuirsigh an cogadh fada an dá thír. I Mí na Nollag 1917, fuair an Fhionlainn a deis: bhí an Rúis agus an Ghearmáin sáite i gcomhchainteanna síochána (ón 6 Nollaig 1917 i leith), ní raibh na saighdiúirí Gearmánacha ag ascnamh ar an bhfronta thoir, agus bhí an Rúis Shóivéadach ina praiseach. Ar feadh tamaillín, bhí sé fágtha faoi na Fionlannaigh féin slán a fhágáil ag an Rúis agus neamhspleáchas iomlán a bhaint amach. B'é an neamhspleáchas an t-aon rud amháin a raibh formhór mór na bhFionlannach ar aon fhocal faoi, agus mar sin, d'éirigh leis an tír an deis seo a thapú. [[Íomhá:Kaarlo Juho Ståhlberg 1919.jpg|mion|220px|Kaarlo Juho Ståhlberg]] Ó nach raibh na Fionlannaigh ar aon fhocal faoi mhórán eile, d'éirigh ina chogadh eatarthu. Idir an dá linn, thosaigh an cogadh arís idir an Rúis agus an Ghearmáin (ar an 18 Feabhra 1918). Na daoine céanna a bhain neamhspleáchas amach don Fhionlainn gan fuil ar bith a dhoirteadh i Mí na Nollag 1917, d'fhág siad an neamhspleáchas sin uathu arís, nuair a thug siad cuireadh don Ghearmáin an tír a ghabháil agus a thabhairt chun síochána. Ina dhiaidh sin, ní raibh cinniúint na Fionlainne fágtha faoi na Fionlannaigh a thuilleadh - bhí sí ag brath ar chríochthoradh an mhórchogaidh. === An Fhuascailt sa Ghearmáin === [[Íomhá:Väinö Tanner.jpg|mion|220px|[[Väinö Tanner]]]] Ar an 11 Samhain 1918, thit an tóin as Impireacht na Gearmáine, agus tháinig deireadh leis an gCéad Chogadh Domhanda. Thug an prionsa Friedrich Karl suas coróin na Fionlainne ar an 14 Nollaig, agus bhailigh na saighdiúirí Gearmánacha leo as an bhFionlainn ar an 16 Nollaig. Ní raibh aon duine san Fhionlainn ag iarraidh monarcacht a dhéanamh den tír a thuilleadh, agus b'iad na poblachtánaigh a fuair an ceann ab fhearr. Gaireadh poblacht dhaonlathach den tír sa deireadh, ar an 17 Iúil 1919, le caoinchead na Sasanach agus na Meiriceánach, a thug aitheantas do neamhspleáchas na Fionlainne ar an 6 nó ar an 7 Bealtaine 1919. Socraíodh an caidreamh idir an Fhionlainn agus an Rúis le Conradh Síochána Tartu a síníodh ar an 14 Deireadh Fómhair 1920. Ar an 25 Iúil 1919, chuaigh an chéad Uachtarán i gceannas ar an tír i ndiaidh toghchán daonlathach - Kaarlo Juho Ståhlberg, agus sna holltoghcháin i Mí na Márta 1919, d'éirigh go gleoite leis na Daonlathaigh Shóisialta faoi cheannas [[Väinö Tanner]], Sóisialaí mór le rá nár thug tacaíocht do na Dearga sa chogadh. == Íobartaigh an Chogaidh == {| border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" align="center" style="text-align: right;" class="wikitable" |- ! colspan="5" style="background-color: #cfcfcf; text-align: center;" | Íobartaigh an Chogaidh |- style="background-color: #dfdfdf;" ! style="text-align: left;" | An cineál báis !! Gardaí Dearga agus daoine de lucht a dtacaíochta !! Gardaí Bána agus daoine de lucht a dtacaíochta !! Daoine Eile !! Iomlán |- | style="text-align: left;" | Daoine a fuair bás i bpáirc an áir, le linn na gcathanna | 5 199 | 3 414 | 790 | 9 403 |- | style="text-align: left;" | Daoine a cuireadh chun báis de réir bhreith na cúirte dlí nó ina huireasa, daoine a dúnmharaíodh nó a feallmharaíodh | 7 370 | 1 424 | 926 | 9 720 |- | style="text-align: left;" | Daoine a fuair bás sa champa géibhinn | 11 652 | 4 | 1 790 | 13 446 |- | style="text-align: left;" | Daoine a fuair bás go gairid i ndiaidh a scaoilte saor as an gcampa géibhinn | 607 | - | 6 | 613 |- | style="text-align: left;" | Daoine a ndeachaigh ceal iontu | 1 767 | 46 | 380 | 2 193 |- | style="text-align: left;" | Daoine a cailleadh ar dhóigh eile fós | 443 | 291 | 531 | 1 265 |- ! style="text-align: left;" | Iomlán ! 27 038 ! 5 179 ! 4 423 ! 36 640 |- | colspan=5 style="text-align: left;" | <small>''Foinse: [http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 Cartlann Náisiúnta na Fionlainne – Na Básanna Cogaidh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150310022523/http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 |date=2015-03-10 }}''</small> |} == An Cogadh Cathartha i gCultúr na Fionlainne == === Litríocht === ==== F. E. Sillanpää ==== [[Íomhá:FransEemilSillanpää.jpg|mion|220px|[[Frans Eemil Sillanpää]]]] Scríobh [[Frans Eemil Sillanpää]], a bhí le [[Duais Nobel na Litríochta]] a bhaint amach sa bhliain 1939, an chéad úrscéal faoin gcogadh chomh luath leis an mbliain 1919, ''Hurskas kurjuus'' ("An Cruatan Cráifeach"). Sa leabhar seo, ghlac sé trua leis na Gardaí Dearga, nó thug sé cur síos ar Juha Toivola, bochtán a bhí chomh dall aineolach is nach raibh sé in ann mórán céille a bhaint as an gcogadh, cé go ndeachaigh sé sna Dearga chomh maith le duine, agus cuireadh chun báis é sa deireadh. ==== Jarl Hemmer ==== Sa bhliain 1931, d'fhoilsigh an scríbhneoir Sualainnise [[Jarl Hemmer]] an t-úrscéal ''En man och hans samvete'' ("Fear agus a Choinsias"), a chaith súil dhaonnachtúil ar an gcogadh. Thuill an leabhar Duais Litríochta Chríoch Lochlann dó. [[Íomhá:Jarl-Hemmer.jpg|mion|220px|Jarl Hemmer]] ==== Väinö Linna ==== B'é mórúrscéal [[Väinö Linna]], ''Täällä Pohjantähden alla'' ("Anseo faoin Réalta Thuaidh"), an saothar litríochta ba thábhachtaí a chuaigh i ngleic le himeachtaí an chogaidh. Tháinig sé i gcló ina thrí imleabhar thart faoin mbliain 1960, agus é ag cardáil an chogaidh mar a chonacthas do na Dearga é. D'athraigh sé dearcadh na bhFionlannach ar imeachtaí na bliana 1918 ó bhonn. ==== Viljo Kajava ==== Sna 1960idí a d'fhoilsigh an file [[Viljo Kajava]] a bhailiúchán filíochta faoin gcogadh, ''Tampereen runot'' ("Na Dánta ó Tampere"). [[Íomhá:Leena Lander - Kerava 2012 C IMG 3289.JPG|mion|220px|Leena Lander]] ==== Leena Lander ==== Le déanaí, foilsíodh a lán úrscéalta tábhachtacha faoin gcogadh seo. Sa bhliain 2003, tháinig an t-úrscéal úd ''Käsky'' ("An tOrdú") ó pheann [[Leena Lander]]. Scríbhneoir tíriúil creidiúnach í Lander a bhfuil a lán úrscéalta dúisitheacha foilsithe aici, agus í tar éis seal fada a chaitheamh in Éirinn fosta. Léirigh Amharclann an Raidió san Fhionlainn leagan drámatúil dá húrscéal sa bhliain 2004 faoin teideal ''Susijahti'' ("Seilg an Mhic Thíre"), agus sa bhliain 2008, scannánaíodh an t-úrscéal. [[Íomhá:Antti Tuuri IMG 8543 C.jpg|mion|220px|Antti Tuuri]] ==== Antti Tuuri ==== Sna blianta 2006-2008, d'fhoilsigh an scríbhneoir [[Antti Tuuri]] trí úrscéal faoi imeachtaí na bliana 1918: ''Suuri asejuna Pietarista'' ("Traein Mhór na nArm ó Chathair Pheadair"), ''Kylmien kyytimies'' ("Gíománach na Marbhán"), agus ''Surmanpelto'' ("Gort an Bháis"). ==== Kjell Westö ==== Déanann an duais-úrscéal Sualainnise le [[Kjell Westö]] ón mbliain 2006, ''Där vi en gång gått'' ("An Áit a nDeachamar Lá den tSaol"), trácht áirithe ar an gcogadh freisin. [[Íomhá:Kjell Westö 01.JPG|mion|220px|Kjell Westö]] === Scannáin === Ar dtús, b'fhearr leis na stiúrthóirí Fionlannacha gan an cogadh seo a chardáil mar phríomhthéama ina gcuid scannán, cé go ndearnadh an corrthrácht air, mar shampla, sa scannán ''Silja, nuorena nukkunut'' ("Silja, a fuair bás go hóg") le Jack Witikka ón mbliain 1956. (Bhí an scannán bunaithe ar an úrscéal ''Nuorena nukkunut'' le Frans Eemil Sillanpää.) Sa bhliain 1957, scannánaigh an stiúrthóir Toivo Jalmari Särkkä úrscéal Jarl Hemmer, ''En man och hans samvete'', faoin teideal Fionlainnise ''1918 - mies ja hänen omatuntonsa'' ("1918 - fear agus a choinsias"). Sna seascaidí agus sna seachtóidí, chuaigh trí imleabhar an úrscéil ''Täällä Pohjantähden alla'' ar an scáileán chomh maith, agus b'é an stiúrthóir Edvin Laine a rinne an obair. Ó na nóchaidí i leith, rinneadh sraith de scannáin mhaithe faoi imeachtaí na bliana 1918, cosúil le ''Aapo'' (ainm an phríomhcharachtair) le Tero Jartti, a chaitheann súil ar chinniúint aon duine amháin sna Gardaí Dearga. Tá ''Aapo'' bunaithe ar ghearrscéal leis an scríbhneoir Runar Schildt. Sa bhliain 1997, léiríodh an scannán ''Lunastus'' ("Slánú"), a thugann cur síos ar choimhlintí inmheánacha an mhinistir Phrotastúnaigh le linn an chogaidh. Sa bhliain 2007, tháinig an scannán ''Raja 1918'' ("An Teorainn sa bhliain 1918") ar an scáileán, agus sa bhliain 2008, scannánaíodh ''Käsky'' ("An tOrdú"), úrscéal [[Leena Lander]]. == Féach freisin == * [[Neamhspleáchas na Fionlainne]] * [[C. G. E. Mannerheim]] * [[Réabhlóid na Rúise 1917]] * [[Cogadh Cathartha na Rúise]] * [[Cogadh an Gheimhridh]] == Tagairtí == {{reflist}} == Foinsí == * Risto Alapuro (1988): ''State and revolution in Finland'' ("An Stát agus an Réabhlóid san Fhionlainn"). ISBN 0-520-05813-5. * Risto Alapuro (1992): ''Valta ja valtio - miksi vallasta tuli ongelma 1900-luvun vaihteessa''. ("An Stát agus an Chumhacht - Cén Fáth a Raibh Ceist na Cumhachta ina Fadhb faoi Chasadh an Chéid.") Sa leabhar: Haapala, P. (Eag.) ''Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta'' ("An Geilleagar, an Chumhacht, agus an Stát - Saothair Thaighde faoin bhFionlainn sa naoú haois déag"), lch. 251–267. ISBN 951-9066-53-5. * Risto Alapuro (1993): ''Vallankumous''. ("An Réabhlóid".) San iris ''Historiallinen Aikakauskirja 2/1993'', le léamh ar an Idirlíon: [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/vallankumous.htm] * Osmo Apunen (1987): ''Rajamaasta tasavallaksi''. ("Na Críocha ag Iompú ina bPoblacht".) Sa leabhar: Blomstedt, Y. (Eag.) ''Suomen historia 6, Sortokaudet ja itsenäistyminen'' ("Stair na Fionlainne, Cuid a Sé, Blianta an Rúiseachais agus Tús an Neamhspleáchais"), lch. 47–404. ISBN 951-35-2495-7. * Reino Arimo (1991): ''Saksalaisten sotilaallinen toiminta Suomessa 1918''. ("Gníomhaíocht Mhíleata na nGearmánach san Fhionlainn sa bhliain 1918".) ISBN 951-96174-4-2. * Juhana Aunesluoma & Martti Häikiö (Eag.) (1995): ''Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas''. ("Cogadh Saoirse na Fionlainne 1918. Mapaí agus Treoirleabhar Taighde".) ISBN 951-0-20174-X. * Jari Eerola & Jouni Eerola (1998): ''Henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918''. ("Na Taismigh i gCogadh Cathartha na Fionlainne 1918".) ISBN 952-91-0001-9. * Carl Enckell (1956): ''Poliittiset muistelmani I''. ("Mo Chuid Cuimhní Cinn ó Shaol na Polaitíochta, Imleabhar a hAon"), gan ISBN. * Pertti Haapala (1986): ''Tehtaan valossa. Teollistuminen ja työväestön muodostuminen Tampereella 1820–1920''. ("Le Solas na Monarchan. Forbairt na Tionsclaíochta agus an Lucht Oibre in Tampere sna blianta 1820-1920") ISBN 951-9254-75-7. * Pertti Haapala (1992): ''Työväenluokan synty''. ("Cruthú an Lucht Oibre".) Sa leabhar: Haapala, P. (Eag.) Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta, lch. 227–249. ISBN 951-9066-53-5. * Pertti Haapala (1993): ''Luokkasota''. ("Cogadh na nAicmí".) San iris ''Historiallinen Aikakauskirja'' 2/1993, le léamh ar an Idirlíon [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/luokkasota.htm] * Pertti Haapala (1995): ''Kun yhteiskunta hajosi, Suomi 1914–1920''. ("Nuair a Thit an tSochaí as a Chéile. An Fhionlainn sna blianta 1914-1920".) ISBN 951-37-1532-9. * Pertti Haapala (2008): ''Monta totuutta''. ("Is Iomaí Cineál Fírinne".) Sa leabhar: Hoppu, T. et al. (Eag.) ''Tampere 1918'', lch. 255–261. ISBN 978-951-609-369-0. * Viktor Holodkovski (de réir thraslitriú an Bhéarla: ''Viktor Kholodkovskiy''.) (1978): ''Suomen työväen vallankumous 1918''. ("Réabhlóid an Lucht Oibre san Fhionlainn 1918".) Foilsitheoirí Progress, Moscó. * Tuomas Hoppu (2007): ''Tampereen taistelun tappiot 1918''. ("Na Taismigh i gCath Tampere".) ''Sotahistoriallinen Aikakauskirja 26'', lch. 8–32. ISSN-0357-816-X. * Tuomas Hoppu (2008): ''Punaisten asejunasta rintamataisteluihin''. ("Ó Thraein Armtha na nDearg go dtí Cathanna an Fhronta".) Sa leabhar: Hoppu, T. et al. (Eag.) ''Tampere 1918'', lch. 56-61. ISBN 978-951-609-369-0. * Osmo Jussila (2004): ''Suomen Suuriruhtinaskunta 1809–1917''. ("Ard-Diúcacht na Fionlainne sna Blianta 1809-1917".) ISBN 951-0-29500-0. * Osmo Jussila, Seppo Hentilä & Jukka Nevakivi (2006): ''Suomen poliittinen historia 1809–2006''. ("Stair Pholaitiúil na Fionlainne 1809-2006".) ISBN 951-0-31572-9. * Osmo Jussila (2007): ''Suomen historian suuret myytit''. ("Na Miotais Mhóra i Stair na Fionlainne".) ISBN 978-951-0-33103-3. * Jukka Kekkonen (1991): ''Laillisuuden haaksirikko, rikosoikeudenkäyttö Suomessa vuonna 1918''. ("Longbhriseadh na Dlíthiúlachta. Cleachtadh an Dlí Choiriúil san Fhionlainn sa Bhliain 1918") ISBN 951-640-547-9. * Jorma Keränen (Eag.) (1992): ''Suomen itsenäistymisen kronikka''. ("Croinic Neamhspleáchas na Fionlainne".) ISBN 951-20-3800-5. * Eino Ketola (1987): ''Kansalliseen kansanvaltaan. Suomen itsenäisyys, sosiaalidemokraatit ja Venäjän vallankumous 1917''. ("Ar an mBóthar Ard go Daonlathas an Phobail. Neamhspleáchas na Fionlainne, na Daonlathaigh Shóisialta agus Réabhlóid na Rúise sa Bhliain 1917".) ISBN 951-30-6728-9. * Matti Klinge (1997): ''Keisarin Suomi''. ("An Fhionlainn Impiriúil".) ISBN 951-50-0682-1. * Laura Kolbe & Samu Nyström (2008): ''Helsinki 1918. Pääkaupunki ja sota''. ("Heilsincí 1918. An Phríomhchathair agus an Cogadh".) ISBN 978-952-492-138-1. * Matti Lackman (2000): ''Suomen vai Saksan puolesta? Jääkäreiden tuntematon historia''. ("Ar Son na Fionlainne nó na Gearmáine? Stair Anaithnid na nÓglach Fionlannach sa Ghearmáin".) ISBN 951-1-16158-X. * Jussi T. Lappalainen (1981): ''Punakaartin sota'', I–II. ("Cogadh na nGardaí Dearga". Imleabhar a hAon, Imleabhar a Dó.) ISBN 951-859-071-0, ISBN 951-859-072-9. * Jussi T. Lappalainen, Juhani Piilonen, Osmo Rinta-Tassi agus Marja-Leena Salkola (1989): ''Yhden kortin varassa''. ("In Aghaidh an Easa".) ISBN 951-861-638-8. * Eila Linnanmäki (2005): ''Espanjantauti Suomessa. Influenssaepidemia 1918–1920''. ("[[An Fliú Mór]] san Fhionlainn. Eipidéim an Fhliú sna Blianta 1918-1920".) ISBN 951-746-716-8. * Ohto Manninen (Eag.) (1992–1993): ''Itsenäistymisen vuodet 1917–1920'' ("Túsbhlianta an Neamhspleáchais"), imleabhair I–III. ISBN 951-37-0730-X. * Ohto Manninen (1993): ''Vapaussota''. ("Cogadh na Saoirse".) ''Historiallinen Aikakauskirja'' 2/1993, le léamh ar an Idirlíon [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/vapaussota.htm] * Turo Manninen (1982): ''Vapaustaistelu, kansalaissota ja kapina. Taistelun luonne valkoisten sotapropagandassa vuonna 1918''. ("An Troid ar son na Saoirse, an Cogadh Cathartha agus an Cheannairc. Tuiscint na Bolscaireachta Báine ar an gCogadh sa bhliain 1918".) ISBN 951-678-709-6. * Turo Manninen: ''Mannerheim ja tammisunnuntain myytti''. ("Mannerheim agus Miotas an Domhnaigh i Mí Eanáir".) Foilsithe sa nuachtán úd ''Kaleva'' ar an 27 Eanáir 2008, lch. 40-41. * Risto Marjomaa (2004): ''Maailmanvallankumouksen liepeillä''. ("Ar Imeall na Réabhlóide Domhanda".) VNKJS 4/2004. ISBN 952-5354-46-6. * Jukka Mattila & Jarkko Kemppi (2007): ''Suomen vapaussota 1918''. ("Cogadh Saoirse na Fionlainne 1918".) ISBN 978-952-5485-03-5. * Henrik Meinander (1999): ''Tasavallan tiellä''. ("I dTreo na Poblachta".) ''Siteet katkeavat'' (teideal na caibidle: "Scaoiltear na naisc"), lch. 11–52. ISBN 951-50-1055-1. * Henrik Meinander (2006): ''Suomen historia. Linjat, rakenteet, käännekohdat''. ("Stair na Fionlainne. Na Línte, na Struchtúir, na Crosbhealaí".) ISBN 951-0-30809-9. * James Millar (Eag.) (2004): ''Red Guards''. ("Na Gardaí Dearga".) Sa leabhar: ''Encyclopedia of Russian History''. ("Ciclipéid Stair na Rúise".) Lch. 1274. ISBN 0-02-865907-4. * Jaakko Numminen (Eag.) (1989): ''Lenin ja Suomi'' ("Léinín agus an Fhionlainn"), imleabhar a dó. ISBN 951-860-402-9. * Jaakko Paavolainen (1966): ''Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, 1 Punainen terrori''. ("An Foréigean Polaitiúil san Fhionlainn sa Bhliain 1918, imleabhar a hAon: An Sceimhle Dearg".) Gan ISBN. * Jaakko Paavolainen (1967): ''Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, 2 Valkoinen terrori''. ("An Foréigean Polaitiúil san Fhionlainn sa Bhliain 1918, imleabhar a Dó: An Sceimhle Bán".) Gan ISBN. * Jaakko Paavolainen (1971): ''Vankileirit Suomessa 1918''. ("Na Campaí Géibhinn san Fhionlainn sa Bhliain 1918".) ISBN 951-30-1015-5. * Jaakko Paavolainen (1974): ''Suomen kansallinen murhenäytelmä''. ("Traigéid Náisiúnta na Fionlainne".) ISBN 951-30-2329-X. * Ulla-Maija Peltonen (2003): ''Muistin paikat. Vuoden 1918 sisällissodan muistamisesta ja unohtamisesta''. ("Áiteanna na Cuimhne. An Dóigh ar Coinníodh Cuimhne ar Chogadh Cathartha na Bliana 1918 agus an Dóigh ar Ligeadh i nDearmad é".) ISBN 951-746-468-1. * Juhani Piilonen (1997): ''Sastamalan historia 3, vuodet 1860–1920''. ("Stair Sastamala, Imleabhar a Trí, na Blianta 1860-1920".) ISBN 951-97691-0-2. * Viljo Rasila (1968): ''Kansalaissodan sosiaalinen tausta''. ("Cúlra Sóisialta an Chogaidh Chathartha".) Tammi. * Hannu Rautkallio (1977): ''Kaupantekoa Suomen itsenäisyydellä''. ("Ag Gáinneáil le Neamhspleáchas na Fionlainne".) ISBN 951-0-08492-1. * Aapo Roselius (2006): ''Amatöörien sota - rintamataisteluiden henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918''. ("Cogadh na nAmaitéarach - na Taismigh sna Cathanna Fronta le linn Chogadh Cathartha na Fionlainne 1918".) VNKJS 1/2006. ISBN 952-5354-92-X * Marja-Leena Salkola (1985): ''Työväenkaartien synty ja kehitys 1917–1918 ennen kansalaissotaa'' ("Cruthú agus Forbairt na nGardaí Lucht Oibre 1917-1918 roimh an gCogadh Cathartha"), iml. I–II. ISBN 951-859-739-1, ISBN 951-859-740-5. * Raimo Salokangas (2003): ''Millainen itsenäinen Suomi?'' ("Cén Cineál Neamhspleáchais don Fhionlainn?") Sa leabhar: Zetterberg, S. (Eag.) ''Suomen historian pikkujättiläinen'' ("Eolaire Stair na Fionlainne"), lch. 597–613. ISBN 951-0-27365-1. * Aatos Tanskanen (1978): ''Venäläiset Suomen sisällissodassa vuonna 1918'' ("Na Rúisigh i gCogadh Cathartha na Fionlainne sa Bhliain 1918"), Acta Universitatis Tamperensis serA, vol 91, Ollscoil Tampere. ISBN 951-44-0668-0. * Marko Tikka (2004): ''Kenttäoikeudet. Välittömät rankaisutoimet Suomen sisällissodassa 1918''. ("Na Cúirteanna Machaire. Na Pionóis Láithreacha i gCogadh Cathartha na Fionlainne 1918".) ISBN 951-746-651-X. * Marko Tikka (2006): ''Terrorin aika. Suomen levottomat vuodet 1917–1921''. ("Ré an Sceimhle. Blianta Corracha na Fionlainne 1917-1921".) ISBN 951-20-7051-0. * Mikko Uola (1998): ''Seinää vasten vain; poliittisen väkivallan motiivit Suomessa 1917–1918''. ("In Aice an Bhalla Leat! Tucaidí an Fhoréigin Pholaitiúil san Fhionlainn 1917-1918".) ISBN 951-1-5440-0. * Anthony F. Upton (1980–1981): ''Vallankumous Suomessa 1917–1918'' ("An Réabhlóid san Fhionlainn 1917-1918"), iml. I–II. ISBN 951-26-1828-1, ISBN 951-26-2022-7. * Vesa Vares (1998): ''Kuninkaantekijät. Suomalainen monarkia 1917–1919, myytti ja todellisuus''. ("Lucht Ceaptha an Rí. Monarcacht na Fionlainne 1917-1919, an Miotas agus an Fhírinne") ISBN 951-0-23228-9. * Lars Westerlund (Eag.) (2004): ''Sotaoloissa vuosina 1914–1922 surmansa saaneet'' ("Na Daoine a Fuair Bás faoi Imthoscaí an Chogaidh sna Blianta 1914-1922".) VNKJS 10/2004. ISBN 952-5354-52-0. * Heikki Ylikangas (1986): ''Käännekohdat Suomen historiassa''. ("Na Crosbhealaí i Stair na Fionlainne".) ISBN 951-0-13745-6. * Heikki Ylikangas (1993a): ''Tie Tampereelle''. ("An Bealach go Tampere".) ISBN 951-0-18897-2. * Heikki Ylikangas (Eag.) (1993b): ''Vaikea totuus, vuosi 1918 ja kansallinen tiede''. ("An Fhírinne Shearbh. An Bhliain 1918 agus an Léann Náisiúnta".) ISBN 951-717-768-2. * Heikki Ylikangas (1993c): ''Sisällissota''. ("An Cogadh Cathartha".) ''Historiallinen Aikakauskirja 2/1993'', le léamh ar an Idirlíon [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/sisallissota.htm] * Heikki Ylikangas (2007): ''Suomen historian solmukohdat''. ("Na Cora a Cuireadh i gCinniúint Stairiúil na Fionlainne".) ISBN 978-951-0-32864-4. [[Catagóir:Cogadh Cathartha na Fionlainne| ]] [[Catagóir:Stair na Fionlainne]] [[Catagóir:Cogaí| ]] fr3wy9lop0ekk05jy607gfhywbr3p8y 0 23401 1330287 1330210 2026-10-20T17:47:10Z TGcoa 21229 1330287 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coinbhleacht Mhíleata |méid=300px |coinbhleacht=Cogadh Cathartha na Fionlainne |íomhá=Jaakarit_vaasan_torilla.jpg |méid_íomhá=280px |teideal_íomhá=Fianóglaigh Fhionlannacha in Vaasa tar éis dóibh filleadh ón nGearmáin |dáta=[[27 Eanáir]] – [[15 Bealtaine]] [[1918]] |áit=[[An Fhionlainn]] |toradh=Bua leis na Gardaí Bána. Deireadh le [[rialtas]] na Rúise san Fhionlainn. Ceannasaíocht na Gearmáine go Nollaig 1918. |comhraiceoir1={{bratach|Finland 1918 (state)|Na Gardaí Bána}} <br /> {{bratach|the German Empire|Impireacht na Gearmáine}} |comhraiceoir2= [[Íomhá:Red flag.svg|22px]] [[Na Gardaí Dearga]] <br /> [[Íomhá:Flag RSFSR 1918.svg|22px]] [[An Rúis Shóivéadach (RSFSR)]] |ceannasaí1=[[C. G. E. Mannerheim]] <br /> [[Ernst Linder]] <br /> [[Ernst Löfström]] <br /> [[Martin Wetzer]] <br /> [[Karl Wilkman]] <br /> ... srl ... |ceannasaí2=[[Ali Aaltonen]] <br /> [[Eero Haapalainen]] <br /> [[Eino Rahja]] <br /> [[Adolf Taimi]] <br /> [[Kullervo Manner]] <br /> [[Hugo Salmela]] <br /> ... srl ... |líon_comhraic1=80–90,000 Fionlannaigh, 550 Sualainnaigh, 13,000 Gearmánaigh |líon_comhraic2=80–90,000 Fionlannaigh, 4–10,000 Rúisigh |taismigh1=~5,500 |taismigh2=~28,000 |}} [[Cogadh]] ab ea '''Cogadh Cathartha na Fionlainne''' a fearadh s[[an Fhionlainn]] idir trúpaí Sheanad na Fionlainne (arbh ionann é agus rialtas na Fionlainne san am) agus gardaí Thoscaireacht Phobail na Fionlainne idir an [[27 Eanáir]] agus an [[15 Bealtaine]] [[1918]]. San [[Fionlainnis|Fhionlainnis]], ''sisällissota'' nó ''kansalaissota'' a thugtar air; úsáideann lucht na heite deise an t-ainm ''vapaussota'' nó "Cogadh na Saoirse", agus d'fheicfeá an leagan ''luokkasota'' nó "Cogadh na nAicmí" ag scríbhneoirí ón eite chlé (uaireanta, baintear leas as na leaganacha ''vuoden 1918 sota'', cogadh na bliana 1918, nó ''vuoden 1918 tapahtumat'', imeachtaí na bliana 1918). Thugtaí "na Dearga" nó "na Gardaí Dearga" ar thrúpaí na Toscaireachta Pobail, agus b'iad "na Bána" nó "na Gardaí Bána" díormaí an tSeanaid. Fuair na Dearga tacaíocht ón [[An tAontas Sóivéadach|Rúis Shóivéadach]], agus tháinig Arm [[Impireacht na Gearmáine]] chun fortachta do na Bána. Bhí roinnt óglach ón [[An tSualainn|tSualainn]] ag cuidiú leis na Bána fosta. [[Íomhá:Tampere destroyed in Civil War.jpg|mion|220px|[[Tampere]] sa bhliain 1918. Bhí cath Tampere ar an gcath ba mhó sa chogadh seo. Nuair a bhí na Dearga ag éalú roimh na Bána a bhí ag druidim isteach aduaidh, fuair siad dídean sa chathair. Sa deireadh, bhí an chathair imdhruidte ag na Bána, agus chuir na sluaite móra Dearga istigh ansin troid éadóchasach ar a son.]] Bhí Cogadh Cathartha na Fionlainne fite fuaite leis an ngéarchéim uile-Eorpach san am céanna, is é sin, timpeall ar dheireadh [[An Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]. De dheasca an chogaidh, thit an tóin as [[Impireacht na Rúise]], agus thosaigh na fórsaí polaitiúla éagsúla ag troid faoin gcumhacht. San Fhionlainn, chuaigh scoilt tríd an náisiún chomh maith, agus dá thoradh sin, tháinig dhá lárionad cumhachta ar an bhfód, agus a chuid trúpaí armtha ag an dá cheann acu. Sa deireadh, phléasc cogadh amach idir na Bána is na Dearga nuair a bhí Mí Eanáir 1918 ag druidim chun deireanais. I ndeireadh an chogaidh, b'iad na Bána a bhris an cath ar na Dearga. Scaoil [[an Rúis]] a greim den Fhionlainn, ach ansin, fágadh an tír faoi smacht na Gearmáine go deireadh an chogaidh. Nuair a chaill [[an Ghearmáin]] an cogadh, chuaigh [[neamhspleáchas na Fionlainne]] i bhfeidhm faoi dheireadh, ach faoi bhrú na gcumhachtaí móra in Iarthar na hEorpa, chaithfeadh na Fionlannaigh poblacht dhaonlathach a ghairm dá dtír. Roimhe sin, bhí sé socraithe cheana féin go gcorónófaí an prionsa Gearmánach [[Friedrich Karl von Hessen-Kassel]] ina rí ar an tír. B'éigean don phrionsa a ríocht a thabhairt suas, áfach, ó nár éirigh leis an nGearmáin an Chéad Chogadh Domhanda a bhuachan. Is é an Cogadh Cathartha an tréimhse is mó conspóide i stair na Fionlainne, agus d'fhág sé goimh ar an tír agus ar an tsochaí a bhí i bhfad ag goilliúint ar na Fionlannaigh. Mar is gnách i gcogadh cathartha, rinne lucht leanúna an dá thaobh a lán ainghníomhartha coiriúla. Le linn an chogaidh agus ina dhiaidh, caitheadh na céadta duine i dtóin phríosúin ar an tsiocair go raibh baint éigin acu leis na Dearga. Fuair timpeall ar thríocha seacht míle duine bás sa chogadh. Triúr as gach ceathrar, ba Dearga iad, agus bhásaigh an chuid is mó acu sna campaí géibhinn i ndiaidh an chogaidh, murar maraíodh scun scan iad tar éis dóibh iad féin a ghéilleadh do na Bána. Le linn thréimhse an sceimhle, dúnmharaíodh cuid mhaith de na Bána, chomh maith le Rúisigh a bhí ag cur fúthu sa tír. An chuid eile de na mairbh, fuair siad bás i bpáirc an áir. [[Íomhá:General_Map_of_the_Grand_Duchy_of_Finland._Indicating_Postal_Roads,_Stations_and_the_Distance_in_Versts_Between_Them-_According_to_the_Latest_Verified_Data_in_St._Petersburg_in_1825_WDL353.png|mion|220px|Léarscáil Rúiseach d'Ard-Diúcacht na Fionlainne, 1825]][[Íomhá:Demonstration_at_Helsinki_Senate_Square.jpg|mion|220px|Agóid, Heilsincí, 1917]] == Ainmneacha an chogaidh == Tá an cogadh cathartha inniu féin ina chnámh spairne idir na Fionlannaigh, agus mar sin, is fada nach raibh siad in ann aontú le chéile faoi ainm ceart an chogaidh. Ar chúiseanna polaitiúla nó idé-eolaíocha, bhí ainmneacha cosúil le ''vapaussota'' ("Cogadh na Saoirse"), ''luokkasota'' ("Cogadh na nAicmí"), ''punakapina'' ("Ceannairc na nDearg") agus ''torpparikapina'' ("Ceannairc na Scológ" nó "Ceannairc na dTionóntaí Talún") in úsáid. Iad siúd nach maith leo tacaíocht a léiriú d'aon taobh, is fearr leo ainmneacha cosúil le ''kansalaissota'' ("an Cogadh Cathartha"), ''vallankumous'' ("an Réabhlóid"), ''kapina'' ("an Cheannairc") nó ''veljessota'' ("Cogadh na nDeartháireacha" - cuir an ceann seo i gcomparáid le "[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh na gCarad]]" in Éirinn). Níos neodraí fós, is féidir "cogadh na bliana 1918" nó "imeachtaí an Earraigh 1918" a thabhairt ar an gcogadh. Thug rialtas na nDearg - Toscaireacht an Phobail - "réabhlóid" (''vallankumous'') ar na himeachtaí ó thús. Bhí "troid na saoirse", ''vapaustaistelu'', in úsáid ag na Dearga chomh maith, go háirithe ag ócáidí sollúnta ar nós sochraidí, agus tagairt á déanamh do dhuine de na Gardaí Dearga a fuair bás i bpáirc an áir. Bhí an téarma ''kansalaissota'', "cogadh cathartha", le cloisteáil ar an dá thaobh go coitianta. Thairis sin, ba ghnách leis na Bána trácht ar an gceannairc (''kapina'') nó ar an gceannairc dhearg (''punakapina''). Nuair a bhí an cogadh ag druidim chun deireanais, d'éirigh sé ní ba choitianta i measc na mBán ''vapaussota'', "cogadh na saoirse", a rá, agus iad ag cur béime ar an gcogadh mar throid in aghaidh na Rúise Deirge, a bhí ag tacú le Dearga na Fionlainne. Inniu, is gnách leis na staraithe an téarma ''sisällissota'' (téarma nua-aimseartha ar chogadh cathartha, ach is é is ciall leis focal ar fhocal ná "an cogadh inmheánach") a úsáid, ós rud é go bhfuil sé níos neodraí ná na téarmaí eile. Thairis sin, is fearr é ná ''kansalaissota'' ("cogadh na saoránach") mar ainm ar chogadh cathartha, ós rud é gur féidir le saighdiúirí ó thíortha eile páirt a ghlacadh i gcogadh "inmheánach" i dtír eile. Mar a dúirt an staraí Fionlannach Heikki Ylikangas, is fearr an téarma ''sisällissota'' a úsáid, nó bhí "saoránaigh" ó cheithre thír (an Fhionlainn, an Rúis, an Ghearmáin agus an tSualainn) ag troid, agus mar sin, ní bheadh sé chomh ciallmhar céanna úsáid a bhaint as an leagan ''kansalaissota''. Nuair a tháinig deireadh leis an Aontas Sóivéadach, thosaigh daoine áirithe ar an eite dheas an leagan ''vapaussota'' a úsáid arís. Is ar éigean a d'fheicfeá é ag daoine nach mbeadh ag iarraidh tuiscint pholaitiúil ar leith ar an gcogadh a chur chun cinn. == Cúlra agus cúiseanna an chogaidh == Is féidir bunrúta an chogaidh a aithint sa dóigh a raibh Ard-Diúcacht na Fionlainne ag éirí ní ba shaibhre agus ní ba nua-aimseartha i rith na naoú haoise déag. Bhí an tionsclaíocht ag fás, agus na daoine ag éirí ní ba líonmhaire. Thairis sin, bhí siad ní ba cheanndána ag cur a gcuid barúlacha polaitiúla in iúl. D'athraigh struchtúr na sochaí, nuair a d'éirigh aicme na bhfeirmeoirí agus aicme na mbuirgéiseach ní ba chumhachtaí. Thairis sin, áfach, chuir na hidé-eolaíochtaí nua - an Sóisialachas, an Náisiúnachas agus an Liobrálachas féin - sracadh úr sa [[lucht oibre]] sna monarchana agus sna scológa bochta faoin tuath. Tháinig gluaiseacht an lucht oibre ar an bhfód san Fhionlainn faoi dheireadh na naoú haoise déag. B'iad na gluaiseachtaí pobail éagsúla, na gluaiseachtaí athbheochana reiligiúnacha san áireamh, a thug an chéad spreagadh. Faoi thionchar an Náisiúnachais, bhí gluaiseacht an lucht oibre féin sásta cuspóirí áirithe na náisiúnaithe a chur chun cinn, go háirithe ardú stádais na Fionlainnise in aghaidh na Rúisise agus na Sualainnise. Sa bhliain 1905, chuaigh lucht oibre na Fionlainne ar stailc lena ndlúthpháirtíocht a léiriú don réabhlóid a phléasc amach sa Rúis san am céanna. B'ansin a chuala gach Fionlannach iomrá ar an ngluaiseacht sin agus b'ansin a tuigeadh chomh láidir is a bhí sí. An Dáil, nó an Pharlaimint, a bhí ag rialú na Fionlainne (a fhad is a cheadódh impire na Rúise) go nuige sin, bhí sí bunaithe ar an aicmeachas, agus ó nach "aicme" oifigiúil a bhí sa lucht oibre, ní raibh ceart ag na hoibrithe vóta a chaitheamh. Sa bhliain 1906, tháinig córas nua i bhfeidhm, agus fuair gach saoránach, na mná chomh maith leis na fir, cead vótála i dtoghcháin na parlaiminte. Níor bhain an leasú seo mórán den teannas sóisialta, áfach, nó ní raibh an tImpire sásta na billí radacacha a shíniú a bhí á rith ag na Feisirí Fionlannacha. D'éirigh an lucht oibre mífhoighneach agus míshásta leis an gcóras polaitiúil. Thairis sin, bhí na náisiúnaithe ag dul chun radacachais agus ag dul i mbun na láimhe láidre le saoirse a bhaint amach don Fhionlainn. Nuair a phléasc an Chéad Chogadh Domhanda amach, tháinig gluaiseacht rúnda ar an bhfód san Fhionlainn - ''jääkäriliike'', nó Gluaiseacht na bhFianóglach - a bhí ag earcú fear óg le haghaidh arm na Gearmáine. Bhí sé de chuspóir ag an ngluaiseacht seo go bhféadfadh na hóglaigh cath a chur ar na Rúisigh agus oiliúint saighdiúra a fháil in arm na Gearmáine a chuirfeadh ar a gcumas níos déanaí cogadh ceart saoirse a fhearadh ar son na Fionlainne agus in aghaidh na Rúise.[[Íomhá:Russian_sailors_celebrating_February_Revolution_in_Helsinki.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Rúiseacha, Heilsincí, 1917]]Ní mór a lua freisin go raibh meath ag teacht ar chóras polaitiúil Impireacht na Rúise ó thús na fichiú haoise i leith, go háirithe i ndiaidh don Chéad Chogadh Domhanda briseadh amach. Sna sála ag an gcogadh, tháinig an ghéarchéim pholaitiúil. Sa deireadh, thit an tír as a chéile go hiomlán, agus na dreamanna éagsúla ag dréim leis an gcumhacht agus ag cur troda ar a chéile. [[Íomhá:Valkoisten_konekiväärikomppania_Leinolassa_Tampereen_valtauksen_jälkeen_19.4.1918_(26970230675).jpg|mion|220px|Saighdiúirí bána in Leinola, Tampere]] De dheasca an dá réabhlóid sa Rúis sa bhliain 1917, scoilt an Fhionlainn ina dhá leath ó thaobh na polaitíochta de. Chuir na Boilséivigh brú ar na Sóisialaigh Fhionlannacha réabhlóid a chur i gcrích sa tír le Sóisialachas a chur ar bun. Tá sé ina chnámh spairne, áfach, cén ról a bhí ag na Sóisialaigh Rúiseacha in imeachtaí na bliana 1918 san Fhionlainn. Mar sin féin, is tábhachtach cuimhne a choinneáil air gur cuid den Rúis ab ea an Fhionlainn san am. D'fhág an t-aicmeachas a lorg ar na Fionlannaigh, agus iad deighilte ina dhá dhream ó thaobh na heacnamaíochta, na polaitíochta agus na gcúrsaí sóisialta de: na huaisle in aghaidh na cosmhuintire, an lucht ar an anchuid in aghaidh an lucht ar an ngannchuid, na fostóirí in aghaidh an lucht oibre, agus araile. Buíochas leis an gcaipitleachas tionsclaíoch, bhí saol an lucht oibre ag dul i bhfeabhas de réir a chéile ó dheireadh na naoú haoise déag i leith. Ón taobh eile de, áfach, bhí an uasalaicme ag saibhriú i bhfad ní ba sciobtha. Nuair a tháinig deireadh le cumhacht an Impire sa bhliain 1917, ní raibh na Fionlannaigh in ann cur le chéile le síocháin inmheánach a chur ar bun ina dtír. Ina áit sin, thosaigh an eite dheas agus an eite chlé ag cur troda ar a chéile faoin gcumhacht. Bhí an dá thaobh ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach don Fhionlainn mar stát ar leith, ach ní raibh siad ag teacht le chéile faoi aon rud eile. Bhí a lán deacrachtaí éagsúla ag dul leis an ngéarchéim seo. Bhí an bia ag éirí gann agus an dífhostaíocht ag dul chun donais. Dá réir sin, thosaigh an lucht oibre ag dul ar stailc agus ag tarraingt trioblóidí. Ní raibh constáblacht ná fórsa póilíní ann a mbeadh muinín ag gach dream polaitiúil astu. Mar sin, thosaigh an uasalaicme agus na buirgéisigh ag bunú Gardaí Bána (''järjestyskunta'', nó "cór síochána"; ní ba dhéanaí, thugtaí ''suojeluskunta'' nó "cór cosanta" ar thrúpa den chineál seo). San am céanna, bhí an lucht oibre ag bunú Gardaí Síochána (''järjestyskaarti''), nó Gardaí Dearga. (Tabhair faoi deara gurb é "ord" nó "ordú" is bunchiall leis an bhfocal Fionlainnise ''järjestys'', ach is fearr "síocháin" a úsáid mar aistriúchán Gaeilge, ó thagraíonn an focal sin do "shíocháin" inmheánach na sochaí freisin, de ghnáth.) Rinne na Gardaí seo téisclim chun cogaidh, agus iad ag dul chun radacachais dá réir. Bhí an náisiún go léir buartha faoina raibh le teacht, ach thar aon rud eile, bhí eagla ar an dá thaobh roimh an taobh eile. Go háirithe i rith na stailce móire i Mí na Samhna 1917, bhí na cúrsaí ag dul chun teannais go luath. Bhí na polaiteoirí sibhialta ag cailleadh cumhachta do na ceannasaithe armtha. Sa deireadh, ní raibh an cogadh le seachaint. == Réamhstair an chogaidh == === An Réabhlóid i Mí na Márta === Thug [[Nioclás II na Rúise|Nioclás a Dó]], Impire na Rúise, suas a choróin in Pskov ar an [[15 Márta]] [[1917]]. B'iad na Feisirí - [[parlaimint]] na Rúise, nó an Dúma - a chuaigh i gceannas ar an tír, in éineacht leis an Rialtas Sealadach a fuair a chumhacht ón bparlaimint. Bhí an Rúis ag iarraidh an Fhionlainn a thabhairt chun Rúiseachais le blianta anuas, ach tháinig deireadh leis an bhfeachtas sin anois, nuair a d'eisigh an Rialtas Sealadach "Forógra na Márta" ar an [[20 Márta]] [[1917]]. Leis an bhforógra seo, fuair na Fionlannaigh ar ais a seanfhéinrialtas. Le fírinne, ní bhfuair parlaimint na Fionlainne riamh roimhe seo na cumhachtaí a bhí geallta di sa bhliain 1906. Ó bhí na Daonlathaigh Shóisialta tar éis toghcháin na bliana 1916 a bhuachan, ceapadh Seanad, nó rialtas, don tír a raibh Oskari Tokoi ina chathaoirleach (ina phríomh-aire) air. Bhí seisear Sóisialach agus seisear neamh-Shóisialach ar an Seanad, agus chrom siad ar a gcuid oibre ar an 26 Márta 1917. [[Íomhá:Portrait of Akseli Gallen-Kallela during the Finnish Civil War (33894864120).jpg|mion|220px|Akseli Gallen-Kallela]] B'iad na rudaí a bhí ar chlár oibre an tSeanaid ná an daonlathas a fhairsingiú agus an ceart crosta a bhaint de Rialtas Sealadach na Rúise i gcúrsaí inmheánacha na Fionlainne. Thairis sin, theastaigh ón Seanad daonlathas an rialtais áitiúil a fhorbairt agus na himthosca oibre a fheabhsú trí dhlíthe a reachtú faoi na huaireanta oibre, faoi chúrsaí an leasa shóisialta, faoin scolaíocht éigeantach agus faoi shaoirse an choinsiasa i gcúrsaí creidimh. Bhí na coimeádaigh (Páirtí na Sualainniseoirí, Páirtí na Sean-Fhionlannach agus an chuid de Pháirtí na bhFionlannach Óg a dtugtaí "na fáinleoga" uirthi) agus na neamh-Shóisialaigh eile (na Fionlannaigh Óga Liobrálacha, nó "na gealbhain", chomh maith le páirtí na bhfeirmeoirí) sásta go maith leis an rialtas nua. Bhí an tImpire tar éis a choróin a thabhairt suas, agus daonlathas ag teacht in áit na hImpireachta sa Rúis féin. Bhí deireadh curtha le hiarrachtaí na bhfrithghníomhach i rialtas an Impire an tír a thabhairt chun Rúiseachais. Bhíothas dóchasach as forbairt na heacnamaíochta sa todhchaí. San am céanna, chreid an lucht oibre go bhféadfaí na srianta go léir a bhaint de ghníomhaíocht pholaitiúil na heite clé. Bhí an cosc ar na stailceanna le cur ar ceal, chomh maith leis na teorainneacha a bhí le cead cainte agus clóbhuailte go dtí sin. Bhí an chuma ag teacht ar an scéal go bhfaigheadh an lucht oibre a gceart sa tsochaí. An dóchas mór a bhí ag na Fionlannaigh as an todhchaí, níor mhair sé ach tamall. Bhí an saol ag dul chun míshuaimhnis sa tír, agus síocháin na sochaí ag titim as a chéile. Bhí sochaí an aicmeachais agus sochaí an daonlathais in achrann a chéile. Ó thaobh amháin de, bhí cuid mhór de dhearcadh agus de mheon an tseanchórais beo i gcónaí, ach ón taobh eile de, bhí a lán de mhuintir na tíre míshásta glacadh le héagothromaíocht an tseansaoil, agus iad tar éis an chéad bhlaiseadh a fháil den tsaoirse agus den daonlathas. Ní raibh a fhios ag na daoine go fóill, áfach, cén chosúlacht ba chóir a bheith ar shochaí dhaonlathach, agus mar sin, bhí todhchaí na tíre ina cúis easaontais agus achrainn eatarthu. Bhí na cúrsaí ag athrú chomh sciobtha agus gur chuir sé scáth eagla ar na coimeádaigh agus ar na buirgéisigh. Maidir leis an lucht oibre, áfach, bhí siadsan barúlach nach raibh an saol sách luath ag dul i bhfeabhas. Mar sin, bhí siad ag dréim le réabhlóid. [[Íomhá:Vallankumouskokous.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Rúiseacha san Fhionlainn, Márta 1917]] Chuaigh staid eacnamúil na tíre chun donais go mór i rith na bliana 1917. I dtús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, tháinig borradh mór faoi gheilleagar na Fionlainne, rud a mhothaigh idir íseal agus uasal sa saol laethúil. Nuair a thosaigh an réabhlóid sa Rúis, áfach, tháinig claochlú mór ar na cúrsaí, agus an t-airgeadra ag cailleadh a luacha is an dífhostaíocht ag dul i méadaíocht. Bhain an claochlú seo an-stangadh as an lucht oibre, agus iad ag éirí buartha faoin saol. Chuaigh cuid acu ar stailc, agus bhí trioblóidí anseo agus ansiúd. === Seanad Tokoi === Faoi na himthosca seo, ba chóir do na dreamanna éagsúla sa tsochaí diantacaíocht a thabhairt d'[[Oskari Tokoi]] agus a Sheanad leis an tír a choinneáil suaimhneach. Mar a thiontaigh an scéal amach, áfach, rialtas an-lag a bhí i Seanad Tokoi. B'é oighear an scéil nach raibh na Sóisialaithe ná na neamh-Shóisialaithe sásta freastal ceart a dhéanamh ar oibreacha an tSeanaid. Bhí an dá thaobh in achrann a chéile, agus ní raibh na polaiteoirí ab fhearr sásta comhoibriú le chéile. Ní raibh cumhacht eacnamúil ag an lucht oibre, cé go raibh tromlach na parlaiminte acu. Ní raibh tromlach na parlaiminte ag na neamh-Shóisialaithe, ach b'iadsan ba mhó cumhachta i gcúrsaí na heacnamaíochta. [[Íomhá:P-E-Svinhufvud.jpg|mion|220px|Pehr Evind Svinhufvud]] Tháinig Pehr Evind Svinhufvud i gceannas ar an Seanad i ndiaidh Tokoi, ach ní raibh seisean ábalta a dhath tábhachtach a chur i gcrích ach an oiread. An chumhacht pholaitiúil a d'fhág an tImpire Rúiseach ina dhiaidh, bhí sí scaipthe ar fud na háite: bhí cuid di ag rialtas sealadach na Rúise, cuid eile ag Seanad na Fionlainne, cuid ag an bparlaimint, agus cuid eile fós ag cóip na sráide - ag comhairlí na n-oibrithe agus na saighdiúirí, ag na coistí stailce agus ag na fostóirí is na rachmasóirí. Ní raibh sé indéanta, áfach, gairm chruinnithe a chur ar na dreamanna difriúla seo go léir, le go dtiocfaidís le chéile le todhchaí na tíre a phlé in éineacht - bhí an iomarca mímhuiníne acu as a chéile. Ní raibh fad saoil i ndán do rialtas Oskari Tokoi, nó bhí ceithre fhadhb mhóra le fuascailt aige: na stailceanna in Earrach na bliana 1917, ganntanas an bhia, caidreamh na Fionlainne leis an Rúis agus ceist na póilíneachta. Bhí an Seanad ábalta na stailceoirí a shásamh réasúnta saoráideach. B'é an t-éileamh ba mhó a bhí ag na stailceoirí ná lá oibre ocht n-uaire an chloig. Thairis sin, theastaigh uathu tuilleadh pá, ó bhí an boilsciú ag creimeadh luach an airgid. Nuair a chuaigh na fostóirí agus an lucht oibre i ndáil chomhairle le chéile, socraíodh na ceisteanna seo, chun leasa don lucht oibre den chuid ba mhó. Chuir an toradh sin an-sracadh sa lucht oibre, ach san am céanna, bhí na fostóirí an-mhíshásta, toisc go raibh siad tar éis a lán a chailleadh ar na stailceanna, agus iad scanraithe fosta ag na trioblóidí foréigneacha a tháinig sna sála ag na stailceanna. Thairis sin, fuair na hoibrithe lámh chúnta ó shaighdiúirí radacacha Rúiseacha in áiteanna. Bhí an lucht oibre ag tonnadh isteach sna ceardchumainn. Ní raibh ach 40,000 oibrí sna ceardchumainn i ndeireadh na bliana 1916, ach nuair a bhí bliain amháin thart, bhí 160,000 duine acu ann. Lena leas-san a chosaint ar choinscleo an lucht oibre, bhunaigh na fostóirí agus na feirmeoirí láreagraíochtaí dóibh féin i bhFómhar na bliana 1917, chomh maith. I rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda, thosaigh an bia ag rith gann ar na Fionlannaigh. Sa bhliain 1917, ní raibh arbhar ag teacht ón Rúis le haghaidh aráin a thuilleadh, rud a chuir go mór leis an nganntanas. Ar an 2 Meitheamh 1917, reachtaíodh an tAcht um Bia leis an mbeagán bia a roinnt go cothrom. Ní raibh na húdaráis in inmhe, áfach, an dlí a chur i bhfeidhm ar aon nós, agus d'imigh cuid mhór den bhia ar an margadh dubh. Mar sin, bhí praghsanna an bhia ag dul in airde i gcónaí, beag beann ar an Acht. Ní raibh ann go bunúsach ach ganntanas arbhair, áfach. Bhí an bia ar ciondáil, agus ní raibh an t-arbhar aráin chomh lárnach sin mar bhia agus nach bhféadfaí rud éigin eile a ithe ina áit. Ní raibh aon ghorta mór ag bagairt ar Dheisceart na Fionlainne roimh chogadh na bliana 1918. Ina dhiaidh sin féin, bhí ceist an ocrais ina ceist mhór pholaitiúil, agus an lucht oibre ag dul chun radacachais toisc go raibh eagla orthu roimh an ngorta. === Acht na gCumhachtaí === [[Íomhá:Tampereen_punakaartin_komppania_rintamalla_(26936605946).jpg|mion|220px|Gardaí Dearga, Tampere, 1918]]Nuair a thug Ard-Diúc na Fionlainne, an tImpire Nioclás a Dó, suas a choróin, thit a chuid cumhachtaí le Rialtas Sealadach na Rúise. Ní raibh fad saoil daite don rialtas sin, agus ní raibh sé soiléir cad é an bhaint, i ndiaidh an iomláin, a bhí aige leis an bhFionlainn. Faoi imthosca na réabhlóide, agus an Rúis féin ag titim as a chéile, ba mhinic a d'athraigh comhdhéanamh an rialtais, agus ón taobh eile de, bhí cumhacht na gcomhairlí áitiúla agus na gcoistí réigiúnacha de chineálacha difriúla ag fás. Sa bhliain 1917, bhí na páirtithe polaitiúla go léir dírithe ar fhéinrialtas na tíre a chur i bhfeidhm arís - bhí sé lagaithe go mór ó thosaigh an Impireacht ar é a bhaint den Fhionlainn ón mbliain 1899 anuas - agus tuilleadh neamhspleáchais a bhaint amach don tír, a fhad agus ab fhéidir. Nuair a bhí trioblóidí agus bruíonachas ar siúl sa tír, agus na grúpaí éagsúla polaitiúla ag cur catha ar a chéile, d'éirigh na neamh-Shóisialaithe drochamhrasach i dtaobh na n-iarrachtaí chun tuilleadh a chur le cumhachtaí na parlaiminte. Maidir leis na Sóisialaithe, bhí siadsan ag iarraidh saoirse a bhaint amach don tír, rud a chuirfeadh, dá n-éireodh leis, le cumhacht agus le seasamh a bpáirtí féin i bpolaitíocht inmheánach na tíre. Ar dtús, bhí na Sóisialaithe ag lorg tacaíochta ó na páirtithe polaitiúla Rúiseacha dá gcuid pleananna, ach b'iad Léinín agus na Boilséivigh an t-aon dream polaitiúil amháin a thug freagra dearfach. Bhí Léinín ag dréim le ''coup d'état'' ó Shamhradh na bliana 1917 i leith, agus é ag tacú le scéimeanna na Sóisialaithe san Fhionlainn ar chúiseanna oirbheartaíochta: dá n-éireodh leo, lagódh ar sheasamh an Rialtais Shealadaigh sa Rúis féin.[[Íomhá:Ven_tunnustaa_Suomen_itsenisyyden.png|mion|220px|An doiciméad inar aithin Léinín agus na Boilséivigh neamhspleáchas na Fionlainne, 31 Nollaig 1917]]Scoilt Seanad Tokoi faoi cheist na cumhachta is airde san Fhionlainn. Bhí dhá bhille dréachtaithe leis an gceist seo a fhreagairt. B'é an Seanadóir Antti Tulenheimo, ó pháirtí na bhFionlannach Óg, agus an coiste a raibh sé ina chathaoirleach air a dhréachtaigh an chéad cheann acu, agus mar sin, tugadh ''Lex Tulenheimo'' ar an mbille. An bille eile arís, tháinig sé ó na Sóisialaithe. De réir Lex Tulenheimo, gheobhadh an Seanad (is é sin, rialtas na Fionlainne) an chuid ba mhó de na cumhachtaí a bhí ag Rialtas Sealadach na Rúise. D'fhágfaí faoi na Rúisigh polasaithe míleata agus eachtracha na Fionlainne a shocrú agus gairm chruinnithe nó lánscor a chur ar an bparlaimint. Maidir leis an gcineál Achta Cumhachtaí a bhí dréachtaithe ag na Sóisialaithe, ní fhágfaí ach na gnóthaí míleata agus eachtracha faoi na Rúisigh, agus gheobhadh an pharlaimint an chuid ba mhó de na cumhachtaí. B'é bille na Sóisialaithe a fuair faomhadh na Parlaiminte, agus sa bhreis ar na Sóisialaithe, vótáil na náisiúnaithe buirgéiseacha agus páirtí na bhfeirmeoirí ar a son. Bhí na feisirí coimeádacha an-mhíshásta leis an Acht a bhronnfadh an oiread sin cumhachtaí ar an bparlaimint, agus d'fhógair cúpla duine acu go n-éireoidís as an bparlaimint scun scan. [[Íomhá:Kenraali_C._G._E._Mannerheim_(26936604946).jpg|mion|220px|An Ginearál C. G. E. Mannerheim, 1918]] Bhí dóchas ag na Sóisialaithe as na Boilséivigh le tacaíocht a thabhairt d'Acht na gCumhachtaí, ach níor éirigh leis an iarracht a rinne na Boilséivigh an chumhacht a shealbhú i gCathair Pheadair ar an 16-18 Mí Iúil 1917 le cuidiú na saighdiúirí is an lucht oibre. Mhair an Rialtas Sealadach ag rialú na Rúise, agus b'é Aleksandr Kerenskiy a chuaigh i gceannas ar an rialtas. Ní raibh an Rialtas Sealadach sásta faomhadh a thabhairt d'Acht na gCumhachtaí. A mhalairt ar fad, chuir siad tuilleadh saighdiúirí Rúiseacha ar garastún san Fhionlainn, agus scoir siad parlaimint na Fionlainne ar an 31 Mí Iúil. Bhí parlaimint nua le toghadh in olltoghchán neamhghnách i Mí Dheireadh Fómhair 1917. I rith an tSamhraidh 1917, chuaigh an Fhionlainn go mór i dtábhacht i súile rialtas na Rúise, nó ghlac siad leis go raibh an tír ag teastáil uathu mar sciath chosanta do Chathair Pheadair, agus mar sin, ba leasc leo tuilleadh neamhspleáchais a ghéilleadh do na Fionlannaigh. Tháinig deireadh le Seanad Oskari Tokoi ar an 13-17 Mí Lúnasa 1917, nuair a d'fhág na seanadóirí tábhachtacha Sóisialacha slán aige. Sna holltoghcháin ar an 1-2 Mí Dheireadh Fómhair 1917, ní bhfuair na Daonlathaigh Shóisialta an oiread vótaí agus sna toghcháin roimhe sin, agus fágadh san fhreasúra iad. In áit tuilleadh cumhachta a bhaint amach, bhí an lucht oibre ag cailleadh a raibh acu roimhe sin - bhí roth mór an tsaoil ag casadh ina n-aghaidh. B'é ba thoradh air sin gur thosaigh an lucht oibre ag éirí éadóchasach faoin daonlathas agus ag dul chun radacachais, go háirithe nuair nach raibh ag maolú ar an nganntanas bia. D'athraigh an ról a bhí á dhéanamh ag gluaiseacht an lucht oibre i bpolaitíocht na tíre. Roimhe sin, bhí an ghluaiseacht ag iarraidh tuilleadh ceart, stádais agus cumhachta a bhaint amach di. Anois, chaithfeadh sí an méid a bhí aici cheana féin a chosaint is a choimeád. Na coimeádaigh Fhionlannacha a bhí ag cur in aghaidh Acht na gCumhachtaí, bhain siad leas as an dearcadh diúltach a bhí ag an Rialtas Sealadach ar an Acht. Bhí siad ag tacú le cinneadh na Rúiseach ar pharlaimint na Fionlainne a scor. Bhí Carl Enckell, polaiteoir buirgéiseach, ina [[Státrúnaí Lánchumhachtach na Fionlainne|Státrúnaí Lánchumhachtach]] (ionadaí oifigiúil d'Ard-Diúcacht na Fionlainne) i gCathair Pheadair, agus é go hoscailte ag cur leas a pháirtí féin chun cinn ansin.[[Íomhá:Kullervo_Manner.jpg|mion|220px|Kullervo Manner, ceannasaí na nGardaí Dearga]]Sa deireadh, ní dheachaigh eachtra Acht na gCumhachtaí chun leasa do na Sóisialaithe ná do na coimeádaigh, nó dá dheasca sin, níor fágadh rialtas láidir sa tír - rialtas a d'fhéadfadh an tsíocháin inmheánach a chinntiú. Ní raibh parlaimint ar bith ann ó Mhí Lúnasa go dtí Mí na Samhna. An chéad duine a fuair bás i ngéarchéim na mblianta 1917-1918, b'iad na póilíní a mharaigh é, agus ní de thaisme a rinneadh é: fear oibre a bhí ann agus é ina phicéad stailce in Ypäjä (ceantar tuaithe é Ypäjä agus é suite in Iardheisceart na Fionlainne, idir [[Forssa]] agus [[Loimaa]]). Nuair nach raibh rialtas eile ann, b'iad lucht na ngunnaí - na Gardaí Dearga agus na Gardaí Bána - a shealbhaigh an chumhacht. === Réabhlóid Dheireadh Fómhair agus an Stailc Mhór i Mí na Samhna === Ar an 7 Mí na Samhna, 1917, chuir na Boilséivigh faoi cheannas Léinín an Rialtas Sealadach as cumhacht. B'é sin [[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]], nó de réir Fhéilire Iúil a bhí in úsáid sa Rúis san am, is i nDeireadh Fómhair a tharla sé. San am céanna, bhí parlaimint agus parlaiminteachas na Fionlainne ag teacht chucu arís. Bhí an scoilt idir an eite chlé agus an eite dheas tar éis dul chun donais go mór mór san idirlinn. Bhí na Sóisialaithe ag plé na bhféidearthachtaí leis an gcumhacht a thabhairt ar ais don lucht oibre, agus greim an fhir bháite ag na coimeádaigh ar an gcumhacht a bhí acu, ó bhí réabhlóid nua na Rúise ag bagairt ar chearta na heite deise. [[Íomhá:Tokoi Albert Gebhard 1915.jpg|mion|220px|[[Oskari Tokoi]]]] Tháinig an pharlaimint, a raibh an tromlach ag na neamh-Shóisialaithe inti, le chéile an chéad uair ar an 1 Mí na Samhna 1917, agus ar an 9 Mí na Samhna, chinn na Feisirí ar thriúracht a cheapadh le gnó cheann an stáit a dhéanamh. B'iad na triúraithe seo [[Santeri Alkio]] (páirtí na bhfeirmeoirí), [[Pehr Evind Svinhufvud]] (páirtí na bhFionlannach Óg) agus [[Oskari Tokoi]] (na Daonlathaigh Shóisialta). Níor éirigh leis an triúracht, áfach, dul i gceannas ar an tír i gceart. Maidir leis an bpáirtí Daonlathach Sóisialta agus gluaiseacht an lucht oibre go léir, chaithfidís ceann den dá rogha a bhaint: cromadh ar obair fhoighneach shíochánta i bhfreasúra na parlaiminte, nó dul chun réabhlóide. Rinne na Sóisialaithe neamhshuim den triúracht, agus chuir siad clár oibre dá gcuid féin faoi bhráid an náisiúin, clár oibre a raibh na focail ''Me vaadimme'' ("Táimid ag Éileamh") mar theideal air. Is éard a bhí á éileamh acu ná leasuithe éagsúla sóisialta a chur i gcrích, na Cóir Chosanta (is é sin, na Gardaí Bána) a chur ar ceal, Acht na gCumhachtaí a rith is a fhaomhadh, agus torthaí an toghcháin ó Mhí Dheireadh Fómhair a chur ar neamhní. Níor bhac na neamh-Shóisialaithe leis an gclár oibre seo a ghlacadh i ndáiríre, agus ní dhearna an pharlaimint plé ar bith air. [[Íomhá:FinnishCivilWarMapBegin.svg|mion|220px|Na bunlínte i dtús an chogaidh{{legend|royalblue|Ceantair faoi smacht na mBán}}{{legend|white|Ionsaí na mBán}}{{legend|tomato|Ceantair faoi smacht na nDearg}}{{legend|maroon|Ionsaí na nDearg}}{{Legend-line|black solid 2px|Gréasán iarnróid}}]]Bhí na Boilséivigh ag cur brú ar na Sóisialaithe Fionlannacha dul chun réabhlóide. Bhí siad fiú ag bagairt an réabhlóid san Fhionlainn a thosú beag beann ar Pháirtí Daonlathach Sóisialta na Fionlainne, mura mbeadh de shracadh sna comrádaithe Fionlannacha an obair a dhéanamh as a stuaim féin. I Mí na Samhna, thosaigh na Boilséivigh Fhionlannacha [[Eino Rahja]], [[Jukka Rahja]] agus [[Adolf Taimi]] - réabhlóidithe a bhí gníomhach i gCathair Pheadair chomh maith leis an bhFionlainn - an lámh in uachtar a fháil ar Ghardaí Síochána an Lucht Oibre (na Gardaí Dearga). Bhí tábhacht ar leith leis an bhFionlainn do na Boilséivigh. Ó thaobh amháin de, bhí muinín ag Léinín as na saighdiúirí Rúiseacha a bhí ar garastún san Fhionlainn teacht chun fortachta dó in am an ghátair in aghaidh na Rúiseach frith-Bhoilséiveach, dá ndéanfaidís iarracht Léinín a chur as cumhacht. Ón taobh eile de, bheadh an Fhionlainn ina sciath chosanta in aghaidh na Gearmáine Impiriúla. Maidir leis na Sóisialaithe Fionlannacha, bhí siad ag dréim le neamhspleáchas a lorg ó rialtas Léinín ar an 10 Mí na Samhna, ach níor lorg, ó bhí Cathair Pheadair trí chéile i gcónaí. Ní raibh réabhlóidithe drogallacha na Fionlainne sásta géilleadh don bhrú leanúnach a bhí na Boilséivigh a chur orthu. Bhí siad idir eatarthu i gcónaí. Bhí Léinín ar a sheachnadh ón Rialtas Sealadach i Heilsincí i dtús an fhómhair, agus san am sin, bhí sé i dteagmháil leis na Sóisialaithe Fionlannacha. Mar sin, bhí a fhios ag na Sóisialaithe san Fhionlainn go raibh rud éigin cosúil le Réabhlóid Dheireadh Fómhair ar na bacáin. Ní raibh siad, áfach, tar éis pleananna comhoibrithe a shocrú leis na Boilséivigh roimh ré. Nuair a tháinig an dream nua i gcumhacht i gCathair Pheadair, osclaíodh doirse nua do na Sóisialaithe Fionlannacha, ar bhain an díomua sna toghcháin an-mhealladh astu. Bhí an Páirtí Daonlathach Sóisialta á stiúradh ag lucht na measarthachta, agus ní deargréabhlóidithe a bhí sna feisirí parlaiminte ach an oiread. Fuair an réabhlóideachas tacaíocht ó chuid de na ceardchumainn agus ó na Gardaí Dearga úrearcaithe. Ní raibh na Boilséivigh i gCathair Pheadair féin róshocair i gcumhacht go fóill, ach an oiread. B'éigean do Léinín trúpaí a aistriú ón bhFionlainn go dtí an phríomhchathair, agus eagla air roimh an bhfrithréabhlóid. [[Íomhá:Finnish Civil War as The Defense of the Sampo.jpg|mion|220px|Bolscaireacht sa bhliain 1918]] Ar an 9 Mí na Samhna 1917, bhunaigh eagraíochtaí an lucht oibre (an Páirtí Daonlathach Sóisialta, na ceardchumainn agus na Gardaí Dearga) Lárchomhairle Réabhlóide an Lucht Oibre le gníomhaíocht na n-eagraíochtaí éagsúla a chomhordú. Ní raibh an Lárchomhairle seo rófhonnmhar chun réabhlóide, nó nuair a chuaigh ceist na réabhlóide ar vóta sa Lárchomhairle i ndiaidh don pharlaimint droim láimhe a thabhairt don chlár oibre ''Táimid ag Éileamh'', ní raibh ach ochtar ball den Lárchomhairle i bhfách leis an réabhlóid, in aghaidh an ochtair déag eile. Ina dhiaidh sin féin, d'fhógair an Lárchomhairle agus na ceardchumainn ollstailc san Fhionlainn. I ndiaidh cúpla lá, bhí 85,000 fear oibre ar stailc ar fud na tíre, agus na coistí áitiúla stailce i seilbh na coda ba mhó de na bailte móra i nDeisceart na Fionlainne. Ní raibh na Sóisialaithe measartha ach ag iarraidh brú polaitiúil a chur ar an bparlaimint, ach ar ndóigh, bhí na radacaigh ag dréim le ''coup d'état'' agus le réabhlóid, agus dóchas acu as na stailceoirí leis an ngnó a dhéanamh. [[Íomhá:Riihimäen naiskaarti 1918.jpg|mion|220px|Banghardaí Dearga ó Riihimäki, 1918]] D'éirigh leis an stailc mhór chomh maith is go raibh an lucht oibre ag dul chun radacachais agus tuilleadh Sóisialaithe ag éileamh ''coup d'état''. Ar an 16 Mí na Samhna, chuaigh ceist na réabhlóide ar vóta sa Lárchomhairle arís, agus an iarracht seo, vótáil tromlach beag ar son an ''coup d'état''. B'iad na ceardchumainn agus na Gardaí Dearga ba mhó a bhí á éileamh. Níor cuireadh an cinneadh i gcrích go fóill, áfach. Na coimeasáir a ceapadh don Choiste Feidhmiúcháin, dhiúltaigh siad na pleananna a chomhlíonadh. Mar sin, cinneadh ar dheireadh a chur leis an stailc mhór ar an 19 Mí na Samhna. [[Íomhá:Germans in Smolna.jpg|mion|220px|Na [[Gearmánaigh]] in Smolna, 1918]] Chuir an Stailc Mhór cor i gcinniúint na tíre ar a lán bealaí. I ndiaidh imeachtaí Mhí na Samhna agus na gcomhairlí a cinneadh, thosaigh scoilt ag teacht ar ghluaiseacht an lucht oibre féin faoi cheist na réabhlóide. I ndiaidh na stailce féin, áfach, ní raibh gach duine de cheannairí na Sóisialaithe tar éis a intinn féin a dhéanamh suas, agus d'fhéadfadh duine a vótáil ar son lucht na réabhlóide ag ócáid amháin tacaíocht a thabhairt do lucht na measarthachta nuair a bhí ceist éigin eile á plé. Le linn na stailce móire, áfach, chaill ceannairí an pháirtí cuid mhór den smacht a bhí acu ar ghluaiseacht an lucht oibre: ní raibh na radacaigh sásta aird a thabhairt ar na horduithe ó cheannairí an pháirtí a thuilleadh. Fuair na Sóisialaithe measartha tacaíocht ón gcuid eile den pharlaimint, nuair a glacadh leis na hachtanna faoi lá oibre ocht n-uaire an chloig agus faoin daonlathas sa rialtas áitiúil. Bhí cuid den lucht oibre barúlach nach bhfaigheadh na hachtanna seo faomhadh na parlaiminte choíche murach an stailc mhór. Bhain sé mealladh mór as Léinín agus na Boilséivigh nach raibh na Fionlannaigh sásta dul chun réabhlóide i ndiaidh an iomláin. Nuair a bhí an bhliain 1917 ag druidim chun deireanais, ní raibh súil ag Léinín as na Fionlannaigh a thuilleadh le ''coup d'état'' Boilséiveach a chur i gcrích san Fhionlainn. Leis an Stailc Mhór, tháinig chun solais go raibh an-easaontas idir na Boilséivigh Rúiseacha agus na Daonlathaigh Shóisialta Fhionlannacha. I ndiaidh na díomá, d'fhéach Léinín lena mhuinín a chur i radacaigh chlé na Fionlainne agus sna Boilséivigh Fhionlannacha a bhí ag iarraidh brú a chur ar chosmhuintir ghluaiseacht an lucht oibre beag beann ar cheannairí an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta. Thar aon rud eile, áfach, chuir an Stailc Mhór ding idir na Sóisialaithe agus na neamh-Shóisialaithe. Le linn na stailce, chuaigh an foréigean polaitiúil chun donais, nó mharaigh na Gardaí Dearga seisear déag de dhaoine nach raibh ag tacú leis na Sóisialaithe. Thairis sin, fuair ceathrar déag de Ghardaí Bána agus ceathrar de Ghardaí Dearga bás sna scliúchais. Bhí an Fhionlainn i mbealach an chogaidh chathartha. [[Íomhá:Juho kusti paasikivi and Pehr Evind Svinhufvud 1918.jpg|mion|220px|Juho Kusti Paasikivi agus Pehr Evind Svinhufvud, 1918]] === An Neamhspleáchas === Roimh Réabhlóid Dheireadh Fómhair, b'iad na Daonlathaigh Shóisialta ba mhó a bhí ag éileamh neamhspleáchais don Fhionlainn. I ndiaidh na réabhlóide, chuaigh na buirgéisigh chun tosaigh san obair sin, nó shíl siad go gcuirfeadh neamhspleáchas na tíre ar a gcumas na Sóisialaithe a chur faoi smacht. Mar sin, ar an 15 Mí na Samhna, ghlac parlaimint na Fionlainne an chumhacht is airde sa tír. Ar an 27 Mí na Samhna, ceapadh Seanad nó rialtas nua a raibh Pehr Evind Svinhufvud ina chathaoirleach air. Ní raibh ach polaiteoirí neamh-Shóisialacha ina mbaill den tSeanad seo, ar a dtugtar Seanad an Neamhspleáchais: * [[Pehr Evind Svinhufvud]], cathaoirleach an tSeanaid, páirtí na bhFionlannach Óg. Bhí Svinhufvud le seal a chaitheamh ina Uachtarán ar an bhFionlainn. * Onni Talas, i mbun cúrsaí an dlí is an chirt, páirtí na bhFionlannach Óg * Arthur Castrén, i mbun na gcúrsaí inmheánacha, páirtí na bhFionlannach Óg * Alexander Frey ag cabhrú le Castrén, [[Svenska Folkpartiet|páirtí lucht labhartha na Sualainnise san Fhionlainn]] * Juhani Arajärvi, cúrsaí an airgeadais, na Sean-Fhionlannaigh * [[Emil Nestor Setälä]], cúrsaí na heaglaise agus an oideachais, na Fionlannaigh Óga * [[Kyösti Kallio]], cúrsaí na talmhaíochta, páirtí na bhfeirmeoirí. Bhí Kallio ina Uachtarán ar an bhFionlainn ní ba dheireanaí. * Eero Yrjö Pehkonen, ag cabhrú le Kallio, páirtí na bhfeirmeoirí * Jalmar Castrén, cúrsaí an tráchta agus na n-oibreacha poiblí, na Fionlannaigh Óga * Henrik Gabriel Renvall, cúrsaí na trádála agus na tionsclaíochta, na Fionlannaigh Óga * Oskari Wilho Louhivuori, cúrsaí an leasa shóisialta, na Sean-Fhionlannaigh Ar an 4 Mí na Nollag, d'eisigh an Seanad seo an chéad dréacht d'fhorógra [[Neamhspleáchas na Fionlainne|neamhspleáchais na Fionlainne]]. Ghlac an pharlaimint leis an bhforógra i ndiaidh guthaíochta ar an 6 Mí na Nollag 1917, agus is é an lá sin Lá Náisiúnta na Fionlainne inniu, nó ''itsenäisyyspäivä'' - Lá an Neamhspleáchais. Chaith na Sóisialaithe vóta in aghaidh an bhille, áfach, agus dhréachtaigh siad forógra neamhspleáchais dá gcuid féin. [[Íomhá:Vihdin naiskaarti 1918.jpg|mion|220px|Banghardaí Dearga ó Vihti]] [[Íomhá:Finnish Civil War uniforms.JPG|mion|220px|Éidí an dá thaobh sa Chogadh Cathartha]] Níor bacadh mórán le Forógra an Neamhspleáchais san Fhionlainn ag an am. Cé go raibh an náisiúnachas ag dul i dtreise san Fhionlainn le fada, ní rabhthas ag éileamh neamhspleáchais iomláin fiú sna blianta 1899-1917, nuair a bhí na Rúisigh ag iarraidh an féinrialtas a chur ar ceal agus an tír a thabhairt chun Rúiseachais. Ina áit sin, bhí na Fionlannaigh ag dréim le hathbhunú an tseanfhéinrialtais nó le hathaontú na Fionlainne leis an tSualainn mar phrionsacht. Nuair a gaireadh poblacht neamhspleách den Fhionlainn, ní raibh ann go bunúsach ach cineál fuascailte éigeandála. Sa deireadh thiar thall, ní raibh ceachtar den dá mhórghrúpa cumhachta - na Sóisialaithe agus na buirgéisigh - ábalta an neamhspleáchas a chinntiú don Fhionlainn gan tacaíocht a lorg ón gceann eile. Ní raibh aon tír choimhthíoch tar éis aitheantas a thabhairt do neamhspleáchas na Fionlainne, agus d'admhaigh an Seanad féin gur chóir aitheantas na Rúise Sóivéadaí a fháil roimh aon rud eile. Bheadh na tíortha eile sásta glacadh leis an bPoblacht nua, dá mbeadh an Rúis Shóivéadach toilteanach slán agus beannacht a fhágáil ag an bhFionlainn faoi chroí mór maith. Ó b'iad na Sóisialaithe an dream ba mhó a bhí cairdiúil leis na Boilséivigh, chuaigh an Seanad ina dtuilleamaí le haitheantas na mBoilséiveach a iarraidh. Bhí fréamhacha na Sóisialaithe féin sa náisiúnachas Fionlannach, agus mar sin, chuaigh siad ag lorg an neamhspleáchais ó Léinín i Mí na Nollag. Theastaigh an neamhspleáchas ó na Sóisialaithe freisin, nó bhí an náisiúnachas láidir i measc lucht a dtacaíochta féin, agus iad buartha go gcaillfidís vótaí mura n-éireodh leo aitheantas Léinín a bhaint amach. [[Íomhá:Johannes Pettersen, Red soldier in the Finnish Civil War (1918).png|mion|220px|Johannes Pettersen, garda dearg (1918)]] Le fírinne, ní raibh todhchaí an rialtais Bhoilséivigh soiléir go fóill i Mí na Nollag 1917, agus is dócha go mbeadh Léinín sásta neamhspleáchas a thabhairt do na Fionlannaigh fiú gan na Sóisialaithe mar lucht eadrána. Bhí Svinhufvud sách naimhdeach i leith na mBoilséiveach, rud a chuir cúl áirithe ar na himeachtaí. Sa deireadh thiar thall, ar an 31 Mí na Nollag 1917, chroith Léinín lámh le Svinhufvud agus é ag síneadh doiciméad an aitheantais chuige, doiciméad a bhí sínithe ag ceannairí na mBoilséiveach. Roimh thús an chogaidh chathartha, fuair an Fhionlainn aitheantas a neamhspleáchais ón Rúis Shóivéadach, ón nGearmáin, ó Impireacht na hOstaire is na hUngáire, ón bhFrainc, ón tSualainn, ón Danmhairg, ón Iorua, ón Eilvéis, agus ón nGréig. Ní raibh Sasana agus na Stáit Aontaithe sásta glacadh leis an bhFionlainn mar thír neamhspleách go fóill. Bhí an Chéad Chogadh Domhanda á chur go fóill, agus an Fhionlainn ag comhoibriú leis an nGearmáin. Maidir leis an Rúis, bhí na cumhachtaí Iartharacha ag súil le rialtas frith-Bhoilséiveach a theacht i gceann na gcúrsaí i gCathair Pheadair a bheadh sásta an tír a tharraingt isteach sa chogadh in athuair. San am céanna, bhí an Ghearmáin agus rialtas Boilséiveach na Rúise díreach ag tosú ag socrú síochána ar chathéadan thoir an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Chuaigh siad i dteagmháil le chéile ar an 1 Nollaig 1917, agus stad na trúpaí den lámhach ar an 6 Nollaig. Síníodh an chéad chonradh faoin sos cogaidh ar an 15 Nollaig, agus chuaigh ionadaithe an dá thaobh i gcomhchainteanna faoin tsíocháin in Brest-Litovsk (inniu, Bieraście sa Bhealarúis) ar an 22 Nollaig. Bhí an Ghearmáin tar éis an Pholainn agus an Liotuáin a fhorghabháil, agus súil ag na Gearmánaigh go bhféadfaidís an dá thír a shealbhú don Ghearmáin. Thairis sin, áfach, bhí an Eastóin, an Laitvia, an Úcráin agus an Fhionlainn ag teastáil ón nGearmáin. === Gardaí Dearga, Gardaí Bána === [[Íomhá:Punaisia1918.jpg|mion|220px|Gardaí Dearga, 1918]] [[Íomhá:LimingaSoldier13years.jpg|mion|220px|Garda ó Liminka nach raibh ach trí bliana déag d'aois]] I ndiaidh Réabhlóid na Feabhra sa bhliain 1917, thit an tóin as na fórsaí slándála sa Rúis, an ghnáthchonstáblacht chomh maith leis na póilíní airm. Leis an éagmais seo a leigheas, bunaíodh fórsaí slándála neamharmtha ar dtús. I Mí na Márta agus i Mí Aibreáin, thosaigh na hiarrachtaí chun gardaí síochána - Cóir Chosanta - a bhunú in iardheisceart na Fionlainne. Faoin am seo a chuaigh an lucht oibre ag earcú fear le haghaidh a gcuid gardaí síochána féin. I dtosach báire, bhí an dá chineál gardaí ceaptha le bheith ag coimeád na síochána áitiúla, ach ansin, tháinig malairt cuma ar na cúrsaí. Na stailceanna a thosaigh sna monarchana agus sa talmhaíocht in Earrach na bliana 1917, chomh maith leis na trioblóidí a bhí ag dul leis an nganntanas bia níos deireanaí, agus imeachtaí den chineál seo, thaispeáin siad go raibh blas láidir den bhrúghrúpa polaitiúil ar an dá shórt gardaí. Creidtear go coitianta gur ceann de na cúiseanna ba mhó leis an gcogadh ná nach raibh fórsaí láidre slándála ná cosanta sa tír. Ní féidir a rá nach mbeadh cuid mhór den cheart anseo, ach is é an míniú is fearr le staraithe an lae inniu ná gur thit an tsochaí go léir as a chéile. In Earrach na bliana 1917, bhí aon rialtas amháin sa tír, is é sin, Seanad Tokoi, ach ní raibh fórsaí maithe slándála ann. Le teacht an Fhómhair, bhí na cúrsaí bun os cionn leis an Earrach: ní raibh rialtas ceart ann, ach bhí dhá chineál fórsaí slándála ann. I ndeireadh na bliana 1917, tháinig an chumhacht fheidhmitheach chuici féin arís, agus thosaigh Seanad Svinhufvud ag cur na síochána ar bun arís. Faoin am seo, áfach, bhí an dá chineál Gardaí tar éis cumhacht a thiomsú chucu féin beag beann ar an rialtas, agus nuair a chinn an Seanad arm oifigiúil na Fionlainne a ghairm de na Bána, phléasc cogadh amach idir iadsan agus na Dearga. ==== Na Cóir Chosanta ==== I rith an tSamhraidh 1917, bhunaigh coimeádaigh agus buirgéisigh cóir chosanta ar fud na tíre. Bhí 250-300 cór ann le teacht an Fhómhair. B'é coimeád na síochána ba phríomhthucaid le bunú na gcór seo, ach ar chósta thiar na tíre, thosaigh an mhíshástacht leis na reachtanna um choigistiú an bhia ag imirt a tionchair ar na cóir. In iardheisceart na tíre agus i gceantar Satakunta (timpeall ar [[Pori]], [[Rauma]], agus [[Kokemäki]]), bhí na cúrsaí ag dul chun teannais idir na feirmeoirí saibhre agus na scológa bochta. In oirthear na tíre, bhí na náisiúnaithe Fionlannacha an-ghníomhach ag iarraidh téisclim armtha a dhéanamh le go bhféadfaí an tír a scaradh agus a choinneáil scartha ón Rúis. I Mí na Nollag 1917, bhí 20,000 fear ar fiannas sna Cóir Chosanta, agus mí ina dhiaidh sin, bhí an oiread eile ann - 40,000 ar fad. Fuarthas na raidhfilí ó cheannaithe arm i gCathair Pheadair agus in Viipuri (in oirthear na Fionlainne, inniu [[Vyborg]] sa Rúis). I ndiaidh na stailce móire i Mí na Samhna 1917, thosaigh na cóir chosanta éagsúla ag teacht le chéile leis na cuspóirí céanna a bhaint amach: na saighdiúirí Rúiseacha a ruaigeadh as an bhFionlainn, na Gardaí Dearga a choinneáil faoi smacht, an tsíocháin agus an tslándáil phoiblí a chur ar bun sa tír arís agus leas polaitiúil na mbuirgéiseach a chosaint. Níor éirigh leis na Cóir Chosanta, áfach, cur le chéile i gceart ach tamall i ndiaidh thús an chogaidh. An dóigh a raibh na Cóir Chosanta ag gníomhú beag beann ar a chéile in Eanáir 1918, chuir sé tuilleadh luais faoin bhforbairt i dtreo an chogaidh. ==== Na Gardaí Dearga ==== Ar dtús, ba leasc leis an bPáirtí Daonlathach Sóisialta gardaí síochána lucht oibre a bhunú. Na gardaí dearga a bunaíodh sa bhliain 1905, chuaigh siad chun cearmansaíochta ar an bpáirtí féin sa deireadh, agus mar sin, níor theastaigh ón bpáirtí an botún céanna a dhéanamh in athuair. Ar an 12 Bealtaine 1917, tháinig sean-Ghardaí na bliana 1905 le chéile i mórchruinniú Kaisaniemi i Heilsincí, agus bhí cruinnithe den chineál chéanna in Tampere agus in áiteanna eile freisin leis na sean-Ghardaí Dearga a athbheochan. Bhí an páirtí an-mhíshásta go rabhthas ag baint fola as an seancholm seo. Ní féidir a rá gurbh ionann mar rud iad Gardaí Síochána an Lucht Oibre agus na Gardaí Dearga i dtús báire. In áiteanna, bhí idir Ghardaí Síochána agus Ghardaí Dearga ag druileáil, agus na Gardaí Síochána ní ba láidre, de ghnáth. I ndiaidh na díospóireachta faoi Acht na gCumhachtaí, chomh maith le scor na parlaiminte agus leis an olltoghchán nach raibh ag fabhrú don pháirtí, tháinig athrú dearcaidh ar na Daonlathaigh Shóisialta féin ar na Gardaí. Thairis sin, bhí a fhios ag Sóisialaithe na Fionlainne go raibh Boilséivigh na Rúise ag beartú an chumhacht a shealbhú i gCathair Pheadair, agus theastaigh ó na Sóisialaithe san Fhionlainn aithris a dhéanamh orthu. Ar an 20 Deireadh Fómhair 1917 thug na ceardchumainn agus an páirtí ordú oifigiúil chun Gardaí Síochána a bhunú i Heilsincí chomh maith le háiteanna eile. Go bunúsach, theastaigh uathu nach n-earcófaí ach gníomhaithe iontaofa de chuid an Pháirtí agus na gceardchumann ina nGardaí. Bhí Gardaí Síochána an Lucht Oibre ceaptha leis an tsíocháin a choimeád agus a chosaint, ach san am céanna, ba ghléas nua iad le tuilleadh cumhachta a bhaint amach don eite chlé. Bunaíodh cuid mhaith Gardaí den chineál seo i nDeireadh Fómhair agus le linn na stailce móire i Mí na Samhna, nó bhí timpeall ar 350 díorma ann i ndiaidh na stailce. Bhí 30,000-35,000 fear ar fiannas i nGardaí an Lucht Oibre i ndeireadh na bliana 1917, agus iad ag dul chun tábhachta mar mheáchanlár cumhachta sa tír. Fuair na Gardaí seo an chuid ba mhó de na raidhfilí ó na Rúisigh. === Na Gardaí Dearga ag dul chun radacachais === [[Íomhá:German troops in Finland 1918.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Gearmánacha i Heilsincí, 1918]] [[Íomhá:Evert Eloranta.jpg|mion|220px|Evert Eloranta]] I rith na stailce móire i Mí na Samhna 1917, chuaigh cuid mhór de Ghardaí Síochána an Lucht Oibre chun radacachais, díreach mar ab eagal le lucht ceannais an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta. Thosaigh siad ag déanamh foréigin ar dhaoine ar chúiseanna polaitiúla, agus iad ag iarraidh dul ó smacht an pháirtí, cosúil leis an mbliain 1905. Mar sin, bhí an Páirtí tar éis meáchanlár cumhachta nua a bhunú sa tír, díreach mar a rinne na buirgéisigh, nuair a chuir siad tús leis na Cóir Chosanta. Bhí na Cóir Chosanta féin ag éirí i bhfad ní ba mhíshásta leis na Gardaí Dearga, ó tuigeadh dóibh go bhféadfadh na Sóisialaithe radacacha réabhlóideacha a bheith dainséarach i ndáiríre. Ansin, chuaigh na coimeádaigh ag lorg cuidithe ón nGearmáin. Na gníomhaithe radacacha náisiúnaíocha a bhí ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach don tír le cuidiú na Gearmáine, fuair siad tacaíocht phríomhshruth na mbuirgéiseach anois. Is dócha go bpléascfadh an cogadh cathartha amach chomh moch le Mí na Samhna 1917, dá mbeadh níos mó raidhfilí ag an dá chineál Gardaí. Chomh deireanach le Mí na Nollag 1917, d'eisigh an Páirtí Daonlathach Sóisialta forógra oifigiúil ag áitiú gur chóir do Ghardaí an Lucht Oibre urraim a thabhairt don Pháirtí. Mar sin féin, i dtús na bliana 1918, dhiúltaigh na Gardaí Dearga ba láidre i ndeisceart na tíre - na cinn i Heilsincí, in Kotka agus i dTúrcú - do na forógraí seo, agus iad ag tabhairt dúshlán an Pháirtí go hoscailte. Bhí an lá ag na radacaigh, agus bhris an cogadh amach. San am céanna, thosaigh Arm Bán na Fionlainne ag forbairt ar dhúshraith na gCór Cosanta, agus sa deireadh, chuir an tArm seo cogadh ar Fhionlannaigh eile. Is léir go raibh an chuid ba mhó de chosmhuintir an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta in aghaidh an réabhlóideachais agus an chogaidh chathartha. Iad siúd a ghlac an cinneadh deireanach, b'iad na ceannairí sin de chuid an pháirtí a bhí ag braiteoireacht idir an réabhlóid agus an parlaiminteachas ó Fhómhar na bliana 1917 ar aghaidh. Bhí cuid de na daoine measartha den bharúil gurbh fhearr scoilteadh glan a dhéanamh agus na radacaigh a chaitheamh as an bpáirtí. Bhí eagla ar an gcuid eile de lucht na measarthachta, áfach, roimh na Cóir Chosanta, agus na Gardaí Dearga ag teastáil uathu mar sciath chosanta. Cosúil leis sin, bhí lucht na measarthachta ag cailleadh cumhachta ar an taobh eile den chlaí, agus iad siúd a bhí ag éileamh go gcuirfí na Dearga faoi chois le lámh láidir ag fáil tuilleadh tacaíochta. [[Íomhá:Red officers.jpg|mion|220px|Oifigigh dhearga]] === Cnámh na hUillinne === I rith na bliana 1917, theip ar an dá bhloc cumhachta síocháin inmheánach na sochaí a shábháil. I Mí Eanáir 1918, chuaigh na cúrsaí go sciobtha chun géaradais, nó má rinne ceann den dá pháirtí a dhath as bealach - aon bheart feiceálach polaitiúil nó míleata - thug an páirtí eile cor in aghaidh an chaim ar an toirt. Ní raibh na Bána ná na Dearga fonnmhar chun comhréitigh, agus an dá thaobh ag déanamh téisclime chun cogaidh, ag ceannach raidhfilí agus lón cogaidh. Bhí na Gardaí Dearga fiú ag éirí bagrach ar lucht na measarthachta sa Pháirtí Daonlathach Sóisialta. Ar an 12 Eanáir 1918, bhronn an Pharlaimint na cumhachtaí ar an Seanad "an tsíocháin a dhaingniú" sa tír, le cuidiú na gCór Cosanta. Nuair a chuala na Gardaí Dearga iomrá air seo, tháinig an-deifir orthu ullmhú chun cogaidh. Ar ndóigh, bhí an dá thaobh ag áitiú ar lucht a leanúna go raibh na Gardaí de dhíth mar sciath chosanta ar an taobh eile.[[Íomhá:Red_Guard_armoured_train.jpg|mion|220px|Traein armtha in Vyborg]]Cuireadh gairm ar Carl Gustaf Emil Mannerheim, ginearál Fionlannach in Arm Impiriúil na Rúise, dul i gceannas ar na Cóir Chosanta. Ar an 25 Eanáir 1918, gaireadh Arm Sheanad na Fionlainne de na Cóir Chosanta. Níor ghlac na Gardaí Dearga leis seo, go háirithe ó bhí siad ag dul i dtreise buíochas leis an gcoinsíneacht arm a bhí geallta ag Léinín agus a tháinig go dtí an Fhionlainn ar an 26-27 Eanáir. Thosaigh na chéad scliúchais idir an dá chineál gardaí ar an 17-20 Eanáir in Viipuri agus in áiteanna eile in oirthear na tíre, rud a raibh an dá thaobh ciontach ann. Ar an 26 Eanáir, chuaigh na fíor-Ghardaí Dearga agus Gardaí Síochána an Lucht Oibre le chéile in aon eagraíocht armtha amháin, mar atá, Gardaí Dearga na Fionlainne, agus cuireadh gairm shlógtha ar na gardaí seo ar an 27 Eanáir ar a haon déag a chlog san oíche. I nDeisceart na hOstrabóitne, thosaigh na Cóir Chosanta ag dí-armáil na ngarastún Rúiseach ar an 28 Eanáir, de réir mar a d'ordaigh Mannerheim. Bhí Cogadh Cathartha na Fionlainne pléasctha amach. == Cuspóirí an Chogaidh == === An Dá Fhionlainn === Nuair a d'iompaigh géarchéim na Fionlainne ina cogadh cathartha, chuir an dá thaobh de phríomhchuspóir rompu féin an namhaid a chloí agus leas a lucht leanúna féin a chinntiú. Ní raibh ceachtar den dá thaobh ag cur in aghaidh neamhspleáchas na Fionlainne, ach bhí siad ag teacht salach ar a chéile faoi cé a bhí i dteideal na cumhachta polaitiúla agus cén déanamh ba chóir a chur ar struchtúr polaitiúil inmheánach na Fionlainne. Ón taobh eile de, bhí dornán daoine ar an dá thaobh nach raibh dóchasach as neamhspleáchas na Fionlainne, agus iad den tuairim gur chóir an tír a chur faoi choimirce na Rúise (mar a theastaigh ó dhaoine den chineál seo i measc na nDearg) nó na Gearmáine (mar a theastaigh óna leithéidí sin i measc na mBán). Dhréachtaigh Toscaireacht Phobail na Fionlainne, agus Kullervo Manner i gceannas uirthi, bille bunreachta don tír a bhí bunaithe ar smaointeachas Sóisialach Daonlathach, agus tionchar air ag bunreachtanna na Stát Aontaithe agus na hEilvéise. Bhí idéalachas Réabhlóid na Fraince le haithint ar an dréachtdhoiciméad seo chomh maith. Ar an 23 Feabhra 1918, chuir an Toscaireacht Phobail an bille seo faoi bhráid Phríomhchomhairle an Lucht Oibre, agus ar an 1 Márta, shínigh an Toscaireacht agus Rialtas Boilséiveach na Rúise conradh comhoibrithe le chéile.[[Íomhá:FinnishCivilWarMapMiddle.svg|mion|220px|Ionsaithe go dtí an 6 Aibreán 1918: Tampere agus Cath Rautu{{legend|royalblue|Ceantair faoi smacht na mBán}}{{legend|white|Ionsaí na mBán}}{{legend|tomato|Ceantair faoi smacht na nDearg}}{{legend|maroon|Ionsaí na nDearg}}{{Legend-line|black solid 2px|Gréasán iarnróid}}]]Cuireadh i leith na nDearg, níos deireanaí, go ndéanfaidís poblacht Shóivéadach den tír dá ngnóthóidís an cogadh. Níorbh é sin an cuspóir a bhí ag an Toscaireacht Phobail féin ná ag lucht na measarthachta san Fhionlainn Dhearg. Ón taobh eile de, áfach, bhí Boilséivigh Fhionlannacha agus Gardaí Dearga radacacha ann agus iad i bhfad ní b'fhonnmhaire chun an Fhionlainn a aontú leis an Rúis Shóivéadach. Is dócha go mbeadh coimhlint bhinbeach idir an dá chineál Sóisialaithe - iad siúd a raibh neamhspleáchas ag teastáil uathu agus an dornán a bheadh sásta an Fhionlainn a shóivéadú - dá mbeadh an lá ag na Dearga sa chogadh chathartha. Bhí sé de chuspóir ag an Seanad in Vaasa an chumhacht i ndeisceart na tíre a bhaint amach don rialtas buirgéiseach in athuair. I ndiaidh an bhua sa chogadh, bhí cumhacht an rialtais le daingniú is le cinntiú le lámh láidir - le tacaíocht na gCór Cosanta nó fiú Arm Impiriúil na Gearmáine. Bhí cuid mhór de na Bána inbharúla nach raibh an iomarca daonlathais oiriúnach do na Fionlannaigh - féach na Dearga mar shampla - agus gur chóir srianta a chur leis an daonlathas trí chóras monarcach a chur ar bun. Bhí lucht na measarthachta ar an taobh Bán ag cur in aghaidh an mhonarcachais agus ladar na Gearmáine i gcúrsaí na Fionlainne, go háirithe i dtús an chogaidh. Cosúil leis sin, bhí an Ginearál Mannerheim agus na hóglaigh a fuair oiliúint in Arm na Gearmáine ag teacht salach ar a chéile faoi ról na Gearmáine. Bhí a fhios ag Mannerheim nach raibh na Gardaí Dearga thar mholadh beirte mar shaighdiúirí agus nach raibh cuma ab fhearr ná sin ar arm na Rúise faoi láthair. Mar sin, bhí sé barúlach go dtiocfadh raidhfilí Gearmánacha isteach áisiúil, ach ní raibh saighdiúirí Gearmánacha ag teastáil uaidh. Bhí na hóglaigh - na ''Jäger'' - agus na gníomhaithe a d'earcaigh na ''Jäger'' den tuairim, arís, gur chóir don Fhionlainn comhoibriú go dlúth leis na Gearmánaigh. Chreid Mannerheim go mbeadh an lá leis na comhghuaillithe sa chogadh mór, agus bhí cuspóirí pearsanta aige nach raibh teoranta don Fhionlainn. Is amhlaidh a theastaigh uaidh an rialtas Boilséiveach a chloí i gcomhar le ginearáil Bhána na Rúise agus leis na Sasanaigh agus na Francaigh. Bhí Mannerheim agus na Bána eile ar aon fhocal, áfach, faoi chomh riachtanach agus a bhí sé tuilleadh tailte a shealbhú in Oirthear na Cairéile - bhí canúintí á labhairt ansin a bhí gaolmhar leis an bhFionlainnis, ach ní raibh na ceantair sin ina gcuid d'Ard-Diúcacht na Fionlainne riamh. === An Rúis is an Ghearmáin === Ag caitheamh an chéad spléachaidh duit ar chuspóirí agus ar ghníomhartha na Rúise Sóivéadaí san Fhionlainn, shílfeá go raibh siad ag teacht salach ar a chéile. Ar dtús, bhronn siad neamhspleáchas ar an bhFionlainn agus ar roinnt tíortha eile a bhí ag iarraidh slán a fhágáil ag an Rúis. Ina dhiaidh sin, áfach, d'fhorghabh na Sóivéadaigh cuid mhór de na tíortha seo arís, agus iad ag áitiú nach raibh siad ach ag teacht chun fortachta dá gcuid cairde ansin. Le fírinne, b'fhearr le Léinín an Fhionlainn a choinneáil faoi fhorlámhas na Rúise ar chúiseanna míleata agus fiú inmheánacha, ach b'éigean an tír a thabhairt suas. Bhí an Ghearmáin ag cur brú ar na Sóivéadaigh, agus na trúpaí Francacha agus Sasanacha ag dul i dtír sa Rúis féin le ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha na tíre. Thairis sin, bhí sé ag dul rite leis na Boilséivigh greim a choinneáil ar an Rúis féin, agus an tír ina cíor thuathail i ndiaidh na réabhlóide. Mar sin, chuir Léinín an plána mín ar cheist na Fionlainne, agus é ag tabhairt le fios go raibh sé sásta saoirse a thabhairt do na Fionlannaigh faoi chroí mór maith, le teann na mórurraime a bhí aige do phrionsabal an fhéinchinntiúcháin náisiúnta. Nuair a bhris an cogadh amach sa bhliain 1918, áfach, chuidigh sé go fial flaithiúil leis na Gardaí Dearga san Fhionlainn. Dá mbeadh an lá leis na Dearga, mhaolódh sé go mór ar chruachás na mBoilséiveach. Is beag cabhair a bhí na Rúisigh in ann a thabhairt do na Dearga san Fhionlainn, agus iad féin i ndrocháit. Fuair na Dearga dhá chineál tacaíochta ón Rúis Shóivéadach: idir raidhfilí do na Gardaí Dearga Fionlannacha agus shaighdiúirí, is é sin, trúpaí Rúiseacha a bhí dílis don rialtas Boilséiveach. Na trúpaí Impiriúla - iarshaighdiúirí de chuid Arm Impiriúil na Rúise - a bhí fágtha ar an mblár fholamh san Fhionlainn, bhí siad ag imeacht as an tír go tiubh téirimeach, agus Leon Trotscaí ag áitiú orthu an Fhionlainn a thréigean. Is é an cuspóir a chuir Trotscaí roimhe féin ná arm nua a chur i dtoll le chéile don Rúis Shóivéadach i gCathair Pheadair - Arm Dearg an Lucht Oibre agus na dTuathánach. Is é an ráiteas poiblí a chuala an saol mór ó Léinín ná: "Cuirfimid raidhfilí go dtí an Fhionlainn, ach staonfaimid ó thrúpaí a chur ansin, ó tháinig chun solais nach féidir muinín a chur sna trúpaí." Mar sin féin, bhí an rialtas Sóivéadach ag cur trúpaí armtha go dtí an Fhionlainn chomh maith. Thairis sin, d'fhógair na Sóivéadaigh cogadh do "Ghardaí Bána frithréabhlóideacha na Fionlainne". Bhí siad míshásta, ar ndóigh, leis an dóigh a raibh na Fionlannaigh Bhána ag dí-armáil na dtrúpaí Rúiseacha i nDeisceart na h[[An Ostrabóitne|Ostrabóitne]], agus thairis sin, bhí siad dóchasach go mbrisfeadh réabhlóid Shóisialach amach i Lár na hEorpa chomh maith, faoi thionchar na Rúise. Bhí an Rúis chomh fannlag san am agus nach raibh i gceist le fógairt seo an chogaidh ach iarracht chun brú polaitiúil a chur ar an bhFionlainn.[[Íomhá:FinnishCivilWarMapEnd.svg|mion|220px|Na Gearmánaigh sa deisceart, agus ionsaithe sa Chairéil{{legend|royalblue|Ceantair faoi smacht na mBán nó na nGearmánach}}{{legend|white|Ionsaí na mBán}}{{legend|grey|Ionsaí na nGearmánach}}{{legend|tomato|Ceantair faoi smacht na nDearg}}{{Legend-line|black solid 2px|Gréasán iarnróid}}]]Maidir le hImpireacht na Gearmáine, bhí cúiseanna cumhachta, eacnamaíochta agus míleata aici le ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha na Fionlainne. Theastaigh ó na Gearmánaigh a n-úsáid féin a bhaint as acmhainní nádúrtha na tíre. Ó bhí Cathair Pheadair in aice le teorainn thoir na Fionlainne, shíl na Gearmánaigh go bhféadfaidís brú míleata agus polaitiúil a chur ar phríomhchathair na Rúise trí thrúpaí a chur ar garastún in Oirthear na Fionlainne. Thairis sin, bhí na Gearmánaigh buartha faoin ngníomhaíocht a bhí idir lámha ag Cabhlach Ríoga na Sasanach san Aigéan Artach agus chois Murmansk. D'iarr na náisiúnaithe Fionlannacha ar na Gearmánaigh dul i dtír san Fhionlainn i samhradh na bliana 1917, ach san am sin, b'é príomhchuspóir na Gearmáine ná conradh síochána a shíniú leis na Rúisigh, ionas go bhféadfadh an Ghearmáin iomlán a trúpaí a chaitheamh sa chathéadan thiar. Thosaigh na comhchainteanna síochána in Brest-Litovsk i Mí na Nollag 1917, ach le linn na gcomhchainteanna, fuair na Fionlannaigh geallúint go raibh na hÓglaigh Fhionlannacha le teacht abhaile ón nGearmáin a thúisce agus ab fhéidir. Thairis sin, dhíol na Gearmánaigh 70,000 raidhfil leis na Cóir Chosanta. Ar an 10 Feabhra 1918, chinn Trotscaí ar éirí as na comhchainteanna, cé go raibh Léinín toilteanach an tsíocháin a shocrú leis na Gearmánaigh. Chomhairligh na Gearmánaigh cromadh ar an gcogaíocht arís, ó nach raibh síocháin ar bith le teacht. Anois, áfach, thug siad le fios do na gluaiseachtaí náisiúnaíocha san Fhionlainn agus sna tíortha eile a bhí ag iarraidh a neamhspleáchas a bhaint amach ón Rúis go dtiocfaidís chun fortachta dóibh ach iad cabhair a iarraidh ar an nGearmáin. Rinne an Seanadóir E. Hjelt mar a hiarradh air. D'ionsaigh na Gearmánaigh an Rúis ar an toirt, agus ní raibh na Rúisigh ábalta an t-ionradh a stopadh. Ar an 3 Márta 1918, shínigh Léinín an conradh síochána in Brest-Litovsk, agus é sásta an Úcráin, an Pholainn, an Fhionlainn, agus na tíortha Baltacha a thabhairt uaidh. Bhí lucht ceannasaíochta an Airm Impiriúil sa Ghearmáin tar éis Léinín a chur go dtí an Rúis le súil is go n-éireodh leo síocháin chomh fabhrach seo a bhaint amach ón Rúis, agus fíoraíodh an dóchas anois. == Imeachtaí an Chogaidh == === Scliúchais sa Chairéil === Glactar leis go coitianta gur thosaigh na Gardaí Dearga ar an gcogaíocht ag a haon déag san oíche ar an 27 Eanáir 1918, agus gur chrom na Bána ar an obair chéanna ag a trí ar maidin ar an 28 Eanáir, is é sin, ceithre huaire an chloig níos déanaí. Ní raibh an scéal chomh simplí sin, nó roimhe sin féin, thosaigh an dá chineál Gardaí ag cur catha ar a chéile sa Chairéil - in Oirthear na Fionlainne - agus chuaigh na scliúchais sin an oiread i ngéaradas agus go raibh cogadh cathartha ar siúl ansin i bhfad roimh dheireadh Mhí Eanáir. Bhí cathair Viipuri, cathair mhór Oirthear na Fionlainne, ar ceann de na háiteanna ba thábhachtaí ó thaobh na cogaíochta de, agus creidtear go raibh lucht ceannasaíochta an dá chineál Gardaí ag saighdeadh a gcuid cairde in Viipuri chun gnímh. Theastaigh ón dá thaobh Viipuri a shealbhú, ach thairis sin, bhí cuid mhór raidhfilí agus trealaimh chogaidh eile sa chathair a bhí de dhíth ar na Dearga agus ar na Bána araon. Thosaigh an chogaíocht ar an 17-20 Eanáir 1918. Ar dtús, chreach na Dearga armlann an Chóir Chosanta áitiúil, ach go gairid ina dhiaidh sin, cheap na Bána coinsíneacht raidhfilí a bhí ag dul do na Dearga in [[Mikkeli]]. Ar an 21 Eanáir, d'iarr na Bána in Viipuri ar na cóir chosanta sna ceantair thuaithe máguaird teacht chun fortachta dóibh, agus ar an 22 Eanáir, shealbhaigh an mhuintir isteach seo stáisiún iarnróid na cathrach. Sa deireadh thiar thall, áfach, b'éigean dóibh cúlú ó lár na cathrach go Venäjänsaari. Lean an cathlán leis ag cur troda ar an 27 Eanáir in Kämärä taobh theas de Viipuri, áit ar stop sé na traenacha arm a bhí ag teacht ó Chathair Pheadair, agus na Gardaí Bána ag iarraidh na raidhfilí agus an lón cogaidh a bhí ag teacht ar na traenacha seo a sciobadh leo. Bhí na traenacha ag iompar na n-arm a bhí geallta ag Léinín do Ghardaí Dearga na Fionlainne, agus b'iad Eino Rahja agus Jukka Rahja - na deartháireacha Boilséiveacha Fionlannacha - a bhí i gceannas ar na traenacha. Sa deireadh thiar, b'éigean do na Gardaí Bána an cath faoi na traenacha a thabhairt suas, agus bhain na traenacha amach Viipuri sa deireadh. B'iad na Dearga a d'fhan i gceannas ar an gcathair ar feadh tamaill.[[Íomhá:Punapäällikkö_Verner_Lehtimäki_(26901643321).jpg|mion|220px|Garda dearg Verner Lehtimäki, 1918]]Ghlac saighdiúirí Rúiseacha páirt sna scliúchais sa Chairéil, ach má ghlac féin, ní raibh ceannasaíocht ná comandracht ann a choinneodh faoi smacht iad. Bhí saighdiúirí Rúiseacha measctha tríd na Dearga a bhí ag cur troda ar na Bána sa chathair ar an 19 Eanáir agus ar an 22 Eanáir, ach d'fhan an chuid ba mhó den gharastún thiar sna beairicí, nó ní raibh de chroí acu an áit a fhágáil. Ar an 23 Eanáir, áfach, thug coimiseár cúrsaí cogaidh na Rúise, N. Podvoysky, ordú do na saighdiúirí Rúiseacha na Gardaí Bána sa cheantar a dhí-armáil. Idir an dá linn, bhí an cogadh idir na Bána agus na Dearga ag dul i ngéaradas go tiubh, nó bhí na Cóir Chosanta tar éis trúpaí Rúiseacha a dhí-armáil in Sortavala, in Antrea agus in Joensuu. An t-ordú seo a thug Podvoysky, ní raibh sé ag teacht le cinneadh an choiste réigiúnaigh Rúisigh, a bhí den tuairim gurbh fhearr do na saighdiúirí Rúiseacha gan ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha na Fionlainne. Sa deireadh thiar, b'éigean do Podvoysky a ordú a tharraingt siar, nó ní raibh na saighdiúirí Rúiseacha in Viipuri sásta aird a thabhairt air pé scéal é.[[Íomhá:Jääkärien_paraati_Vaasan_torilla_26.2.1918_(26970229625).jpg|mion|220px|Paráid na bhFianóglach agus C. G. E. Mannerheim, Vaasa, 26 Feabhra 1918]]Bhí lucht ceannasaíochta na nDearg i Heilsincí buartha faoin dóigh a raibh na Bána ag iarraidh na traenacha arm a stopadh, agus ar an 23 Eanáir, chuir siad gairm shlógtha ar na Gardaí Dearga timpeall an iarnróid ó Heilsincí go Cathair Pheadair. Bhí na Gardaí seo leis an iarnród agus na traenacha a chosaint ar na Bána. Rinne an ghairm shlógtha seo luas leis an réabhlóid san Fhionlainn. Mar shampla, bhí Kotka suite chois an iarnróid, agus na Gardaí Dearga ansin an-líonmhar agus an-láidir. Nuair a chonaic na Bána na sluaite Dearga seo ag máirseáil chun cogaidh, ní raibh siad mall ag tabhairt freagra. Ar an 22 Eanáir 1918, díreach nuair a bhí na Bána agus na Dearga ag troid a chéile timpeall Viipuri, chuir an Leifteanant Woldemar Hägglund (duine de na ''Jäger'', na hÓglaigh a tháinig ón nGearmáin), agus é i gceannas ar na Bána ansin, an sreangscéal seo chuig Mannerheim: ''Tá fir na Cairéile go léir ag dul chun cogaidh leis an tír a shaoradh ó náire na hainrialach. Tá muinín againn as fir chróga na hOstrabóitne go gcomhlíonfaidh siad a ndualgas chomh maith.'' === Tús an Chogaidh === [[Íomhá:FiatPanssariautoValkoistenHallussa.jpg|mion|220px|Gluaisteán armúrtha de chuid na nGardaí Dearga sealbhaithe ag na Bána - Tampere, 1918]] Le teacht na hoíche ar an 26 Eanáir, d'ardaigh na Dearga laindéar dearg ar thúr Áras an Lucht Oibre i Heilsincí mar chomhartha go raibh réabhlóid tosaithe sa chathair. Shealbhaigh na Gardaí Dearga Heilsincí ar maidin ar an 28 Eanáir. Thréig seisear Seanadóirí an phríomhchathair le haghaidh a thabhairt ar Vaasa, áit ar lean siad leo ag obair mar Sheanad Vaasa. D'fhéach Pehr Evind Svinhufvud, cathaoirleach an tSeanaid (is é sin, an Príomh-Aire), d'fhéach sé le Vaasa a bhaint amach ar eitleán de chuid chabhlach na Rúise, ach níor éirigh leis an eitleoir Fionlannach an t-inneall a thosú. Sa deireadh, thug an ''Tarmo'', bristeoir oighir Fionlannach, an Príomh-Aire go Taillinn san Eastóin, agus ina dhiaidh sin, rinne Svinhufvud a bhealach tríd an nGearmáin agus an tSualainn go Tuaisceart na Fionlainne. Níor éalaigh gach duine de na polaiteoirí buirgéiseacha go Vaasa. D'fhan [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] agus Lauri Ingman, mar shampla, ar a seachnadh i Heilsincí go dtí gur tháinig na Gearmánaigh. Ar dtús, bhí an cathéadan idir an Fhionlainn Dhearg agus an Fhionlainn Bhán ag rith, a bheag nó a mhór, de réir na líne [[Pori]] - [[Ikaalinen]] - [[Kuru]] - [[Vilppula]] - [[Länkipohja]] - [[Padasjoki]] - [[Heinola]] - [[Mäntyharju]] - [[Savitaipale]] - [[Lappeenranta]] - [[Kamennogorsk|Antrea]] - [[Sosnovo|Rautu]]. Ar an dá thaobh, áfach, fágadh an dream "mícheart" i seilbh na corr-áite. San Fhionlainn Bhán, d'éirigh leis na Dearga [[Oulu]], [[Tornio]], [[Kemi]], [[Raahe]], [[Kuopio]] agus [[Varkaus]] a shealbhú. San Fhionlainn Dhearg, arís, bhí na Bána i gceannas ar [[Uusikaupunki]], [[Siuntio]], [[Kirkkonummi]] agus timpeallacht [[Porvoo]]. Níor mhair na hoileáin imdhruidte i bhfad, áfach. An cineál trúpaí a raibh an lámh in uachtar acu sna ceantair máguaird, ghabh siad na "bunáiteanna" seo i rith na Feabhra. Bhí an-pháirt ag na hiarnróid sa chogadh seo, agus na trúpaí á n-iompar ar na traenacha. Mar sin, is iomaí cath a cuireadh faoi na hacomhail iarnróid cosúil le [[Haapamäki]], [[Tampere]], [[Kouvola]] agus [[Vyborg|Viipuri]]. Bhí timpeall ar 50,000-90,000 saighdiúir ag troid ar gach taobh i rith an chogaidh. Óglaigh - is é sin, saighdiúirí saorthoilteanacha - ab ea an chuid ba mhó de na Dearga. Ar an taobh bán, bhí timpeall ar 11,000-15,000 saighdiúir deonach ag troid. An chuid eile de na trúpaí, ba choinscríofaigh iad, nó cuireadh an Coinscríobh Ginearálta i bhfeidhm san Fhionlainn Bhán ar an 18 Feabhra 1918. An chuid ba mhó de na hóglaigh a chuaigh san arm ar an dá thaobh, ní raibh siad ach ar lorg tuarastail agus bia, ach ar ndóigh, is follasach go raibh tucaidí idéalacha ag cuid mhór acu freisin, agus ba mhinic a bhí a muintir ag cur brú orthu liostáil. Ar an taobh dearg, bunaíodh, fiú, complachtaí bansaighdiúirí, agus cailíní óga ag troid iontu - timpeall ar dhá mhíle bean ar fad. Bhí cuid mhaith déagóirí óga páirteach sa chogadh ar an dá thaobh, nach raibh ach 15 go 17 mbliana d'aois. B'iad na feirmeoirí agus an lucht léinn crann taca an Airm Bháin. Maidir leis na Gardaí Dearga, fir oibre ó na cathracha agus scológa bochta ón tuath a bhí ina mbunús. [[Íomhá:Red women in Ruovesi.jpg|mion|220px|Banghardaí dearga, Ruovesi]] === Na Gardaí Dearga ag Cogaíocht === I dtús an chogaidh, ó dheireadh Mhí Eanáir go lár na Márta, b'iad na Dearga a bhí ag ionsaí agus ag dul chun cinn. Ar dtús, b'é Ali Aaltonen a bhí ina cheannasaí ar an Arm, ina dhiaidh sin Eero Haapalainen. Tháinig triúracht cheannasaíochta i gcomharbas ar Haapalainen, a raibh Eino Rahja, Adolf Taimi, agus Evert Eloranta uirthi. D'fhág siadsan an cheannasaíocht ag Kullervo Manner ina ndiaidh. Ní raibh sé i bhfad ag teacht chun solais nach raibh na Dearga thar mholadh beirte mar fhórsaí armtha. Ní raibh mórán oiliúna míleata ar na hoifigigh ná ar na gnáthshaighdiúirí. Ar dtús, bhí na hurchair thaismeacha ní ba dhainséaraí ná an lámhach a bhí ag teacht ó na trúpaí bána. Ní raibh eagraíocht cheart ar an arm ach an oiread. Dáiríre, is ar éigean a bhí an t-arm dearg ag obair ar aon leibhéal ab airde ná an complacht. Toghadh na cinn chomplachta as measc na ngnáthshaighdiúirí ar vóta, rud a d'fhág go raibh siad an-éagsúil mar cheannasaithe. Ní raibh na Gardaí Dearga in ann mórán teannais ná eagla a sheasamh i machaire an áir, agus ba mhinic a tháinig táinrith agus scaipeadh na mionéan orthu. D'fhéadfadh trúpa iomlán saighdiúirí an cathéadan a thréigean agus filleadh abhaile. [[Íomhá:Firing squad in Lankipohja.jpg|mion|220px|Scuad lámhaigh, Länkipohja, 1918]] Is léir gurb iomaí ceannasaí nua sciliúil a d'éirigh as measc na nGardaí Dearga trína ghaisce a thaispeáint go praiticiúil. Fir den chineál seo ab ea Hugo Salmela, Mikko Kokko, Oskari Rantala agus Jalmari Parikka. Níor leor cúpla fear a raibh éirim cheannasaíochta acu, áfach, le fadhbanna na nGardaí Dearga go léir a fhuascailt. D'fhéach na Dearga leis an ngalar a leigheas trí Scoil Mhíleata Kallio a bhunú i gceantar Kallio i Heilsincí le hoiliúint a chur ar oifigigh nua Dhearga, ach briseadh an cogadh ar na Dearga sula raibh an chéad chúrsa críochnaithe. Sa deireadh, chuaigh ionsaithe na nDearg in abar faoi lár Mhí na Márta, ó bhí an misneach ag teip ar na gnáthshaighdiúirí, agus na scileanna oirbheartaíochta gann ag na hoifigigh. Bhí an-fhrustrachas ar na Dearga nuair a fuair siad amach nach raibh mórán maithe iontu le cogadh a chur, agus is féidir a mhaíomh gurbh é an frustrachas seo ba chúis le cuid mhór den Sceimhle Dearg. D'éirigh leis na Dearga, áfach, an-troid a chur ar a son in [[Hauho]] agus in [[Tuulos]] nuair a bhí an tAibreán ag druidim chun deiridh. Sna cathanna seo, bhí na Dearga ag cosaint na sibhialtach a bhí ag éalú leo go dtí an Rúis roimh na trúpaí Bána, ach bhí an cogadh caillte cheana féin. === Na Trúpaí Rúiseacha san Fhionlainn === Bhí arm na Rúise ag titim as a chéile le teann tuirse agus lagmhisnigh i ndiaidh an chogaidh fhada. Mar sin, níor ghlac saighdiúirí Rúiseacha mórán páirte sna cathanna, ach amháin sa chuid den Chairéil a bhí ag críochantacht le Cathair Pheadair. I bhFómhar na bliana 1917, bhí timpeall is céad míle fear de chuid shean-Arm Impiriúil na Rúise ar garastún sa tír. Nuair a bhí an bhliain 1917 ag druidim chun deiridh, bhí an uimhir seo ag dul i laghad go tiubh, nó bhí na saighdiúirí ag fágáil na tíre mar a bhí pleanáilte, ach thairis sin, is iomaí fear a thréig an t-arm scun scan, gan chead a iarraidh ar aon duine. I dtús an Chogaidh Chathartha, bhí timpeall is seachtó míle saighdiúir Rúiseach fágtha san Fhionlainn, agus nuair a chuaigh Síocháin Brest-Litovsk i bhfeidhm idir an Rúis Shóivéadach agus an Ghearmáin ar an 3 Márta 1918, ní raibh ach tríocha míle acu fanta. Le teacht an Aibreáin, bhí an chuid ba mhó de shaighdiúirí na hImpireachta glanta leo as an tír. Sa deireadh, ní raibh ach 7,000-10,000 saighdiúir Rúiseach páirteach in imeachtaí an Chogaidh Chathartha san Fhionlainn. Bhí cuid acu ar garastún sa tír ó thús ama, agus tháinig an chuid eile ó Chathair Pheadair le linn an chogaidh. Níor éirigh leis na Dearga mórán de na fir seo a chur ag troid ach an oiread: ní raibh ach cúpla míle acu i bpáirc an áir ag aon am ar leith. Ón taobh eile de, bhí oifigigh Rúiseacha ag cabhrú leis na Dearga go deireadh na Feabhra, cosúil leis an gCoirnéal M. Svetchnikov in iarthar na Fionlainne agus I. Yeremeyev in oirthear na tíre. Ní raibh an comhoibriú ag dul go maith, áfach, nó ní raibh Fionlainnis ag na Rúisigh ná mórán Rúisise ag na Fionlannaigh, agus ní raibh muinín ag an dá dhream as a chéile ach an oiread. Fiú nuair a bhí na Dearga ag ionsaí, agus na Rúisigh ag cuidiú leo, ní raibh siad ábalta líne an chathéadain a aistriú ó thuaidh. Nuair a thosaigh na Gearmánaigh agus na Rúisigh ag cur cogaidh ar a chéile in athuair ar an 18 Feabhra 1918, aistríodh cuid mhór trúpaí Rúiseacha go Cathair Pheadair, agus ní raibh siad le filleadh go dtí an Fhionlainn. Bhí an Rúis Shóivéadach ag tacú leis na Dearga i gcónaí trí raidhfilí agus lón cogaidh a chur chucu, ach ní raibh tuilleadh saighdiúirí ag teacht anoir. Bhí trúpaí Rúiseacha gníomhach i gCuing na Cairéile go deireadh an chogaidh, agus iad ag tacú leis na Dearga ansin, ach b'é an rud ba mhó a bhí i gceist acu ansin ná Cathair Pheadair a chosaint. === Na Gardaí Bána ag Cogaíocht === Dhí-armáil na Bána na trúpaí Rúiseacha i nDeisceart na hOstrabóitne ón 28 go dtí an 31 Eanáir, agus ní raibh mórán achrainn ann. An Coiste Réigiúnach, a bhí ag déanamh ionadaíochta don Rúis san Fhionlainn, thug sé le fios ar an 24 Eanáir don tSeanad in Vaasa go raibh na trúpaí Rúiseacha "á gcur abhaile mar a bhí pleanáilte". Ar an 30 Eanáir, d'eisigh an Seanad in Vaasa agus Ceanncheathrú an Ghinearáil Mannerheim in éineacht forógra do na saighdiúirí Rúiseacha, ag rá nach raibh "arm na bhfeirmeoirí Fionlannacha" ag cur cogaidh ar na saighdiúirí Rúiseacha. Ón taobh eile de, áfach, is í an bholscaireacht a fuair gnáthshaighdiúirí na mBán le cloisteáil gurbh iad na Rúisigh na príomhnaimhde. Cuid mhór de na hoifigigh Rúiseacha a bhí fanta san Fhionlainn, thacaigh siad leis na Bána. I dtús na bliana 1918, d'ordaigh an rialtas Sóivéadach do na garastúin Rúiseacha san Fhionlainn neodracht a chleachtadh i leith cúrsaí inmheánacha na Fionlainne, agus d'eisigh cúpla coiste áitiúil de chuid na saighdiúirí Rúiseacha forógraí neodrachta dá gcuid féin. Mar sin, bhí na hoifigigh Rúiseacha anseo agus ansiúd ag comhoibriú go dlúth leis na Cóir Chosanta. Chabhraigh an Leas-Aimiréal Nikolay Podgurskiy, ceannasaí an chabhlaigh chosanta Rúisigh i Murascaill na Bóitne, leis an nGinearál Mannerheim an garastún Rúiseach in Vaasa a dhí-armáil. [[Íomhá:Verner Lehtimäki Finnish Civil War.JPG|mion|220px|Verner Lehtimäki, garda dearg, 1918]] In éiric na tacaíochta a fuair sé ó na hoifigigh Rúiseacha, d'fhéach Mannerheim chuige go bhfaighfidís tuarastal, aíocht, agus bia. D'fhág sé cead a gcos acu in Vaasa chomh maith. In Seinäjoki, d'fhan na trúpaí Rúiseacha ina seanáit. Gheall Mannerheim do na Rúisigh go bhfaighfidís coimirce aistir as an tír agus go dtabharfaí a gcuid arm ar ais dóibh ag an teorainn. Ní raibh Mannerheim ábalta an gealltanas seo a chomhlíonadh, áfach. Nuair a tháinig na hÓglaigh ón nGearmáin go Vaasa, d'athraigh an dearcadh ar na Rúisigh go mór. Cuireadh na Rúisigh faoi ghlas i gcampaí géibhinn, agus na trúpaí Bána ag baint a n-úsáide féin as raidhfilí na Rúiseach. I dtús an chogaidh, d'éirigh ina chath idir na Bána agus na Rúisigh in [[Ruovesi]], in [[Vilppula]], chois [[Mäntyharju]] agus sa Chairéil. Faoi lár Mhí na Márta 1918, fuair na Bána an lámh in uachtar, agus bhí an chóir leo go deireadh an chogaidh. B'í proifisiúntacht na n-oifigeach, thar aon rud eile, a shocraigh an scéal. An chuid ba mhó de na hoifigigh Bhána, bhí seal caite acu ar fiannas in Arm Impiriúil na Rúise. Thairis sin, bhí óglaigh eachtrannacha ann, chomh maith leis na hÓglaigh Fhionlannacha a tháinig ón nGearmáin. Bhí 1,300 duine de na hóglaigh seo, na ''jääkärit'', páirteach sa chogadh. Dá réir sin, bhí na Bána níos eolaí ar oirbheartaíocht agus ar straitéis an chogaidh, ar phleanáil agus ar fheidhmiú na n-oibríochtaí. Ón taobh eile de, ba léanmhar an scéal é go ndeachaigh na ''jääkärit'' go dtí an Ghearmáin le bheith in ann saoirse a bhaint amach dá dtír, agus gur tháinig siad abhaile le cath a chur ar chuid dá muintir féin. Lucht oibre a bhí i gcuid de na ''jääkärit'' féin, agus chaithfidís cogadh a chur ar a muintir agus ar a n-aicme féin. Le fírinne, d'fhan thart ar dhá chéad fear de na hóglaigh seo thiar sa Ghearmáin, agus ní raibh siad páirteach i gcogadh cathartha na Fionlainne ar aon nós. Maidir leis na gnáthshaighdiúirí sna Gardaí Bána, is iomaí fear acu nach bhfuair mórán oiliúna ach oiread leis na Dearga. D'fhéadfadh na saighdiúirí a bheith ag siúl leo go hoscailte trasna an mhachaire, gan a bheith ag iarraidh dul ar foscadh ó philéir an namhad, agus iad ag scaoileadh rompu gan aimsiú gan aidhmeáil. Cosúil leis na Dearga, d'fhéadfadh na Bána an cathéadan a thréigean as a stuaim féin le scíth a ligean, gan a thuiscint cé chomh dáiríre a bhí an cás ina raibh siad. Rinne na Cóir Chosanta cúpla iarracht le hoiliúint chogaidh a sholáthar dá gcuid saighdiúirí i scoileanna tacair in Vöyri agus in Vimpeli, ach tríd is tríd, b'iad na ''jääkärit'', na hÓglaigh Fhionlannacha in Arm na Gearmáine, an t-aon dream amháin a raibh idir oiliúint mhíleata orthu agus taithí ar an gcogaíocht acu. Bhí na cúrsaí idé-eolaíochta ag déanamh scime do lucht ceannais na mBán chomh maith. Shíl siad gurbh fhéidir nach mbeadh cuid mhór de na saighdiúirí sásta cogadh a chur ar na Dearga Fionlannacha. Ní raibh na feirmeoirí beaga ó Lár na Fionlainne agus ón Tuaisceart ní ba shaibhre ná an lucht oibre ar an taobh Dearg, agus d'fhéadfaidís, fiú, tuiscint áirithe a léiriú do thucaidí cogaíochta na nDearg. Mar sin, chuir bolscaireacht na mBán an-bhéim ar ról na Rúiseach sa chogadh agus ar chomhoibriú na nDearg leis na Rúisigh. An coinscríobh a cuireadh i bhfeidhm sa chuid Bhán den tír, chuir sé d'iallach ar gach fear dul sna saighdiúirí, iad siúd san áireamh a d'fhéadfadh a bheith fabhrach do na Dearga sa chuid sin den tír. Ón taobh eile de, áirítear gur staon timpeall is 30,000 fear ó dhul in Arm na mBán cé go raibh siad in aois inchoinscríofa, toisc go raibh luiteamas acu leis na Dearga, agus iad drogallach cogadh a chur ar lucht a gcomhbharúla. Is gá a lua freisin go raibh cuid mhór de mhuintir na tuaithe cráifeach go maith, agus iad ag cur in aghaidh an tSóisialachais, ó shíl siad gurbh ionann é agus aindiachas agus éigreideamh. I dteanga na saighdiúireachta, is gnách "Gardaí" a thabhairt ar thrúpaí den chéad scoth a bhfuil traidisiún ar leith agus ''ethos'' ar leith acu, cf. mar shampla, na ''Coldstream '''Guards''''' in Arm na Breataine Móire. An dóigh a n-úsáidtear an téarma sin (''kaarti'' as Fionlainnis) i gcomhthéacs an Chogaidh Chathartha san Fhionlainn, níl sé ag teacht go rómhaith leis an traidisiún míleata. Ní scothdhíormaí a bhí i gceist leis na "Gardaí" san Fhionlainn ar aon nós, ach díormaí tacair a earcaíodh as measc na cosmhuintire. === Cath Tampere === B'é an beart cogaidh ba thábhachtaí dá ndearna na Bána ná Cath Tampere ón 16 Márta go dtí an 6 Aibreán 1918. De thoradh an chatha, shealbhaigh na Bána an áit ba mhó tionsclaíochta sa tír ó na Dearga. Ullmhúcháin don chath faoi Tampere ab ea an briseadh tríd an bhfronta a rinne na Bána in Länkipohja i gceantar Längelmäki taobh thoir thuaidh den chathair, chomh maith leis na cathanna lastuaidh agus taobh thiar thuaidh de Tampere ar feadh na líne a rith trí Vilppula, Kuru, Kyröskoski agus Suodenniemi. Nuair a bhuaigh na Bána na cathanna in Lempäälä ar an 24 Márta agus in Siuro ar an 26 Márta, bhí Tampere imdhruidte ag na Bána. Bhí cath Tampere ar an gcath ba mhó a cuireadh i gCríoch Lochlann riamh, agus 16,000 saighdiúir páirteach ann ar an taobh Bán, 14,000 ar an taobh Dearg. Faoin am seo, bhí na Dearga ag éirí cleachta ar an gcogadh, agus iad dáigh dána dásachtach ag cosaint na cathrach. Níor thaise do na Bána ach an oiread, nó chuir siad rogha a dtrúpaí sa chath. Ar Dhéardaoin Mandála na Fola, an 28 Márta, bhí na Dearga ábalta fanacht ar foscadh agus aimsiú ceart a fháil, agus d'éirigh leo an-éirleach a dhéanamh ar na Bána. Maraíodh leathchéad fear de na hóglaigh a fuair oiliúint sa Ghearmáin, agus chaill aonaid áirithe san Arm Bán níos mó ná fear as gach beirt. An t-ionsaí a shocraigh an scéal sa deireadh, cuireadh tús leis le lámhach láidir airtléire a bhí dírithe ar lár na cathrach, ar an 3 Aibreán 1918. Bhí trúpaí an dá thaobh ag cur troda faoi gach teach, mar is dual do chathanna cathrach. San am seo, freisin, ní raibh mórán eachtrannach páirteach sa chathair, nó bhí an chuid ba mhó de na Rúisigh glanta as an tír, agus ní raibh teacht na nGearmánach ach ar na bacáin. [[Íomhá:Punaisten ruumiita Kalevankankaan hautausmaalla Tampereen taistelun jälkeen (26365985413).jpg|mion|220px|Reilig Kaleva tar éis Chath Tampere (Aibreán 1918)]] Maraíodh 700-900 duine de na Gardaí Bána. Chaill na Gardaí Dearga 1,000-1,500 duine, ina measc Hugo Salmela, duine de na hoifigigh ab fhearr dá raibh acu. Cimíodh 11,000-12,000 Garda Dearg. Fuair 71 sibhialtach bás, an chuid ba mhó acu faoi chith na n-urchar as na gunnaí móra airtléire. Chuaigh cuid mhór de na sibhialtaigh ar lorg foscaidh sna teampaill, ar nós Ardeaglais Tampere agus Eaglais Alastair (''Aleksanterinkirkko''). Chuaigh ceantair áirithe den chathair, go háirithe Tammela agus Kyttälä, de dhroim an tsaoil go hiomlán. I ndiaidh chath Tampere, thréig na Dearga iarthar na tíre. Bhí cathanna móra á gcur in oirthear na Fionlainne i gcónaí, go háirithe timpeall Viipuri. Ghabh na Bána an chathair sin ar an 29 Aibreán. Bhí 18,500 saighdiúir Bán agus 7,000 duine de na Gardaí Dearga páirteach sa chath seo. Fuair leathchéad fear de na Bána bás sa chath seo, agus dealraíonn sé gur bhásaigh deichniúr nó dáréag ar an taobh Dearg in aghaidh gach Garda Bán acu siúd. Cimíodh na mílte Dearga freisin, agus tháinig na Bána i seilbh an-chreiche: trí chéad gunna mór airtléire, dhá chéad inneallghunna, traein armúrtha, agus cuid mhór bia agus lón cogaidh. === Teacht na nGearmánach === [[Íomhá:SaksalaisiaHelsingissa.jpg|mion|220px|Saighdiúirí Gearmánacha agus gunna MG 08 i Heilsincí]]Nuair a bhí na Gardaí Bána díreach ag ionsaí Dheisceart na Fionlainne ar chathéadan leathan, tháinig díormaí Gearmánacha i dtír in Hanko ar an 3 Aibreán 1918 faoi cheannas an Mhaorghinearáil Rüdiger von der Goltz, deich míle saighdiúir ar fad. Thairis sin, tháinig díorma eile i dtír in Loviisa ar an 7 Aibreán. Trí mhíle saighdiúir Gearmánach a bhí ann agus iad faoi cheannas oifigigh dar shloinne Brandenstein. Roimhe sin, bhí siad ar garastún i dTaillinn san Eastóin. Na saighdiúirí a bhí ag ascnamh leo ó Hanko, bhain siad amach Heilsincí ar an 10 Aibreán, agus d'éirigh ina chath idir iad agus na Dearga sa chathair. Ceithre lá ina dhiaidh, bhí na Dearga cloíte acu. Fuair na Gearmánaigh cabhair ó na Bána a bhí ar a seachnadh sa chathair, agus ghlac cúpla míle acu siúd páirt sna cathanna. Ar an 21 Aibreán, thit Hyvinkää leis na Gearmánaigh, agus ar an 22 Aibreán, shealbhaigh siad Riihimäki. Ceithre lá ina dhiaidh sin, ghabh siad Hämeenlinna. Na Gearmánaigh a tháinig i dtír in Loviisa, shroich siad Lahti ar an 19 Aibreán, agus nuair a chuaigh siad i seilbh na háite, sháigh siad isteach ding idir Dearga an Oirthir agus Dearga an Iarthair. Le cuidiú na nGearmánach, fuair na Bána an ceann is fearr ar na Dearga go sciobtha. Ón taobh eile de, bhí an Fhionlainn faoi smacht ag na Gearmánaigh anois. === Ról na Sualainne sa Chogadh === Níor ghlac an tSualainn páirt i gcogadh cathartha na Fionlainne, ach fuair ceanncheathrú na mBán tacaíocht agus cabhair ó 84 oifigeach deonach Sualannach. Thairis sin, tháinig díorma d'óglaigh Shualannacha go dtí an Fhionlainn faoi cheannas an Chaptaein Hjalmar Frisell le troid ar son chúis na mBán. Ní raibh mórán saighdiúirí sa bhriogáid Shualannach, agus b'fhearr cathlán a thabhairt ar an "mbriogáid" seo. Thairis sin, áfach, d'fhéach saighdiúirí Sualannacha le hOileáin Åland idir an Fhionlainn agus an tSualainn a shealbhú ar an 15 Feabhra 1918. Is í an tSualainnis an t-aon teanga amháin a labhraítear sna hoileáin, agus thug an tSualainn le fios gur "iarr muintir Åland orthu teacht chun fortachta" do na hoileáin. Is dóichí, áfach, go raibh lucht rialtais na Sualainne buartha faoi chomh cóngarach agus atá na hoileáin do phríomhchathair a dtíre. Ar an 5 Márta 1918, áfach, chuaigh na Gearmánaigh i dtír sna hoileáin, agus b'éigean do na Sualannaigh filleadh abhaile. Bhí an duine deireanach acu bailithe leis i dtús Mhí na Bealtaine. === An Cogadh san Aer === [[Íomhá:Kaksi_punaista_teloitetaan_Kiviniemessä_Karjalan_kannaksella_11.4.1918_(26364614704).jpg|mion|220px|Scuad lámhaigh bán, Kiviniemi]]Na haerfoirt mhíleata a bhí ag na Rúisigh san Fhionlainn, stop siad ag obair, nuair a d'fhill na heitleoirí go dtí an Rúis, agus an chuid ba mhó acu meáite ar pháirt a ghlacadh i gcogadh cathartha na tíre seo ar thaobh na "mBán" ansin. Fágadh dornán d'eitleáin Rúiseacha ag na Dearga, go háirithe muireitleáin - is é sin, eitleáin nach raibh ábalta tuirlingt ach ar an uisce. Ní raibh eitleoirí Fionlannacha ar fáil, agus mar sin, d'earcaigh na Dearga cúpla eitleoir Rúiseach a bhí fágtha san Fhionlainn. Thosaigh eitleoireacht na nDearg i gceart, nuair a cuireadh cúig eitleán ó Viipuri go Riihimäki faoi dheireadh Mhí Feabhra. Bhunaigh na Dearga aerscuadrúin i Heilsincí, in Tampere, in Utti in aice le Kouvola, agus in Viipuri. Ní féidir a rá go mbeadh "aerfhórsa" ag na Dearga, nó bhí gach aerscuadrún ag oibriú mar chuid de na trúpaí ar chathéadan a réigiúin féin. Bunaíodh scoil eitleoireachta i Heilsincí, ach níor chríochnaigh aon duine de na daltaí a chúrsa sular ghabh na Gearmánaigh agus na Bána an chathair. Maidir leis na heitleáin a tháinig go Riihimäki, fuair scuadrún Tampere dhá cheann acu agus cuireadh an chuid eile go Kouvola. Na heitleáin a cuireadh go Tampere, b'eitleán spiaireachta ceann acu, den tíopa Nieuport 10, agus b'eitleán trodaíochta an ceann eile, den chineál Nieuport 17. Chuaigh ceathrar eitleoirí Rúiseacha go Tampere freisin, maille le seisear meicneoirí, agus rinneadh an chéad eitilt chogaidh ar an 1 Márta 1918.[[Íomhá:Viipurin_lääninvankila_1918.jpg|mion|220px|Aibreán 1918: sléacht i bpríosún Vyborg. Dúnmharaíodh 30 garda bán]]Dealraíonn sé go raibh dhá eitleán eile ag na Dearga ar an bhfronta thoir. Shealbhaigh na Bána cúpla eitleán roimh dheireadh an chogaidh, agus an chuid eile ina dhiaidh, murar scriosadh sa chath iad. Bhíodh na heitleáin ag bailiú faisnéise, ag caitheamh buamaí nó duilleoga bolscaireachta agus ag iarraidh suíomh na hairtléire naimhdí a aithint, ach ní raibh mórán maithe iontu. Bhí cúiseanna éagsúla leis seo: ní raibh an cheannasaíocht ag oibriú go maith, agus bhí drochbhail ar na heitleáin, nó níor bhac na meicneoirí le caoi cheart a chur orthu. Bhí na heitleoirí Rúiseacha féin ar nós cuma liom. Fuair na Bána eitleáin ón tSualainn, agus tháinig siad i seilbh roinnt eitleán a d'fhág na Rúisigh ina dhiaidh. Tugadh ceithre eitleán, ceann acu den tíopa Morane-Saulnier Parasol agus an chuid eile den tíopa N.A.B. Albatros, ón tSualainn faoi dheireadh Mhí Feabhra. Bronntanais a bhí i gceist le dhá Albatros, agus ceannaíodh an tríú ceann ar airgead síos. Bhí sé de rún ag na Bána úsáid a bhaint as na heitleáin le tacaíocht a sholáthar do na trúpaí, ach ní raibh na heitleáin seo rófhreastalach ar imthosca an chogaidh chathartha. Ní raibh eitleoirí Fionlannacha ar fáil do na Bána ach an oiread, agus b'éigean dóibh dul i muinín eitleoirí agus meicneoirí Sualannacha. Fuair an Leifteanant Bertil Mårtenson oiliúint an eitleora sa Ghearmáin, ach d'fhan sé sa tír sin le heitleáin a cheannach don Fhionlainn, ionas nár ghlac sé páirt ar bith sa chogadh chathartha. I rith an chogaidh, bhí 29 Sualannach, 7 Rúiseach, 4 Fionlannach agus 2 Danmhargach ag eitilt in aerfhórsa na mBán. Ní raibh i gceist ach spiaireacht agus bailiú faisnéise. Tháinig eitleoirí Gearmánacha in éineacht leis na trúpaí Gearmánacha, ach ní raibh ról tábhachtach ag na heitleáin Ghearmánacha sa chogadh ach an oiread.[[Íomhá:Civil_War_Prison_Camp_in_Helsinki.png|mion|220px|Campa géibhinn in Suomenlinna, Heilsincí]] === An Sceimhle Polaitiúil === Bhí an foréigean polaitiúil - an Sceimhle Dearg agus an Sceimhle Bán, mar a deirtear - fite fuaite le cogadh na bliana 1918. Ba chúis náire don dá thaobh an oiread daoine is a cuireadh chun báis gan chúis cheart, agus rinneadh iarrachtaí na básuithe a mhíniú mar fhoréigean primitíbheach nach raibh go díreach ag teastáil ó aon duine de lucht an cheannais. Is é tuiscint na staraithe ar an mbliain 1918 inniu gur cuid dhoscartha den chogaíocht féin a bhí i gceist le sceimhliú na sibhialtach. Fuair an oirbheartaíocht seo spreagadh ó na cogaí cathartha a cuireadh roimh an gceann seo, ó na feachtais fhorleathana sceimhlithe le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, agus ón bhforéigean polaitiúil a bhí ag éirí coitianta san Fhionlainn roimh an gcogadh cathartha. B'é ba chuspóir leis an sceimhliú ná struchtúir chumhachta an namhad a scrios agus lagmhisneach a chur ar lucht a leanúna. Díoltas pearsanta nó áitiúil a bhí i gceist i gcéatadán áirithe de na básuithe, ach glactar leis go raibh an tríú cuid den Sceimhle Dearg pleanáilte d'aon turas ag lucht ceannais na nDearg. Maidir leis an Sceimhle Bán, tharla an chuid ba mhó de nuair a ghabh na Bána na críocha Dearga, agus is dóigh leis na staraithe gur cogaíocht phleanáilte eagraithe a bhí i gceist leis. Bhí an dá rialtas - idir Thoscaireacht Phobail na nDearg i Heilsincí agus Seanad na mBán in Vaasa - ag áitiú go raibh siad in aghaidh oirbheartaíocht an sceimhle. [[Íomhá:Rump_Parliament.jpg|mion|220px|"Dáil" i Heilsincí, 1918: oifigigh ón nGearmáin ar chlé, agus an Daonlathach Sóisialta Matti Paasivuori ina aonar ar dheis]] B'iad na Colúin Reatha (Fionlainnis: ''lentävät osastot'', nó "díormaí eitilteacha") a rinne an chuid ba mhó de na hainghníomhartha ar an dá thaobh. Is éard a bhí i gceist leis na Colúin Reatha ná trúpaí bailithe faisnéise nó trúpaí ruathair nach raibh beann ar bith acu ar lucht ceannais áitiúil nó réigiúnach na nDearg nó na mBán - bhí siad ag fáil a gcuid orduithe go díreach ó cheanncheathrú na nDearg nó na mBán. Bhí 10-80 saighdiúir i gcolún den chineál seo, agus capaill acu mar ghléas taistil. De ghnáth, bhí siad ní b'óige ná na Gardaí ar an bhfronta, nó d'fhéadfá teacht ar dhéagóirí óga sna colúin seo nach raibh ach trí nó ceithre bliana déag d'aois. Bhí fear fásta i gceannas ar na buachaillí seo, agus iad umhal dá údarás doshéanta. Bhíodh na colúin reatha ag bailiú faisnéise, ag déanamh ionsaithe tobanna i stíl treallchogaíochta, ag bású daoine a fuair breith an bháis nó ag marú rompu gan fios fátha ná siocair. ==== An Sceimhle Dearg ==== Mharaigh na Dearga timpeall ar mhíle go leith de shibhialtaigh sna críocha a bhí sealbhaithe acu. Básaíodh cuid mhaith acu i rith na Feabhra, nó timpeall ar sheacht gcéad duine. I Mí na Márta, mhaolaigh go mór ar an sceimhle, ach nuair a bhí an cogadh ag teip ar na Dearga agus an Bhealtaine ag teacht, chrom na Dearga ar a gcuid cimí a mharú arís. Is é an cuspóir a bhí leis an Sceimhle Dearg ná iad siúd a mharú a d'fhéadfadh a bheith báúil leis na Bána, toisc go raibh a leithéid de stádas acu sa tsochaí - is é sin, gníomhaithe de chuid na gCór Cosanta, tiarnaí talún, feirmeoirí saibhre, polaiteoirí, póilíní, múinteoirí, státseirbhísigh arda, bainisteoirí tionsclaíochta agus rachmasóirí. Mharaigh na Dearga cuid mhór ministrí de chuid na hEaglaise Liútaránaí, nó go háirithe faoin tuath, ba chuid den chóras traidisiúnta cumhachta iad, de réir na tuisceana a bhí ag na Dearga do na cúrsaí seo. Tharla cuid mhór d'ainghníomhartha na nDearg timpeall Kouvola nó sa cheantar in aice le Toijala. Is gnách "lárphointí an sceimhle" a thabhairt ar na háiteanna seo. Maraíodh 300-350 duine ansin. Ní mór éirleach Suinula a lua freisin. In Suinula i gceantar [[Kangasala]], mharaigh na Dearga cúigear ball déag den Chór Chosanta áitiúil ar an 31 Eanáir. Ar an 25 Aibreán, cuireadh 23 cime chun báis in [[Lappeenranta]], agus ar an 27 Aibreán, básaíodh 30 cime i bpríosún Viipuri. Thairis sin, básaíodh aon chime déag i gColáiste Pori ar an 6 Feabhra, agus lámhachadh seisear oibrí déag de chuid an chomhlachta úd A. Ahlström ar theorainn [[Pori]] agus [[Noormarkku]], in Koliahde, ar an 10 Márta 1918. ==== An Sceimhle Bán ==== [[Íomhá:Finnish_Civil_War_Memorial_Antrea.jpg|mion|220px|Cuimhneachán bán in Antrea (Kamennogorsk na Rúise inniu)]] Sa Sceimhle Bán, maraíodh idir lucht ceannais de chuid na nDearg agus dhaoine de na gnáthcheannairceoirí agus de lucht a dtacaíochta. Cuireadh an bhéim ba mhó orthu siúd a bhí i gceannas ar na Gardaí Dearga, a raibh lámh acu i gcúrsaí riaracháin na nDearg nó a ghlac páirt sa chogadh nó sa Sceimhle Dearg. B'iad na saighdiúirí Rúiseacha ba mhó a bhí thíos leis na básuithe i ndiaidh na gcathanna. Sa deireadh thiar thall, fuair timpeall ar 7,000-10,000 duine bás sa Sceimhle Bán, i bhfad níos mó ná sa Sceimhle Dearg. Ní san am céanna a thit an dá Sceimhle amach. I dtús an chogaidh, i bhFeabhra na bliana 1918, maraíodh timpeall ar 350 duine. Sa chéad mhí eile, cuireadh 500 duine chun báis, ach i rith an Aibreáin agus na Bealtaine, chuaigh an Sceimhle Bán go mór mór chun méadaíochta, nó lámhachadh beagnach dhá mhíle san Aibreán, agus níos mó ná ceithre mhíle sa Bhealtaine. Thosaigh an Sceimhle Bán i ndáiríre, nuair a gabhadh Varkaus, cathair a raibh na Dearga ina seilbh, agus í imdhruidte ag na Bána ó gach taobh. Nuair a ghabh na Bána an áit, agus na Gardaí Dearga cimithe acu, deirtear gur mharaigh siad duine as an deichniúr de na cimí, agus gur caitheadh crainn ar an té a chuirfí chun báis. Mar sin, is gnách "Crannchur Huruslahti" a thabhairt ar na básuithe in Varkaus - loch is ea Huruslahti a bhfuil an chathair tógtha ar an dá thaobh de. Is í fírinne na staire mar a thuigtear inniu é, áfach, ná gur tugadh aird ar ról na ndaoine sna Gardaí Dearga, agus go ndearnadh iarrachtaí gan ach an lucht ceannais a bhású. [[Íomhá:Pohjois-Haagan_veljeshauta.jpg|mion|220px|Olluaigh in Haaga, Heilsincí]] Tharla sluamharú eile in ospidéal Harmoinen ar an 10 Márta 1918. Ní bhfuair ach triúr déag bás, ach bhí siombaileachas an-tromchiallach ag baint leis na himeachtaí seo. Nuair a shealbhaigh na Bána ospidéal machaire na Croise Deirge in Harmoinen, mharaigh siad an t-iomlán, beagnach, de na Dearga a bhí á leigheas san ospidéal, chomh maith le cuid d'fhoireann an ospidéil. Nuair a shroich an sceimhle a bhuaicphointe, seachtain dheireanach an Aibreáin agus an chéad seachtain den Bhealtaine, bhí timpeall ar dhá chéad duine á gcur chun báis in aghaidh an lae. I rith Mhí na Bealtaine, lámhachadh 100-150 bean in Lahti a raibh baint acu leis na Dearga. Cuireadh timpeall ar 300-400 bean chun báis i ndiaidh na gcathanna. Is deacair a rá, áfach, cé a maraíodh go gairid i ndiaidh na gcathanna, nuair a bhí na Bána ag cur a gcuid cimí cogaidh chun báis, agus cé a fuair bás i bpáirc an áir. ==== Iarsmaí an Sceimhle ==== [[Íomhá:Vilhelm Thesleff.gif|mion|220px|An Maorghinearál Vilhelm Aleksander Thesleff]] Tháinig an sceimhle isteach úsáideach ag an dá thaobh sa chogadh chathartha. Ón taobh eile de, áfach, bhí an-leas á bhaint ag do chuid naimhde as na hainghníomhartha a rinne do chuid trúpaí, agus mar sin, d'iompaigh an sceimhle ina fháinne fí: bhí bolscaireacht na mBán ag áitiú go raibh an Sceimhle Bán riachtanach leis an Sceimhle Dearg a stopadh, agus a mhalairt á fhógairt ar an taobh eile den chlaí, ar ndóigh. Bhí ról tábhachtach ag na nuachtáin agus ag an mbolscaireacht sa chogadh seo. Bhí na nuachtáin ag insint scéalta uafáis faoi choireanna cogaidh an taoibh eile agus ag cóiriú is ag dathú na n-imeachtaí. Bhí an dá thaobh ag éileamh díoltais agus ag cur feillbhirt i leith an taoibh eile. Agus, ar ndóigh, bhí an dá chineál Gardaí ag léamh na bolscaireachta seo. Chreid siad nárbh í áit na trócaire áit an chatha, agus go raibh lucht an taoibh eile meáite ar na stéigeacha a stealladh asat ach tú féin teacht rompu. I ndiaidh an chogaidh, is fada a bhí an ghoimh ag goilleadh orthu siúd a chaill cairde nó gaolta sa chogadh, agus na glúnta a tháinig ina ndiaidh sin féin, ba dual dóibh comhionannú a dhéanamh le taobh a muintire féin sa chogadh. Inniu, áfach, tá an ghoimh ag cneasú sa deireadh, agus na daoine in ann a admháil go raibh an dá thaobh ciontach in ainghníomhartha. Tríd is tríd, bhí an Fhionlainn i bhfad ag teacht chuici féin i ndiaidh an chogaidh, agus is féidir a rá go bhfuil an seanfhaltanas le haithint in áiteanna inniu féin. === Deireadh an Chogaidh === Faoi bhrú an ionsaí a bhí á thabhairt ag na Bána agus ag na Gearmánaigh in éineacht, b'éigean don Toscaireacht Phobail Heilsincí a thréigean ar an 8 Aibreán agus aghaidh a thabhairt ar Viipuri. Ar an 25 Aibreán, d'éalaigh an chuid ba mhó acu ar aghaidh go dtí Cathair Pheadair. Bhain teitheadh seo na gceannairí an-mhealladh as na Gardaí Dearga. Na carbháin mhóra de Dhearga a bhí ag iarraidh éalú as an tír, ghéill siad iad féin do na Bána sa deireadh idir Lahti agus Hämeenkoski (nó "Koski", san am sin) i dtús Mhí na Bealtaine. Scoir an cúpla dornán deireanach de na Gardaí Dearga den chath i réigiún Kymenlaakso ar an 5 Bealtaine 1918. Tháinig deireadh leis an gcogadh, nuair a chúlaigh na saighdiúirí Rúiseacha ó bhunáit mhíleata Ino i gCuing na Cairéile ar an 14/15 Bealtaine. Bhí Gardaí Dearga na Fionlainne cloíte. Ar dtús, bhí gluaiseacht an lucht oibre san Fhionlainn ag cloí leis an síochánachas, ach anois, briseadh an cath orthu i gcogadh cathartha. Cuid de na ceannairí, chuir siad lámh ina mbás féin. Na Gardaí Dearga a tháinig ina mbeo as an gcogadh agus as an sceimhle, imtheorannaíodh sna campaí géibhinn iad le fanacht leis an tsaoirse nó leis an mbás. [[Íomhá:Rüdiger von der Goltz.jpg|mion|220px|An Maorghinearál Rüdiger von der Goltz]] D'fhill na Seanadóirí ó Vaasa go Heilsincí ar an 4 Bealtaine 1918. Níorbh é an tArm Bán a chuir fáilte rompu, ach na saighdiúirí Gearmánacha agus an Maorghinearál Rüdiger von der Goltz, "fíorcheann stáit na Fionlainne". Beag beann ar na Gearmánaigh, d'eagraigh an Ginearál Mannerheim paráid dá chuid díormaí féin i Heilsincí ar an 16 Bealtaine 1918. Ní raibh comhchainteanna síochána ar siúl idir na Bána agus na Dearga riamh, agus níor síníodh conradh síochána ar bith ach an oiread. == Na hImeachtaí i nDiaidh an Chogaidh == Tháinig deireadh leis an gCogadh Cathartha ar an 14/15 Bealtaine 1918 (gabhadh Fort Ino ar an 15 Bealtaine<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fort Ino|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fort_Ino&oldid=920817035|journal=Wikipedia|date=2019-10-12|language=en}}</ref>). Ach má tháinig féin, bhí iarsmaí an chogaidh ag goilliúint ar an tír ar feadh roinnt mhaith blianta. Rinne an cogadh dochar mór do shochaí na Fionlainne, agus easaontas ag scoilteadh na bhFionlannach ina dhá champa. Ní hamháin go raibh dhá thaobh an chogaidh in achrann a chéile - ní raibh na Bána go léir ag teacht le chéile ach an oiread. Bhí cuid de na Bána ag tacú leis an monarcacht agus iad ag iarraidh srianta a choinneáil leis an daonlathas. An chuid eile, arís, bhí siad ag tacú leis an bpoblacht, le daonlathas cuimsitheach agus le leasuithe parlaiminteacha. Bhí na coimeádaigh antoisceacha ag cur in aghaidh an pharlaiminteachais ó thús. Maidir leis na coimeádaigh mheasartha, bhí siad ag tacú leis an bparlaiminteachas ar dtús, ach tháinig athrú intinne orthu i ndiaidh an chogaidh. B'í ceist an bhunreachta an rud ba mhó a scoilt na Bána. Bhí an chuid ba mhó de na coimeádaigh agus de na neamh-Shóisialaithe eile barúlach, i ndiaidh agus de thoradh an chogaidh, gur chóir na Gearmánaigh a choinneáil san Fhionlainn a fhad agus ab fhéidir. Thairis sin, bhí na gníomhaithe náisiúnaíocha ag dréim le cuidiú ón nGearmáin chun Oirthear na Cairéile a shealbhú ón Rúis. Thit gluaiseacht an lucht oibre as a chéile freisin, forbairt a thosaigh chomh fada siar le Mí Eanáir 1918. Roghnaigh cuid den ghluaiseacht - na Daonlathaigh Shóisialta - an comhoibriú parlaiminteach leis na neamh-Shóisialaithe. An chuid eile, tugadh Sóisialaithe Clé orthu. Ní raibh mórán difríochta idir iadsan agus na Cumannaigh Réabhlóideacha, a bhí tar éis éalú go dtí an Rúis agus iad ag beartú réabhlóid a chur i gcrích san Fhionlainn le tacaíocht na mBoilséiveach Rúiseach. [[Íomhá:P. E. Svinhufvud.png|mion|220px|P. E. Svinhufvud]] B'é P. E. Svinhufvud a bhí ina Uachtarán sealadach, nó ina Stíobhard Stáit - ceapadh ina cheann stáit é ar an 18 Bealtaine 1918. Maidir leis an rialtas, b'é Seanad buirgéiseach J. K. Paasikivi a bhí ag déanamh an ghnó sin. Bhí an pharlaimint ag obair freisin, ach ar ndóigh, ní raibh an chuid is mó de na feisirí Sóisialacha ag glacadh páirte - bhí siad marbh nó cimithe. Thairis sin, chaith Impireacht na Gearmáine a scáth ar an tír go léir, a fhad is a d'fhan a cuid trúpaí ar garastún san Fhionlainn. Bhí geilleagar na tíre in ísle brí ar fad. Ní raibh a dhath á iompórtáil ná á easpórtáil, agus bhí idir amhábhair agus lucht oibre ag rith gann ar an tionsclaíocht. Thairis sin, bhí na Fionlannaigh tar éis conradh trádála a shíniú leis an nGearmáin, conradh a chuir srianta le heaspórtáil na dtráchtearraí Fionlannacha. Níor tháinig an tír chuici féin ó thaobh na heacnamaíochta de ach i lár na bhfichidí. B'iad an lucht oibre agus na státseirbhísigh ba mhó a bhí thíos leis an gcúlú eacnamaíochta. Maidir leis na feirmeoirí, áfach, bhí siadsan ag saothrú go maith de réir mar a bhí an bia ag éirí daor. B'í an fhadhb ba mhó sa bhliain 1918 an ganntanas bia. Níor tháinig biseach ar na cúrsaí ach sa bhliain 1919, nuair a thosaigh an bia ag tonnadh isteach ón gcoigríoch. [[Íomhá:JK-Paasikivi-1947.jpg|mion|220px|J. K. Paasikivi]] Ní raibh gach duine sásta leis an "gclaonadh Gearmánach" (''saksalaissuuntaus'') seo. Thar aon duine eile, bhí an Ginearál Mannerheim barúlach nár chóir do na Fionlannaigh an iomarca a ghéilleadh do na Gearmánaigh, agus sa deireadh, d'éirigh sé as ar an 30 Bealtaine 1918. Na Feisirí a bhí fágtha de pharlaimint na Fionlainne - 111 duine den dá chéad - roghnaigh siad bratach nua don Fhionlainn - bratach na croise goirme, atá in úsáid sa lá atá inniu ann. Roimhe sin, bhí na Fionlannaigh ag baint úsáide as bratach dhearg a raibh leon órga uirthi, an leon céanna atá in armas na Fionlainne. I ndiaidh an chogaidh, áfach, bhí an dath dearg ceangailte go ródhlúth den tSóisialachas. Faoi bhrú na Gearmáine, mhol an Seanad don Pharlaimint prionsa Gearmánach, Friedrich Karl Prinz von Hessen, a cheapadh mar Rí don Fhionlainn. Ar an 9 Deireadh Fómhair 1918, ghéill an Pharlaimint don bhrú seo. Bhí an tír ina ríocht anois, ach níor tháinig an Rí i seilbh a ríchathaoireach riamh. Bhí ceapachán an Rí bunaithe ar bhunreacht na Sualainne ón mbliain 1772, bunreacht a bhí i bhfeidhm san Fhionlainn fiú i mblianta na hArd-Diúcachta. Bhí an bunreacht seo ina chnámh spairne, áfach, nó bhí na poblachtánaigh den tuairim go raibh an Fhionlainn ina Poblacht ó lá fógartha an neamhspleáchais (an 6 Nollaig 1917), agus nach raibh de dhíth ach deimhniú foirmeálta na fírice comhlíonta seo a chur leis an mbunreacht. [[Íomhá:General Mannerheim 1918.jpg|mion|220px|Méara Heilsincí ag cur fáilte roimh Mannerheim, 16 Bealtaine 1918]] Bhí na monarcaithe den tuairim nár glacadh ach le "prionsabal na poblachta", agus cibé scéal é, bhí an chuma ag teacht ar an scéal nach mbeadh formhór na mbuirgéiseach sásta leis an bpoblacht. Ní raibh na monarcaithe sásta leis an seanbhunreacht Sualannach ach an oiread, áfach. Theastaigh uathu monarcacht nua-aoiseach a chur ar bun, agus bheadh bunreacht nua de dhíth chuige sin. === Áit na Fionlainne === Is é an cur síos a thugann na staraithe ar staid na Fionlainne ó thaobh an pholasaí eachtraigh de i samhradh na bliana 1918 gur coilíneacht, coimirceas nó bunáit mhíleata de chuid na Gearmáine a bhí inti. Sa bhliain 1914, fuair na Fionlannaigh iad féin idir dhá thine Bealtaine - an Ghearmáin agus an Rúis Impiriúil, an mháthairthír - ach ansin, thuirsigh an cogadh fada an dá thír. I Mí na Nollag 1917, fuair an Fhionlainn a deis: bhí an Rúis agus an Ghearmáin sáite i gcomhchainteanna síochána (ón 6 Nollaig 1917 i leith), ní raibh na saighdiúirí Gearmánacha ag ascnamh ar an bhfronta thoir, agus bhí an Rúis Shóivéadach ina praiseach. Ar feadh tamaillín, bhí sé fágtha faoi na Fionlannaigh féin slán a fhágáil ag an Rúis agus neamhspleáchas iomlán a bhaint amach. B'é an neamhspleáchas an t-aon rud amháin a raibh formhór mór na bhFionlannach ar aon fhocal faoi, agus mar sin, d'éirigh leis an tír an deis seo a thapú. [[Íomhá:Kaarlo Juho Ståhlberg 1919.jpg|mion|220px|Kaarlo Juho Ståhlberg]] Ó nach raibh na Fionlannaigh ar aon fhocal faoi mhórán eile, d'éirigh ina chogadh eatarthu. Idir an dá linn, thosaigh an cogadh arís idir an Rúis agus an Ghearmáin (ar an 18 Feabhra 1918). Na daoine céanna a bhain neamhspleáchas amach don Fhionlainn gan fuil ar bith a dhoirteadh i Mí na Nollag 1917, d'fhág siad an neamhspleáchas sin uathu arís, nuair a thug siad cuireadh don Ghearmáin an tír a ghabháil agus a thabhairt chun síochána. Ina dhiaidh sin, ní raibh cinniúint na Fionlainne fágtha faoi na Fionlannaigh a thuilleadh - bhí sí ag brath ar chríochthoradh an mhórchogaidh. === An Fhuascailt sa Ghearmáin === [[Íomhá:Väinö Tanner.jpg|mion|220px|[[Väinö Tanner]]]] Ar an 11 Samhain 1918, thit an tóin as Impireacht na Gearmáine, agus tháinig deireadh leis an gCéad Chogadh Domhanda. Thug an prionsa Friedrich Karl suas coróin na Fionlainne ar an 14 Nollaig, agus bhailigh na saighdiúirí Gearmánacha leo as an bhFionlainn ar an 16 Nollaig. Ní raibh aon duine san Fhionlainn ag iarraidh monarcacht a dhéanamh den tír a thuilleadh, agus b'iad na poblachtánaigh a fuair an ceann ab fhearr. Gaireadh poblacht dhaonlathach den tír sa deireadh, ar an 17 Iúil 1919, le caoinchead na Sasanach agus na Meiriceánach, a thug aitheantas do neamhspleáchas na Fionlainne ar an 6 nó ar an 7 Bealtaine 1919. Socraíodh an caidreamh idir an Fhionlainn agus an Rúis le Conradh Síochána Tartu a síníodh ar an 14 Deireadh Fómhair 1920. Ar an 25 Iúil 1919, chuaigh an chéad Uachtarán i gceannas ar an tír i ndiaidh toghchán daonlathach - Kaarlo Juho Ståhlberg, agus sna holltoghcháin i Mí na Márta 1919, d'éirigh go gleoite leis na Daonlathaigh Shóisialta faoi cheannas [[Väinö Tanner]], Sóisialaí mór le rá nár thug tacaíocht do na Dearga sa chogadh. == Íobartaigh an Chogaidh == {| border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" align="center" style="text-align: right;" class="wikitable" |- ! colspan="5" style="background-color: #cfcfcf; text-align: center;" | Íobartaigh an Chogaidh |- style="background-color: #dfdfdf;" ! style="text-align: left;" | An cineál báis !! Gardaí Dearga agus daoine de lucht a dtacaíochta !! Gardaí Bána agus daoine de lucht a dtacaíochta !! Daoine Eile !! Iomlán |- | style="text-align: left;" | Daoine a fuair bás i bpáirc an áir, le linn na gcathanna | 5 199 | 3 414 | 790 | 9 403 |- | style="text-align: left;" | Daoine a cuireadh chun báis de réir bhreith na cúirte dlí nó ina huireasa, daoine a dúnmharaíodh nó a feallmharaíodh | 7 370 | 1 424 | 926 | 9 720 |- | style="text-align: left;" | Daoine a fuair bás sa champa géibhinn | 11 652 | 4 | 1 790 | 13 446 |- | style="text-align: left;" | Daoine a fuair bás go gairid i ndiaidh a scaoilte saor as an gcampa géibhinn | 607 | - | 6 | 613 |- | style="text-align: left;" | Daoine a ndeachaigh ceal iontu | 1 767 | 46 | 380 | 2 193 |- | style="text-align: left;" | Daoine a cailleadh ar dhóigh eile fós | 443 | 291 | 531 | 1 265 |- ! style="text-align: left;" | Iomlán ! 27 038 ! 5 179 ! 4 423 ! 36 640 |- | colspan=5 style="text-align: left;" | <small>''Foinse: [http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 Cartlann Náisiúnta na Fionlainne – Na Básanna Cogaidh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150310022523/http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 |date=2015-03-10 }}''</small> |} == An Cogadh Cathartha i gCultúr na Fionlainne == === Litríocht === ==== F. E. Sillanpää ==== [[Íomhá:FransEemilSillanpää.jpg|mion|220px|[[Frans Eemil Sillanpää]]]] Scríobh [[Frans Eemil Sillanpää]], a bhí le [[Duais Nobel na Litríochta]] a bhaint amach sa bhliain 1939, an chéad úrscéal faoin gcogadh chomh luath leis an mbliain 1919, ''Hurskas kurjuus'' ("An Cruatan Cráifeach"). Sa leabhar seo, ghlac sé trua leis na Gardaí Dearga, nó thug sé cur síos ar Juha Toivola, bochtán a bhí chomh dall aineolach is nach raibh sé in ann mórán céille a bhaint as an gcogadh, cé go ndeachaigh sé sna Dearga chomh maith le duine, agus cuireadh chun báis é sa deireadh. ==== Jarl Hemmer ==== Sa bhliain 1931, d'fhoilsigh an scríbhneoir Sualainnise [[Jarl Hemmer]] an t-úrscéal ''En man och hans samvete'' ("Fear agus a Choinsias"), a chaith súil dhaonnachtúil ar an gcogadh. Thuill an leabhar Duais Litríochta Chríoch Lochlann dó. [[Íomhá:Jarl-Hemmer.jpg|mion|220px|Jarl Hemmer]] ==== Väinö Linna ==== B'é mórúrscéal [[Väinö Linna]], ''Täällä Pohjantähden alla'' ("Anseo faoin Réalta Thuaidh"), an saothar litríochta ba thábhachtaí a chuaigh i ngleic le himeachtaí an chogaidh. Tháinig sé i gcló ina thrí imleabhar thart faoin mbliain 1960, agus é ag cardáil an chogaidh mar a chonacthas do na Dearga é. D'athraigh sé dearcadh na bhFionlannach ar imeachtaí na bliana 1918 ó bhonn. ==== Viljo Kajava ==== Sna 1960idí a d'fhoilsigh an file [[Viljo Kajava]] a bhailiúchán filíochta faoin gcogadh, ''Tampereen runot'' ("Na Dánta ó Tampere"). [[Íomhá:Leena Lander - Kerava 2012 C IMG 3289.JPG|mion|220px|Leena Lander]] ==== Leena Lander ==== Le déanaí, foilsíodh a lán úrscéalta tábhachtacha faoin gcogadh seo. Sa bhliain 2003, tháinig an t-úrscéal úd ''Käsky'' ("An tOrdú") ó pheann [[Leena Lander]]. Scríbhneoir tíriúil creidiúnach í Lander a bhfuil a lán úrscéalta dúisitheacha foilsithe aici, agus í tar éis seal fada a chaitheamh in Éirinn fosta. Léirigh Amharclann an Raidió san Fhionlainn leagan drámatúil dá húrscéal sa bhliain 2004 faoin teideal ''Susijahti'' ("Seilg an Mhic Thíre"), agus sa bhliain 2008, scannánaíodh an t-úrscéal. [[Íomhá:Antti Tuuri IMG 8543 C.jpg|mion|220px|Antti Tuuri]] ==== Antti Tuuri ==== Sna blianta 2006-2008, d'fhoilsigh an scríbhneoir [[Antti Tuuri]] trí úrscéal faoi imeachtaí na bliana 1918: ''Suuri asejuna Pietarista'' ("Traein Mhór na nArm ó Chathair Pheadair"), ''Kylmien kyytimies'' ("Gíománach na Marbhán"), agus ''Surmanpelto'' ("Gort an Bháis"). ==== Kjell Westö ==== Déanann an duais-úrscéal Sualainnise le [[Kjell Westö]] ón mbliain 2006, ''Där vi en gång gått'' ("An Áit a nDeachamar Lá den tSaol"), trácht áirithe ar an gcogadh freisin. [[Íomhá:Kjell Westö 01.JPG|mion|220px|Kjell Westö]] === Scannáin === Ar dtús, b'fhearr leis na stiúrthóirí Fionlannacha gan an cogadh seo a chardáil mar phríomhthéama ina gcuid scannán, cé go ndearnadh an corrthrácht air, mar shampla, sa scannán ''Silja, nuorena nukkunut'' ("Silja, a fuair bás go hóg") le Jack Witikka ón mbliain 1956. (Bhí an scannán bunaithe ar an úrscéal ''Nuorena nukkunut'' le Frans Eemil Sillanpää.) Sa bhliain 1957, scannánaigh an stiúrthóir Toivo Jalmari Särkkä úrscéal Jarl Hemmer, ''En man och hans samvete'', faoin teideal Fionlainnise ''1918 - mies ja hänen omatuntonsa'' ("1918 - fear agus a choinsias"). Sna seascaidí agus sna seachtóidí, chuaigh trí imleabhar an úrscéil ''Täällä Pohjantähden alla'' ar an scáileán chomh maith, agus b'é an stiúrthóir Edvin Laine a rinne an obair. Ó na nóchaidí i leith, rinneadh sraith de scannáin mhaithe faoi imeachtaí na bliana 1918, cosúil le ''Aapo'' (ainm an phríomhcharachtair) le Tero Jartti, a chaitheann súil ar chinniúint aon duine amháin sna Gardaí Dearga. Tá ''Aapo'' bunaithe ar ghearrscéal leis an scríbhneoir Runar Schildt. Sa bhliain 1997, léiríodh an scannán ''Lunastus'' ("Slánú"), a thugann cur síos ar choimhlintí inmheánacha an mhinistir Phrotastúnaigh le linn an chogaidh. Sa bhliain 2007, tháinig an scannán ''Raja 1918'' ("An Teorainn sa bhliain 1918") ar an scáileán, agus sa bhliain 2008, scannánaíodh ''Käsky'' ("An tOrdú"), úrscéal [[Leena Lander]]. == Féach freisin == * [[Neamhspleáchas na Fionlainne]] * [[C. G. E. Mannerheim]] * [[Réabhlóid na Rúise 1917]] * [[Cogadh Cathartha na Rúise]] * [[Cogadh an Gheimhridh]] == Tagairtí == {{reflist}} == Foinsí == * Risto Alapuro (1988): ''State and revolution in Finland'' ("An Stát agus an Réabhlóid san Fhionlainn"). ISBN 0-520-05813-5. * Risto Alapuro (1992): ''Valta ja valtio - miksi vallasta tuli ongelma 1900-luvun vaihteessa''. ("An Stát agus an Chumhacht - Cén Fáth a Raibh Ceist na Cumhachta ina Fadhb faoi Chasadh an Chéid.") Sa leabhar: Haapala, P. (Eag.) ''Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta'' ("An Geilleagar, an Chumhacht, agus an Stát - Saothair Thaighde faoin bhFionlainn sa naoú haois déag"), lch. 251–267. ISBN 951-9066-53-5. * Risto Alapuro (1993): ''Vallankumous''. ("An Réabhlóid".) San iris ''Historiallinen Aikakauskirja 2/1993'', le léamh ar an Idirlíon: [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/vallankumous.htm] * Osmo Apunen (1987): ''Rajamaasta tasavallaksi''. ("Na Críocha ag Iompú ina bPoblacht".) Sa leabhar: Blomstedt, Y. (Eag.) ''Suomen historia 6, Sortokaudet ja itsenäistyminen'' ("Stair na Fionlainne, Cuid a Sé, Blianta an Rúiseachais agus Tús an Neamhspleáchais"), lch. 47–404. ISBN 951-35-2495-7. * Reino Arimo (1991): ''Saksalaisten sotilaallinen toiminta Suomessa 1918''. ("Gníomhaíocht Mhíleata na nGearmánach san Fhionlainn sa bhliain 1918".) ISBN 951-96174-4-2. * Juhana Aunesluoma & Martti Häikiö (Eag.) (1995): ''Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas''. ("Cogadh Saoirse na Fionlainne 1918. Mapaí agus Treoirleabhar Taighde".) ISBN 951-0-20174-X. * Jari Eerola & Jouni Eerola (1998): ''Henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918''. ("Na Taismigh i gCogadh Cathartha na Fionlainne 1918".) ISBN 952-91-0001-9. * Carl Enckell (1956): ''Poliittiset muistelmani I''. ("Mo Chuid Cuimhní Cinn ó Shaol na Polaitíochta, Imleabhar a hAon"), gan ISBN. * Pertti Haapala (1986): ''Tehtaan valossa. Teollistuminen ja työväestön muodostuminen Tampereella 1820–1920''. ("Le Solas na Monarchan. Forbairt na Tionsclaíochta agus an Lucht Oibre in Tampere sna blianta 1820-1920") ISBN 951-9254-75-7. * Pertti Haapala (1992): ''Työväenluokan synty''. ("Cruthú an Lucht Oibre".) Sa leabhar: Haapala, P. (Eag.) Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta, lch. 227–249. ISBN 951-9066-53-5. * Pertti Haapala (1993): ''Luokkasota''. ("Cogadh na nAicmí".) San iris ''Historiallinen Aikakauskirja'' 2/1993, le léamh ar an Idirlíon [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/luokkasota.htm] * Pertti Haapala (1995): ''Kun yhteiskunta hajosi, Suomi 1914–1920''. ("Nuair a Thit an tSochaí as a Chéile. An Fhionlainn sna blianta 1914-1920".) ISBN 951-37-1532-9. * Pertti Haapala (2008): ''Monta totuutta''. ("Is Iomaí Cineál Fírinne".) Sa leabhar: Hoppu, T. et al. (Eag.) ''Tampere 1918'', lch. 255–261. ISBN 978-951-609-369-0. * Viktor Holodkovski (de réir thraslitriú an Bhéarla: ''Viktor Kholodkovskiy''.) (1978): ''Suomen työväen vallankumous 1918''. ("Réabhlóid an Lucht Oibre san Fhionlainn 1918".) Foilsitheoirí Progress, Moscó. * Tuomas Hoppu (2007): ''Tampereen taistelun tappiot 1918''. ("Na Taismigh i gCath Tampere".) ''Sotahistoriallinen Aikakauskirja 26'', lch. 8–32. ISSN-0357-816-X. * Tuomas Hoppu (2008): ''Punaisten asejunasta rintamataisteluihin''. ("Ó Thraein Armtha na nDearg go dtí Cathanna an Fhronta".) Sa leabhar: Hoppu, T. et al. (Eag.) ''Tampere 1918'', lch. 56-61. ISBN 978-951-609-369-0. * Osmo Jussila (2004): ''Suomen Suuriruhtinaskunta 1809–1917''. ("Ard-Diúcacht na Fionlainne sna Blianta 1809-1917".) ISBN 951-0-29500-0. * Osmo Jussila, Seppo Hentilä & Jukka Nevakivi (2006): ''Suomen poliittinen historia 1809–2006''. ("Stair Pholaitiúil na Fionlainne 1809-2006".) ISBN 951-0-31572-9. * Osmo Jussila (2007): ''Suomen historian suuret myytit''. ("Na Miotais Mhóra i Stair na Fionlainne".) ISBN 978-951-0-33103-3. * Jukka Kekkonen (1991): ''Laillisuuden haaksirikko, rikosoikeudenkäyttö Suomessa vuonna 1918''. ("Longbhriseadh na Dlíthiúlachta. Cleachtadh an Dlí Choiriúil san Fhionlainn sa Bhliain 1918") ISBN 951-640-547-9. * Jorma Keränen (Eag.) (1992): ''Suomen itsenäistymisen kronikka''. ("Croinic Neamhspleáchas na Fionlainne".) ISBN 951-20-3800-5. * Eino Ketola (1987): ''Kansalliseen kansanvaltaan. Suomen itsenäisyys, sosiaalidemokraatit ja Venäjän vallankumous 1917''. ("Ar an mBóthar Ard go Daonlathas an Phobail. Neamhspleáchas na Fionlainne, na Daonlathaigh Shóisialta agus Réabhlóid na Rúise sa Bhliain 1917".) ISBN 951-30-6728-9. * Matti Klinge (1997): ''Keisarin Suomi''. ("An Fhionlainn Impiriúil".) ISBN 951-50-0682-1. * Laura Kolbe & Samu Nyström (2008): ''Helsinki 1918. Pääkaupunki ja sota''. ("Heilsincí 1918. An Phríomhchathair agus an Cogadh".) ISBN 978-952-492-138-1. * Matti Lackman (2000): ''Suomen vai Saksan puolesta? Jääkäreiden tuntematon historia''. ("Ar Son na Fionlainne nó na Gearmáine? Stair Anaithnid na nÓglach Fionlannach sa Ghearmáin".) ISBN 951-1-16158-X. * Jussi T. Lappalainen (1981): ''Punakaartin sota'', I–II. ("Cogadh na nGardaí Dearga". Imleabhar a hAon, Imleabhar a Dó.) ISBN 951-859-071-0, ISBN 951-859-072-9. * Jussi T. Lappalainen, Juhani Piilonen, Osmo Rinta-Tassi agus Marja-Leena Salkola (1989): ''Yhden kortin varassa''. ("In Aghaidh an Easa".) ISBN 951-861-638-8. * Eila Linnanmäki (2005): ''Espanjantauti Suomessa. Influenssaepidemia 1918–1920''. ("[[An Fliú Mór]] san Fhionlainn. Eipidéim an Fhliú sna Blianta 1918-1920".) ISBN 951-746-716-8. * Ohto Manninen (Eag.) (1992–1993): ''Itsenäistymisen vuodet 1917–1920'' ("Túsbhlianta an Neamhspleáchais"), imleabhair I–III. ISBN 951-37-0730-X. * Ohto Manninen (1993): ''Vapaussota''. ("Cogadh na Saoirse".) ''Historiallinen Aikakauskirja'' 2/1993, le léamh ar an Idirlíon [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/vapaussota.htm] * Turo Manninen (1982): ''Vapaustaistelu, kansalaissota ja kapina. Taistelun luonne valkoisten sotapropagandassa vuonna 1918''. ("An Troid ar son na Saoirse, an Cogadh Cathartha agus an Cheannairc. Tuiscint na Bolscaireachta Báine ar an gCogadh sa bhliain 1918".) ISBN 951-678-709-6. * Turo Manninen: ''Mannerheim ja tammisunnuntain myytti''. ("Mannerheim agus Miotas an Domhnaigh i Mí Eanáir".) Foilsithe sa nuachtán úd ''Kaleva'' ar an 27 Eanáir 2008, lch. 40-41. * Risto Marjomaa (2004): ''Maailmanvallankumouksen liepeillä''. ("Ar Imeall na Réabhlóide Domhanda".) VNKJS 4/2004. ISBN 952-5354-46-6. * Jukka Mattila & Jarkko Kemppi (2007): ''Suomen vapaussota 1918''. ("Cogadh Saoirse na Fionlainne 1918".) ISBN 978-952-5485-03-5. * Henrik Meinander (1999): ''Tasavallan tiellä''. ("I dTreo na Poblachta".) ''Siteet katkeavat'' (teideal na caibidle: "Scaoiltear na naisc"), lch. 11–52. ISBN 951-50-1055-1. * Henrik Meinander (2006): ''Suomen historia. Linjat, rakenteet, käännekohdat''. ("Stair na Fionlainne. Na Línte, na Struchtúir, na Crosbhealaí".) ISBN 951-0-30809-9. * James Millar (Eag.) (2004): ''Red Guards''. ("Na Gardaí Dearga".) Sa leabhar: ''Encyclopedia of Russian History''. ("Ciclipéid Stair na Rúise".) Lch. 1274. ISBN 0-02-865907-4. * Jaakko Numminen (Eag.) (1989): ''Lenin ja Suomi'' ("Léinín agus an Fhionlainn"), imleabhar a dó. ISBN 951-860-402-9. * Jaakko Paavolainen (1966): ''Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, 1 Punainen terrori''. ("An Foréigean Polaitiúil san Fhionlainn sa Bhliain 1918, imleabhar a hAon: An Sceimhle Dearg".) Gan ISBN. * Jaakko Paavolainen (1967): ''Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, 2 Valkoinen terrori''. ("An Foréigean Polaitiúil san Fhionlainn sa Bhliain 1918, imleabhar a Dó: An Sceimhle Bán".) Gan ISBN. * Jaakko Paavolainen (1971): ''Vankileirit Suomessa 1918''. ("Na Campaí Géibhinn san Fhionlainn sa Bhliain 1918".) ISBN 951-30-1015-5. * Jaakko Paavolainen (1974): ''Suomen kansallinen murhenäytelmä''. ("Traigéid Náisiúnta na Fionlainne".) ISBN 951-30-2329-X. * Ulla-Maija Peltonen (2003): ''Muistin paikat. Vuoden 1918 sisällissodan muistamisesta ja unohtamisesta''. ("Áiteanna na Cuimhne. An Dóigh ar Coinníodh Cuimhne ar Chogadh Cathartha na Bliana 1918 agus an Dóigh ar Ligeadh i nDearmad é".) ISBN 951-746-468-1. * Juhani Piilonen (1997): ''Sastamalan historia 3, vuodet 1860–1920''. ("Stair Sastamala, Imleabhar a Trí, na Blianta 1860-1920".) ISBN 951-97691-0-2. * Viljo Rasila (1968): ''Kansalaissodan sosiaalinen tausta''. ("Cúlra Sóisialta an Chogaidh Chathartha".) Tammi. * Hannu Rautkallio (1977): ''Kaupantekoa Suomen itsenäisyydellä''. ("Ag Gáinneáil le Neamhspleáchas na Fionlainne".) ISBN 951-0-08492-1. * Aapo Roselius (2006): ''Amatöörien sota - rintamataisteluiden henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918''. ("Cogadh na nAmaitéarach - na Taismigh sna Cathanna Fronta le linn Chogadh Cathartha na Fionlainne 1918".) VNKJS 1/2006. ISBN 952-5354-92-X * Marja-Leena Salkola (1985): ''Työväenkaartien synty ja kehitys 1917–1918 ennen kansalaissotaa'' ("Cruthú agus Forbairt na nGardaí Lucht Oibre 1917-1918 roimh an gCogadh Cathartha"), iml. I–II. ISBN 951-859-739-1, ISBN 951-859-740-5. * Raimo Salokangas (2003): ''Millainen itsenäinen Suomi?'' ("Cén Cineál Neamhspleáchais don Fhionlainn?") Sa leabhar: Zetterberg, S. (Eag.) ''Suomen historian pikkujättiläinen'' ("Eolaire Stair na Fionlainne"), lch. 597–613. ISBN 951-0-27365-1. * Aatos Tanskanen (1978): ''Venäläiset Suomen sisällissodassa vuonna 1918'' ("Na Rúisigh i gCogadh Cathartha na Fionlainne sa Bhliain 1918"), Acta Universitatis Tamperensis serA, vol 91, Ollscoil Tampere. ISBN 951-44-0668-0. * Marko Tikka (2004): ''Kenttäoikeudet. Välittömät rankaisutoimet Suomen sisällissodassa 1918''. ("Na Cúirteanna Machaire. Na Pionóis Láithreacha i gCogadh Cathartha na Fionlainne 1918".) ISBN 951-746-651-X. * Marko Tikka (2006): ''Terrorin aika. Suomen levottomat vuodet 1917–1921''. ("Ré an Sceimhle. Blianta Corracha na Fionlainne 1917-1921".) ISBN 951-20-7051-0. * Mikko Uola (1998): ''Seinää vasten vain; poliittisen väkivallan motiivit Suomessa 1917–1918''. ("In Aice an Bhalla Leat! Tucaidí an Fhoréigin Pholaitiúil san Fhionlainn 1917-1918".) ISBN 951-1-5440-0. * Anthony F. Upton (1980–1981): ''Vallankumous Suomessa 1917–1918'' ("An Réabhlóid san Fhionlainn 1917-1918"), iml. I–II. ISBN 951-26-1828-1, ISBN 951-26-2022-7. * Vesa Vares (1998): ''Kuninkaantekijät. Suomalainen monarkia 1917–1919, myytti ja todellisuus''. ("Lucht Ceaptha an Rí. Monarcacht na Fionlainne 1917-1919, an Miotas agus an Fhírinne") ISBN 951-0-23228-9. * Lars Westerlund (Eag.) (2004): ''Sotaoloissa vuosina 1914–1922 surmansa saaneet'' ("Na Daoine a Fuair Bás faoi Imthoscaí an Chogaidh sna Blianta 1914-1922".) VNKJS 10/2004. ISBN 952-5354-52-0. * Heikki Ylikangas (1986): ''Käännekohdat Suomen historiassa''. ("Na Crosbhealaí i Stair na Fionlainne".) ISBN 951-0-13745-6. * Heikki Ylikangas (1993a): ''Tie Tampereelle''. ("An Bealach go Tampere".) ISBN 951-0-18897-2. * Heikki Ylikangas (Eag.) (1993b): ''Vaikea totuus, vuosi 1918 ja kansallinen tiede''. ("An Fhírinne Shearbh. An Bhliain 1918 agus an Léann Náisiúnta".) ISBN 951-717-768-2. * Heikki Ylikangas (1993c): ''Sisällissota''. ("An Cogadh Cathartha".) ''Historiallinen Aikakauskirja 2/1993'', le léamh ar an Idirlíon [http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/sisallissota.htm] * Heikki Ylikangas (2007): ''Suomen historian solmukohdat''. ("Na Cora a Cuireadh i gCinniúint Stairiúil na Fionlainne".) ISBN 978-951-0-32864-4. [[Catagóir:Cogadh Cathartha na Fionlainne| ]] [[Catagóir:Stair na Fionlainne]] [[Catagóir:Cogaí| ]] fr3wy9lop0ekk05jy607gfhywbr3p8y 1330290 1330287 2026-10-20T17:48:47Z TGcoa 21229 1330290 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Ba í '''an Impireacht Bhiosántach''' leanúint na h[[Impireacht na Róimhe|Impireachta Rómhánaí]] i riocht nua; mhair sí ón Seansaol déanach go dtí titim [[Cathair Chonstaintín|Chathair Chonstaintín]] sa bhliain 1453. Bhí contrárthacht san Impireacht Rómhánach idir an tIarthar Laidineach agus an tOirthear Gréagach, agus d'athraigh an chothromaíocht eatarthu le himeacht na n-aoiseanna. Cé nár briseadh an nasc ó thaobh réim na n-impirí ná ó thaobh chóras an rialtais de, is féidir stair na ré Biosántaí a idirdhealú ó na haoiseanna roimhe sin i stair na hImpireachta Rómhánaí. Níl aon phointe beacht ann inar iompaigh Impireacht na [[An Róimh|Róimhe]] ina hImpireacht Bhiosántach, ach luann staraithe athruithe mar theacht na [[An Ghréigis|Gréigise]] in áit na [[An Laidin|Laidine]]; aistriú na príomhchathrach ón Róimh go Cathair Chonstaintín; agus an suaitheadh reiligiúnach faoi Theodaiseas a hAon, an t-impire a d'fhógair an Chríostaíocht ina reiligiún stáit agus a chuir cosc ar an bpágántacht. Rinne an saineolaí George Ostrogorsky achoimre chruinn ar an bhforbairt: “sintéis den chultúr Gréagach agus den chreideamh Críostaí, faoi chóras rialtais Rómhánach.” Athraíodh teorainneacha na himpireachta le linn a staire, ag leathnú agus ag laghdú le huaillmhianta a rialtóirí. Cé gur cailleadh cuid mhór dá críocha i ndiaidh thitim na Róimhe sa chúigiú haois, bhí an impireacht chomh mór agus a bheadh sí riamh sa chéad aois eile, a bhuí le héachtaí míleata an [[Iustinianus I|Impire Iústainiáin]], a chuir cósta na h[[An Afraic Thuaidh|Afraice Thuaidh]] agus an [[An Iodáil|Iodáil]], an Róimh féin san áireamh, faoi smacht impiriúil arís. Leathnaíodh an teorainn san oirthear le linn réimeas Mharaíciais, agus neartaíodh rialú Biosántach ó thuaidh. Nuair a feallmharaíodh Maraícias, áfach, thosaigh cogadh fiche bliain, agus bhí acmhainní na himpireachta ídithe i ndiaidh na coimhlinte sin. Agus an impireacht lagaithe tar éis na mblianta ag troid, thosaigh na Moslamaigh ag déanamh ionsaithe ar na Biosántaigh sa seachtú haois. I gcaitheamh seacht mbliana, bhain na h[[Arabaigh]] a gcúigí ba luachmhaire de na Biosántaigh: [[an Éigipt]] agus [[an tSiria]]. Tháinig athbheochan le teacht an ríshleachta Mhacadónaigh sa naoú haois. Chuaigh an impireacht i méid agus i saibhreas faoi riail an teaghlaigh sin, sular cailleadh an chuid ba mhó den Anatóil do na Turcaigh i ndiaidh Chath Mhanzikert sa bhliain 1071. Lean an impireacht ag lagú ón uair sin amach. Buaileadh buille mór uirthi le linn [[An Ceathrú Crosáid|na Ceathrú Crosáide]], nuair a gabhadh Cathair Chonstaintín, nuair a cailleadh an t-údarás lárnach, agus nuair a roinneadh an impireacht ina stáit bheaga neamhspleácha a bhíodh in iomaíocht lena chéile. Ghabh na Biosántaigh Cathair Chonstaintín ar ais sa bhliain 1261, éacht a chomharthaigh athbhunú a n-impireachta. Ó shin go dtí a laethanta deiridh, áfach, ní raibh inti ach stát a bhí faoi ionsaí ag naimhde ní ba láidire, agus faoi ualaí éagsúla eile nach raibh sí in ann a iompar. Bhí an impireacht laghdaithe go mór faoin ré úd agus, de réir a chéile, le linn na ceathrú haoise déag agus na cúigiú haoise déag, bhain na [[Turcaigh]] na tíortha beaga a bhí fágtha de na Biosántaigh, go dtí gur cuireadh deireadh leis an Impireacht Bhiosántach le titim Chathair Chonstaintín sa bhliain 1453. == Ainmníocht == Is iomaí ainm a thugtaí ar an impireacht i ndiaidh a titime: “Impireacht na nGréagach”, “Impireacht an Oirthir” agus “An Impireacht Dheireanach” ina measc.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Did the Byzantines call themselves Byzantines? Elements of Eastern Roman identity in the imperial discourse of the seventh century|url=https://doi.org/10.1017/byz.2020.28|journal=Byzantine and Modern Greek Studies|date=2021-02-02|issn=0307-0131|pages=25–41|volume=45|issue=1|doi=10.1017/byz.2020.28|author=Panagiotis Theodoropoulos}}</ref> Bhí na Biosántaigh bródúil as a n-oidhreacht Rómhánach agus as stádas na cathrach sin mar lár an domhain Chríostaí. Ó tharla go raibh a bhféiniúlacht chomh dlúthcheangailte leis an Róimh, is nádúrtha gur thug siad “''Rhomaioi''” (Rómhánaigh) orthu féin.<ref>https://www.britannica.com/question/How-did-the-Byzantine-Empire-get-its-name</ref> Is dócha gur aontaigh na Moslamaigh leo ar an ábhar sin, mar ba é “''Rum''” (Rómhánach) an t-ainm a thugaidís orthu.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rumi: past and present, east and west ; the life, teaching and poetry of Jalâl al-Din Rumi|url=https://archive.org/details/rumipastpresente0000lewi_f6r2|publisher=Oneworld|date=2001|location=Oxford|author=Franklin Lewis}}</ref> B’fhearr le daoine in iarthar na hEorpa, áfach, an focal “''Graeci''” (Gréagaigh) a úsáid nuair a labhraídís faoina gcomharsana in oirthear na himpireachta, mar gur mhaígh muintir an iarthair gurbh iad féin, agus iad féin amháin, na fíor-Rómhánaigh. Ba é an chéad údar a d’úsáid an téarma “Biosántach” le tagairt a dhéanamh don impireacht ná Laonikos Chalkokondyles (c. 1430 – c. 1470). Céad bliain ina dhiaidh sin, faoi thionchar Chalkokondyles, d’úsáid an staraí Hieronymus Wolf (1516–1580) an téarma (ina shaothar ''Corpus Historiae Byzantinae'') le béim a chur ar an gcodarsnacht idir cultúr na Rómhánach agus cultúr na nGréagach sa Ré Chlasaiceach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Oxford Dictionary of Byzantium. Edited by Alexander P. Kazhdan , New York: Oxford University Press, 1991. 3 vols. xxxi + 2232 pp. $225.00.|url=https://doi.org/10.2307/3168272|journal=Church History|date=1992-06|issn=0009-6407|pages=241–243|volume=61|issue=2|doi=10.2307/3168272|author=Charles A. Frazee}}</ref> Faoin ochtú haois déag, bhí an focal “Biosántach” scaipte go forleathan sa saol acadúil, a bhuí le saothair scríbhneoirí Francacha ar nós Montesquieu, agus is annamh a thugtar aon ainm eile uirthi sa lá atá inniu ann. == Bunús == I ndiaidh bhás [[Alastar Mór|Alastair Mhóir]] (323 R.Ch.), roinneadh an impireacht a chruthaigh sé idir na Diadóchaí (na ginearáil ba shinsearaí a bhí aige), le gach duine acu i gceannas ar a réigiún féin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Historia de Alejandro Magno / Curcio Rufo, Quinto|url=https://doi.org/10.26754/uz_comedic/comedic_cmdc040|journal=Catálogo de obras medievales impresas en castellano|date=2021-11-25|issn=2530-1985|pages=1–--|volume=2021|issue=2021|doi=10.26754/uz_comedic/comedic_cmdc040|author=María María Sanz Julián}}</ref> Ón tús, bhí na Diadóchaí ag fógairt cogaidh ar a chéile chun a smacht féin a chur ar na codanna eile den iar-impireacht. Mhair an ré coimhlinte seo breis agus céad bliain, sula dtáinig na Rómhánaigh ar an bhfód.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/topic/Diadochoi|teideal=Diadochoi {{!}} Greek history {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}</ref>[[Íomhá:Nicomedia, portrait of Diocletian.jpg|mion|220px|Dióicléitiánas.]]Ba léir an staid lagaithe ina raibh ríochtaí na nDiadóchaí agus bhain na Rómhánaigh tairbhe as achrann na nGréagach. Cuireadh tús le gabháil na dtíortha sin leis an gCogadh Siriach, agus le linn na n-aoiseanna roimh Chríost, trí chath agus trí scéiméireacht, fuair na Rómhánaigh smacht, céim ar chéim, ar Oirthear na Meánmhara, togra a cuireadh i gcrích nuair a gabhadh Coraint sa bhliain 146 R.Ch. Aois neamhchinnteachta a bhí ann don Impireacht Rómhánach sa tríú céad i ndiaidh bhreith Chríost, leis an oiread dúshlán a bhí roimpi. Bhí a córas rialtais agus a fórsaí míleata i mí-eagar, a laigeacht le feiceáil go soiléir, agus naimhde ar a teorainneacha ag bagairt ionsaithe. Bhí arm na hImpireachta Rómhánaí scartha idir faicsin réigiúnacha, agus tugadh “impirí saighdiúra” ar na ginearáil a bhí ina gceannairí orthu. Mheas duine acu, [[Dióicléitiánas]], go raibh an stát rómhór le fear amháin a bheith i gceannas air agus, in iarracht an fhadhb a réiteach, bhunaigh sé an Teatrarcacht (nó rialú ceathrair), córas ina raibh údarás na himpireachta roinnte idir beirt ''Augustus'' (nó ard-impirí), duine acu a rialódh san iarthar agus an duine eile san oirthear, agus ''Caesar'' (tánaiste) ag gach duine acu a thiocfadh i gcomharbas air tar éis a bháis.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire|url=http://archive.org/details/byzantineempire00foor|publisher=London : Black|date=1911|coauthors=Pratt - University of Toronto|author=Edward A. Foord}}</ref> D’éirigh go maith leis an gcóras seo go dtí gur cailleadh an t-Impire Constaintias sa bhliain 306. Fógraíodh ansin a mhac, [[Constaintín Mór (Impire na Róimhe)|Constaintín]], ina ''Augustus'' agus ina ''Caesar'' ag an am céanna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=CONSTANTINE AND THE CHRISTIAN EMPIRE|url=https://doi.org/10.4324/9780203552698|publisher=Taylor & Francis|date=1944|location=Abingdon, UK|author=Charles Matson Odahl}}</ref> Bhris cogadh cathartha amach de bharr na dánachta seo, coimhlint lán scéiméireachta agus tréatúireachta. Ba é Constaintín a tháinig slán as an gcogadh, agus aithníodh é mar ''Augustus'' na himpireachta iomláine sa bhliain 324. Le linn na sé bliana ina dhiaidh sin, atógadh Biosáintiam faoina mhaoirseacht ionas go mbeadh stádas phríomhchathair na himpireachta agus an teideal “an Róimh Nua” tuillte aici (cé gur “Constantinopolis” [Cathair Chonstaintín] a thugtaí uirthi sa ghnáthchaint).<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Mango, Cyril (1991). "Constantinople". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford|date=1991|title=The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford|pages=pp. 508-512}}</ref> == Constaintín a hAon agus an Róimh Nua == Ba mhór an cinneadh é an phríomhchathair a aistriú soir, cé nach raibh an Róimh (i ndáiríre) ina lárionad rialtais ag an am sin, agus nach raibh le fada. (Níor chónaigh aon impire sa Róimh ó lár an tríú haois, mar shampla.) Os a choinne sin, is iomaí buntáiste a bhí ag Biosáintiam ó thaobh suíomh na háite de, í suite i lár na Meánmhara agus na mbealaí trádála a bhain léi. Bhí sí lonnaithe idir dhá mhór-roinn agus dhá fharraige, ag ceann thiar Bhóthar an tSíoda, agus bhí rochtain aici ar Bhealach na Spíosraí a shíneadh go dtí [[an Afraic]] agus [[an India]]; dá bhrí sin, bhí Biosáintiam ar cheann de na háiteanna ab fhearr a d’fhéadfadh rialtóir a roghnú mar bhunáit a rialtais. [[Íomhá:Bogolyubov View of Constantinople.jpg|mion|220px|Cathair Chonstaintín]] Chun a chathair nua a chosaint, thug Constaintín faoi bhallaí ollmhóra a thógáil, agus ba iad an struchtúr ba shuntasaí sa chathair nuair a bhí siad críochnaithe. Chomh maith leis na múrtha cosanta, dhaingnigh sé an cuan agus chuir sé cabhlach beag ina thimpeall – beartais a d’fhág gurbh í an Róimh Nua an chathair ba shábháilte sa ré. <ref>Treadgold, Warren (1997). ''A History of Byzantine State and Society''. Stanford, CA: Stanford University Press. p. 89.</ref>Leasaitheoir gníomhach a bhí i gConstaintín, agus d'oibrigh sé chun feabhas a chur ar réimsí éagsúla eile. Thug sé isteach airgeadra seasmhach, an ''solidus'' (bonn óir), in áit an ''aureus'' (bonn óir níos sine a bhí tar éis a luach a chailleadh). D’athchóirigh sé an maorlathas agus an t-arm – dhá leasú a raibh tairbhe aige astu sna cogaí a lean go gairid ina dhiaidh sin. Cé nár fógraíodh an Chríostaíocht ina reiligiún oifigiúil stáit le linn réimeas Chonstaintín, ba é an chéad impire a d’iompaigh uirthi é, agus bhí an rialtas fabhrach dá creidmhigh. Bronnadh pribhléidí éagsúla ar na Críostaithe: tugadh tús áite dóibh agus daoine á n-earcú do phoist sa riarachán; díolmhaíodh na cléirigh ó cháin, agus tugadh údarás breithiúnach sibhialta do na heaspaig. <ref>R. Gerberding and J. H. Moran Cruz, ''Medieval Worlds'' (New York: Houghton Mifflin Company, 2004) pp. 55–56.</ref>Bhunaigh Constaintín prionsabal na neamh-idirghabhála maidir le cúrsaí creidimh (is é sin, ní cheadófaí don impire aon ghné den dogma a shocrú as a stuaim féin), cé gur choinnigh sé an chumhacht chun comhairlí na hEaglaise a ghairm le conspóidí reiligiúnacha a réiteach. <ref>Richards, Jeffrey. ''The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages 476–752'' (London: Routledge & Kegan Paul, 1979) pp. 15–16.</ref>Mar sin, thionóil Constaintín Sionad Arles, agus le Comhairle Nícaea neartaíodh ról an impire mar cheannaire ar an Eaglais. == Ré Ionraí agus Titim an Iarthair == Bhí dúshláin éagsúla roimh an impireacht sa chúigiú haois freisin, idir theacht na mBarbarach, chonspóidí teorann agus reibiliúin a tharla de dheasca na staide laige ina raibh sí. Bhí an domhan Rómhánach ina chíor thuathail (fiú sular roinneadh an impireacht idir beirt mhac an Impire Teodaiseas), agus le linn na n-anachainí sin, tháinig na Barbaraigh chun cinn mar fhórsa míleata aontaithe, neamhspleách agus uafásach, agus d’oibrigh siad go díograiseach chun an lámh in uachtar a fháil ar na grúpaí eile san Impireacht Rómhánach. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.metmuseum.org/essays/the-roman-empire-27-b-c-393-a-d|teideal=The Roman Empire (27 B.C.–393 A.D.) - The Metropolitan Museum of Art|údar=Christopher S. Lightfoot|dáta=2000-10-01|language=en|work=www.metmuseum.org|dátarochtana=2026-01-19}}</ref> [[Íomhá:Giovanni Bonazza, busto di Attila (Palazzo Roncale, Rovigo) 01.jpg|mion|220px|Attila.]]Is casta an stair idir na Barbaraigh agus na Rómhánaigh. Tháinig an dá chine i dteagmháil le chéile ag deireadh an cheathrú haois nuair a tháinig sraith treibheanna isteach san impireacht mar dhídeanaithe. Pobail Ghearmánacha ba ea iad, den chuid is mó ([[Gotaigh]], [[Na Viseagotaigh|Viseagotaigh]], Vandail, agus araile), agus iad ag teitheadh ó na [[Hunaigh]], pobal trodach ón Oirthear a bhí ag leathnú a dteorainneacha trí ionsaithe siar.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Naomh Pádraig agus Eaglais Iarthar na hEorpa|url=https://www.jstor.org/stable/41497817|journal=Comhar|date=2010|issn=0010-2369|pages=10–11|volume=70|issue=3|author=Réamonn Ó Muireadhaigh}}</ref> Tháinig an iomarca teifeach róthapa le go bhféadfaí na heachtrannaigh seo a chomhtháthú go síochánta san impireacht – agus d’fhás achrann agus amhras dá bharr. Ar feadh glúnta, bhí na Barbaraigh sáinnithe idir Hunaigh throdacha agus Rómhánaigh dhoicheallacha, agus mhéadaigh an fuath a bhí ag na gnáthdhaoine Barbaracha don tsochaí a bhí ina hóstach acu i gcaitheamh na mblianta úd. I measc cuid de na ceannairí Barbaracha, áfach, d’fhorbair dearcadh fabhrach i leith na Róimhe, a cultúir agus na sibhialtachta a chruthaigh sí. Mar a dúirt Athaulf, rí na [[Na Viseagotaigh|Viseagotach]]: “Go gcuimhnítear mé mar an té a d’athbhunaigh an impireacht, óir is léir nach féidir liom í a athrú.” <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Orosius|title=Historiae adversum paganos|pages=(vii.43.4-6)}}</ref> Tháinig beirt mhac an Impire Teodaiseas i gcomharbacht air mar chomhimpirí i ndiaidh bhás a n-athar sa bhliain 395, le Honóirias ag rialú san iarthar, agus Arcaideas i gceannas ar an oirthear.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire|url=http://archive.org/details/byzantineempire00foor|publisher=London : Black|date=1911|coauthors=Pratt - University of Toronto|author=Edward A. Foord}}</ref> Ós rud é go raibh sé an-óg, cuireadh Honóirias faoi stiúir an ghinearáil Stiliceo. Mac le máthair Rómhánach agus le hathair Vandalach ba ea Stiliceo, agus chuaigh sé chun cinn faoi lán seoil trí chéimeanna an airm. Tar éis blianta i seirbhís na himpireachta, tugadh d’onóir do Stiliceo é a cheapadh ina gharda cosanta do Theodaiseas, agus rinne an t-impire ginearál de tamall ina dhiaidh sin. Bhí an oiread sin measa ag Teodaiseas ar an nginearál leath-Vandalach gur shocraigh sé cleamhnas idir Stiliceo agus a neacht, Flavia Serena, cé go raibh na huaisle míshásta go bpósfadh ball den rítheaghlach Rómhánach fear de chine measctha. Nuair a fuair Teodaiseas bás, d’athraigh ról Stiliceo ó chaomhnóir mhac an impire go leasrí ar an taobh thiar den Impireacht Rómhánach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Child emperor rule in the late Roman West, AD 367-455|publisher=Oxford University Press|date=2013|location=Oxford|author=Meaghan Anne McEvoy}}</ref>Ní raibh Stiliceo sásta leis sin, áfach, agus thosaigh sé ag beartú Rufinus a threascairt, an fear a bhí sa ról céanna in aice le hArcaideas san oirthear. Níorbh fhada gur fhorbair achrann idir an dá thaobh, agus tharla conspóid teorann faoi chúige an Illyricum (réigiún a chomhfhreagraíonn go garbh don [[An Albáin|Albáin]] agus do thíortha na mBalcán thiar sa lá atá inniu ann). Chomh maith lena shuíomh straitéiseach, ba é an Illyricum an áit ba thábhachtaí maidir le hearcaíocht mhíleata. Barbaraigh ba ea formhór na saighdiúirí a bhíodh á n-earcú ag an am sin, agus bhí an líon ollmhór díobh a maraíodh i seirbhís na himpireachta le linn an chogaidh ar cheann de na cúiseanna gearáin agus feirge a spreag na Barbaraigh chun éirí amach in aghaidh na Rómhánach. === Feachtas Alaraic agus Creachadh na Róimhe === Le linn an chúigiú haois, tháinig na Barbaraigh le chéile i gcónaidhmeanna faoi smacht ceannairí éifeachtacha, agus ba é Alaraic a hAon, rí na Viseagotach, an duine ba thábhachtaí de na taoisigh sin. Scéal marthanais i lár coimhlinte anoird agus mímhacántachta atá i mbeathaisnéis Alaraic: choinnigh sé a stádas agus a chéim mar cheannaire cumasach trí stuaim phraiticiúil agus trína dhílseacht a athrú ó fhaicsean go faicsean. Bhí sé ina ghinearál faoi Theodaiseas, <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Alaric the Goth: an Outsider's History of the Fall of Rome|url=https://archive.org/details/alaricgothoutsid0000doug|publisher=W. W. Norton & Company, Incorporated|date=2020|location=Erscheinungsort nicht ermittelbar|author=Douglas Boin}}</ref>ach i ndiaidh bhás an impire sin, ainmníodh Alaraic ina rí ar na Gotaigh, agus chuaigh sé chun cogaidh in aghaidh na hImpireachta Rómhánaí sa bhliain 395, i bhfeachtas creachta tríd an tuath. Tá tuairimí éagsúla ann faoin mbunchúis a bhí lena chinneadh dul i gcomhrac in aghaidh na n-údarás. Go ginearálta, is é tuairim na staraithe go raibh Alaraic faoi bhrú ag na dualgais a bhí air mar rí nua na nGotach; go raibh sé ag iarraidh áit a chinntiú dá phobal i gcóras na himpireachta; agus, ós fear míleata a bhí ann, nach ábhar iontais é gur roghnaigh sé an cogadh mar bhealach chun é sin a bhaint amach.[[Íomhá:Eugenius Roman Empire Partitio circa 395 AD.png|mion|220px|Roinnt na hImpireachta Rómhánaí sa bhliain 395.]]D’athraigh cothromaíocht chumhachta na himpireachta tar éis an tsléachta ar na mílte ban agus leanaí de chuid na mBarbarach a d’ordaigh an t-Impire Honóirias i dtaom paranóia. Tar éis an ainghnímh sin, líonadh arm Alaraic le líon mór Barbarach ar dúnmharaíodh a dteaghlaigh – saighdiúirí gairmiúla iad, agus fonn díoltais orthu. Le tacaíocht na bhfear Viseagotach agus na saighdiúirí nua a bhí earcaithe aige, shocraigh Alaraic feachtas creachta a dhéanamh tríd an Iodáil. Sa bhliain 408, rinne na Barbaraigh a mbealach ó dheas go suaimhneach, “amhail is dá mbeidís ag dul chuig féile”, de réir an staraí. Bhí timpeall 800,000 duine ina gcónaí sa Róimh ag an am sin, an chathair ba mhó sa ré. Níor léirigh na Rómhánaigh mórán misnigh ná stuaime agus na Barbaraigh ag druidim orthu, agus nuair a chuir na Barbaraigh léigear ar an gcathair, leath uafás millteanach i measc na ndaoine. D’iarr na sagairt phágánacha cead ar an bPápa íobairtí a dhéanamh san fhóram. Níor tugadh an cead sin dóibh. Agus an chathair ina cíor thuathail, bhí cúlchaint nimhneach á scaipeadh faoin mbanphrionsa Serena. Gan fianaise ar bith, agus in ainneoin gurbh í baintreach Stiliceo agus neacht an Impire Teodaiseas, dúradh go raibh sí i gcomhcheilg le hAlaraic, agus go raibh sí ag seoladh faisnéise chuig an rí Barbarach. Is dócha go raibh an ráfla seo bunaithe ar an bhfíric go raibh roinnt socruithe polaitiúla pragmatacha déanta ag Stiliceo maidir le hAlaraic le linn an chaidrimh fhada chasta idir an dá cheannaire. I scaoll na héigeandála, ba leor sin chun bás Serena a chinntiú, agus d’ordaigh Seanad na Róimhe go dtachtfaí an banphrionsa. Bhlocáil na Barbaraigh an [[An Tibir|Tibir]] le bac a chur ar an sruth soláthairtí don Róimh. Agus na daoine i mbéal an ghorta, sheol an seanad Rómhánach teachtaí chuig an rí Barbarach chun comhréiteach a dhéanamh agus tubaiste a chosc. Liostaigh Alaraic a chuid éileamh: an t-ór agus an t-airgead go léir, chomh maith le hearraí an tí agus sclábhaithe uile na cathrach, a sheachadadh chuige. Nuair a d’fhiafraigh na teachtaí cad a d’fhágfaí ag na Rómhánaigh, d’fhreagair Alaraic: “a mbeathaí”.<ref>Zosimus. "New History," 5.40.</ref> Íocadh an t-airgead, agus tógadh an léigear. D’fhulaing an Róimh léigear eile an bhliain dár gcionn, áfach.<ref>''The Cambridge Ancient History'' Volume 13, (Cambridge University Press, 1998), p. 125.</ref> D’fhill Alaraic ar an Róimh sa bhliain 409, agus a arm méadaithe ag 40,000 fear a d’earcaigh sé as measc na sclábhaithe a shaor sé tar éis an chéad léigir. An uair seo, d’éiligh Alaraic go n-íocfaí cáin bhliantúil óir agus gráin leis, agus go ngéillfí tailte san Iodáil agus sna Balcáin dá phobal. Bhí fearg ar Alaraic nuair a fuair sé litir a rinne magadh faoina chuid éileamh. Chuir sé deireadh leis an gcaibidlíocht, agus d’ullmhaigh sé a shaighdiúirí i gcomhair cogaidh.<ref>Gibbon, Edward (2 May 2013). ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. Eighteenth Century Collections Online Text Creation Partnership. p. 302. ISBN <bdi>978-0-19-966481-8</bdi>.</ref> Rinne sé athmhachnamh nuair a chuala sé gur earcaigh Honóirias arm de 10,000 Hunach. Thairg Alaraic téarmaí nua: go dtabharfaí tailte i Noricum do na Viseagotaigh, mar aon le cibé méid gráin a mheasfadh na Rómhánaigh a bheith réasúnta. Theip ar an idirbheartaíocht tar éis iarracht fheallmharaithe inar bheag nár maraíodh Alaraic. Ansin, ar buile, dhírigh Alaraic ar sprioc amháin: an Róimh a ghabháil. Sa bhliain 410, tar éis léigir ghairid, osclaíodh na geataí móra. Creachadh mórán de na foirgnimh mhóra. Rinneadh tarcaisne ar mhásailéim na nImpirí Augustus agus Hadrian – tógadh amach an luaithreach agus scaipeadh é. Goideadh gach a bhféadfadh na Barbaraigh a iompar. Scriosadh an Geata Salárach, loiteadh Gairdíní Sallust, agus dódh an Bhaisleac Iúil. In ainneoin an chreachta agus an fhoréigin fhorleathain, níor milleadh baisleacaí Pheadair agus Phóil, cé gur goideadh ''ciborium'' airgid ón bPálás Lataránach. Fágadh pobal na Róimhe cloíte, agus tógadh mórán díobh mar sclábhaithe, Galla Placidia – deirfiúr an impire – ina measc. Éilíodh fuascailt ar roinnt daoine, rinneadh sclábhaithe de chuid eile acu, agus éigníodh mórán sular dúnmharaíodh iad. Ba é sin an chéad uair le 800 bliain a creachadh an Róimh, agus baineadh siar as na daoine ar an dá thaobh den impireacht, óir bhreathnaídís ar an Róimh mar an Chathair Shíoraí. Nocht an tubaiste an laige mhíleata a bhí ar na Rómhánaigh agus a leochailí a bhí Impireacht an Iarthair. Scríobh [[Naomh Iaróm]]: “Má thiteann an Róimh, cad atá slán?” Bhí Impireacht Rómhánach an Iarthair ag teip faoi bhrú fadhbanna seachtracha, agus bhí an creachadh ar cheann de na heachtraí ba mheasa go dtí sin. Bhí treascairt agus reibiliúin ag scriosadh na himpireachta, agus bhí naimhde ar an iomall ag bagairt ionsaithe. Sa bhliain 429, tháinig Geinseiric, rí na Vandal, go dtí an Afraic le harm dá mhuintir féin mar aon lena chomhghuaillithe Alanacha. Sa tréimhse chéanna, d’fhoghlaim na Frainc an buntáiste a bhaineann leis an aontacht, agus thug [[Chlodovechus I|Clóvas a hAon]] ríochtaí beaga na bhFranc faoina cheannas. Thuig na Biosántaigh fírinne an scéil pholaitiúil agus, in áit aghaidh a thabhairt ar Chlóvas, thug siad aitheantas dó. Ainmníodh é ina chonsal agus ina cheannaire ar thailte a chomhfhreagraíonn don Fhrainc sa lá atá inniu ann.<ref>https://www.britannica.com/biography/Clovis-I</ref> San arm Rómhánach, tháinig laghdú ar an dílseacht don impireacht de réir mar a mhéadaigh líon na saighdiúirí Barbaracha ina rangaibh. Creachadh an Róimh níos measa fós sa bhliain 455, agus ba iad na Vandail a rinne an uair sin é.<ref>Salzman 2021, pp. 148, 152–153.</ref> Thit Impireacht an Iarthair faoi dheireadh sa bhliain 476, nuair a baineadh an t-Impire Rómalas Ágastalas den ríchathaoir, agus nuair a ghlac Ódabhacar, rí Barbarach, a áit agus a d’fhógair é féin ina Rí na hIodáile. I gCathair Chonstaintín, tháinig Léó a hAon i gcomharbacht ar Mharcian sa bhliain 457. Cé gur thosaigh sé a réimeas faoi smacht Aspar, an príomhghinearál Alanach, shaor Léó é féin ó thionchar na nAlanach trí chomhghuaillíocht leis na hÍosáraigh, treibh leath-Bharbarach ó dheisceart na hAnatóile. Leis na céadta bliain, ba iad na ceannairí míleata a chorónaíodh na himpirí, agus b’amhlaidh i gcás Léó freisin. Fear diaganta ba ea é, áfach, agus bhunaigh sé nós nua chun béim a chur ar an gceangal idir an Eaglais agus an Impireacht. Chuaigh Léó go dtí an Hagia Sophia agus leag sé an choróin ar an altóir. Agus é ag fágáil na heaglaise, chorónaigh Anatólas, Patrarc Chathair Chonstaintín, é. Mhair an nós seo go dtí an Mheánaois, agus d’éirigh searmanas an chorónaithe níos reiligiúnaí le himeacht na gcéadta bliain.[[Íomhá:Evariste-Vital Luminais - Le Sac de Rome.jpg|mion|220px]]Sa bhliain 468, theip ar iarracht a rinne Léó smacht ar an Afraic Thuaidh a bhaint de na Vandail. Faoin am sin, ní raibh fágtha ag an Impireacht Thiar ach an Iodáil agus na tailte ó dheas den Danóib chomh fada leis na Balcáin. Sa bhliain 466, mar choinníoll dá chomhghuaillíocht leis na hÍosáraigh, phós Léó a iníon Ariadné leis an Íosárach Tarasicodissa, a d’athraigh a ainm go Zéineo. Nuair a cailleadh Léó sa bhliain 474, rinneadh impire de mhac Zéineo agus Ariadné. Corónaíodh é ina Léó a Dó, agus bhí Zéineo ina chomhimpire leis go dtí go bhfuair Léó a Dó bás cúpla mí ina dhiaidh sin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire|url=http://archive.org/details/byzantineempire00foor|publisher=London : Black|date=1911|coauthors=Pratt - University of Toronto|author=Edward A. Foord}}</ref> Agus Zéineo ag rialú san oirthear, thit impireacht an iarthair nuair a threascair Ódabhacar, ginearál Barbarach, Rómalas Ágastalas sa bhliain 476. Chun an Iodáil a athghabháil, rinne Zéineo comhghuaillíocht le hOstragotaigh Theodóraic. Chuir sé an rí sin chun na hIodáile mar ''magister militum per Italiam'' (is é sin, Ardcheannasaí Míleata na hIodáile). Tháinig Teodóraic in áit Ódabhacar mar rialtóir ar an taobh thiar den impireacht agus, ar an gcaoi sin, fuair Zéineo smacht – go hoifigiúil, ar a laghad – ar an impireacht iomlán, agus fuair sé réidh le hiomaitheoir neamhiontaofa in aon iarraidh amháin. Tar éis bhás Zéineo, fágadh faoina bhaintreach, Ariadné, impire nua a roghnú ina áit, agus ba é Anastaiseas a roghnaigh sí. Cé gur sheanmhaorlathaí é, d’oibrigh Anastaiseas go bríomhar ar mhaithe leis an impireacht. Thug sé isteach córas nua cánach, agus leis an ioncam uaidh bhí sé in ann ballaí cosanta (an Balla Fada) a thógáil siar ó Chathair Chonstaintín chun na Bulgáraigh agus na Slavaigh a choinneáil amach. == Réimeas Iústainiáin a hAon == Sa séú haois, tháinig ré órga na hImpireachta Biosántaí faoi réimeas Iústainiáin a hAon (527–565). Rialtóir an-ghníomhach ba ea é, ar a dtugtar uaireanta “an Rómhánach Deireanach”, mar gurbh é an t-impire deireanach a tógadh le Laidin mar theanga dhúchais, agus mar gur athghabh sé go leor de thailte na hImpireachta Rómhánaí san iarthar.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A history of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|publisher=Wiley-Blackwell|date=2010|location=Chichester, U.K. ; Malden, MA|author=Timothy E. Gregory|pages=p.145}}</ref>[[Íomhá:Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg|mion|220px|Iústainián a hAon.]]Ba é an ginearál [[Belisarius|Beileasáirias]] a chuir an saothar míleata sin i gcrích, i gceannas ar arm a d’athghabh cuid mhór de na críocha a cailleadh nuair a thit an Róimh. <ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Belisarius|teideal=Belisarius {{!}} Biography, Military Campaigns, & Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}</ref>Taobh istigh de sheacht mbliana, chloígh na Biosántaigh cósta na hAfraice Thuaidh, sular chuir siad an ríocht Ostragotach faoina smacht. Leis an mbua Biosántach sin, cuireadh an Dalmáit, an tSicil agus leithinis na hIodáile ar ais faoi smacht impiriúil.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Belisarius|teideal=Belisarius {{!}} Biography, Military Campaigns, & Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}</ref> Le cois na n-éachtaí míleata, d'oibrigh Iústainián go dícheallach ar mhaithe leis an domhan Biosántach i réimsí éagsúla eile. Chuir sé tús le feachtas tógála, agus tá an ardeaglais Hagia Sophia i measc na dtorthaí is suntasaí den obair sin. Maireann oidhreacht eile de réimeas Iústainiáin sa ''Corpus Juris Civilis'' (Corpas an Dlí Shibhialta), atá in úsáid (le mionathruithe) i dtíortha ar fud an domhain go dtí an lá atá inniu ann.<ref>John Henry Merryman and Rogelio Pérez-Perdomo, ''The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America'', 3rd ed. (Stanford: Stanford University Press, 2007), pp. 9–11</ref> Chomh maith lena stuaim i gcúrsaí polaitíochta agus lena uaillmhianta domhanda, bhí cáil ar Iústainián mar fhear diaganta a d’oibrigh go díograiseach ar son an chreidimh Chríostaí. Dá bhrí sin, aithnítear é mar naomh san Eaglais Cheartchreidmheach. Trí chogadh agus trí chonarthaí síochána, bhí na Biosántaigh in ann na [[An Ríshliocht Sasánach|Sasánaigh]] (ríshliocht na Peirse) a choinneáil faoi smacht agus a gcríocha féin a mhéadú ag an am céanna. Ídíodh airgead na mBiosántach sna cogaí, áfach, agus bhí an impireacht níos leochailí tar éis a teorainneacha a leathnú. B’iontach an cháil a bhí ar an impireacht roimh thitim na Róimhe, agus glóir ar leith ag baint léi. Bhí sé sin caillte leis na céadta bliain faoin am ar tháinig Iústainián i gcumhacht, agus é i gceannas ar impireacht a bhí laghdaithe agus íslithe. Mhair smaoineamh na ré órga i samhlaíocht na mBiosántach fós, áfach, agus chuaigh an t-impire sa tóir ar an nglóir sin, le súil go lonródh sí ar a cháil féin. Bhí sé meáite air gurbh é féin a d'athghabhfadh na tailte caillte, agus leis sin mar aidhm aige, chuaigh Iústainián i gcomhairle le Beileasáirias, ginearál in Arm an Oirthir, chun pleananna ionsaithe ar an Afraic Thuaidh a fhorbairt.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Belisarius|teideal=Belisarius {{!}} Biography, Military Campaigns, & Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}</ref> Sa bhliain 533, lena arm de 18,000 fear, bhuaigh Beileasáirias ar Gheileamar, rí na Vandal, agus cuireadh fáilte laoich roimhe sa bhliain 534 nuair a d’fhill sé ar Chathair Chonstaintín. Agus é sin curtha i gcrích, dhírigh Iústainián ar an Iodáil agus ar chósta na Dalmáite a athghabháil, a bhí faoi smacht na nOstragotach. Gabhadh an tSicil agus Napoli go héasca. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Siege warfare and military organization in the successor states (400-800 AD): Byzantium, the West and Islam|publisher=Brill|date=2013|location=Leiden ; Boston|issue=volume 91|author=Leif Inge Ree Petersen}}</ref>I gcás na Róimhe, áfach, b’éigean do na Biosántaigh léigear a chur uirthi. Níor mhair an léigear i bhfad, agus d’oscail an Pápa na geataí i mí na Nollag sa bhliain 536.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Byzantium. 1: The early centuries|publisher=Viking|date=1988|location=London|author=John Julius Norwich}}</ref> Agus fuinneamh an fheachtais ag dul i méid, bhrúigh na Biosántaigh ó thuaidh ar na Gotaigh tríd an Iodáil. Bhuaigh siad ar na Gotaigh i Milano agus ina gcathair dhaingnithe, Ravenna, áit ar gabhadh an ceannasaí Gotach Vitiges sular tugadh go Cathair Chonstaintín é ina chime.<ref>'''Procopio di Cesarea''' - '''Istoria delle guerre gottiche''' (VI secolo) Traduzione dal greco di Giuseppe Rossi (1838)</ref> Ní túisce a bhí Beileasáirias ar ais i gCathair Chonstaintín ná gur athghrúpáil na Gotaigh (an uair seo faoi cheannas Thóiteala), agus roimh i bhfad bhí siad ag geataí na Róimhe. <ref>Giorgio Ravegnani, ''I Bizantini in Italia'', Bologna, il Mulino, 2004, p.24. ISBN&nbsp;978-88-15-09690-6. </ref>Bhí laghdú tagtha le blianta ar an meas agus ar an muinín a bhí ag Iústainián as Beileasáirias, ach ní raibh de rogha aige ach é a chur chun na hIodáile. In ainneoin amhras Iústainiáin, bhuaigh Beileasáirias ar na Gotaigh arís, agus bhí an Róimh gafa aige sa bhliain 547.<ref>Procopio, ''De Bello Gothico'', III, 24.</ref> Ghlaoigh Iústainián Beileasáirias ar ais chun na cúirte impiriúla. Bhí an Róimh gafa ag Tóiteala don dara huair, agus ba é Nairséis a fuair an t-ordú déileáil leis an uair sin, in áit Bheileasáiriais. I gceannas ar arm ollmhór, thug Nairséis aghaidh ar na Gotaigh i gcath a chríochnaigh le bás Thóiteala. Bhí Nairséis in ann ansin a shaighdiúirí a dhíriú ar Verona, an t-aon daingean a bhí fágtha ag na Gotaigh. Géilleadh an baile do na Biosántaigh i mí Iúil 561. [[Íomhá:Area at the time of Justinian I's death in the Byzantine Empire.png|mion|220px|Méid na hImpireachta Biosántaí ag deireadh réimeas Iústainiáin.]] Le fada an lá, ba mhian le Iústainián an [[An Spáinn|Spáinn]] a ghabháil, agus leis an anord cogaidh a bhí ann, roghnaigh sé an nóiméad ceart lena dheis a thapú. Sa bhliain 552, sheol sé cabhlach go hoirdheisceart na Spáinne, áit ar chuir an t-arm Biosántach an ruaig ar na Viseagotaigh. Cath cinniúnach ba ea é, agus tar éis an bhua bhí formhór na hAfraice Thuaidh, cuid mhór den Spáinn agus roinnt oileán sa Mheánmhuir curtha isteach sa “Loch Rómhánach”. Bhain Iústainián tairbhe mhaith as a pholasaí ionsaitheach san iarthar. San oirthear, áfach, bhí na Biosántaigh ag streachailt i gcogadh cosanta in aghaidh na Sasánach, agus chríochnaigh an cogadh sin le Cath Callinicum agus bua do na Sasánaigh. Cé gur cloíodh na Biosántaigh, fuair Iústainián téarmaí réasúnta maithe tar éis an cogadh a chailleadh. Síníodh conradh inar géilleadh Lazica, ar chósta na Seoirsia, do na Biosántaigh. Leis an réigiún sin faoina smacht, chuir na Biosántaigh bac ar thrádáil na Sasánach sa Mhuir Dhubh. Mhair an tsíocháin ocht mbliana sular chuir Chosroes, rí na Sasánach, deireadh léi agus é ag ionsaí na Measpatáime Rómhánaí. Ghabh na Sasánaigh [[Aintíoch]] go tapa, agus Lazica an bhliain dár gcionn. Cogadh gan fógairt ba ea é: ghabhadh na Sasánaigh cathair agus d’fhágaidís í ar airgead fuascailte. Chríochnaigh an choimhlint seo nuair a shínigh Iústainián conradh inar aontaigh na Biosántaigh méid áirithe solidí a íoc go bliantúil. Sna blianta céanna, chomh maith leis na hionsaithe Peirseacha, b’éigean do na Biosántaigh aghaidh a thabhairt ar na Bulgáraigh, a bhí ag teacht isteach sna Balcáin agus ag cur sceimhle ar an réigiún. Thosaigh a bhfeachtas sceimhle sa bhliain 559, agus iad ag comhordú ionsaithe ar fud na Gréige. Bhí arm amháin dírithe ar lár na Gréige, tháinig arm eile go Gallipoli, agus bhí an tríú ceann ag máirseáil ar Chathair Chonstaintín. Cé nach raibh na Bulgáraigh ábalta na ballaí cosanta a shárú, ní raibh na Biosántaigh slán ó sceimhle na ruathar fós. Feachtas mailíseach millteach ba ea a dturas abhaile, agus iad ag milleadh agus ag dó gach baile ar a mbealach. Níor bhagair na Bulgáraigh sin an Impireacht Bhiosántach arís, ach thrasnaigh grúpaí eile an teorainn roimh dheireadh réimeas Iústainiáin, agus gach uair bhí an t-impire in ann srian a chur orthu, trí chogadh, trí chleasaíocht nó trí chomhréiteach. === Saothar Dlí Iústainiáin === Faoin am ar corónaíodh Iústainián sa bhliain 527, bhí carn ollmhór reachtaíochta bailithe, agus bhí athchóiriú na ndlíthe sin ar cheann de na héachtaí ba shuntasaí dá réimeas. Athbhreithníodh na seanleabhair dlí chun athrá agus neamhréir a dhíbirt, chun dlíthe dúblacha a chomhchuibhiú, agus chun dlíthe scaoilte agus béarlagair casta a shimpliú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Justinian and theCorpus Iuris Civilis|url=https://doi.org/10.1017/cco9781139034401.011|publisher=Cambridge University Press|journal=The Cambridge Companion to Roman Law|date=2015-02-16|pages=119–148|author=Wolfgang Kaiser}}</ref> Achoimre ar 2,000 leabhar de dhlí na Róimhe a bhí i gceist, agus bhí na dlíthe sin le hathbhunú ar phrionsabail Chríostaí agus ar bhéasa an domhain Ghréagaigh. Taobh istigh de chúig bliana, bhí ceithre shaothar chruinne mar thoradh ar an obair – ceithre shaothar a rialaigh an caidreamh idir na saoránaigh, agus a shocraigh an caidreamh idir an pobal agus an stát leis na céadta bliain ina dhiaidh sin.<ref>Kaiser, Wolfgang (2015). ''The Cambridge Companion to Roman Law''. pp. 119–148.</ref> === Ceisteanna Reiligiúnacha Ré Iústainiáin === Ré an-reiligiúnach ba ea í, lán de chonspóidí diagachta agus de ghnáthdhaoine creidmheacha, agus ós rud é go mbreathnaídís ar a gceannairí eaglasta chun treoir a fháil i gceisteanna reiligiúnacha, théadh sluaite na gcreidmheach i gcampa amháin nó i gcampa eile maidir leis na dogmaí a bhí á scaipeadh ar fud na himpireachta. B’amhlaidh i gcás na Neastóireachta agus an teagaisc a bhí ina coinne: an tAonnádúrachas. Mhaígh Neastóir agus a lucht leanúna go raibh dhá phearsa in Íosa Críost, agus a ghné dhaonna agus a ghné dhiaga scartha óna chéile. Mheas an Eaglais gur eiriceacht é sin óir, de réir an dogma oifigiúil, níl ach aon phearsa amháin in Íosa, agus a dhá nádúr aontaithe gan scaradh agus gan mheascadh. Glacadh leis an Neastóireacht go háirithe san oirthear, ar an teorainn le ríocht na Sasánach, seannámhaid na mBiosántach, agus bhí imní ann go mbagródh an éagsúlacht reiligiúnach sin aontacht na hImpireachta Biosántaí. Ceist chasta pholaitiúil ba ea í do Iústainián, agus d’fhéach sé le réiteach a fháil nach ndéanfadh coimhthíos le ceachtar den dá dhream sa díospóireacht. Mar sin, ghlaoigh Iústainián ar an bPápa agus ar na heaspaig chun comhairle a thionól – an cúigiú comhairle éacúiméineach. Chuir an t-impire brú láidir ar an bPontaif agus ar na heaspaig an Neastóireacht a dhiúltú, agus tar éis díospóireachta fada, cháin an Pápa an eiriceacht go hoifigiúil i mí Feabhra 554. === Na Círéibeacha Nika === [[Íomhá:Paris -Musée national du Moyen-âge - Feuillet de diptyque - Consul Areobindus présidant les jeux - 001.jpg|mion|220px]] Sa bhliain 532, bhí na Biosántaigh faoi bhrú an cogadh san iarthar a mhaoiniú agus an cháin a íoc san oirthear. Chomh maith le costas na gcúrsaí eachtracha, bhí caiteachas taibhseach an Impire Iústainiáin ag dul thar fóir, agus bhí cúlchiste na himpireachta beagnach ídithe aige. Mar sin, chun an staid eacnamaíoch a fheabhsú, d’fhostaigh Iústainián Seán Chapadóice mar ardbhailitheoir cánach. Rinne an t-oifigeach a dhícheall an t-airgead a bhailiú, agus le hoiread sin díograise gur spreag sé fearg na ndaoine agus sraith eachtraí tubaisteacha.<ref>Charles River Editors (2014). ''The Dark Ages 476–918 these taxes were levied against the rich. Justinian the Great: The Life and Legacy of the Byzantine Emperor''. CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN <bdi>9781503190375</bdi>.</ref> Ré “aráin agus sorcas” ba ea í, agus bhí an-tóir ar rásaí an hipeadróim.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=History of the Byzantine and Greek empires from DCCXVI to MCCCCLIII|url=http://archive.org/details/39020025220461-historyofthebyz|publisher=Edinburgh ; London : W. Blackwood,|date=1854|language=English|author=George Finlay}}</ref>Bhí ceithre fhoireann rásaíochta carbad ann, le lucht leanúna díograiseach ag gach ceann acu, agus bhain na foirne sin le cumainn chumhachtacha. Ba aisteach an scéal é maidir leis na cumainn sin, chomh casta agus a bhí a nádúr agus an ról a bhí acu sa tsochaí. Chun dlúthiomaíocht na rásaí a choinneáil, bhí gá le harm oibrithe de cheirdeanna éagsúla: traenálaithe capall, saoir chairte, paraimhíochaineoirí, agus araile. Chomh maith lena n-obair sna rásaí, ghníomhaíodh roinnt fear de chuid na gcumann mar ghardaí cosanta agus mar gheallghlacadóirí dá bpátrúin. Bhí níos mó fós i gceist leis an gceangal eatarthu: d’fheidhmíodh na cumainn mar bhuíonta gríosóirí polaitiúla dá máistrí freisin. Thar na blianta, chuir siad barr feabhais ar an gcaoi a scaipidís teachtaireachtaí a máistrí i measc na ndaoine, agus ós rud é go mbíodh an saol mór bailithe sa hipeadróm, bhaineadh na cumainn tairbhe as an slua ollmhór a bheith faoina smacht agus faoi anáil a gcuid bolscaireachta. Ó am go ham, léirítí toil na ndaoine, nó toil a bpátrún, i gcíréibeacha a d’eagraíodh na cumainn. Ní hé gur ainriail iomlán a bhíodh ann: foréigean polaitiúil measartha teoranta a bhí i gceist, faoi smacht agus faoi shrian ag ceannairí na gcumann. Sa bhliain 532, áfach, bhí tosca éagsúla ann a spreag na daoine chun gníomhú go han-dána, ó thaobh déine a gcuid éileamh agus ó thaobh mhéid na corraíola a chothaigh siad. Mhéadaigh misneach na gcumann i gcomhréir le deacrachtaí an impire, agus é lagaithe faoi bhrú a chogaidh in aghaidh na Sasánach. Spreagadh na cumainn tuilleadh fós nuair a fuair siad tacaíocht ó sheanadóirí a bhí míshásta le polasaithe cánach Iústainiáin. Ar an gcaoi sin a tháinig Cathair Chonstaintín go bruach na réabhlóide, agus ba é cinneadh conspóideach eile de chuid an rialtais an spréach dheireanach a las an tubaiste. Ar an 10 Eanáir, d’éalaigh beirt chimí ó choimeád na n-údarás chun tearmann a iarraidh in eaglais, agus iad beirt faoi bhreith bháis. Fir de chuid na gcumann ba ea iad – duine acu ón gcumann gorm, agus an fear eile ón bhfaicsean glas. Chloígh na póilíní le traidisiún an tearmainn, ach chuir siad garda timpeall na heaglaise le go bhféadfaí na coirpigh a athghabháil. Ar an 13 Eanáir, tháinig slua mór feargach chuig an hipeadróm ag fógairt a ngearán agus a maslaí ar an impire, agus é ag faire orthu ó bhalcóin an pháláis ríoga.<ref>John Malalas, Chronicle, 18.71</ref> Go dtí an rás deireanach, in áit na ngnáthghártha ar son dathanna na bhfoirne, bhí sluaite na gcumann aontaithe ag éileamh go hard go dtabharfaí maithiúnas dá gcomrádaithe. Ag deireadh na rásaíochta, thosaigh siad ag glaoch “''nika''”, is é sin, “buaigh!” Leis sin, thug na dronganna faoin bpálás. Dódh go leor foirgneamh le linn na seachtaine círéibeacha, an ardeaglais Hagia Sophia ina measc. In ainneoin an fhoréigin, lean na rásaí ar aghaidh ar an dara lá den ainriail. An lá sin, bhí an hipeadróm plódaithe le círéibeoirí, agus iad ag béicíl a ngearán. Bhí Iústainián chomh croite ag an radharc – staid agus sráideanna lán de shlua ar mire – gur ghéill sé don éileamh go gcuirfí Seán Chapadóice as a phost. Ní leor géilleadh an impire chun an daoscarshlua a chiúnú, áfach. Níor éirigh leis na saighdiúirí Gotacha na círéibeoirí a chur faoi smacht ach oiread. D’imigh gríosóirí na gcumann ó smacht, agus fad is a bhí a gcuid amhas ag cur na cathrach trí thine, chuaigh a gceannairí ar lorg duine uasal a d’fhéadfaidís a chur in áit Iústainiáin mar impire. Lean an chíréib ar aghaidh ar feadh laethanta. Ar an Domhnach, labhair Iústainián leis an slua arís. D’admhaigh sé go ndearna sé botúin. Ach chuaigh Iústainián níos faide ná sin: gheall sé go dtabharfaí pardún do na círéibeoirí, agus bhí sé chomh huirísle sin gur ghabh sé a leithscéal leis an ngramaisc. Ní raibh fonn maithiúnais ar an ngarscar, áfach, agus d’fhógair na círéibeoirí go dtreascróidís an t-impire – agus gurbh é Heapaiteas a chuirfidís in áit Iústainiáin. Bhí an t-impire ar tí teitheadh, agus b’fhéidir go n-imeodh sé murach a bhean chéile, Téadóra. Deirtear gur áitigh sí ar Iústainián, le neart iomlán a reitrice, fanacht sa phálás: “Níor cheart do rí maireachtáil tar éis dó a choróin a chailleadh”, agus: “Ní fheicfinn an lá nach dtabharfaí ‘a bhanríon’ orm.” <ref>Diehl, Charles. ''Theodora, Empress of Byzantium'' (1972). Frederick Ungar Publishing (translated by S. R. Rosenbaum from the original French ''Theodora, Imperatice de Byzance''), p. 87.</ref>Dúirt sí freisin, de réir Procóipiais: “Is breá an dath an corcra, agus is oiriúnach don taiséadach é.”<ref>J. Evans, "The 'Nika' rebellion and the empress Theodora", in: ''Byzantion'' 54 (1984), pp. 380–382.</ref>[[Íomhá:Dora Ohlfsen chariot race 3.jpg|mion|220px]]Bhí ceannairí an éirí amach sa hipeadróm, agus iad ar tí an choróin a chur ar Heapaiteas, nuair a tháinig an bheirt ghinearál ab ansa le Iústainián – Beileasáirias agus Mundus – go himeall na staide. Foirgneamh fada ubhchruthach ba ea í, gan ach dhá bhealach amach aisti – ag an dá cheann ab fhaide óna chéile. Threoraigh Beileasáirias a chuid fear isteach ar thaobh amháin, agus chuaigh Mundus isteach lena bhuíon féin ar an taobh eile. Sáinníodh ceannaircigh na gcumann idir an dá ghrúpa saighdiúirí, agus thug na trúpaí ruathar faoin slua. Rug Beileasáirias ar Heapaiteas, agus thosaigh Mundus ag sléachtadh na sluaite sáinnithe.<ref>Norwich, John Julius (1999). ''A Short History of Byzantium''. New York: Vintage Books, A Division of Random House, Inc. p. 64. ISBN <bdi>0-679-77269-3</bdi>.</ref> Bhí meascán suaite agus gnáthshaoil ann tar éis ár an hipeadróim, inar maraíodh breis agus 30,000 duine. Cuireadh Heapaiteas chun báis (d’áitigh an bhanríon ar an impire gan trócaire a dhéanamh air), agus díbríodh roinnt de na seanadóirí a thug tacaíocht do na círéibeoirí.<ref>''History of the Byzantine Empire, 324-1453,'' Vasiliev (1958), p. 157.</ref> Coigistíodh eastáit na gceannairceach freisin, cé gur thug Iústainián tailte agus teidil do mhic Heapaiteais níos déanaí. Ba fhada go raibh rásaíocht ar siúl sa hipeadróm arís, cé gur mhair na cumainn san idirlinn (agus b’éigean don rialtas iad a dhíothú sa bhliain dheireanach de réimeas Iústainiáin). Atógadh foirgnimh na cathrach, go háirithe an Hagia Sophia (an Eagna Naofa), ceann de na heaglaisí is cáiliúla agus is áille ar domhan. == Díshealbhú na nGréagach == Méadaíodh an Impireacht Bhiosántach le linn réimeas Iústainiáin a hAon, a bhuí le stuaim agus le héachtaí an ghinearáil Beileasáirias, cé go raibh greim lag ar na tailte nuachloíte ón tús, agus cailleadh na críocha sin le himeacht na mblianta. Chúngaigh an impireacht go dtí go raibh an teorainn Bhiosántach gar don phríomhchathair, agus a cosaint ligthe i bhfaillí. Tamall gearr tar éis bhás Iústainiáin a hAon, rinne na Lombardaigh ionradh ar an Iodáil, agus ghabh siad smacht ar dhá thrian den leithinis. Sa Spáinn, cailleadh [[Córdoba (An Spáinn)|Córdoba]] go héasca leis na Viseagotaigh, agus thit an chuid eile den chúige níos déanaí. Tháinig na Turcaigh chomh fada leis an gCrimé den chéad uair riamh, agus sa bhliain 577 thrasnaigh sluaite Slavacha an teorainn thoir. Ó tharla gur cailleadh na tailte thiar a gabhadh faoi réimeas Iústainiáin, d’aistrigh lárionad cumhachta na himpireachta soir arís. De réir choinníollacha an chonartha síochána a socraíodh le linn réimeas Iústainiáin a hAon, bhí na Biosántaigh faoi oibleagáid cáin a íoc leis na Sasánaigh. Chloígh na Biosántaigh leis an gconradh go dtí réimeas Iustinus a Dó, a dhiúltaigh an t-airgead a íoc, agus bhris cogadh fada amach de dheasca dhánacht an impire sin. Cuireadh deireadh leis an gcoimhlint sa bhliain 591, nuair a shínigh an t-Impire Maraícias conradh le Chosroes a Dó, an rí Sasánach. Socrú ní ba bhuntáistí do na Biosántaigh ba ea é, inar géilleadh an taobh thiar den Airméin don Impireacht Bhiosántach. Bhunaigh Maraícias riarachán Biosántach san iarthar, i Ravenna agus i gCartaig. Timpeall an ama sin, ba ghá aghaidh a thabhairt ar na Slavaigh a bhí ag déanamh ionraidh ar na [[Na Balcáin|Balcáin]]. Ní hamháin gur chreach siad bailte taobh istigh den teorainn, ach thosaigh na Slavaigh sin ag lonnú go buan ann go dtí gur bhunaigh siad a ríochtaí féin. Mhair an cogadh in aghaidh na Slavach ón mbliain 595 go dtí deireadh na bliana 602. D’éirigh an t-arm amach an bhliain sin, agus cuireadh an t-impire agus a mhic chun báis. Le linn an fholúis pholaitiúil a lean, lonnaigh líon mór Slavach i gceantair thuaithe na mBalcán. Roimh i bhfad, ba iad an pobal ba mhó sa réigiún, agus bhí na Gréagaigh fágtha teoranta do bhailte ar an gcósta. == Éigeandáil agus Athrú na hImpireachta (610-711) == Ré athruithe ba ea an seachtú haois, ní hamháin ó thaobh na polaitíochta agus na gcríoch de, ach ó thaobh cúrsaí cultúrtha agus reiligiúnacha freisin. Chuaigh an litríocht chlasaiceach i léig, agus bhí leabhair chreidimh á scríobh ina háit. Sa bhliain 602, dhúnmharaigh Pócas an t-Impire Maraícias chun an choróin a bhaint de. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Byzantium. 1: The early centuries|publisher=Viking|date=1988|location=London|author=John Julius Norwich}}</ref> Comhaontaíonn na foinsí Biosántacha gur thíoránach paranóideach a bhí i bPócas, a chéasadh go dian aon duine a mbíodh amhras aige faoi.<ref>Louis Bréhier, , Éditions Albin Michel, <abbr>coll.</abbr> « Bibliothèque de l'évolution de l'humanité », 1946</ref> <ref>https://www.britannica.com/biography/Phocas</ref>Eagraíodh roinnt plotaí in aghaidh an fhorghabhálaí, ach theip ar scéim i ndiaidh scéime go dtí gur tháinig Hearaiclias thar farraige le cabhlach a raibh íomhá Mhuire ar a sheolta. Ba é a bhain an choróin de Phócas. [[Íomhá:Sasanid Plate, Azerbaijan Museum, Tabriz, Iran.jpg|mion|220px]] Sa bhliain 614, le linn réimeas Hearaicliais, ghabh na Sasánaigh [[Iarúsailéim]], agus thug siad an Chros Naofa leo ón gcathair. Dá bhrí sin, cogadh naofa ba ea é, agus na Biosántaigh ag iompar ''acheiropoieta'' (íocóin a ndeirtí nach ndearna lámh duine iad) mar bhratacha cogaidh. Nuair a theip ar na hAváraigh Cathair Chonstaintín a ghabháil sa bhliain 626, dúradh gurbh í idirghuí Mhuire ba chúis le deireadh an léigir, ós rud é gur threoraigh an Patrarc Sergius mórshiúl le híomhánna den Mhaighdean timpeall na múrtha cosanta. Cibé acu a bhí Muire agus na haingil ar thaobh na mBiosántach nó nach raibh, scriosadh formhór an airm Shasánaigh ag Ninivé sa bhliain 627, agus sa bhliain 629 chuir Hearaiclias an Chros Naofa ar ais ina háit cheart in Iarúsailéim. Cé go raibh an lá leo, d’fhág an cogadh na Biosántaigh traochta – agus bhain na hArabaigh tairbhe as sin níos déanaí. Tar éis dóibh a riail a dhaingniú sa Mheánoirthear, dhírigh na hArabaigh a gcuid fuinnimh ar an Anatóil. Ba mhinic ruathair Arabacha isteach i gcríocha na himpireachta, agus cuireadh léigear eile ar Chathair Chonstaintín a mhair ón mbliain 674 go dtí 678. Ruaigeadh na hArabaigh faoi dheireadh le tine Ghréagach, agus síníodh sos cogaidh tríocha bliain idir an Impireacht Bhiosántach agus an Chailifeacht Úmaighiach. Bhris na hArabaigh an conradh go luath, áfach, agus chuaigh Cathair Chonstaintín i léig de réir a chéile de dheasca a gcuid ionsaithe. Thit daonra na cathrach ó 500,000 go dtí níos lú ná 70,000 duine, agus d’éirigh an chathair níos tuathúla dá bharr. Cailleadh [[an Éigipt]] leis na hArabaigh sa bhliain 641, agus leis sin, an soláthar gráin a thagadh ón réigiún sin chuig an impireacht. Ba é Hearaiclias a d’fhógair an tAontoilíochas mar chomhréiteach idir ceartchreideamh na hEaglaise agus eiriceachtaí a bhí níos heitreadocsaí fós, ar nós na Neastóireachta. Leis an ordú céanna, chuir sé cosc ar dhíospóireacht faoin ábhar. Bhí an chonspóid seo, a tharraing an oiread sin trioblóide ar Hearaiclias, beo fós i ré a gharmhic, an tImpire Constans, agus d'eisigh Constans ordú den chineál céanna sa bhliain 648. Ach bhí creideamh na bpatrarcaí níos láidre ná mar a mheas na himpirí, agus ag comhairle eaglasta an bhliain dár gcionn, cháin an Pápa Máirtín an t-impire as a ladar a chur isteach i gcúrsaí creidimh. Theip ar Chonstans ina chuid iarrachtaí bealach láir a aimsiú idir an Eaglais agus na heiricigh. D’ordaigh sé an Pápa a ghabháil, agus tugadh é go Cathair Chonstaintín mar choirpeach. Sa bhliain 653, díbríodh an Pápa bocht go Chersonesus, agus is ann a d’imigh sé ar shlí na fírinne dhá bhliain ina dhiaidh sin. Sa bhliain 668, fuair Constans bás nach raibh chomh glórmhar sin nuair a scoilt giolla a chloigeann le buicéad sna folcadáin. == An Dealbh-bhriseadh == Ag tús na hochtú haoise, bhí an tuairim ag fás i measc codanna den tsochaí Bhiosántach go raibh an urraim a bhí ag an bpobal do na dealbha agus do na pictiúir reiligiúnacha tar éis iompú ina íoladhradh. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=A history of Byzantium|publisher=Wiley-Blackwell|date=2011|location=Malden, Mass.|author=Timothy E. Gregory}}</ref>Bhí an dearcadh seo chomh láidir sin go raibh a lucht tacaíochta ar tí feachtas uafáis a chur ar bun, d’fhonn an Eaglais a ghlanadh dá híocóin agus dá dealbha. Ar an taobh eile den díospóireacht, d’áitigh lucht cosanta na n-íomhánna nach raibh in urraim na n-íocón ach machnamh ar naofacht na bhfigiúr a léiríodh iontu. Bhí an Pápa ar an dara taobh, agus mhínigh sé tuairim na hEaglaise ar an ábhar nuair a d’eisigh sé fógra in aghaidh an íoladhartha. Ba é an t-íoladhradh a cháin an Pápa, seachas na híocóin féin. Bhí an tImpire Léó a Trí go díograiseach in aghaidh na n-íomhánna, áfach, agus níor mheas sé fógra na hEaglaise a bheith ach lag agus leamh. I lár Chathair Chonstaintín, os comhair an Phálás Mhóir, a bhí an Geata Cré-umha (an ''Chalke''), séadchomhartha ollmhór álainn a bhí maisithe le mósáicí agus le dealbha marmair; ba í íomhá Chríost os cionn an gheata an ceann ba cháiliúla díobh. Sa bhliain 726, d’ordaigh an tImpire Léó go mbainfí anuas an íomhá sin, príomhíocón na himpireachta. Sa bhliain 730, d’fhógair Léó feachtas dealbh-bhriste. Cuireadh patrarcaí a chuir in aghaidh an fheachtais as a bpoist, tugadh greadadh d’eaglaisigh easumhla, agus cuireadh líon mór cléireach i bpríosún. De bharr an dúshláin a thug an t-impire d’údarás reiligiúnach an Phápa, agus na brúidiúlachta a d’imir sé ar na cléirigh, bhí an caidreamh idir an t-impire agus na patrarcaí millte. Is ansin a d’iompaigh ceannairí na hEaglaise ar na ríthe Francacha mar rialtóirí a d’fhéadfadh ról chosantóirí an Chreidimh agus na Pápachta a ghlacadh orthu féin. Nuair a fuair Léó a Trí bás, bhí an impireacht scoilte ag achrann reiligiúnach a mhairfeadh breis is céad bliain. Lean an polasaí dealbh-bhriste faoi oidhre Léó, a mhac Constaintín a Cúig, a bhí níos díograisí fós ná a athair faoin ábhar.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A history of Byzantium|publisher=Wiley-Blackwell|date=2011|location=Malden, Mass.|author=Timothy E. Gregory|pages=p.2}}</ref> Leathnaigh Constaintín an ghéarleanúint: bhí an dream a thugadh ómós do na naoimh agus an dream a ghuíodh os comhair taisí naofa anois i mbéal amhais an impire. Bhí Constaintín chomh gafa leis an bhfeachtas uafásach sin – chomh maith leis an gcogadh in aghaidh na nArabach – gur lig sé cúrsaí na hIodáile i bhfaillí. Thuig an Pápa go raibh sé tréigthe gan chosaint, agus na Lombardaigh ag ionsaí ar fud lár na hIodáile. Mar sin, thrasnaigh sé na hAlpa ag iarraidh cabhrach ar ríthe na bhFranc. Is as na heachtraí sin a d’fhás na Stáit Phápacha ina stát ann féin. Nuair a cailleadh an tImpire Léó a Ceathair leis an eitinn sa bhliain 780, corónaíodh a mhac, Constaintín a Sé, a bhí naoi mbliana d’aois ag an am. Bhí a mháthair, Írín, ina leasrí le linn óige an bhuachalla, agus ba ise a chuir deireadh leis an ngéarleanúint reiligiúnach nuair a ghlaoigh sí comhairle eaglasta (sa bhliain 787) chun polasaí an dealbh-bhriste a dhiúltú go hoifigiúil. Agus Constaintín ag teacht in inmhe, d’áitigh Írín ar na ginearáil í féin a aithint mar bhanimpire agus a mac mar chomhimpire faoina smacht. Chuaigh sí thar fóir leis an iarracht sin, áfach, agus i mí Dheireadh Fómhair 790, d’fhógair ceannairí an airm gurbh é Constaintín an t-aon mhonarc amháin san Impireacht Bhiosántach. Bhí easpa stuaime ar Chonstaintín, agus níor mhair a réimeas i bhfad. Mhill sé a cháil, agus chuir sé na daoine ina choinne leis na cinntí conspóideacha a rinne sé, go háirithe nuair a dhall sé a ghinearál dílis, Alexios Mosele. Bhain Írín tairbhe as an droch-cháil a bhí ar a mac, agus thapaigh sí an deis an choróin a bhaint de arís. [[Íomhá:Charlemagne Agostino Cornacchini Vatican 2.jpg|mion|220px|Séarlas Mór, Rí na bhFranc.]] Ba í an chéad bhean a rialaigh an impireacht ina haonar. Ní hamháin gur bhain Írín an choróin de Chonstaintín, ach chinntigh sí gur dalladh é freisin. Le linn na n-eachtraí seo, d’fhorbair caidreamh tairbheach idir an Pápa Léó a Trí agus [[Séarlas Mór]], Rí na bh[[Na Frainc|Franc]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=George Finlay (1854). "History of the Byzantine and Greek empires from DCCXVI to MCCCCLIII" (as English): p.50. Edinburgh ; London : W. Blackwood,.|date=1854|title=History of the Byzantine and Greek empires from DCCXVI to MCCCCLIII|pages=p.50}}</ref> Cuireadh go leor coireanna i leith an Phápa, idir adhaltranas agus mhionn éithigh. Sa bhliain 799, rug buíon dá naimhde air, agus é ar intinn acu a shúile agus a theanga a bhaint as. D’iarr Léó ar Shéarlas é a chosaint, agus cuireadh an Pápa abhaile chun na Róimhe le garda armtha Francach. An bhliain dár gcionn, tháinig Séarlas chun na Róimhe chun freastal ar an triail a bhí ar bun in aghaidh an Phápa. Dúirt Séarlas, a bhí i gceannas ar na himeachtaí, nach raibh sé de cheart ag aon duine breithiúnas a thabhairt ar Phápa. Ar an 23 Nollaig, mhionnaigh an Pápa go raibh sé neamhchiontach, agus cuireadh deireadh leis an gcás. Ag Aifreann Lá Nollag sa bhliain 800, chorónaigh an Pápa Séarlas, agus d’fhógair sé an Francach ina ''Imperator Romanorum'', nó “Impire na Rómhánach”. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire 1025-1402|url=https://doi.org/10.2307/jj.35928348.4|publisher=University of Wisconsin Press|journal=History of the Byzantine Empire, 324–1453, Volume I|date=2012-11-01|pages=p.92}}</ref> Tá sé ar cheann de na ceisteanna is conspóidí i stair na mBiosántach cad go díreach a bhí i gceist leis an gcorónú agus leis an teideal a thug an Pápa do Shéarlas. Deir roinnt staraithe go raibh an Pápa faoi chomaoin ag an rí Francach as an gcabhair a fuair sé uaidh, agus nach raibh sa searmanas ach beart polaitiúil praiticiúil a ceapadh ar mhaithe leis an mbeirt fhear. Tá tuairim níos carthanaí ag staraithe eile. Dar leo gurbh é “Rí na gCríostaithe” nó “Rí an Domhain Chríostaí” ba bhrí leis an teideal ''Imperator Romanorum'', ós rud é gurbh í an Róimh lárionad na hEaglaise Caitlicí, agus gur bronnadh ról chosantóir an chreidimh agus chreidmhigh an domhain go léir air leis an mbeannacht a thug an Pápa dó. Luann siad freisin, chun tacú lena dteoiric, gur thug Séarlas Mór aitheantas d’Írín mar impire na hImpireachta Rómhánaí, agus go léiríonn sé sin gur aithin sé difríocht idir cúrsaí creidimh agus gnóthaí an tsaoil. Seans go raibh cúis eile ann freisin: chuir sé ceiliúr pósta uirthi timpeall an ama chéanna, agus is dócha gur pósadh polaitiúil a bhí á bheartú aige chun a údarás saolta a neartú. Cibé fírinne a bhí ann, níor tháinig aon ní as plean ar bith chun an dá choróin a aontú trí phósadh. Díreach nuair a tháinig teachtaí Shéarlais go Cathair Chonstaintín leis an gceiliúr a chur ar Írín, ghabh lucht treascartha í, agus cuireadh Nícéipheoras ina háit. == An Ríshliocht Amóiriánach (820–867) == Chomh luath agus a baineadh Írín den ríchathaoir, fógraíodh go n-insealbhófaí an seanadóir Nícéipheoras ina háit. Bhí an iomaíocht idir é agus Séarlas Mór ar cheann de phríomhghnéithe réimeas an impire seo. Bhí an teideal “Impire an Iarthair” glactha ag rí na bhFranc, agus ba mhian le Séarlas go dtabharfaí tailte an iarthair dó freisin. Chloígh Nícéipheoras, áfach, leis an éileamh gurbh é féin an t-aon impire, mar an comharba is déanaí i líne impirí a thosaigh le hOctavian ag bunú na hImpireachta Rómhánaí. Tar éis go leor margála, aontaíodh go dtréigfeadh Séarlas a chuid éileamh ar roinnt tailte san Iodáil agus ar chósta na Dalmáite. Nuair a síníodh an conradh, cailleadh aon dóchas go mbeadh an impireacht aontaithe arís. Maraíodh Nícéipheoras i gcath sa bhliain 811. Chuaigh a chomharba, Mícheál a hAon, níos faide fós chun Séarlas Mór a shásamh: d’aithin sé Séarlas mar ''basileus'' (impire). Tháinig deireadh lena réimeas de dheasca tubaiste mhíleata, agus faoi bhrú na círe tuathail sin, thug sé an choróin do Léó a Cúig, a rialaigh seacht mbliana sular feallmharaíodh é i séipéal an pháláis. Thosaigh ré níos sona faoi réimeas Mhíchíl a Trí. Ní raibh sé ach dhá bhliain d’aois nuair a tháinig sé i gcoróin agus, dá bhrí sin, fágadh rialú na himpireachta faoina mháthair, Téadóra, agus faoin ardchomhairleoir Theoktistos. Neartaíodh an ceangal idir an impireacht agus an Eaglais le linn na leasríochta seo, a tháinig chun deiridh nuair a tháinig Mícheál in inmhe agus nuair a cuireadh Téadóra i gclochar. D’éirigh go maith leis an Impire Mícheál ag tús a réimis, ó thaobh cúrsaí míleata de agus ó thaobh thionchar cultúrtha agus reiligiúnach na himpireachta de. Ruaig sé na Rúisigh nuair a rinne siad iarracht léigear a chur ar Chathair Chonstaintín. Sheol sé misinéirí (Naomh Ciril ina measc) go dtí an Mhoráiv, agus aistriúchán Slavach den Bhíobla Naofa á thabhairt acu do chreidmhigh an réigiúin. Thug sé níos mó airde ar na tíortha ó thuaidh freisin, agus bhunaigh sé caidreamh leis na Rúisigh a mhair na céadta bliain. Sa bhaile, áfach, d’fhás iomaíocht agus formad idir an bheirt fhear ba ghaire do Mhícheál: a chomhairleoir, an Basailias uaillmhianach, agus a uncail, Bardas, a raibh an teideal ''Caesar'' aige. Cé gur dheartháir a mháthar é Bardas, thaobhaigh Mícheál le Basailias, agus thug sé cead dá chomhairleoir a uncail a mharú. Nuair a bhí an dúnmharú déanta, d’fhill Basailias ar an gcúirt ríoga, áit a ndearna Mícheál cinneadh tubaisteach nuair a d’ainmnigh sé Basailias ina chomhimpire. Níor rith sé riamh le Mícheál go bhféadfadh an scéiméir marfach a bhí ardaithe aige go dtí a leibhéal féin feall a dhéanamh air, agus bhí a phort seinnte cheana féin. Le linn cóisire an bhliain dár gcionn, d’ól Mícheál go raibh sé ar deargmheisce, agus d’fhill sé ar a sheomra sa drochstaid sin. Tamall beag ina dhiaidh sin, lean Basailias isteach é, agus a chuid giollaí in éineacht leis. Ghearr duine acu na lámha den impire, sular chuir sé críoch leis an ainghníomh agus leis an impire le sá dá chlaíomh trí ucht Mhíchíl. == An Ríshliocht Macadónach (867–1056) == Le linn réimeas Mhíchíl, cuireadh bunchloch na hAthbheochana Macadónaí. Méadaíodh cáil na hImpireachta Biosántaí le scaipeadh an chreidimh Cheartchreidmhigh. Fuair misinéirí Eaglais an Oirthir fáilte níos cairdiúla ná mar a fuair misinéirí na Róimhe, ós rud é go raibh an dream Ceartchreidmheach in ann cumarsáid a dhéanamh sna teangacha áitiúla. Rinneadh tús maith, mar sin, leis an obair sin, a thosaigh roinnt blianta roimh Bhaisteadh na Rúise. Athchóiríodh an córas talún faoin ríshliocht Macadónach. Ba sheanchleachtadh é go mbíodh úinéirí talún faoi oibleagáid ag an gcoróin seirbhís mhíleata a thabhairt don impireacht. Ós rud é gurbh ionann níos mó úinéirí agus níos mó saighdiúirí, thaobhaigh an rialtas leis na feirmeoirí beaga chun a dtacaíocht a chinntiú sa chogadh in aghaidh na nArabach. == Coimhlint leis na Moslamaigh == Cailleadh an Afraic Thuaidh leis na hArabaigh sa seachtú haois, agus ón réigiún sin seoladh cabhlaigh Mhoslamacha chuig cuanta na hIodáile agus na Dalmáite. I lár na naoú haoise, cuireadh an tSicil, agus cuid de dheisceart na hIodáile, faoi smacht na nArabach, agus cuireadh dlíthe agus srianta ar na daoine dúchais. Bhí bac láidir roimh na hArabaigh níos faide soir, áfach. Sheas na Biosántaigh an fód nuair a tháinig na hairm Arabacha go dtí an Dalmáit, agus roimh i bhfad ba iad na Gréagaigh a bhí sa tóir ar na hArabaigh. Neartaíodh cosaintí an réigiúin, agus ag deireadh na naoú haoise iompaíodh cuid mhór dá mhuintir ar an gCríostaíocht Cheartchreidmheach. Lean an choimhlint leis na hArabaigh ina sáinn ar feadh an chéad leath den deichiú haois, go dtí gur chas an taoide le linn réimeas Nícéipheorais a Dó, a ghabh an Chréit sula raibh sé ina impire, agus cuid mhór den Mheánoirthear tar éis a chorónaithe. Baineadh tuilleadh bua amach i ré chomharba Nícéipheorais, an tImpire Seán Tzimiskes. Tar éis dó an ruaig a chur ar arm measctha de Rúisigh agus de Mhaigiaraigh sa bhliain 971, d’fhill sé ar Chathair Chonstaintín, áit ar cuireadh fáilte laoich roimhe. Dhírigh sé a chuid fórsaí soir ansin chun tailte Arabacha a ghabháil. Thit cathair Arabach i ndiaidh a chéile: Emesa, Heliopolis, Damaisc, Tibirias, Nazarat, Caesairia, Siodón, Béiriút, Bíoblós, agus Tripilí, agus ba bheag nár tógadh Iarúsailéim. Bhí an scéal níos deacra don impire i réigiúin eile, agus is beag rath a bhí air san iarthar. Dhaingnigh sé an tionchar Biosántach i dtíortha imeallacha an tuaiscirt, áfach, agus nuair a d’éirigh muintir na Tráice amach, lonnaigh Seán pobal eachtrannach ina measc chun na daoine dúchais a lagú. == Éigeandáil agus Scaradh (1025-1057) == Nuair a cailleadh Basailias a Dó sa bhliain 1025, corónaíodh a dheartháir ina Chonstaintín a hOcht. Bhí sé 65 bliain d’aois ag an am, agus fuair sé bás trí bliana ina dhiaidh sin. Meascán de dhaoine coitianta agus d’intleachtóirí ba ea na rialtóirí a stiúir an Impireacht Bhiosántach sa tréimhse dhá bhliain is tríocha ina dhiaidh sin, ré ar a dtugtar “Rialtas na bhFealsamh”. Bhí triúr iníonacha ag Constaintín a hOcht. Ar leaba a bháis, d’áitigh sé ar a dara hiníon, Zóé, an t-uasal Rómhánas Argyros a phósadh. (Bhí an iníon ba shine ina bean rialta, agus dhiúltaigh an iníon ab óige pósadh.) Bhí cáil ar Rómhánas mar fhear umhal, agus dúradh gurbh é sin an fáth ar roghnaíodh é: le bheith ina fhear céile géilliúil do Zóé, an banimpire Macadónach. B’fhéidir gurbh í an droch-cháil sin a spreag é chun a fhiúntas a chruthú don domhan. Sa bhliain 1030, d’fhéach sé le stop a chur le hionraí na nArabach uair amháin agus go deo. D’eagraigh Rómhánas a chuid fórsaí, agus le harm ollmhór thrasnaigh sé isteach i gcríocha na nArabach agus é ar intinn aige Aleppo a ghabháil. Tháinig deireadh leis an bhfeachtas taobh istigh de cheithre seachtaine nuair a briseadh ar a arm, agus is ar éigean a d’éalaigh sé féin. Chomh maith leis an mbriseadh míleata, rinne Rómhánas praiseach de chiste an rialtais. Bhí cúrsaí airgeadais níos measa ná mar a bhí siad roimhe. Tháinig sé slán as roinnt iarrachtaí dúnmharaithe (a raibh a dheirfiúr chéile, Téadóra, taobh thiar den chuid is mó acu, de réir ráfla), ach sa bhliain 1034 cuireadh deireadh lena shaol, agus dúradh go raibh lámh ag a bhean féin ann an uair sin. Ní aontaíonn na foinsí faoi chúis bhás Rómhánais. Dar le roinnt staraithe gur bás nádúrtha a fuair an t-impire; de réir údar eile, nimhiú mall a bhí i gceist. Bhí scéal ann, fiú, gur báthadh é. Pé scéal é, cailleadh Rómhánas in Aibreán na bliana 1034, agus phós a bhean fear eile an lá céanna. In aon oíche amháin, rinneadh baintreach agus brídeach de Zóé, agus rinneadh impire den ghiolla Mícheál nuair a thug Zóé breab 50 punt óir don Phatrarc Alexios ionas go gcorónódh sé a fear nua ina Mhícheál a Ceathair. Dúradh gur fhorbair an cion idir Zóé agus Mícheál tamall roimhe sin, agus é ina ghiolla sa chúirt. Malartóir airgid ba ea é tráth, fear dathúil, dea-chumtha, dea-bhéasach. Chomh maith leis na buanna sin, áfach, bhí an titimeas go dona air, agus dá bharr sin, ba bheag aird a tugadh ar ráflaí faoi chaidreamh seachphósta eatarthu. Lig Mícheál air go raibh fíorghrá aige dá bhrídeach, a bhí 32 bliain níos sine ná é. Nuair a fuair Mícheál a Ceathair bás sa bhliain 1041, ghlac Zóé lena nia, Mícheál a Cúig, mar mhac uchtaithe agus mar chomharba. Chomh luath agus a corónaíodh é, áfach, chuir seisean Zóé i gclochar, agus shocraigh sé é féin go compordach sa phálás. Bhí sé meáite air an impireacht a rialú ina aonar, ach tháinig cor sa scéal nach raibh súil aige leis. Níor thuig sé an meas agus an cion a bhí ag na gnáthdhaoine ar a mbanimpire, agus baineadh an choróin de go luath tar éis éirí amach a spreag an drochíde a thug sé do Zóé. Ní raibh sí ar ais ar an ríchathaoir ach cúpla mí nuair a phós Zóé fear eile, a tríú fear céile, an t-uasal Constaintín Monomachos (Constaintín a Naoi, tar éis a chorónaithe). Ba bhuaicphointe cinniúnach i stair na hImpireachta Biosántaí é réimeas an Chonstaintín seo, nuair a chuaigh an impireacht in olcas go tapa. Bhí an impireacht tar éis leathnú róthapa, agus cloíodh tailte fairsinge gan riail Bhiosántach a dhaingniú iontu. Tháinig naimhde níos éifeachtaí in áit na seannaimhde agus, ag an am céanna, bhí amhais choimhthíocha tagtha in áit na saighdiúirí gairmiúla Biosántacha a bhí i seirbhís i dtréimhsí níos rathúla. Ag deireadh réimeas Chonstaintín a Naoi, chuaigh an dá thaobh den Eaglais níos faide óna chéile ná riamh. Faoin am sin, bhí na Normannaigh ag gabháil tailte san Iodáil le tamall, agus tar éis catha inar gabhadh é agus inar coinníodh ina chime é, thuig an Pápa nach mbeadh a chuid fórsaí míleata in ann an Róimh a chosaint. Idir an dá linn, bhí na Normannaigh ag bagairt ionsaí ar na Biosántaigh freisin. Mar sin, ba nádúrtha leis na Rómhánaigh go n-aontódh an dá thaobh chun aghaidh a thabhairt ar a namhaid coiteann: na Normannaigh. Tháinig toscaireacht phápach go Cathair Chonstaintín chun comhghuaillíocht a eagrú, ach fuair siad fáilte fhuar. In ainneoin a raibh ag brath ar na cainteanna, theip orthu de bharr achrainn agus aighnis faoi chúrsaí creidimh agus de bharr theasaíocht na bhfear a bhí i gceist. Sheachaid na cléirigh Laidineacha – go pearsanta – litir choinnealbháite chuig an bPatrarc Ceartchreidmheach, agus d’fhreagair an patrarc láithreach le fógra den chineál céanna in aghaidh na gcléireach Laidineach. Ainmníodh an Patrarc Mícheál Cerularius sa litir, chomh maith le Léó, Ardeaspag Ochrid, agus a lucht leanúna; ach níor choinnealbhá ginearálta é. Cé nach raibh sna heachtraí seo scoilt dhearfa idir an tIarthar agus an tOirthear, d’eascair naimhdeas astu, agus chuaigh an caidreamh eatarthu in olcas ina dhiaidh sin. Is í seo an Scoilt Mhór (1054). == Na Comnaenaigh agus na Crosáidí (1081–1185) == === Alacsaías a hAon, bunaitheoir ríshliocht Comnaeneos === De réir a iníne, Anna, a scríobh beathaisnéis air, bhí an Impireacht Bhiosántach ar tí titim as a chéile faoin am ar corónaíodh Alacsaías (c. 1057 – 15 Lúnasa 1118) sa bhliain 1081. Fear míleata ba ea é a raibh taithí aige ar chogadh in aghaidh na dTurcach sula ndeachaigh sé i gcoróin. Lean sé air leis na feachtais mhíleata agus é ina impire. Ruaig sé na Normannaigh nuair a rinne siad ionradh ar iarthar na Gréige. Nuair a bhí na Normannaigh curtha ar ais, dhírigh sé a chuid fórsaí ar na Turcaigh, a bhí ag brú thar theorainn an oirthir. Ba dhealg i bhfeoil na mBiosántach é go raibh na Turcaigh ag cúngú ar imeall na himpireachta, agus na Normannaigh ag bagairt ionsaí ar an taobh eile. Réitíodh na fadhbanna sin nuair a cailleadh beirt dá phríomhnaimhde taobh istigh de sheacht mbliana: Robert Guiscard (1085) agus an Sultán Malik Shah (1092). Thapaigh Alacsaías an deis. Chinntigh sé síocháin agus slándáil i gcuid thoir na himpireachta le conradh síochána a d’áitigh sé ar chomharbaí an tsultáin a shíniú, agus rinne sé comhghuaillíocht le huaisle i ndeisceart na hIodáile. Deirtear gur cheannaire míleata láidir é Alacsaías, ach go bhfuil an scéal níos measctha maidir lena bhainistíocht ar chúrsaí polaitíochta. Thug sé isteach airgeadra nua a d’éirigh go maith leis. Cáineann staraithe an fhabhraíocht a thug sé dá ghaolta, áfach, agus measann siad gur tharraing sí trioblóid ar impirí níos déanaí. Tháinig a mhac, Seán a Dó Comnaeneos (1118–1143), i gcomharbacht air. Le linn a réimis, d’athbhunaigh Seán cuid mhór den ghlóir a cailleadh sna haoiseanna roimhe sin. Ní raibh sé sásta leis an ''status quo'' – an impireacht lag laghdaithe a fágadh aige nuair a tháinig sé i gcoróin – agus dhírigh sé ar sprioc áirithe: an Anatóil a athghabháil ó na Turcaigh. Chuir sé na Turcaigh faoi mhíbhuntáiste agus thug sé cuid mhór den oirthear faoi smacht Biosántach. Bhuaigh sé ar na hairm Ungáracha agus Seirbeacha freisin, sula ndeachaigh sé i gcomhar leis an Impire Lothair a Trí chun srian a choinneáil ar na Normannaigh. Bhí cáil ar Sheán mar rialtóir míleata láidir, agus bhí clú air freisin as a bheith cóir cothrom ina riail intíre. Cuirtear i gcomparáid le Marcas Aurelius é mar cheannaire prionsabálta tuisceanach i ré na brúidiúlachta. Cailleadh é sa bhliain 1143, de bharr créachta ó shaighead nimhithe a fuair sé ar thuras seilge. [[Íomhá:Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg|mion|220px]] === Eachtraí san Éigipt === D’ainmnigh Seán a cheathrú mac, Manúil, ina chomharba, agus lean an mac sin treo a athar i gcúrsaí míleata. Chruthaigh sé gur tacadóir iontaofa é do chúis na gcrosáidí nuair a sheol sé cabhlach go dtí an Meánoirthear. Bhí a chomhghuaillí, Amalric, rí Iarúsailéime, ar tí ionradh a dhéanamh ar an Éigipt, agus i bhfómhar na bliana 1169 tháinig an cabhlach Biosántach go dtí an Éigipt chun tacú leis an eachtra: fiche long chogaidh mhóra agus 150 rámhlong faoi stiúir an ''megas doux'', Andronacas Contostephanos. Bhí an cabhlach chomh mór sin gur chuir sé iontas fiú ar Uilliam na Tuíre. Shocraigh na comhghuaillithe ar Damietta a ghabháil mar chéad chéim den fheachtas, agus thosaigh siad ag ullmhú léigir ar an gcalafort. De dheasca easpa pleanála agus easpa cumarsáide, tháinig tubaiste ar na crosáidí. Bhí lóistíocht an chogaidh fhásaigh níos casta ná mar a mheas siad, agus roimh i bhfad b’éigean dóibh an léigear a thréigean. Agus a gcuid soláthairtí ag rith amach, rinne siad iarracht dhíchéillí an chathair a ghabháil le neart. Nuair a theip air sin, rinne Amalric sos cogaidh agus conradh síochána leis na hArabaigh, agus d’fhill na Biosántaigh abhaile. Níor shroich ach leath acu an cuan, áfach, mar bhuail stoirm fhíochmhar an cabhlach go tobann agus maraíodh mórán de na saighdiúirí. Cé gur tháinig deireadh chomh náireach sin leis an eachtra, d’aithin ríthe an réigiúin (Prionsa Aintíoch agus Amalric Iarúsailéime ina measc) Manúil go foirmiúil mar thiarna ar na stáit chrosáideacha, mar go raibh siad níos spleáiche ar chosaint Bhiosántach ná riamh tar éis na tubaiste. San oirthear, atheagraíodh an t-arm Biosántach tar éis dó a bheith buailte go dona ag Cath Myriokephalon (1176). Bhí cáil Mhanúil chomh mór sin gur liostáil sluaite óglach san arm a bhí sé a dhíriú chun na fórsaí Turcacha a scriosadh. Ansin, threoraigh Manúil féin a mharcshlua chun an ruaig a chur ar na Turcaigh ó dheas agus a smacht a dhearbhú ar na críocha a bhí athghafa san Anatóil. In ainneoin a dhíchill, níor éirigh le Manúil an scoilt reiligiúnach san Eaglais a leigheas, cé gur oibrigh sé le cumhachtaí Laidineacha an iarthair agus gur réitigh sé go maith leis an bPápa. === Athbheochan na Dara hAoise Déag === Tar éis ré cogaidh, tháinig ré síochána a mhair go dtí deireadh na haoise. Mar thoradh ar an doirteadh fola agus ar an tslándáil a gnóthaíodh dá bharr, bhí deis ag na Biosántaigh forbairt a dhéanamh ar fud a n-impireachta, a bhí neartaithe agus leathnaithe. Leis na críocha breise, forbraíodh cuid mhór den tír mar thalamh feirme. Lig sin do na bailte fás, agus dá réir sin, feabhsaíodh na naisc trádála a bhain leo. Ní hiad na trádálaithe amháin a bhain tairbhe as an tréimhse rathúil seo, mar bhí a tionchar i bhfad níos leithne. Cuirtear forbairtí áirithe ealaíne síos don fheabhas eacnamaíoch – stíleanna nua mósáice agus ailtireachta, mar shampla – agus scríobhadh leabhair nua ag údair a bhí spreagtha ag saothair na bhfealsamh clasaiceach. == Treascairt agus Míriail == Is mór an difríocht idir ríshleachta Comnaeneos agus Aingealas. Stuaim agus cúram ba shaintréithe den chéad teaghlach, agus a mhalairt ar fad ag an dara teaghlach. Ba é Constaintín Aingealas an sinsear a bhunaigh an ríshliocht a d’iompródh a ainm. Fear misniúil, beoga agus an-dathúil ba ea é, de réir na gcroiniceoirí. Níorbh ionadh, mar sin, gur éirigh le Constaintín Téadóra, iníon an Impire Alacsaías a hAon Comnaeneos, a phósadh. Ba den mheánuasaicme é Constaintín, agus b’fhéidir gurbh é sin an fáth a raibh dearcadh chomh tarcaisneach sin ag an mbanimpire Írín i leith an Aingealaigh. Níor chuir Írín a hamhras faoi Chonstaintín di riamh, agus chuaigh an caidreamh idir í agus a hiníon Téadóra in olcas de bharr an phósta. Ní raibh easpa muiníne ag an impire Manúil a hAon as, áfach, nuair a chinn sé an cabhlach impiriúil a chur faoi cheannas Chonstaintín. Sa bhliain 1154, bhí na Biosántaigh ar tí cogaidh leis na Normannaigh, a bhí ag bailiú a bhfórsaí cabhlaigh gar do chósta na Lacóine. Fuair Constaintín ordú gan dul i ngleic leis na Normannaigh go dtí go dtiocfadh trúpaí breise Biosántacha chun tacú leis. Ach rinne Constaintín neamhaird d’ordú an impire agus, ar chomhairle astralaí, d’ionsaigh sé an cabhlach Normannach, a bhí i bhfad níos mó ná a chabhlach féin. Gabhadh formhór na long Biosántach, mar aon le Constaintín féin, sa ghníomh easumhal díchéillí sin, agus chaith sé roinnt blianta i mbraighdeanas dá bharr. [[Íomhá:Byzantinischer Kampfschwimmer.jpg|mion|220px]] Léirigh Constaintín gur féidir le misneach gan chiall tubaiste mhíleata a tharraingt; ach léirigh a mhac Andronacas nach gá misneach a bheith ann ar chor ar bith chuige sin. Sa bhliain 1176, cuireadh Andronacas i gceannas ar fheachtas in aghaidh na dTurcach i gceantar Charax. Oíche amháin, chuala Andronacas béicíl sa dorchadas. Ní raibh ann ach scata beag scabhtaí, ach ba leor sin le scanradh a chur ar Andronacas, agus d’imigh sé leis chomh tapa agus a d’iompródh a chapall é. Nuair a chonaic siad an scaoll, lean na saighdiúirí sampla a gceannaire, agus bheadh an ruaig curtha ar an gcolún Biosántach ag buíon bheag Turcach murach stuaim Mhanúil Cantacúiseanas, a chas na saighdiúirí teifeacha thart chun a thaispeáint dóibh nach raibh aon duine sa tóir orthu. Bhí scéal mheatacht Andronacais i mbéal an phobail, agus bhí an tImpire Manúil ar buile faoin easonóir a tharraing a chol ceathrair ar an teaghlach impiriúil. Bhí sé meáite ar éadaí ban a chur ar Andronacas agus an meatachán a chur ag máirseáil sa riocht sin trí shráideanna Chathair Chonstaintín. Tar éis tamaill, mhaolaigh fearg an impire go leor le go bhféadfadh a chomhairleoirí a áitiú air an searmanas náirithe a chur ar ceal. === Anachain Andronacais === Tar éis bhás Mhanúil ar an 24 Meán Fómhair 1180, fágadh an impireacht faoi impire óg, Alacsaías a Dó. Roinnt blianta roimh a bhás, d’áitigh Manúil ar na huaisle mionn a thabhairt go ngéillfidís dá bhean, Máire, dá gcaillfí é sula dtiocfadh a mhac Alacsaías in aois; d’aontaigh na huaisle – ar choinníoll go rachadh Máire i gclochar dá dtarlódh sé sin. De réir an tsocraithe, rinneadh bean rialta de Mháire, cé nach ndeachaigh sí isteach i gclochar. D'fhan máthair an impire sa phálás, áit ar rialaigh sí le cabhair ón ardchomhairleoir Alacsaías Comnaeneos, agus chuaigh cúrsaí an stáit chun donais faoi stiúir na beirte. Banleasrí agus bean Laidineach (Francach) ba ea Máire, agus ba leor an dá thréith sin chun a seasamh a lagú i ríocht a raibh an ghráin ag dul i méid ann ar na Laidinigh. Níor thuig sí go raibh sí ar oighear tanaí, áfach, agus rinne sí neamhaird den ghearán go raibh sí claonta i bhfabhar na Laidineach. Thuig sí méid an fhuatha nuair a spreagadh círéibeacha ina coinne, agus d’iompaigh corraíl an phobail ina hár. Theith sluaite Laidineach ón bhforéigean, ach maraíodh líon mór acu san ár (sa bhliain 1182). I lár na hanachaine, tháinig Andronacas Comnaeneos ar an bhfód, col ceathrair le Manúil, uasal dathúil dea-chumtha a raibh gean na ndaoine air agus tacaíocht an airm aige. Nuair a corónaíodh ina chomhimpire é i Meán Fómhair na bliana 1183, tugadh le fios go mbeadh sé ina chosantóir ar an impire óg. Is dócha go raibh Alacsaías ag súil go dtiocfadh sé slán ón trioblóid faoi scáth a ghaoil ba shine. Bhí Andronacas meáite, áfach, ar an gcoróin agus an bhean a bhaint d’Alacsaías. Go gairid ina dhiaidh sin, chuir sé amhais chun an buachaill a thachtadh, agus caitheadh corp an impire isteach sa Bhosporas. Rialtóir ciallmhar bríomhar ba ea Andronacas Comnaeneos, a bhí chomh compordach le comhrá béasach intleachtúil agus a bhí le foréigean brúidiúil. Dhírigh sé a chuid fuinnimh ar leasú na himpireachta, a bhí curtha ó rath faoin am sin ag an éilliú agus ag an bhfaillí. Cuireadh deireadh le díol oifigí faoi riail Andronacais. D’fhógair sé gurbh iad cumas agus stuaim an tslat tomhais a bheadh ann feasta san earcaíocht, agus go n-íocfaí tuarastal cuí le hoifigigh fhiúntacha.<ref>G. Ostrogorsky, History of the Byzantine State</ref> Chomh maith le leasú an riaracháin, d’eagraigh Andronacas athchóiriú ar an talamh agus ar an gcóras cánach a bhain leis. Bhí na tuathánaigh buíoch as, cé go raibh na tiarnaí talún míshásta leis. Sa phríomhchathair, áfach, bhí na daoine buartha faoi phearsantacht scoilte dhothuartha an impire, agus d’fhás an eagla roimhe agus an fuath dó. Scoite amach in iargúil a pháláis, chaill Andronacas teagmháil leis an bpríomhchathair agus le cúrsaí eachtracha. Ghabh an t-uasal reibiliúnach Íosác Comnaeneos an Chipir, oileán straitéiseach a bhí lárnach don impireacht, agus bhain an cailleadh sin siar as na Biosántaigh; ba chomhartha é don domhan ar a laige. Agus an mí-ord ag scaipeadh i measc na mBiosántach, thapaigh na Normannaigh an deis tuilleadh críocha Biosántacha a ghabháil. Thit Dyrrachium go héasca leis na Normannaigh, sular chuir siad Teasaloinicé faoina smacht (1185). Ansin, d’imir siad díoltas uafásach ar na Biosántaigh as an ár a rinneadh ar na Laidinigh i gCathair Chonstaintín. Díbríodh muintir Theasaloinicé as a dtithe agus ghoid na Laidinigh gach a raibh de luach iontu. Creachadh na heaglaisí freisin, cé gur éirigh leis an Easpag Eustathius na Laidinigh a cheansú go leor chun sléacht a sheachaint. Lean na Laidinigh orthu i dtreo Chathair Chonstaintín, agus más go mall a tháinig siad, ba é an fáth gur choinnigh saibhreas na mbailte idir Teasaloinicé agus an phríomhchathair siar iad. Leis an tubaiste a tharla i dTeasaloinicé, chaill Andronacas cibé tacaíocht a bhí fágtha aige i measc na ngnáthdhaoine, agus nuair a bhí dea-mhéin na ndaoine caillte aige, chaith sé uaidh ról an dea-rialtóra. In áit cothromaíocht chúramach a choinneáil idir na faicsin agus na haicmí, scaoil sé an sceimhle ar an bpobal ar fad. Bhí Andronacas ag iarraidh na gnáthdhaoine a chur faoi chois, ós léir faoin am sin go raibh an pobal tar éis iompú ina choinne. Dhírigh sé ar an uasaicme freisin, mar ba léir don impire gur ar cheann uasail a chuirfí an choróin dá mbainfí de é. Cuireadh cuid mhór de na huaisle i bpríosún ar an leithscéal gur cheannaircigh iad, ach i ndáiríre gabhadh iad mar ghialla le cosaint a fháil ar threascairt óna dteaghlaigh. Chuaigh Andronacas thar fóir leis an straitéis seo nuair a bhagair sé go gcuirfí na huaisle sin chun báis mar thréatúirí. Le caint chomh neamhshrianta sin, chinntigh an t-impire go dtarlódh an treascairt a raibh an oiread sin faitís air roimpi, mar spreag sé na huaisle chun gnímh chun a ngaolta a shábháil. Ó tharla gur de shliocht theaghlaigh Comnaeneos agus Aingealas araon é, bhí Íosác Aingealas i measc na bhfear ab uaisle, agus de réir na slaite tomhais sin, i measc na bhfear ab oiriúnaí don ríchathaoir. In ainneoin a fhola uaisle, áfach, bhí cáil an mheatacháin bhoig ar Íosác. B’fhéidir gur comhartha é ar a laghad measa a bhí air gur fhág Andronacas ainm Íosáic as an liosta uaisle a bhí le gabháil, agus is dócha nach scríobhfaí focal eile faoi Íosác murach Stiofán Hagiochristophorites. Feidhmeannach de chuid an rialtais impiriúil ba ea é, agus bhí sé chomh díograiseach sin ina dhualgas gur ghlac sé air féin Íosác a ghabháil. Bhí eagla ar an domhan Biosántach go léir roimh Stiofán mar gheall ar an gcéasadh agus ar an marú a dhéanadh sé ar son an impire, agus bhí Íosác chomh scanraithe sin nuair a chonaic sé an t-amhas seo gur thug sé ruathar faoi, agus mharaigh sé a thóir ar an bpointe le buille dá chlaíomh. Theith Íosác láithreach chuig an Hagia Sophia ag lorg tearmainn. Scaip scéala faoi éacht Íosáic timpeall na cathrach, agus d’iompaigh an ardeaglais ina lárionad do na ceannaircigh, a bhí níos dána anois tar éis bhás Stiofáin.<ref>J.Harris, Byzantium and the Crusades, 124</ref> Ba é an t-ádh é gur san eaglais sin a choinnítí an choróin impiriúil, agus d’áitigh na huaisle reibiliúnacha ar Íosác í a ghlacadh. De réir a nádúir mheata, dhiúltaigh Íosác an choróin, agus an baol agus an dualgas a ghabhfadh léi. Ach nuair a d’éiligh siad i ndáiríre é, ní raibh de mhisneach aige diúltú do chomhthionól na n-uaisle arís. Tháinig sé isteach mar theifeach, agus d’imigh sé amach as an eaglais mar an tImpire Íosác a Dó Aingealas. [[Íomhá:Andronikos 1 Komnenos.jpg|mion|220px]] Tháinig slua na n-uaisle chuig an bpálás ríoga chun Andronacas a tharraingt amach. Rinne gardaí na múrtha cosanta neamhaird de na horduithe a bhí á mbéicíl ag an iarimpire agus é ar bís, ag iarraidh go scaollmhar iad a spreagadh chun gnímh. Thuig na fir, is dócha, nach mbeadh ciall ná tairbhe le cur in aghaidh an athraithe réimis. Le sampla a thabhairt, b’fhéidir, rug Andronacas ar bhogha saighdiúra, agus scaoil sé roinnt saighead isteach i ndorchadas na hoíche (gan éifeacht ar bith). Ansin thuig an tíoránach a uafásaí a bhí an scéal, agus bhain sé de a róba ríoga, chuir sé hata Rúiseach air, agus d’éalaigh sé go ciúin as an gcaisleán le beirt de na mná ab ansa leis. Ghabh an slua é, áfach, agus é ag fanacht ar bhád éalaithe, agus tugadh an t-impire treascartha os comhair an impire nua. D’fhág Íosác faoin daoscarshlua cinniúint Andronacais a shocrú, agus d’imir siad air an cineál ceartais is gnách le slua buile. Ceanglaíodh Andronacas de chrann, agus tugadh greadadh i ndiaidh greadta dó ar feadh trí lá. Gearradh a lámh dheas de, agus tarraingíodh a fhiacla agus a ghruaig as a cheann. Baineadh súil as, agus caitheadh uisce fiuchta san aghaidh air. Faoi dheireadh, tarraingíodh Andronacas go dtí an hipeadróm, áit ar crochadh é droim ar ais idir dhá cholún. Fágadh mar sin é le tuilleadh céasta a fhulaingt. Dúradh gur choinnigh sé a mheabhair agus a mhisneach ar feadh na brúidiúlachta ar fad, a chríochnaigh nuair a mharaigh beirt saighdiúirí Laidineacha é le buillí dá gclaimhte. === Íosác a Dó agus Alacsaías a Trí === Chuaigh an Impireacht in olcas faoi réimeas Íosáic a Dó agus a dhearthár, Alacsaías a Trí, agus thit a raibh fágtha d’inneall an rialtais láir as a chéile. Léiríodh laige na himpireachta le linn na gcrosáidí. Leis an bhfolús cumhachta i lár na himpireachta, spreagadh ceannaircigh i gceantair éagsúla den impireacht chun údarás Biosántach a chaitheamh díobh. De réir an staraí Alexander Vasiliev, “Bhrostaigh ríshliocht Aingealas bás na himpireachta, a bhí lagaithe ón taobh amuigh agus scoilte ón taobh istigh cheana féin.” Faoin am ar tháinig an ríshliocht seo i gcumhacht, bhí laethanta glórmhara na hImpireachta Biosántaí thart, agus scéal meatha agus éillithe is ea réimeas Alacsaías a Trí. Ligeadh na bóithre agus na droichid i léig. Ní raibh go leor airgid ann le bonneagar na himpireachta agus caiteachas an impire a chothú ag an am céanna, agus ní thabharfadh na huaisle a bhí ag brath air focal comhairle stuama dó. Ós rud é gur fir gan náire a bhí i gceannas, caitheadh an t-airgead ar shiamsaíocht agus ar chaitheamh aimsire in áit calafort agus droichead, ar chleasaithe agus ar dhamhsóirí in áit dúnta agus uiscrianta. Laghdaíodh gradam na himpireachta agus bród an phobail aisti, agus leis sin, laghdaíodh fonn na ndaoine í a chosaint. Nuair nár leor airgead a atreorú, thosaigh an rialtas ar fheachtas cánach a bhí chomh trom sin nach bhféadfadh na daoine maireachtáil faoi. Bhí an cháin agus na dlíthe a carnadh ar an bpobal dúchais chomh crua sin gur tréigeadh ceantair mhóra den impireacht, agus leis an tír bánaithe de dhaoine táirgiúla ar an gcaoi sin, tháinig sluaite barbarach chun an spás a líonadh. == An Ceathrú Crosáid == {{Príomhalt|An Ceathrú Crosáid}} Sa bhliain 1198, thosaigh an Pápa Innocentius a Trí ag seoladh litreacha ag fógairt crosáide nua. Ba é príomhaidhm na gcrosáidí an Éigipt a ghabháil, ós í a bhí ina lárionad do chumhacht na Moslamach sa Leiveaint. Tháinig arm na gcrosáidí go dtí an Veinéis i samhradh na bliana 1202, ach bhí siad níos lú ná an líon saighdiúirí a bhí geallta. Níos measa fós, ní raibh dóthain airgid acu le cíos chabhlach na Veinéise a íoc. In áit íocaíochta, socraíodh go gcabhródh na crosáidí leis na Veinéisigh Zara a athghabháil – cathair chalafoirt a dhiúltaigh do smacht na Veinéise tamall roimhe sin. D’éirigh leis an gcomhghuaillíocht idir na crosáidí agus na Veinéisigh, agus thit Zara tar éis léigir. Bhí an chrosáid faoi cheannas Bhonifáis Montferrat, cara le Pilib na Sváibe, agus bhí bean chéile de bhunadh an teaghlaigh ríoga Bhiosántaigh ag an mbeirt acu. Nuair a thug Bonifás cuairt ar a chara Pilib, cuireadh in aithne é don Phrionsa Alacsaías Aingealas, mac Íosáic a Dó Aingealas, an t-impire Biosántach a bhí treascartha. Chaith Alacsaías a óige i ngéibheann i gCathair Chonstaintín, sular éalaigh sé siar, áit ar cuireadh fáilte roimhe i bpálás a dheirféar agus a fir chéile, Pilib. Rinne an prionsa óg tairiscint dhána do Bhonifás. Gheall Alacsaías go dtabharfadh sé tacaíocht na hImpireachta Biosántaí do na crosáidí dá gcabhródh Bonifás leis suí ar ríchathaoir Chathair Chonstaintín. Thairg Alacsaías 200,000 marc airgid do na crosáidí, mar aon le cibé soláthairtí a bheadh de dhíth orthu. Chomh maith leis sin, gheall sé go gcuirfeadh sé brú impiriúil ar an bPatrarc Ceartchreidmheach ionas go n-aithneodh sé údarás an Phápa ar an domhan Críostaí go léir. Cuireadh an Pápa ar an eolas faoin bplean ionraidh ar Chathair Chonstaintín, agus sheol sé litir inar chuir sé cosc ar na crosáidí an chathair a ionsaí. Scríobh sé: “Ná ceapadh aon duine agaibh go bhfuil cead agaibh tailte na nGréagach a chreachadh mar nach ngéilleann siad don Suí Aspalda, ná ar an leithscéal gur threascair an t-impire a dheartháir chun an ríchathaoir a ghabháil dó féin. Cé go ndearna an t-impire na peacaí sin, agus tuilleadh peacaí, ní fúibhse atá sé breithiúnas a thabhairt air. Níor ghlac sibh an chros chun an peaca seo a cheartú. Gheall sibh go ndéanfadh sibh díoltas orthu siúd a thug masla don chros.” Níor léigh na crosáidí fógra an Phápa. Faoin am ar shroich an litir an cuan, bhí an cabhlach imithe cheana féin go Cathair Chonstaintín. Ní raibh aon chosaint ullmhaithe nuair a tháinig na crosáidí ar an 24 Meitheamh 1203. Theith an tImpire Alacsaías a Trí, agus cuireadh Íosác ar ais ar an ríchathaoir, agus a mhac Alacsaías Aingealas (Alacsaías a Ceathair) ina chomhimpire leis. Thug an Pápa achasán do cheannairí na crosáide, agus d’ordaigh sé dóibh leanúint ar aghaidh go dtí an Talamh Naofa. Faoi dheireadh mhí na Samhna, thug an tImpire Alacsaías a Ceathair le fios nach n-íocfadh sé an dara cuid den mhéid a bhí geallta, ar an leithscéal nach raibh an t-airgead aige. Chuir Alacsaías fearg ar na Veinéisigh freisin nuair a d'admhaigh an t-impire neamhiontaofa nach raibh sé in ann cíos an chabhlaigh a íoc ach oiread. Nuair nár íoc sé ach leath na suime, rinne Alacsaías naimhde dó féin ar gach taobh: ní ligfeadh ceannairí na comhghuaillíochta d’aon duine feall a dhéanamh orthu, agus ba trí fhrámaí íocón agus díonta eaglaisí a leá a bailíodh an méid a d'íoc sé. Oíche amháin, tháinig an cúirteoir Alacsaías Múrtsúphlós chuig seomraí an Impire Alacsaías a Ceathair le scéim ghlic a chur i bhfeidhm. Bhí a fhios ag an impire go raibh an pobal ar tí éirí amach, agus bhí a fhios ag an gcúirteoir gur mheatachán é an t-impire. D’inis Múrtsúphlós scéalta bréagacha uafásacha faoi bhuíonta fuilteacha de dhaoine coitianta a bhí ag scaipeadh sceimhle ar fud na cathrach agus a bhí ar buile chun slad a dhéanamh. Bhí an t-impire buartha cheana féin, ach chuir scéal an chúirteora an croí trasna ann. Go tobann, croitheadh an seomra le buillí ar an doras agus le béicíl slua taobh amuigh. Grúpa de chompánaigh Mhúrtsúphlós a bhí ann, agus iad ag ligean orthu gur círéibeoirí marfacha iad. Agus é ag ligean air gur shlánaitheoir é, thairg an cúirteoir bealach éalaithe don impire, agus threoraigh sé é trí lúbra pasáistí an chaisleáin. Ba sa doinsiún a chríochnaigh an turas, áfach: cuireadh Alacsaías i bpríosún ag deireadh mhí Eanáir 1204, agus tachtadh é ar an 8 Feabhra. Corónaíodh an forghabhálaí Alacsaías Múrtsúphlós ina Alacsaías a Cúig ar an 5 Feabhra. Leis an treascairt dhána sin, áfach, tharraing an t-impire nua fearg na gcrosáidí air féin, agus thosaigh siad ag pleanáil ionsaí ar Chathair Chonstaintín, an córas rialtais a chuirfidís i bhfeidhm ann, agus an chaoi a roinnfidís an impireacht eatarthu. Shocraigh ceannairí na comhghuaillíochta go dtoghfadh comhairle de dháréag acu impire nua, agus go mbeadh seisear crosáidí agus seisear Veinéiseach ar an gcomhairle sin. [[Íomhá:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|mion|220px]] Ar an 12 Aibreán, rinne na crosáidí ionsaí cabhlaigh ar Chathair Chonstaintín. Tháinig siad i dtír le cabhlach de longa dúbailte (is é sin, bhí na longa ceangailte le chéile ina bpéirí chun iad a neartú don dúshlán a bhí rompu). Cath catapultaí ba ea é, agus an teicneolaíocht sin á húsáid ar an dá thaobh. Bhí an buntáiste ag na cosantóirí go raibh áit níos daingne acu, agus buntáiste na solúbthachta ag mairnéalaigh na gcrosáidí. Dhírigh na hionsaitheoirí a mbaráiste ar thúr áirithe ar bhealach comhordaithe, agus b’éigean do na cosantóirí Biosántacha dul ar foscadh ón stoirm chloch. Nuair a thréig na saighdiúirí an túr, bhí deis ag na crosáidí na rampair a ghabháil. Gabhadh an chéad túr, agus trí cinn eile go tapa ina dhiaidh. Rith na fir ab fhearr de chuid na gcrosáidí ansin chun na geataí a oscailt ionas go bhféadfaí a gcomrádaithe sa mharcshlua a thabhairt i dtír. Nuair a chonaic sé bratach na gcrosáidí á hardú, theith an tImpire Alacsaías Múrtsúphlós as an gcampa. Bhailigh a phobal tréigthe sa Hagia Sophia chun an éigeandáil a phlé agus plean a cheapadh. Toghadh impire nua ag an gcruinniú sin: Téadóir Lascaris. Theip air fir na cathrach a spreagadh chun troda in aghaidh shaighdiúirí gairmiúla cleachtaithe na gcrosáidí, agus d’imigh sé leis le breacadh an lae lá arna mhárach. Agus a gcathair agus a misneach caillte acu, agus trócaire geallta dóibh, leag na Biosántaigh uathu a n-airm. Is ansin a thosaigh an t-uafás. Scaoileadh fir fhíochmhara na gcrosáidí amach ar na sráideanna. Rinneadh uirísliú ar bheag agus ar mhór de mhuintir chloíte na cathrach. Creachadh tithe na sibhialtach; éigníodh na mná, agus tógadh a gclann mar sclábhaithe. Truaillíodh na heaglaisí a measadh a bheith naofa, agus goideadh gach rud luachmhar iontu. Goideadh corónacha óir, scrínte taisí, dealbha clasaiceacha agus seoda Biosántacha, mar aon leis na boinn óir as an státchiste impiriúil agus na hearraí a tógadh as stórais agus as tithe na cathrach. Scríobh an staraí Geoffroy de Villehardouin: “Ní dhearnadh a leithéid de chreach ar chathair riamh.” Mheas Baudouin, i litir a scríobh sé, gur mhó an luach a thug siad leo ó Chathair Chonstaintín ná a raibh i stórais Iarthar na hEorpa go léir le chéile.[[Íomhá:Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures INV 3821 ; LP 4674 - après restauration 2026.jpg|mion|220px]]Nuair a shroich scéala na náire an Róimh, scríobh an Pápa litir chuig an leagáid Peadar, inar léirigh sé a chorraíl faoi ghníomhartha na gcrosáidí agus a uafás gur thug an sagart sin aspalóid dóibh, rud nach raibh sé de chumhacht ag Peadar a dhéanamh, dar leis an bPápa. “Cad a chuir an smaoineamh sin i do cheann?” a d’fhiafraigh sé den sagart. “Conas a cuireadh ar strae thú?” Baineadh siar as an bPápa leis an drochscéal, agus cháin sé na crosáidí go dian as an ainghníomh. Dúirt sé gur mhó an tsuim a bhí acu i maoin shaolta agus i ndíobháil a dhéanamh do Chríostaithe ná in Iarúsailéim a athghabháil agus na creidmhigh a chosaint. Ní raibh na crosáidí ná na Veinéisigh róbhuartha faoi fhocail an Phápa, agus lean siad ar aghaidh leis an bplean a bhí beartaithe acu: toghadh Baudouin ina impire, agus roinneadh formhór na himpireachta idir na huaisle. Tugadh an forghabhálaí Alacsaías Múrtsúphlós os comhair chúirt na gceannairí nua. D’áitigh sé gur fhealltóir é a réamhtheachtaí, agus gur breith dhlisteanach é an cinneadh é a thachtadh. Níor chuir an chosaint sin ina luí ar aon duine, áfach, agus caitheadh Múrtsúphlós anuas de cholún i bhFóram Thauri. == Athghabháil Chathair Chonstaintín == Tar éis Cathair Chonstaintín a bheith bainte díobh, bhunaigh na Biosántaigh dhá stát chomharba: Impireacht Nícaea agus Forlámhas Eipíreas. (Bunaíodh stát Biosántach eile, Impireacht Trebizond, cúpla seachtain roimh chreachadh Chathair Chonstaintín.) Ón tús, bhí na stáit Bhiosántacha i gcoimhlint leis na Laidinigh agus leis na Turcaigh. Bhí na Turcaigh Seilsiúcacha lonnaithe san Anatóil le breis is céad bliain faoin am sin: sa bhliain 1075, tháinig an taoiseach cogaidh Suleiman ibn Qutulmish ar an bhfód tar éis dó smacht a fháil ar Shléibhte an Taurus, agus sa bhliain 1080, le cabhair ón bhfealltóir Nícéipheoras, géilleadh Nícaea dó. D’aithin an Sultán Malik Shah Suleiman mar rialtóir ar iarthar na hImpireachta Seilsiúcaí an bhliain dár gcionn. Chomh maith leis na naimhde áitiúla, bhí cumhacht eile ag teacht, cumhacht a bhí níos mó agus níos láidre ná na faicsin eile go léir le chéile, agus í ag trasnú na sléibhte agus ag brostú feadh an chósta agus é ar intinn aici an Eoraip go léir a ghabháil. Ré ionraí na Mongólach ba ea í, agus idir na blianta 1204 agus 1243 (blianta ina raibh na ríochtaí Críostaí ag cogadh ar a chéile tar éis bhriseadh na hImpireachta Biosántaí), thogh na Mongólaigh [[Geingeas Cán]] ina impire, chuir siad tús le feachtas gabhála uafásach, agus leathnaigh siad a n-impireacht go dtí gur shín a teorainneacha ó oirthear na hÁise go dtí an Anatóil faoin mbliain 1243, áit ar bhuaigh arm na Mongólach ar fhórsaí na hImpireachta Seilsiúcaí. Cé gur ghéill na Turcaigh go tapa agus go hiomlán do na Mongólaigh, d’fhág na hionróirí arm san Anatóil chun a smacht ar an réigiún a chinntiú. Bhí eagla ann gurbh iad na stáit Bhiosántacha na chéad tíortha eile a d’fhulaingeodh uafás na Mongólach. Bhí na Mongólaigh scaipthe go tanaí faoin am sin, áfach, agus ós rud é gur thuig siad luach comhghuaillíochta áitiúla, socraíodh póstaí idir mná óga Biosántacha agus uaisle Mongólacha. Agus na Turcaigh cloíte, agus gan iad ag ionsaí na mBiosántach a thuilleadh, bhí na Biosántaigh in ann a n-iarrachtaí míleata a dhíriú ar na Laidinigh agus ar na críocha a bhí caillte acu a athghabháil. Nuair a corónaíodh Seán a Ceathair Dúcas Lascaris (1250–1305) sa bhliain 1258, ní raibh sé ach seacht mbliana d’aois, agus dá bhrí sin, ceapadh cara a athar, Seoirse Muzalon, ina leasrí dó. Bhí go leor naimhde ag an gcúirteoir sin, agus dúnmharaíodh é le linn Aifrinn naoi lá ina dhiaidh sin. Tar éis an ainghnímh sin agus na héiginnteachta a lean é, thapaigh Mícheál Pailéalógas (Mícheál a hOcht ina dhiaidh sin) an deis chun an chumhacht a ghabháil. Bhí an leasrí nua de shliocht trí cinn de na teaghlaigh ba ríoga sa domhan Biosántach, agus ginearál maith ba ea é a raibh tacaíocht iomlán na bhfórsaí míleata aige. Tugadh ardú céime i ndiaidh ardú céime dó; rinneadh ''megas doux'' (ceannasaí an chabhlaigh) de, agus tamall ina dhiaidh sin, bronnadh an teideal ''despotes'' air. Bhí an t-impire óg agus a mhuintir rólag le cur in aghaidh a dhánachta. Sa bhliain 1259, chinntigh Mícheál go gcorónófaí é ina chomhimpire agus, trí mheascán den ádh agus den stuaim, ghnóthaigh sé cáil mar an t-impire a d’athbhunaigh an Impireacht Bhiosántach. Le linn na nglúnta tar éis thubaiste na bliana 1204, neartaigh na Biosántaigh, agus iad ag eagrú agus ag forbairt de réir a chéile. D’athghabh siad cuid mhór de na críocha a bhí caillte acu agus, ón mbliain 1230 ar aghaidh (seachas roinnt oileán agus stáisiún trádála), bhí impireacht na Laidineach agus na Veinéiseach teoranta do Chathair Chonstaintín féin agus a timpeallacht, faoi shúile géara na nGréagach. Is dócha go raibh rialú Chathair Chonstaintín ina dhúshlán thar a gcumas ag na Laidinigh. In áit forbairt tionsclaíochta agus infheistíocht stuama, bhí geilleagar na Laidineach ag brath ar a raibh siad in ann a mhealladh ón bPápa agus a bhaint as an bpobal. Bhí an stát agus na daoine ag dul i mbochtaineacht de dheasca na bpolasaithe éillithe, agus faoin mbliain 1261 bhí an scéal chomh dona sin go raibh na Laidinigh ag baint na ndíonta luaidhe de na heaglaisí agus á leá. I measc na mBiosántach, mhéadaigh an fonn Cathair Chonstaintín a athghabháil, agus an dóchúlacht go n-éireodh leo. Bhí a fhios ag na Biosántaigh nár gabhadh Cathair Chonstaintín riamh gan smacht a bheith ag na hionsaitheoirí ar na huiscí timpeall uirthi, agus d’eagraigh siad plean chun an chathair a ghabháil le cabhair óna gcomhghuaillithe i bPoblacht Genova, a raibh ceann de na cabhlaigh ba mhó san aois aici. Bhí oifigigh an airm Bhiosántaigh i dteagmháil leis na ''Thelematarioi'' le roinnt blianta. Saorálaithe i mílíste neamhspleách Gréagach ba ea iad, a bhí ag feidhmiú sa limistéar idir an dá thaobh ar an teorainn. Bhí siad neodrach, mar dhea, agus go dtí sin níor throid siad ar thaobh ar bith. Gréagaigh ar fad ba ea iad, áfach, agus le blianta bhí siad ag baint leasa as a suíomh uathúil chun faisnéis faoi staid na cathrach agus faoi ghluaiseachtaí trúpaí a bhailiú agus a thabhairt dá gcomhthírigh. Thug na saorálaithe Gréagacha scéala do Strategopoulos – ginearál de chuid Impireacht Nícaea – go raibh cabhlach na Veinéise imithe go Daphnousia chun an t-oileán sin a ullmhú mar bhunáit chosanta in aghaidh ionsaí ó Genova a raibh siad ag súil leis. Tháinig Strategopoulos agus a chuid trúpaí go dtí pointe áirithe ar bhalla cosanta na cathrach, áit a raibh roinnt de na ''Thelematarioi'' ag fanacht leo ar an taobh eile den mhúr. Ag meán oíche, cuireadh na dréimirí in airde agus thosaigh an teacht isteach faoi rún i gCathair Chonstaintín (25 Iúil 1261). Bhí na fir chomh ciúin cúramach sin ag dul thar na ballaí ollmhóra nár aimsíodh aon duine acu go dtí gur thug siad ruathar faoi fhairtheoir ag Geata an Tobair. Leagadh an garda sin, agus osclaíodh an geata chun an t-arm Biosántach a ligean isteach. Rinne na trúpaí Laidineacha a ndícheall an bealach go dtí an pálás a bhac, ach sléachtadh go tapa iad. Nuair a chonaic sé an ruaig, rith an tImpire Baudouin a Dó go dtí an cuan. Cé go bhféadfadh an t-impire Laidineach troid ansin – bhí a ghardaí cosanta leis agus cabhlach na Veinéise ar an mbealach – léirigh Baudouin a chladhaireacht nuair a ghlac sé an bád ba ghaire agus nuair a d’imigh sé ón mbaol. Faoin am ar fhill cabhlach na Veinéise, bhí an chathair caillte acu. Bhí na Gréagaigh ag cosaint na múrtha, agus bhí tinte lasta acu i measc thithe na cathrach. Bhí na teaghlaigh Laidineacha agus Veinéiseacha ag déanamh a seacht míle dícheall éalú ón mbaol sin, a gcuid seod a shábháil, agus a mhéad earraí agus ab fhéidir leo a thabhairt leo. Ar an 15 Lúnasa 1261, d’fhill an tImpire Mícheál go glórmhar ar Chathair Chonstaintín chun an Impireacht Bhiosántach a athbhunú. Athchoisriceadh an Hagia Sophia don chreideamh Ceartchreidmheach. Corónaíodh Mícheál agus a bhean, agus rinneadh comhimpire dá mhac, Andronacas. Dalladh Seán a Ceathair, agus cuireadh i bpríosún é. Ar an gcaoi sin a bunaíodh ríshliocht Pailéalógas, an teaghlach ríoga a rialaigh an Impireacht Bhiosántach níos faide ná aon teaghlach eile. == Cogaí Cathartha agus Cinsealacht na n-Otamánach == Gabhadh Cathair Chonstaintín ar ais, ach bhí glóir ré órga na himpireachta caillte fós. Bhí na seantailte Biosántacha i seilbh a seannaimhde, agus cuireadh isteach ar an trádáil leis an bpríomhchathair de bharr mar a neartaigh smacht na Veinéise sa Mhuir Aeigéach. Rinneadh neamhaird den bhagairt Thurcach. Ó thaobh cúrsaí inmheánacha de, chuaigh an caidreamh idir na haicmí in olcas. Bhí na huaisle ag cosaint a gcuid talún agus ag loiceadh ar a ndualgas maidir le hearcaíocht mhíleata. Sa ré sin, lean cogadh cathartha amháin cogadh cathartha eile, agus ba chéim eile i dtreo bhás na hImpireachta Biosántaí gach ceann de na tubaistí sin. Nuair a corónaíodh Mícheál a hOcht, ní raibh san Impireacht Bhiosántach ach cósta thiar na hAnatóile; codanna den Tráic agus den Mhacadóin; roinnt oileán sa Mhuir Aeigéach; agus críoch a fhreagraíonn do chuid de dheisceart na Gréige sa lá atá inniu ann. Bheartaigh Mícheál feabhas a chur ar a raibh fágtha aige, agus thosaigh sé ar fheachtas atógála agus athdhaonraithe. Mhaoinigh sé forbairt mhíleata trí cháin throm agus trí dhíluacháil an airgeadra. In ainneoin staid éiginnte na himpireachta, sheol Mícheál ionsaithe chun críocha a ghabháil, ach is beag rath a bhí ar fhormhór na bhfeachtas. Chun creachadh eile ar Chathair Chonstaintín a sheachaint, d’áitigh sé ar an Eaglais Cheartchreidmheach géilleadh don Róimh, cé gur tharraing sé fuath na ndaoine air féin leis an straitéis sin. Tar éis bhás Andronacais a Trí sa bhliain 1341, bhris cogadh cathartha eile amach a mhair sé bliana. Bhí mac Andronacais, Seán Pailéalógas, faoi chaomhnóireacht Áine Shaváí. Cé gur mhian le hAndronacas a Trí go gceapfaí Áine ina leasrí ar a mac, bhí cara an impire sin, Seán Cantacúiseanas, míshásta leis an socrú, agus chuir sé é féin in iomaíocht leis an mbanuasal Áine. Níor éirigh lena chuid iarrachtaí an leasríocht a bhaint d’Áine, cé go bhfuair sé go leor tacaíochta sa Tráic. Coimhlint aicmeach ba ea í, inar thug na huaisle agus na daoine saibhre a dtacaíocht don tiarna talún Cantacúiseanas, agus na gnáthdhaoine ar thaobh Áine. Agus na Biosántaigh ag cogadh ar a chéile, bhain rí na Seirbia, Stefan Uroš a Ceathair (Dušan), leas as an scéal sa bhliain 1345, nuair a ghabh sé cuid mhór den Ghréig. Chuir Cantacúiseanas Cathair Chonstaintín faoina smacht sa bhliain 1347, agus tháinig deireadh leis an gcogadh cathartha. D’úsáid Cantacúiseanas amhais Thurcacha le linn an chogaidh, agus bhí sé ag brath orthu fós chun a údarás a choinneáil. Rinne na Turcaigh feall air go luath, agus bhain siad Gallipoli de na Biosántaigh sa bhliain 1354. Lagaíodh an Impireacht Bhiosántach de dheasca na gcogaí cathartha, agus fágadh í leochaileach d’ionsaithe a comharsan. B’ainnis an staid ina raibh an impireacht tar éis an chomhraic. Agus líon mór d’fhir óga na Gréige caillte sna cogaí cathartha, bhí a dtír dhúchais anois leochaileach dá naimhde éagsúla – na Turcaigh go háirithe. Tar éis coimhlint inmheánach eile idir na blianta 1373 agus 1379, agus suaitheadh na bliana 1390, bhí an Impireacht Bhiosántach beagnach timpeallaithe ag na Turcaigh Otamánacha. Le linn an chogaidh chathartha, scrios crith talún ballaí Gallipoli, rud a lig do na Turcaigh trasnú isteach san Eoraip. Faoin am ar tháinig deireadh leis an gcogadh, bhí na Seirbigh cloíte ag na hionróirí agus curtha faoi dhaorsmacht. Neartaíodh smacht na dTurcach níos mó fós tar éis Chath na Cosaive (1389). D’iarr na himpirí Gréagacha cabhair ar an Iarthar, ach mhínigh an Pápa go soiléir nach bhfaigheadh na Biosántaigh cabhair ó chumhachtaí an iarthair mura ngéillfidís don Eaglais Rómhánach. Cheana féin, sa bhliain 1274, bhí toscairí na cúirte Biosántaí curtha chuig Dara Comhairle Lyon le litreacha ó Mhícheál a hOcht agus ó cheannairí Eaglais an Oirthir, inar aithin siad údarás an Phápa. D’fhoghlaim an t-impire gurbh fhusa litir a scríobh ná pobal a iompú, agus tharraing sé fuath gach aicme den tsochaí Bhiosántach air féin as an bhfeall a rinne sé ar an Eaglais Cheartchreidmheach. Spreagadh agóidí, agus gearradh an teanga as an manach Meletios, ceannaire na ngríosóirí; dalladh manach eile, agus bagraíodh bás ar aon duine a bhfaighfí paimfléad frith-impiriúil aige. Briseadh saighdiúirí a thaobhaigh go hoscailte leis an Eaglais Cheartchreidmheach. Bhí saighdiúirí eile nár aontaigh le cinneadh an impire ach a choinnigh a míshástacht faoi cheilt, agus thréig siad an t-arm ansin. Bhí an scéal céanna ann le linn réimeas Sheáin a Cúig. Faoi bhrú bhagairt na dTurcach, d’iompaigh sé ar an Róimh chun cabhair a fháil, agus thairg an Pápa an uair sin na téarmaí céanna a tairgeadh don Impire Mícheál beagnach céad bliain roimhe sin. D’fhógair Seán go ngéillfeadh sé d'údarás na Róimhe ar an 17 Meán Fómhair 1369. Ach ba lú fós an chabhair mhíleata a fuair sé ná an méid a tugadh do Mhícheál. In éadóchas, chinn Seán ansin nach raibh de rogha aige ach conradh a dhéanamh leis na Turcaigh Otamánacha. Drochmhargadh ba ea é, agus na Biosántaigh faoi oibleagáid airgead agus trúpaí a sheoladh chuig na Turcaigh mar cháin bhliantúil. === Tréatúireacht teaghlaigh === Sa bhliain 1373, thosaigh sraith coimhlintí idir an tImpire Seán a Cúig agus a mhac Andronacas. Bhí an t-impire tar éis Andronacas a chur as oidhreacht, agus a dhara mac, Manúil, a cheapadh ina áit. Ansin, chuaigh Andronacas i gcomhar le mac an tsultáin Otamánaigh, an prionsa Savcı, a raibh fuath aige ar a athair féin. Bhí an bheirt acu ar lasadh le fonn díoltais, agus thosaigh siad ag pleanáil a n-aithreacha a threascairt. Nuair a fuarthas amach an chomhcheilg, d’ordaigh an Sultán Murad a hAon a mhac Savcı a dhalladh, agus d’áitigh sé ar an Impire Seán an ciorrú céanna a dhéanamh ar a mhac, Andronacas. Bhí an t-ádh le hAndronacas nár chaill sé ach súil amháin sular cuireadh i bpríosún é i gCathair Chonstaintín. Is ann a bhí sé sáinnithe go dtí go bhfuair sé cabhair ó mhuintir Genova agus ó na hOtamánaigh. Ba léir don dá náisiún sin, beirt de sheannaimhde na mBiosántach, go rachadh sé chun a leasa an cogadh náireach a chothú, agus chabhraigh siad leis an bhfealltóir éalú ón bpríosún. Ghabh Andronacas Cathair Chonstaintín, agus bhain sé a sheanuaillmhian amach. Mhair sé trí bliana ina impire (1376–1379), agus le linn a réimis fhealltaigh chuir sé a athair i bpríosún agus ghéill sé Gallipoli do na Turcaigh Otamánacha. Le cabhair ó na Veinéisigh, scaoileadh Seán a Cúig saor, agus cuireadh ar ais ina impire é. Idir an dá linn, d’éalaigh Andronacas faoi thearmann mhuintir Genova; agus é fós meáite go míréasúnta ar an ríchathaoir, threoraigh sé a lucht leanúna i gcogadh eile chun an impireacht a athghabháil. Tar éis cúpla bliain, cuireadh deireadh leis an gcogadh, agus síníodh conradh síochána. Cé gur gheall an conradh d’Andronacas go n-aithneofaí arís é mar oidhre na himpireachta, chuir sé cogadh nua ar a athair sa bhliain 1385. Ba í a mhífhoighne ba chúis lena bhás, agus cailleadh é i gcath an bhliain chéanna. Bhí tuilleadh tréatúireachta i ndán don Impire Seán, áfach, nuair a fógraíodh cogadh eile fós air – agus ba é a gharmhac agus a chomhainm, Seán mac Andronacais, an fealltóir an uair seo. Chuir Seán Óg a chuid fórsaí timpeall ar Chathair Chonstaintín, agus osclaíodh na geataí dó tar éis léigir ghairid (1390). Bhí an tImpire Seán a Cúig as baile ag an am, agus is beag a bhí idir an t-éilitheoir agus an ríchathaoir, a ghlac sé mar an tImpire Seán a Seacht. Cuireadh as cúig mhí ina dhiaidh sin é, áfach, nuair a tháinig an Prionsa Manúil, mac Sheáin a Cúig, le cabhlach lán de shaighdiúirí Biosántacha agus Veinéiseacha mar aon le roinnt ridirí ó Ródas. Ghlac Manúil le cabhair Thurcach san eachtra sin freisin agus, mar chostas ar an gcabhair sin, b’éigean dó cónaí i gcúirt an tSultáin Béasúd a hAon mar vasáilleach. [[Íomhá:Murad II and Władysław III of Poland.jpg|mion|220px]]D’éiligh Béasúd freisin go gcuirfí ceantar ar leith ar fáil do na trádálaithe Turcacha, agus go n-aithneofaí údarás an ''qadi'' – breitheamh Moslamach – a shocródh aon chás a bhainfeadh le Moslamach ar bith i gCathair Chonstaintín. Chomh maith leis sin, bheadh údarás an impire teoranta do Chathair Chonstaintín féin. Sna blianta céanna, bhí na Turcaigh ag neartú a smachta ar an réigiún. Bhí cuid mhór de na Balcáin cloíte acu cheana féin, agus cailleadh an chuid eile dóibh tar éis Chath na Cosaive (1389), inar bhuaigh siad ar fhórsa aontaithe de Sheirbigh, de Bhoisnigh agus d’Albánaigh, cé gur maraíodh an sultán Murad a hAon sa chath. Ainmníodh a mhac, Béasúd, ina shultán nua, agus d'iarr sé ar an gCailif i gCaireo cead a thabhairt dó Cathair Chonstaintín a ghabháil agus an teideal “Sultán na Róimhe” a bhronnadh air. Thaitin sé leis na Moslamaigh go mbeidís ina n-oidhrí ar an Impireacht Rómhánach agus ar an oidhreacht stairiúil a bhain léi. Ag deireadh na bliana 1393, ghlaoigh an Sultán Béasúd ar a vasáilligh Chríostaí go léir – an tImpire Manúil a Dó ina measc – chuig cruinniú chun a ndílseacht don sultán a mhionnú agus a athdhearbhú. Dúradh go raibh sé ar intinn ag Béasúd na vasáilligh go léir a shléachtadh chomh luath agus a bheidís bailithe le chéile, ach gur athraigh sé a intinn ag an nóiméad deireanach. Bhí an tImpire Manúil míshásta cheana féin lena stádas mar vasáilleach don sultán Otamánach, agus tar éis an chruinnithe chinniúnaigh sin chuaigh sé ar turas trí chúirteanna ríoga Iarthar na hEorpa ag lorg cabhrach ó na ríthe Críostaí chun an ruaig a chur ar na hOtamánaigh agus glóir na mBiosántach a athbhunú. Cé gur cuireadh fáilte laoich roimh an impire, ní raibh fonn ar na monarcaí sin dul i gcomhrac in aghaidh na nOtamánach, agus d’fhill Manúil abhaile sa bhliain 1403, gan réiteach fós ar fhadhb na dTurcach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Chronica maiora of Thomas Walsingham, 1376-1422|publisher=Boydell Press|date=2005|location=Woodbridge, Suffolk, England ; Rochester, NY|author=Thomas Walsingham, David Preest, James G. Clark|pages=p. 319}}</ref> === Seán a hOcht agus an streachailt in aghaidh na nOtamánach === De réir a chéile, d’éirigh Manúil as, agus d’ainmnigh sé a mhac Seán ina impire sa bhliain 1421. Ar nós a athar, ba mhian le Seán smacht na nOtamánach a chaitheamh de, agus i mbliain a chorónaithe chonaic Seán deis i Mustafa, éilitheoir ar an ríchathaoir Otamánach. Mac leis an iarshultán Béasúd ba ea é, agus bhí sé i gceannas ar éirí amach sa bhliain 1416 in aghaidh a dhearthár, Meithmeit a hAon, an sultán Otamánach ag an am. Díbríodh Mustafa tar éis don éirí amach teip, agus shocraigh Meithmeit go gcoinneofaí an prionsa reibiliúnach i mbraighdeanas ar oileán Leimneos faoi chúram Mhanúil a Dó. Agus é sáinnithe ar deoraíocht, bhí Mustafa ar bís chun an Impireacht Otamánach a bhaint den sultán nua, Murad a Dó, mac a dhearthár, agus bhí Seán ag iarraidh ráthaíocht áirithe sula scaoilfeadh sé Mustafa saor chun cogaidh. Fuair an t-impire gealltanas ón éilitheoir go ngéillfí críocha áirithe do na Biosántaigh dá n-éireodh le Mustafa na tailte a ghabháil – Gallipoli agus cathracha cois cósta na Mara Duibhe ina measc. Le tacaíocht mhíleata agus le cabhair airgeadais ón impire Biosántach, seoladh Mustafa go Gallipoli (Gelibolu), a ghabh sé gan cath mór, agus thit cathair i ndiaidh cathrach roimh an bprionsa dána. Tar éis an bhua sin, bhí smacht ag na reibiliúnaithe ar chaolas na Dardainéile. Roimh i bhfad, ghéill gobharnóirí chúigí Eorpacha na nOtamánach (Rumelia) do Mhustafa, agus nuair a sheol Murad arm chun dul i ngleic leis an éirí amach, thréig na trúpaí arm an tsultáin agus chuaigh siad i bpáirt leis an éilitheoir. Agus a shlua agus a mhisneach méadaithe, thrasnaigh Mustafa caolas na Dardainéile chun dul i gcomhrac cinniúnach le Murad a Dó. I gceannas ar arm de 18,000 fear, throid Mustafa cath in aghaidh Mhurad ag Loch Uluabat. Nuair a thuig Mustafa go raibh an cath caillte aige, theith sé go Gallipoli. Bhí trúpaí an tsultáin sna sála air, agus roimh i bhfad chuir siad léigear ar an gcathair. Bhí súil ag Mustafa ansin dídean a fháil in Adrianopolis (Edirne), ach ghabh fórsaí a naimhde an chathair sin, agus gabhadh é féin. Cuireadh Mustafa chun báis go náireach, amhail is gur choirpeach coitianta é, in áit an bháis uasail a mbeadh súil ag prionsa leis. Bheadh an íde sin cuí dá mb’fhíor maíomh an tsultáin agus na gcroiniceoirí Otamánacha gur éilitheoir bréige é Mustafa. Níl an scéal soiléir, áfach, agus maireann an chonspóid i measc na staraithe go dtí an lá atá inniu ann. D’imir an Sultán Murad a Dó díoltas ar na Biosántaigh nuair a chuir sé léigear ar Chathair Chonstaintín (1422) agus nuair a rinne sé creach ar Fhorlámhas na Moréa sa Pheilipinéis. Uiríslíodh na Biosántaigh níos mó fós le téarmaí conartha nach raibh de rogha acu ach é a shíniú sa bhliain 1424. Socraíodh go n-íocfadh na Biosántaigh cáin bhliantúil 300,000 bonn agus go ngéillfí bealaí isteach na Mara Duibhe don Impireacht Otamánach. Bhain Murad a Dó leas as móiminteam an fheachtais, agus chuir sé cogadh ansin ar an tSeirbia, ar an Ungáir agus ar na Veinéisigh. Thit cuid mhór de na Balcáin leis na hOtamánaigh, agus chríochnaigh siad gabháil na Seirbia sa bhliain 1439. Bhí an Impireacht Otamánach ag leathnú a teorainneacha agus ag daingniú a smachta ar thailte nuachloíte, agus an Impireacht Bhiosántach uirísle, leochaileach, scoite amach agus timpeallaithe ag na Turcaigh.[[Íomhá:Sultan Murad II, portrait from 19th century manuscript.jpg|mion|220px|An Sultán Murad a Dó.]] Thuig Seán go soiléir cé chomh práinneach is a bhí an scéal. Uair amháin eile, d’iompaigh impire Biosántach ar an bPápa ag lorg cabhrach, agus dhearbhaigh Pápa eile nach dtabharfaí an chabhair sin mura n-aithneodh na Biosántaigh a údarás reiligiúnach. Tionóladh comhairle in Ferrara ar an 8 Eanáir 1438, ach cuireadh na cainteanna siar nuair a bhris an phlá amach sa chathair. Aistríodh an idirbheartaíocht go Flórans an bhliain dár gcionn, áit ar shocraigh na ríthe ar chrosáid nua a dhéanamh. Faoi dheireadh, fógraíodh aontú na nEaglaisí Thiar agus Thoir, agus spreag sé sin suaitheadh i measc na mBiosántach arís. D’fhill an t-impire agus na patrarcaí ar Chathair Chonstaintín lánsásta lena saothar, cinnte dearfa go raibh an Eaglais uilíoch athbhunaithe ar bhealach a chloífeadh le traidisiúin na hEaglaise Ceartchreidmhí, agus iad siúráilte go mbeidís slán sábháilte ó na Turcaigh faoi chosaint airm an Iarthair. Bhí siad mícheart faoi dhó, áfach. Ní raibh siad in ann aontú na nEaglaisí a fhógairt sa Hagia Sophia, chomh láidir agus a bhí na daoine in aghaidh a raibh socraithe ag an gcomhairle. Chomh maith leis sin, thréig ríthe an Iarthair na pleananna chun cogadh a chur ar na Turcaigh. Tháinig an misneach chun dúshlán a thabhairt do Mhurad ó cheantar eile nuair a d’eagraigh an Rí Vladislav na hUngáire (Władysław a Trí na Polainne) fórsaí measctha chun cogadh a chur ar na Turcaigh. Spreag na buanna a bhain János Hunyadi na Trasalváin amach dóchas, ach theip air leas a bhaint as an rath luath sin, agus tháinig deireadh leis an bhfeachtas ag Varna (1444) de dheasca easpa comhordaithe lena chomhghuaillithe Veinéiseacha agus Ungáracha. D’imir Hunyadi a dheis dheireanach, agus an tAlbánach Skanderbeg ar a thaobh, nuair a thug siad aghaidh ar arm Mhurad a Dó sa Chosaiv (1448). Throid na hairm ar feadh trí lá, agus tar éis an chomhraic fhuiltigh fhíochmhair, ba é Murad a bhuaigh. == Titim Chathair Chonstaintín == Fuair Murad a Dó bás i mí Feabhra 1451, agus rinneadh sultán dá mhac, Meithmeit a Dó. Bhí an sultán nua dírithe go díograiseach ar aidhm amháin: Cathair Chonstaintín a ghabháil. In ainneoin a óige agus a ainmhéine, thug Meithmeit faoin scéim sin le plean stuama a chuir sé i gcrích le foighne mhór. [[Íomhá:Conquest of Constantinople, Zonaro.jpg|mion|220px|Meithmeit i gceannas ar an arm Turcach.]] Thosaigh sé an próiseas ar bhealach polaitiúil: chinntigh an sultán go mbeadh na Biosántaigh scoite amach trí chonarthaí a shíniú leis na Veinéisigh. Nuair a bhí sé cinnte nach rachadh aon náisiún i gcabhair ar na Biosántaigh, d’ordaigh Meithmeit dún cois cladaigh (Rumeli Hisarı) a thógáil ar bhruach an Bhosporais ionas go bhféadfadh a arm stop a chur leis an soláthar. Bhí an chathair i ndroch-chaoi faoin mbliain sin, a sráideanna seanchaite agus tréigthe. Ar an 2 Aibreán 1453, thosaigh léigear Chathair Chonstaintín. Cé go raibh sí fós ina príomhchathair impireachta, mar dhea, bhí a ré órga thart faoin am sin, agus ní raibh aici ach 7,000 fear a thógfadh airm chun an chathair a chosaint. Agus na trúpaí truacánta á mbailiú le haghaidh an chatha dhorcha, bhí ambasadóirí Biosántacha ag dul go práinneach ó chúirt go cúirt san Iarthar, ag impí ar na ceannairí Laidineacha saighdiúirí a chur chun Cathair Chonstaintín a shábháil. Taobh amuigh de na múrtha, bhí arm ollmhór Moslamach bailithe – 80,000 saighdiúir gairmiúil, mar aon le trodaithe breise mar thacaíocht. Trí stuaim, trí fhoighne agus trí straitéis chiallmhar, bhí na Turcaigh ar tí an bua a fháil, agus ní chuirfeadh Meithmeit a bhuntáiste i mbaol ag an bpointe sin den fheachtas. D’ordaigh an sultán droichead ollmhór snámha a thógáil chun an chumarsáid idir an t-arm agus an cabhlach a éascú. Tógadh túr ionsaithe freisin, chun aidhm níos cruinne a fháil ar mhúrtha Chathair Chonstaintín. Lá agus oíche, dhírigh na Turcaigh gunnaí móra ar na múrtha cosanta go dtí gur osclaíodh bearna in aice le Geata Naomh Rómanós. Agus an chathair ar tí titim, seoladh téarmaí géillte chuig an Impire Constaintín a hAon Déag. Thairg Meithmeit dó a bheith ina vasáilleach i gcúige éigin eile dá ngéillfeadh Constaintín an chathair dó. Dhiúltaigh an t-impire don tairiscint náireach, cé go raibh a fhios aige go raibh an chathair caillte. Ghlac sé an Eocairist sa Hagia Sophia, sular fhill sé ar an bpálás don uair dheireanach. Bhailigh Constaintín a lucht freastail, agus d’iarr sé orthu maithiúnas a thabhairt dó as aon éagóir a d'fhéadfadh a bheith déanta aige orthu. D’imigh sé leis ansin ar mhuin capaill chun a bhás a fháil. An oíche roimh ghabháil na cathrach, chuala na cosantóirí guthanna na mílte Moslamach ag guí in éineacht, rud a léirigh aontacht agus disciplín an namhad. D’fhógair an sultán dá arm go gcoinneodh sé na foirgnimh mhóra dó féin, ach seachas sin, go raibh cead acu an chathair go léir a chreachadh agus na mná go léir a thógáil dóibh féin. Roimh bhreacadh an lae (29 Bealtaine 1453), thosaigh an t-ionsaí deireanach, agus thug na hOtamánaigh ruathar faoin gcathair ó gach taobh. Bhí na múrtha clúdaithe le hionsaitheoirí ar a bhfad, agus a gcomrádaithe ag teacht isteach tríd an mbearna a rinneadh an lá roimhe. Throid na cosantóirí go cróga díograiseach agus, ar dtús, bhí an chuma air go bhféadfaidís an lá a thabhairt leo. Thit colún i ndiaidh colúin de na Moslamaigh, ach cuireadh saighdiúirí nua ina n-áit chomh luath agus a maraíodh iad. Tar éis cúpla uair an chloig, gortaíodh Giovanni Giustiniani, ceannasaí an airm Bhiosántaigh, tubaiste a chuir a chuid trúpaí trína chéile. [[Íomhá:Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg|mion|220px]] Thuig an sultán an mí-eagar a tharraing cailleadh a gceannaire i measc na mBiosántach, agus d’ordaigh sé don fhathach Hasan Ulubatlı an balla a ionsaí. Shroich an fathach agus a chuid fear barr an túir a bhí os cionn na bearna a rinne na hOtamánaigh sa mhúr cosanta. Bhí an t-impire ann, ag stiúradh a chuid trúpaí, agus bhain sé de a fheisteas ríoga agus chuaigh sé i mbun troda lámh ar lámh leis na Moslamaigh. Maraíodh an fathach agus na fir a bhí faoina cheannas sa chomhrac uafásach, ach bhí na mílte dá chomrádaithe ag brú tríd an mbealach céanna. Throid na cosantóirí go fíochmhar in aghaidh shlua ollmhór Otamánach, ach sléachtadh iad go léir, Constaintín féin ina measc. Leis sin, cailleadh an múr leis na hOtamánaigh, a bhrúigh isteach sa chathair ansin, agus iad ag satailt ar chorp an impire mhairtírigh. Agus na múrtha i seilbh na Moslamach, theith na sibhialtaigh chuig an Hagia Sophia. Bhí siad plódaithe istigh san ardeaglais sin agus na hOtamánaigh ag sléachtadh ar fud shráideanna na cathrach. Roimh i bhfad, bhris na hionsaitheoirí isteach san eaglais, áit a ndearna siad ainghníomhartha uafásacha. Na mná agus na páistí a tháinig slán ón bhforéigean, tógadh mar sclábhaithe iad. Faoi mheán lae, bhí an chathair go hiomlán faoi smacht na Moslamach, agus chuaigh an sultán ag marcaíocht trí Chathair Chonstaintín. Nuair a shroich sé an Hagia Sophia, d’ordaigh sé go bhfógrófaí ó bhalcóin na heaglaise gur mhosc a bheadh san fhoirgneamh naofa as sin amach. Bhí scéal bhás an impire ag scaipeadh tríd an gcathair, ach dhiúltaigh na daoine é a chreidiúint, á mheas mar ráfla mearbhaill an chogaidh. Chun an drochscéal a dhearbhú, thaispeáin na Moslamaigh ceann an impire do mhuintir Chathair Chonstaintín, sular seoladh é ar camchuairt chuig cathracha móra an domhain Mhoslamaigh. Bhí 100,000 Biosántach ina gcónaí sa chathair nuair a gabhadh í. Den phobal sin, maraíodh 40,000 duine, idir shaighdiúirí a cailleadh le linn an chomhraic agus shibhialtaigh a dúnmharaíodh san ainghníomh ina dhiaidh. Tógadh 50,000 mar sclábhaithe. Níor maraíodh agus níor gabhadh mar sclábhaithe timpeall 10,000 oibrí láimhe. D’éalaigh siad ón tragóid a d’fhulaing formhór a muintire mar go raibh glaineacht agus sláinte na cathrach ag brath orthu. Ba chathair Mhoslamach í ón lá sin go dtí an lá atá inniu ann: ar dtús mar phríomhchathair agus lárionad cumhachta na hImpireachta Otamánaí, agus níos déanaí mar an chathair is mó i bPoblacht na Tuirce, faoin ainm [[Iostanbúl]]. == Féach freisin == * [[Impireacht na Róimhe]] * [[Cathair Chonstaintín]] * [[Iustinianus I]] * [[An Ceathrú Crosáid]] * [[An Impireacht Otamánach]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Impireacht Bhiosántach, An}} [[Catagóir:Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Impireacht Bhiosántach]] [[Catagóir:Impireachtaí]] 06v4rocmse96275qes5m6fwle3v5vou 0 23621 1330292 1280196 2026-10-20T17:55:52Z TGcoa 21229 1330292 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba sheanmóirí agus fear naofa mór le rá é '''Eoin Baiste''' ({{lang-he|יוחנן המטביל}}, Yo-hanan ha-matbil, {{lang-ar|يحيى‎}} Yaḥyá nó يوحنا Yūḥannā, [[Aramais]]: ܝܘܚܢܢ Yokhanan) a fuair bás idir na blianta 28 agus 32 AD. Féachann [[Críostaíocht|Críostaithe]] agus [[Ioslam|Moslamaigh]] araon ar Eoin Baiste mar fháidh tábhachtach. [[Íomhá:El nacimiento de san Juan Bautista - Francisco Meneses Osorio.jpg|220px|clé|mion|''Breith Eoin'' le Francisco Meneses Osorio (1630–1705)]] == Saol == Ba í Eilís, nó [[Eiliosaibeit]], bean chéile Zachairias, máthair Eoin Baiste.<ref>Matha 11:7-14; Lúcás 1:5-25, 57-79; Íseáia 40:3; Malaicí 3:1</ref> Ba chol ceathracha iad [[Muire]] agus Eiliosaibeit.<ref>{{Lua idirlín|url=http://education.dublindiocese.ie/wp-content/uploads/sites/9/2016/06/Ullmhuchan-T1-C13.ppt|teideal=Beo go Deo 2 / Tearma 1: Ceacht 13|údar=education.dublindiocese.ie|dátarochtana=2021}}</ref> === Breith === De réir [[Soiscéal Lúcáis]] 1:57-66, 80,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/186062|teideal=Lucás 1:57-66, 80 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829150839/https://www.tearmann.com/node/186062}}</ref> rugadh Eoin do bhean a bhí aimrid agus í anonn sna blianta:<blockquote>Tháinig a hionú d'Eiliosaibeit agus rug sí mac. Agus chuala a comharsana agus a gaolta go ndearna Dia a thrócaire go hiomarcúil uirthi... Agus ar an ochtú lá, tháinig siad chun an leanbh a thimpeallghearradh, agus bhí siad ag tabhairt ainm a athar air, Zachairias. Ach labhair a mháthair agus dúirt: "Ní hea, ach glaofar Eoin air." ... Bogadh [Zachairias] a bhéal agus a theanga láithreach, agus labhair sé ag moladh Dé. Agus tháinig uamhan ar a gcomharsana uile; agus sa cheantar go léir ar fud na gcnoc in Iúdáia, bhítí ag iomrá ar na nithe seo uile, agus gach ar chuala trácht orthu, chuir siad chucu ina gcroí iad, agus deiridís: "Cad is dán don leanbh seo, mar sin?"</blockquote> === Baisteadh === <blockquote>Tháinig Eoin ag baisteadh san fhásach agus ag fógairt baiste aithrí chun peacaí a mhaitheamh. Agus bhí ag teacht amach chuige na daoine ó thír Iúdáia go léir, agus muintir uile Iarúsailéim, agus iad ag fáil baiste uaidh in abhainn na hIordáine ag admháil a bpeacaí. Bhí rón camaill mar éadach ar Eoin, crios leathair faoina choim aige, lócaistí agus mil fhiáin mar bheatha aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/186234|teideal=Marcas 1:4-6 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2025-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250125180909/https://www.tearmann.com/node/186234}}</ref></blockquote>Bhaist sé [[Íosa Críost]] féin ann. === Treoraí === Ba é ról Eoin Baiste ná bóthar an Tiarna a dhéanamh díreach agus seasamh i leataobh ansin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/187388|teideal=Eoin 1:35-40 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2025-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250125180632/https://www.tearmann.com/node/187388}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/186263|teideal=Eoin 1:19-28 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829150850/https://www.tearmann.com/node/186263}}</ref> Dhearbhaigh Eoin go raibh díbheirg Dé le teacht, agus dá bhrí sin go raibh ar gach duine a bheith ullamh.<blockquote>"Déanaigí aithrí," a deireadh sé, "mar tá ríocht na bhflaitheas in achmaireacht."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/186998|teideal=Matha 3:1-12 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2025-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250125180717/https://www.tearmann.com/node/186998}}</ref></blockquote> === Sa phríosún === Chuir Héaród Antapas Eoin i ngéibheann mar gheall ar Héaróidias, bean Philib a dheartháir, a raibh sé pósta uirthi. Dúirt Eoin leis go neamhbhalbh: "Ní ceadmhach duit bean do dhearthár a bheith agat."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bible.com/bible/554/MRK.6.ABN|teideal=Marcas 6:17-18 (An Bíobla Naofa)|work=bible.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Agus é sa phríosún, chuala Eoin iomrá ar oibreacha Íosa, agus chuir sé a dheisceabail chuige leis an gceist: "An tú an té atá le teacht nó an ceart dúinn bheith ag súil le duine eile?" Mar fhreagra, d'iarr Íosa orthu insint d'Eoin go raibh radharc ag daill, siúl ag bacaigh, agus go raibh an dea-scéal á fhógairt do bhoicht. Ansin mhol Íosa Eoin os comhair na sluaite: "Deirim libh go fírinneach, níor éirigh ar shliocht na mban duine ba mhó ná Eoin Baiste."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bible.com/bible/554/MAT.11.ABN|teideal=Matha 11:2-11 (An Bíobla Naofa)|work=bible.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Execution of John the Baptist by Spyridon Gazis.jpg|220px|clé|mion|Bású Eoin, le Spyridon Gazis (1835-1920)]] === Bású === Ba é [[Héaród Antapas]], rialtóir na Gailíle agus na Peiré, a chuir chun báis é.<blockquote>Nuair a bhí cuimhne lae a bhreithe á comóradh ag Héaród, rinne iníon Héaróidias rince os comhair na cuideachta agus thaitin sí chomh mór sin le Héaród gur gheall sé faoi bhrí na mionn rud ar bith a d'iarrfadh sí a thabhairt di. Bhí ceacht faighte óna máthair aici seo áfach: "Tabhair dom anseo ar mhias," ar sise, "ceann Eoin Baiste." Bhuail aiféala an rí, ach mar gheall ar a mhionn agus ar na daoine a bhí ag bord leis, d'ordaigh sé an aisce a thabhairt di, agus chuir faoi deara Eoin a dhícheannadh sa phríosún. Tugadh a cheann isteach ar mhias le tabhairt don chailín agus rug sise ag triall ar a máthair é. Tháinig deisceabail Eoin agus thóg siad leo an corp chun a adhlactha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/186098|teideal=Matha 14:1-12 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2025-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250125180630/https://www.tearmann.com/node/186098}}</ref></blockquote>[[Íomhá:Stort bål sankthans.jpg|220px|clé|mion|''Stort bål sankthans'' sa [[An Danmhairg|Danmhairg]]]] == Nósanna == Ceiliúrtar breith Eoin Baiste ar an [[24 Meitheamh]], i lár an tsamhraidh. Is in Éirinn agus sna tíortha Lochlannacha is faide a mhaireann an nós [[Tine chnámh|tine chnámh]] a lasadh ar an oíche roimhe, Oíche Fhéile Eoin. Lastaí na tinte ar bharr cnoc agus ag crosbhóithre, agus bhíodh na páistí ag bailiú brosna, cipíní agus móna ar feadh coicíse roimh ré.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gaois.ie/blg/ga/oiche-fheile-eoin|teideal=Oíche Fhéile Eoin|work=Grúpa taighde Gaois, Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU|dáta=2016-06-24|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> Thiomáintí na ba thar an tine agus léimeadh na daoine thairsti, agus thugadh gach duine splanc leis abhaile chun an gharraí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/o-dhuchas-oiche-fheile-eoin-chomh-luath-agus-a-thagas-na-gasuir-leis-an-ola-is-ea-thosaionn-an-spoirt-2/|teideal=Ó DHÚCHAS: Oíche Fhéile Eoin|work=Tuairisc.ie|dáta=2021-06-23|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> Is ar an [[29 Lúnasa]] a chomórtar dícheannadh Eoin. Ar an dáta sin a thugtar an turas ag Tobar Eoin Baiste, tobar beannaithe ar an Min Aird i gContae [[Ciarraí]]. De réir an tseanchais áitiúil, cuireadh paróiste na Mine Airde faoi choimirce Eoin Baiste, agus bíonn lá saoire agus Aifreann sa pharóiste an lá sin ina onóir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1394923|teideal=Tobar Eoin Baiste|work=Logainm.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4706333/4703565/4727706|teideal=Tobar Naomh Eoin Baiste {{!}} Bailiúchán na Scol|work=dúchas.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> Deirtear i ndánta Gaeilge ón meánaois gurbh é an draoi Éireannach [[Mogh Rotha|Mogh Ruith]] a bhain an ceann d'Eoin agus a thug do Héaród é ar mhias airgid, gníomh a tharraing mírath ar mhuintir na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.ucd.ie/tlh/text/ams.eriu.4.001.text.html|teideal=Dícheannadh Eoin (Flann Fíona)|work=Thesaurus Linguae Hibernicae, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> == San Ioslam == Yaḥyá mac Zakaríyá a thugtar ar Eoin sa [[An Córán|Chórán]], agus áirítear ansin é ar na fáithe. Deirtear ann gurbh é Dia féin a roghnaigh an t-ainm sin dó, ainm nár thug sé ar aon duine roimhe.<ref>An Córán, Súra Maryam 19:7</ref> == Ealaín == Léiríonn ealaíontóirí Eoin Baiste go minic le lámh amháin sínte i dtreo Íosa. Meabhraíonn an íomhá dúinn páirt Eoin sa soiscéal. Léiríonn an íomhá freisin féintuiscint Eoin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/185767|teideal=Eoin 1:29-34 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-08-29|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829150217/https://www.tearmann.com/node/185767}}</ref> * ''Eoin Baiste'', le Titian sa bhliain 1540.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Saint John the Baptist (Titian)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_John_the_Baptist_(Titian)&oldid=934221163|journal=Wikipedia|date=2020-01-05|language=en}}</ref> * Tá ''The Visitation'' (''An Chuairt''), fuinneog ghloine dhaite in Eaglais Naomh Peadar agus Pól i [[Baile Brigín|mBaile Brigín]], i measc na saothar is fearr a chruthaigh [[Harry Clarke]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fingal.ie/ga/directory/attractions/fuinneoga-harry-clarke|teideal=Fuinneoga Harry Clarke|language=ga|work=Fingal County Council|dátarochtana=2021-08-29}}</ref> Léirítear uirthi cuairt Mháire ar a col ceathrair Eilís, máthair Eoin Baiste. == Féach freisin == * [[Baisteadh]] * [[Eiliosaibeit]] * [[Héaród Antapas]] * [[Mogh Rotha]] * [[Íosa Críost]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ioslam]] [[Catagóir:Daoine an Tiomna Nua]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Fáithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Giúdaigh]] [[Catagóir:Naoimh]] 3fkk43ataa7n3oe8xetrudighc6b10m 0 26171 1330291 1326880 2026-10-20T17:53:28Z TGcoa 21229 1330291 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref><ref name="Linn1758" /> agus is ball é den ghéineas ''Panthera'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach, ceann agus lapaí móra agus eireaball fada aige, agus fionnadh flannbhuí air le stríoca dubha atá ceartingearach den chuid is mó. Rangaítear i naoi bhfospeiceas [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na nOileán Sunda. Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i gCianoirthear na Rúise agus Oirthuaisceart na Síne agus foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha i bhfo-ilchríoch na hIndia agus in Oirdheisceart na hÁise. Is buaicchreachadóir é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] go príomha, trí luíochán a dhéanamh rompu. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn raon baile aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas céanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raonta go leor baineannach a gcúplálann sé leo. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách. Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, chuaigh raon dáilte na dtíogar i laghad, agus tá ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad díothaithe go háitiúil in Iarthar agus i Lár na hÁise agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% agus 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir scriosadh agus ilroinnt a ngnáthóige mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], póitseáil ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na coinbhleachta daonna-fiadhúlra iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creiche nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar i ngach tír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, patróil fhrith-phóitseála agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh conairí fiadhúlra i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. & Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}</ref> Tá an tíogar ar cheann de na mórfhánaí carasmatacha is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón gcéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus i gcláracha siamsaíochta eile. Bhí an tíogar le feiceáil go forleathan sa [[miotaseolaíocht|mhiotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raoin stairiúil agus feictear fós i gcultúr ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. == Sanasaíocht == Síolraíonn an focal Seanbhéarla ''tigras'' ón tSeanfhraincis ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', a tógadh ar iasacht ón [[An tSean-Ghréigis|tSean-Ghréigis]] ''tigris'' (τίγρις).<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. & Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title="τίγρις".|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}</ref> Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón bhfocal [[An Airméinis|Airméinise]] nó [[An Pheirsis|Peirsise]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tígrise]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title="De lingua latina" [On the Latin Language]|journal="XX. Ferarum vocabula" [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}</ref> Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur comhainm atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.<ref name=":0" /> == Tacsanomaíocht == Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''Systema Naturae'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uile ag an am. Bunaítear an cur síos eolaíoch ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail Conrad Gessner agus [[Ulisse Aldrovandi]].<ref name="Linn1758">{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up "Felis tigris"] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}</ref> Is in 1929 a chuir Reginald Innes Pocock an speiceas sa ghéineas ''Panthera'' faoin ainm déthéarmach ''Panthera tigris''.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}</ref><ref name=":2" /> === Fospeiceas === {{Anchor|Pobail}}Moladh naoi bhfospeiceas tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú haoise agus na 21ú haoise agus is iad sin na tíogair Bheangál, Mhalaecha, Ind-Síneacha, na Síne Theas, [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], Chaispeacha, Iávacha, Bhailí agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].<ref name="MSW3">{{Luaigh foilseachán|author=Wozencraft, W. C.|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 "Species ''Panthera tigris''"] In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA546}}</ref><ref name=Wilting2015/> Ceistíodh bailíocht cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus ar fhad an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamal i mbailiúcháin iarsmalann stair an dúlra, agus b'fhéidir nach ndéanann na heiseamail sin ionadaíocht ar an bpobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an fospeiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna hOileáin Sunda Mór.<ref name="Kitchener1999">Kitchener, A. (1999). "Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues" in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39</ref> Athdhearbhaíodh an moladh faoin dá fhospeiceas sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus ADN miteacoindreacha (mtADN) gach fospeiceas toimhdean tíogar.<ref name="Wilting2015">{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. & Kitchener, A. C.}}</ref> In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''felid'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.<ref name="catsg">{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. & Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}</ref> Léirigh torthaí staidéir seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ó na sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. & Luo, S.-J.}}</ref> Tacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. & Ramakrishnan, U.}}</ref><ref name="Wang2023">{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. & Tu, X. L.}}</ref> Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag na naoi bhfospeiceas reatha ar fad.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology & Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. & Luo, S.-J.}}</ref> Deir an Grúpa Sainréimse Cat: "Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar na sonraí, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo faoi láthair."<ref>Bunleagan: "Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group."</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}</ref> Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005<ref name=MSW3/> agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.<ref name=catsg/>{{clear}} {| class="wikitable" |+ style="text-align: center;" | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref name=Linn1758/> ! Pobal !! Cur síos !! Íomhá |- style="vertical-align: top;" | Tíogar Bheangál {{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}<ref name="Linn1758" /> | | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar fho-ilchríoch na hIndia.<ref name="Jackson1996">{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. & Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title="Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)" (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}</ref> Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title="Panthera tigris"|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}</ref>, le dath idir ciarbhuí agus cróchdhearg air<ref name=":2" /><ref>{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}</ref> agus stríoca atá measartha fada agus caol.<ref name="Mazák2010"/> | |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | † Tíogar Caispeach {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' (Illiger, 1815)}}<ref name="Illiger">{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}</ref> | |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].<ref name=Jackson1996/> Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.</ref> agus cnámh cúlphlaice leathan ar chúl an chinn.<ref name=Kitchener1999/> Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.<ref name="Driscoll2009">{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. & O'Brien, S. J.}}</ref> Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.<ref name=Seidensticker1999/> | |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' (Temminck, 1844)}}<ref name="Temminck">{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}</ref> | |Tá cónaí ar an bpobal tíogar seo i gCianoirthear na Rúise, in Oirthuaisceart na Síne agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].<ref name=Jackson1996/> Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.<ref name=Temminck/> Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis dó a fhionnadh a chur.<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.</ref> Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.<ref name="Mazák2010">{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}</ref> | |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | Tíogar na Síne Theas {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' (Hilzheimer, 1905)}}<ref name=Hilzheimer>{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}</ref> | |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.<ref name=Jackson1996/> Bhí blaoscanna ag na cúig eiseamláir an chineáil a raibh fiacla carnasacha agus cúlfhiacla níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, logall súile a luigh níos gaire dá gcéile le stairr iar-logall súile níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].<ref name=Hilzheimer/> Tá haplaitíopa mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.<ref name=catsg/><ref name=":1" /><ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}</ref> Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann<ref name=":3" /> agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.<ref name=Wang2023/> | |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | Tíogar Ind-Síneach {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' (Mazák, 1968)}}<ref name="Mazak1968">{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}</ref> | |Faightear pobal an tíogair seo ar Leithinis na hInd-Síne.<ref name=Jackson1996/> Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.<ref name=Mazak1968/><ref name="mazak06">{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. & Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}</ref> | |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | Tíogar Malaech {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}<ref name="Luo04">{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=PLOS Biology|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J.|pages=e442}}</ref> | |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] féin agus iad siúd atá ag an tíogar Ind-Síneach.<ref name=Luo04/> Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus dath agus méid an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.<ref name=mazak06/> Níl aon teorainn shoiléir idir pobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeisia]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].<ref name=":3" /> | |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]] |} {| class="wikitable" |+ style="text-align: center;" | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}<ref name=catsg/> ! Pobal !! Cur síos !! Íomhá |- style="vertical-align: top;" | †Tíogar Iávach {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1844)}}<ref name=Temminck/> | |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon anaithnid seithí a raibh gruaig ghearr mhín orthu.<ref name=Temminck/> Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Sumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.<ref name=mazak06/> Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. <ref name=Seidensticker1999/> | |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | †Tíogar Bailí {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' (Schwarz, 1912)}}<ref name=Schwarz>{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}</ref> | | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.<ref name=Schwarz/><ref name="der-tiger">{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}</ref> Gné shainiúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí is ea an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le cnámh cúlphlaice an tíogair Iávaigh.<ref>{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=Zeitschrift für Säugetierkunde|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. & Van Bree, P.}}</ref> Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.<ref name="Seidensticker1999">{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. & Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}</ref> | |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top;" | [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' (Pocock, 1929)}}<ref name=Pocock1929>{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}</ref> | Bhí fionnadh dorcha ar an gcéad eiseamal den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.<ref name=Pocock1929/> Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh<ref name=Jackson1996/> agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le cnámh sróine níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.<ref name=mazak06/> | |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]] |} === Éabhlóid === {{Cladogram|{{clade |label1=''Panthera'' |1={{clade |1={{clade |1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]] |2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]] }} |2={{clade |1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]] |label2=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |2={{clade |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]] |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]] }} }} }} }}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar ADN núicléach ó 2016<ref name=Li_al2016>{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}</ref>}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí géiniteacha gur comhspeiceas iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.<ref>{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. & Murphy, W. J.}}</ref> Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair athsheichimh atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.<ref>{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. & Gadhvi, P.|pages=2443}}</ref> Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''Panthera palaeosinensis'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu gur bonnspeiceas é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.<ref name="Mazák">{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. & Kitchener, A. C.|pages=25483}}</ref><ref name="Tseng">{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. & Xie, G.}}</ref> Bhí ''Panthera zdanskyi'' ina chónaí thart ar an am céanna agus san áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.<ref name=Mazák/> Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' le ''P. zdanskyi'' i dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.<ref>{{cite journal |title=The identity of the "lion", ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans "leopard" (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. & Liu, J.}}</ref> Is iad blúirí géill a aimsíodh i gContae Lantian na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.<ref name=Mazák/> Aimsíodh iontaisí tíogair ón bPléisticéineach Meánach go dtí an Pléisticéineach Déanach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''Panthera tigris trinilensis'' agus ''P. t. soloensis'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''P. t. acutidens'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón bPléisticéineach déanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus Palawan na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].<ref name="Kitchener2009">Kitchener, A. & Yamaguchi, N. (2009). "What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy" in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84</ref> Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón bPléisticéineach Meánach-Déanach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}</ref> Léiríonn torthaí staidéir fíligeografaíochta go bhfuil comhshinsear ag na tíogair bheo uile, sinsear a mhair idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.<ref name="Luo04" /> Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-Sín agus a leath ar fud na hÁise tar éis na huasmhéide oighrithe deireanaí. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-Sínigh le pobal iarmharach tíogar.<ref name=":4" /><ref name=":1" /> === Hibridí === Is féidir le tíogair crosphórú a dhéanamh le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an leogar toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an tígleon toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.<ref name="Gabryś">{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. & Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}</ref> Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar baineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.<ref name="imprinting">{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}</ref> Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón mbroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.<ref name="Gabryś" /> [[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|220px|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]] == Cur síos == Tá morfeolaíocht fhéilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leath chomh fada leis an gcuid eile den chorp.<ref name=":8">{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}</ref>{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, drúchtchrobh ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha a d'fhéadfadh a bheith suas le 10 cm (3.9 or) ar fad.<ref name=":8" />{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.<ref name=":8" /> Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air, agus méadaíonn a líon de réir mar a théann an tíogar in aois.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}</ref> Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le logaill súile éilipseacha atá beag go comhréireach, cnámha sróine fada agus cráiniam fadaithe le moing shaighdeach mhór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}<ref name=":8" /> Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus na sróine atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}<ref name=":8" /> Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).<ref name=":8" />{{sfn|Thapar|2004|p=25}} Tá fad ceann-choirp an tíogair idir 1.4 agus 2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ngualainn.<ref name="Walker">{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. & Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}</ref> Is iad an tíogar Bheangál agus an tíogar Amúrach na pobail is mó.<ref name=":8" /> Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200 agus 260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100 agus 160 kg (220-350 lb); is iad na tíogair oileánacha na cinn is lú, is cosúil gur de bharr abhcacht oileánach atá sé.<ref name="Kitchener1999" /> Meánn tíogair Shumatracha fhireannacha idir 100 agus 140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75 agus 110 kg (165-243 lb).<ref name=":9">Sunquist, M. (2010). "What is a Tiger? Ecology and Behaviour" in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34</ref> Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir go bhfuil meánmheáchan an tíogair níos lú ná meánmheáchan an leoin, cé go mbíonn na tíogair is mó níos mó ná na leoin is mó.<ref name="Kitchener2009" /> === Fionnadh === [[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|220px|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]] Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, a d'fhéadfadh a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná ribí an droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.<ref name=":8" /> Tá dath flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}</ref> Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.<ref name=":8" /><ref name=":6">{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.</ref> Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.<ref name=":8" /> Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn patrún faoi leith ag gach tíogar.<ref name=":8" /><ref name=":7">Miquelle, D. "Tiger" in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21</ref> Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an gclár éadain a bhíonn cothrománach. Is ar an droim is mó a fheictear iad agus is féidir leo síneadh síos chomh fada le híochtar an bhoilg. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus is dubh atá barr an eireabaill.<ref name=":6" /> Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}</ref> Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|duaithníocht]] i bhfásra a bhfuil patrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainn, giolcaigh agus féir arda.<ref name=":7" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}</ref> Tacaíonn staidéar a bhain úsáid as anailís Fourier, agus a léirigh go n-aontaíonn patrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht, leis an teoiric seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}</ref> Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}</ref> ==== Éagsúlacht datha ==== [[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|220px|Tíogar bán bréag-mheilineach]] Níl aon cheann de thrí bhithathraitheach datha an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca séipia<nowiki/>dhonna ar an tíogar bán. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an tíogar órga. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh tréith chúlaitheach uathshómach le lócas bán agus lócas leathanbhanda iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}</ref> Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-ionphórú is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad ísliú ionphóraithe agus caillteanas na hinathraitheachta géinte i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}</ref> Tá taifid ann de thíogair bhréag-mheilineacha le stríoca cónascaithe i bPáirc Náisiúnta Simlipal agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís géineolaíochta pobail de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin aimínipeiptíodáis thras-scannáin. Tá an ghné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le leithlisiú géiniteach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}</ref> == Dáileadh agus gnáthóg == [[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|220px|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]] Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus na hAfganastáine go dtí an Áise Láir agus ón bPacastáin thuaidh trí fho-ilchríoch na hIndia agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.<ref name=":8" /> Faoin mbliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus Cianoirthear na Rúise.<ref name=":3" /> Faoin mbliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km² (116,027 mi²) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km² (75,606 mi²).<ref name=":24">{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. & Wood, K.}}</ref> Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.<ref name=":9" /> Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann Tugay agus foraoisí cnoic agus ísealchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&#x20;108–112</ref> I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i bpéine Chóiréach agus i bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha; feidhmíonn foraoisí abhann mar phasáistí scaipthe a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.<ref>Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. & Schleyer, B. (1999). "Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey" in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99</ref> Faightear i bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha, foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha, foraoisí tirime trópaiceacha, tuilemhánna agus sna foraoisí mangróbh sna Sundarbans é go príomha ar fho-ilchríoch na hIndia.<ref>Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. & Bolze, D. (1999). "Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild" in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267</ref> In Oirthear na Himiléithe, taifeadadh i bhforaoisí measartha sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna Cnoic Mishmi ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i gContae Mêdog ar airde de 3,139 m (10,299 tr).<ref>Jigme, K. & Tharchen, L. (2012). "Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan". ''Cat News'' (56): 14–15.</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. & Gopi, G. V.}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. & Jiang, X. L.}}</ref> Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach|duillsilteacha]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. & Kumar, N. S.}}</ref> In Sumatra, faightear i bhforaoisí seascainn móna ísealchríche agus i bhforaoisí sléibhe garbha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. & Herwansyah}}</ref> === Dlús pobail === Nocht gaistí ceamara le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na Páirce Náisiúnta Jim Corbett i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km² (39 mi²) laistigh de limistéar 521 km² (201 mi²).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. & Jhala, Y.}}</ref> I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km² (1,250 mi²) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km² (39 mi²) faoin mbliain 2009.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. & Po, S. H. T.}}</ref> Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km² (39 mi²); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla lománaíocht agus póitseáil sna Páirceanna Náisiúnta Mae Wong agus Khlong Lan in aice láimhe, áit ar measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km² (39 mi²) faoin mbliain 2016.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. & Savini, T.}}</ref> Measadh an dlús pobail i bhforaoisí dipterocarp agus sléibhe i dtuaisceart na Malaeisia a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km² (39 mi²) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km² (39 mi²) in Anaclann Foraoise Temengor, áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl ar bhonn roghnaitheach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. & Linkie, M.}}</ref> == Iompar agus éiceolaíocht == [[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|220px|Tíogar ag folcadh]] Léiríonn sonraí gaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i bPáirc Náisiúnta Chitwan áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus go mbíonn siad níos gníomhaí san oíche ná sa ló.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. & Liu, J.}}</ref> Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a seacht a chlog ar maidin i bPáirc Náisiúnta Sundarban. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. & Gopal, R.}}</ref> Nocht suirbhé gaistí ceamara a mhair trí bliana i bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta go raibh na tíogair níos gníomhaí ó chrónú go dtí lár na hoíche.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. & Wegge, P.}}</ref> In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hoíche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhí siad gníomhach ag beagnach an t-am céanna lena gcreach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}</ref> Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.<ref name=":7" /> Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh maith le scileanna cat eile de bharr a mhéide, ach dreapann coileáin faoi bhun 16 mhí d'aois crainn go rialta.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66</ref> Taifeadadh tíogar fásta ag dreapadh 10 m (33 tr) suas crann pipal mín.<ref name=":8" /> === Scaradh sóisialta === Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá raonta baile nó dá ndúichí den chuid is mó, agus braitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile fireannaigh raonta roinnt baineannach mar aon.<ref name=":8" /><ref name=":7" /> Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km² (4.1 agus 5.4 mi²) ag dhá bhaineannach sna Sundarbans.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. & Howlader, A.}}</ref> D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in Anaclann Tíogair Panna ó 53–67 km² (20–26 mi²) sa gheimhreadh go 55–60 km² (21–23 mi²) sa tsamhradh agus 46–94 km² (18–36 mi²) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km² (32–57 mi²) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km² (32–38 mi²) sa tsamhradh agus 81–118 km² (31–46 mi²) le linn shéasúr an mhonsúin.<ref name=":29">{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. & Saha, G. K.}}</ref> I dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin, bhí raonta baile de 248–520 km² (96–201 mi²) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km² (327–742 mi²) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile suas le cúig bhaineannach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. & Hornocker, M. G.}}</ref> Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. & Goodrich, J. M.}}</ref> {{fráma íomhá|caption=Tíogair Bheangál ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a ndúichí a mharcáil|content={{CSS image crop |Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg |bSize = 300 |cWidth = 150 |cHeight = 150 |oTop = 30 |oLeft = 30 }}{{CSS image crop |Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg |bSize = 150 |cWidth = 150 |cHeight = 150 |oTop = 30 |oLeft = 0 }}|width=150}} Is speiceas é an tíogar a scaipeann i bhfad, suas le 650 km (400 mi), chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. & Ramakrishnan, U.}}</ref> Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile gar dá máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.<ref name=":10">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.</ref> Scaip ceithre thíogar bhaineanna a raibh coiléir raidió orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.<ref name=":21">{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}</ref> Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile tíogair fhirinn eile go dtí go mbíonn sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.<ref name=":10" /><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55. </ref> Marcálann tíogair a raonta baile trí mhún a spraeáil ar fhásra agus ar chlocha, crúbáil nó cuimilt bholaidh a dhéanamh ar chrainn agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil fhaireog tóna agus scrabhanna talúna.<ref name=":7" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. & Weibchen, G.}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. & Miquelle, D.}}</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.</ref> Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.<ref name=":7" /> Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith baineannach eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireanna i leith fireannach eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn an lámh in uachtar aige, fad nach dtagann an t-íochtarán róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fhireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.</ref> Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.</ref><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.</ref> === Cumarsáid === Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, cuimlíonn tíogair a gcoirp in aghaidh a chéile.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.</ref> Áirítear ar a ngothaí gnúise an "bhagairt chosanta", ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.</ref><ref name=":8" /> Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon freagairt flehmen, gotha sainiúil gnúise ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.<ref name=":8" /> Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.<ref name=":11">{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. & Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}</ref> Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.</ref> De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.</ref> Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an mbealach céanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.<ref name=":8" /><ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.</ref> Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear drantán, drannach agus siosadh.<ref name=":12">{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.</ref> Scaoiltear "búir chasachtach" nó "drannadh casachtach" amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":11" /> I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''prusten'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le crónán na gcat beag.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. & Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}</ref> Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le meamhlach.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.</ref> Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le "bhuf". Déanann siad fuaim "pok" mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.</ref><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.</ref><gallery mode="packed" heights="150px"> Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh </gallery> === Seilg agus aiste bia === [[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|220px|Tíogar Bheangál ag ionsaí fia sambar in Anaclann Tíogair Ranthambore]] Is [[feoiliteoir]] agus forchreachadóir é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. & Mondol, S.}}</ref> Is ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mhóra agus mheánmhéide is mó a mhaireann siad cosúil le fia sambar, vaipítí Manchúrach, [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. & Jędrzejewska, B.}}</ref><ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. & Prempree, K.|pmid=32627329}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. & Prasadan, P. K.}}</ref> Is creachadóir faille é i leith speiceas níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.<ref name=":8" /><ref name=":7" /> Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus srónbheannaigh Indiacha fosta.<ref>{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 & 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}</ref> Is minice a chreachann tíogair óga na n-ainmhithe sin, áfach, mar go bhfuil siad níos leochailí.<ref>{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&isAllowed=y|author=Karanth, K. U. & Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}</ref> Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochtaí in amanna.<ref name=":8" /> Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.<ref name="Perry">{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}</ref> Foghlaimíonn tíogair conas creach a dhéanamh óna máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.<ref name=":31">{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. & Koehler, G. M.}}</ref> Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha é sin a dhéanamh níos minice.<ref name=":9" /> Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. <ref name=":22">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.</ref> Baineann siad úsáid as a radharc agus a n-éisteacht chun creach a chuardach.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.</ref> Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.<ref name=":14">{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.</ref> Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chreach gar dó,<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.</ref> laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.<ref name=":9" /> Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.<ref name=":14" /> Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.</ref> ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach é thar achar áirithe.<ref name=":14" /> [[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|220px|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta|tuirc allta]] in Anaclann Tíogair Kanha]] Ionsaíonn an tíogar ón gcúl nó ó na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun í a tharraingt síos go talamh. Beireann an tíogar greim ar scornach a íobartaigh go dtí go dtachtar chun báis é.<ref name=":8" /><ref name=":15">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.</ref><ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.</ref><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.</ref> Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}</ref> Is féidir leis an tíogar adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.<ref name=":15" /><ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.</ref> Is marfóirí solúbtha iad tíogair a bhaineann úsáid as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir le buille ó na lapaí móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna a bhriseadh.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.</ref> Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.</ref><ref name=":9" /> Meastar ráta ratha tíogar i mbun sealgaireachta a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.<ref name=":9" /> Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.</ref> === Iomaitheoirí === [[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|220px|Léaráid ón mbliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]] I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir na trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, goideadh creiche agus marú díreach.<ref>{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. & Ramakrishnan, U.|date=2023}}</ref> Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.</ref> Maireann tíogair, liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. & Sunquist, M. E.}}</ref> Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i bPáirc Náisiúnta Nagarhole, i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.<ref name="KaranthSunquist1995">{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_1995-07_64_4/page/439|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. & Sunquist, M. E.|date=1995}}</ref> Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i bPáirc Náisiúnta Kui Buri, lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.<ref name=":13" /> Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. & Fredriksen, T.}}</ref> Seachas sin, is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i bPáirc Náisiúnta Rajaji sna 2000idí ba chúis le laghdú ar dhlús pobail na liopard.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. & Goyal, S. P.}}</ref> A mhacasamhail a chonacthas i dhá áit eile i lár na hIndia, áit a raibh tionchar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. & Bhandari A.}}</ref> Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. & Chutipong, W.}}</ref> I bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji, chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. & Dorji, P.}}</ref> === Atáirgeadh agus saolré === [[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|220px|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]] Cúplálann an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh trí go sé lá ag an am, ag eatraimh idir trí agus naoi seachtaine.<ref name=":8" /> Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.<ref name=":16">{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.</ref> Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina ndíbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.<ref name=":17">{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}</ref><ref name=":16" /> Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála in iúl dó trí í féin a chur i lordóis lena heireaball ar leataobh. Maireann an chúpláil níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.<ref name=":16" /> Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.</ref> Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar thrí mhí nó níos faide.<ref name=":8" /> Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu i bhfásra dlúth, in uaimh nó faoi fhothain chloiche.<ref name=":18">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.</ref> Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.<ref name=":17" /><ref name=":18" /> Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha (altramach).<ref name=":18" /> Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, beathaíonn sí lena bainne iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.<ref name=":17" /> Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.<ref name=":18" /> Is féidir leo an phluais a fhágáil tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.<ref name=":17" /><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.</ref> Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.</ref> Má cheapann sí nach bhfuil an áit sábháilte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic an mhuiníl lena béal.<ref name=":19">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.</ref> D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an bpluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. & Miquelle, D. G.}}</ref> Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin as 21 bás le linn 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}</ref> Léirigh monatóireacht tíogair in Anaclann Tíogair Ranthambore ráta marthanais thart ar 85% do na 74 coileán fireann agus baineann, agus mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.<ref name=":20">{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. & Jhala, Y. V.}}</ref> Cúiseanna básmhaireachta ab ea creachadóirí, tuilte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.<ref name=":19" /><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.</ref><ref name=":23">{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. & Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}</ref><ref name=":20" />[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|220px|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i Zú Buffalo]] Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Fanann siad i bhfolach san fhásra fós, áfach, nuair a bhíonn sí ag seilg. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.</ref> Thart ar aois a sé mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.<ref name=":22" /> Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.</ref><ref name=":20" /> Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.<ref name=":21" /> Baineann baineannaigh óga a lánfhástacht ghnéasach amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.<ref name=":8" /> Tá fad glúine an tíogair thart ar 7–10 mbliana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. & Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}</ref> Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12 agus 15 bliana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}</ref> Thug sonraí an Leabhar Graí Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. & Douay, G.|pmid=33861886}}</ref> Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.</ref> Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin ar cailleadh a máthair.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}</ref> Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.</ref> Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an naímharaithe agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.</ref> Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a ghabh seilbh ar raonta baile 12 as 56 coileán agus óga a raibh taifead orthu.<ref name=":23" /> === Sláinte agus galair === Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh do sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''Diphyllobothrium erinacei'', ''Taenia pisiformis'' san India agus speicis ''Toxocara'' san India agus speicis ''Physaloptera preputialis'', ''Dirofilaria ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.<ref name=":8" /> Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. & McAloose, D.}}</ref> Is dóichí gurbh ionfhabhtú morbillivíris ba chúis le bás tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an bpainleocaipéine fhéilíneach agus ar an gcoróinvíreas féilíneach aici.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. & Miquelle, D. G.}}</ref> Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh conpharvaivíris-2, heirpéasvíris fhéilínigh, córóinvíris fhéilínigh, leiptispioróise agus ''Toxoplasma gondii''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. & Kaufman, G. E.}}</ref> == Bagairtí == Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar Liosta Dearg an AICD ón mbliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.<ref name=":3" /> I rith na mblianta 2001–2020, laghdaigh achar na dtírdhreach ina gcónaíonn tíogair ó 1,025,488 km² (395,943 mi²) go 911,901 km² (352,087 mi²).<ref name=":24" /> Is iad scriosadh gnáthóige, ilroinnt gnáthóige agus póitseáil ar son a bhfionnaidh agus a gcodanna coirp na príomhbhagairtí a chuireann le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.<ref name=":3" /> Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, línte tharchuir, cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|mianadóireachta]] ina ndúiche.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. & Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}</ref> I Réigiún Tanintharyi i ndeisceart Mhaenmar, is iad [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú sealgaireachta ard a bhagraíonn an pobal tíogair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. & Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}</ref> Tá naoi gcinn de na 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal eatarthu; níl tíogair le fáil i gceithre cinn acu seo ó thart ar an mbliain 2013.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. & Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}</ref> Glanadh 8,315.7 km² (3,210.7 mi²) de ghnáthóg tíogair idir 1988 agus 2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. & Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}</ref> Chuir fáil seilbhe ar thalamh ar an mórchóir de thart ar 23,000 km² (8,900 mi²) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmaid sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féideartha tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science & Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. & Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}</ref> Is bagairt é an t-ísliú ionphóraithe mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i Sléibhte Changbai feadh na teorann Síne–Rúise.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. & Wang, T.|pmid=36881515}}</ref> Ba sprioc d'fheachtas 'frith-lotnaide' ar an mórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantair faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe i ndeisceart na Síne atá an tíogar ón mbliain 2001.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. & Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}</ref> [[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|220px|Seithe tíogair Iávaigh, 1915]] Is iad pobail tíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 1990idí agus scriosadh na pobail i dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. & Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}</ref> Braitheadh 630 gníomhaíocht ag sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km² (390 mi²) i ndeisceart na Malaeisia idir mí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. & Savini, T.}}</ref> Ceapadh gurbh í Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón mbliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. & Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}</ref> Bhain aonaid fhrithphóitseála i dtírdhreach Kerinci Seblat Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. & Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}</ref> Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an bpobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an ngeimhreadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. & Miquelle, D.}}</ref> Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar i 21 shuirbhé idir 1991 agus 2014 i dhá mhargadh fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. & Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}</ref> Idir 2000 agus 2022, coigistíodh ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feola a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. & Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}</ref> Chuimsigh gabhálacha idir Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. & Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}</ref> Fuarthas 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána i ngabhálacha in 19 gceantar sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. & Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}</ref> Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar an chuid coirp is mó a ndéantar trádáil uirthi, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. & Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}</ref> Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. & Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}</ref> Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an leighis thraidisiúnta Shínigh, rud atá ina bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}</ref> Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Banglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, na gcnámh agus na feola mar dhíoltas as ionsaí agus le haghaidh sceitimíní.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. & MacMillan, D. C.}}</ref> Úsáideann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón mBanglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.<ref name=":25">{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. & Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}</ref> Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. & Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}</ref> Póraíonn áiseanna "feirm thíogair" sa tSín agus in oirdheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil go méadaíonn siad an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn siad an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.<ref name=":34">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}</ref> Bagairt eile i roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den choinbhleacht daonna-fiadhúlra le hísliú an phobail fosta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. & Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. & Biswas, M. K.}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. & Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. & Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. & Lee, J. S. H.}}</ref> == Caomhnú == {| class="wikitable sortable floatright" |+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin !Tír !Bliain !Meastachán |- | {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align="right" |3,167–3,682<ref name=":28">{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. & Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority & Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}</ref> |- | {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align="right" |573–600<ref name=":5">{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}</ref> |- | {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align="right" |393<ref name=":5" /> |- | {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align="right" |316–355<ref>{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC & DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}</ref> |- | {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align="right" |148–189<ref name=":5" /> |- | {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align="right" |<150<ref name=":5" /> |- | {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align="right" |131<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}</ref> |- | {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align="right" |118–122<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}</ref> |- | {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align="right"|>60<ref name=":5" /> |- | {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align="right" |28<ref name=":5" /> |- | '''Iomlán'''|| || align="right" |'''5,638–5,899''' |} Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi Fhoscríbhinn I CITES a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.<ref name=":3" /> Tá cosc ar sheilg an tíogair ón mbliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.</ref> Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón mbliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón mbliain 1995.<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. & Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}</ref> Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoin Acht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972, ón mbliain sin ar aghaidh.<ref name=":26">{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}</ref> Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón mbliain 1973.<ref name=":26" /><ref name=":25" /> Cosaítear go hiomlán ón mbliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoin Acht um Chosaint Fiadhúlra<ref>{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}</ref> agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis as coireanna atá bainteach leis an bhfiadhúlra.<ref name=":5" /> Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón mbliain 1990.<ref>{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}</ref> Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}</ref> Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.<ref>{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519211154/https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=19 Bealtaine 2024}}</ref> Bunaíodh an tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair agus ''Project Tiger'' san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.<ref name=":27" /> Ó shin i leith, bunaíodh 53 thearmann tíogair a chuimsíonn achar de 75,796 km² (29,265 mi²) sa tír go dtí an mbliain 2022.<ref name=":28" /> Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear iad anois laistigh d'achar 138,200 km² (53,400 mi²). Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn feasacht an phobail le cláracha oideachais fiadhúlra.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. & Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}</ref> Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006 agus 2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba é cuspóir an dara Plean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin mbliain 2023 i gcomparáid le 2015.<ref name=":30" /> Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. & Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}</ref> Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a daingníodh in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in Ionad na Foraoise Iartharaí agus Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin mbliain 2022.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. & Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}</ref> Ba é cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin mbliain 2022.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. & Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}</ref> Baineann an tríú plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhid aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí Sumatra Thuaidh agus Sumatra Theas.<ref>{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}</ref> [[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|220px|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]] Bhí baint ag méaduithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011 agus 2014 le laghdú póitseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. & Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}</ref> Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.<ref name=":5" /> Bunaíodh oibríochtaí frithphóitseála in Neipeal sa bhliain 2010 fosta, rud a chothaigh níos mó comhoibrithe agus roinnte faisnéise idir na gníomhaireachtaí. Bhí go leor blianta “gan phóitseáil ar bith” de bharr na bpolasaithe seo agus dhúbláil pobal tíogair na tíre laistigh de dheich mbliana.<ref name=":5" /> Patróil fhrith-phóitseála i gcroícheantar mór 1,200 km² (460 mi²) Taman Negara ba chúis le laghdú minicíochta na póitseála ó 34 eachtra braite le linn 2015–2016 go 20 eachtra idir 2018 agus 2019; chuidigh gabháil seacht bhfoireann póitseála agus baint na súl ribe le trí thíogar bhaineanna chónaitheacha agus ar a laghad 11 choileán teacht slán.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Using a crime prevention framework to evaluate tiger counter-poaching in a Southeast Asian rainforest|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1213552/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1213552|author=Lam, W. Y.; Phung, C. C.; Mat, Z. A.; Jamaluddin, H.; Sivayogam, C. P.; Zainal Abidin, F. A.; Sulaiman, A.; Cheok, M. K. Y.; Osama, N. A. W.; Sabaan, S.; Abu Hashim, A. K.; Booton, M. D.; Harihar, A.; Clements, G. R. & Pickles, R. S. A.|bibcode=2023FrCS....413552L|pages=1213552}}</ref> Imlonnaítear oifigigh airm agus póilíní le haghaidh patróil i dteannta ball foirne na gceantar cosanta sa Mhalaeisia.<ref name=":5" /> Is bearta caomhnaithe tábhachtacha iad conairí fiadhúlra mar éascaíonn siad ceangail na bpobal tíogair idir láithreacha cosanta; baineann tíogair feidhm as ar a laghad 9 gconaire a bunaíodh i dTírdhreach Terai Arc agus Cnoic Sivalik in Neipeal agus san India araon.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Connecting tiger ( Panthera tigris ) populations in Nepal: Identification of corridors among tiger‐bearing protected areas|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.10140|journal=Ecology and Evolution|date=2023|issn=2045-7758|volume=13|issue=5|doi=10.1002/ece3.10140|language=en|author=Bhatt, T. R.; Castley, J. G.; Sims-Castley, R.; Bara, H. S. & Chauvenet, A. L. M.|pmid=37261321|bibcode=2023EcoEv..1310140B}}</ref> Is iad conairí i gceantair foraoise nach mbíonn mórán cur isteach daonna orthu is fearr a oireann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Demographic and ecological correlates of a recovering tiger (Panthera tigris) population: Lessons learnt from 13-years of monitoring|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000632072030906X|journal=Biological Conservation|date=2020|pages=108848|volume=252|doi=10.1016/j.biocon.2020.108848|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B.; Ghosh-Harihar, M. & Goodrich, J.|bibcode=2020BCons.25208848H}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Assessment of Habitat Suitability and Potential Corridors for Bengal Tiger (Panthera tigris tigris) in Valmiki Tiger Reserve, India, Using MaxEnt Model and Least-Cost Modeling Approach|url=https://link.springer.com/10.1007/s10666-024-09966-w|journal=Environmental Modeling & Assessment|date=2024|issn=1420-2026|pages=405–422|volume=29|issue=2|doi=10.1007/s10666-024-09966-w|language=en|author=Rahaman, M. H.; Masroor, M.; Sajjad, H. & Saha, T. K.|bibcode=2024EMdAs..29..405R}}</ref> Aithníodh go raibh tosaíocht ard ag 12 chonaire fiadhúlra in Sumatra Thiar chun an choinbhleacht dhaonna–fiadhúlra a laghdú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Priority Corridor Zone for Human-Tiger Conflict Mitigation: A Landscape Connectivity Approach in West Sumatra Region, Indonesia|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1617138123001723|journal=Journal for Nature Conservation|date=2023|pages=126501|volume=76|doi=10.1016/j.jnc.2023.126501|language=en|author=Rahman, H.; Hidayat, R. H.; Nofrizal, A. Y.; Wilastra, I. & Nasution, A. F. R.|bibcode=2023JNatC..7626501R}}</ref> Shínigh an tSín agus an Rúis meabhrán tuisceana le haghaidh comhoibrithe trasteorann idir dhá cheantar chosanta, Páirc Náisiúnta Tíogair agus Liopaird Oirthuaisceart na Síne agus Páirc Náisiúnta Thír an Liopaird, a chuir cruthú conairí fiadhúlra agus monatóireacht agus patróil déthaobhach thar an teorainn Shín-Rúiseach san áireamh.<ref>{{Cite web-en|url=https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|title=Evaluation of the project on transboundary cooperation on the conservation of Amur tigers, Amur leopards and Snow leopards in North-East Asia (PDF) (Tuairisc)|author=Paudyal, B. N.|date=2023|publisher=Bangkok, An Téalainn: Coimisiún Eacnamaíoch agus Sóisialta na Náisiún Aontaithe don Áise agus don Aigéin Chiúin|access-date=7 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407175636/https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|archive-date=7 Aibreán 2024}}</ref> Scaoileadh tíogair faidhbe agus coileáin tíogair dhílleachta saor san fhiántas agus rinneadh monatóireacht orthu san India, i Sumatra agus sa Rúis.<ref name=":29" /><ref>{{Cite web-en|url=https://ajcb.in/journals/full_papers/4_AJCB-VOL1-ISSUE1-Priatna%20et%20al.pdf|title=Home range and movements of male translocated problem tigers in Sumatra (PDF)|author=Priatna, D.; Santosa, Y.; Prasetyo, L. B. & Kartono, A. P.|date=2012|pages=1 (1): 20–30|publisher=Asian Journal of Conservation Biology|access-date=21 Mí na Samhna 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115172018/http://ajcb.in/journals/full_papers/4_AJCB-VOL1-ISSUE1-Priatna%20et%20al.pdf|archive-date=15 Mí na Samhna 2025}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Restoration of the Amur Tiger (Panthera tigris altaica) Population in the Northwest of Its Distribution Area|url=https://link.springer.com/10.1134/S1062359021080239|journal=Biology Bulletin|date=2021|issn=1062-3590|pages=1401–1423|volume=48|issue=8|doi=10.1134/S1062359021080239|language=en|author=Rozhnov, V. V.; Naidenko, S. V.; Hernandez–Blanco, J. A.; Chistopolova, M. D.; Sorokin, P. A.; Yachmennikova, A. A.; Blidchenko, E. Yu.; Kalinin, A. Yu. & Kastrikin, V. A.|bibcode=2021BioBu..48.1401R}}</ref> Tá athbhunú gnáthóige agus athbhunú speiceas creiche i measc na n-ullmhúchán atá ar siúl i dTearmann Dúlra Ile-Balkash na Casacstáine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Restoring Asia’s roar: Opportunities for tiger recovery across the historic range|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1124340/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1124340|author=Gray, T. N.; Rosenbaum, R.; Jiang, G.; Izquierdo, P.; Yongchao, J .I. N.; Kesaro, L.; Lyet, A.; Pasha, M. K. S.; Patterson, D. J.; Channa, P.; Jinzhe, Q. I.; Ripple, W. J.; Roberts, J. L.; Roy, S.; Shwe, N. M.; Wolf, C. & Chapman, S.|bibcode=2023FrCS....424340G|pages=1124340}}</ref> Glactar leis go bhfuil athbhunú tíogair indéanta in oirthear na Cambóide ar choinníoll go gcuirfear feabhas ar bhainistíocht na gceantar cosanta agus go gcobhsófar caillteanas foraoise.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A framework for assessing readiness for tiger Panthera tigris reintroduction: a case study from eastern Cambodia|url=http://link.springer.com/10.1007/s10531-017-1365-1|journal=Biodiversity and Conservation|date=2017|issn=0960-3115|pages=2383–2399|volume=26|issue=10|doi=10.1007/s10531-017-1365-1|language=en|author=Gray, T. N. E.; Crouthers, R.; Ramesh, K.; Vattakaven, J.; Borah, J.; Pasha, M. K. S.; Lim, T.; Phan, C.; Singh, R.; Long, B. & Chapman, S.|bibcode=2017BiCon..26.2383G}}</ref> Coimeádtar agus póraítear tíogair na Síne Theas i zúanna Síneacha agus pleanáltar go n-athbhunófar a n-óga isteach i gceantair cosanta iargúlta.<ref name="Wang2023" /><ref name=":31" /> Chinntigh cláir phóraithe i measc [[Zú|zúanna]] go bhfuil éagsúlacht ghéiniteach dhóthanach i measc na dtíogar a fheidhmeodh mar “árachas i gcoinne díothaithe san fhiántas.”<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S096098220800434X|journal=Current Biology|date=2008|pages=592–596|volume=18|issue=8|doi=10.1016/j.cub.2008.03.053|language=en|author=Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J.|bibcode=2008CBio...18..592L|pmid=18424146}}</ref> == Caidreamh le daoine == [[File:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|220px|Sealgaireacht tíogair ar muin eilifinte san India, 1808|alt=Dearadh de dhaoine ag fiach tíogar ar muin eilifinte]] === Sealgaireacht === <!-- Le do thoil, ná cuir aon shamplaí eile leis an gcuid seo. Tá a halt féin aici ar féidir leat a aistriú ar Vicipéid an Bhéarla --> Bhí sé de nós ag daoine a bheith ag fiach na dtíogar leis na mílte bliain mar a léiríonn múrdhathanna ar Fhothanacha Cloiche Bhimbetka san India a dátaíodh go 5,000–6,000 bliain ó shin. Seilgeadh fud fad a raonta san Áise iad, áit a mbíodh daoine sa tóir orthu ar muin capaill, ar muin eilifinte nó fiú le sleamhnán madraí sula marófaí le sleánna agus níos déanaí le hairm thine iad. Ba iad rialtóirí Áiseacha agus impireachtaí cosúil le [[Impireacht na Mógal|hImpireacht na Mógal]] chomh maith le coilínigh Eorpacha a rinne na fiacha seo. Ba mhinic a seilgeadh tíogair mar chomhraimh agus mar gheall ar an gcontúirt a measadh a bhí ag baint leo.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 187–200.</ref> Meastar gur 80,000 tíogar a maraíodh idir 1875 agus 1925.<ref>Kothari, A. S.; Chhapgar, B. S.; Chhapgar, B. F., eds. (2005). "The Manpoora Tiger (about a Tiger Hunt in Rajpootanah)". The Treasures of Indian Wildlife. Mumbai: Bombay Natural History Society. pp. 22–27. ISBN 0-19-567728-5.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 193.</ref> === Ionsaithe === <!-- Le do thoil, ná cuir aon shamplaí eile leis an gcuid seo. Tá a halt féin aici ar féidir leat a aistriú ar Vicipéid an Bhéarla --> [[File:Sundarban Tiger.jpg|thumb|220px|Tíogar Bheangál sna Sundarbans|alt=Tíogar ina sheasamh ar bhruach corcach mhangróbh]] Seachnaíonn tíogair daoine de ghnáth i bhformhór na gceantar a fhaightear iad, ach tá baol ionsaithe ann i gcónaí áit ar bith a gcómhaireann daoine leo.<ref name=":32">Nyhus, P. J. & Tilson, R. (2010). "Panthera tigris vs Homo sapiens: Conflict, coexistence, or extinction?" in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010}}, lgh. 125–142.</ref><ref name=":33">{{Luaigh foilseachán|title=Human–tiger conflict: A review and call for comprehensive plans|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1749-4877.2010.00218.x|journal=Integrative Zoology|date=2010|issn=1749-4877|pages=300–312|volume=5|issue=4|doi=10.1111/j.1749-4877.2010.00218.x|language=en|author=Goodrich, J. M.|pmid=21392348}}</ref> Casann daoine agus tíogair ar a chéile go contúirteach níos minice i ngnáthóga imill idir ceantair fhiáine agus ceantair thalmhaíochta.<ref name=":32" /> Is cosantach a bhíonn na hionsaithe, cosaint na n-óg san áireamh, ar dhaoine den chuid is mó; feictear daoine mar fhoinse chreiche uaireanta, áfach.<ref name=":33" /> Bíonn tíogair dhaoiniteacha sean agus faoi mhíchumas de ghnáth.<ref name=":7" /> Má ruaigtear tíogair dá raonta baile, tá an baol ann go mbeidh orthu daoine a ithe fosta.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 108–110.</ref> Bhí an Tíogar Champawat freagrach as bás níos mó ná 430 duine sa Neipeal agus san India sular scaoil Jim Corbett í.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 276.</ref> D'fhulaing an tíogar baineann seo le fiacla briste agus ní raibh sí in ann a gnáthchreach a mharú. Measann údair nua-aimseartha gur chuir a chothú ar fheoil dhaonna ghann iachall uirthi níos mó agus níos mó daoine a mharú.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh.&#x20;73–74.</ref> Bhí líon na n-ionsaithe tíogar i Singeapór sách ard i lár na 19ú haoise nuair a leath plandálacha isteach i ngnáthóg an tíogair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=People in Peril, Environments at Risk: Coolies, Tigers, and Colonial Singapore's Ecology of Poverty|url=http://www.liverpooluniversitypress.co.uk/doi/10.3197/096734016X14661540219393|journal=Environment and History|date=2016|issn=0967-3407|pages=455–482|volume=22|issue=3|doi=10.3197/096734016X14661540219393|language=en|author=Powell, M. A.|bibcode=2016EnHis..22..455P|jstor=24810674}}</ref> Le linn na 1840idí, bhí líon na mbás sa cheantar idir 200 agus 300 in aghaidh na bliana.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 274.</ref> Ionsaithe tíogar sna Sundarbans ba chúis le bás 1,396 duine sa tréimhse idir 1935 agus 2006 dar le taifid oifigiúla Roinn Foraoise na Banglaidéise.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Profiling tigers (Panthera tigris) to formulate management responses to human-killing in the Bangladesh Sundarbans|url=http://www.socpvs.org/journals/index.php/wbp/article/view/10.2461-wbp.2013.9.6|journal=Wildlife Biology in Practice|date=2013-09-30|issn=1646-2742|volume=9|issue=2|doi=10.2461/wbp.2013.9.6|language=en|author=Barlow, A. C.; Ahmad, I. & Smith, J. L.|pages=30-39}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209025557/http://socpvs.org/journals/index.php/wbp/article/view/10.2461-wbp.2013.9.6 |date=2017-12-09 }}</ref> Ba mhuintir na sráidbhailte áitiúla iad na híobartaigh seo a chuaigh isteach i ndúiche an tíogair chun acmhainní ar nós meala nó adhmaid a bhailiú. Gnáthíobartach ab ea an t-iascaire. Bhí go leor bealaí ag daoine chun dul i ngleic le hionsaithe na dtíogar i gcaitheamh na mblianta, ina measc siúd maisc aghaidhe a caitheadh ar chúl an chinn, éadaigh chosanta, bataí agus mainicíní leictreacha a lonnaíodh go cúramach.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 111–113.</ref> === Géibheann === {{Il-íomhánna |align= right |direction=vertical |image1=Clean Toes are a Tiger's Friend (15588882074).jpg |caption1=Tíogar ag Big Cat Rescue in 2014 |image2=Ringling Bros and Barnum & Bailey Circus Gunther Gebel-Williams 1969.jpg |caption2=Grianghraf poiblíochta den traenálaí ainmhí Gunther Gebel-Williams le roinnt dá thíogar traenáilte, {{circa}} 1969. |alt=Tíogar taobh thiar d'fhál (ar barr) agus grianghraf dubh-agus-bán d'fhear ar a ghlúine os comhair sé thíogar atá ina luí le lucht féachana sorcais sa chúlra}} Coimeádadh tíogair i ngéibheann ó bhí an chianaois ann. Cuireadh tíogair ar taispeáint in [[Amfaitéatar|amfaitéatair]]; maraíodh le linn sealgaireachta agus baineadh úsáid astu chun príosúnaigh a mharú.<ref>Manfredi, P. "The Tiger in the Ancient World" in {{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 173</ref> Tuairiscítear gur choimeád an rialtóir Mongólach Kublai Khan tíogair sa 13ú haois. Coimeádadh tíogair i ngairdíní ainmhithe Eorpacha ag tosú sa [[An Mheánaois|Mheánaois]].<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 179-180.</ref> Baineadh feidhm as tíogair agus ainmhithe coimhthíocha eile chun aíocht a chur ar fáil don scothaicme go príomha agus ansin ón 19ú haois ar aghaidh, is mó a cuireadh ar taispeáint don phobal iad. Tá tíogair an-tarraingteach mar thaispeántais agus chuaigh a bpobail i ngéibheann in airde go mór.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 126–130.</ref> Bhí níos mó ná 8,000 tíogar ghafa san Áise, thart ar 5,000 sna SAM agus ar a laghad 850 san Eoraip sa bhliain 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tigers.panda.org/?916741/EU-tigers-trade-WWF-report|teideal=EU’s ‘unlikely’ role in global tiger trade revealed in new WWF, TRAFFIC report|údar=Ciste Domhanda an Fhiadhúlra (WWF)|dáta=2020|language=en|work=tigers.panda.org|dátarochtana=6 Meitheamh 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119155811/https://tigers.panda.org/?916741/EU-tigers-trade-WWF-report|archivedate=19 Eanáir 2025}}</ref> Tá níos mó tíogar i ngéibheann ná mar atá san fhiántas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S096098220800434X|journal=Current Biology|date=2008|pages=592–596|volume=18|issue=8|doi=10.1016/j.cub.2008.03.053|language=en|author=Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J.|bibcode=2008CBio...18..592L|pmid=18424146}}</ref> Is féidir go dtaispeánfaidh tíogair i ngéibheann iompar neamhghnách cosúil le siúl síos suas agus neamhghníomhaíocht. Is féidir le zúanna nua-aimseartha na hiompair seo a laghdú le taispeántáin a dhearadh le gur féidir leis na hainmhithe bogadh idir imfháluithe atá scartha ach nasctha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Effects of a modern exhibit design on captive tiger welfare|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21746|journal=Zoo Biology|date=2023|issn=0733-3188|pages=371–382|volume=42|issue=3|doi=10.1002/zoo.21746|language=en|author=Smith, K. D.; Snider, R. J.; Dembiec, D. P.; Siegford, J. M. & Ali, A. B.|pmid=36478300}}</ref> Tá earraí cothaithe tábhachtach chun leasa na gcat fosta agus chun a n-iompar nádúrtha a spreagadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The effects of intrinsic enrichment on captive felids|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21361|journal=Zoo Biology|date=2017|issn=0733-3188|pages=186–192|volume=36|issue=3|doi=10.1002/zoo.21361|language=en|author=Damasceno, J.; Genaro, G.; Quirke, T.; McCarthy, S.; McKeown, S. & O'Riordan, R.|pmid=29165868}}</ref> D’imir tíogair ról faoi leith i [[Sorcas|sorcais]] agus taispeántais bheo eile. Bhí iliomad ceansaitheoir tíogair le feiceáil i dtaispeántais na Ringling Bros sa 20ú haois, ina measc Mabel Stark a raibh tarraingt mhór agus gairm fhada aici. Bhí clú uirthi as a bheith in ann smacht a chur ar na tíogair cé gur bhean bheag a bhí inti; bhain sí úsáid as uirlisí “na bhfear” cosúil le fuipeanna agus gunnaí. Ceansaitheoir eile ab ea Clyde Beatty a d’úsáid cathaoireacha, fuipeanna agus gunnaí chun iompar fiáin a spreagadh i dtíogair agus in ainmhithe eile, rud a chuir cuma chróga air. Bheadh sé ar an ardán le suas le 40 tíogar agus leon in aon thaispeántas amháin. Bhainfeadh traenálaithe cosúil le Gunther Gebel-Williams úsáid as modhanna níos séimhe chun smacht a chur ar na hainmhithe ó na 1960idí ar aghaidh. Baisteadh “Cogarnach na dTíogar” ar Sara Houcke mar thraenáil sí na cait chun éisteacht léi agus í ag cogarnaíl dóibh.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 202–204.</ref> Bhain [[Siegfried & Roy]] clú amach in [[Las Vegas]] as taispeántais a chur ar siúl le tíogair bhána. Tháinig deireadh lena dtaispeántais in 2003 nuair a d’ionsaigh tíogar Roy le linn léirithe.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 140–141.</ref> Ba iad tíogair an t-ainmhí is mó trádála i measc na n-ainmhithe sorcais.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Are wild animals suited to a travelling circus life?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0962728600000270/type/journal_article|journal=Animal Welfare|date=2009|issn=0962-7286|pages=129–140|volume=18|issue=2|doi=10.1017/S0962728600000270|language=en|author=Iossa, G.; Soulsbury, C. D. & Harris, S.}}</ref> Chuaigh úsáid na dtíogar agus ainmhithe eile in éag i go leor tíortha mar gheall ar bhrú ó ghrúpaí cearta ainmhithe agus toil an phobail iad a fheiceáil laistigh de shuíomhanna níos nádúrtha. Chuir roinnt tíortha cosc nó srian ar thaispeántais den chineál seo.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 204–205.</ref> Tá an-tóir ar thíogair i ngnó na bpeataí coimhthíocha go háirithe sna Stáit Aontaithe,<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 214.</ref> áit nach bhfuil ach 6% de phobal na dtíogar i ngéibheann i zúanna agus in ionaid fhaofa eile an Chumainn um Zúanna agus Uisceadáin.<ref name=":34" /> Glactar leis go bhfuil bailitheoirí príobháideacha droch-fheistithe chun an aire cheart a thabhairt do thíogair, rud a chuireann as dá leas. Is féidir leo sábháilteacht an phobail a chur i mbaol fosta má ligeann siad do dhaoine caidreamh a dhéanamh leo.<ref name=":34" /> Cuireadh cosc ar thíogair agus cait mhóra eile a bheith ag daoine príobháideacha sna SAM sa bhliain 2022.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.fws.gov/press-release/2023-04/big-cat-owners-must-register-june-18|title=June 18 Deadline for Compliance With Big Cat Public Safety Act|author=U.S. Fish & Wildlife Service|date=2023|publisher=U.S. Fish & Wildlife Service|access-date=20 Feabhra 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220231426/https://www.fws.gov/press-release/2023-04/big-cat-owners-must-register-june-18|archive-date=20 Feabhra 2024}}</ref> Chuir formhór tíortha an Aontais Eorpaigh cosc ar phórú tíogair agus ar thíogair a bheith ag daoine lasmuigh de zúanna agus ionaid tharrthála ceadúnaithe ach ceadaíonn roinnt acu bailiúcháin phríobháideacha fós.<ref>{{Cite web-en|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023XC0418(01)|title=Guidance Document on the export, re-export and intra-EU trade of captive-born and bred live tigers and their parts and derivatives (Tuairisc)|author=European Commission|date=2023|access-date=6 Meitheamh 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217230241/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023XC0418(01)|archive-date=17 Nollaig 2023}}</ref> === Tábhacht chultúrtha === <!-- Le do thoil, ná cuir aon shamplaí eile leis an gcuid seo. Tá a halt féin aici ar féidir leat a aistriú ar Vicipéid an Bhéarla --> [[File:Bronze Tiger Tally "Jie" with Gold Inlay from Tomb of Zhao Mo.jpg|thumb|220px|right|''Jie'' (suaitheantas an údaráis) de chruth an tíogair le hór iontlaise, ó thuama Zhao Mo|alt=Suaitheantas de thíogar dubh le stríoca órga]] Tá an tíogar ar cheann de na mórfhánaí carasmatacha is cáiliúla ar domhan. Thug Kailash Sankhala “meascán annamh de mhisneach, d’fhíochmhaireacht agus de dhathúlacht iontach”<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}</ref> air agus deir Candy d'Sa go bhfuil sé “fíochmhar agus ceannasach ar an taobh amuigh, ach uasal agus géarchúiseach ar an taobh istigh”. Ghlac níos mó ná 50,000 duine as 73 thír páirt i bpobalbhreith ar líne sa bhliain 2004; dúradh gurb é an tíogar an t-ainmhí is fearr leis an domhan le 21% de na vótaí, cé gur ar éigean a sháraigh sé an madra.<ref>{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20080120222416/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678|title=Endangered tiger earns its stripes as the world's most popular beast|author=McCarthy, M.|date=2004|publisher=Londain: The Independent|access-date=7 Márta 2009|archive-url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678|archive-date=20 Eanáir 2008}}</ref> Fuair staidéar in 2018 amach gurb é an t-ainmhí fiáin is mó tóire ar an mbealach céanna bunaithe ar shuirbhéanna, ar thaispeántais ar shuíomhanna gréasáin mhórzúanna agus ar phóstaeir roinnt scannán beochana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The twenty most charismatic species|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0199149|journal=PLOS ONE|date=2018|issn=1932-6203|pmc=6037359|pmid=29985962|pages=e0199149|volume=13|issue=7|doi=10.1371/journal.pone.0199149|language=en|author=Albert, C.; Luque, G. M. & Courchamp, F.|bibcode=2018PLoSO..1399149A}}</ref> Díreach mar a chuir an leon ríogacht agus cumhacht in iúl i gcultúr an Iarthair, is amhlaidh a rinne an tíogar i gcultúir éagsúla na hÁise. D’fhéach an tSín ársa ar an tíogar mar “rí na foraoise” agus ba shiombail é de chumhacht an impire.<ref name=":35">{{Luaigh foilseachán|author=Werness, H. B.|date=2007|title=The Continuum Encyclopedia of Animal Symbolism in World Art|publisher=Continuum. ISBN 978-0-8264-1913-2|location=Nua Eabharc|pages=402-404}}</ref> Is é an tíogar an tríú ceann den 12 ainmhí sa [[stoidiaca Síneach]] a bhfuil smacht ar an tréimhse idir 15:00 agus 17:00 aige san astralaíocht Shíneach. Ceaptar go dtugann Bliain an Tíogair “imeachtaí dramatúla agus míchuibhseacha” léi. Tá an Tíogar Bán ar cheann de Cheithre Shiombail na Réaltbhuíonta Síneacha a sheasann don iarthar agus don [[Yin agus yang|yin]] chomh maith le séasúr an Fhómhair. Macasamhail an Dragain Ghormghlais atá ann a sheasann don oirthear, don yang agus do shéasúr an Earraigh.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 39, 46.</ref> Tá an tíogar ar cheann de na hainmhithe a léirítear ar shéala Pashupati Shibhialtacht Ghleann na hIondúise. Taispeánadh an tíogar ar shéalaí agus ar bhoinn nuair a bhí ríshliocht Chola i réim i ndeisceart na hIndia óir gurbh é a suaitheantas oifigiúil.<ref>Thapar, R. "In Times Past" in {{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 156, 164.</ref> [[File:Durga Mahisasuramardini.JPG|thumb|220px|An bandia Hiondúch Durga ag marcaíocht ar thíogar. Scoil Guler, go luath san 18ú haois|alt=Dearadh de bhandia a bhfuil ocht lámh uirthi ag marcaíocht ar thíogar atá ag baint greim de dheamhan buabhaill]] Tá tábhacht ag an tíogar sa reiligiún agus sa bhéaloideas. Is iad an tíogar, an moncaí agus an fia an Trí Chréatúr gan Chiall sa [[An Búdachas|Bhúdachas]] agus is é an tíogar siombail na feirge.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cooper, J. C.|date=1992|title=Symbolic and Mythological Animals|url=https://archive.org/details/symbolicmytholog0000coop|publisher=Aquarian Press. ISBN 978-1-85538-118-6|pages=[https://archive.org/details/symbolicmytholog0000coop/page/227 227]|location=Londain}}</ref> Is é an tíogar feithicil Durga sa [[An Hiondúchas|Hiondúchas]], bandia na cumhachta feiminí agus na síochána ar chruthaigh na déithe í chun troid i gcoinne na ndeamhan. Bhíodh an dia [[Dinísias]] ag marcaíocht ar muin tíogair ar an mbealach céanna sa Domhan Gréag-Rómhánach. Feictear mar theachtairí na nDéithe Sléibhe iad tíogair i miotaseolaíocht na Cóiré.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 60, 86–88, 96.</ref> Feictear mar chosaintóirí i gcoinne na n-ainspridí iad tíogair agus úsáideadh a n-íomhá chun tithe, tuamaí agus baill éadaigh a mhaisiú i gcultúir na Síne agus na Cóiré mar aon.<ref name=":35" /><ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lch. 96.</ref><ref name=":36">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 152.</ref> I mbéaloideas na Malaeisia agus na hIndinéise, leigheasann [[Seamanachas|seamain tíogair]] easláintigh nuair a ghaireann siad an cat mór. Bhí scéalta faoi dhaoine a athraíonn ina dtíogair, agus a mhalairt, an-fhorleathan; ba thíogarriochtaí iad na daoine a d'athródh ina dtíogair agus ar ais arís. Chreid Mnongaigh na hInd-Síne go bhféadfadh tíogair ilchruthú ina ndaoine.<ref name=":36" /> Creideadh i measc roinnt bundúchasach na Sibéire go meallfadh fir mná nuair a d'athróidís ina dtíogair.<ref name=":35" /> Cuireann an dán "The Tyger" le [[William Blake]] ón mbliain 1794 an t-ainmhí i láthair mar dhéacht na háilleachta agus na fíochmhaire. Is dán cúpla é leis an dán "The Lamb" sa chnuasach filíochta ''Songs of Innocence and of Experience'' le Blake agus é ag machnamh ar conas a d'fhéadfadh Dia dhá chréatúr atá chomh difriúil sin óna chéile a chruthú. Tá an tíogar le feiceáil san úrscéal meánaoiseach Síneach ''Water Margin'' ina dtroideann an meirleach Wu Song leis an gcat agus ina maraíonn sé é. Tá an tíogar Shere Khan le feiceáil sa leabhar ''The Jungle Book'' (1894) le [[Rudyard Kipling]] ina mbíonn sé agus an príomhcharachtar Mowgli ina ndeargnaimhde. Tá tíogair chairdiúla mhúinte ann sa chultúr fosta, go háirithe Tigger, an carachtar as Winnie-the-Pooh, agus Tony the Tiger, sonóg ghránaigh Kellogg's.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lch. 72–73, 78, 125–127, 147–148.</ref> {{Clear}} == Féach freisin == * [[Leon]] * [[Liopard]] * [[Iaguar]] * [[Liopard sneachta]] * [[An Tíogar Ceilteach]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Leabharliosta == * {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}} * {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}} * {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}} * {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}} * {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}} * {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}} * {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}} * {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}} [[Catagóir:Tíogair]] [[Catagóir:Cait]] 49du4hsbzpjznxbctv62kfjveqekauv 0 30553 1330302 1314282 2026-10-20T23:02:28Z TGcoa 21229 1330302 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Map_Crusader_states_1135-en.svg|deas|225px|thumb|an Neasoirthear]] Cogaí naofa de chuid na [[Meánaois]]e a bhí i gceist leis na '''Crosáidí'''. Ba Chaitlicigh as iarthar na hEorpa iad formhór na gCrosáidí (go mór mhór ón bhFrainc agus ón Impireacht Naofa Rómhánach), ach bhí baill den [[Eaglais Cheartchreidmheach]] páirteach ann freisin. Ba iad Moslamaigh an Mheáin-Oirthear an príomhfhreasúra, cé gur troideadh crosáidí i gcoinne fhórsaí eile chomh maith, mar shampla Cearchreidmhigh, eiricigh, págánaigh agus Giúdaigh. Mhair ré na gCrosáidí sa Talamh Naofa ó 1095 go 1291. Fearadh crosáidí eile sa Spáinn agus in oirthear na hEorpa fiú sa 15ú céad. Bhí oidhreacht na gCrosáidí an-tábhachtach ó thaobh na polaitíochta, na heacnamaíochta agus an tsochaí de, agus tá tionchar na gCrosáidí fós ann. Bhí tionchar mór acu ar stair an [[An Meánoirthear|Mheánoirthir]] agus thar na blianta thug na crosáidí cineálacha nua bia agus éadaigh ar ais leo chun na hEorpa, mar shampla rís, torthaí, rugaí, taipéisí agus spíosraí. == Cúlra == Bhí sé de nós ag Críostaithe dul ar oilithreacht chuig an Talamh Naofa. Bhí sé faoi smacht na Rómhánach in aimsir Chríost ach ghabh na hArabaigh é ina dhiaidh sin, agus ón mbliain 1070 ar aghaidh, bhí siad faoi smacht na dTurcach. Bhí scéalta uafáis ann san Eoraip faoi chruálacht na dTurcach: dar leis na scéalta, robáladh cuid mhór Críostaithe, buaileadh go holc iad agus maraíodh cuid díobh, fiú. D’iarr an Pápa Urbánas II ar phobal na Críostaíochta san Eoraip dul go dtí an Meánoirthear chun cabhrú leis na Biosántaigh i gcoinne na Moslamach, agus chun an Talamh Naofa a athghabháil. Tháinig na sluaite as gach aird ar iarratas seo an Phápa. Crosáidí a thugtar ar na cogaí toisc go mbíodh cros dhearg ar a mbrollach agus ar a gcuid bratacha. Chaitheadh na ridirí crosáide cathéide throm agus d'úsáideadh sé claíomh agus lansa. Is mall a ghluaiseadh airm na gCrosáidithe. Chuireadh an teas fiánta agus an chathéide throm isteach go mór orthu. Is iomaí sos a bhíodh de dhíth ar na fir agus na capaill. Thóg prionsaí agus ridirí caisleáin agus bhunaigh ríochta sna críocha a bhfuaireadar seilbh orthu. Ar son an chreidimh a fearadh na Crosáidí ach. le fírinne, eachtraíocht agus creachadh na príomhchuspóirí a bhí ag go leor crosáídirí. == An Chéad Chrosáid, 1095–1099 == [[Íomhá:CouncilofClermont.jpg|deas|250px|thumb|Comhairle na Clermont]] Fuair na Crosáidirí seilbh ar Nicaea ar an 19 Meitheamh 1097..<ref>Tyerman, Christopher: ''God's War: A New History of the Crusades'', Allen Lane, 2006. pp. 106–124</ref> Ghluaiseadar trí Anatolia. Cuireadh tús le léigear Antioch i mí Dheireadh Fómhair 1097 agus gabhadh an chathair faoi dheireadh i mí an Mheitheamh 1098. D’ionsaigh arm Moslamach faoi cheannas [[Kerbogha]] Antioch láithreach, ach buaileadh iad ar an 28 Meitheamh. Thug na crosáidirí aghadh ar Iarúsailéim agus bhaineadar a gceann scribe amach faoi dheireadh ar an 7 Meitheamh 1099..<ref>Tyerman, pp. 146–153</ref> Buaileadh Giúdaigh agus Moslamaigh na cathrach agus gabhadh Iarúsailéim ar an 15 Iúil 1099. Maraíodh na Giúdaigh agus Moslamaigh go léir.<ref name="accessed February 17, 2008">Trumpbour, John. “Crusades.” In The Oxford Encyclopedia of the Islamic World., edited by John L. Esposito. Oxford Islamic Studies Online, http://www.oxfordislamicstudies.com/article {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210319141827/http://www.oxfordislamicstudies.com/article. |date=2021-03-19 }} (accessed February 17, 2008).</ref> Chruthaigh na crosáidirí stáit nua sna críocha nua, mar shampla Ríocht Iarúsailéim. Sa bhliain 1101, rug Turcaigh faoi cheannas [[Kilij Arslan I|Kilij Arslan]] an bua leo i gcoinne airm eile i dtrí chath.<ref>Contesting the Crusades By Norman Housley, pg. 42</ref> {{Príomhalt|An Chéad Chrosáid}} ==== An Frith-Ghiúdachas ==== D'athbheoigh an Eaglais miotais i dtaobh na nGiúdach i dtréimhse na gCrosáidí. Chuir bolscairí na linne tuilleadh leis na seanmhiotais, fiú, nó ba sa [[12ú haois]] a cuireadh i leith na nGiúdach an chéad uair go raibh siad ag marú páistí Críostaí ina gcuid searmanas nó ag nimhiú na dtoibreacha. Dúradh gurbh é an Diabhal a bhí ina Dhia acu agus go raibh an Diabhal in ann cumhachtaí neamhshaolta draíochta a bhronnadh orthu. Maidir leis an gcomhcheilg dhomhanda, bhí saol réasúnta sábháilte ag na Giúdaigh sa [[An Spáinn|Spáinn]] [[Ioslam|Mhoslamach]] san am seo, agus chreid a lán go raibh comhairle rúnda raibithe ag obair sa tír sin le cogadh draíochta a chur ar na Críostaithe. Sa bhliain 1095 a cuireadh tús leis an Chéad Chrosáid agus sa dara leath de na 1090í d’ionsaigh “crosáidirí” Giúdaigh sa Fhrainc, sa Ghearmáín agus in oirthear na hEorpa, in ainneoin tola na n-easpag. Bhí cuid mhór easpag ag iarraidh an tseafóid seo a chosc agus a chur faoi chois, ach má bhí féin, ba mhinic a bhí sagairt breá sásta smaointí den chineál seo a chraobhscaoileadh, agus sa deireadh, chuaigh siad i bhfairsinge i measc na bhfíréan. Bhí sé de chlaonadh sna Giúdaigh gan an iomarca caidrimh a bheith acu le lucht na gcreideamh eile, nó chaithfeadh an Giúdach dílis aird a thabhairt ar na geasa éagsúla a bhaineann lena chreideamh féin (na rialacha i leith an chineál bia is féidir leis a ithe, mar shampla). Mar sin, ní raibh mórán eolais ag na Críostaithe ar shaol na nGiúdach pé scéal é, ná aithne acu ar Ghiúdaigh indibhidiúla. Bhí siad ábalta a rogha rud a chreidiúint faoi chine chomh seachantach sin, rud a thug spreagadh do chailleacha an uafáis. Nuair a thosaigh na Críostaithe ag ionsaí agus ag géarleanúint na nGiúdach, ní raibh siad siúd in ann a dhath eile a dhéanamh ach éirí ní ba seachantaí sin, agus bhain na Críostaithe a gcuid conclúidí as sin. Fáinne fí a bhí ann. == An Dara Crosáid 1147–1149 == [[Íomhá:Philippe_Auguste_arrivant_en_Palestine.jpg|deas|250px|thumb|Rí Pilib na bhFrainc]] Sa bhliain 1144 d’éirigh le taoiseach Moslamach, [[Zangi|Imad al-Din Zangi]], Edessa a athghabháil. Ina dhiaidh sin, cuireadh tús leis an Dara Crosáid. Níor éirigh go maith leis sa Talamh Naofa agus in oirthear na hEorpa, ach gabhadh cathair Liospóin sa bhliain 1147, agus Tortosa na Spáinne sa bhliain 1148.<ref>Villegas-Aristizábal, L. (2009), "Anglo-Norman involvement in the conquest of Tortosa and Settlement of Tortosa, 1148–1180", ''Crusades'' 8, pp. 63–129</ref> {{Príomhalt|An Dara Crosáid}} == An Tríú Crosáid 1187–1192 == Sa bhliain 1187 rug [[Saladin]], [[Sabhdán na hÉigipte]], an bua leis i gcath Hattin agus fuair sé seilbh ar Iarúsailéim. Cuireadh tús le crosáid nua. Gabhadh Acre sa bhliain 1189. Lean na Crosáidirí ar aghaidh agus i ndiaidh bhua gar d’[[Arsuf]] ghabhadar [[Jaffa]]. {{Príomhalt|An Tríú Crosáid}} == An Ceathrú Crosáid 1202–1204 == Sa Cheathrú Crosáid, d'éirigh aighneas idir na Crosáidí agus Críostaithe na hImpireachtaí Biosántaí, agus ghabhadar Cathair Chonsaintín. {{Príomhalt|An Ceathrú Crosáid}} [[Íomhá:The Norman Conquests.png|mion|220x220px]] == Éire == Mhaígh an tEaspag Dáibhí Mac Gearailt<ref>{{Luaigh foilseachán|title=David FitzGerald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=David_FitzGerald&oldid=1378168689|journal=Wikipedia|date=2026-10-03|language=en}}</ref> (c. 1110-1176): ‘Is í obair na Róimhe a rinne muid sa Phalaistín inné. Agus ís í obair na Róimhe a dhéanfaimid in Éirinn amárach’ (''An Cláirseoir''). Sa bhliain 1169 más ea, tháinig marcshlua Normannach i dtír i Loch Garman, '''I'''arrann an t-acadóir [[Diarmuid Johnson]] an cuid den chrosáidíocht a bhí in ionradh na hÉireann? Sean-Chríostaíocht iargúlta oileánda na nGael a thabhairt faoi chuing na Vatacáine? Caighdeánú a dhéanamh ar nósanna ársa mírialta na n-imeallchríoch? <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/obair-na-roimhe-a-rinne-muid-sa-phalaistin-inne-obair-na-roimhe-a-dheanfaimid-in-eirinn-amarach/|teideal=‘Obair na Róimhe a rinne muid sa Phalaistín inné, obair na Róimhe a dhéanfaimid in Éirinn amárach’|údar=Diarmuid Johnson|dáta=20 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Crosáidí eile == === [[Crosáid Ailbíseach|Crosáid i gcoinne na gCatárach]] === Cuireadh tús le crosáid i gcoinne [[Catárachas|Chatáraigh]] eiriciúla i Languedoc sa bhliain 1209. Bhí na Francaigh ag iarraidh smacht iomlán a fháil ar an réigiún chomh maith leis na hericigh a mharú, agus d’éirigh leo an dá cuspóir sin a bhaint amach sa deireadh.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/144695/Crusades/235534/Crusades-of-the-13th-century Crusades of the 13th century]. Britannica Onlince Encyclopedia.</ref> === [[Crosáid na Malrach]] === Deirtear go ndearna arm páistí iarracht tús a chur le crosáid sa bhliain 1212, ach ní léir an fíorscéal nó finscéal atá ann. === [[An Cúigiú Crosáid]] 1217–1221 === Bhí an bua ag Al-Kamil, sabhdán na hÉigipte, sa chrosáid seo. === [[An Séú Crosáid]] 1228–1229 === Ba é an Séú Crosáid an chéad cheann a fearadh in ainneoin tola an Phápa.<ref>{{cite web | last=Halsall | first=Paul | month=December | year=1997 | url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1228frederick2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526054724/http://www.fordham.edu/halsall/source/1228frederick2.html |date=2009-05-26 }} | teideal=Philip de Novare: ''Les Gestes des Ciprois'', The Crusade of Frederick II, 1228–29 | work=Medieval Sourcebook | publisher=Fordham University | accessdate=2008-02-08 } —"Gregory IX had in fact excommunicated Frederick before he left Sicily the second time"</ref> I ndiaidh an chonartha idir Al-Kamil agus an t-impire Feardorcha II sa bhliain 1229, tugadh Beithil, Nazarat agus an chuid is mó d’Iarúsailéim do na Criostaithe. Sa bhliain 1244, ghabh na Moslamaigh Iarúusaileim arís. === [[An Seachtú Crosáid]] 1248–1254, [[an tOchtú Crosáid]] 1270, [[an Naoú Crosáid]] 1271-1272 === Rug fórsaí Muslamacha na Mamluk agus Hafsid an bua leo sna Seachtú, Ochtú agus Naoú Crosáid, agus ba é an Naoú Crosáid an ceann deireanach sa Mheán-Oirthear.<ref>The Gospel in All Lands By Methodist Episcopal Church Missionary Society, Missionary Society, Methodist Episcopal Church, pg. 262</ref> Ina dhiaidh sin ghabh na Moslamaigh cathracha deireanacha na gCrosáidirí: Antioch (1268), Tripoli (1289) agus Acre (1291).<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/30*.html Hetoum II (1289‑1297)]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historynet.com/wars_conflicts/ancient_medieval_wars/3028006.html?showAll=y&c=y |teideal=Third Crusade: Siege of Acre |publisher=Historynet.com |date= |accessdate=2010-04-18 |dátarochtana=2010-08-31 |archivedate=2008-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312192642/http://www.historynet.com/wars_conflicts/ancient_medieval_wars/3028006.html?showAll=y&c=y }}</ref> === Sa Tuaisceart === ==== [[An tOrd Teotanach]] ==== Ón 13ú haois go dtí an 16ú haois, fearadh crosáidi idir na Ridirí Teotanacha agus págánaigh agus Ceartchreidmhigh in oirthuaisceart na hEorpa. ==== San Fhionlainn ==== Fuair an tSualainn seilbh ar an Fhionlainn tar éis chogai sa Mheánaois agus uaireanta tugtar “crosáidí” ar na cogaí seo. === Crosáidí eile === ==== Crosáid Aragón ==== Chuir an [[Pápa Máirtín IV]] tús le crosáid i gcoinne rí Aragón, Peadar III (Peadar Mór) sna blianta 1284 agus 1285. ==== Alexandrian Crusade ==== I mí Dheireadh Fómhair 1365 rinne Peadar I na Cipire ionsaí ar [[Cathair Alastair|Chathair Alasdair]]. ==== Crosáid Mahdia ==== Sa bhliain 1390, i gcoinne fhoghlaithe mara Muslamacha i dtuaisceart na hAfraice.. ==== Sna Bálcáin ==== Sa chúigiú chéad, i gcoinnne na n[[Otamánach]]. * ''Crosáid Nicopolis''' (1396) faoi cheannas Sigismund, rí na hUngáire: bua Otamánach i gCath Nicopolis. * '''Crosáid Varna''' (1444) faoi cheannas [[Władysław III of Poland|Władysław Warneńczyk]]: bua Otamánach i gCath Varna. * ''Crosáid 1456''' faoi cheannas [[Jan Hunyadi]] agus [[Giovanni da Capistrano]]: bhí an bua ag na crosáidirí i léigear [[Béalgrád|Bhéalgrád]] ==== In aghaidh na Mongólach ==== Buaileadh arm Liotúánach sa bhliain 1399. ==== I gcoinne lucht leanúna Hus ==== B’eiricigh iad lucht leanúna [[Jan Hus]] sa Bhóihéim, agus fearadh cogadh ina n-aghaidh ó 1420 go circa 1434. == Caisleáin na gCrosáidirí == === An Chipir === • Kyrenia • St. Hilarion • Buffavento • Kantara • Larnaca • Limassol • Kolossi • Paphos • Famagusta === Iosrael === • Arsur, ar a dtugtar freisin Arsuf nó Apollonia • Belveer • Belvoir • Beth Gibelin • Bet Shean • Hurvat Burgata • Caesarea • Cafarlet, ar a dtugtar freisin HaBonim • Casal des Plains • Casal Imbert • Castellum Regis • Chateau Pelerin, ar a dtugtar freisin Atlit agus Pilgrim • Le Destroit • Latrun • Mirabel, ar a dtugtar freisin Migdal Tsedek • Montfort • Túr Dháibhí • Tzippori • Ateret • Yehiam === An Iordáin === • Kerak • Montreal • Vaux Moise === An Liobáin === • Beaufort • Toron • Byblos • Tripol === Siria === • Chastel Blanc • [[Krak des Chevaliers]] • Margat, ar a dtugtar freisin Marqab • Saladdin, ar a dtugtar freisin Saone • Tartous === An Tuirc === • Bagras • Yılankale (Caisleán na Nathracha) • Namrun Kalesi (Lampron) • Servantikar • Amouda • Ayasuluk, Selçuk == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Crosáidí, Na}} [[Catagóir:Crosáidí| ]] 34udhrlgge9gwro6ru025bl1r3rt6p8 1330303 1330302 2026-10-20T23:05:05Z TGcoa 21229 1330303 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Map_Crusader_states_1135-en.svg|deas|225px|thumb|an Neasoirthear]] Cogaí naofa de chuid na [[Meánaois]]e a bhí i gceist leis na '''Crosáidí'''. Ba Chaitlicigh as iarthar na hEorpa iad formhór na gCrosáidí (go mór mhór ón bhFrainc agus ón Impireacht Naofa Rómhánach), ach bhí baill den [[Eaglais Cheartchreidmheach]] páirteach ann freisin. Ba iad Moslamaigh an Mheáin-Oirthear an príomhfhreasúra, cé gur troideadh crosáidí i gcoinne fhórsaí eile chomh maith, mar shampla Cearchreidmhigh, eiricigh, págánaigh agus Giúdaigh. Mhair ré na gCrosáidí sa Talamh Naofa ó 1095 go 1291. Fearadh crosáidí eile sa Spáinn agus in oirthear na hEorpa fiú sa 15ú céad. Bhí oidhreacht na gCrosáidí an-tábhachtach ó thaobh na polaitíochta, na heacnamaíochta agus an tsochaí de, agus tá tionchar na gCrosáidí fós ann. Bhí tionchar mór acu ar stair an [[An Meánoirthear|Mheánoirthir]] agus thar na blianta thug na crosáidí cineálacha nua bia agus éadaigh ar ais leo chun na hEorpa, mar shampla rís, torthaí, rugaí, taipéisí agus spíosraí. == Cúlra == Bhí sé de nós ag Críostaithe dul ar oilithreacht chuig an Talamh Naofa. Bhí sé faoi smacht na Rómhánach in aimsir Chríost ach ghabh na hArabaigh é ina dhiaidh sin, agus ón mbliain 1070 ar aghaidh, bhí siad faoi smacht na dTurcach. Bhí scéalta uafáis ann san Eoraip faoi chruálacht na dTurcach: dar leis na scéalta, robáladh cuid mhór Críostaithe, buaileadh go holc iad agus maraíodh cuid díobh, fiú. D’iarr an Pápa Urbánas II ar phobal na Críostaíochta san Eoraip dul go dtí an Meánoirthear chun cabhrú leis na Biosántaigh i gcoinne na Moslamach, agus chun an Talamh Naofa a athghabháil. Tháinig na sluaite as gach aird ar iarratas seo an Phápa. Crosáidí a thugtar ar na cogaí toisc go mbíodh cros dhearg ar a mbrollach agus ar a gcuid bratacha. Chaitheadh na ridirí crosáide cathéide throm agus d'úsáideadh sé claíomh agus lansa. Is mall a ghluaiseadh airm na gCrosáidithe. Chuireadh an teas fiánta agus an chathéide throm isteach go mór orthu. Is iomaí sos a bhíodh de dhíth ar na fir agus na capaill. Thóg prionsaí agus ridirí caisleáin agus bhunaigh ríochta sna críocha a bhfuaireadar seilbh orthu. Ar son an chreidimh a fearadh na Crosáidí ach. le fírinne, eachtraíocht agus creachadh na príomhchuspóirí a bhí ag go leor crosáídirí. == An Chéad Chrosáid, 1095–1099 == [[Íomhá:CouncilofClermont.jpg|deas|250px|thumb|Comhairle na Clermont]] Fuair na Crosáidirí seilbh ar Nicaea ar an 19 Meitheamh 1097..<ref>Tyerman, Christopher: ''God's War: A New History of the Crusades'', Allen Lane, 2006. pp. 106–124</ref> Ghluaiseadar trí Anatolia. Cuireadh tús le léigear Antioch i mí Dheireadh Fómhair 1097 agus gabhadh an chathair faoi dheireadh i mí an Mheitheamh 1098. D’ionsaigh arm Moslamach faoi cheannas [[Kerbogha]] Antioch láithreach, ach buaileadh iad ar an 28 Meitheamh. Thug na crosáidirí aghadh ar Iarúsailéim agus bhaineadar a gceann scribe amach faoi dheireadh ar an 7 Meitheamh 1099..<ref>Tyerman, pp. 146–153</ref> Buaileadh Giúdaigh agus Moslamaigh na cathrach agus gabhadh Iarúsailéim ar an 15 Iúil 1099. Maraíodh na Giúdaigh agus Moslamaigh go léir.<ref name="accessed February 17, 2008">Trumpbour, John. “Crusades.” In The Oxford Encyclopedia of the Islamic World., edited by John L. Esposito. Oxford Islamic Studies Online, http://www.oxfordislamicstudies.com/article {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210319141827/http://www.oxfordislamicstudies.com/article. |date=2021-03-19 }} (accessed February 17, 2008).</ref> Chruthaigh na crosáidirí stáit nua sna críocha nua, mar shampla Ríocht Iarúsailéim. Sa bhliain 1101, rug Turcaigh faoi cheannas [[Kilij Arslan I|Kilij Arslan]] an bua leo i gcoinne airm eile i dtrí chath.<ref>Contesting the Crusades By Norman Housley, pg. 42</ref> {{Príomhalt|An Chéad Chrosáid}} ==== An Frith-Ghiúdachas ==== D'athbheoigh an Eaglais miotais i dtaobh na nGiúdach i dtréimhse na gCrosáidí. Chuir bolscairí na linne tuilleadh leis na seanmhiotais, fiú, nó ba sa [[12ú haois]] a cuireadh i leith na nGiúdach an chéad uair go raibh siad ag marú páistí Críostaí ina gcuid searmanas nó ag nimhiú na dtoibreacha. Dúradh gurbh é an Diabhal a bhí ina Dhia acu agus go raibh an Diabhal in ann cumhachtaí neamhshaolta draíochta a bhronnadh orthu. Maidir leis an gcomhcheilg dhomhanda, bhí saol réasúnta sábháilte ag na Giúdaigh sa [[An Spáinn|Spáinn]] [[Ioslam|Mhoslamach]] san am seo, agus chreid a lán go raibh comhairle rúnda raibithe ag obair sa tír sin le cogadh draíochta a chur ar na Críostaithe. Sa bhliain 1095 a cuireadh tús leis an Chéad Chrosáid agus sa dara leath de na 1090í d’ionsaigh “crosáidirí” Giúdaigh sa Fhrainc, sa Ghearmáín agus in oirthear na hEorpa, in ainneoin tola na n-easpag. Bhí cuid mhór easpag ag iarraidh an tseafóid seo a chosc agus a chur faoi chois, ach má bhí féin, ba mhinic a bhí sagairt breá sásta smaointí den chineál seo a chraobhscaoileadh, agus sa deireadh, chuaigh siad i bhfairsinge i measc na bhfíréan. Bhí sé de chlaonadh sna Giúdaigh gan an iomarca caidrimh a bheith acu le lucht na gcreideamh eile, nó chaithfeadh an Giúdach dílis aird a thabhairt ar na geasa éagsúla a bhaineann lena chreideamh féin (na rialacha i leith an chineál bia is féidir leis a ithe, mar shampla). Mar sin, ní raibh mórán eolais ag na Críostaithe ar shaol na nGiúdach pé scéal é, ná aithne acu ar Ghiúdaigh indibhidiúla. Bhí siad ábalta a rogha rud a chreidiúint faoi chine chomh seachantach sin, rud a thug spreagadh do chailleacha an uafáis. Nuair a thosaigh na Críostaithe ag ionsaí agus ag géarleanúint na nGiúdach, ní raibh siad siúd in ann a dhath eile a dhéanamh ach éirí ní ba seachantaí sin, agus bhain na Críostaithe a gcuid conclúidí as sin. Fáinne fí a bhí ann. == An Dara Crosáid 1147–1149 == [[Íomhá:Philippe_Auguste_arrivant_en_Palestine.jpg|deas|250px|thumb|Rí Pilib na bhFrainc]] Sa bhliain 1144 d’éirigh le taoiseach Moslamach, [[Zangi|Imad al-Din Zangi]], Edessa a athghabháil. Ina dhiaidh sin, cuireadh tús leis an Dara Crosáid. Níor éirigh go maith leis sa Talamh Naofa agus in oirthear na hEorpa, ach gabhadh cathair Liospóin sa bhliain 1147, agus Tortosa na Spáinne sa bhliain 1148.<ref>Villegas-Aristizábal, L. (2009), "Anglo-Norman involvement in the conquest of Tortosa and Settlement of Tortosa, 1148–1180", ''Crusades'' 8, pp. 63–129</ref> {{Príomhalt|An Dara Crosáid}} == An Tríú Crosáid 1187–1192 == Sa bhliain 1187 rug [[Saladin]], [[Sabhdán na hÉigipte]], an bua leis i gcath Hattin agus fuair sé seilbh ar Iarúsailéim. Cuireadh tús le crosáid nua. Gabhadh Acre sa bhliain 1189. Lean na Crosáidirí ar aghaidh agus i ndiaidh bhua gar d’[[Arsuf]] ghabhadar [[Jaffa]]. {{Príomhalt|An Tríú Crosáid}} == An Ceathrú Crosáid 1202–1204 == Sa Cheathrú Crosáid, d'éirigh aighneas idir na Crosáidí agus Críostaithe na hImpireachtaí Biosántaí, agus ghabhadar Cathair Chonsaintín. {{Príomhalt|An Ceathrú Crosáid}} [[Íomhá:The Norman Conquests.png|mion|220x220px]] == Éire == Mhaígh an tEaspag Dáibhí Mac Gearailt<ref>{{Luaigh foilseachán|title=David FitzGerald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=David_FitzGerald&oldid=1378168689|journal=Wikipedia|date=2026-10-03|language=en}}</ref> (c. 1110-1176): ‘Is í obair na Róimhe a rinne muid sa Phalaistín inné. Agus ís í obair na Róimhe a dhéanfaimid in Éirinn amárach’ (''An Cláirseoir''). Sa bhliain 1169 más ea, tháinig marcshlua Normannach i dtír i Loch Garman, '''I'''arrann an t-acadóir [[Diarmuid Johnson]] an cuid den chrosáidíocht a bhí in ionradh na hÉireann? Sean-Chríostaíocht iargúlta oileánda na nGael a thabhairt faoi chuing na Vatacáine? Caighdeánú a dhéanamh ar nósanna ársa mírialta na n-imeallchríoch? <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/obair-na-roimhe-a-rinne-muid-sa-phalaistin-inne-obair-na-roimhe-a-dheanfaimid-in-eirinn-amarach/|teideal=‘Obair na Róimhe a rinne muid sa Phalaistín inné, obair na Róimhe a dhéanfaimid in Éirinn amárach’|údar=Diarmuid Johnson|dáta=20 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Crosáidí eile == === [[Crosáid Ailbíseach|Crosáid i gcoinne na gCatárach]] === Cuireadh tús le crosáid i gcoinne [[Catárachas|Chatáraigh]] eiriciúla i Languedoc sa bhliain 1209. Bhí na Francaigh ag iarraidh smacht iomlán a fháil ar an réigiún chomh maith leis na hericigh a mharú, agus d’éirigh leo an dá cuspóir sin a bhaint amach sa deireadh.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/144695/Crusades/235534/Crusades-of-the-13th-century Crusades of the 13th century]. Britannica Onlince Encyclopedia.</ref> === [[Crosáid na Malrach]] === Deirtear go ndearna arm páistí iarracht tús a chur le crosáid sa bhliain 1212, ach ní léir an fíorscéal nó finscéal atá ann. === [[An Cúigiú Crosáid]] 1217–1221 === Bhí an bua ag Al-Kamil, sabhdán na hÉigipte, sa chrosáid seo. === [[An Séú Crosáid]] 1228–1229 === Ba é an Séú Crosáid an chéad cheann a fearadh in ainneoin tola an Phápa.<ref>{{cite web | last=Halsall | first=Paul | month=December | year=1997 | url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1228frederick2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526054724/http://www.fordham.edu/halsall/source/1228frederick2.html |date=2009-05-26 }} | teideal=Philip de Novare: ''Les Gestes des Ciprois'', The Crusade of Frederick II, 1228–29 | work=Medieval Sourcebook | publisher=Fordham University | accessdate=2008-02-08 } —"Gregory IX had in fact excommunicated Frederick before he left Sicily the second time"</ref> I ndiaidh an chonartha idir Al-Kamil agus an t-impire Feardorcha II sa bhliain 1229, tugadh Beithil, Nazarat agus an chuid is mó d’Iarúsailéim do na Criostaithe. Sa bhliain 1244, ghabh na Moslamaigh Iarúusaileim arís. === [[An Seachtú Crosáid]] 1248–1254, [[an tOchtú Crosáid]] 1270, [[an Naoú Crosáid]] 1271-1272 === Rug fórsaí Muslamacha na Mamluk agus Hafsid an bua leo sna Seachtú, Ochtú agus Naoú Crosáid, agus ba é an Naoú Crosáid an ceann deireanach sa Mheán-Oirthear.<ref>The Gospel in All Lands By Methodist Episcopal Church Missionary Society, Missionary Society, Methodist Episcopal Church, pg. 262</ref> Ina dhiaidh sin ghabh na Moslamaigh cathracha deireanacha na gCrosáidirí: Antioch (1268), Tripoli (1289) agus Acre (1291).<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/30*.html Hetoum II (1289‑1297)]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historynet.com/wars_conflicts/ancient_medieval_wars/3028006.html?showAll=y&c=y |teideal=Third Crusade: Siege of Acre |publisher=Historynet.com |date= |accessdate=2010-04-18 |dátarochtana=2010-08-31 |archivedate=2008-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312192642/http://www.historynet.com/wars_conflicts/ancient_medieval_wars/3028006.html?showAll=y&c=y }}</ref> === Sa Tuaisceart === ==== [[An tOrd Teotanach]] ==== Ón 13ú haois go dtí an 16ú haois, fearadh crosáidi idir na Ridirí Teotanacha agus págánaigh agus Ceartchreidmhigh in oirthuaisceart na hEorpa. ==== San Fhionlainn ==== Fuair an tSualainn seilbh ar an Fhionlainn tar éis chogai sa Mheánaois agus uaireanta tugtar “crosáidí” ar na cogaí seo. === Crosáidí eile === ==== Crosáid Aragón ==== Chuir an [[Pápa Máirtín IV]] tús le crosáid i gcoinne rí Aragón, Peadar III (Peadar Mór) sna blianta 1284 agus 1285. ==== Alexandrian Crusade ==== I mí Dheireadh Fómhair 1365 rinne Peadar I na Cipire ionsaí ar [[Cathair Alastair|Chathair Alasdair]]. ==== Crosáid Mahdia ==== Sa bhliain 1390, i gcoinne fhoghlaithe mara Muslamacha i dtuaisceart na hAfraice.. ==== Sna Bálcáin ==== Sa chúigiú chéad, i gcoinnne na n[[Otamánach]]. * ''Crosáid Nicopolis''' (1396) faoi cheannas Sigismund, rí na hUngáire: bua Otamánach i gCath Nicopolis. * '''Crosáid Varna''' (1444) faoi cheannas [[Władysław III of Poland|Władysław Warneńczyk]]: bua Otamánach i gCath Varna. * ''Crosáid 1456''' faoi cheannas [[Jan Hunyadi]] agus [[Giovanni da Capistrano]]: bhí an bua ag na crosáidirí i léigear [[Béalgrád|Bhéalgrád]] ==== In aghaidh na Mongólach ==== Buaileadh arm Liotúánach sa bhliain 1399. ==== I gcoinne lucht leanúna Hus ==== B’eiricigh iad lucht leanúna [[Jan Hus]] sa Bhóihéim, agus fearadh cogadh ina n-aghaidh ó 1420 go circa 1434. == Caisleáin na gCrosáidirí == === An Chipir === • Kyrenia • St. Hilarion • Buffavento • Kantara • Larnaca • Limassol • Kolossi • Paphos • Famagusta === Iosrael === • Arsur, ar a dtugtar freisin Arsuf nó Apollonia • Belveer • Belvoir • Beth Gibelin • Bet Shean • Hurvat Burgata • Caesarea • Cafarlet, ar a dtugtar freisin HaBonim • Casal des Plains • Casal Imbert • Castellum Regis • Chateau Pelerin, ar a dtugtar freisin Atlit agus Pilgrim • Le Destroit • Latrun • Mirabel, ar a dtugtar freisin Migdal Tsedek • Montfort • Túr Dháibhí • Tzippori • Ateret • Yehiam === An Iordáin === • Kerak • Montreal • Vaux Moise === An Liobáin === • Beaufort • Toron • Byblos • Tripol === Siria === • Chastel Blanc • [[Krak des Chevaliers]] • Margat, ar a dtugtar freisin Marqab • Saladdin, ar a dtugtar freisin Saone • Tartous === An Tuirc === • Bagras • Yılankale (Caisleán na Nathracha) • Namrun Kalesi (Lampron) • Servantikar • Amouda • Ayasuluk, Selçuk == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Crosáidí, Na}} [[Catagóir:Crosáidí| ]] [[Catagóir:11ú haois]] [[Catagóir:12ú haois]] [[Catagóir:13ú haois]] [[Catagóir:Stair na Palaistíne]] [[Catagóir:Stair an Mheánoirthir de réir tréimhse]] 6znb8jzyza1svulgzbxmdhdc6q1d3l3 0 34019 1330301 1330218 2026-10-20T23:00:27Z Aaronapplis 796 Stair, Tíreolas, Rialtas, Geilleagar 1330301 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is tír thalamhiata in oirthear-lár na [[An Afraic|hAfraice]] í '''an tSúdáin Theas''', nó '''Poblacht na Súdáine Theas''' go hoifigiúil. Is í [[Juba]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá teorainneacha aici leis an [[An tSúdáin|tSúdáin]] ó thuaidh, leis an [[An Aetóip|Aetóip]] ar an taobh thoir, leis an [[An Chéinia|Chéinia]] agus le [[Uganda]] ó dheas, le [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] san iardheisceart agus le [[Poblacht na hAfraice Láir]] san iarthar. Bhain an tSúdáin Theas neamhspleáchas amach ón tSúdáin ar an 9 Iúil 2011, tar éis reifrinn inar vótáil tromlach mór ar son an neamhspleáchais. Tháinig sí chun bheith ina ballstát de na [[Náisiúin Aontaithe]] ar an 14 Iúil 2011. == Daonra == De réir meastachán ón mBanc Domhanda, bhí 12,188,788 duine ina gcónaí sa tSúdáin Theas in 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.worldbank.org/country/SS|teideal=South Sudan|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Níor cheart na meastacháin sin a ghlacadh mar chomhaireamh cruinn den daonra, áfach. Tá dúshláin ann maidir le sonraí daonra na tíre a bhailiú agus a nuashonrú, agus tá tionchar ag coinbhleacht, ag easáitiú agus ag gluaiseachtaí daonra ar na meastacháin. Tá daonra na Súdáine Theas éagsúil ó thaobh eitneachta agus teanga de. I measc na ngrúpaí eitneacha is mó tá na Dinka, na Nuer agus na Shilluk, chomh maith leis na Azande, na Bari agus pobail eile. Tá go leor pobal éagsúil ina gcónaí i réigiúin éagsúla na tíre, agus tá a dteangacha agus a dtraidisiúin féin ag cuid mhór díobh.<ref name="WBgroups">[https://documents1.worldbank.org/curated/en/099070925104574438/pdf/P181385-75e5f49b-0824-4fd0-b244-693d07c43ef7.pdf Tuarascáil ón mBanc Domhanda ar an tSúdáin Theas], 2025.</ref> [[Íomhá:Ganado, Imehejek, Sudán del Sur, 2024-01-21, DD 09.jpg|clé|mion|Tréadú eallaigh sa tSúdáin Theas]] Tá cuid mhór den daonra ag brath ar an talmhaíocht, ar an bhfeirmeoireacht beostoic, ar an iascaireacht agus ar acmhainní nádúrtha eile chun slí bheatha a bhaint amach. Tá pobail thuaithe scaipthe ar fud na tíre, agus tá Juba ar an bpríomhionad uirbeach agus riaracháin. Bíonn tionchar ag easpa bonneagair, ag bochtaineacht agus ag coinbhleacht ar rochtain daoine ar sheirbhísí bunúsacha agus ar dheiseanna eacnamaíocha.<ref name="WBgroups" /> == Stair == Bhí an tSúdáin Theas mar chuid den tSúdáin, a bhain neamhspleáchas amach ón mBreatain agus ón [[An Éigipt|Éigipt]] in 1956. Bhí teannas ann le fada idir tuaisceart agus deisceart na Súdáine, mar gheall ar dhifríochtaí polaitiúla, reiligiúnacha agus cultúrtha, chomh maith le díospóidí faoi chumhacht agus faoi acmhainní. Thosaigh an chéad chogadh cathartha sa tSúdáin in 1955 agus tháinig deireadh leis in 1972 le Comhaontú Addis Ababa, a thug leibhéal áirithe féinriail don deisceart.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.unmissions.org/en/unmis-0/comprehensive-peace-agreement|teideal=Comprehensive Peace Agreement|foilsitheoir=Misean na Náisiún Aontaithe sa tSúdáin|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Thosaigh an dara cogadh cathartha in 1983, nuair a tháinig coimhlint nua idir rialtas na Súdáine agus an Arm Fuascailte Phobal na Súdáine agus a ghluaiseacht pholaitiúil, an SPLM. Mhair an cogadh breis agus fiche bliain agus bhí tionchar millteach aige ar an daonra agus ar bhonneagar an réigiúin. Ar an 9 Eanáir 2005, shínigh an dá thaobh an Comhaontú Cuimsitheach Síochána, a chuir deireadh leis an gcogadh agus a leag síos an bealach do reifreann ar neamhspleáchas an deiscirt.<ref>{{Lua idirlín|url=https://peacemaker.un.org/en/documents/2005-sudanese-comprehensive-peace-agreement|teideal=2005 Sudanese Comprehensive Peace Agreement|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:South Sudan Independence Celebration (5963420792).jpg|clé|mion|Ceiliúradh Neamhspleáchas na Súdáine Theas, 2011]] Reáchtáladh an [[reifreann]] i mí Eanáir 2011, agus vótáil 98.83% de na rannpháirtithe ar son an neamhspleáchais. Tháinig an tSúdáin Theas chun bheith ina stát neamhspleách ar an 9 Iúil 2011 agus glacadh léi mar bhallstát de na Náisiúin Aontaithe ar an 14 Iúil an bhliain chéanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unmis/referendum.shtml|teideal=Referendum in Southern Sudan|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Níor tháinig deireadh leis an éagobhsaíocht leis an neamhspleáchas. I mí na Nollag 2013, bhris coinbhleacht pholaitiúil agus mhíleata amach sa tír, agus leathnaigh an foréigean go réigiúin éagsúla. Síníodh comhaontú síochána athnuaite in 2018, ach tá dúshláin mhóra fós ann maidir lena chur i bhfeidhm, leis an tslándáil agus le reáchtáil toghchán náisiúnta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://unmiss.unmissions.org/en/unmiss-background|teideal=UNMISS Background|foilsitheoir=Misean na Náisiún Aontaithe sa tSúdáin Theas|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.consilium.europa.eu/ga/press/press-releases/2018/04/16/south-sudan-council-adopts-conclusions/|teideal=An tSúdáin Theas: Conclúidí glactha ag an gComhairle|language=ga|work=Consilium|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Tíreolaíocht agus aeráid == Tá an tSúdáin Theas suite in oirthear-lár na hAfraice agus tá achar de thart ar 644,000 ciliméadar cearnach aici. Tá an tír suite laistigh d'abhantrach na [[An Níl|Níle]] agus is cuid thábhachtach den tíreolaíocht í an córas fairsing aibhneacha agus bogaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099111825134319339/pdf/P500553-4d9e8a50-a1f2-488d-92fe-ee2d10660a1a.pdf|teideal=Environmental and Social Management Framework for the South Sudan Resilient Livelihoods Project|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is machairí ísle, féarthailte agus sabhánaí atá i gcuid mhór den tír, agus tá coillearnacha agus limistéir shléibhtiúla le fáil go háirithe sa deisceart agus san oirthear. Tá ithreacha créafóige coitianta sna machairí lárnacha, agus tá ithreacha eile le fáil i gceantair níos airde agus feadh aibhneacha. Athraíonn an tírdhreach agus an fásra de réir na báistí agus na dtuilte séasúracha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099051023155111702/pdf/P1776630b8d23c0a408da003b3b48f99709.pdf|teideal=South Sudan: Environmental and Social Management Framework|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Washing, White Nile.jpg|clé|mion|An Níl Bhán]] Tá an [[An Níl Bhán|Níl Bhán]] ar cheann de na príomhghnéithe geografacha sa tír. Sníonn sí ó dheas go thuaidh, agus téann sí trí limistéir fhairsinge bhogaigh agus tuilemhánna. Tá tábhacht mhór ag aibhneacha agus aibhneacha fo-abhann na tíre don talmhaíocht, don iascaireacht, don bheostoc agus do shlite beatha na bpobal áitiúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/03/27/new-report-with-inclusion-and-accountability-water-security-is-key-for-development-and-stability-in-afe-south-sudan|teideal=New World Bank Report: Water Security Is Key for Development and Stability in South Sudan|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Ceann de na gnéithe nádúrtha is suntasaí sa tír is ea an [[Sudd]], ceann de na bogaigh fhionnuisce is mó ar domhan. Cruthaíonn uiscí na Níle Báine agus a craobh-aibhneacha líonra fairsing de bhogaigh, locháin, féarthailte faoi uisce agus tuilemhánna. Athraíonn achar an Sudd de réir na báistí agus na dtuilte séasúracha. Tá tábhacht mhór éiceolaíoch leis an limistéar, mar cuireann sé gnáthóga ar fáil do go leor speiceas éan, éisc agus mamaigh, agus tacaíonn sé le slite beatha na bpobal sa cheantar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6/full|teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan|foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá aeráid thrópaiceach sa tSúdáin Theas, agus is iad an bháisteach agus fad an tséasúir thirim na príomhfhachtóirí a mbíonn tionchar acu ar na dálaí aeráide. Maireann an séasúr tirim go ginearálta ó thús na bliana go dtí mí an Mhárta, agus tosaíonn an séasúr báistí thart ar mhí Aibreáin. Bíonn an bháisteach níos flúirsí i gcuid mhór den deisceart agus san iarthar, agus bíonn ceantair eile níos tirime. Bíonn na teochtaí arda i rith na bliana, agus is minic a bhíonn teas agus stoirmeacha toirní ann le linn an tséasúir báistí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099051023155111702/pdf/P1776630b8d23c0a408da003b3b48f99709.pdf|teideal=South Sudan: Environmental and Social Management Framework|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Bíonn tuilte agus triomaigh ina ndúshláin chomhshaoil sa tír. Is féidir le tuilte fairsinge pobail a easáitiú agus damáiste a dhéanamh do thithe, do bhóithre agus do bharra, agus is féidir le tréimhsí tirime cur isteach ar sholáthar uisce agus ar tháirgeadh bia. Tá imní ann freisin faoi éifeachtaí an athraithe aeráide ar infhaighteacht uisce, ar thalmhaíocht agus ar éiceachórais na tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/03/27/new-report-with-inclusion-and-accountability-water-security-is-key-for-development-and-stability-in-afe-south-sudan|teideal=Water Security Is Key for Development and Stability in South Sudan|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Rialtas agus polaitíocht == Is poblacht í an tSúdáin Theas a bhfuil córas rialtais uachtaráin aici. Is é an tUachtarán ceann stáit agus ceann rialtais na tíre, agus tá an córas polaitiúil á rialú ag Bunreacht Idirthréimhseach Phoblacht na Súdáine Theas, a glacadh in 2011. Tá sé beartaithe bunreacht buan a dhréachtú mar chuid den phróiseas aistrithe chuig córas polaitiúil níos cobhsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://mojca.gov.ss/constitution-and-government/|teideal=Constitution and Government|foilsitheoir=Aireacht Dlí agus Cúrsaí Bunreachtúla na Súdáine Theas|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is é Salva Kiir Mayardit uachtarán na tíre. Bhí sé ina cheannaire ar an ngluaiseacht a bhí ag troid ar son neamhspleáchas na Súdáine Theas, agus bhí sé ina uachtarán nuair a tháinig an tír chun bheith neamhspleách in 2011. Tá dhá sheomra sa reachtas náisiúnta: an Tionól Reachtach Náisiúnta agus Comhairle na Stát. Tá freagracht ar an reachtas as dlíthe a achtú agus as maoirseacht a dhéanamh ar obair an rialtais. Tá an tír roinnte ina stáit agus ina limistéir riaracháin, agus tá institiúidí rialtais ag leibhéil éagsúla den riarachán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nla.gov.ss/background/|teideal=Background|foilsitheoir=Tionól Reachtach Náisiúnta Idirthréimhseach na Súdáine Theas|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá an t-aistriú chuig rialtas bunaithe ar thoghcháin ina cheist lárnach i bpolaitíocht na tíre. Le Comhaontú Athbheochana Síochána 2018, rinneadh iarracht deireadh a chur leis an gcoimhlint idir na príomhpháirtithe agus córas comhroinnte cumhachta a bhunú. Cuireadh síneadh leis an tréimhse idirthréimhseach arís agus arís eile, áfach, agus bhí cur chun feidhme an chomhaontaithe mall. I measc na saincheisteanna conspóideacha bhí comhtháthú na bhfórsaí armtha, dréachtú bunreachta buaine agus ullmhúchán na dtoghchán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://digitallibrary.un.org/record/4102065/files/S_2026_58-EN.pdf|teideal=Situation in South Sudan: Report of the Secretary-General|dáta=2 Feabhra 2026|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Cháin an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus roinnt tíortha eile athruithe a rinneadh go haontaobhach ar an gcomhaontú síochána, agus d’iarr siad go bhfillfeadh na páirtithe ar an idirphlé. I gcomhráiteas a foilsíodh i mí na Bealtaine 2026, dúirt siad gur cheart don chomhaontú síochána leanúint de bheith mar bhunús le dlisteanacht an rialtais idirthréimsaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eeas.europa.eu/delegations/south-sudan/joint-statement-current-situation-south-sudan_en|teideal=Joint Statement on the current situation in South Sudan|dáta=21 Bealtaine 2026|foilsitheoir=An tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> I mí Mheán Fómhair 2026, shínigh an tUachtarán Kiir leasuithe ar an dlí toghcháin a bhain an ceanglas go mbeadh bunreacht buan agus daonáireamh náisiúnta curtha i gcrích roimh thoghcháin. Fógraíodh ansin go ndíscaoilfí an rialtas idirthréimhseach mar chuid den phróiseas toghcháin. Bhí na chéad toghcháin náisiúnta i stair na tíre sceidealaithe don 22 Nollaig 2026, ach bhí imní fós ann faoi ullmhúcháin an phróisis, lena n-áirítear clárú vótálaithe agus an timpeallacht pholaitiúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/africa/south-sudans-president-signs-election-law-changes-ahead-december-vote-2026-09-22/|teideal=South Sudan's Kiir dissolves government, clears hurdles to delayed election|dáta=22 Meán Fómhair 2026|foilsitheoir=Reuters|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá dúshláin mhóra fós le sárú ag an tír maidir le cobhsaíocht pholaitiúil, slándáil agus cosaint na gceart sibhialta. Tá imní curtha in iúl ag breathnóirí idirnáisiúnta faoi shrianta ar ghníomhaíochtaí an fhreasúra, ar shaoirse na meán agus ar obair chosantóirí chearta an duine. Tá rath an phróisis toghcháin ag brath ar ullmhúchán cuimsitheach, ar shlándáil agus ar rannpháirtíocht na bpáirtithe polaitiúla éagsúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://capacity4dev.europa.eu/system/files/documents/2026-05/Final%20South%20Sudan%202026%20Snapshot%20%281%29.pdf|teideal=South Sudan Enabling Environment Baseline Snapshot|dáta=Bealtaine 2026|foilsitheoir=An tAontas Eorpach|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Geilleagar agus acmhainní nádúrtha == [[Íomhá:Oil processing facility in South Sudan, 2012.jpg|mion|Áis phróiseála ola sa tSúdáin Theas]] Tá geilleagar na Súdáine Theas ag brath go mór ar tháirgeadh agus ar onnmhairiú [[ola]]. Is í an ola príomhfhoinse ioncaim an rialtais agus is cuid mhór d’onnmhairí na tíre í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.afdb.org/en/documents/country-focus-report-2026-south-sudan-mobilizing-south-sudans-development-financing-scale-fragmented-world|teideal=Country Focus Report 2026: South Sudan|dáta=29 Iúil 2026|foilsitheoir=Banc Forbartha na hAfraice|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Dá bhrí sin, bíonn tionchar mór ag athruithe ar tháirgeadh ola agus ag praghsanna idirnáisiúnta ar airgeadas an stáit agus ar an ngeilleagar i gcoitinne. Tá tábhacht ar leith ag baint leis na réimsí ola i stáit ar nós Unity agus Níl Uachtarach. Cé go dtáirgtear an ola sa tSúdáin Theas, braitheann a honnmhairiú ar phíblínte agus ar bhonneagar atá suite sa tSúdáin chomharsanach. Mar gheall ar an spleáchas sin, tá an tír leochaileach i leith coinbhleachtaí agus briseadh sa soláthar. Chuir damáiste don bhonneagar agus cur isteach ar iompar na hola isteach ar tháirgeadh agus ar ioncam an rialtais le blianta beaga anuas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2024/06/10/republic-of-south-sudan-2023-article-iv-consultation-and-first-and-second-reviews-under-the-550191|teideal=Republic of South Sudan: 2023 Article IV Consultation|dáta=10 Meitheamh 2024|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is í an talmhaíocht ceann de na príomhfhoinsí slí bheatha sa tír. Bíonn teaghlaigh i gceantair thuaithe ag brath ar bharra a shaothrú agus ar bheostoc a choinneáil; tá eallach an-tábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr roinnt pobal. I measc na mbarr a shaothraítear tá [[Sorgam|sorgham]], [[muiléad]], [[arbhar Indiach]] agus [[Casabhach|casabhaigh]]. De réir an [[An Banc Domhanda|Bhainc Dhomhanda]], tá acmhainneacht shuntasach ag an talmhaíocht tacú le téarnamh eacnamaíoch agus le slándáil bia.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2022/06/15/world-bank-report-with-peace-and-accountability-oil-and-agriculture-can-support-early-recovery-in-south-sudan|teideal=With Peace and Accountability, Oil and Agriculture Can Support Early Recovery in South Sudan|dáta=15 Meitheamh 2022|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Mar sin féin, cuireann coinbhleacht, tuilte agus easpa bonneagair srian ar tháirgeadh talmhaíochta. Bíonn deacrachtaí ag feirmeoirí freisin maidir le hiompar, stóráil agus rochtain ar mhargaí, rud a fhágann go mbíonn an tír ag brath ar allmhairí bia. Tá tábhacht eacnamaíoch agus shóisialta ag baint le hacmhainní nádúrtha eile. Soláthraíonn aibhneacha agus bogaigh éisc do phobail áitiúla, agus is foinse bia agus ioncaim í an [[iascaireacht]] do go leor teaghlach. Tá acmhainní foraoiseachta ann freisin, lena n-áirítear adhmad agus táirgí neamh-adhmaid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/01/27/world-bank-report-afe-south-sudan-renewable-natural-resources-potential-can-promote-inclusive-economic-growth|teideal=Renewable Natural Resources Potential Can Promote Inclusive Economic Growth in South Sudan|dáta=27 Eanáir 2025|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá acmhainneacht ag baint leis an bhfiadhúlra agus leis an turasóireacht dúlra freisin, ach bheadh infheistíocht, bonneagar agus cosaint chomhshaoil riachtanach chun an acmhainneacht sin a fhorbairt ar bhealach inbhuanaithe. Tá dúshláin shuntasacha os comhair an gheilleagair, lena n-áirítear boilsciú, luaineachtaí in ioncam ola agus easpa deiseanna fostaíochta. Thug an Banc Domhanda foláireamh in 2025 faoi ghéarchéim eacnamaíoch agus faoin tionchar a bhí ag cur isteach ar onnmhairí ola ar ionchais fáis na tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/03/13/world-banks-afe-south-sudan-economic-monitor-urges-swift-and-sustained-reforms|teideal=South Sudan Economic Monitor: A Pathway to Overcome the Crisis|dáta=13 Márta 2025|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Bíonn tionchar ag boilsciú agus ag dímheas an airgeadra ar chumhacht ceannaigh na dteaghlach, agus cuireann spleáchas an rialtais ar ioncam ola srian ar mhaoiniú seirbhísí poiblí agus bonneagair. Tá éagsúlú an gheilleagair ar cheann de na príomhdhúshláin atá roimh an tír. D’fhéadfadh forbairt na talmhaíochta, na hiascaireachta agus na [[Foraoiseacht|foraoiseachta]] níos mó fostaíochta agus ioncaim a chruthú lasmuigh den earnáil ola. Bheadh síocháin níos buaine, bainistíocht phoiblí éifeachtach agus feabhas ar an iompar agus ar rochtain ar mhargaí tábhachtach chun an acmhainneacht sin a bhaint amach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/01/27/world-bank-report-afe-south-sudan-renewable-natural-resources-potential-can-promote-inclusive-economic-growth|teideal=Renewable Natural Resources Potential Can Promote Inclusive Economic Growth in South Sudan|dáta=27 Eanáir 2025|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Féach freisin == * [[An tSúdáin|Poblacht na Súdáine]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Sudain Theas, An t}} [[Catagóir:An tSúdáin Theas]] [[Catagóir:Tíortha na hAfraice]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]] i4lupvxurd558y73tgimeqemfdnlje4 0 61597 1330326 1119591 2026-10-21T10:16:07Z Aaronapplis 796 1330326 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}} [[Íomhá:Swazi_Warriors.jpg|clé|250px|mion|Suasaigh]] Is grúpa eitneach [[An Afraic|Afracach]] iad na '''Suasaigh'''. Is í [[Suaisis|an tSuaisis]] a bpríomhtheanga. {{Síol-eitni}} {{DEFAULTSORT:Suasaigh}} [[Catagóir:Grúpaí eitneacha san Afraic]] d33npegenmtgya9tdhr3t0yr75q9ehy 0 68012 1330249 1330239 2026-10-20T12:50:36Z TGcoa 21229 1330249 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rapálaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach is ea '''Kendrick Lamar Duckworth''' (a rugadh ar an [[17 Meitheamh]] [[1987]]), ar a dtugtar '''Kendrick Lamar''' go coitianta. Tá a chuid ceoil fréamhaithe i dtraidisiún [[Rapcheol|hip hap]] an chósta thiar, agus pléann a chuid liricí go minic leis an gciníochas, leis an bpolaitíocht agus le saol na [[Meiriceánaigh Afracacha|Meiriceánach Afracach]]. Meastar go bhfuil sé ar dhuine de na scríbhneoirí liricí is fearr dá ghlúin.<ref name="britannica">{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/biography/Kendrick-Lamar |teideal=Kendrick Lamar |foilsitheoir=Encyclopædia Britannica |dáta=2026-10-14 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Sa bhliain 2018 ba é an chéad cheoltóir é lasmuigh den cheol clasaiceach agus den [[snagcheol]] ar bronnadh [[Duais Pulitzer]] don Cheol air.<ref name="pulitzer">{{Lua idirlín |url=https://www.pulitzer.org/winners/kendrick-lamar |teideal=Kendrick Lamar – The 2018 Pulitzer Prize Winner in Music |foilsitheoir=The Pulitzer Prizes |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Rugadh agus tógadh é in [[Compton]], [[California]], agus thosaigh sé ag rapáil faoin ainm stáitse K.Dot agus é ar an meánscoil. Is lena dhara halbam, ''good kid, m.A.A.d city'' (2012), a bhain sé cáil amach, agus ba é ''To Pimp a Butterfly'' (2015) — albam a chumasc hip hap le snagcheol, le func agus le hanamcheol — a chéad albam a chuaigh go barr chairt Billboard 200. Thug an t-achrann a bhí aige leis an rapálaí Drake, agus an t-albam ''GNX'' (2024), ceithre shingil uimhir a haon dó ar chairt Billboard Hot 100. Tá seacht ngradam [[Gradam Grammy|Grammy]] is fiche buaite aige — níos mó ná aon rapálaí eile — chomh maith le dhá [[Gradam Primetime Emmy|Ghradam Primetime Emmy]].<ref name="thr2026">{{Lua idirlín |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/kendrick-lamar-most-grammys-rapper-breaks-jay-z-record-1236491049/ |teideal=Kendrick Lamar Shatters Jay-Z's Record as Rapper With Most Grammy Awards |údar=McKinley Franklin |foilsitheoir=The Hollywood Reporter |dáta=2026-02-01 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Sa bhliain 2025 bhí sé i gceannas ar sheó leath ama an [[Super Bowl]], an seó leath ama ba mhó lucht féachana riamh. [[Íomhá:Kendrick Lamar Pitchfork 2012.jpg|220px|clé|mionsamhail|Lamar ag Féile Ceoil Pitchfork sa bhliain 2012]] == Tús a shaoil == Rugadh Kendrick Lamar Duckworth in Compton, California, ar an 17 Meitheamh 1987. Ba é an chéad leanbh é ag Kenneth "Kenny" Duckworth agus ag Paula Oliver, gruagaire. Ba as [[Chicago, Illinois|Chicago]] a thuismitheoirí, agus bhog siad go Compton in 1984.<ref name="bb2015">{{Lua idirlín |url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-billboard-cover-story-on-new-album-iggy-azalea-police-violence-the-rapture-6436268/ |teideal=Billboard Cover: Kendrick Lamar on Ferguson, Leaving Iggy Azalea Alone and Why 'We're in the Last Days' |údar=Gavin Edwards |foilsitheoir=Billboard |dáta=2015-01-09 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Ainmníodh é as an amhránaí Eddie Kendricks ón ngrúpa The Temptations. Bhí an teaghlach bocht: bhí siad ag brath ar leas sóisialach, agus bhí tréimhsí ann nuair a bhí siad gan dídean. Nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, chonaic sé déagóir á mharú i lámhach ó charr taobh amuigh den árasán ina raibh siad ina gcónaí. Nuair a bhí sé ocht mbliana d'aois, chonaic sé [[Tupac Shakur]] agus [[Dr. Dre]] ag déanamh físeáin don amhrán "California Love" i margadh in Compton, agus ón lá sin amach theastaigh uaidh a bheith ina rapálaí.<ref name="britannica"/> Ar scoil bhí sé ciúin agus bhí stad ina chuid cainte, ach d'éirigh go hiontach leis ina chuid staidéir. Sa seachtú rang chuir a mhúinteoir Béarla an fhilíocht in aithne dó, agus thosaigh sé ag scríobh liricí ina chuid leabhar nótaí. Agus é ina dhéagóir, tarraingíodh isteach i saol na ndronga in Compton é, cé nár bhall d'aon drong é; d'éirigh sé as an saol sin nuair a labhair a athair go dáiríre leis. Baisteadh é agus é sé bliana déag d'aois, tar éis do chara leis bás a fháil. Chríochnaigh sé an mheánscoil sa bhliain 2005 le marcanna arda i ngach ábhar, ach in ionad dul ar an ollscoil dhírigh sé ar an gceol. == Gairm == === Na blianta tosaigh (2003–2010) === D'eisigh sé a chéad chnuastéip agus é ina dhéagóir. Thaitin sí le hAnthony "Top Dawg" Tiffith, a bhí tar éis lipéad ceoil neamhspleách, Top Dawg Entertainment (TDE), a bhunú, agus shínigh Lamar conradh leis an lipéad in 2005.<ref name="britannica"/> In éineacht le Jay Rock, Ab-Soul agus Schoolboy Q, rapálaithe eile de chuid TDE, bhunaigh sé an grúpa Black Hippy. Sa bhliain 2009 d'éirigh sé as an ainm K.Dot agus thosaigh sé ag úsáid a chéad dá ainm féin, gan an sloinne Duckworth. D'eisigh sé an chnuastéip ''Overly Dedicated'' in 2010, agus is tríthi a chuir Dr. Dre suim ann. === ''Section.80'' agus ''good kid, m.A.A.d city'' (2011–2013) === D'eisigh sé a chéad albam, ''Section.80'', ar an 2 Iúil 2011. An bhliain chéanna, ag ceolchoirm in iarthar [[Los Angeles, California|Los Angeles]], d'fhógair Snoop Dogg, Dr. Dre agus The Game gurbh é "rí nua an Chósta Thiar" é.<ref name="britannica"/> In 2012 shínigh sé conradh le lipéad Dr. Dre, Aftermath Entertainment, agus le hInterscope Records, cé gur fhan TDE mar phríomhlipéad aige. Tháinig a dhara halbam, ''good kid, m.A.A.d city'', amach ar an 22 Deireadh Fómhair 2012. Insíonn an t-albam scéal a óige in Compton, agus chuaigh sé isteach i gcairt Billboard 200 ag uimhir a dó, leis na singlí "Swimming Pools (Drank)" agus "Poetic Justice".<ref name="britannica"/> Is é an t-albam stiúideo hip hap is faide a chaith ar an gcairt sin riamh é. Ainmníodh Lamar do sheacht ngradam Grammy sa bhliain 2014, Albam na Bliana ina measc, ach níor bhuaigh sé aon cheann acu. === ''To Pimp a Butterfly'' (2014–2016) === [[Íomhá:Kendrick Lamar Obama Janelle Monáe 2016.jpg|220px|mionsamhail|Lamar (ar chlé) leis an Uachtarán [[Barack Obama]] agus leis an amhránaí Janelle Monáe sa [[An Teach Bán|Teach Bán]] ar an 4 Iúil 2016]] Tháinig ''To Pimp a Butterfly'' amach ar an 15 Márta 2015. Chumasc sé hip hap le snagcheol, le func agus le hanamcheol — seánraí a d'fhás i measc na Meiriceánach Afracach — agus phléigh sé an ciníochas, an dúlagar agus an cháil. Ba é a chéad albam é a chuaigh go barr chairt Billboard 200 sna Stáit Aontaithe agus chairt na n-albam sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Bhris sé taifead ar [[Spotify]]: seinneadh é níos mó ná 9.6 milliún uair sa chéad seachtain. Baineadh úsáid as an amhrán "Alright" mar amhrán agóide ag léirsithe [[Black Lives Matter]], agus dúirt an tUachtarán Obama gurbh é "How Much a Dollar Cost" an t-amhrán ab fhearr leis in 2015.<ref name="britannica"/> An bhliain chéanna fuair sé a chéad singil uimhir a haon ar chairt Billboard Hot 100, le leagan nua d'amhrán [[Taylor Swift]], "Bad Blood". Ainmníodh é d'aon ghradam Grammy déag sa bhliain 2016 — an líon is mó a bhí ag aon rapálaí riamh in oíche amháin — agus bhuaigh sé cúig cinn acu, an tAlbam Rap is Fearr ina measc. I mí an Mhárta 2016 d'eisigh sé ''untitled unmastered.'', cnuasach d'ocht n-amhrán neamhchríochnaithe ó sheisiúin ''To Pimp a Butterfly'', agus chuaigh sé sin freisin go barr chairt Billboard 200. === ''DAMN.'' agus Duais Pulitzer (2017–2019) === [[Íomhá:Kendrick Lamar The DAMN. Tour @ TD Garden (Boston, MA) (36059984926).jpg|220px|mionsamhail|Lamar ar chamchuairt ''DAMN.'' i [[Bostún, Massachusetts|mBostún]], Iúil 2017]] Tháinig ''DAMN.'' amach ar an 14 Aibreán 2017. Bhí blas níos mó den phopcheol agus den R&B air ná mar a bhí ar ''To Pimp a Butterfly''. Ba é an singil "HUMBLE." an chéad amhrán dá chuid mar phríomhcheoltóir a chuaigh go barr chairt Billboard Hot 100, agus ba é ''DAMN.'' an t-albam ba rathúla dá chuid ó thaobh díolachán de. Bhuaigh sé cúig ghradam Grammy in 2018, an tAlbam Rap is Fearr ina measc. Ar an 16 Aibreán 2018 bronnadh Duais Pulitzer don Cheol ar ''DAMN.'' — an chéad uair riamh a bronnadh an duais ar shaothar ceoil nach raibh ina cheol clasaiceach ná ina shnagcheol. Dúirt na moltóirí gur thug an t-albam léargas ar a chasta atá saol na Meiriceánach Afracach sa lá atá inniu ann.<ref name="pulitzer"/> Sa bhliain 2018 freisin, bhí sé i gceannas ar albam ceoil an scannáin ''[[Black Panther (scannán)|Black Panther]]'', ''Black Panther: The Album''; chan sé ar gach rian air agus léirigh sé cuid acu. Ainmníodh an t-amhrán "All the Stars", a rinne sé le SZA, don [[Duaiseanna an Acadaimh|Oscar]] don Amhrán Bunaidh is Fearr.<ref name="britannica"/> === ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2020–2023) === I mí an Mhárta 2020 bhunaigh sé féin agus Dave Free, cara leis ón meánscoil, an comhlacht cruthaitheach PGLang. Ar an 13 Feabhra 2022 bhí sé ar dhuine de na ceoltóirí i seó leath ama Super Bowl LVI, in éineacht le Dr. Dre, Snoop Dogg, [[Eminem]], [[50 Cent]] agus [[Mary J. Blige]]; bhuaigh an seó Gradam Primetime Emmy.<ref name="thr2022">{{Lua idirlín |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/super-bowl-halftime-show-wins-live-variety-emmy-1235211991/ |teideal=Super Bowl Halftime Show Wins Live Variety Emmy for First Time as Hip-Hop Breaks Through in Category |údar=Ryan Gajewski |foilsitheoir=The Hollywood Reporter |dáta=2022-09-03 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Tháinig a chúigiú halbam, ''Mr. Morale & the Big Steppers'', amach ar an 13 Bealtaine 2022. Albam dúbailte a bhí ann, ina labhair sé go hoscailte faoina shaol pearsanta agus faoin teiripe a fuair sé. Ba é an t-albam deireanach é a d'eisigh sé le TDE, agus bhuaigh sé an Grammy don Albam Rap is Fearr in 2023.<ref name="britannica"/> Ba í an chamchuairt a lean é, an Big Steppers Tour (2022–2024), an chamchuairt rap ba mhó a thuill airgead riamh go dtí sin. === An t-achrann le Drake agus ''GNX'' (2024–2025) === Bhí aighneas idir Lamar agus an rapálaí Ceanadach Drake le blianta, ach mhéadaigh sé go mór i mí an Mhárta 2024 nuair a cháin Lamar Drake agus J. Cole ar an amhrán "Like That" le Future agus Metro Boomin. Idir mí Aibreáin agus mí na Bealtaine 2024 d'eisigh an bheirt acu sraith amhrán ina raibh siad ag ionsaí a chéile, agus tháinig líomhaintí troma chun cinn ar an dá thaobh. Ba é "Not Like Us" an ceann ba cháiliúla acu: chuaigh sé díreach go barr chairt Billboard Hot 100, agus sa bhliain 2025 bhuaigh sé cúig ghradam Grammy, ina measc Amhrán na Bliana agus Taifead na Bliana.<ref name="grammy2025">{{Lua idirlín |url=https://www.grammy.com/news/2025-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |teideal=2025 GRAMMYs: See The Full Winners & Nominees List |foilsitheoir=Recording Academy |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Chuir Drake an dlí ar a lipéad ceoil féin, Universal Music Group, mar gheall ar an amhrán, ach chaith breitheamh an cás amach.<ref name="britannica"/> Ar an 22 Samhain 2024 d'eisigh Lamar an t-albam ''GNX'' gan aon fhógra roimh ré. Ómós do Los Angeles, a cheantar dúchais, atá ann. Chuaigh dhá shingil uaidh, "Squabble Up" agus "Luther" (le SZA), go barr chairt Billboard Hot 100; chaith "Luther" trí seachtaine déag ag barr na cairte, an tréimhse is faide d'aon amhrán dá chuid.<ref name="bbluther">{{Lua idirlín |url=https://www.billboard.com/lists/kendrick-lamar-sza-luther-hot-100-number-one-13th-week/ |teideal=Kendrick Lamar & SZA's 'Luther' Rules Billboard Hot 100 for 13th Week |údar=Gary Trust |foilsitheoir=Billboard |dáta=2025-05-19 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Ar an 9 Feabhra 2025 bhí Lamar i gceannas ar sheó leath ama Super Bowl LIX, in éineacht le SZA, [[Samuel L. Jackson]] agus [[Serena Williams]]. Bhreathnaigh 133.5 milliún duine air — an lucht féachana ba mhó riamh do sheó leath ama an Super Bowl, níos mó fiú ná seó [[Michael Jackson]] in 1993.<ref name="br">{{Lua idirlín |url=https://bleacherreport.com/articles/25142804-kendrick-lamars-nfl-super-bowl-59-halftime-show-draws-record-1335m-viewers |teideal=Kendrick Lamar's NFL Super Bowl 59 Halftime Show Draws Record 133.5M Viewers |údar=Joseph Zucker |foilsitheoir=Bleacher Report |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Bhuaigh sé Gradam Primetime Emmy don stiúradh ceoil ar an seó.<ref name="deadline">{{Lua idirlín |url=https://deadline.com/2025/09/creative-arts-emmys-2025-winners-list-1236509478/ |teideal=Creative Arts Emmys 2025 Winners List |foilsitheoir=Deadline |dáta=2025-09 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> I mí Aibreáin 2025 thosaigh sé féin agus SZA ar an Grand National Tour. Thuill cuid Mheiriceá Thuaidh den chamchuairt 256.4 milliún dollar ó thrí cheolchoirm is fiche — an méid is mó a thuill camchuairt ag beirt phríomhcheoltóirí riamh.<ref name="bbtour">{{Lua idirlín |url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-breaks-record/ |teideal=Kendrick Lamar & SZA's Grand National Tour Just Broke an All-Time Record |údar=Eric Frankenberg |foilsitheoir=Billboard |dáta=2025-06-27 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> === Gradaim Grammy 2026 === Ag searmanas na nGradam Grammy ar an 1 Feabhra 2026 bhuaigh sé cúig ghradam eile, ina measc Taifead na Bliana do "Luther" — an dara bliain as a chéile a bhuaigh sé an gradam sin — agus an tAlbam Rap is Fearr do ''GNX''. Thug sin seacht ngradam Grammy is fiche dó ar fad, dhá cheann níos mó ná [[Jay-Z]]: an líon is mó a bhuaigh aon rapálaí riamh.<ref name="thr2026"/> == Stíl agus téamaí == Is é Tupac Shakur an tionchar is mó a bhí ar Lamar, dar leis féin; luann sé freisin Dr. Dre, Snoop Dogg, Eminem, Lil Wayne, [[Marvin Gaye]] agus [[Miles Davis]] i measc a chuid tionchar. Is minic a bhíonn scéal nó coincheap leanúnach taobh thiar dá chuid albam, agus athraíonn sé a ghuth chun carachtair éagsúla a léiriú. Pléann a chuid liricí go minic leis an éagothroime chiníoch, le brúidiúlacht na bpóilíní agus le cumhachtú na ndaoine gorma, agus is minic a thráchtann sé ar a chreideamh Críostaí. == Saol pearsanta == Is duine príobháideach é Lamar: is annamh a labhraíonn sé go poiblí faoina shaol pearsanta, agus seachnaíonn sé na meáin shóisialta den chuid is mó. I mí Aibreáin 2015 d'fhógair sé go raibh sé geallta le Whitney Alford, a leannán ón meánscoil. Rugadh iníon dóibh ar an 26 Iúil 2019, agus d'fhógair siad ar chlúdach an albaim ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2022) go raibh mac acu freisin. Is staonaire é agus ní úsáideann sé drugaí. Is col ceathracha leis iad an rapálaí Baby Keem agus an t-iarimreoir cispheile Nick Young. == Gradaim agus oidhreacht == Chomh maith lena sheacht ngradam Grammy is fiche, lena dhá Ghradam Primetime Emmy agus le Duais Pulitzer, tá gradam Brit, cúig ghradam American Music Award agus seacht ngradam BET Hip Hop Award is tríocha buaite aige; níor bhuaigh aon cheoltóir eile oiread sin de ghradaim BET Hip Hop riamh. Chuir an iris ''Time'' ar a liosta de na 100 duine ba mhó tionchar ar domhan é sa bhliain 2016. Tá trí cinn dá chuid albam — ''good kid, m.A.A.d city'', ''To Pimp a Butterfly'' agus ''DAMN.'' — ar liosta na hirise ''[[Rolling Stone]]'' de na 500 albam is fearr riamh. Bhí ''To Pimp a Butterfly'' ar cheann de na saothair a spreag an t-albam deireanach a rinne [[David Bowie]], ''Blackstar'' (2016). == Dioscliosta == '''Albaim stiúideo''' * ''Section.80'' (2011) * ''good kid, m.A.A.d city'' (2012) * ''To Pimp a Butterfly'' (2015) * ''DAMN.'' (2017) * ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2022) * ''GNX'' (2024) == Féach freisin == * [[Rapcheol]] * [[Tupac Shakur]] * [[Dr. Dre]] * [[Eminem]] * [[Jay-Z]] == Tagairtí == {{reflist}} == Nasc seachtrach == * [https://oklama.com Suíomh oifigiúil] {{DEFAULTSORT:Lamar, Kendrick}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1987]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Pulitzer]] [[Catagóir:Daoine as California]] lcpy4x1ex0sulefljk3jo0x25sana29 1330250 1330249 2026-10-20T12:51:36Z TGcoa 21229 1330250 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rapálaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach is ea '''Kendrick Lamar Duckworth''' (a rugadh ar an [[17 Meitheamh]] [[1987]]), ar a dtugtar '''Kendrick Lamar''' go coitianta. Tá a chuid ceoil fréamhaithe i dtraidisiún [[Rapcheol|hip hap]] an chósta thiar, agus pléann a chuid liricí go minic leis an gciníochas, leis an bpolaitíocht agus le saol na [[Meiriceánaigh Afracacha|Meiriceánach Afracach]]. Meastar go bhfuil sé ar dhuine de na scríbhneoirí liricí is fearr dá ghlúin.<ref name="britannica">{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/biography/Kendrick-Lamar |teideal=Kendrick Lamar |foilsitheoir=Encyclopædia Britannica |dáta=2026-10-14 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Sa bhliain 2018 ba é an chéad cheoltóir é lasmuigh den cheol clasaiceach agus den [[snagcheol]] ar bronnadh [[Duais Pulitzer]] don Cheol air.<ref name="pulitzer">{{Lua idirlín |url=https://www.pulitzer.org/winners/kendrick-lamar |teideal=Kendrick Lamar – The 2018 Pulitzer Prize Winner in Music |foilsitheoir=The Pulitzer Prizes |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Rugadh agus tógadh é in [[Compton]], [[California]], agus thosaigh sé ag rapáil faoin ainm stáitse K.Dot agus é ar an meánscoil. Is lena dhara halbam, ''good kid, m.A.A.d city'' (2012), a bhain sé cáil amach, agus ba é ''To Pimp a Butterfly'' (2015) — albam a chumasc hip hap le snagcheol, le func agus le hanamcheol — a chéad albam a chuaigh go barr chairt Billboard 200. Thug an t-achrann a bhí aige leis an rapálaí Drake, agus an t-albam ''GNX'' (2024), ceithre shingil uimhir a haon dó ar chairt Billboard Hot 100. Tá seacht ngradam [[Gradam Grammy|Grammy]] is fiche buaite aige — níos mó ná aon rapálaí eile — chomh maith le dhá [[Gradam Primetime Emmy|Ghradam Primetime Emmy]].<ref name="thr2026">{{Lua idirlín |url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/kendrick-lamar-most-grammys-rapper-breaks-jay-z-record-1236491049/ |teideal=Kendrick Lamar Shatters Jay-Z's Record as Rapper With Most Grammy Awards |údar=McKinley Franklin |foilsitheoir=The Hollywood Reporter |dáta=2026-02-01 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Sa bhliain 2025 bhí sé i gceannas ar sheó leath ama an [[Super Bowl]], an seó leath ama ba mhó lucht féachana riamh. [[Íomhá:Kendrick Lamar Pitchfork 2012.jpg|220px|clé|mionsamhail|Lamar ag Féile Ceoil Pitchfork sa bhliain 2012]] == Tús a shaoil == Rugadh Kendrick Lamar Duckworth in Compton, California, ar an 17 Meitheamh 1987. Ba é an chéad leanbh é ag Kenneth "Kenny" Duckworth agus ag Paula Oliver, gruagaire. Ba as [[Chicago, Illinois|Chicago]] a thuismitheoirí, agus bhog siad go Compton in 1984.<ref name="bb2015">{{Lua idirlín |url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-billboard-cover-story-on-new-album-iggy-azalea-police-violence-the-rapture-6436268/ |teideal=Billboard Cover: Kendrick Lamar on Ferguson, Leaving Iggy Azalea Alone and Why 'We're in the Last Days' |údar=Gavin Edwards |foilsitheoir=Billboard |dáta=2015-01-09 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Ainmníodh é as an amhránaí Eddie Kendricks ón ngrúpa The Temptations. Bhí an teaghlach bocht: bhí siad ag brath ar leas sóisialach, agus bhí tréimhsí ann nuair a bhí siad gan dídean. Nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, chonaic sé déagóir á mharú i lámhach ó charr taobh amuigh den árasán ina raibh siad ina gcónaí. Nuair a bhí sé ocht mbliana d'aois, chonaic sé [[Tupac Shakur]] agus [[Dr. Dre]] ag déanamh físeáin don amhrán "California Love" i margadh in Compton, agus ón lá sin amach theastaigh uaidh a bheith ina rapálaí.<ref name="britannica"/> Ar scoil bhí sé ciúin agus bhí stad ina chuid cainte, ach d'éirigh go hiontach leis ina chuid staidéir. Sa seachtú rang chuir a mhúinteoir Béarla an fhilíocht in aithne dó, agus thosaigh sé ag scríobh liricí ina chuid leabhar nótaí. Agus é ina dhéagóir, tarraingíodh isteach i saol na ndronga in Compton é, cé nár bhall d'aon drong é; d'éirigh sé as an saol sin nuair a labhair a athair go dáiríre leis. Baisteadh é agus é sé bliana déag d'aois, tar éis do chara leis bás a fháil. Chríochnaigh sé an mheánscoil sa bhliain 2005 le marcanna arda i ngach ábhar, ach in ionad dul ar an ollscoil dhírigh sé ar an gceol. == Gairm == === Na blianta tosaigh (2003–2010) === D'eisigh sé a chéad chnuastéip agus é ina dhéagóir. Thaitin sí le hAnthony "Top Dawg" Tiffith, a bhí tar éis lipéad ceoil neamhspleách, Top Dawg Entertainment (TDE), a bhunú, agus shínigh Lamar conradh leis an lipéad in 2005.<ref name="britannica"/> In éineacht le Jay Rock, Ab-Soul agus Schoolboy Q, rapálaithe eile de chuid TDE, bhunaigh sé an grúpa Black Hippy. Sa bhliain 2009 d'éirigh sé as an ainm K.Dot agus thosaigh sé ag úsáid a chéad dá ainm féin, gan an sloinne Duckworth. D'eisigh sé an chnuastéip ''Overly Dedicated'' in 2010, agus is tríthi a chuir Dr. Dre suim ann. === ''Section.80'' agus ''good kid, m.A.A.d city'' (2011–2013) === D'eisigh sé a chéad albam, ''Section.80'', ar an 2 Iúil 2011. An bhliain chéanna, ag ceolchoirm in iarthar [[Los Angeles, California|Los Angeles]], d'fhógair Snoop Dogg, Dr. Dre agus The Game gurbh é "rí nua an Chósta Thiar" é.<ref name="britannica"/> In 2012 shínigh sé conradh le lipéad Dr. Dre, Aftermath Entertainment, agus le hInterscope Records, cé gur fhan TDE mar phríomhlipéad aige. Tháinig a dhara halbam, ''good kid, m.A.A.d city'', amach ar an 22 Deireadh Fómhair 2012. Insíonn an t-albam scéal a óige in Compton, agus chuaigh sé isteach i gcairt Billboard 200 ag uimhir a dó, leis na singlí "Swimming Pools (Drank)" agus "Poetic Justice".<ref name="britannica"/> Is é an t-albam stiúideo hip hap is faide a chaith ar an gcairt sin riamh é. Ainmníodh Lamar do sheacht ngradam Grammy sa bhliain 2014, Albam na Bliana ina measc, ach níor bhuaigh sé aon cheann acu. === ''To Pimp a Butterfly'' (2014–2016) === [[Íomhá:Kendrick Lamar Obama Janelle Monáe 2016.jpg|220px|mionsamhail|Lamar (ar chlé) leis an Uachtarán [[Barack Obama]] agus leis an amhránaí Janelle Monáe sa [[An Teach Bán|Teach Bán]] ar an 4 Iúil 2016]] Tháinig ''To Pimp a Butterfly'' amach ar an 15 Márta 2015. Chumasc sé hip hap le snagcheol, le func agus le hanamcheol — seánraí a d'fhás i measc na Meiriceánach Afracach — agus phléigh sé an ciníochas, an dúlagar agus an cháil. Ba é a chéad albam é a chuaigh go barr chairt Billboard 200 sna Stáit Aontaithe agus chairt na n-albam sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Bhris sé taifead ar [[Spotify]]: seinneadh é níos mó ná 9.6 milliún uair sa chéad seachtain. Baineadh úsáid as an amhrán "Alright" mar amhrán agóide ag léirsithe [[Black Lives Matter]], agus dúirt an tUachtarán Obama gurbh é "How Much a Dollar Cost" an t-amhrán ab fhearr leis in 2015.<ref name="britannica"/> An bhliain chéanna fuair sé a chéad singil uimhir a haon ar chairt Billboard Hot 100, le leagan nua d'amhrán [[Taylor Swift]], "Bad Blood". Ainmníodh é d'aon ghradam Grammy déag sa bhliain 2016 — an líon is mó a bhí ag aon rapálaí riamh in oíche amháin — agus bhuaigh sé cúig cinn acu, an tAlbam Rap is Fearr ina measc. I mí an Mhárta 2016 d'eisigh sé ''untitled unmastered.'', cnuasach d'ocht n-amhrán neamhchríochnaithe ó sheisiúin ''To Pimp a Butterfly'', agus chuaigh sé sin freisin go barr chairt Billboard 200. === ''DAMN.'' agus Duais Pulitzer (2017–2019) === [[Íomhá:Kendrick Lamar The DAMN. Tour @ TD Garden (Boston, MA) (36059984926).jpg|220px|mionsamhail|Lamar ar chamchuairt ''DAMN.'' i [[Bostún, Massachusetts|mBostún]], Iúil 2017]] Tháinig ''DAMN.'' amach ar an 14 Aibreán 2017. Bhí blas níos mó den phopcheol agus den R&B air ná mar a bhí ar ''To Pimp a Butterfly''. Ba é an singil "HUMBLE." an chéad amhrán dá chuid mar phríomhcheoltóir a chuaigh go barr chairt Billboard Hot 100, agus ba é ''DAMN.'' an t-albam ba rathúla dá chuid ó thaobh díolachán de. Bhuaigh sé cúig ghradam Grammy in 2018, an tAlbam Rap is Fearr ina measc. Ar an 16 Aibreán 2018 bronnadh Duais Pulitzer don Cheol ar ''DAMN.'' — an chéad uair riamh a bronnadh an duais ar shaothar ceoil nach raibh ina cheol clasaiceach ná ina shnagcheol. Dúirt na moltóirí gur thug an t-albam léargas ar a chasta atá saol na Meiriceánach Afracach sa lá atá inniu ann.<ref name="pulitzer"/> Sa bhliain 2018 freisin, bhí sé i gceannas ar albam ceoil an scannáin ''[[Black Panther (scannán)|Black Panther]]'', ''Black Panther: The Album''; chan sé ar gach rian air agus léirigh sé cuid acu. Ainmníodh an t-amhrán "All the Stars", a rinne sé le SZA, don [[Duaiseanna an Acadaimh|Oscar]] don Amhrán Bunaidh is Fearr.<ref name="britannica"/> === ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2020–2023) === I mí an Mhárta 2020 bhunaigh sé féin agus Dave Free, cara leis ón meánscoil, an comhlacht cruthaitheach PGLang. Ar an 13 Feabhra 2022 bhí sé ar dhuine de na ceoltóirí i seó leath ama Super Bowl LVI, in éineacht le Dr. Dre, Snoop Dogg, [[Eminem]], [[50 Cent]] agus [[Mary J. Blige]]; bhuaigh an seó Gradam Primetime Emmy.<ref name="thr2022">{{Lua idirlín |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/super-bowl-halftime-show-wins-live-variety-emmy-1235211991/ |teideal=Super Bowl Halftime Show Wins Live Variety Emmy for First Time as Hip-Hop Breaks Through in Category |údar=Ryan Gajewski |foilsitheoir=The Hollywood Reporter |dáta=2022-09-03 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Tháinig a chúigiú halbam, ''Mr. Morale & the Big Steppers'', amach ar an 13 Bealtaine 2022. Albam dúbailte a bhí ann, ina labhair sé go hoscailte faoina shaol pearsanta agus faoin teiripe a fuair sé. Ba é an t-albam deireanach é a d'eisigh sé le TDE, agus bhuaigh sé an Grammy don Albam Rap is Fearr in 2023.<ref name="britannica"/> Ba í an chamchuairt a lean é, an Big Steppers Tour (2022–2024), an chamchuairt rap ba mhó a thuill airgead riamh go dtí sin. === An t-achrann le Drake agus ''GNX'' (2024–2025) === Bhí aighneas idir Lamar agus an rapálaí Ceanadach Drake le blianta, ach mhéadaigh sé go mór i mí an Mhárta 2024 nuair a cháin Lamar Drake agus J. Cole ar an amhrán "Like That" le Future agus Metro Boomin. Idir mí Aibreáin agus mí na Bealtaine 2024 d'eisigh an bheirt acu sraith amhrán ina raibh siad ag ionsaí a chéile, agus tháinig líomhaintí troma chun cinn ar an dá thaobh. Ba é "Not Like Us" an ceann ba cháiliúla acu: chuaigh sé díreach go barr chairt Billboard Hot 100, agus sa bhliain 2025 bhuaigh sé cúig ghradam Grammy, ina measc Amhrán na Bliana agus Taifead na Bliana.<ref name="grammy2025">{{Lua idirlín |url=https://www.grammy.com/news/2025-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |teideal=2025 GRAMMYs: See The Full Winners & Nominees List |foilsitheoir=Recording Academy |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Chuir Drake an dlí ar a lipéad ceoil féin, Universal Music Group, mar gheall ar an amhrán, ach chaith breitheamh an cás amach.<ref name="britannica"/> Ar an 22 Samhain 2024 d'eisigh Lamar an t-albam ''GNX'' gan aon fhógra roimh ré. Ómós do Los Angeles, a cheantar dúchais, atá ann. Chuaigh dhá shingil uaidh, "Squabble Up" agus "Luther" (le SZA), go barr chairt Billboard Hot 100; chaith "Luther" trí seachtaine déag ag barr na cairte, an tréimhse is faide d'aon amhrán dá chuid.<ref name="bbluther">{{Lua idirlín |url=https://www.billboard.com/lists/kendrick-lamar-sza-luther-hot-100-number-one-13th-week/ |teideal=Kendrick Lamar & SZA's 'Luther' Rules Billboard Hot 100 for 13th Week |údar=Gary Trust |foilsitheoir=Billboard |dáta=2025-05-19 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Ar an 9 Feabhra 2025 bhí Lamar i gceannas ar sheó leath ama Super Bowl LIX, in éineacht le SZA, [[Samuel L. Jackson]] agus [[Serena Williams]]. Bhreathnaigh 133.5 milliún duine air — an lucht féachana ba mhó riamh do sheó leath ama an Super Bowl, níos mó fiú ná seó [[Michael Jackson]] in 1993.<ref name="br">{{Lua idirlín |url=https://bleacherreport.com/articles/25142804-kendrick-lamars-nfl-super-bowl-59-halftime-show-draws-record-1335m-viewers |teideal=Kendrick Lamar's NFL Super Bowl 59 Halftime Show Draws Record 133.5M Viewers |údar=Joseph Zucker |foilsitheoir=Bleacher Report |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> Bhuaigh sé Gradam Primetime Emmy don stiúradh ceoil ar an seó.<ref name="deadline">{{Lua idirlín |url=https://deadline.com/2025/09/creative-arts-emmys-2025-winners-list-1236509478/ |teideal=Creative Arts Emmys 2025 Winners List |foilsitheoir=Deadline |dáta=2025-09 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> I mí Aibreáin 2025 thosaigh sé féin agus SZA ar an Grand National Tour. Thuill cuid Mheiriceá Thuaidh den chamchuairt 256.4 milliún dollar ó thrí cheolchoirm is fiche — an méid is mó a thuill camchuairt ag beirt phríomhcheoltóirí riamh.<ref name="bbtour">{{Lua idirlín |url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-breaks-record/ |teideal=Kendrick Lamar & SZA's Grand National Tour Just Broke an All-Time Record |údar=Eric Frankenberg |foilsitheoir=Billboard |dáta=2025-06-27 |dátarochtana=2026-10-20}}</ref> === Gradaim Grammy 2026 === Ag searmanas na nGradam Grammy ar an 1 Feabhra 2026 bhuaigh sé cúig ghradam eile, ina measc Taifead na Bliana do "Luther" — an dara bliain as a chéile a bhuaigh sé an gradam sin — agus an tAlbam Rap is Fearr do ''GNX''. Thug sin seacht ngradam Grammy is fiche dó ar fad, dhá cheann níos mó ná [[Jay-Z]]: an líon is mó a bhuaigh aon rapálaí riamh.<ref name="thr2026"/> == Stíl agus téamaí == Is é Tupac Shakur an tionchar is mó a bhí ar Lamar, dar leis féin; luann sé freisin Dr. Dre, Snoop Dogg, Eminem, Lil Wayne, [[Marvin Gaye]] agus [[Miles Davis]] i measc a chuid tionchar. Is minic a bhíonn scéal nó coincheap leanúnach taobh thiar dá chuid albam, agus athraíonn sé a ghuth chun carachtair éagsúla a léiriú. Pléann a chuid liricí go minic leis an éagothroime chiníoch, le brúidiúlacht na bpóilíní agus le cumhachtú na ndaoine gorma, agus is minic a thráchtann sé ar a chreideamh Críostaí. == Saol pearsanta == Is duine príobháideach é Lamar: is annamh a labhraíonn sé go poiblí faoina shaol pearsanta, agus seachnaíonn sé na meáin shóisialta den chuid is mó. I mí Aibreáin 2015 d'fhógair sé go raibh sé geallta le Whitney Alford, a leannán ón meánscoil. Rugadh iníon dóibh ar an 26 Iúil 2019, agus d'fhógair siad ar chlúdach an albaim ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2022) go raibh mac acu freisin. Is staonaire é agus ní úsáideann sé drugaí. Is col ceathracha leis iad an rapálaí Baby Keem agus an t-iarimreoir cispheile Nick Young. == Gradaim agus oidhreacht == Chomh maith lena sheacht ngradam Grammy is fiche, lena dhá Ghradam Primetime Emmy agus le Duais Pulitzer, tá gradam Brit, cúig ghradam American Music Award agus seacht ngradam BET Hip Hop Award is tríocha buaite aige; níor bhuaigh aon cheoltóir eile oiread sin de ghradaim BET Hip Hop riamh. Chuir an iris ''Time'' ar a liosta de na 100 duine ba mhó tionchar ar domhan é sa bhliain 2016. Tá trí cinn dá chuid albam — ''good kid, m.A.A.d city'', ''To Pimp a Butterfly'' agus ''DAMN.'' — ar liosta na hirise ''[[Rolling Stone]]'' de na 500 albam is fearr riamh. Bhí ''To Pimp a Butterfly'' ar cheann de na saothair a spreag an t-albam deireanach a rinne [[David Bowie]], ''Blackstar'' (2016). == Dioscliosta == '''Albaim stiúideo''' * ''Section.80'' (2011) * ''good kid, m.A.A.d city'' (2012) * ''To Pimp a Butterfly'' (2015) * ''DAMN.'' (2017) * ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2022) * ''GNX'' (2024) == Féach freisin == * [[Rapcheol]] * [[Tupac Shakur]] * [[Dr. Dre]] * [[Eminem]] * [[Jay-Z]] == Tagairtí == {{reflist}} == Nasc seachtrach == * [https://oklama.com Suíomh oifigiúil] {{DEFAULTSORT:Lamar, Kendrick}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1987]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Pulitzer]] [[Catagóir:Daoine as California]] pc0can9j9vbkz4d72xw554oadvplt5f 1 111522 1330300 1329944 2026-10-20T22:55:05Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1330300 wikitext text/x-wiki == glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth == Tá súil agam go bhfuil mo bhotúin ceartaithe agam![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:14, 3 Feabhra 2024 (UTC) :GRMA. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 14:18, 3 Feabhra 2024 (UTC) ==https://cy.wikipedia.org/wiki/Madarch_meithrin== Is trua nach bhfuil mé in ann leas a bhaint as an 'Wikidata list' seo a leanas; <nowiki> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q913614 } LIMIT 10 |sort=label |columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd |row_template=Zutabe formatoa/Familiak |thumb=80 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! rhywogaeth ! ainm an tacsóin ! delwedd |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10400771|Acutocapillitium filiforme]]'' | p225 = Acutocapillitium filiforme }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10400774|Acutocapillitium torrendii]]'' | p225 = Acutocapillitium torrendii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416550|Arachnion album]]'' | p225 = Arachnion album | p18 = [[Íomhá:Arachnion album 364645.jpg|center|80px]] }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416551|Arachnion bovista]]'' | p225 = Arachnion bovista }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416553|Arachnion iulii]]'' | p225 = Arachnion iulii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416552|Arachnion lazoi]]'' | p225 = Arachnion lazoi }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416554|Arachnion lloydianum]]'' | p225 = Arachnion lloydianum }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10635018|Podaxis carcinomalis]]'' | p225 = Podaxis carcinomalis }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q844279|Podaxis pistillaris]]'' | p225 = Podaxis pistillaris | p18 = [[Íomhá:Mushroom in Wadi Rum 01.jpg|center|80px]] }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10635017|Podaxis senegalensis]]'' | p225 = Podaxis senegalensis }} |} {{Wikidata list end}}</nowiki> [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:30, 3 Feabhra 2024 (UTC) eec6dthky6m1zgf89qm199ri2l1gtqv 2 120000 1330275 1330232 2026-10-20T16:20:34Z Marcas.oduinn 33120 /* Geilleagar ciorclach */ 1330275 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Geilleagar ciorclach == [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | ''Contrast between the wasteful "take, make, dispose" approach of a linear economy, and that of a circular economy]] '' '''Geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> is a model of resource [[Production (economics)|production]] and [[Resource consumption|consumption]] that involves sharing, leasing, [[Reuse|reusing]], repairing, refurbishing, and [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]] materials and products, to extend product life cycle for as long as possible.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> The concept aims to tackle global challenges such as [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]], by emphasizing the design-based implementation of the three base principles of the model. '' The main three principles required for the transformation to a circular economy are:<ref name=eafmeaning /> *'' designing out waste and pollution, *'' keeping products and materials in use, and *'' regenerating natural systems. [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '& In a circular economy, items that would be wastefully discarded can instead be sent back to an earlier point in the construction process <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> ]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nmrh4kcvwrxaswxb1tms1ner7pftf24 1330276 1330275 2026-10-20T16:28:00Z Marcas.oduinn 33120 1330276 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Geilleagar ciorclach == [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | ''Contrast between the wasteful "take, make, dispose" approach of a linear economy, and that of a circular economy]] '' '''Geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> is a model of resource [[táirgeadh]] agus [[ídiú]] that involves sharing, leasing, [[athúsáid]], repairing, refurbishing, and [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]] materials and products, chun extend product life cycle for as long as possible.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> The concept aims to tackle global challenges such as [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]], by emphasizing the design-based implementation of the three base principles of the model. '' The main three principles required for the transformation to a circular economy are:<ref name=eafmeaning /> *'' designing out waste and pollution *'' keeping products and materials in use *'' regenerating natural systems [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '& In a circular economy, items that would be wastefully discarded can instead be sent back to an earlier point in the construction process <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> ]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 3hsqw1brexohd8ylpbb861e7hu3gjtx 1330278 1330276 2026-10-20T17:01:16Z Marcas.oduinn 33120 1330278 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Geilleagar ciorclach == [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | ''Contrast between the wasteful "take, make, dispose" approach of a linear economy, and that of a circular economy]] Is samhail é '''geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> chun [[táirgeadh]] agus [[ídiú]] that involves sharing, leasing, [[athúsáid]], repairing, refurbishing, and [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]] materials and products, chun extend product life cycle for as long as possible.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> The concept aims to tackle global challenges such as [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]], by emphasizing the design-based implementation of the three base principles of the model. '' The main three principles required for the transformation to a circular economy are:<ref name=eafmeaning /> *'' designing out waste and pollution *'' keeping products and materials in use *'' regenerating natural systems [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '& In a circular economy, items that would be wastefully discarded can instead be sent back to an earlier point in the construction process <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> ]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ joo822ci2t6vzalug7s9gzlz4ny4rq3 1330312 1330278 2026-10-21T07:18:08Z Marcas.oduinn 33120 1330312 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Geilleagar ciorclach == [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | ''Contrast between the wasteful "take, make, dispose" approach of a linear economy, and that of a circular economy]] Is samhail eacnamaíoch é '''geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> chun [[táirgeadh|táirgí]] a roinnt, a ligint ar léas, a [[athúsáid]], a dheisiú, a athchóiriú agus a [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]], agus dá bharr [[ídiú]] a laghdú agus saolré táirge a leathnú chomh fada agus is féidir.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> Is é mar aidhm ag an samhail ná dul i ngleic le dúshláin domhanda amhail is [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]]. Is iad a leanas na trí príomhphrionsabail atá ag teastáil chun geilleagar ciorclach a chur i bhfeidhm:<ref name=eafmeaning /> * dramhaíl agus truailliú a dhearadh amach * táirgí agus ábhair a athúsáid * córais nádúrtha a athbheochan [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '' In a circular economy, items that would be wastefully discarded can instead be sent back to an earlier point in the construction process <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> ]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 2l3410c03vkt61nwvhkmpdwl0khji66 1330313 1330312 2026-10-21T07:22:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Geilleagar ciorclach */ 1330313 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Geilleagar ciorclach == [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | Geilleagar líneach i gcomórtas le geilleagar ciorclach]] Is samhail eacnamaíoch é '''geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> chun [[táirgeadh|táirgí]] a roinnt, a ligint ar léas, a [[athúsáid]], a dheisiú, a athchóiriú agus a [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]], agus dá bharr [[ídiú]] a laghdú agus saolré táirge a leathnú chomh fada agus is féidir.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> Is é mar aidhm ag an samhail ná dul i ngleic le dúshláin domhanda amhail is [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]]. Is iad a leanas na trí príomhphrionsabail atá ag teastáil chun geilleagar ciorclach a chur i bhfeidhm:<ref name=eafmeaning /> * dramhaíl agus truailliú a dhearadh amach * táirgí agus ábhair a athúsáid * córais nádúrtha a athbheochan [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '' Le geilleagar ciorclach, in ionad rudaí a chur amú, déantar iad a athchúrsáil.<ref name=Geissdoerfer2020 />]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ esbaiq3p6rizx17a6prcudo9ke5mrc1 1330314 1330313 2026-10-21T07:22:39Z Marcas.oduinn 33120 1330314 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Geilleagar ciorclach == [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | Geilleagar líneach i gcomórtas le geilleagar ciorclach]] Is samhail eacnamaíoch é '''geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> chun [[táirgeadh|táirgí]] a roinnt, a ligint ar léas, a [[athúsáid]], a dheisiú, a athchóiriú agus a [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]], agus dá bharr [[ídiú]] a laghdú agus saolré táirge a leathnú chomh fada agus is féidir.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> Is é mar aidhm ag an samhail ná dul i ngleic le dúshláin domhanda amhail is [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]]. Is iad a leanas na trí príomhphrionsabail atá ag teastáil chun geilleagar ciorclach a chur i bhfeidhm:<ref name=eafmeaning /> * dramhaíl agus truailliú a dhearadh amach * táirgí agus ábhair a athúsáid * córais nádúrtha a athbheochan [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '' Le geilleagar ciorclach, in ionad rudaí a chur amú, déantar iad a athchúrsáil.<ref name=Geissdoerfer2020 />]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bn4x8xjvt4pa60lxo5npyj34ny0qbu0 1330315 1330314 2026-10-21T07:22:57Z Marcas.oduinn 33120 1330315 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ g8g1c9x2hkz3ibcesatbguj24wfro9x 1330317 1330315 2026-10-21T07:25:37Z Marcas.oduinn 33120 1330317 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 3mmdikmupb465q3v8m9rccmthmhhtiu 1330318 1330317 2026-10-21T07:33:03Z Marcas.oduinn 33120 1330318 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] ==== {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]]. <ref name=UIA>{{Cite web |url=https://uia.org/s/or/en/1100010487 |url-access= |title=International Energy Agency (IEA) |author1=Staff writer |year=2024 |department=UIA Global Civil Society Database |website=uia.org |publisher=[[Union of International Associations]] |agency=Yearbook of International Organizations Online |location=Brussels, Belgium |access-date=12 January 2025}}</ref> The 32 member countries and 13 <ref name=Latvia>{{Cite web |title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand. <ref name=":4">{{Cite web|title=History – About |url=https://www.iea.org/about/history |access-date=2022-07-23 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history |url-status=live }}</ref> == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ n0xi0hr76m1z5krhtx4csj4hiprwl6h 1330319 1330318 2026-10-21T07:44:40Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1330319 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] ==== {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]]. <ref name=UIA>{{Cite web |url=https://uia.org/s/or/en/1100010487 |url-access= |title=International Energy Agency (IEA) |author1=Staff writer |year=2024 |department=UIA Global Civil Society Database |website=uia.org |publisher=[[Union of International Associations]] |agency=Yearbook of International Organizations Online |location=Brussels, Belgium |access-date=12 January 2025}}</ref> The 32 member countries and 13 <ref name=Latvia>{{Cite web |title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand. <ref name=":4">{{Cite web|title=History – About |url=https://www.iea.org/about/history |access-date=2022-07-23 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history |url-status=live }}</ref> == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 90wlpuc1vg1u3kj7awdqlh473wxgmlg 1330320 1330319 2026-10-21T07:54:44Z Marcas.oduinn 33120 1330320 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh == {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]]. <ref name=UIA>{{Cite web |url=https://uia.org/s/or/en/1100010487 |url-access= |title=International Energy Agency (IEA) |author1=Staff writer |year=2024 |department=UIA Global Civil Society Database |website=uia.org |publisher=[[Union of International Associations]] |agency=Yearbook of International Organizations Online |location=Brussels, Belgium |access-date=12 January 2025}}</ref> The 32 member countries and 13 <ref name=Latvia>{{Cite web |title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand. <ref name=:4>{{Cite web|title=History – About |url=https://www.iea.org/about/history |access-date=2022-07-23 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history |url-status=live }}</ref> == Cáineadh === Bias against renewable energy === [[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]] The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[renewable energy]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions. <ref have=>[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]</ref> <ref name=>Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]</ref> <ref have=>Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4. edition, Hanser, (Munich) p. 340.</ref> === Accuracy of forecasting === ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. <ref name="guardian2">{{cite news |author=Terry Macalister |date=2009-11-12 |title=Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}</ref> === Restricting access to data === In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, "[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it".<ref name="ambrose-2021">{{cite news |last1=Ambrose |first1=Jillian |date=10 December 2021 |title=Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian |location=London, United Kingdom |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data |access-date=2021-12-10 |issn=0261-3077}}</ref><ref name="ritchie-2021">{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |date=5 October 2021 |title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data |url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf |journal=Nature |volume=598 |issue=7879 |pages=9 |bibcode=2021Natur.598....9R |doi=10.1038/d41586-021-02691-4 |issn=1476-4687 |pmid=34611360 |access-date=2021-11-10 |s2cid=238411009 |archive-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf |url-status=live }} {{open access}}</ref><ref name="roser-and-ritchie-2021">{{cite web |last1=Roser |first1=Max |last2=Ritchie |first2=Hannah |date=7 October 2021 |title=The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it |url=https://ourworldindata.org/iea-open-data |access-date=2021-10-08 |work=Our World in Data |location=Oxford, United Kingdom |archive-date=8 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data |url-status=live }} {{open access}}</ref><ref name="schaefer-2021">{{cite web |last1=Schäfer |first1=Malte |display-authors=etal |date=8 December 2021 |title=Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses |url=https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 |access-date=2022-01-19 |publisher=Open Energy Modelling Initiative |archive-date=19 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 |url-status=live }} Schäfer is the coordinating author. {{open access}}</ref> The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that "countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding".<ref name="roser-and-ritchie-2021" /> In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.<ref>{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |last2=Roser |first2=Max |date=2024-03-04 |title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen |url=https://ourworldindata.org/free-data-iea |journal=Our World in Data |archive-date=17 March 2024 |access-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea |url-status=live }}</ref> In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.<ref>{{Cite web |title=World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product |url=https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 |access-date=2024-03-17 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 |url-status=live }}</ref> == Féach freisin * [[]] == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 6w2cll28ng34i2mw615ws6emkjlooow 1330321 1330320 2026-10-21T08:04:12Z Marcas.oduinn 33120 1330321 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh == {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].<ref name=UIA /> The 32 member countries and 13<ref name=Latvia /> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=:4> == Cáineadh === Bias against renewable energy === [[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]] The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[renewable energy]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions. <ref have=>[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]</ref> <ref name=>Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]</ref> <ref have=>Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4. edition, Hanser, (Munich) p. 340.</ref> === Accuracy of forecasting === ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. <ref name="guardian2">{{cite news |author=Terry Macalister |date=2009-11-12 |title=Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}</ref> === Restricting access to data === In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, "[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it".<ref name="ambrose-2021">{{cite news |last1=Ambrose |first1=Jillian |date=10 December 2021 |title=Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian |location=London, United Kingdom |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data |access-date=2021-12-10 |issn=0261-3077}}</ref><ref name="ritchie-2021">{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |date=5 October 2021 |title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data |url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf |journal=Nature |volume=598 |issue=7879 |pages=9 |bibcode=2021Natur.598....9R |doi=10.1038/d41586-021-02691-4 |issn=1476-4687 |pmid=34611360 |access-date=2021-11-10 |s2cid=238411009 |archive-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf |url-status=live }} {{open access}}</ref><ref name="roser-and-ritchie-2021">{{cite web |last1=Roser |first1=Max |last2=Ritchie |first2=Hannah |date=7 October 2021 |title=The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it |url=https://ourworldindata.org/iea-open-data |access-date=2021-10-08 |work=Our World in Data |location=Oxford, United Kingdom |archive-date=8 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data |url-status=live }} {{open access}}</ref><ref name="schaefer-2021">{{cite web |last1=Schäfer |first1=Malte |display-authors=etal |date=8 December 2021 |title=Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses |url=https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 |access-date=2022-01-19 |publisher=Open Energy Modelling Initiative |archive-date=19 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 |url-status=live }} Schäfer is the coordinating author. {{open access}}</ref> The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that "countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding".<ref name="roser-and-ritchie-2021" /> In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.<ref>{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |last2=Roser |first2=Max |date=2024-03-04 |title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen |url=https://ourworldindata.org/free-data-iea |journal=Our World in Data |archive-date=17 March 2024 |access-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea |url-status=live }}</ref> In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.<ref>{{Cite web |title=World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product |url=https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 |access-date=2024-03-17 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 |url-status=live }}</ref> == Féach freisin * [[]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=UIA>{{lua idirlín |url=https://uia.org/s/or/en/1100010487 |url-access= | teideal =International Energy Agency (IEA) |author1=Staff writer |year=2024 |department=UIA Global Civil Society Database |website=uia.org |publisher=[[Union of International Associations]] |agency=Yearbook of International Organizations Online |location=Brussels, Belgium |access-date=12 January 2025}}</ref> <ref name=Latvia>{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> <ref name=:4>{{lua idirlín | teideal =History – About |url=https://www.iea.org/about/history |access-date=2022-07-23 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history |url-status=live }}</ref> <ref name="guardian2">{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}</ref> }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ d8pcoxqr1x9d5yoxxqb5j4j4uxuqpqk 2 123688 1330269 1328790 2026-10-20T15:11:23Z TheCraftyCailleach 60790 1330269 wikitext text/x-wiki == Fáilte + Fúm == Is úsáideoir mé ar [[Vicipéid na Gaeilge|Vicipéid]] agus ag obair le [[meta:Wikimedia Community Ireland|Pobal Éireann Wikimedia]]. Táim ag obair chun eolas ar stair na hÉireann agus ar chultúr na mban a chur chun cinn. Is é seo mo chuntas pearsanta. Bím ag eagarthóireacht freisin le [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]], mo chuntas foirne/oibre le PÉW, agus ar an [[:en:User:TheCraftyCailleach|Vicipéid Bhéarla]]. == Spéiseanna Taighde == * '''Stair na mBan:''' go háirithe in Éirinn * '''Stair LGBTQ+:''' Stair phobal LGBTQ+ na hÉireann * '''[[Asarlaíocht]] agus Draíocht:''' Mná feasa, cailleacha agus traidisiúin draíochta * '''Béaloideas''' agus seanchas na hÉireann * '''Stair na Gaeilge''' agus forbairt na teanga * '''Mná Feasa''' agus Mná leighis in Éirinn * '''Seanlitríocht''': Luathlitríocht agus [[miotaseolaíocht na hÉireann]] == Naisc == * 🎥 '''YouTube:''' [https://www.youtube.com/@TheCraftyCailleach TheCraftyCailleach ar YouTube] * 🌐 '''Pobal Éireann Wikimedia:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland Wikimedia Community Ireland] * 📝 '''Leathanach oibre:''' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin]] == Ranníocaíochtaí == Táim ag díriú ar: * Ailt faoi mhná suntasacha in Éirinn * Stair LGBTQ+ na hÉireann * Pearsana cultúir na Gaeilge * Béaloideas agus seanchas * Stair shóisialta na hÉireann === Ailt a chruthaigh mé === ;Vicipéid na Gaeilge * [[Síomha Hennessy]] (2026) * [[Gougère]] (2026, aistrithe ón mBéarla) ;An Vicipéid Bhéarla * [[:en:Project Sheela|Project Sheela]] (2024) * [[:en:Transgender history in Ireland|Transgender history in Ireland]] (2026) * [[:en:Cork LGBT+ Archive|Cork LGBT+ Archive]] (2026) === Ailt a d'fheabhsaigh mé === * [[Síomha Ní Ruairc]] – eolas agus tagairtí breise * [[Jessie Buckley]] – nuashonraithe * [[:en:Gaulstown Portal Tomb|Gaulstown Portal Tomb]] (Béarla) – foinsí agus íomhánna nua * [[:en:Orla Egan|Orla Egan]] (Béarla) – nuashonraithe == Faoi mo chuntas foirne == * [[Duine trasinscneach]] * [[Laura J. Pakenham]] === Ar bun === * [[Úsáideoir:TheCraftyCailleach/Clár Dubh|Annie Bhán Mac Grianna]] – dréacht === Feachtais === * [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026|Céiliúradh na mBan 2026]] * [[:en:Wikipedia:WikiProject Women in Red|Women in Red]] {{Úsáideoir ga-3}}{{Úsáideoir fr-2}} {{userbox | border-c = #909090 | id = [[Image:Wikipedia-logo-v2.svg|45px|Wikipedia]] | id-c = #fff | info = <span class="plainlinks">'''Vicipéid'''<br />Oibrím ar [http://ga.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:{{{1|{{PAGENAMEE}}}}} ailt] sa [[:ga:Príomhleathanach|'''Vicipéid Ghaeilge''']].<br /><hr />I support the '''[[:ga:Príomhleathanach|Irish language Wikipedia]]''' with [http://ga.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:{{{1|{{PAGENAMEE}}}}} my contributions].</span> | info-c = #D0E9FF | info-op = text-align:center; | usercategory = Wikipedians who contribute to the Irish Wikipedia | nocat = {{{nocat|}}} }} i5nhf3vgswybnn4x7bbhenb1ji1jnpa 0 127109 1330243 1322111 2026-10-20T12:22:44Z Eomurchadha 4240 1330243 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Trá Pháidín The Cobblestone DSCF7144 20241220.jpg|mion|Trá Pháidín, The Cobblestone, 2024]] [[Íomhá:Trá Pháidín DSCF3992 20240825.jpg|mion|Trá Pháidín, Féile na Gréine in Pharmacia]] Is banna ceoil de sheisear ceoltóirí é '''Trá Pháidín''' a tháinig chun cinn i nGaillimh,agus a nascann an traidisiún leis an turgnamh. Tá cáil ar an ngrúpa as [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] a chumasc le seánraí malartacha eile, go háirithe an rac-cheol síceadálach agus an snagcheol. Cumasc den iar-rac, snagcheol agus scéalaíocht Ghaelach le chéile atá ar an albam '''Cloch ‘s Claí'''. Glacann an banna páirt go rialta i bhféilte ceoil in Éirinn, agus cáil bainte amach acu i measc lucht leanúna an cheoil avant-garde agus an cheoil thraidisiúnta araon. == Albaim == Sa bhliain 2025, d'eisigh '''Trá Pháidín''' ''An A24.'' I mí Iúil 2026, d'eisigh Trá Pháidín albam eile, ''Cloch ‘s Claí'', inspioráid ón úrscéal aoiriúil cáiliúil le [[Brian Ó Nualláin|Myles na gCopaleen]], ''[[An Béal Bocht]]''. Pléann sé an gaol idir an Ghaeltacht agus an chuid eile d’Éirinn chomhaimseartha, agus béim ar leith á cur ar chúrsaí tithíochta, ar fhadhbanna eacnamaíocha agus ar cheisteanna féiniúlachta. Is é seo an chéad eisiúint ag an ngrúpa ar an lipéad World of Echo, atá lonnaithe i Londain, agus a dhíolann ceirníní ó cheoltóirí ceannródaíocha ar fud an domhain, agus mar thoradh air sin, tabharfaidh sé deis do lucht éisteachta idirnáisiúnta aithne a chur ar an dream as Conamara.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/nuacht-mhall/id1525428808|teideal=Nuacht Mhall|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> == Stíl cheoil == Saintréith de chuid Trá Pháidín is ea an bealach nuálach a ndéanann siad athshamhlú ar thoin agus ar struchtúir an cheoil thraidisiúnta. Ceanglaíonn siad uirlisí acústacha agus gléasanna leictreacha chun fuaimdhreacha casta a chruthú: * '''Uirlisí Traidisiúnta:''' Baineann siad úsáid as an mbosca ceoil agus an fhidil chun séiseanna nó línte ceoil tíre a chur i láthair. * '''Uirlisí Nua-aimseartha:''' Baintear leas as an ngiotár leictreach, an dordghiotár, agus drumaí chun fuinneamh turgnamhach a thabhairt isteach. In áit cloí go docht le gnáthfhoirm na bport nó na ríleanna, is minic a bhíonn a gcuid saothar bunaithe ar an tobchumadóireacht agus ar fhuaimeanna dordáin. == Féach freisin == * [[Peadar-Tom Mercier]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol cumaisc]] [[Catagóir:Cumasc Ceilteach]] hcqo0soc3637zc89fg1rpfk1upbj585 1330246 1330243 2026-10-20T12:27:33Z Eomurchadha 4240 1330246 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Trá Pháidín The Cobblestone DSCF7144 20241220.jpg|mion|Trá Pháidín, The Cobblestone, 2024]] [[Íomhá:Trá Pháidín DSCF3992 20240825.jpg|mion|Trá Pháidín, Féile na Gréine in Pharmacia]] Is banna ceoil de sheisear ceoltóirí ó fud fad na tíre é '''Trá Pháidín''' a tháinig chun cinn i nGaillimh,agus a nascann an traidisiún leis an turgnamh. Tá cáil ar an ngrúpa as [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] a chumasc le seánraí malartacha eile, go háirithe an rac-cheol síceadálach agus an snagcheol. Cumasc den iar-rac, snagcheol, greann agus scéalaíocht Ghaelach le chéile atá ar an albam '''Cloch ‘s Claí'''. Cloistear an giotár, an fhliúit, an clairinéad, na drumaí, an veidhlín agus an dord ann. Glacann an banna páirt go rialta i bhféilte ceoil in Éirinn, agus cáil bainte amach acu i measc lucht leanúna an cheoil avant-garde agus an cheoil thraidisiúnta araon. == Albaim == Sa bhliain 2025, d'eisigh '''Trá Pháidín''' ''An A24.'' I mí Iúil 2026, d'eisigh Trá Pháidín albam eile, ''Cloch ‘s Claí'', inspioráid ón úrscéal aoiriúil cáiliúil le [[Brian Ó Nualláin|Myles na gCopaleen]], ''[[An Béal Bocht]]''. Pléann sé an gaol idir an Ghaeltacht agus an chuid eile d’Éirinn chomhaimseartha, agus béim ar leith á cur ar chúrsaí tithíochta, ar fhadhbanna eacnamaíocha agus ar cheisteanna féiniúlachta. Is é seo an chéad eisiúint ag an ngrúpa ar an lipéad World of Echo, atá lonnaithe i Londain, agus a dhíolann ceirníní ó cheoltóirí ceannródaíocha ar fud an domhain, agus mar thoradh air sin, tabharfaidh sé deis do lucht éisteachta idirnáisiúnta aithne a chur ar an dream as Conamara.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/nuacht-mhall/id1525428808|teideal=Nuacht Mhall|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> == Stíl cheoil == Saintréith de chuid Trá Pháidín is ea an bealach nuálach a ndéanann siad athshamhlú ar thoin agus ar struchtúir an cheoil thraidisiúnta. Ceanglaíonn siad uirlisí acústacha agus gléasanna leictreacha chun fuaimdhreacha casta a chruthú: * '''Uirlisí Traidisiúnta:''' Baineann siad úsáid as an mbosca ceoil agus an fhidil chun séiseanna nó línte ceoil tíre a chur i láthair. * '''Uirlisí Nua-aimseartha:''' Baintear leas as an ngiotár leictreach, an dordghiotár, agus drumaí chun fuinneamh turgnamhach a thabhairt isteach. In áit cloí go docht le gnáthfhoirm na bport nó na ríleanna, is minic a bhíonn a gcuid saothar bunaithe ar an tobchumadóireacht agus ar fhuaimeanna dordáin. == Féach freisin == * [[Peadar-Tom Mercier]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol cumaisc]] [[Catagóir:Cumasc Ceilteach]] 0aii5iv4bl6qd4x0zutw0kv65tuk376 0 127283 1330282 1322676 2026-10-20T17:33:24Z TGcoa 21229 Removed redirect to [[Winnie the Pooh (scannán 2011)]] 1330282 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine }} Chuir [[A.A. Milne]] an carachtar '''Winnie the Pooh''' in aithne don saol sa leabhar "Winnie-the-Pooh" ar an 14 Deireadh Fómhair, 1926. Bhí an carachtar bunaithe ar bhéar darbh ainm Winnipeg sa zú i Londain. Bhí carachtar eile sa leabhar, Christopher Robin, bunaithe ar mhac an údair. Is breá le Winnie mil agus a chairde. Mhúin Winnie dúinn cé chomh tábhachtach is atá an cairdeas.<ref>ELeathanach 534, 20 Deireadh Fómhair 2026</ref> == Féach freisin == * [[Winnie the Pooh (scannán 2011)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Cairdeas]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] t7evs99nlt5nxj8dvnkiv2z9b1r3yvs 1330283 1330282 2026-10-20T17:36:01Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Winnie the Pooh]] go [[Winnie-the-Pooh]] 1330282 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine }} Chuir [[A.A. Milne]] an carachtar '''Winnie the Pooh''' in aithne don saol sa leabhar "Winnie-the-Pooh" ar an 14 Deireadh Fómhair, 1926. Bhí an carachtar bunaithe ar bhéar darbh ainm Winnipeg sa zú i Londain. Bhí carachtar eile sa leabhar, Christopher Robin, bunaithe ar mhac an údair. Is breá le Winnie mil agus a chairde. Mhúin Winnie dúinn cé chomh tábhachtach is atá an cairdeas.<ref>ELeathanach 534, 20 Deireadh Fómhair 2026</ref> == Féach freisin == * [[Winnie the Pooh (scannán 2011)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Cairdeas]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] t7evs99nlt5nxj8dvnkiv2z9b1r3yvs 1330285 1330283 2026-10-20T17:37:51Z TGcoa 21229 1330285 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine }} Chuir [[A.A. Milne]] an carachtar '''Winnie the Pooh''' in aithne don saol sa leabhar "Winnie-the-Pooh" ar an 14 Deireadh Fómhair, 1926. Bhí an carachtar bunaithe ar bhéar darbh ainm Winnipeg sa zú i Londain. Bhí carachtar eile sa leabhar, Christopher Robin, bunaithe ar mhac an údair. Is breá le Winnie mil agus a chairde. Mhúin Winnie dúinn cé chomh tábhachtach is atá an cairdeas.<ref>ELeathanach 534, 20 Deireadh Fómhair 2026</ref> == Féach freisin == * [[Winnie the Pooh (scannán 2011)]] * ''[[Dáithí Lacha]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Cairdeas]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Béir]] [[Catagóir:Cartúin]] m27nnfjzy5kgihhkl4ljc86fq8xrvzb 0 128596 1330242 1330177 2026-10-20T12:10:02Z Ériugena 188 /* As (Arsaenach) */ 1330242 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – Trífhluairíd arsanaice – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – Aisíd bairiam – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Fearríte bairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – Bóróhiodríd beirilliam – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd beirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit beirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd beirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd beirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd beirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd beirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit beirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd beirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit beirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd beirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd biosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Fearríte biosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd biosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd biosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit biosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd biosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd biosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd biosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Trí-bhróimíd biosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth tungstate]] – Tungstat biosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} 0sjyyr3zk7gsqi191fgpf3yhxgcd3xy 1330254 1330242 2026-10-20T13:05:08Z Ériugena 188 1330254 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – Aisíd bairiam – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Fearríte bairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – Bóróhiodríd beirilliam – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd beirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit beirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd beirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd beirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd beirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd beirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit beirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd beirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit beirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd beirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd biosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Fearríte biosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd biosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd biosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit biosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd biosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd biosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd biosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Trí-bhróimíd biosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth tungstate]] – Tungstat biosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} qwoc63est1adhkwf9x57lf25toih8sb 1330262 1330254 2026-10-20T14:04:28Z Ériugena 188 /* Ba (Bairiam) */ 1330262 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – Bóróhiodríd beirilliam – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd beirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit beirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd beirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd beirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd beirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd beirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit beirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd beirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit beirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd beirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd biosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Fearríte biosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd biosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd biosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit biosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd biosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd biosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd biosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Trí-bhróimíd biosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth tungstate]] – Tungstat biosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} 6ni5wenslpkfo5i0jl63x75r60ocfv9 1330263 1330262 2026-10-20T14:05:22Z Ériugena 188 /* Ba (Bairiam) */ 1330263 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – Bóróhiodríd beirilliam – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd beirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit beirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd beirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd beirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd beirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd beirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit beirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd beirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit beirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd beirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd biosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Fearríte biosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd biosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd biosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit biosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd biosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd biosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd biosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Trí-bhróimíd biosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth tungstate]] – Tungstat biosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} c2zfgx0gnvr3y3oj30zx4hsf8w22a1z 1330264 1330263 2026-10-20T14:08:38Z Ériugena 188 /* Be (Beirilliam) */ 1330264 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – Bóraihidríd bheirilliam – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd biosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Fearríte biosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd biosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd biosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit biosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd biosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd biosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd biosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Trí-bhróimíd biosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth tungstate]] – Tungstat biosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} 0l8oc6vqmfil6djgx2sdrecdeoa2myb 1330265 1330264 2026-10-20T14:15:40Z Ériugena 188 /* Bi (Biosmat) */ 1330265 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – Bóraihidríd bheirilliam – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} bsoiryabg76vqevf7k569ttp1rh9m8v 1330274 1330265 2026-10-20T16:09:05Z Ériugena 188 /* Be (Beirilliam) */ 1330274 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bóracs – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trí-fluairíd bóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deicibórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd débhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluairíbórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Meiteabórach aigéad – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ocht-deicibórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortaicarbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrea-hiodrocsabóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreibórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrea-hiodrocsidébhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} i10zd9k8hco9b384kcbtrhlryea4no3 1330277 1330274 2026-10-20T16:57:04Z Ériugena 188 /* B (Bórón) */ 1330277 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Sárbhrómach aigéad – {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide|Aluminium Bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Trí-bhróimíd bóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Brómach aigéad – {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trí-fluairíd bróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd carbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Trí-bhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caesiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] – Seiléiniiciaináit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstat since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipiónáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstat siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hiodríd siarcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} putnhxlzcx2ago9j2rb50w8wfczxvsf 0 128633 1330244 2026-10-20T12:24:18Z Eomurchadha 4240 Leathanach cruthaithe le 'Is ceoltóir as [[Baile Átha Cliath]] é '''Djackulate''' (Jack Dempsey McMahon) (ball de OKO agus Skratch Lords). Seineann sé ar an gcaschlár, agus meascann sé blúiríní agus seineann réimse de uirlisí, i stíleanna measctha de cheol scratch, tobchumadóireacht, lúbanna agus colláis fuaime.' 1330244 wikitext text/x-wiki Is ceoltóir as [[Baile Átha Cliath]] é '''Djackulate''' (Jack Dempsey McMahon) (ball de OKO agus Skratch Lords). Seineann sé ar an gcaschlár, agus meascann sé blúiríní agus seineann réimse de uirlisí, i stíleanna measctha de cheol scratch, tobchumadóireacht, lúbanna agus colláis fuaime. n0isz9qz99ay41qaemamuix9yk7dcim 0 128634 1330245 2026-10-20T12:25:28Z Eomurchadha 4240 Leathanach cruthaithe le 'Is amhránaí agus cumadóir as Corcaigh í '''Rita Lynn'''. Meascann sí ceol Gaelach, [[snagcheol]] agus ceol ón anam. Tá guth láidir aici, agus casann sí an pianó agus baineann feidhm as tobchumadóireacht.' 1330245 wikitext text/x-wiki Is amhránaí agus cumadóir as Corcaigh í '''Rita Lynn'''. Meascann sí ceol Gaelach, [[snagcheol]] agus ceol ón anam. Tá guth láidir aici, agus casann sí an pianó agus baineann feidhm as tobchumadóireacht. oxj8yfmzy2grzduyyupqs0te6vv49hb 2 128635 1330247 2026-10-20T12:28:59Z Sanduíche de Presunto 78137 Userpage nua á chruthú. 1330247 wikitext text/x-wiki <!-- ================================================== --> <!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO --> <!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge --> <!-- ================================================== --> {| style="width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;" |- ! colspan="2" style="padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;" | Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto. |- | colspan="2" style="padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;" | '''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!''' |- | colspan="2" style="padding:12px; text-align:center;" | {{Babel|pt|en-4|de-3|gd-2}} |- | style="width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;" | [[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]] [[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]] | style="padding:20px; vertical-align:middle;" | Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin. Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil. Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre. |} == Fúm == Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu. Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha. == Mo chuid spéiseanna == {| style="width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;" |- | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;" | '''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht''' Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta. | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;" | '''Stair agus cultúr''' Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann. |- | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;" | '''Ceol''' Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí. | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;" | '''Eolaíocht agus eolas ginearálta''' Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint. |- | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;" | '''Fealsúnacht''' Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan. | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;" | '''Taighde agus scríbhneoireacht''' Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir. |} == Prionsabail a bhfuil meas agam orthu == * '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa. * '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta. * '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas. * '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais. * '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre. * '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach. * '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe. * '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile. Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile. == Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise == Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil. Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás. === Ailt a chruthaigh mé === * [[:pt:M​​ESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach. * [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna. * [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha. === Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda === * [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise. * [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach. * [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha. * [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil. * [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise. * [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta. * [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach. * [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil. * [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr. === Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil === * [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach. * [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil. * [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil. * [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas. * [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum. * [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht. * [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga. * [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí. * [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt. === Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic === * [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí. * [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin. * [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil. * [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise. * [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha. * [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT. * [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód. * [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt. * [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA. * [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil. * [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh. * [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla. * [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh. === Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile === * [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin. * [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht. * [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO. * [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise. * [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — soiléiriú ar an sainmhíniú agus ar chomhthéacs an téarma, le foinsí breise. * [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí. * [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta. * [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta. * [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí. === Foinsí, teanga agus cothabháil === I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla. Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise. [[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]] == Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge == Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch. Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil. Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl. == Nóta == Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta. [[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]] ''Eolas oscailte, foinsí iontaofa agus comhoibriú.'' t5tnvyne467bfrvayyi6t6x4x20htf9 1330251 1330247 2026-10-20T12:51:39Z Sanduíche de Presunto 78137 /* */ 1330251 wikitext text/x-wiki <!-- ================================================== --> <!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO --> <!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge --> <!-- ================================================== --> {| style="width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;" |- ! colspan="2" style="padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;" | Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto. |- | colspan="2" style="padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;" | '''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!''' |- | colspan="2" style="padding:12px; text-align:center;" | {{Babel|pt|en-4|de-3|gd-2|ga-3}} |- | style="width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;" | [[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]] [[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]] | style="padding:20px; vertical-align:middle;" | Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin. Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil. Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre. |} == Fúm == Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu. Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha. == Mo chuid spéiseanna == {| style="width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;" |- | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;" | '''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht''' Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta. | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;" | '''Stair agus cultúr''' Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann. |- | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;" | '''Ceol''' Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí. | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;" | '''Eolaíocht agus eolas ginearálta''' Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint. |- | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;" | '''Fealsúnacht''' Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan. | style="width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;" | '''Taighde agus scríbhneoireacht''' Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir. |} == Prionsabail a bhfuil meas agam orthu == * '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa. * '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta. * '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas. * '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais. * '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre. * '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach. * '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe. * '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile. Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile. == Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise == Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil. Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás. === Ailt a chruthaigh mé === * [[:pt:M​​ESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach. * [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna. * [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha. === Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda === * [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise. * [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach. * [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha. * [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil. * [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise. * [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta. * [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach. * [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil. * [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr. === Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil === * [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach. * [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil. * [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil. * [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas. * [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum. * [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht. * [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga. * [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí. * [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt. === Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic === * [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí. * [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin. * [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil. * [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise. * [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha. * [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT. * [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód. * [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt. * [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA. * [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil. * [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh. * [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla. * [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh. === Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile === * [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin. * [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht. * [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO. * [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise. * [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — soiléiriú ar an sainmhíniú agus ar chomhthéacs an téarma, le foinsí breise. * [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí. * [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta. * [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta. * [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí. === Foinsí, teanga agus cothabháil === I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla. Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise. [[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]] == Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge == Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch. Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil. Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl. == Nóta == Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta. [[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]] ''Eolas oscailte, foinsí iontaofa agus comhoibriú.'' 7sleb4fhr3molpe31ljdgf6d6g9cm8q 0 128636 1330248 2026-10-20T12:47:12Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380105753|Arsenic trifluoride]]" 1330248 wikitext text/x-wiki Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í t'''rífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach _AsF3 . Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach . == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> e : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin. Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná _SbF3 . Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF4− a ullmhú, mar shampla CsAsF4. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Klampfer|first=Peter|title=New Alkali Metal and Tetramethylammonium Tetrafluoroarsenates(III), Their Vibrational Spectra and Crystal Structure of Cesium Tetrafluoroarsenate(III)|journal=Collection of Czechoslovak Chemical Communications|date=2004|volume=69|issue=2|pages=339–350|doi=10.1135/cccc20040339}}</ref> 1] San salann potaisiam KAs2F7 a ullmhaítear ó KF agus AsF3, tá móilíní AsF4− agus AsF3 ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF3 agus an t-ainian. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=Anthony J.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF3 le SbF5. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF2+ SbF6−. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF3SbF5. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] n9zowmhhj8xvub3cv8bogepmshwqlxc 1330252 1330248 2026-10-20T12:54:14Z Ériugena 188 1330252 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}}Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í '''trífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach _AsF3 . Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach . == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin. Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná _SbF3 . Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF4− a ullmhú, mar shampla CsAsF4. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Klampfer|first=Peter|title=New Alkali Metal and Tetramethylammonium Tetrafluoroarsenates(III), Their Vibrational Spectra and Crystal Structure of Cesium Tetrafluoroarsenate(III)|journal=Collection of Czechoslovak Chemical Communications|date=2004|volume=69|issue=2|pages=339–350|doi=10.1135/cccc20040339}}</ref> 1] San salann potaisiam KAs2F7 a ullmhaítear ó KF agus AsF3, tá móilíní AsF4− agus AsF3 ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF3 agus an t-ainian. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=Anthony J.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF3 le SbF5. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF2+ SbF6−. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF3SbF5. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile arsanaice(III)]] [[Catagóir:Hailídí arsanaice]] [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Gníomhairí fluairínithe]] jud78cee9y6vi15q4t8so6hhfghtbcf 1330253 1330252 2026-10-20T13:03:31Z Ériugena 188 1330253 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}}Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í '''trífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach AsF₃. Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach.<ref name = "Greenwood">{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> Like other inorganic arsenic compounds, it is [[Arsenic poisoning|highly toxic]]. == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin.<ref name = "Greenwood"/> Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná SbF₃.<ref name = "Greenwood"/>. Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF₄<sup>− a ullmhú, mar shampla CsAsF4. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Klampfer|first=Peter|title=New Alkali Metal and Tetramethylammonium Tetrafluoroarsenates(III), Their Vibrational Spectra and Crystal Structure of Cesium Tetrafluoroarsenate(III)|journal=Collection of Czechoslovak Chemical Communications|date=2004|volume=69|issue=2|pages=339–350|doi=10.1135/cccc20040339}}</ref> 1] San salann potaisiam KAs2F7 a ullmhaítear ó KF agus AsF3, tá móilíní AsF4− agus AsF3 ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF3 agus an t-ainian. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=Anthony J.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF₃ le SbF₅. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF2+ SbF6−. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF3SbF5. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile arsanaice(III)]] [[Catagóir:Hailídí arsanaice]] [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Gníomhairí fluairínithe]] g3ul49jjzd4g19mau3iqndg56zhb1p3 1330255 1330253 2026-10-20T13:12:46Z Ériugena 188 1330255 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}}Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í '''trífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach AsF₃. Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach.<ref name = "Greenwood">{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin.<ref name = "Greenwood"/> Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná SbF₃.<ref name = "Greenwood"/>. Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF₄<sup>− a ullmhú, mar shampla CsAsF4. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Klampfer|first=Peter|title=New Alkali Metal and Tetramethylammonium Tetrafluoroarsenates(III), Their Vibrational Spectra and Crystal Structure of Cesium Tetrafluoroarsenate(III)|journal=Collection of Czechoslovak Chemical Communications|date=2004|volume=69|issue=2|pages=339–350|doi=10.1135/cccc20040339}}</ref> 1] San salann potaisiam KAs2F7 a ullmhaítear ó KF agus AsF3, tá móilíní AsF4− agus AsF3 ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF3 agus an t-ainian. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=Anthony J.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF₃ le SbF₅. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF2+ SbF6−. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF3SbF5. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile arsanaice(III)]] [[Catagóir:Hailídí arsanaice]] [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Gníomhairí fluairínithe]] 9j912rw8x21qisem52qz3ojpvm0mzs7 1330256 1330255 2026-10-20T13:25:29Z Ériugena 188 1330256 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}}Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í '''trífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach AsF₃. Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach.<ref name = "Greenwood">{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin.<ref name = "Greenwood"/> Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná SbF₃.<ref name = "Greenwood"/>. Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF₄^&#x2212; a ullmhú, mar shampla CsAsF₄. San salann potaisiam KAs₂F₇ a ullmhaítear ó KF agus AsF₃, tá AsF₄^&#x2212; agus na móilíní AsF₃ ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF₃ agus an t-ainian.<ref>{{cite journal|last1=Edwards|first1=Anthony J.|last2=Patel|first2=Shantubai N.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|page=1630|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF₃ le SbF₅. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF2+ SbF6−. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF3SbF5. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile arsanaice(III)]] [[Catagóir:Hailídí arsanaice]] [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Gníomhairí fluairínithe]] k9705az87efn1uz3923wzbps6zzjvg6 1330257 1330256 2026-10-20T13:26:39Z Ériugena 188 1330257 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}}Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í '''trífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach AsF₃. Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach.<ref name = "Greenwood">{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin.<ref name = "Greenwood"/> Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná SbF₃.<ref name = "Greenwood"/>. Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF₄^&#x2212; a ullmhú, mar shampla CsAsF₄. San salann potaisiam KAs₂F₇ a ullmhaítear ó KF agus AsF₃, tá AsF₄^&#x2212; agus na móilíní AsF₃ ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF₃ agus an t-ainian.<ref>{{cite journal|last1=Edwards|first1=Anthony J.|last2=Patel|first2=Shantubai N.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|page=1630|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF₃ le SbF₅. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF₂⁺ SbF₆^&#x2212;.. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF₃SbF₅.. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile arsanaice(III)]] [[Catagóir:Hailídí arsanaice]] [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Gníomhairí fluairínithe]] cals7fq1qbsra3guqjzw886avse3bid 1330258 1330257 2026-10-20T13:30:29Z Ériugena 188 1330258 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}}Is [[comhdhúil cheimiceach]] d'[[arsanaic]] agus [[fluairín]] í '''trífhluairíd arsanaice''' leis an bhfoirmle cheimiceach AsF₃. Is leacht gan dath í a imoibríonn go héasca le huisce. Cosúil le comhdhúile arsanaice neamhorgánacha eile, tá sí an-tocsaineach.<ref name = "Greenwood">{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> == Ullmhúchán agus airíonna == Is féidir í a ullmhú trí thrí-ocsaíd arsanaice a chóireáil le fluairíd hidrigine : <ref>{{Cite book-en|author=W. Kwasnik|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, 2nd Ed.|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY, NY|volume=1}}</ref> : {{chem2|As2O3 + 6 HX → 2 AsX3 + 3 H2O}} (X = F, Cl) : 6HF + As ₂ O ₃ → 2AsF ₃ + 3H ₂ O Tá struchtúr móilíneach pirimideach aici sa sa phas gásach, atá i láthair sa solad freisin.<ref name = "Greenwood"/> Sa phas gásach is é 170.6 pm fad an naisc As-F agus is é 96.2° uillinn an naisc F-As-F. Úsáidtear trífhluairíd arsanaice mar ghníomhaire fluairínithe chun clóirídí neamh-mhiotail a thiontú ina bhfluairídí, agus sa mhéid seo tá sé níos lú imoibríoch ná SbF₃.<ref name = "Greenwood"/>. Is féidir salainn ina bhfuil an t-ainian AsF₄^&#x2212; a ullmhú, mar shampla CsAsF₄. San salann potaisiam KAs₂F₇ a ullmhaítear ó KF agus AsF₃, tá AsF₄^&#x2212; agus na móilíní AsF₃ ann, agus tá fianaise ann go bhfuil idirghníomhú idir an móilín AsF₃ agus an t-ainian.<ref>{{cite journal|last1=Edwards|first1=Anthony J.|last2=Patel|first2=Shantubai N.|title=Alkali-metal heptafluorodiarsenates(III): Their preparation and the crystal structure of the potassium salt|journal=Journal of the Chemical Society, Dalton Transactions|date=1980|issue=9|page=1630|doi=10.1039/DT9800001630}}</ref> Imoibríonn AsF₃ le SbF₅. D'fhéadfaí cur síos ar an táirge a fhaightear mar an comhdhúil ianach AsF₂⁺ SbF₆^&#x2212;.. Mar sin féin, tagann na húdair ar an gconclúid nach féidir breathnú ar an táirge a fhoirmítear amháin mar chomhdhúil ianach ná go hiomlán mar an t-aducht neodrach AsF₃SbF₅.. Taispeánann struchtúr an chriostail tréithe de phéire ianach agus d'aducht neodrach araon, ag glacadh an láir idir an dá mhúnla. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Edwards|first=A. J.|title=Fluoride crystal structures. Part XV. Arsenic trifluoride–antimony pentafluoride|journal=J. Chem. Soc. A|date=1971|pages=942–945|doi=10.1039/J19710000942}}</ref> ==Nasisc sheachtracha== * [https://www.sciencedirect.com/book/edited-volume/9780750633659/chemistry-of-the-elements?via=ihub%3D Chemistry of the Elements. Edited by: N.N. GREENWOOD and A. EARNSHAW] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile arsanaice(III)]] [[Catagóir:Hailídí arsanaice]] [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Gníomhairí fluairínithe]] q1vf6jqcapif63ruvisrp6en3s9pmoz 0 128637 1330260 2026-10-20T13:54:13Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380115308|Barium azide]]" 1330260 wikitext text/x-wiki {{cs1 config|display-authors=6}} {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is aisíd neamhorgánach í aisíd '''bhairiam''' leis an bhfoirmle {{Chem2|Ba(N3)2}} . Is salann bairiam d’aigéad hidreasóch. Cosúil le gach aisíd, tá sí pléascach. Tá níos lú íogaireachta aici i leith turraing mheicniúil ná aisíd luaidhe. == Ullmhúchán == Is féidir aisíd bhairiam a ullmhú trí aisíd sóidiam a imoibriú le salann bairiam intuaslagtha: : {{Chem2|BaBr2 + 2 NaN3 -> Ba(N3)2 + 2NaBr}} == Úsáidí == Is féidir aisíd bhairiam a úsáid chun aisídí maignéisiam, sóidiam, potaisiam, litiam, rubidiam agus since a dhéanamh lena sulfáití faoi seach. <ref name="Energetic Materials Vol.1">{{Cite book-en|title=Physics and Chemistry of the Inorganic Azides|publisher=[[Plenum Press]]|year=1977|isbn=9781489950093|volume=1|location=New York and London}}</ref> : {{Chem2|Ba(N3)2 + Li2SO4 → 2 LiN3 + BaSO4}} Is féidir í a úsáid freisin mar fhoinse nítrigine ardíonachta trí théamh: : {{Chem2|Ba(N3)2 → Ba + 3 N2}} Scaoileann an t-imoibriú seo bairiam mhiotalach, a úsáidtear mar fhaighteoir (nó 'getter' sa Bhéarla) i bhfeidhmeanna folúis. folúis. == Féach freisin == * Aisíd chailciam * Aisíd sóidiam * Aigéad hidreasóch == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceimic neamhorgánach]] [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] 89zzz1rfx87xyyvo2t3btg209mwya0q 1330261 1330260 2026-10-20T14:01:10Z Ériugena 188 1330261 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is aisíd neamhorgánach í aisíd '''bhairiam''' leis an bhfoirmle {{Chem2|Ba(N3)2}} . Is salann bairiam d’aigéad hidreasóch. Cosúil le gach aisíd, tá sí pléascach. Tá níos lú íogaireachta aici i leith turraing mheicniúil ná aisíd luaidhe. == Ullmhúchán == Is féidir aisíd bhairiam a ullmhú trí aisíd sóidiam a imoibriú le salann bairiam intuaslagtha: : {{Chem2|BaBr2 + 2 NaN3 -> Ba(N3)2 + 2NaBr}} == Úsáidí == Is féidir aisíd bhairiam a úsáid chun aisídí maignéisiam, sóidiam, potaisiam, litiam, rubidiam agus since a dhéanamh lena sulfáití faoi seach. <ref name="Energetic Materials Vol.1">{{Cite book-en|title=Physics and Chemistry of the Inorganic Azides|publisher=[[Plenum Press]]|year=1977|isbn=9781489950093|volume=1|location=New York and London}}</ref> : {{Chem2|Ba(N3)2 + Li2SO4 → 2 LiN3 + BaSO4}} Is féidir í a úsáid freisin mar fhoinse nítrigine ardíonachta trí théamh: : {{Chem2|Ba(N3)2 → Ba + 3 N2}} Scaoileann an t-imoibriú seo bairiam mhiotalach, a úsáidtear mar fhaighteoir (nó 'getter' sa Bhéarla) i bhfeidhmeanna folúis. folúis. == Féach freisin == * Aisíd chailciam * Aisíd sóidiam * Aigéad hidreasóch == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir: Aisídí]] [[Catagóir: Comhdhúile bairiam]] [[Catagóir: Ceimiceáin phléascacha]] [[Catagóir: Comhdhúile neamhorgánacha]] ctuuh1z3ecx7n2ohsf6t55us7rlkc3s 0 128638 1330266 2026-10-20T14:25:11Z Conradder 34685 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar ...' 1330266 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]] == Torthaí== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]] |- ! colspan ="2" |Páirtí ! Suíocháin ! Méaduithe ! Caillteanais ! Glan-mhéadú <br/>nó caillteanas ! Suíocháin % ! Vótaí % ! Vótaí ! +/− |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | | [[Sinn Féin]] ||21 ||6||0 ||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | | [[PAU]] ||7 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||17.50 ||13.75 ||7,467 ||{{decrease}}2.84 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | | [[PAD]] ||6|| 1 ||0 ||{{increase}}1 ||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | | [[PSDLO]] ||2 ||1 ||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1 ||1 ||0 ||{{increase}}1 ||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1 ||0 ||3||{{decrease}}3 ||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35 |- ! style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};" | | [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0|| 0 ||0 ||{{steady}}0|| 0.00 ||1.71||931||{{decrease}}0.36 |- |scope="row" style="background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};"| |Lucht Oibre Eile||0|| 0|| 1||{{decrease}}1 ||0.00 ||0.93 ||504||{{decrease}}0.46 |- ! colspan ="2" | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| |- |} <small>'''Nóta''': Is iad "vótaí" an chéad rogha vótaí</small> *Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann. ==Achoimre dhúiche== ==Torthaí na ndúichí== ===Inis Ceithleann=== ===Éirne Thoir=== ===Éirne Thuaidh=== ===Éirne Thiar === ===Lár Thír Eoghain=== ===An Ómaigh=== ===Iarthar Thír Eoghain=== ==Athruithe i rith an téarma== bgseazflavuu7fg7f8l9nybw2e5sche 1330268 1330266 2026-10-20T14:54:30Z Conradder 34685 +cat srl 1330268 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]] == Torthaí== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]] |- ! colspan ="2" |Páirtí ! Suíocháin ! Méaduithe ! Caillteanais ! Glan-mhéadú <br/>nó caillteanas ! Suíocháin % ! Vótaí % ! Vótaí ! +/− |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | | [[Sinn Féin]] ||21 ||6||0 ||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | | [[PAU]] ||7 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||17.50 ||13.75 ||7,467 ||{{decrease}}2.84 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | | [[PAD]] ||6|| 1 ||0 ||{{increase}}1 ||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | | [[PSDLO]] ||2 ||1 ||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1 ||1 ||0 ||{{increase}}1 ||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1 ||0 ||3||{{decrease}}3 ||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35 |- ! style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};" | | [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0|| 0 ||0 ||{{steady}}0|| 0.00 ||1.71||931||{{decrease}}0.36 |- |scope="row" style="background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};"| |Lucht Oibre Eile||0|| 0|| 1||{{decrease}}1 ||0.00 ||0.93 ||504||{{decrease}}0.46 |- ! colspan ="2" | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| |- |} <small>'''Nóta''': Is iad "vótaí" an chéad rogha vótaí</small> *Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann. ==Achoimre dhúiche== ==Torthaí na ndúichí== ===Inis Ceithleann=== ===Éirne Thoir=== ===Éirne Thuaidh=== ===Éirne Thiar === ===Lár Thír Eoghain=== ===An Ómaigh=== ===Iarthar Thír Eoghain=== ==Athruithe i rith an téarma== == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}} [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]] oefjpczj8wfn245wk2hqatilm9dcpdk 1 128639 1330267 2026-10-20T14:28:08Z TheCraftyCailleach 60790 /* Tagairtí as teastáil */ mír nua 1330267 wikitext text/x-wiki == Tagairtí as teastáil == Haigh @[[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] - an bhfuil aon tagairtí / foinse do leathanach seo? Chun leathanach ciclipéideach a scríobh ar an Vicipéid, tá orainn tagairtí a luaigh san alt. Féach ar an leathanach seo: [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] [[Úsáideoir:TheCraftyCailleach|Amy]] ([[Plé úsáideora:TheCraftyCailleach|plé]]) 14:28, 20 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) pprlhr40u2afsp199bmwo0bsi7n1jjm 0 128640 1330271 2026-10-20T15:52:41Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376989732|Beryllium borohydride]]" 1330271 wikitext text/x-wiki Is [[comhdhúil neamhorgánach]] í b'''óraihidríd bheirilliam''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] {{Chem2|Be[BH4]2}} == Ullmhúchán == Cruthaítear b'''óraihidríd bheirilliam''' trí imoibriú hidríd bheirilliam le débhórán i dtuaslagán éitir . Is féidir í a fhoirmiú freisin trí imoibriú clóiríd bheirilliam agus b<nowiki><b id="mwEg">óraihidríd</b></nowiki> litiam i bhfeadán séalaithe ag 120&nbsp;°C: : {{Chem2|BeCl2 + 2 Li[BH4] → Be[BH4]2 + 2 [[Lithium chloride|LiCl]]}} == Struchtúr == Is féidir foirmle cheimiceach bh'''óraihidríd bheirilliam''' a scríobh mar {{Chem2|Be(2+)([BH4]−)2}}. Tá an [[criostalstruchtúr]] déanta suas de [[Polaiméir|pholaiméir]] héiliciúla de {{Chem2|BH4Be}} agus {{Chem2|BH4}} aonaid struchtúracha. <ref name="Marynick&Lipscomb">{{Luaigh foilseachán|first=Dennis S.|author=Marynick|title=Crystal structure of beryllium borohydride|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorg. Chem.]]|date=1 April 1972|volume=11|issue=4|pages=820–823|doi=10.1021/ic50110a033}}</ref> Glacann na hiain bhórahidríde, [BH4]−, céimseata theitrihéidreach.[2] Tá beirilliam 6-chomhordaithe agus glacann sí céimseata phríosmatach thríghánach dhíchumthal . <ref name="Marynick&Lipscomb" /> == Feidh == Faightear an hiodríd bheirilliam is íonghlan trí imoibriú trífheinilfosfín ,{{Chem2|P[[Phenyl|Ph]]3}}, le borohidríd bheirilliam, {{Chem2|Be[BH4]2}} ag 180&nbsp;°C: : {{Chem2|Be[BH4]2 + 2 PPh3 → 2 Ph3P+\s−BH3 + BeH2}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] 6vujqo6292a6f9ou8fefrirkgjxhaiz 1330272 1330271 2026-10-20T16:05:47Z Ériugena 188 1330272 wikitext text/x-wiki Is [[comhdhúil neamhorgánach]] í '''bóraihidríd bheirilliam''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] {{Chem2|Be[BH4]2}} == Ullmhúchán == Cruthaítear bóraihidríd bheirilliam trí imoibriú hidríd bheirilliam le débhórán i dtuaslagán [[Éitear|éitir]] . Is féidir í a fhoirmiú freisin trí imoibriú clóiríd bheirilliam agus b<nowiki><b id="mwEg">óraihidríd</b></nowiki> litiam i bhfeadán séalaithe ag 120&nbsp;°C: : {{Chem2|BeCl2 + 2 Li[BH4] → Be[BH4]2 + 2 [[Lithium chloride|LiCl]]}} == Struchtúr == Is féidir foirmle cheimiceach bhóraihidríd bheirilliam a scríobh mar {{Chem2|Be(2+)([BH4]−)2}}. Tá an [[criostalstruchtúr]] déanta suas de [[Polaiméir|pholaiméir]] héiliciúla de {{Chem2|BH4Be}} agus {{Chem2|BH4}} aonaid struchtúracha. <ref name="G&E" /><ref name="Marynick&Lipscomb2">{{cite journal|first1=Dennis S.|last1=Marynick|first2=William N.|last2=Lipscomb|authorlink2=William Lipscomb|title=Crystal structure of beryllium borohydride|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorg. Chem.]]|date=1 April 1972|volume=11|issue=4|pages=820–823|doi=10.1021/ic50110a033}}</ref> Glacann na hiain bhórahidríde, {{chem2|[BH4]−}}, céimseata theitrihéidreach.<ref name="Marynick&Lipscomb3" /> Tá beirilliam 6-chomhordaithe agus glacann sí céimseata phríosmatach thríghánach dhíchumthal . <ref name="Marynick&Lipscomb">{{Luaigh foilseachán|first=Dennis S.|author=Marynick|title=Crystal structure of beryllium borohydride|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorg. Chem.]]|date=1 April 1972|volume=11|issue=4|pages=820–823|doi=10.1021/ic50110a033}}</ref> == Feidhm == Faightear an hiodríd bheirilliam is íonghlan trí imoibriú trífheinilfosfín ,{{Chem2|P[[Phenyl|Ph]]3}}, le borohidríd bheirilliam, {{Chem2|Be[BH4]2}} ag 180&nbsp;°C: : {{Chem2|Be[BH4]2 + 2 PPh3 → 2 Ph3P+\s−BH3 + BeH2}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] lev6m7bp4fnmzi5yx54z5ovs77f2ze6 1330273 1330272 2026-10-20T16:07:23Z Ériugena 188 1330273 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is [[comhdhúil neamhorgánach]] í '''bóraihidríd bheirilliam''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] {{Chem2|Be[BH4]2}} == Ullmhúchán == Cruthaítear bóraihidríd bheirilliam trí imoibriú hidríd bheirilliam le débhórán i dtuaslagán [[Éitear|éitir]] . Is féidir í a fhoirmiú freisin trí imoibriú clóiríd bheirilliam agus b<nowiki><b id="mwEg">óraihidríd</b></nowiki> litiam i bhfeadán séalaithe ag 120&nbsp;°C: : {{Chem2|BeCl2 + 2 Li[BH4] → Be[BH4]2 + 2 [[Lithium chloride|LiCl]]}} == Struchtúr == Is féidir foirmle cheimiceach bhóraihidríd bheirilliam a scríobh mar {{Chem2|Be(2+)([BH4]−)2}}. Tá an [[criostalstruchtúr]] déanta suas de [[Polaiméir|pholaiméir]] héiliciúla de {{Chem2|BH4Be}} agus {{Chem2|BH4}} aonaid struchtúracha. <ref name="G&E" /><ref name="Marynick&Lipscomb2">{{cite journal|first1=Dennis S.|last1=Marynick|first2=William N.|last2=Lipscomb|authorlink2=William Lipscomb|title=Crystal structure of beryllium borohydride|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorg. Chem.]]|date=1 April 1972|volume=11|issue=4|pages=820–823|doi=10.1021/ic50110a033}}</ref> Glacann na hiain bhórahidríde, {{chem2|[BH4]−}}, céimseata theitrihéidreach.<ref name="Marynick&Lipscomb3" /> Tá beirilliam 6-chomhordaithe agus glacann sí céimseata phríosmatach thríghánach dhíchumthal . <ref name="Marynick&Lipscomb">{{Luaigh foilseachán|first=Dennis S.|author=Marynick|title=Crystal structure of beryllium borohydride|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorg. Chem.]]|date=1 April 1972|volume=11|issue=4|pages=820–823|doi=10.1021/ic50110a033}}</ref> == Feidhm == Faightear an hiodríd bheirilliam is íonghlan trí imoibriú trífheinilfosfín ,{{Chem2|P[[Phenyl|Ph]]3}}, le borohidríd bheirilliam, {{Chem2|Be[BH4]2}} ag 180&nbsp;°C: : {{Chem2|Be[BH4]2 + 2 PPh3 → 2 Ph3P+\s−BH3 + BeH2}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile beirilliam]] [[Catagóir:Bóraihiodráití]] 3rmpgur7xuzuwgg5n2ud40b5svg2e1v 0 128641 1330284 2026-10-20T17:36:02Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Winnie the Pooh]] go [[Winnie-the-Pooh]] 1330284 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Winnie-the-Pooh]] 7z6z0796bn4ytqurx1bbuq90o7duhrw 0 128642 1330289 2026-10-20T17:48:41Z Sanduíche de Presunto 78137 Alt nua faoin Fender Stratocaster. 1330289 wikitext text/x-wiki Is samhail de [[Giotár|ghiotár]] leictreach le corp soladach í an '''Fender Stratocaster''', a chuir comhlacht Fender ar an margadh in 1954. Tugtar an '''Strat''' uirthi go minic. Tá corp adhmaid comhrianaithe aici, le dhá ghearradh ar thaobh an mhuiníl. Sa chumraíocht chlasaiceach bíonn trí ghlacaire fuaime maighnéadacha aici agus droichead sochorraithe ar féidir a rialú le luamhán chun airde na nótaí a athrú. Bhí tionchar aici ar dhearadh giotáir leictreacha agus ar fhuaim an cheoil mhóréilimh ón dara leath den 20ú haois ar aghaidh.<ref name="Smithsonian2024">David Levine, “The Stratocaster Became Rock Music’s Most Iconic Guitar 70 Years Ago”, *Smithsonian Magazine*, Meán Fómhair–Deireadh Fómhair 2024. [https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/stratocaster-became-rock-music-most-iconic-guitar-70-years-ago-180984913/ Léigh an t-alt].</ref><ref name="Guardian2024">Andy Welch, “‘With a Strat you can rule the world!’ Nile Rodgers, Bonnie Raitt and John Squire on the electric guitar that changed everything”, *The Guardian*, 10 Aibreán 2024. [https://www.theguardian.com/music/2024/apr/10/fender-stratocaster-turns-70 Léigh an t-alt].</ref> [[Íomhá:Fender Stratocaster 004-2.jpg|mion|deas|alt=Giotár leictreach Fender Stratocaster le corp liath agus trí ghlacaire fuaime|Sampla de dhearadh tipiciúil an Stratocaster.]] == Forbairt agus stair == Ag tús na 1950idí, bhí Fender ag forbairt giotáir leictreacha a d'fhéadfaí a mhonarú ar scála mór. Tháinig an Stratocaster i ndiaidh an [[Fender Telecaster|Telecaster]] agus bhain sé úsáid as smaointe a bhí le feiceáil cheana féin i ndearaí an chomhlachta, lena n-áirítear muineál a cheanglaítear leis an gcorp le scriúnna. Bhí Leo Fender i gceannas ar an bhforbairt, ach bhí obair roinnt daoine eile i gceist freisin: thug an giotáraí Rex Gallion moltaí maidir le comhrianta an choirp, dhear an t-innealtóir Freddie Tavares cruth nua a raibh dhá “adharc” air, agus rinne Bill Carson agus ceoltóirí eile fréamhshamhlacha a thástáil. Ba é Don Randall, bainisteoir díolacháin Fender, a roghnaigh an t-ainm Stratocaster.<ref name="FenderHistory">Fender Musical Instruments Corporation, “The History of the Fender Stratocaster: The 1950s”. [https://www.fender.com/articles/behind-the-scenes/the-history-of-the-fender-stratocaster-the-1950s Léigh ar shuíomh Fender].</ref><ref name="Smithsonian2024"/> Taispeánadh an Stratocaster ag seó trádála NAMM in Eanáir 1954 agus bhí sé ar fáil i siopaí faoi Aibreán. Thosaigh an táirgeadh lánscála i mí Dheireadh Fómhair na bliana sin. Rinneadh athruithe ar an dearadh agus ar an droichead sular cuireadh an tsamhail i dtáirgeadh. Rinneadh paitinn SAM ar ghléas droichid do ghléasanna téaduirlisí a dhear Clarence L. Fender in 1954; deonaíodh agus foilsíodh an phaitinn in 1956.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderHistory"/><ref name="Patent1956">Clarence L. Fender, “Tremolo device for stringed instruments”, paitinn SAM US2741146A, comhdaithe 30 Lúnasa 1954 agus deonaithe 10 Aibreán 1956. [https://patents.google.com/patent/US2741146A/en Taifead na paitinne].</ref> [[Íomhá:1958 Fender Stratocaster.jpg|mion|clé|alt=Fender Stratocaster ó 1958 le bailchríoch sunburst trí dhath agus clúdach droichid|Stratocaster ó 1958.]] Athraíodh sonraí na samhla le himeacht ama. Thosaigh fearnóg á húsáid don chorp in áit fuinseoige i 1956, agus cuireadh cláir mhéire de rósadhmad ar fáil ó 1959. In 1965, díoladh Fender le CBS, comhlacht meán agus craolacháin; dhíol CBS an comhlacht le grúpa infheisteoirí, lena n-áirítear fostaithe, in 1985. Leanadh den Stratocaster a mhonarú i leaganacha éagsúla le linn na dtréimhsí sin, agus tháinig athruithe ar na sonraí, ar na hábhair agus ar na comhpháirteanna leictreonacha de réir na samhla agus na bliana.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderGuide">Fender Musical Instruments Corporation, “Fender Stratocaster Buying Guide: 7 Strat Models Compared”. [https://www.fender.com/articles/instruments/fender-stratocaster-buying-guide-7-strat-models-compared Léigh ar shuíomh Fender].</ref> == Dearadh agus oibriú == Is furasta an Stratocaster a aithint de bharr a choirp sholadaigh chomhrianaithe, an dá ghearradh in aice leis an muineál, agus an chinn mhuiníl a bhfuil na pionnaí tiúnála ar fad ar thaobh amháin de. Is éard a bhí i gceist leis na comhrianta cuartha go mbeadh sé níos compordaí an giotár a choinneáil in aghaidh an choirp. Ceanglaítear an muineál den chorp le scriúnna seachas é a ghreamú go buan; chabhraigh an cur chuige sin le monarú agus deisiú an uirlis a shimpliú.<ref name="Smithsonian2024"/><ref name="Guardian2024"/> Is achoimre ar an gcumraíocht chlasaiceach í an tábla seo thíos. Ní bhíonn na sonraí céanna ag gach leagan den Stratocaster. {| class="wikitable" |+ Príomhghnéithe den chumraíocht chlasaiceach ! Gné !! Cur síos |- | Corp | Corp adhmaid soladach le comhrianta cuartha agus dhá ghearradh chun rochtain a éascú ar na nótaí arda ar an muineál.<ref name="Smithsonian2024"/><ref name="FenderComparison">Fender Musical Instruments Corporation, “Stratocaster or Telecaster: Understanding the Basic Differences”. [https://www.fender.com/articles/instruments/stratocaster-or-telecaster-understanding-the-basic-differences Léigh ar shuíomh Fender].</ref> |- | Glacairí fuaime | Trí ghlacaire fuaime maighnéadacha sa chumraíocht chlasaiceach; tá samhlacha eile ann a úsáideann cineálacha nó teaglamaí éagsúla glacairí fuaime.<ref name="FenderHistory"/><ref name="FenderComparison"/> |- | Rialtáin | De ghnáth, tá rialtán toirte amháin, dhá rialtán toin agus lasc a roghnaíonn glacaire fuaime nó teaglaim glacairí fuaime.<ref name="FenderHistory"/><ref name="FenderComparison"/> |- | Lasc roghnaithe | Trí sheasamh a bhí sa lasc ar na chéad Stratocasters. In 1977, ghlac lasc cúig sheasamh a áit mar ghnáthghné, rud a d'fhág go bhféadfaí teaglamaí de dhá ghlacaire fuaime a roghnú go díreach.<ref name="FenderSelector">Jeff Owens, “How to Use the Stratocaster Pickup Selector Switch”, Fender. [https://www.fender.com/articles/instruments/sounds-aplenty-the-stratocaster-pickup-selector-switch Léigh ar shuíomh Fender].</ref> |- | Droichead | Tá spriongaí agus droichead sochorraithe ar go leor samhlacha traidisiúnta. Nuair a bhrúitear nó a tharraingítear an luamhán, athraítear teannas na dtéad agus dá bhrí sin airde na nótaí; tugtar “tremolo” ar an bhfeiste i dtraidisiún Fender, cé gur athrú airde é seo ar a dtugtar *vibrato* sa téarmaíocht cheoil.<ref name="FenderHistory"/><ref name="Patent1956"/> |} Sa chumraíocht thraidisiúnta, tá trí ghlacaire fuaime aonchorna ann. Cuireann an lasc roghnaithe agus na rialtáin toirte agus toin ar chumas an cheoltóra an comhartha a sheoltar chuig aimplitheoir a athrú. Bhí na chéad lasca trí sheasamh teoranta do ghlacaire amháin ag an am; fuair ceoltóirí amach go bhféadfaidís an lasc a chur idir na suíomhanna chun dhá ghlacaire a úsáid le chéile. Cuireadh an socrú sin ar fáil go díreach leis an lasc cúig sheasamh a tugadh isteach in 1977.<ref name="FenderSelector"/> Ní hionann gach Stratocaster. I measc na n-athruithe a rinneadh thar na blianta tá comhlachtaí d'adhmad éagsúil, muiníl de chruthanna éagsúla, droichid sheasta gan luamhán vibrato, córais leictreonacha eile agus glacadóirí fuaime humbucker in ionad nó in éineacht leis na glacairí fuaime aonchorna traidisiúnta. Táirgeadh leaganacha seanré, leaganacha nua-aimseartha agus samhlacha sínithe a bhaineann le ceoltóirí aonair freisin.<ref name="FenderComparison"/><ref name="FenderGuide"/> == Úsáid agus tionchar cultúrtha == Tháinig an Stratocaster chun bheith ina uirlis choitianta i seánraí éagsúla, lena n-áirítear rac-cheol, blús, ceol pop, func agus ceol tíre. Bhí baint aige le ceoltóirí mar [[Jimi Hendrix]], Eric Clapton, Jeff Beck, David Gilmour, Mark Knopfler, Nile Rodgers agus Bonnie Raitt. D'úsáid Hendrix an Stratocaster ina léirithe rac-cheoil sna 1960idí; d'úsáid Rodgers ceann chun fuaim rithimeach sainiúil a fhorbairt le Chic agus i dtaifeadtaí le healaíontóirí eile.<ref name="Guardian2024"/><ref name="Smithsonian2024"/> Táirgeadh leaganacha éagsúla den Stratocaster thar na blianta, ó athleaganacha de na samhlacha luatha go leaganacha le leictreonaic agus droichid nua-aimseartha. Ní thugann an t-ainm Stratocaster le fios go bhfuil sonraíochtaí comhionanna ag gach uirlis: braitheann ábhair, líon agus cineál na nglacairí fuaime, cruth an mhuiníl agus socrú an droichid ar an tsamhail shonrach.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderGuide"/> == Díospóid maidir le cruth an choirp == I mí na Nollag 2025, thug Cúirt Réigiúnach Düsseldorf sa Ghearmáin breithiúnas réamhshocraithe i gcoinne monaróra Shínigh a bhí ag tairiscint giotáir a mheas Fender a bheith ina gcóipeanna den Stratocaster. D'aithin an chúirt an dearadh a bhí i gceist mar shaothar ealaíne feidhmí a bhí cosanta faoi dhlí cóipchirt na Gearmáine; níor chuir an cosantóir freagra ar an gcaingean isteach. Baineann an breithiúnas leis an gcás sonrach agus le díol na ngiotár sa Ghearmáin.<ref name="Dusseldorf2025">Landgericht Düsseldorf, *Versäumnisurteil* an 22 Nollaig 2025, cás 14c O 64/25. [https://recht.nulegal.eu/rechtsprechung/lg-duesseldorf/2025-12-22/14c-o-64-25 Téacs an bhreithiúnais].</ref><ref name="EIC2026">European Innovation Council and SMEs Executive Agency, “Fender’s Stratocaster copyright dispute reaches Yamaha, PRS, Thomann and Amazon”, IP Helpdesk, 8 Deireadh Fómhair 2026. [https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/news-events/news/fenders-stratocaster-copyright-dispute-reaches-yamaha-prs-thomann-and-amazon-disney-and-james-2026-10-08_en Léigh an t-alt].</ref> D'fhógair Fender an toradh i Márta 2026 agus ina dhiaidh sin sheol sé fógraí dlíthiúla chuig déantóirí agus miondíoltóirí a bhí ag díol giotáir le cruthanna cosúla. Thuairiscigh Reuters i mí Iúil gur cuireadh fógra chuig Yamaha agus gur chuir roinnt cuideachtaí in aghaidh éilimh Fender. Faoi Dheireadh Fómhair 2026, bhí imeachtaí dlí eile ar siúl, lena n-áirítear cás a thionscain miondíoltóir Gearmánach Thomann. Bhí conspóid ann faoin méid cosanta ba cheart a thabhairt do chruth a bhfuil aithne fhorleathan air agus atá á úsáid ar ghiotáir ó mhonaróirí éagsúla le blianta fada.<ref name="FenderCourt2026">Fender Musical Instruments Corporation, “Fender Wins Landmark Court Ruling Protecting the Iconic Stratocaster Body Design”, 9 Márta 2026. [https://www.fender.com/newsroom/270265-fender-wins-landmark-court-ruling-protecting-the-iconic-stratocaster-body-design/ Fógra Fender].</ref><ref name="Reuters2026">Nathan Gomes, Nandan Mandayam agus Stephen Nellis, “Fender escalates Stratocaster copyright fight, taking aim at Yamaha”, Reuters, 14 Iúil 2026, nuashonraithe 15 Iúil 2026. [https://www.reuters.com/business/retail-consumer/fender-escalates-stratocaster-copyright-fight-taking-aim-yamaha-2026-07-14/ Léigh an tuairisc].</ref><ref name="EIC2026"/> == Féach freisin == * [[Giotár]] * [[Jimi Hendrix]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fender_Stratocaster Íomhánna agus meáin faoin Fender Stratocaster ar Wikimedia Commons] [[Catagóir:Giotár]] [[Catagóir:Téaduirlisí]] d2qlbgg8nzp0zomp3a1cr0m1gl42em8 1330293 1330289 2026-10-20T17:56:11Z Sanduíche de Presunto 78137 1330293 wikitext text/x-wiki Is samhail de [[Giotár|ghiotár]] leictreach le corp soladach í an '''Fender Stratocaster''', a chuir comhlacht Fender ar an margadh in 1954. Tugtar an '''Strat''' uirthi go minic. Tá corp adhmaid comhrianaithe aici, le dhá ghearradh ar thaobh an mhuiníl. Sa chumraíocht chlasaiceach bíonn trí ghlacaire fuaime maighnéadacha aici agus droichead sochorraithe ar féidir a rialú le luamhán chun airde na nótaí a athrú. Bhí tionchar aici ar dhearadh giotáir leictreacha agus ar fhuaim an cheoil mhóréilimh ón dara leath den 20ú haois ar aghaidh.<ref name="Smithsonian2024">David Levine, “The Stratocaster Became Rock Music’s Most Iconic Guitar 70 Years Ago”, *Smithsonian Magazine*, Meán Fómhair–Deireadh Fómhair 2024. [https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/stratocaster-became-rock-music-most-iconic-guitar-70-years-ago-180984913/ Léigh an t-alt].</ref><ref name="Guardian2024">Andy Welch, “‘With a Strat you can rule the world!’ Nile Rodgers, Bonnie Raitt and John Squire on the electric guitar that changed everything”, *The Guardian*, 10 Aibreán 2024. [https://www.theguardian.com/music/2024/apr/10/fender-stratocaster-turns-70 Léigh an t-alt].</ref> [[Íomhá:Fender Stratocaster 004-2.jpg|mion|deas|alt=Giotár leictreach Fender Stratocaster le corp liath agus trí ghlacaire fuaime|Sampla de dhearadh tipiciúil an Stratocaster.]] == Forbairt agus stair == Ag tús na 1950idí, bhí Fender ag forbairt giotáir leictreacha a d'fhéadfaí a mhonarú ar scála mór. Tháinig an Stratocaster i ndiaidh an [[Fender Telecaster|Telecaster]] agus bhain sé úsáid as smaointe a bhí le feiceáil cheana féin i ndearaí an chomhlachta, lena n-áirítear muineál a cheanglaítear leis an gcorp le scriúnna. Bhí Leo Fender i gceannas ar an bhforbairt, ach bhí obair roinnt daoine eile i gceist freisin: thug an giotáraí Rex Gallion moltaí maidir le comhrianta an choirp, dhear an t-innealtóir Freddie Tavares cruth nua a raibh dhá “adharc” air, agus rinne Bill Carson agus ceoltóirí eile fréamhshamhlacha a thástáil. Ba é Don Randall, bainisteoir díolacháin Fender, a roghnaigh an t-ainm Stratocaster.<ref name="FenderHistory">Fender Musical Instruments Corporation, “The History of the Fender Stratocaster: The 1950s”. [https://www.fender.com/articles/behind-the-scenes/the-history-of-the-fender-stratocaster-the-1950s Léigh ar shuíomh Fender].</ref><ref name="Smithsonian2024"/> Taispeánadh an Stratocaster ag seó trádála NAMM in Eanáir 1954 agus bhí sé ar fáil i siopaí faoi Aibreán. Thosaigh an táirgeadh lánscála i mí Dheireadh Fómhair na bliana sin. Rinneadh athruithe ar an dearadh agus ar an droichead sular cuireadh an tsamhail i dtáirgeadh. Rinneadh paitinn SAM ar ghléas droichid do ghléasanna téaduirlisí a dhear Clarence L. Fender in 1954; deonaíodh agus foilsíodh an phaitinn in 1956.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderHistory"/><ref name="Patent1956">Clarence L. Fender, “Tremolo device for stringed instruments”, paitinn SAM US2741146A, comhdaithe 30 Lúnasa 1954 agus deonaithe 10 Aibreán 1956. [https://patents.google.com/patent/US2741146A/en Taifead na paitinne].</ref> [[Íomhá:1958 Fender Stratocaster.jpg|mion|clé|alt=Fender Stratocaster ó 1958 le bailchríoch sunburst trí dhath agus clúdach droichid|Stratocaster ó 1958.]] Athraíodh sonraí na samhla le himeacht ama. Thosaigh fearnóg á húsáid don chorp in áit fuinseoige i 1956, agus cuireadh cláir mhéire de rósadhmad ar fáil ó 1959. In 1965, díoladh Fender le CBS, comhlacht meán agus craolacháin; dhíol CBS an comhlacht le grúpa infheisteoirí, lena n-áirítear fostaithe, in 1985. Leanadh den Stratocaster a mhonarú i leaganacha éagsúla le linn na dtréimhsí sin, agus tháinig athruithe ar na sonraí, ar na hábhair agus ar na comhpháirteanna leictreonacha de réir na samhla agus na bliana.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderGuide">Fender Musical Instruments Corporation, “Fender Stratocaster Buying Guide: 7 Strat Models Compared”. [https://www.fender.com/articles/instruments/fender-stratocaster-buying-guide-7-strat-models-compared Léigh ar shuíomh Fender].</ref> == Dearadh agus oibriú == Is furasta an Stratocaster a aithint de bharr a choirp sholadaigh chomhrianaithe, an dá ghearradh in aice leis an muineál, agus an chinn mhuiníl a bhfuil na pionnaí tiúnála ar fad ar thaobh amháin de. Is éard a bhí i gceist leis na comhrianta cuartha go mbeadh sé níos compordaí an giotár a choinneáil in aghaidh an choirp. Ceanglaítear an muineál den chorp le scriúnna seachas é a ghreamú go buan; chabhraigh an cur chuige sin le monarú agus deisiú an uirlis a shimpliú.<ref name="Smithsonian2024"/><ref name="Guardian2024"/> Is achoimre ar an gcumraíocht chlasaiceach í an tábla seo thíos. Ní bhíonn na sonraí céanna ag gach leagan den Stratocaster. {| class="wikitable" |+ Príomhghnéithe den chumraíocht chlasaiceach ! Gné !! Cur síos |- | Corp | Corp adhmaid soladach le comhrianta cuartha agus dhá ghearradh chun rochtain a éascú ar na nótaí arda ar an muineál.<ref name="Smithsonian2024"/><ref name="FenderComparison">Fender Musical Instruments Corporation, “Stratocaster or Telecaster: Understanding the Basic Differences”. [https://www.fender.com/articles/instruments/stratocaster-or-telecaster-understanding-the-basic-differences Léigh ar shuíomh Fender].</ref> |- | Glacairí fuaime | Trí ghlacaire fuaime maighnéadacha sa chumraíocht chlasaiceach; tá samhlacha eile ann a úsáideann cineálacha nó teaglamaí éagsúla glacairí fuaime.<ref name="FenderHistory"/><ref name="FenderComparison"/> |- | Rialtáin | De ghnáth, tá rialtán toirte amháin, dhá rialtán toin agus lasc a roghnaíonn glacaire fuaime nó teaglaim glacairí fuaime.<ref name="FenderHistory"/><ref name="FenderComparison"/> |- | Lasc roghnaithe | Trí sheasamh a bhí sa lasc ar na chéad Stratocasters. In 1977, ghlac lasc cúig sheasamh a áit mar ghnáthghné, rud a d'fhág go bhféadfaí teaglamaí de dhá ghlacaire fuaime a roghnú go díreach.<ref name="FenderSelector">Jeff Owens, “How to Use the Stratocaster Pickup Selector Switch”, Fender. [https://www.fender.com/articles/instruments/sounds-aplenty-the-stratocaster-pickup-selector-switch Léigh ar shuíomh Fender].</ref> |- | Droichead | Tá spriongaí agus droichead sochorraithe ar go leor samhlacha traidisiúnta. Nuair a bhrúitear nó a tharraingítear an luamhán, athraítear teannas na dtéad agus dá bhrí sin airde na nótaí; tugtar “tremolo” ar an bhfeiste i dtraidisiún Fender, cé gur athrú airde é seo ar a dtugtar vibrato sa téarmaíocht cheoil.<ref name="FenderHistory"/><ref name="Patent1956"/> |} Sa chumraíocht thraidisiúnta, tá trí ghlacaire fuaime aonchorna ann. Cuireann an lasc roghnaithe agus na rialtáin toirte agus toin ar chumas an cheoltóra an comhartha a sheoltar chuig aimplitheoir a athrú. Bhí na chéad lasca trí sheasamh teoranta do ghlacaire amháin ag an am; fuair ceoltóirí amach go bhféadfaidís an lasc a chur idir na suíomhanna chun dhá ghlacaire a úsáid le chéile. Cuireadh an socrú sin ar fáil go díreach leis an lasc cúig sheasamh a tugadh isteach in 1977.<ref name="FenderSelector"/> Ní hionann gach Stratocaster. I measc na n-athruithe a rinneadh thar na blianta tá comhlachtaí d'adhmad éagsúil, muiníl de chruthanna éagsúla, droichid sheasta gan luamhán vibrato, córais leictreonacha eile agus glacadóirí fuaime humbucker in ionad nó in éineacht leis na glacairí fuaime aonchorna traidisiúnta. Táirgeadh leaganacha seanré, leaganacha nua-aimseartha agus samhlacha sínithe a bhaineann le ceoltóirí aonair freisin.<ref name="FenderComparison"/><ref name="FenderGuide"/> == Úsáid agus tionchar cultúrtha == Tháinig an Stratocaster chun bheith ina uirlis choitianta i seánraí éagsúla, lena n-áirítear rac-cheol, blús, ceol pop, func agus ceol tíre. Bhí baint aige le ceoltóirí mar [[Jimi Hendrix]], Eric Clapton, Jeff Beck, David Gilmour, Mark Knopfler, Nile Rodgers agus Bonnie Raitt. D'úsáid Hendrix an Stratocaster ina léirithe rac-cheoil sna 1960idí; d'úsáid Rodgers ceann chun fuaim rithimeach sainiúil a fhorbairt le Chic agus i dtaifeadtaí le healaíontóirí eile.<ref name="Guardian2024"/><ref name="Smithsonian2024"/> Táirgeadh leaganacha éagsúla den Stratocaster thar na blianta, ó athleaganacha de na samhlacha luatha go leaganacha le leictreonaic agus droichid nua-aimseartha. Ní thugann an t-ainm Stratocaster le fios go bhfuil sonraíochtaí comhionanna ag gach uirlis: braitheann ábhair, líon agus cineál na nglacairí fuaime, cruth an mhuiníl agus socrú an droichid ar an tsamhail shonrach.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderGuide"/> == Díospóid maidir le cruth an choirp == I mí na Nollag 2025, thug Cúirt Réigiúnach Düsseldorf sa Ghearmáin breithiúnas réamhshocraithe i gcoinne monaróra Shínigh a bhí ag tairiscint giotáir a mheas Fender a bheith ina gcóipeanna den Stratocaster. D'aithin an chúirt an dearadh a bhí i gceist mar shaothar ealaíne feidhmí a bhí cosanta faoi dhlí cóipchirt na Gearmáine; níor chuir an cosantóir freagra ar an gcaingean isteach. Baineann an breithiúnas leis an gcás sonrach agus le díol na ngiotár sa Ghearmáin.<ref name="Dusseldorf2025">Landgericht Düsseldorf, *Versäumnisurteil* an 22 Nollaig 2025, cás 14c O 64/25. [https://recht.nulegal.eu/rechtsprechung/lg-duesseldorf/2025-12-22/14c-o-64-25 Téacs an bhreithiúnais].</ref><ref name="EIC2026">European Innovation Council and SMEs Executive Agency, “Fender’s Stratocaster copyright dispute reaches Yamaha, PRS, Thomann and Amazon”, IP Helpdesk, 8 Deireadh Fómhair 2026. [https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/news-events/news/fenders-stratocaster-copyright-dispute-reaches-yamaha-prs-thomann-and-amazon-disney-and-james-2026-10-08_en Léigh an t-alt].</ref> D'fhógair Fender an toradh i Márta 2026 agus ina dhiaidh sin sheol sé fógraí dlíthiúla chuig déantóirí agus miondíoltóirí a bhí ag díol giotáir le cruthanna cosúla. Thuairiscigh Reuters i mí Iúil gur cuireadh fógra chuig Yamaha agus gur chuir roinnt cuideachtaí in aghaidh éilimh Fender. Faoi Dheireadh Fómhair 2026, bhí imeachtaí dlí eile ar siúl, lena n-áirítear cás a thionscain miondíoltóir Gearmánach Thomann. Bhí conspóid ann faoin méid cosanta ba cheart a thabhairt do chruth a bhfuil aithne fhorleathan air agus atá á úsáid ar ghiotáir ó mhonaróirí éagsúla le blianta fada.<ref name="FenderCourt2026">Fender Musical Instruments Corporation, “Fender Wins Landmark Court Ruling Protecting the Iconic Stratocaster Body Design”, 9 Márta 2026. [https://www.fender.com/newsroom/270265-fender-wins-landmark-court-ruling-protecting-the-iconic-stratocaster-body-design/ Fógra Fender].</ref><ref name="Reuters2026">Nathan Gomes, Nandan Mandayam agus Stephen Nellis, “Fender escalates Stratocaster copyright fight, taking aim at Yamaha”, Reuters, 14 Iúil 2026, nuashonraithe 15 Iúil 2026. [https://www.reuters.com/business/retail-consumer/fender-escalates-stratocaster-copyright-fight-taking-aim-yamaha-2026-07-14/ Léigh an tuairisc].</ref><ref name="EIC2026"/> == Féach freisin == * [[Giotár]] * [[Jimi Hendrix]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fender_Stratocaster Íomhánna agus meáin faoin Fender Stratocaster ar Wikimedia Commons] [[Catagóir:Giotár]] [[Catagóir:Téaduirlisí]] 2xn8csfc9z94sx2ofnduksvk9pdldlp 1330333 1330293 2026-10-21T11:58:58Z Sanduíche de Presunto 78137 Leathnaíodh an t-alt agus feabhsaíodh na foinsí, an stair agus na sonraí faoin dearadh. 1330333 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Fender Stratocaster 004-2.jpg|mion|deas|alt=Giotár leictreach Fender Stratocaster le corp soladach agus trí phiocadóir|Fender Stratocaster a léiríonn dearadh traidisiúnta na samhla.]]Is giotár leictreach le corp soladach é an '''Fender Stratocaster''', a chuir an comhlacht Meiriceánach Fender ar an margadh sa bhliain 1954. Tugtar an '''Strat''' air go minic. Tá dhá ghearradh ar a chorp comhrianaithe, rud a éascaíonn rochtain ar na nótaí arda ar an muineál. Tá trí phiocadóir maighnéadacha agus córas vibrato ar an gcumraíocht thraidisiúnta. Tá an giotár in úsáid i seánraí éagsúla ceoil, go háirithe [[rac-cheol]], blús agus ceol pop, agus bhí baint ag ceoltóirí ar nós Jimi Hendrix agus Eric Clapton lena chlú idirnáisiúnta.<ref name="Smithsonian2024">David Levine, “[https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/stratocaster-became-rock-music-most-iconic-guitar-70-years-ago-180984913/ The Stratocaster Became Rock Music’s Most Iconic Guitar 70 Years Ago]”, ''Smithsonian Magazine'', Meán Fómhair–Deireadh Fómhair 2024.</ref><ref name="Guardian2024">Andy Welch, “[https://www.theguardian.com/music/2024/apr/10/fender-stratocaster-turns-70 ‘With a Strat you can rule the world!’ Nile Rodgers, Bonnie Raitt and John Squire on the electric guitar that changed everything]”, ''The Guardian'', 10 Aibreán 2024.</ref> == Stair == D'fhorbair Leo Fender agus a fhoireann an Stratocaster ag tús na 1950idí. Bhí sé ceaptha mar ghiotár gairmiúil a chuirfeadh tuilleadh roghanna ar fáil do cheoltóirí ná na samhlacha a bhí ag an gcomhlacht cheana féin. Is minic a luaitear an giotáraí Rex Gallion maidir le moltaí faoi chomhrianta an choirp, agus dhear an t-innealtóir Freddie Tavares an cruth a raibh dhá adharc air. Ba é Don Randall, bainisteoir díolacháin Fender, a roghnaigh an t-ainm *Stratocaster*.<ref name="FenderHistory">Jeff Owens, “[https://www.fender.com/articles/behind-the-scenes/the-history-of-the-fender-stratocaster-the-1950s The History of the Fender Stratocaster: The 1950s]”, Fender Musical Instruments Corporation.</ref> Tugadh an Stratocaster isteach in earrach 1954. Bhí sé ar fáil i leagan le córas vibrato agus i leagan gan an córas sin, agus thosaigh an táirgeadh lánscála i mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna.<ref name="FenderHistory"/> Ní raibh an giotár mórán aithne air i dtosach. Tháinig méadú ar a fheiceálacht nuair a bhí an banna The Crickets, faoi cheannas Buddy Holly, ar an gclár teilifíse *The Ed Sullivan Show* an 1 Nollaig 1957. Sheinn Holly ar Stratocaster le linn an léirithe sin, rud a chuir an tsamhail os comhair lucht féachana níos leithne.<ref name="FenderHistory"/> Rinneadh athruithe ar an ionstraim de réir a chéile. I lár 1956, thosaigh Fender ag úsáid fearnóige in áit fuinseoige do chorp an ghiotáir, toisc go raibh an t-adhmad nua níos saoire agus níos éasca le hoibriú leis. In 1959, cuireadh clár méire de rósadhmad ar fáil ar an tsamhail, in áit an chláir mhéire a bhí comhtháite le muineál an ghiotáir. Leanadh den Stratocaster a mhonarú i leaganacha éagsúla, agus athraíodh sonraí an dearaidh agus na gcomhpháirteanna le himeacht ama.<ref name="FenderHistory"/> == Dearadh agus oibriú == Tá corp soladach comhrianaithe ar an Stratocaster, agus dhá ghearradh in aice leis an muineál. Ceapadh na comhrianta chun go mbeadh sé níos compordaí an giotár a choinneáil in aghaidh an choirp, agus éascaíonn na gearrthacha seinm ar na freotaí is airde. Tá an muineál ceangailte den chorp le scriúnna, rud a éascaíonn cóimeáil agus deisiú na huirlise.<ref name="FenderHistory"/><ref name="Guardian2024"/> {| class="wikitable" |+ Príomhghnéithe na cumraíochta traidisiúnta ! Gné !! Cur síos |- | Piocadóirí | Trí phiocadóir maighnéadacha aonchorna.<ref name="FenderHistory"/> |- | Rialtáin | Rialtán toirte amháin agus dhá rialtán toin sa ghnáthshocrú.<ref name="FenderHistory"/> |- | Lasc roghnaithe | Lasc trí sheasamh ar na chéad mhúnlaí; tháinig an lasc cúig sheasamh chun bheith ina ghnáthghné in 1977.<ref name="FenderSelector">Jeff Owens, “[https://www.fender.com/articles/instruments/sounds-aplenty-the-stratocaster-pickup-selector-switch How to Use the Stratocaster Pickup Selector Switch]”, Fender.</ref> |- | Droichead | Córas vibrato ar go leor leaganacha traidisiúnta; tá samhlacha le droichead seasta ann freisin.<ref name="FenderHistory"/><ref name="FenderComparison">Fender Musical Instruments Corporation, “[https://www.fender.com/articles/instruments/stratocaster-or-telecaster-understanding-the-basic-differences Stratocaster or Telecaster: Understanding the Basic Differences]”.</ref> |} Roghnaíonn an lasc na piocadóirí a úsáidtear chun an comhartha leictreach a sheoladh chuig an aimplitheoir. Ar na chéad mhúnlaí, níor roghnaigh an lasc trí sheasamh ach piocadóir amháin ag an am. Fuair giotáraithe amach, áfach, go bhféadfaidís an lasc a choinneáil idir dhá shuíomh chun dhá phiocadóir a úsáid le chéile. Le tabhairt isteach an lasc cúig sheasamh in 1977, bhí na teaglamaí sin níos éasca a roghnú go díreach.<ref name="FenderSelector"/> Athraíonn an córas vibrato teannas na dtéad nuair a bhogtar a luamhán, rud a ligeann don cheoltóir airde na nótaí a ardú nó a ísliú. Úsáideann Fender an téarma *tremolo* chun cur síos a dhéanamh ar an bhfeiste, cé gurb é *vibrato* an téarma ceoil a bhaineann le hathrú airde nóta.<ref name="FenderHistory"/> Ní bhíonn sonraíochtaí comhionanna ag gach Stratocaster. Tá leaganacha ann a bhfuil piocadóirí de chineálacha éagsúla, muiníl de chruthanna éagsúla, droichid sheasta nó córais leictreonacha éagsúla orthu. Tá samhlacha ath-eisiúna ann freisin atá bunaithe ar dhearaí stairiúla, chomh maith le giotáir a forbraíodh i gcomhar le ceoltóirí aonair.<ref name="FenderGuide">Fender Musical Instruments Corporation, “[https://www.fender.com/articles/instruments/fender-stratocaster-buying-guide-7-strat-models-compared Fender Stratocaster Buying Guide: 7 Strat Models Compared]”.</ref> == Úsáid i gceol móréilimh == Tá an Stratocaster in úsáid i seánraí éagsúla, lena n-áirítear rac-cheol, blús, ceol pop agus func. D'úsáid Jimi Hendrix é i gcuid de na léirithe is cáiliúla dá chuid, go háirithe ag féile Woodstock in 1969, nuair a sheinn sé leagan den amhrán náisiúnta Meiriceánach, “The Star-Spangled Banner”. Bhí baint ag ceoltóirí eile, Eric Clapton, Jeff Beck, David Gilmour, Mark Knopfler, Nile Rodgers agus Bonnie Raitt ina measc, leis an tsamhail freisin.<ref name="Smithsonian2024"/><ref name="Guardian2024"/> Bhain ceoltóirí leas as tréithe éagsúla an Stratocaster chun a stíleanna ceoil féin a fhorbairt. Chuidigh a úsáid fhorleathan i rac-cheol agus i gceol pop lena áit a dhaingniú i gcultúr an cheoil ón dara leath den 20ú haois ar aghaidh. Mar gheall ar an líon mór leaganacha atá ar fáil, braitheann fuaim agus mothú gach giotáir ar na piocadóirí, ar na hábhair agus ar dhearadh an mhuiníl agus an droichid.<ref name="Guardian2024"/><ref name="FenderGuide"/> == Díospóid maidir le cruth an choirp == Ar an 22 Nollaig 2025, thug Cúirt Réigiúnach Düsseldorf sa Ghearmáin breithiúnas réamhshocraithe i gcás a bhain le giotáir a raibh cruth coirp cosúil leis an Stratocaster orthu. Mheas an chúirt go raibh an dearadh sonrach a bhí i gceist faoi chosaint chóipchirt faoin dlí Gearmánach, agus chuir sí cosc ar an gcuideachta chosantach na giotáir lena mbaineann a dhíol sa Ghearmáin. Breithiúnas réamhshocraithe a bhí ann, toisc nár chuir an cosantóir freagra ar an gcaingean isteach.<ref name="Judgment2025">Landgericht Düsseldorf, *Versäumnisurteil* an 22 Nollaig 2025, cás 14c O 64/25. [https://recht.nulegal.eu/rechtsprechung/lg-duesseldorf/2025-12-22/14c-o-64-25 Téacs an bhreithiúnais].</ref> Tar éis do Fender toradh an cháis a fhógairt i Márta 2026, thosaigh an comhlacht ag cur fógraí dlíthiúla chuig monaróirí agus miondíoltóirí a bhí ag tairiscint giotáir a mheas sé a bheith róchosúil lena dhearadh. Thuairiscigh Reuters i mí Iúil gur sheol Fender fógra chuig Yamaha agus gur thionscain sé caingean dlí i gcoinne an mhiondíoltóra Ghearmánaigh Thomann, a dhíolann giotáir faoin mbranda Harley Benton. Chuir Thomann in aghaidh éilimh Fender agus d'iarr sé dearbhú nach raibh a chuid táirgí ag sárú chearta an chomhlachta.<ref name="Reuters2026">Nathan Gomes, Nandan Mandayam agus Stephen Nellis, “[https://www.reuters.com/legal/legalindustry/fender-sues-german-retailer-thomann-copyright-dispute-over-stratocaster-2026-07-16/ Fender sues German retailer Thomann in copyright dispute over Stratocaster]”, Reuters, 16 Iúil 2026.</ref> De réir tuairisce ón IP Helpdesk de chuid Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus FBManna, bhí Fender tar éis dul i dteagmháil le thart ar 60 gnólacht faoi Dheireadh Fómhair 2026 agus comhaontuithe a bhaint amach le cuid acu. Deir Fender go bhfuil sé ag iarraidh cóipeanna dlútha dá dhearadh a chosc; tá monaróirí eile ag ceistiú cé chomh fairsing is ceart an chosaint sin a bheith, ós rud é go bhfuil giotáir a bhfuil cruthanna comhchosúla orthu á ndéanamh le blianta fada. Baineann an breithiúnas bunaidh le cás sonrach sa Ghearmáin agus ní hionann é agus cosc ginearálta ar gach giotár a bhfuil cruth cosúil leis an Stratocaster air.<ref name="IPHelpdesk2026">European Innovation Council and SMEs Executive Agency, “[https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/news-events/news/fenders-stratocaster-copyright-dispute-reaches-yamaha-prs-thomann-and-amazon-disney-and-james-2026-10-08_en Fender’s Stratocaster copyright dispute reaches Yamaha, PRS, Thomann and Amazon]”, IP Helpdesk, 8 Deireadh Fómhair 2026.</ref><ref name="Reuters2026"/> == Féach freisin == * [[Giotár]] * [[Jimi Hendrix]] * [[Fender Telecaster|Telecaster]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Catcómhaoin|Fender Stratocaster}} [[Catagóir:Giotár]] [[Catagóir:Téaduirlisí]] eyoaegczf39ou002p3xbtv0bqcijomk 3 128643 1330294 2026-10-20T19:55:24Z Ériugena 188 /* Tá an fómhar fairsing ach níl ann ach meitheal bheag. */ mír nua 1330294 wikitext text/x-wiki == Tá an fómhar fairsing ach níl ann ach meitheal bheag. == Fáilte romhatǃ Tá súil agam go mbeimid in ann bualadh le chéile go luath, chun aithne a chur ar a chéile, ár dtuairimí a roinnt, agus araile.̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:55, 20 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) tad0a9fxopki6j1oygol28y3e581ee4 1330295 1330294 2026-10-20T20:17:44Z Sanduíche de Presunto 78137 /* Tá an fómhar fairsing ach níl ann ach meitheal bheag. */ Freagra 1330295 wikitext text/x-wiki == Tá an fómhar fairsing ach níl ann ach meitheal bheag. == Fáilte romhatǃ Tá súil agam go mbeimid in ann bualadh le chéile go luath, chun aithne a chur ar a chéile, ár dtuairimí a roinnt, agus araile.̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:55, 20 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) :Go raibh maith agat as an bhfáilte chroíúil! Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, agus táim ag foghlaim na Gaeilge le tamall. Tá áthas orm a bheith anseo agus tá súil agam cuidiú leis an meitheal bheag seo.[[Úsáideoir:Sanduíche de Presunto|Sanduíche de Presunto]] ([[Plé úsáideora:Sanduíche de Presunto|plé]]) 20:17, 20 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) 8dbhd2a0h8c0me423d6eykojck9xjen 0 128644 1330296 2026-10-20T22:23:15Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Reáchtáladh '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' i mí Dheireadh Fómhair 2026. {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D'fhógair Príomh-Aire Alberta, Danielle Smith an reifrinn i mí Bhealtaine 2026. Bhí cinneadh á dhéanamh ag pobal an chúige an bhfanfadh siad ina gcuid de Cheanada nó an ngabhfaidís chun cinn le reifreann ar neamhspleáchas ón tír. Bhí roinnt ábhar le socrú ag an vótáil seo, agus an vóta ar reifreann a mbeadh stádas dlí aige...' 1330296 wikitext text/x-wiki Reáchtáladh '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' i mí Dheireadh Fómhair 2026. {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D'fhógair Príomh-Aire Alberta, Danielle Smith an reifrinn i mí Bhealtaine 2026. Bhí cinneadh á dhéanamh ag pobal an chúige an bhfanfadh siad ina gcuid de Cheanada nó an ngabhfaidís chun cinn le reifreann ar neamhspleáchas ón tír. Bhí roinnt ábhar le socrú ag an vótáil seo, agus an vóta ar reifreann a mbeadh stádas dlí aige ar an neamhspleáchas don chúige ar cheann acu. Vótáil siad freisin ar an inimirce go Alberta, rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh agus comhartha aitheantais vótálaithe. Chaith breis is 5.5 milliún duine vóta ar na deich gceist a bhí rompu. Ní raibh ach an ceathrú cuid de phobal vótála Alberta ag iarraidh reifreann ar an neamhspleáchas. Ba mhór an t-údar díomá do na scarúnaithe an tromlach tréan a bhí in aghaidh an reifrinn. Mhaígh ceannairí na gluaiseachta sin nach raibh an "cath" seo thart ná baol air agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Alberta]] [[Catagóir:Stair Cheanada]] [[Catagóir:Reifrinn]] lxevww64zpgi62fwwkbo50hbltslvgy 1330297 1330296 2026-10-20T22:23:48Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[2026 reifreann ar neamhspleáchas Alberta]] go [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026]] 1330296 wikitext text/x-wiki Reáchtáladh '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' i mí Dheireadh Fómhair 2026. {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D'fhógair Príomh-Aire Alberta, Danielle Smith an reifrinn i mí Bhealtaine 2026. Bhí cinneadh á dhéanamh ag pobal an chúige an bhfanfadh siad ina gcuid de Cheanada nó an ngabhfaidís chun cinn le reifreann ar neamhspleáchas ón tír. Bhí roinnt ábhar le socrú ag an vótáil seo, agus an vóta ar reifreann a mbeadh stádas dlí aige ar an neamhspleáchas don chúige ar cheann acu. Vótáil siad freisin ar an inimirce go Alberta, rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh agus comhartha aitheantais vótálaithe. Chaith breis is 5.5 milliún duine vóta ar na deich gceist a bhí rompu. Ní raibh ach an ceathrú cuid de phobal vótála Alberta ag iarraidh reifreann ar an neamhspleáchas. Ba mhór an t-údar díomá do na scarúnaithe an tromlach tréan a bhí in aghaidh an reifrinn. Mhaígh ceannairí na gluaiseachta sin nach raibh an "cath" seo thart ná baol air agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Alberta]] [[Catagóir:Stair Cheanada]] [[Catagóir:Reifrinn]] lxevww64zpgi62fwwkbo50hbltslvgy 1330299 1330297 2026-10-20T22:34:48Z TGcoa 21229 1330299 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Reáchtáladh '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' i mí Dheireadh Fómhair 2026. Tugadh diúltú ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada. [[Íomhá:Alberta Separatist Poster Seba Beach (cropped).jpg|clé|mion|220x220px]] [[Íomhá:'Remain' sign for 2026 Alberta independence referendum, Edmonton, Alberta, 2026-09-24 (cropped).jpg|clé|mion|220x220px]] == Feachtas == D'fhógair Príomh-Aire Alberta, Danielle Smith an reifrinn i mí Bhealtaine 2026. Bhí cinneadh á dhéanamh ag pobal an chúige an bhfanfadh siad ina gcuid de Cheanada nó an ngabhfaidís chun cinn le reifreann ar neamhspleáchas ón tír. Bhí roinnt ábhar le socrú ag an vótáil seo, agus an vóta ar reifreann a mbeadh stádas dlí aige ar an neamhspleáchas don chúige ar cheann acu. Vótáil an pobal freisin ar an inimirce go Alberta, rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh agus comhartha aitheantais vótálaithe. Chaith breis is 5.5 milliún duine vóta ar na deich gceist a bhí rompu. Ní raibh ach an ceathrú cuid de phobal vótála Alberta ag iarraidh reifreann ar an neamhspleáchas. Ba mhór an t-údar díomá do na scarúnaithe an tromlach tréan a bhí in aghaidh an reifrinn. Mhaígh ceannairí na gluaiseachta sin nach raibh an "cath" seo thart ná baol air agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-diultu-tugtha-ag-triur-as-gach-ceathrar-de-phobal-alberta-don-neamhspleachas-o-cheanada/|teideal=An diúltú tugtha ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada|dáta=2026-10-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Alberta]] [[Catagóir:Stair Cheanada]] [[Catagóir:Reifrinn]] p8e2yi3nt7ljs5735tqkg5va7bbjd8a 0 128645 1330298 2026-10-20T22:23:48Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[2026 reifreann ar neamhspleáchas Alberta]] go [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026]] 1330298 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026]] h0dgt3ojc29o4nv5a9vn4hupdkqpa4d 0 128646 1330304 2026-10-20T23:18:22Z Aaronapplis 796 Is bogach ollmhór trópaiceach é an Sudd i an tSúdáin Theas, atá ar cheann de na héiceachórais fionnuisce is mó ar domhan. 1330304 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Sudd swamp.jpg|mion|Bogach Sudd]] Is bogach ollmhór trópaiceach é '''an Sudd''' i [[an tSúdáin Theas]], atá ar cheann de na héiceachórais fionnuisce is mó ar domhan. Tá sé suite in imchuach na [[An Níl Bhán|Níle Báine]], áit a scaipeann an abhainn amach thar thuilemhánna leathana agus a chruthaíonn sí líonra de chainéil, de locháin agus de bhogaigh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Athraíonn méid an tSudd de réir na báistí agus shreabhadh na habhann. Meastar go bhfuil achar thart ar 57,000 ciliméadar cearnach ann, ach is féidir leis an mbogach leathnú go dtí thart ar 90,000 ciliméadar cearnach le linn an tséasúir fhliuch.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá tábhacht mhór éiceolaíoch agus eacnamaíoch leis an Sudd, agus braitheann pobail áitiúla ar a chuid acmhainní nádúrtha dá slí bheatha. == Tíreolaíocht agus hidreolaíocht == Tá an Sudd suite i ndeisceart agus i lár na Súdáine Theas. Cruthaítear é den chuid is mó nuair a shreabhann an Níle Bhán — ar a dtugtar Bahr al-Jabal sa chuid seo dá cúrsa — trí thír-raon íseal, cothrom. Scaipeann an t-uisce amach thar limistéir mhóra agus cruthaítear bogaigh bhuana agus shéasúracha, féarthailte faoi uisce agus coillearnacha tuilemhá.<ref>{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Bíonn méid agus doimhneacht an bhogaigh ag athrú i rith na bliana. Bíonn an t-uisce ag leathnú thar na tuilemhánna nuair a bhíonn an sreabhadh abhann agus an bháisteach ard, agus crapann cuid de na limistéir faoi uisce le linn an tséasúir thirim. Bíonn tionchar ag an bpatrún séasúrach sin ar fhásra, ar ghnáthóga fiadhúlra agus ar na gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl ag na pobail áitiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá ról tábhachtach ag an Sudd i rialú shreabhadh na Níle Báine. Coinníonn an bogach uisce agus cothaithigh, cabhraíonn sé le cáilíocht an uisce a rialú agus cuireann sé moill ar shreabhadh an uisce tríd an gcóras abhann.<ref>{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Fiadhúlra agus bithéagsúlacht == Tá an Sudd ar cheann de na limistéir is tábhachtaí san Afraic ó thaobh na bithéagsúlachta de. Tá gnáthóga éagsúla ann, ó uisce oscailte agus bogaigh bhuana go féarthailte séasúracha agus coillearnacha. Tacaíonn na gnáthóga sin le líon mór speiceas éan, iasc agus mamach.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Balaeniceps rex - Weltvogelpark Walsrode 2010-09-18.jpg|mion|Storc Brógghobach]] I measc na speiceas suntasach sa réigiún tá an leiceach na Níle ''(Kobus megaceros)'', an antalóp kob cluasbhánach ''(Kobus kob thomasi)'', an [[eilifint Afracach]] agus an storc brógghobach ''(Balaeniceps rex)'', éan mór a chónaíonn i mbogaigh. Tá an réigiún tábhachtach freisin d’éin imirceacha a thagann ann chun geimhreadh a chaitheamh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá an Sudd ceangailte le tírdhreach níos leithne mhachairí Jonglei, áit a mbíonn imirce shéasúrach mhór antalóp ar siúl. Tá tábhacht ar leith leis na gluaiseachtaí sin do chaomhnú na fiadhúlra agus do chothabháil na n-éiceachóras féaraigh sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/south-sudan-strengthens-environmental-protection |teideal=South Sudan strengthens environmental protection |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tábhacht do phobail áitiúla == Tá an Sudd ríthábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr na bpobal atá ina gcónaí ann agus timpeall air, go háirithe na Dinka, na Nuer agus na Shilluk. Braitheann go leor daoine ar an iascaireacht, ar an talmhaíocht agus ar an bhfeirmeoireacht beostoic, agus tá tábhacht ar leith ag baint leis na féarthailte a athghineann tar éis tuilte agus báistí.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Soláthraíonn an bogach uisce agus bia do dhaoine agus d’ainmhithe, agus tá luach eacnamaíoch ag baint leis na hacmhainní sin. D’fhéadfadh turasóireacht dúlra agus taighde eolaíoch deiseanna breise a chruthú, ach braitheann a bhforbairt ar shlándáil, ar bhonneagar agus ar bhainistíocht inbhuanaithe. == Caomhnú agus bagairtí == Ainmníodh an Sudd mar shuíomh bogaigh a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta leis faoi Coinbhinsiún Ramsar in 2006.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.ramsar.org/news/sudans-designation-sudd-marshes-world-environment-day-2006 |teideal=Sudan's designation of the Sudd marshes on World Environment Day 2006 |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dáta=14 Meitheamh 2006 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá sé ar Liosta Sealadach Oidhreachta Domhanda [[EOECNA|UNESCO]] freisin, ach ní hionann sin agus a bheith inscríofa go foirmiúil ar Liosta Oidhreachta Domhanda.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá roinnt bagairtí roimh an éiceachóras, lena n-áirítear forbairt ola, póitseáil, brú ar acmhainní nádúrtha agus tionchair an athraithe aeráide. Tá imní ann freisin faoi thionscadail bhonneagair a d’fhéadfadh sreabhadh an uisce agus patrúin na dtuilte a athrú. Ceann de na tionscadail ba shuntasaí ná Canáil Jonglei, a dearadh chun cuid d’uisce na Níle Báine a sheoladh timpeall an bhogaigh agus caillteanais uisce trí ghalú a laghdú. Cuireadh stop leis an obair ar an gcanáil le linn chogadh cathartha na Súdáine in 1983, agus níor críochnaíodh an tionscadal. D’fhéadfadh athrú ar shreabhadh an uisce iarmhairtí suntasacha a imirt ar an mbogach agus ar na pobail a bhraitheann air.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> In 2022, d’fhoilsigh Clár Comhshaoil na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] measúnú ar an Sudd a leag béim ar a luach éiceolaíoch, eacnamaíoch agus cultúrtha, agus ar an ngá atá le bainistíocht chomhtháite chun a acmhainní a chaomhnú.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tagairtí == [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:An tSúdáin Theas]] 9tpdpruwewk6ibyu61xzqurr8hkirwz 1330305 1330304 2026-10-20T23:21:48Z Aaronapplis 796 1330305 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Sudd swamp.jpg|mion|Bogach Sudd]] Is bogach ollmhór trópaiceach é '''an Sudd''' i [[an tSúdáin Theas]], atá ar cheann de na héiceachórais fionnuisce is mó ar domhan. Tá sé suite in imchuach na [[An Níl Bhán|Níle Báine]], áit a scaipeann an abhainn amach thar thuilemhánna leathana agus a chruthaíonn sí líonra de chainéil, de locháin agus de bhogaigh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Athraíonn méid an tSudd de réir na báistí agus shreabhadh na habhann. Meastar go bhfuil achar thart ar 57,000 ciliméadar cearnach ann, ach is féidir leis an mbogach leathnú go dtí thart ar 90,000 ciliméadar cearnach le linn an tséasúir fhliuch.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá tábhacht mhór éiceolaíoch agus eacnamaíoch leis an Sudd, agus braitheann pobail áitiúla ar a chuid acmhainní nádúrtha dá slí bheatha. == Tíreolaíocht agus hidreolaíocht == Tá an Sudd suite i ndeisceart agus i lár na Súdáine Theas. Cruthaítear é den chuid is mó nuair a shreabhann an Níle Bhán — ar a dtugtar Bahr al-Jabal sa chuid seo dá cúrsa — trí thír-raon íseal, cothrom. Scaipeann an t-uisce amach thar limistéir mhóra agus cruthaítear bogaigh bhuana agus shéasúracha, féarthailte faoi uisce agus coillearnacha tuilemhá.<ref>{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Bíonn méid agus doimhneacht an bhogaigh ag athrú i rith na bliana. Bíonn an t-uisce ag leathnú thar na tuilemhánna nuair a bhíonn an sreabhadh abhann agus an bháisteach ard, agus crapann cuid de na limistéir faoi uisce le linn an tséasúir thirim. Bíonn tionchar ag an bpatrún séasúrach sin ar fhásra, ar ghnáthóga fiadhúlra agus ar na gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl ag na pobail áitiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá ról tábhachtach ag an Sudd i rialú shreabhadh na Níle Báine. Coinníonn an bogach uisce agus cothaithigh, cabhraíonn sé le cáilíocht an uisce a rialú agus cuireann sé moill ar shreabhadh an uisce tríd an gcóras abhann.<ref>{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Fiadhúlra agus bithéagsúlacht == Tá an Sudd ar cheann de na limistéir is tábhachtaí san Afraic ó thaobh na bithéagsúlachta de. Tá gnáthóga éagsúla ann, ó uisce oscailte agus bogaigh bhuana go féarthailte séasúracha agus coillearnacha. Tacaíonn na gnáthóga sin le líon mór speiceas éan, iasc agus mamach.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Balaeniceps rex - Weltvogelpark Walsrode 2010-09-18.jpg|mion|Storc Brógghobach]] I measc na speiceas suntasach sa réigiún tá an leiceach na Níle ''(Kobus megaceros)'', an [[antalóp]] kob cluasbhánach ''(Kobus kob thomasi)'', an [[Eilifint na hAfraice|eilifint Afracach]] agus an storc brógghobach ''(Balaeniceps rex)'', éan mór a chónaíonn i mbogaigh. Tá an réigiún tábhachtach freisin d’éin imirceacha a thagann ann chun geimhreadh a chaitheamh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá an Sudd ceangailte le tírdhreach níos leithne mhachairí Jonglei, áit a mbíonn imirce shéasúrach mhór antalóp ar siúl. Tá tábhacht ar leith leis na gluaiseachtaí sin do chaomhnú na fiadhúlra agus do chothabháil na n-éiceachóras féaraigh sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/south-sudan-strengthens-environmental-protection |teideal=South Sudan strengthens environmental protection |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tábhacht do phobail áitiúla == Tá an Sudd ríthábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr na bpobal atá ina gcónaí ann agus timpeall air, go háirithe na Dinka, na Nuer agus na Shilluk. Braitheann go leor daoine ar an iascaireacht, ar an talmhaíocht agus ar an bhfeirmeoireacht beostoic, agus tá tábhacht ar leith ag baint leis na féarthailte a athghineann tar éis tuilte agus báistí.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Soláthraíonn an bogach uisce agus bia do dhaoine agus d’ainmhithe, agus tá luach eacnamaíoch ag baint leis na hacmhainní sin. D’fhéadfadh turasóireacht dúlra agus taighde eolaíoch deiseanna breise a chruthú, ach braitheann a bhforbairt ar shlándáil, ar bhonneagar agus ar bhainistíocht inbhuanaithe. == Caomhnú agus bagairtí == Ainmníodh an Sudd mar shuíomh bogaigh a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta leis faoi Coinbhinsiún Ramsar in 2006.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.ramsar.org/news/sudans-designation-sudd-marshes-world-environment-day-2006 |teideal=Sudan's designation of the Sudd marshes on World Environment Day 2006 |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dáta=14 Meitheamh 2006 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá sé ar Liosta Sealadach Oidhreachta Domhanda [[EOECNA|UNESCO]] freisin, ach ní hionann sin agus a bheith inscríofa go foirmiúil ar Liosta Oidhreachta Domhanda.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá roinnt bagairtí roimh an éiceachóras, lena n-áirítear forbairt ola, póitseáil, brú ar acmhainní nádúrtha agus tionchair an athraithe aeráide. Tá imní ann freisin faoi thionscadail bhonneagair a d’fhéadfadh sreabhadh an uisce agus patrúin na dtuilte a athrú. Ceann de na tionscadail ba shuntasaí ná Canáil Jonglei, a dearadh chun cuid d’uisce na Níle Báine a sheoladh timpeall an bhogaigh agus caillteanais uisce trí ghalú a laghdú. Cuireadh stop leis an obair ar an gcanáil le linn chogadh cathartha na Súdáine in 1983, agus níor críochnaíodh an tionscadal. D’fhéadfadh athrú ar shreabhadh an uisce iarmhairtí suntasacha a imirt ar an mbogach agus ar na pobail a bhraitheann air.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> In 2022, d’fhoilsigh Clár Comhshaoil na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] measúnú ar an Sudd a leag béim ar a luach éiceolaíoch, eacnamaíoch agus cultúrtha, agus ar an ngá atá le bainistíocht chomhtháite chun a acmhainní a chaomhnú.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tagairtí == [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:An tSúdáin Theas]] fs6vn5su2jh1i7xmzm6yrba2p7p6yt1 1330309 1330305 2026-10-21T00:07:05Z Aaronapplis 796 /* Fiadhúlra agus bithéagsúlacht */ 1330309 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Sudd swamp.jpg|mion|Bogach Sudd]] Is bogach ollmhór trópaiceach é '''an Sudd''' i [[an tSúdáin Theas]], atá ar cheann de na héiceachórais fionnuisce is mó ar domhan. Tá sé suite in imchuach na [[An Níl Bhán|Níle Báine]], áit a scaipeann an abhainn amach thar thuilemhánna leathana agus a chruthaíonn sí líonra de chainéil, de locháin agus de bhogaigh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Athraíonn méid an tSudd de réir na báistí agus shreabhadh na habhann. Meastar go bhfuil achar thart ar 57,000 ciliméadar cearnach ann, ach is féidir leis an mbogach leathnú go dtí thart ar 90,000 ciliméadar cearnach le linn an tséasúir fhliuch.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá tábhacht mhór éiceolaíoch agus eacnamaíoch leis an Sudd, agus braitheann pobail áitiúla ar a chuid acmhainní nádúrtha dá slí bheatha. == Tíreolaíocht agus hidreolaíocht == Tá an Sudd suite i ndeisceart agus i lár na Súdáine Theas. Cruthaítear é den chuid is mó nuair a shreabhann an Níle Bhán — ar a dtugtar Bahr al-Jabal sa chuid seo dá cúrsa — trí thír-raon íseal, cothrom. Scaipeann an t-uisce amach thar limistéir mhóra agus cruthaítear bogaigh bhuana agus shéasúracha, féarthailte faoi uisce agus coillearnacha tuilemhá.<ref>{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Bíonn méid agus doimhneacht an bhogaigh ag athrú i rith na bliana. Bíonn an t-uisce ag leathnú thar na tuilemhánna nuair a bhíonn an sreabhadh abhann agus an bháisteach ard, agus crapann cuid de na limistéir faoi uisce le linn an tséasúir thirim. Bíonn tionchar ag an bpatrún séasúrach sin ar fhásra, ar ghnáthóga fiadhúlra agus ar na gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl ag na pobail áitiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá ról tábhachtach ag an Sudd i rialú shreabhadh na Níle Báine. Coinníonn an bogach uisce agus cothaithigh, cabhraíonn sé le cáilíocht an uisce a rialú agus cuireann sé moill ar shreabhadh an uisce tríd an gcóras abhann.<ref>{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Fiadhúlra agus bithéagsúlacht == Tá an Sudd ar cheann de na limistéir is tábhachtaí san Afraic ó thaobh na bithéagsúlachta de. Tá gnáthóga éagsúla ann, ó uisce oscailte agus bogaigh bhuana go féarthailte séasúracha agus coillearnacha. Tacaíonn na gnáthóga sin le líon mór speiceas éan, iasc agus mamach.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Balaeniceps rex - Weltvogelpark Walsrode 2010-09-18.jpg|mion|Storc Brógghobach]] I measc na speiceas suntasach sa réigiún tá an leiceach na Níle ''(Kobus megaceros)'', an [[antalóp]] kob cluasbhánach ''(Kobus kob thomasi)'', an [[Eilifint na hAfraice|eilifint Afracach]] agus an storc [[Bróg-ghob|brógghobach]] ''(Balaeniceps rex)'', éan mór a chónaíonn i mbogaigh. Tá an réigiún tábhachtach freisin d’éin imirceacha a thagann ann chun geimhreadh a chaitheamh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá an Sudd ceangailte le tírdhreach níos leithne mhachairí Jonglei, áit a mbíonn imirce shéasúrach mhór antalóp ar siúl. Tá tábhacht ar leith leis na gluaiseachtaí sin do chaomhnú na fiadhúlra agus do chothabháil na n-éiceachóras féaraigh sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/south-sudan-strengthens-environmental-protection |teideal=South Sudan strengthens environmental protection |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tábhacht do phobail áitiúla == Tá an Sudd ríthábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr na bpobal atá ina gcónaí ann agus timpeall air, go háirithe na Dinka, na Nuer agus na Shilluk. Braitheann go leor daoine ar an iascaireacht, ar an talmhaíocht agus ar an bhfeirmeoireacht beostoic, agus tá tábhacht ar leith ag baint leis na féarthailte a athghineann tar éis tuilte agus báistí.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Soláthraíonn an bogach uisce agus bia do dhaoine agus d’ainmhithe, agus tá luach eacnamaíoch ag baint leis na hacmhainní sin. D’fhéadfadh turasóireacht dúlra agus taighde eolaíoch deiseanna breise a chruthú, ach braitheann a bhforbairt ar shlándáil, ar bhonneagar agus ar bhainistíocht inbhuanaithe. == Caomhnú agus bagairtí == Ainmníodh an Sudd mar shuíomh bogaigh a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta leis faoi Coinbhinsiún Ramsar in 2006.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.ramsar.org/news/sudans-designation-sudd-marshes-world-environment-day-2006 |teideal=Sudan's designation of the Sudd marshes on World Environment Day 2006 |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dáta=14 Meitheamh 2006 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá sé ar Liosta Sealadach Oidhreachta Domhanda [[EOECNA|UNESCO]] freisin, ach ní hionann sin agus a bheith inscríofa go foirmiúil ar Liosta Oidhreachta Domhanda.<ref>{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá roinnt bagairtí roimh an éiceachóras, lena n-áirítear forbairt ola, póitseáil, brú ar acmhainní nádúrtha agus tionchair an athraithe aeráide. Tá imní ann freisin faoi thionscadail bhonneagair a d’fhéadfadh sreabhadh an uisce agus patrúin na dtuilte a athrú. Ceann de na tionscadail ba shuntasaí ná Canáil Jonglei, a dearadh chun cuid d’uisce na Níle Báine a sheoladh timpeall an bhogaigh agus caillteanais uisce trí ghalú a laghdú. Cuireadh stop leis an obair ar an gcanáil le linn chogadh cathartha na Súdáine in 1983, agus níor críochnaíodh an tionscadal. D’fhéadfadh athrú ar shreabhadh an uisce iarmhairtí suntasacha a imirt ar an mbogach agus ar na pobail a bhraitheann air.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> In 2022, d’fhoilsigh Clár Comhshaoil na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] measúnú ar an Sudd a leag béim ar a luach éiceolaíoch, eacnamaíoch agus cultúrtha, agus ar an ngá atá le bainistíocht chomhtháite chun a acmhainní a chaomhnú.<ref>{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Tagairtí == [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:An tSúdáin Theas]] e24gs1xen21lu0jzo5o57oy2nuols75 0 128647 1330306 2026-10-20T23:47:19Z Sanduíche de Presunto 78137 Alt nua faoin Fender Telecaster, lena stair agus a dhearadh. 1330306 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:FenderTelecaster.JPG|mionsamhail|Telecaster American Standard de chuid Fender ó 2008, le corp fuinseoige agus bailchríoch nádúrtha.]] Is samhail de [[Giotár|ghiotár]] leictreach le corp soladach í an '''Fender Telecaster''', a dhear Leo Fender agus a chuir Fender ar an margadh ag tús na 1950idí. D'fhorbair an tsamhail ó na giotáir Esquire agus Broadcaster: bhí glacaire amháin ar an Esquire agus dhá cheann ar an Broadcaster. Ghlac Fender an t-ainm Telecaster in 1951, tar éis agóid faoi ainm an Broadcaster. Bhí sí ar cheann de na chéad ghiotáir leictreacha den chineál seo a táirgeadh agus a díoladh go rathúil ar scála mór. Bhí tóir uirthi i [[Ceol tuaithe|gceol tuaithe Mheiriceá]], agus ina dhiaidh sin úsáideadh í i seánraí éagsúla eile den cheol coitianta.<ref name="Smithsonian">Monica M. Smith, [https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/electric-guitars-long-and-louder-strange-trip-180954193/ “The Electric Guitar's Long (And Louder), Strange Trip”], ''Smithsonian Magazine'', 10 Feabhra 2015 (rochtain 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref><ref name="Fender1950s">Elizabeth Nelson, [https://www.fender.com/articles/behind-the-scenes/a-decade-of-beginnings-fender-in-the-1950s “A Decade of Beginnings: Fender in the 1950s”], Fender, gan dáta luaite (rochtain 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref><ref name="Guardian">John Harris, [https://www.theguardian.com/music/2010/jul/04/fender-telecaster-andy-summers-graham-coxon “Sixty years of the Fender Telecaster”], ''The Guardian'', 4 Iúil 2010 (rochtain 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> == Forbairt agus stair == D'fhorbair Leo Fender agus foireann an chomhlachta Fender an dearadh ag deireadh na 1940idí agus ag tús na 1950idí. Bhí corp cothrom agus tógáil shimplí ar an ngiotár, agus bhí an muineál ceangailte den chorp le scriúnna. D'fhéadfaí na comhpháirteanna a mhonarú ar leithligh agus an muineál a bhaint lena dheisiú nó lena athsholáthar. Chabhraigh an cur chuige modúlach sin leis an dearadh a chur in oiriúint don olltáirgeadh.<ref name="Smithsonian"/><ref name="FenderHistory">Jeff Owens, [https://www.fender.com/articles/behind-the-scenes/the-one-that-started-it-all-a-telecaster-history “The One That Started It All: A Telecaster History”], Fender, gan dáta luaite (rochtain 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref> Tháinig an Esquire, samhail aon-ghlacaire fuaime, ar an margadh in 1950. Ina dhiaidh sin tháinig an Broadcaster, a raibh dhá ghlacaire fuaime ann. In 1951, rinne Gretsch agóid faoin ainm Broadcaster toisc go raibh Broadkaster á úsáid aige mar ainm ar shraith drumaí. Bhain Fender an t-ainm Broadcaster de na lipéid ar feadh tamaill; tugann bailitheoirí an t-ainm ''Nocaster'' ar na giotáir idirthréimhseacha sin, cé nárbh ainm oifigiúil samhla é. Glacadh an t-ainm Telecaster in 1951.<ref name="MusicRadar">Ed Mitchell, [https://www.musicradar.com/news/how-the-fender-telecaster-conquered-country “How the Fender Telecaster conquered country”], ''MusicRadar'', 7 Bealtaine 2020 (rochtain 20 Deireadh Fómhair 2026).</ref><ref name="Fender1950s"/><ref name="Smithsonian"/> == Dearadh == Tá corp soladach adhmaid agus cruth aon-ghearrtha ar an Telecaster thraidisiúnta. Ceanglaítear an muineál den chorp le scriúnna, agus is minic a dhéantar as mailp é. Bíonn dhá ghlacaire fuaime maighnéadacha, lasc roghnaithe trí shuíomh, rialtán toirte agus rialtán toin ar an gcumraíocht thraidisiúnta. Bíonn droichead seasta ar na leaganacha clasaiceacha. Athraíonn ábhair agus comhpháirteanna na sonraíochtaí idir samhlacha agus blianta.<ref name="FenderHistory"/><ref name="MusicRadar"/> Níor fheidhmigh an lasc ná na rialtáin ar an gcaoi chéanna i ngach tréimhse. Athraíodh an chumraíocht in 1952; glacadh leis an socrú a roghnaíonn an glacaire ag an droichead, an glacaire ag an muineál, nó an dá cheann le chéile in 1967.<ref name="FenderHistory"/> == Leaganacha == Choinnigh go leor leaganacha cruth bunúsach na Telecaster ach d'athraigh siad an corp, na glacairí fuaime nó na rialtáin. I measc na leaganacha suntasacha tá an Telecaster Thinline, a tugadh isteach in 1968 agus ar baineadh cuid den adhmad dá chorp chun meáchan a laghdú; leagan Custom, a tháinig ar an margadh in 1959 agus a ndearnadh athdhearadh air in 1972 le glacaire humbucker ag an muineál; agus an Telecaster Deluxe, a tugadh isteach in 1973 le dhá ghlacaire humbucker agus ceann níos mó ar an muineál, cosúil leis an gceann ar an [[Fender Stratocaster|Stratocaster]].<ref name="FenderHistory"/> == Úsáid agus tionchar ceoil == Bhí an Telecaster in úsáid go luath i gceol tuaithe Mheiriceá, go háirithe ag ceoltóirí an luasc-cheoil iartharaigh. Bhí an uirlis lárnach i bhforbairt [[Ceol tuaithe#Fuaim Nashville agus Fuaim Bakersfield|Fuaim Bakersfield]] sna 1950idí déanacha agus sna 1960idí. Bhain Buck Owens, Don Rich agus Merle Haggard úsáid aisti sa stíl seo, a chuir an giotár leictreach chun tosaigh agus a bhí níos géire ó thaobh fuaime de ná cuid den cheol tuaithe ba shéimhe a bhí coitianta i Nashville ag an am.<ref name="MusicRadar"/><ref name="FenderHistory"/> Úsáideadh an Telecaster i seánraí eile freisin. Bhain ceoltóirí [[Rac-cheol|rac-cheoil]] ar nós Keith Richards agus Joe Strummer úsáid aisti, agus bhí baint aici le stíleanna éagsúla den rac-cheol agus leis na gormacha.<ref name="Guardian"/><ref name="MusicRadar"/> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Giotár]] [[Catagóir:Téaduirlisí]] qhnm9mbdmyirm8r5ctsh63kcbcetww0 0 128648 1330316 2026-10-21T07:23:36Z Marcas.oduinn 33120 Síol cruthaithe ó enwiki 1330316 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Linia kontraŭ Cirkulero.svg | mion | upright=1.35 | Geilleagar líneach i gcomórtas le geilleagar ciorclach]] Is samhail eacnamaíoch é '''geilleagar ciorclach''' (GC)<ref name=tearma /><ref name=eafindicators /> chun [[táirgeadh|táirgí]] a roinnt, a ligint ar léas, a [[athúsáid]], a dheisiú, a athchóiriú agus a [[athchúrsáil (fuíoll)|athchúrsáil]], agus dá bharr [[ídiú]] a laghdú agus saolré táirge a leathnú chomh fada agus is féidir.<ref name=ep2015 /><ref name=Iacovidou2021 /><ref name=Kirchherr2017 /> Is é mar aidhm ag an samhail ná dul i ngleic le dúshláin domhanda amhail is [[athrú aeráide]], [[caillteanas bithéagsúlachta]], [[dramhaíl]] agus [[truailliú]]. Is iad a leanas na trí príomhphrionsabail atá ag teastáil chun geilleagar ciorclach a chur i bhfeidhm:<ref name=eafmeaning /> * dramhaíl agus truailliú a dhearadh amach * táirgí agus ábhair a athúsáid * córais nádúrtha a athbheochan [[Íomhá:The Circular Economy concept.png | mion | upright=1.35 | '' Le geilleagar ciorclach, in ionad rudaí a chur amú, déantar iad a athchúrsáil.<ref name=Geissdoerfer2020 />]] == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=tearma>{{lua idirlín | url = https://www.tearma.ie/q/geilleagar%20ciorclach/ga/ | teideal = Geilleagar ciorclach | foilsitheoir = [[téarma.ie]] | dátarochtana = 20-10-2026}}</ref> <ref name=eafindicators>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators | teideal = Circularity Indicators | work = www.ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2019-03-14 | archive-date=2019-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190731195422/https://www.ellenmacarthurfoundation.org/resources/apply/circularity-indicators}}</ref> <ref name=ep2015>{{lua idirlín | dáta = 2015-02-12 | teideal = Circular economy: definition, importance and benefits - European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20151201STO05603/circular-economy-definition-importance-and-benefits | dátarochtana =2021-10-07 | work = europarl.europa.eu | teanga =en }}</ref> <ref name=Iacovidou2021>{{cite journal | last1=Iacovidou | first1=Eleni | last2=Hahladakis | first2=John N. | last3=Purnell | first3=Phil | title=A systems thinking approach to understanding the challenges of achieving the circular economy | journal=Environmental Science and Pollution Research | date=2021 | volume=28 | issue=19 | pages=24785–24806 | doi=10.1007/s11356-020-11725-9 | pmid=33289042 | pmc=8144154 |doi-access=free | bibcode=2021ESPR...2824785I}}</ref> <ref name=Kirchherr2017>{{cite journal | last1=Kirchherr | first1=Julian | last2=Reike | first2=Denise | last3=Hekkert | first3=Marko | title=Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions | journal=Resources, Conservation and Recycling | date=2017 | volume=127 | pages=221–232 | doi=10.1016/j.resconrec.2017.09.005 | doi-access=free | bibcode=2017RCR...127..221K}}</ref> <ref name=eafmeaning>{{lua idirlín | url = https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/concept | teideal = What is the meaning of a circular economy and what are the main principles? | work = ellenmacarthurfoundation.org | dátarochtana = 2023-04-23}}</ref> <ref name=Geissdoerfer2020>{{cite journal | last=Geissdoerfer, M., Pieroni, M.P., Pigosso, D.C., Soufani, K. | title=Circular business models: A review | url=https://orbit.dtu.dk/files/222423121/1_s2.0_S0959652620337860_main.pdf | journal=Journal of Cleaner Production | year=2020 | volume=277 | article-number=123741 | doi=10.1016/j.jclepro.2020.123741 | bibcode=2020JCPro.27723741G | s2cid=225282542}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Geilleagar]] h563kwspcjpx7tka2hdm7u8kd5aakxw 0 128649 1330323 2026-10-21T09:46:57Z Sanduíche de Presunto 78137 Alt nua faoi ghiotár Fender Jazzmaster. 1330323 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí}} [[Íomhá:Fender Jazzmaster.jpg|mion|alt=Giotár leictreach Fender Jazzmaster le corp neamhshiméadrach agus dhá phiocadóir|Giotár leictreach Fender Jazzmaster.]] Is samhail de [[giotár leictreach]] é an '''Fender Jazzmaster''' a thug an comhlacht Meiriceánach [[Fender]] isteach sa bhliain 1958. Dearadh é ar dtús mar ghiotár ardleibhéil do ghiotáraithe snagcheoil, ach níor bhain sé an tóir amach sa seánra sin a raibh Fender ag súil leis. Ina ionad sin, ghlac ceoltóirí an cheoil surf, an phunc-cheoil agus an rac-cheoil mhalartaigh leis, agus tá baint ar leith aige le ceol indie agus shoegaze freisin.<ref name="Hunter">Dave Hunter, [https://www.guitarworld.com/features/fender-75-years-jazzmaster The origins of the Fender Jazzmaster, from surf supremo to alternative hero], ''Guitar World'', 17 Meán Fómhair 2021.</ref><ref name="Bacon">Tony Bacon, [https://reverb.com/au/news/a-timeline-of-fender-jazzmasters A Timeline of Fender Jazzmasters], ''Reverb'', 31 Lúnasa 2023.</ref> == Príomhghnéithe == {| class="wikitable" |+ Saintréithe an bhunleagain ! Gné !! Sonraí |- | Déantóir || [[Fender]]<ref name="Bacon"/> |- | Cineál || Giotár leictreach coirp sholadaigh |- | Bliain a tugadh isteach || 1958<ref name="Hunter"/> |- | Líon sreang || 6 |- | Piocadóirí || Dhá phiocadóir corna aonair leathana |- | Fad scála || 25.5 orlach (648 mm) |- | Rialuithe fuaime || Ciorcad luaidhe agus ciorcad rithime |- | Droichead agus vibrato || Droichead ar snámh agus córas vibrato |} == Dearadh agus oibriú == Bhí corp neamhshiméadrach ag an Jazzmaster, agus bhí cruth na coime deartha chun an giotár a dhéanamh níos compordaí agus é á sheinm ina shuí. Bhí sé ar cheann de na dearaí ba shainiúla i raon Fender ag an am. Bhí a dhá phiocadóir corna aonair níos leithne ná na piocadóirí a bhí ar roinnt samhlacha eile de chuid an chomhlachta, agus bhí siad ceaptha chun fuaim shainiúil, sách te agus iomlán a chruthú.<ref name="Hunter"/><ref name="Bacon"/> Gné thábhachtach den dearadh ab ea an córas rialaithe fuaime. Bhí dhá chiorcad ar leith ar an mbunleagan: an ciorcad luaidhe (''lead'') agus an ciorcad rithime (''rhythm''). Rialaíodh an ciorcad luaidhe leis na rialuithe toirte agus tóine ar an gcorp íochtarach, agus d'fhéadfaí ceann amháin den dá phiocadóir nó an dá cheann a roghnú. Bhí rialuithe ar leith don toirt agus don tón ar an gciorcad rithime, a d'úsáid piocadóir an mhuiníl amháin agus a sholáthair fuaim níos dorcha agus níos séimhe. D'fhéadfaí aistriú idir an dá chiorcad le lasc sleamhnáin.<ref name="Owens">Jeff Owens, [https://www.fender.com/articles/behind-the-scenes/jazz-bomb-surf-staple-indie-icon-a-jazzmaster-history Jazz Bomb. Surf Staple. Indie Icon: A Jazzmaster History], ''Fender''.</ref> Bhí droichead ar snámh agus córas vibrato ar an ngiotár freisin. Leis an luamhán vibrato, d'fhéadfadh an ceoltóir athruithe rialaithe a dhéanamh ar airde na nótaí. Bhí buntáistí ag baint leis an socrú seo, ach bhí deacrachtaí áirithe aige freisin: mar shampla, d'fhéadfadh na sreanga sleamhnú amach as claiseanna sháinniú an droichid dá mbuailfí ró-chrua iad. Athraíodh socruithe an droichid agus codanna eile den uirlis ar roinnt leaganacha agus ar ghiotáir a rinneadh a mhodhnú ina dhiaidh sin.<ref name="Owens"/><ref name="Bacon"/> == Stair == === Bunús agus teacht chun cinn === Thug Fender an Jazzmaster isteach in 1958 mar ghiotár suaitheanta an chomhlachta, agus é ag iarraidh níos mó giotáraithe snagcheoil a mhealladh chuig a chuid uirlisí coirp sholadaigh. Bhí súil ag an gcomhlacht go mbeadh a dhearadh nua-aimseartha agus a raon rialuithe ina rogha tharraingteach ar na giotáir choirp fholmha a bhí coitianta i measc ceoltóirí snagcheoil. Níor ghlac an lucht éisteachta sin go forleathan leis an tsamhail, áfach.<ref name="Hunter"/><ref name="Brakes">Rod Brakes, [https://www.guitarplayer.com/gear/fender-jazzmaster The History of the Fender Jazzmaster], ''GuitarPlayer'', 5 Bealtaine 2023.</ref> Ag deireadh na 1950idí agus i dtús na 1960idí, fuair an Jazzmaster lucht leanúna i measc ceoltóirí an cheoil surf, go háirithe i gCalifornia. Bhí ton na bpiocadóirí agus éifeachtaí an chórais vibrato oiriúnach do na pasáistí séiseacha agus do na sleamhnuithe airde nótaí a bhí ina ngnéithe den seánra sin. Bhí an grúpa The Ventures ar cheann de na bannaí a bhain úsáid luath as an uirlis, agus lean ceoltóirí surf eile a sampla.<ref name="Hunter"/> D'fhan an Jazzmaster i raon táirgí Fender tar éis don chéad bhorradh faoin gceol surf dul i léig. Mar sin féin, tháinig laghdú ar a fheiceálacht sna 1970idí, nuair a bhí tóir ag dul i méid ar ghiotáir agus ar phiocadóirí de chineál eile. Bhí an tsamhail níos saoire le ceannach ar an margadh athláimhe ná roinnt giotáir Fender eile, áfach, agus chuir sin lena tarraingteacht i measc ceoltóirí a bhí ag obair lasmuigh den phríomhshruth.<ref name="Hunter"/> Chuir Fender deireadh le táirgeadh an Jazzmaster sa bhliain 1980. Sa bhliain 1986, thug Fender Japan leagan seanré den tsamhail ar ais ar an margadh, bunaithe ar an dearadh ó 1962. Bhí an leagan Seapánach ar a dtugtar JM66 ar díol go dtí 2015, agus díoladh leagan Meiriceánach ath-eisiúna den Jazzmaster '62 go dtí 1999. Lean leaganacha ath-eisiúna agus samhlacha modhnaithe eile iad sna blianta ina dhiaidh sin.<ref name="Owens"/><ref name="Bacon"/> == Úsáid i gceol móréilimh == Cé nár tháinig an rath a bhí beartaithe ar an Jazzmaster i measc ghiotáraithe snagcheoil, bhain ceoltóirí rac-cheoil agus ceoil mhalartaigh úsáid as ar bhealaí éagsúla. Sna 1970idí, bhí an uirlis le feiceáil i measc ceoltóirí punc agus new wave, lena n-áirítear Tom Verlaine de chuid Television agus Elvis Costello. I ndeireadh na 1980idí agus sna 1990idí, ghlac ceoltóirí rac malartach agus indie leis arís.<ref name="Hunter"/> I measc na gceoltóirí a bhain úsáid shuntasach as an Jazzmaster bhí Thurston Moore agus Lee Ranaldo de chuid Sonic Youth, J Mascis de chuid Dinosaur Jr., Kevin Shields agus Bilinda Butcher de chuid My Bloody Valentine, agus Robert Smith de chuid The Cure. Bhain roinnt acu leas as na féidearthachtaí a chuir an córas rialaithe agus an dearadh ar fáil chun athruithe a dhéanamh ar a gcuid giotáir. I gcás Sonic Youth, rinneadh modhnuithe ar na piocadóirí agus ar an droichead, agus thug na hathruithe sin raon fuaimeanna níos leithne don uirlis.<ref name="Hunter"/><ref name="Owens"/> Mar thoradh ar an úsáid a bhain ceoltóirí de sheánraí éagsúla as, tá an Jazzmaster aitheanta ní hamháin mar cheann de ghiotáir shainiúla Fender, ach mar uirlis a bhfuil baint aici le forbairt an cheoil surf, an phunc-cheoil agus an rac-cheoil mhalartaigh chomh maith.<ref name="Bacon"/> == Féach freisin == * [[Giotár]] * [[Fender Stratocaster]] * [[Fender Telecaster]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Catcómhaoin|Fender Jazzmaster}} [[Catagóir:Giotár]] [[Catagóir:Téaduirlisí]] g9mqbbzlkgvfuiofa5qa011ryfzmoix 0 128650 1330325 2026-10-21T10:13:52Z Aaronapplis 796 nua - teanga a labhraítear í in Esuaitíní agus i gcodanna den Afraic Theas. 1330325 wikitext text/x-wiki Is teanga [[Bantúigh|Bantú]] de chuid an bhrainse Nguni de theaghlach na dteangacha Nígir-Chongólacha í an '''Suaisis''' (ar a dtugtar '''siSwati''' freisin). Labhraítear í go príomha in [[Ríocht Esuaitíní|Esuaitíní]] agus i gcodanna den [[Afraic Theas]]. Tá sí ar cheann de theangacha oifigiúla Esuaitíní, in éineacht leis an [[An Béarla|mBéarla]], agus tá stádas oifigiúil aici san Afraic Theas freisin. Is í an tSuaisis príomhtheanga mhuintir na [[Suasaigh|Suasaí]] (''emaSwati''), agus úsáidtear í sa saol laethúil, san oideachas, sna meáin agus i gcúrsaí rialtais. Tá dlúthghaol aici le teangacha eile de chuid an ghrúpa Nguni, go háirithe an [[Súlúis]] agus an [[An Chóisis|Cóisis]]. Cé go bhfuil cosúlachtaí suntasacha eatarthu, tá tréithe foghraíochta agus gramadaí dá cuid féin ag an tSuaisis. Úsáidtear an [[aibítir Laidineach]] chun an teanga a scríobh. Tá sí á múineadh i scoileanna agus úsáidtear í i réimse foilseachán agus acmhainní oideachais. Tá ról lárnach aici i bhféiniúlacht chultúrtha mhuintir na Suasaí agus i saol sóisialta agus cultúrtha Esuaitíní. {{síol-tír-af}} [[Catagóir:Ríocht Esuaitíní]] [[Catagóir:Teangacha]] [[Catagóir:An Afraic Theas]] ru0oe93xu5h0l1kvpkbk3uhaa1ljy3e 0 128651 1330328 2026-10-21T10:35:46Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Comhluadar]] go [[Comhluadar (eagraíocht)]] 1330328 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Comhluadar (eagraíocht)]] 7p8cg5p1ksf6oflg7wclgry6vpf128o 1330329 1330328 2026-10-21T10:37:22Z TGcoa 21229 Removed redirect to [[Comhluadar (eagraíocht)]] 1330329 wikitext text/x-wiki {{Idirdhealú}} * [[Comhluadar (muintir)]] * [[Comhluadar (eagraíocht)]] ta65769r8fsrp9grf91g000lcta1neq 0 128652 1330330 2026-10-21T10:37:58Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Teaghlach]] 1330330 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Teaghlach]] 7uolw2jb4swjfbv0afv3gmm84x46huj