Uicipeid gdwiki https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Meadhan Sònraichte Deasbaireachd Cleachdaiche Deasbaireachd a' chleachdaiche Uicipeid An deasbaireachd aig Uicipeid Faidhle Deasbaireachd an fhaidhle MediaWiki Deasbaireachd MediaWiki Teamplaid Deasbaireachd na teamplaid Cobhair Deasbaireachd na cobharach Roinn-seòrsa Deasbaireachd na roinn-seòrsa TimedText TimedText talk Mòideal Deasbaireachd mòideil Event Event talk 0 1898 583042 573008 2026-06-07T21:05:31Z Akerbeltz 52 /* Ceanglaichean a-mach */ 583042 wikitext text/x-wiki {{Beathach | AINM_BEATHACH = Sionnach | DEALBH = Vulpes vulpes sitting.jpg | TEASCA_DEILBH = Sionnach (''Vulpes vulpes'') | REGNUM = [[Animal]]ia | PHYLUM = [[Chordata]] | CLASSIS =[[Mammal]]ia | ORDO = [[Carnivora]] | FAMILIA = [[Canidae]] | GENUS = ''[[Vulpes]]'' | SPECIES = '''''V. vulpes''''' | AINM_1 = | AINM_1_EILE = | AINM_2 = | AINM_2_EILE = | AINM_SAIDHEANS = ''Vulpes vulpes'' | IOMRADH = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | AINMEAN_EILE = | AINM_GÀIDHLIG =Madadh-ruadh }} Tha an '''sionnach'''<ref name="anseotal">[http://www.anseotal.org.uk An Seotal]: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015</ref> ([[iolra]]: sionnaich) 'na [[sineach|shineach]] ann an teaghlach nan con, ([[Laideann]]: ''Vulpes vulpes''). Theirear am '''madadh-ruadh''' ris agus ann an sgeulachdan à [[beul-aithris]], canar '''Gille-nan-car''' ris cuideachd. Tha a dhath donn, a bheul biorach, a chluasan àrd agus dìreach, agus earball fada dosach, agus breac. 'S e 'cuilean sionnaich' a chanas ri sionnach òg.<ref name="anseotal"/> == Àite-còmhnaidh == Tha an toll sam bheil e a' gabhail còmhnaidh am bitheanta fon [[talamh]] no ann an sgeirean [[creag|chreag]]. == Beathachadh == 'S e is [[biadh]] dhan t-sionnach, a' [[maigheach|mhaigheach]], an [[coineanach|coinean]], [[cearc]]an agus [[eunlaith]] de gach seòrsa. Ithidh e mar an ceudna [[famh|faimh]], [[radan]]an, agus [[luch]]an; agus tha e ro dhèidheil air [[ubhal|ùbhlan]] agus air gach gnè meas. == Gnàthachadh == Chan fhàg an sionnach a [[garadh|gharadh]] gu feasgar; agus an sin thèid e a-mach air feadh nan coilltean agus an fhearainn airson cobhartaich, agus fanaidh e a-muigh gu madainn. Ged a tha e ro dhìobhalach am measg eunlaith agus uan, tha e a' dèanamh feum mòr le bhith a' cur às do iomadh creutair millteach agus gràineil. Ann an [[Iapan]], measar mar Dhiadhachd an fhogharaidh e, beathach a tha a' dìon bàrr an [[rus|ruis]]. Tha an sionnach ro innleachdach a chum breith air a chobhartach, agus chum a nàimhdean a sheachnadh. Tha seo cho aithnichte do gach neach is gun abrar mar ghnàth-fhacal ri duine carach agus cuilbheartach, "Gum bheil e cho seòlta ris an t-sionnach." 'S iomadh sgeul a dh'innsear mu thimcheall an t-sionnaich agus mu thimcheall nan innleachdan a tha e a' gnàthachadh a mhealladh a nàimhdean. Ann an iomadh àite den domhain, tha an sionnach a' toirt mòr-shùgradh agus aighear do luchd-seilg. Chasgadh [[ruaig an t-sionnaich]] ann an [[Alba]] ann an 2002, agus ann an [[Sasann]] 's a' [[A' Chuimrigh|Chuimrigh]] air Gearran 18, 2005. Roimhe sin ann an Sasann, bhiodh na sealgairean a' marcachd an dèidh an t-sionnaich, agus ga ruagadh le [[cù|madaidhean]]; ach is tric a sgìthicheas e na coin, na h-[[each|eich]] agus na [[sealgair]]ean; agus faodaidh e bhith, an dèidh dhaibh a leantainn car leth-cheud mìle, gun toir e an car asta mu dheireadh - gun ruig e ionad falach èiginn, agus gun tèarainn e a bheatha. == Abairtean mu dheidhinn Sionnaich == * ''Cho seòlta ri Sionnach''. * ''Cho carach ris a' mhadadh ruadh''. * ''Caoidh an t-sionnaich air a' chaora mhairbh, nach do rug i an t-uan mun do dh' fhalbh i''. * ''Is math an latha a nì a' madadh-ruadh searmoin''. ==Iomraidhean== <references/> == Ceanglaichean a-mach == * {{ iomradh iris | iris = [[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]] | ceann-là = 1894-07-21 | ceann-là_inntrigidh = 2023-01-26 | àireamh = 3 | url = https://leabharlann.smo.uhi.ac.uk/_tasg-lann/mactalla/vol3/03/03.jpg | duilleagan = 3 | tiotal = An Sionnach | sloinneadh = Neo-ainmeach }} * [http://www.faclair.com/ViewDictionaryEntry.aspx?ID=212336F669F8539EA32E540CE9FB2BAA Dwelly-d] {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Mamalan]] teulqn67yy2u0fq0v39hrpzmvogbx56 0 1900 583045 576220 2026-06-07T21:05:58Z Akerbeltz 52 583045 wikitext text/x-wiki {{Beathach | AINM_BEATHACH = Cù | DEALBH = Border Collie 600.jpg | TEASCA_DEILBH = | REGNUM = [[Animal]]ia | PHYLUM = [[Chordata]] | CLASSIS =[[Mammal]]ia | ORDO = [[Carnivora]] | FAMILIA = [[Canidae]] | GENUS = ''[[Canis]]'' | SUBSPECIES = ''C. l. familiaris'' | SPECIES = ''C. lupus'' | AINM_SAIDHEANS = ''Canis lupus familiaris'' | IOMRADH = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | AINMEAN_EILE = | AINM_GÀIDHLIG = }} Tha an '''cù''' ([[Laideann]]: ''Canis lupus familiaris'', [[Cuimris]]: ''ci'') na [[sineach|shineach]] feòil-itheach anns an òrdugh [[Carnivora]], a tha cumanta mar [[peata|pheata]], beathach seilg agus beathach obrach. Tha an dlùth-cheangal eadar daoine agus coin air maireachdainn co-dhiù 17,000 bliadhnaichean; their cuid "an co-cheangail" ris an dàimh seo. Is fhada bho bha daoine dhen bheachd gur h-ann bho [[faol|mhadaidhean-allaidh]] a thàinig an gnè ''Canis familiaris''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2498669.stm BBC news ]</ref>. Tha iomadach seòrsa is briod de choin; faic mar eisimpleir an diofar eadar an [[Chihuahua (cù)|Chihuahua]] beag biodach agus an [[Irish Wolfhound]], neo eadar na diofar seòrsaichean abhagan agus am miol-chù. Tha gaoisid dhen a h-uile seòrsa is [[dath]] orra eadar dubh is geal, ruadh, riabhach, liath is donn. Tha coin, mar a tha daoine, nam beathaichean sòisealta, agus tha sin a' cur an cèill carson a tha iad cho math gu trèanadh, cho spòrsail, agus carson a tha iad cho comhfhurtail am measg daoine. Tha ceann math orra, le cuimhne a mhaireas fada, agus comas aca iad a bhith glè luath-aireach ann an cuid a shuidheachdain; tha sin gam fàgail glè fheumail do mhac an duine. Ged-tà tha cuid de chultaran, m.e. [[Islam]], a' smaoineachadh gur e rud salach grànta a tha anns a' chù. Ann an cultaran eile, thèid an ithe. == Abairtean mu dheidhinn coin == * ''Am Fear a bhios air dheireadh, bidh na coin comaidh ris.'' * ''Cho sgìth ri seann chù.'' * ''Cho math ris a' chù!'' * ''Cho cam ri cù a' muin san t-sneachd.'' [[Faidhle:Bearded Collie 600.jpg|right|200px|thumb]] [[Faidhle:Cairn-Terrier-Garten1.jpg|right|200px|thumb]] [[Faidhle:Golden Retriever standing Tucker.jpg|right|200px|thumb]] [[Faidhle:ScottishTerrier.jpg|right|200px|thumb]] == Faclair nan Coin == * [[Albanais]] - ''ham, ham'' * [[Arabais]] - ''haw, haw'' * [[Armenis]] - ''haf, haf'' * [[Beurla]] - ''woof woof''; ''ruff ruff''; ''bow-wow'' * [[Bulgàiris]] - ''bau-bau'' (''бау-бау''); ''jaff, jaff'' (''джаф-джаф'') * [[Catalanais]] - ''bup, bup'' * [[Coreanais]] - ''mŏng, mŏng'' (멍멍) {{IPA|[mʌŋmʌŋ]}} * [[Danmhairgis]] - ''vov, vov'' * [[Duitis]] - ''waf, waf;'' ''woef, woef'' (co-ghuthach ri ''woof woof'') * [[Eabhra]] - ''hav, hav'' (הב‮–‬הב) * [[Eadailtis]] - ''bau, bau'' * [[Esperanto]] - ''boj, boj'' * [[Estonais]] - ''auh, auh'' * [[Fionnlannais]] - ''hau, hau;'' ''vuh, vuh'' * [[Frangais]] - ''ouah, ouah;'' ''ouaf, ouaf'' * [[Gearmailtis]] - ''wuff, wuff;'' ''wau, wau'' * [[Greugais]] - ''gav, gav'' * [[Hindis]] - ''bho, bho'' (भो-भो) * [[Iapanais]] - ''wan, wan'' (ワンワン) * [[Indonais]] - ''guk, guk'' * [[Islandais]] - ''voff, voff'' * [[Latbhianis]] - ''vau, vau'' * [[Lithuanian language|Lithuanian]] - ''au, au'' * [[Lochlannais]] - ''voff, voff'' * [[Persis]] - ''vogh, vogh''‮(‬وغوغ‮)‮ ‬‬ * [[Pòlais]] - ''hau, hau'' * [[Portagailis]] - ''au, au'' * [[Romanais]] - ''ham, ham'' or ''hau, hau'' * [[Ruisis]] - ''gav, gav'' (''гав-гав'') * [[Searbais]] - ''av, av'' (ав-ав) * [[Seicis]] - ''haf, haf'' * [[Sìonais]] - ''wang, wang'' * [[Spàinntis]] - ''jau-jau;'' ''guau, guau'' * [[Suainis]] - ''voff, voff;'' ''vov, vov'' * [[Thai language|Thai]] - ''hoang, hoang'' * [[Turcais]] - ''hav, hav'' * [[Ungairis]] - ''vau, vau'' == Ceanglaichean == * [[Landseer]] * [[Talamh-an-Èisg (Cù)]] == Ceanglaichean a-mach (Gàidhlig) == * [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/bheataireachd/ Bheataireachd san Eilean Sgitheanach] * [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/35378489 BBC Naidheachdan 2016-01-21: Cogadh nan Con san Aghaidh Mhòir] ''(aithris bhideo air réisean Husky, 1:35)'' * [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/35828259 BBC Naidheachdan 2016-03-16: Meanbh-sgealb nan coin] ''(aithris bhideo 1:59) - feumaidh meanbh-sgealb a-nis bhith anns gach cù ann am Breatainn'' * [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/35976770 BBC Naidheachdan 2016-04-06: Comharrachadh nan Con] ''(aithris bhideo 2:11)'' * [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/38181878 BBC Naidheachdan 2016-12-02: Rabhadh mu chuileanan aig àm na Nollaige] ''(aithris-bhideo 2:02)'' == Iomradh == <references/> {{DEFAULTSORT:Cu}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Mamalan]] [[Roinn-seòrsa:Peataichean]] q70mg25a9of8rui965c2asy42kcihfo 0 3332 583047 552861 2026-06-07T22:55:42Z ~2026-33710-68 32588 /* */ 583047 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} Ghairmeadh Rìgh [[Alba]] dheth '''Seumas IV''' nuair a chaidh athair, [[Seumas III Alba|Seumas III]], a mharbhadh le cuilbheirt às dèidh [[Blàr Allt nan Seileach|Bhlàr Allt nan Seileach]], [[11 an t-Ògmhios]] [[1488]]. Bha Seumas, mas fhìor, aig ceann nan reubaltach a rinn [[ar-a-mach]] an aghaidh athar, ged nach robh e ach na ghille òg san àm. A-riamh bhon uair sin gu latha a bhàis, chaith Seumas IV crios-iarrainn trom mu chneas, mar nàdar de aithreachas.<ref name="BBC">{{iomradh lìon | url = http://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/james_iv/ | tiotal = BBC - Scotland's History - James IV, King of Scots | foillsichear = BBC | ceann-là_inntrigidh = 2018-05-28}}</ref> Is fhada bho bha eachdraichean dhen bharail gur h-e a bu chomasaiche dhe na rìghrean [[Rìghrean na h-Alba#Na Stiùbhartaich|Stiùbhartach]], agus shoirbhich le Alba fo riaghladh. Stèidhich e oilthigh leighis ann an [[Obar Dheathain]], agus bhrosnaich e malairteachd is na h-ealain; bha e fhèin ionnsaichte is iomadach cànan aige, [[Gàidhlig]] nam measg. Tha cuid a' cumail a-mach gur e Seumas IV Rìgh mu dheireadh na h-Alba aig an robh[[Gàidhlig|Ghàidhlig]] fhileanta. Tha fios againn gun robh Gàidhlig aige bhon fhianais a dh'fhàgadh le fear [[Pedro Ayala]], an [[tosgair]] Spàinnteach - uime sin, 's e Seumas am fear mu dheireadh air a bheil fios le cinnt againn, ged a tha cuid eile ag ràdh gun do bhruidhinn [[Seumas V Alba|Seumas V]] i. Ach Gàidhlig ann no às, 's e Seumas IV a chuir às do [[Thighearnas nan Eilean]] ann an [[1493]]; bha an tighearnas air fàs ro chumhachdach, chun na h-ìre far an do chuir e an rìgh fhèin gu dùbhlan. Bha e a' mhiannachadh gum biodh sìth eadar Alba is Sasainn; air an dòigh sin phòs e Mairead Tudor, nighean [[Rìgh Eanraig VII Shasainn|Eanraig VII]], ann an [[1503]] - thuirte "pòsadh a' chluarain san ròs" ris a' phòsadh seo. Ach bhris cogadh a-mach a-rithist eadar an dà dhùthaich, agus chaidh Seumas IV a mharbhadh a' sabaid aig ceann airm, latha [[Blàr Flodden]] ([[9 an t-Sultain]] [[1513]]), batail mòr an ceann a tuath Shasainn an aghaidh nan Sasannach. Bha e mar amas aige cuideachadh a thoirt do na Fraingich, oir bha cogadh ann eadar [[an Fhraing]] agus [[Sasainn]] aig an àm.<ref name="BBC"/> Dh'fhàgadh a mhac [[Seumas V Alba|Seumas V]] na rìgh, ged nach robh e ach bliadhna a dh'aois. Dh'fhosgail seo an doras gu amannan glè dhoirbh airson Alba. [[Faidhle:Seumas IV Alba.jpg|thumb|'''Seumas Stiùbhart, ceathramh Rìgh Seumas Alba''' (neach-ealain: gun urra)]] == Iomraidhean == <references/> {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Daoine à Alba]] 0kilfv6u6qvkdd7o91g7lkgfnqqmopk 0 3732 583048 579052 2026-06-08T11:39:56Z Makenzis 19092 583048 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:Juventus FC - logo black (Italy, 2020).svg|thumb|right|Ìomhaigh Juventus]] 'S e sgioba [[ball-coise]] [[an Eadailt|Eadailteach]] bho [[Torino]] a tha ann an '''Juventus'''. 'S e "Juventus" am facal [[Laideann]] airson "Ògalachd". 'S e Juventus an sgioba is buadhaicheal ann an eachdraidh ball-coise Eadailteach agus 's iad aon de na sgiobannan is motha agus beartach anns an t-saoghal. Chaidh Juventus a stèidheachadh ann an 1897. Tha iad suidhichte ann an [[Turin]] agus 's e ''la Vecchia Signora'', no ''an Sean Bhoireannach'', am far-ainm aig an sgioba. 'S ann an [[Serie B]] a tha Juventus a cluich an-dràsta (seusan 2006/2007) ged a chrìochnaich iad anns a chiad àite ann an [[Serie A]] an-uiridh - chaidh an cuir sìos oir bha iad (còmhla ri [[Fiorentina]], [[Lazio]], [[A.C. Milan]] ) ciontach de choirbteachd. Tha an sgioba air buaidh a dhèanamh air [[Serie A]] 31 turas agus an [[Coppa Italia]] 10 thurais. Tha Juventus air barrachd gheamannan a bhuannachadh na sgioba sam bi eile Eadailteach. Ann an [[Co-fharpaisean Ball-coise Eòrpach|Co-fharpaisean Eòrpach]] tha iad air trì [[Cupa UEFA|Cupanan UEFA]] agus dà [[Cupa na Roinn Eòrpa|Chupa na Roinn Eòrpa]] a bhuannachadh. [[Roinn-seòrsa:Ball-coise]] [[Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise]] [[Roinn-seòrsa:Ball-coise Eadailteach]] [[Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Eadailteach]] dwcqf8wl9gp8z84kfy2qo95kx5hq6ss 0 4234 583043 579779 2026-06-07T21:05:40Z Akerbeltz 52 583043 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:Canis lupus laying in grass.jpg|thumb|right|Faol-chù]] Tha '''faol''' (neo '''madadh-allaidh''', '''gladaman''' ⁊c), (''Canis lupus''), na [[mamal|mhamal]] glè mhòr a tha na fheòil-itheach, san òrdugh [[Carnivora]]. Bha iad cumanta ann an Alba aig aon am. Tha an aon sinnsearachd aig [[cù|a' chù]] agus aig an fhaol. == Ceanglaichean a-mach == * [https://web.archive.org/web/20070630140616/http://www.sinapu.org/Pages/Wolf/Wolf_Main.htm Sinapu] * [https://web.archive.org/web/20060208181130/http://www.wolf.org/wolves/index.asp International Wolf Center] * [http://www.missionwolf.com/ Mission: Wolf] * [https://web.archive.org/web/20060612212601/http://canids.org/SPPACCTS/greywolf.htm Canids.org] * [http://www.wolfpark.org Wolf Park] * [https://web.archive.org/web/20210123015636/http://www.iberianature.com/material/wolf.html The Iberian Wolf] * [https://web.archive.org/web/20070929095703/http://www.enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&searchText=gray%20wolf&curGroupID=5&lgfromWhere=&curPageNum=1 Species Overview at Enature.com] * [https://web.archive.org/web/20060612210554/http://www.nwf.org/wildlife/graywolf/ The National Wildlife Federation] * [https://web.archive.org/web/20080217032829/http://clickforwolves.com/ Click for Wolves] * [http://www.defenders.org/wildlife/new/wolves.html Defenders of Wildlife] [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Mamalan]] cuv0sh939hpctfo19pbedgtfsbq8xaa 0 4423 583046 532005 2026-06-07T21:06:04Z Akerbeltz 52 583046 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:WestHighlandWhiteTerrier.JPG|250px|thumb|right|Abhag]] 'S e '''abhag''' seòrsa de [[cù|chù]] beag èasgaidh. [[Roinn-seòrsa:Coin]] 119o119lxqc4xqa0b39rjnk5r8d9qps 0 10087 583033 560687 2026-06-07T19:07:27Z Ziv 29800 ([[c:GR|GR]]) [[File:LIE Vaduz COA.svg]] → [[File:LIE Vaduz COA HistLex.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]]) 583033 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Vaduz | | LÙIREACH = LIE Vaduz COA HistLex.svg | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Liechtenstein-Vaduz.svg | DÙTHAICH = [[Liechtenstein]] | CEÀRN = | SGÌRE = | LEUD = 47°08′ Tuath | ASTAIR = 9°31′ Ear | FARSAINGEACHD = 17.3 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 5143 | BLIADHNA = 2005 | FÒN = (+359) 02 | DUILLEAG = [http://www.vaduz.li www.vaduz.li] }} Tha ''' Vaduz ''' na [[prìomh-bhaile|phrìomh-bhaile]] ann an [[Liechtenstein]]. Tha Vaduz 77km air falbh bho [[Zürich]] ([[An Eilbheis]]), 627km bhon [[An Roimh]] ([[An Eadailt]]), 527km bho [[Vienna]] ([[An Ostair]]) agus 660km bho [[Berlin|Bherlin]] [[A' Ghearmailt]]).<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> == Aistean co-cheangailte == * [[Prìomh-Bhailtean]] == Iomraidhean == <references/> [[Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa]] [[Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa]] [[Roinn-seòrsa:Liechtenstein]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] gopvy7pk1kf3x7d3dvq3bh7bn7585mj 0 32394 583044 550592 2026-06-07T21:05:50Z Akerbeltz 52 583044 wikitext text/x-wiki = Teaghlach Canidae - ([[Beurla]]: [[Dog]]s) = == Subfamily [[Caninae]] == === Tribe [[Canini]] – ([[Beurla]]: [[True dog]]s) === ==== Gnè ''[[Canis]]'' ==== * [[faol]], [[faol-chù]], [[sitheach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis lupus]]'') ([[Beurla]]: [[Gray wolf]]) ** [[cù]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis lupus familiaris]]'') ([[Beurla]]: [[dog|Domestic dog]]) ** ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis lupus dingo]]'') ([[Beurla]]: [[Dingo]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis latrans]]'') ([[Beurla]]: [[Coyote]], [[prairie wolf]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis simensis]]'') ([[Beurla]]: [[Ethiopian wolf]], [[Abyssinian wolf]], [[simien fox]], [[simien jackal]]) * [[seacal]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis aureus]]'') ([[Beurla]]: [[Golden jackal]]) * [[seacal]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis adustus]]'') ([[Beurla]]: [[Side-striped jackal]]) * [[seacal]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Canis mesomelas]]'') ([[Beurla]]: [[Black-backed jackal]]) ==== Gnè ''[[Cuon]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Cuon alpines]]'', ''[[Canis alpinus]]'') ([[Beurla]]: [[Dhole]], [[Asian wild dog]]) ==== Gnè ''[[Lycaon (Gnè)|Lycaon]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycaon pictus]]'') ([[Beurla]]: [[African wild dog]], [[African hunting dog]]) ==== Gnè ''[[Atelocynus]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Atelocynus microtis]]'') ([[Beurla]]: [[Short-eared dog]]) ==== Gnè ''[[Cerdocyon]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Cerdocyon thous]]'') ([[Beurla]]: [[Crab-eating fox]]) ==== Gnè ''[[Dusicyon]]'' [[extinction|†]] ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Dusicyon australis]]'' [[extinction|†]]) ([[Beurla]]: [[Falkland Island wolf]], [[Falklands wolf]]) ==== Gnè ''[[Lycalopex]] (Pseudalopex)'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycalopex culpaeus]]'') ([[Beurla]]: [[Culpeo]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycalopex fulvipes]]'') ([[Beurla]]: [[Darwin's fox]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycalopex griseus]]'') ([[Beurla]]: [[South American gray fox]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycalopex gymnocercus]]'') ([[Beurla]]: [[Pampas fox]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycalopex sechurae]]'') ([[Beurla]]: [[Sechura fox]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Lycalopex vetulus]]'') ([[Beurla]]: [[Hoary fox]]) ==== Gnè ''[[Chrysocyon]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Chrysocyon brachyurus]]'') ([[Beurla]]: [[Maned wolf]]) ==== Gnè ''[[Speothos]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Speothos venaticus]]'') ([[Beurla]]: [[Bush dog]]) === Tribe [[Vulpini]] - ([[Beurla]]: [[True fox]] === ==== Gnè ''[[Vulpes]]'' ==== * [[sionnach an t-sneachda]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes lagopus]]'') ([[Beurla]]: [[Arctic fox]]) * [[madadh-ruadh]], [[an-chù]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes vulpes]]'') ([[Beurla]]: [[Red fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes velox]]'') ([[Beurla]]: [[Swift fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes macrotis]]'') ([[Beurla]]: [[Kit fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes corsac]]'') ([[Beurla]]: [[Corsac fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes chama]]'') ([[Beurla]]: [[Cape fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes pallida]]'') ([[Beurla]]: [[Pale fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes bengalensis]]'') ([[Beurla]]: [[Bengal fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes ferrilata]]'') ([[Beurla]]: [[Tibetan sand fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes cana]]'') ([[Beurla]]: [[Blanford's fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes rueppelli]]'') ([[Beurla]]: [[Rüppell's fox]]) * [[sionnach]], [[balgair]], [[seannach]] ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Vulpes zerda]]'') ([[Beurla]]: [[Fennec fox]]) ==== Gnè ''[[Urocyon]]'' (2 Mya to present) ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Urocyon cinereoargenteus]]'') ([[Beurla]]: [[Gray fox]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Urocyon littoralis]]'') ([[Beurla]]: [[Island fox]]) * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Urocyon sp.]]'') ([[Beurla]]: [[Cozumel fox]]) * '''[[Basal Caninae]]''') ==== Gnè ''[[Otocyon]]'' (probably a vulpine close to ''[[Urocyon]]'') ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Otocyon megalotis]]'') ([[Beurla]]: [[Bat-eared fox]]) ==== Gnè ''[[Nyctereutes]]'' ==== * ([[Laideann]] neo saidheansail: ''[[Nyctereutes procyonoides]]'') ([[Beurla]]: [[Raccoon dog]]) {{commonscat|Canidae|Cù (Canidae)}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] eebnbtnignvq9uw7q4zom7tx5oaxmjd 0 41691 583018 2026-06-07T14:01:58Z Akerbeltz 52 Chaidh duilleag le "Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]]" a chruthachadh 583018 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] oxmeuqvkmfnhjfcb788j1ygkpav2h6t 583019 583018 2026-06-07T14:08:26Z Akerbeltz 52 583019 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. ==Litreachas eile== Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 61to3jd4ze2srl5jqinx633rryyjxr5 583020 583019 2026-06-07T14:09:19Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583020 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 17346wy4mcciql90k4wz8u49dbufxr0 583021 583020 2026-06-07T14:14:01Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583021 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] pdm8rb6rxtw6kfte9fmc0zumor8m8hi 583022 583021 2026-06-07T14:16:57Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583022 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|Luath aig J. M. Barrie]] [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] tpbqu0etufg1z3drhwq3vuc685pd9sa 583023 583022 2026-06-07T14:17:07Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583023 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 9rslcffyra8b2wqigm0gsqmu731jd9h 583024 583023 2026-06-07T14:20:45Z Akerbeltz 52 583024 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] jnq1cobxf3pohj92myj8l70mxzpmkgq 583025 583024 2026-06-07T14:39:12Z Akerbeltz 52 /* Sgeulachdan na Fèinn */ 583025 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{cite web |url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf}}</ref> ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] qr0jsbpue6crcdhyiz1bdyvyzsvb89r 583026 583025 2026-06-07T14:39:35Z Akerbeltz 52 /* Eile */ 583026 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{cite web |url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf}}</ref> ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] fmi13q2eqj8b4kvu8i44tcch396d1rk 583027 583026 2026-06-07T14:42:10Z Akerbeltz 52 /* Sgeulachdan na Fèinn */ 583027 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 an t-Ògmhios 2026}}</ref> ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] di4l54gkd01b9hkyqxwptsxb6qryx9i 583028 583027 2026-06-07T14:42:23Z Akerbeltz 52 /* Sgeulachdan na Fèinn */ 583028 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Bha cù ionmhainn aig [[Raibeart Burns]] air an robh Luath agus a chaidh a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] m2e3d3gxydszft057lx4oewko5z971m 583029 583028 2026-06-07T14:51:07Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583029 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: "After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang."<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] gm0nxmkhky5llg0bjh46xnlbbqn7h44 583030 583029 2026-06-07T18:47:08Z Akerbeltz 52 583030 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' … ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' … ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: "After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang."<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 4or79w78s9i8la2ru51nblti837sxpi 583031 583030 2026-06-07T18:47:20Z Akerbeltz 52 /* Sgeulachdan na Fèinn */ 583031 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: "After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang."<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] rijc089t6rypj0i2l6u0lrmuh6pvhc0 583032 583031 2026-06-07T18:48:25Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583032 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|left|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: "After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang."<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786. Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall. Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 6t6is1atcpg6abwsf5z9qep0ob3lsah 583034 583032 2026-06-07T20:55:10Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583034 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|left|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: ''After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang.''<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: "I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed." [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] n1e97mx6yyejjrsbs2pj8mbc4dpslw7 583035 583034 2026-06-07T20:56:07Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583035 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|left|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: ''After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang.''<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>*{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 a tha, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] gucwa9mizwthatt7wfxwf0wzwx0bwk7 583036 583035 2026-06-07T20:58:52Z Akerbeltz 52 /* Eile */ 583036 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|left|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Thuirt e na leanas mu ainm a' choin: ''After some dog in Highland sang was made langsyne - gud kens hoo lang.''<ref name="Forbes 1905">{{cite book |last=Robert Forbes |first=Alexander |date=1905 |title=Gaelic names of beasts (mammalia), birds, fishes, insects, reptiles, etc. |url=https://archive.org/details/gaelicnamesofbea00forbuoft/page/384 |location= |publisher=Edinburgh Oliver and Boyd |page=226, 384-385 |isbn= |access-date=17 Mar 2025}}</ref> Chaidh an cù aige a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath, "a rhyming ranting, raving billie," a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>*{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 0e3hgy1zdhvwb7bfupujd12ldqcp5xo 583037 583036 2026-06-07T21:03:09Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583037 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|left|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Chaidh Luath aigesan a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath is a tha a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] ::''…The first I'll name, they ca'd him Caesar,'' ::''Was keepit for His Honor's pleasure: '' ::''His hair, his size, his mouth, his lugs, '' ::''Shew'd he was nane o' Scotland's dogs; '' ::''But whalpit some place far abroad, '' ::''Whare sailors gang to fish for cod. '' ::''His locked, letter'd, braw brass collar '' ::''Shew'd him the gentleman an' scholar; '' ::''But though he was o' high degree, '' ::''The fient a pride, nae pride had he; '' ::''But wad hae spent an hour caressin, '' ::''Ev'n wi' al tinkler-gipsy's messin: '' ::''At kirk or market, mill or smiddie, '' ::''Nae tawted tyke, tho' e'er sae duddie, '' ::''But he wad stan't, as glad to see him, '' ::''An' stroan't on stanes an' hillocks wi' him. '' ::''The tither was a ploughman's collie'' ::''A rhyming, ranting, raving billie, '' ::''Wha for his friend an' comrade had him, '' ::''And in freak had Luath ca'd him, '' ::''After some dog in Highland Sang,'' ::''Was made lang syne, - Lord knows how lang. '' ::… Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>*{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] qrgtghdme5p1h4yn3bm3p6bprt5sg4n 583038 583037 2026-06-07T21:03:20Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583038 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Chaidh Luath aigesan a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath is a tha a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] ::''…The first I'll name, they ca'd him Caesar,'' ::''Was keepit for His Honor's pleasure: '' ::''His hair, his size, his mouth, his lugs, '' ::''Shew'd he was nane o' Scotland's dogs; '' ::''But whalpit some place far abroad, '' ::''Whare sailors gang to fish for cod. '' ::''His locked, letter'd, braw brass collar '' ::''Shew'd him the gentleman an' scholar; '' ::''But though he was o' high degree, '' ::''The fient a pride, nae pride had he; '' ::''But wad hae spent an hour caressin, '' ::''Ev'n wi' al tinkler-gipsy's messin: '' ::''At kirk or market, mill or smiddie, '' ::''Nae tawted tyke, tho' e'er sae duddie, '' ::''But he wad stan't, as glad to see him, '' ::''An' stroan't on stanes an' hillocks wi' him. '' ::''The tither was a ploughman's collie'' ::''A rhyming, ranting, raving billie, '' ::''Wha for his friend an' comrade had him, '' ::''And in freak had Luath ca'd him, '' ::''After some dog in Highland Sang,'' ::''Was made lang syne, - Lord knows how lang. '' ::… Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>*{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 5bxjjll2sbkgqt7oah0ouygerscn1el 583039 583038 2026-06-07T21:03:55Z Akerbeltz 52 /* Litreachas eile */ 583039 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== ===Raibeart Burns=== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Chaidh Luath aigesan a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath is a tha a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] ::''…The first I'll name, they ca'd him Caesar,'' ::''Was keepit for His Honor's pleasure: '' ::''His hair, his size, his mouth, his lugs, '' ::''Shew'd he was nane o' Scotland's dogs; '' ::''But whalpit some place far abroad, '' ::''Whare sailors gang to fish for cod. '' ::''His locked, letter'd, braw brass collar '' ::''Shew'd him the gentleman an' scholar; '' ::''But though he was o' high degree, '' ::''The fient a pride, nae pride had he; '' ::''But wad hae spent an hour caressin, '' ::''Ev'n wi' al tinkler-gipsy's messin: '' ::''At kirk or market, mill or smiddie, '' ::''Nae tawted tyke, tho' e'er sae duddie, '' ::''But he wad stan't, as glad to see him, '' ::''An' stroan't on stanes an' hillocks wi' him. '' ::''The tither was a ploughman's collie'' ::''A rhyming, ranting, raving billie, '' ::''Wha for his friend an' comrade had him, '' ::''And in freak had Luath ca'd him, '' ::''After some dog in Highland Sang,'' ::''Was made lang syne, - Lord knows how lang. '' ::… ===J. M. Barrie=== Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>*{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] hm3aqfeopyljxlmak3guk8196f5rj7t 583040 583039 2026-06-07T21:04:04Z Akerbeltz 52 /* J. M. Barrie */ 583040 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== ===Raibeart Burns=== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Chaidh Luath aigesan a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath is a tha a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] ::''…The first I'll name, they ca'd him Caesar,'' ::''Was keepit for His Honor's pleasure: '' ::''His hair, his size, his mouth, his lugs, '' ::''Shew'd he was nane o' Scotland's dogs; '' ::''But whalpit some place far abroad, '' ::''Whare sailors gang to fish for cod. '' ::''His locked, letter'd, braw brass collar '' ::''Shew'd him the gentleman an' scholar; '' ::''But though he was o' high degree, '' ::''The fient a pride, nae pride had he; '' ::''But wad hae spent an hour caressin, '' ::''Ev'n wi' al tinkler-gipsy's messin: '' ::''At kirk or market, mill or smiddie, '' ::''Nae tawted tyke, tho' e'er sae duddie, '' ::''But he wad stan't, as glad to see him, '' ::''An' stroan't on stanes an' hillocks wi' him. '' ::''The tither was a ploughman's collie'' ::''A rhyming, ranting, raving billie, '' ::''Wha for his friend an' comrade had him, '' ::''And in freak had Luath ca'd him, '' ::''After some dog in Highland Sang,'' ::''Was made lang syne, - Lord knows how lang. '' ::… ===J. M. Barrie=== [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>*{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] ss02bijqmu510shhycos4qajgy6iwiv 14 41692 583041 2026-06-07T21:05:08Z Akerbeltz 52 Chaidh duilleag le "[[Roinn-seòrsa:Mamalan]]" a chruthachadh 583041 wikitext text/x-wiki [[Roinn-seòrsa:Mamalan]] jyizartm7sw1pjx3vt0fzybkbrooydr