Uicipeid gdwiki https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Meadhan Sònraichte Deasbaireachd Cleachdaiche Deasbaireachd a' chleachdaiche Uicipeid An deasbaireachd aig Uicipeid Faidhle Deasbaireachd an fhaidhle MediaWiki Deasbaireachd MediaWiki Teamplaid Deasbaireachd na teamplaid Cobhair Deasbaireachd na cobharach Roinn-seòrsa Deasbaireachd na roinn-seòrsa TimedText TimedText talk Mòideal Deasbaireachd mòideil Event Event talk 0 1901 583305 581992 2026-07-24T05:59:09Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583305 wikitext text/x-wiki {{Eileamaid |eileamaid=Gualan |Samhla=C |Dealbh=Graphite-and-diamond-with-scale.jpg |Glacadh=Graifit agus daoimean |At-num=6 |Group=14 |Period=2 |Block=p |Sort=Neo-mheatailtean |Color=Gun [[dath]] / Dubh |At-mass = 12.0096–12.0116 <ref>{{iomradh lìon | url = https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm | tiotal = Atomic weights of the elements 2019 | ceann-là_inntrigidh = 2020-06-12 | foillsichear = Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights | ceann-là = 2019 }}</ref> |At-config=[He] 2s² 2p² |Ox-num=–4, 0, +2, '''+4''' |1-ion-pot= 1086.46 |2-ion-pot= 2352.65 |3-ion-pot= 4620.50}} Is e [[eileamaid cheimigeach]] a tha ann an '''gualan''',<ref>{{iomradh lìon | url = http://faclair.info/ViewEntry.aspx?ID=5C78CCF358DAA7ABA088A10BCD8C0113 | tiotal = Dictionary Detail - carbon | foillsichear = Am Faclair Beag | ceann-là_inntrigidh =2017-05-29}}</ref> no '''carbon'''<ref>{{iomradh lìon | url = http://www.anseotal.org.uk/results.jsp?query=carbon | tiotal = carbon | foillsichear = An Seotal | ceann-là_inntrigidh = 2017-05-29 }}</ref> le samhla '''C''' agus àireamh atamach 6. 'S e an siathamh eileamaid air a' [[clàr pillteach|chlàr pillteach]] agus is e [[neo-mheatailt]] a th' ann. Is e an ceathramh eileamaid nas cumanta anns [[grian|a' ghrian]] a tha ann an carbon.<ref name="NaturesBB">{{cite book|author=Emsley, John|year=2001|title=Nature's Building blocks|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b5w6|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-850341-5}}</ref> == Cruthan == Bidh gualan a' nochdadh ann an dà dhòigh gu nàdarrach, [[graifit]] is [[daoimean]]. Ann an daoimeanan tha a h-uile atam gualain ceangailte ri ceithir ataman eile ann an structar ceithir-shliosnach agus sin as coireach tha daoimeanan glè chruaidh. Chan eil eileagtronan saor ann agus mar sin 's e còmhdach-dealain a tha anns an daoimean. Cruaidh is gu bheil daoimean, tha graifit maoth is e co-dhèanta a fhillidhean anns a bheil a h-uile atam ceangailte ri trì ataman eile is eileagtron saor aig gach atam. 'S urrainn do na fillidhean a shleamhnachadh air muin a chèile is sin as coireach tha e maoth is 's e stuth-giùlain a tha ann air sgàth nan eileagtronan saora.<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zspxdxs/revision/2 | tiotal = Diamond and Graphite - Giant covalent substances | foillsichear = BBC Bitesize | ceann-là_inntrigidh = 2020-06-12 }}</ref> Tha e ri fhaotainn cuideachd gu innealta ann an cruth air a bheil [[fullerene]] a chaidh a lorg ann an sùith ann an 1985 aig [[Oilthigh Rice]] le [[Harry Kroto]], [[Richard Smalley]] is [[Robert Curl]]. 'S ann a mhoileciuilean cruinn a tha na fullerenes co-dhèanta, mar as àbhaist 60 ataman.<ref>{{iomradh iris | url = https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbm.2017.0003 | tiotal = Sir Harold Walter Kroto. 7 October 1939 — 30 April 2016 | doi = 10.1098/rsbm.2017.0003 | ainm = Anthony C. | sloinneadh = Legon | iris = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | ceann-là = 2017 | leabhar = 63 | duilleagan = 413-442 | ceann-là_inntrigidh = 2020-06-12 }}</ref> == Eachdraidh shaidheansail == Ann an [[1772]], dhearbhaich [[Antoine Lavoisier]] gur an aon rud a bha ann daoimean agus gual-fhiodha. Ann an [[1779]], dhearbhaich [[Carl Wilhelm Scheele]] gur an aon rud a bha ann graifit agus gual-fhiodha. Ann an [[1789]], liostaich Antoine Lavoisier carbon mar eileamaid. == Cleachdaidhean == Tha gualan ga chleachdadh airson lùtha, mar eisimpleir o ghual no bho ghual-fhiodha. Chan eil mòran achaidhean-guail air a' Ghàidhealtachd seach aon faisg air [[Machaire Shanais]] a dhùin ann an 1967<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.nmrs.org.uk/mines-map/coal-mining-in-the-british-isles/argyll/ | tiotal = Argyllshire Coal | foillsichear = Northern Mine Research Society | ceann-là_inntrigidh = 2020-06-12 }}</ref> agus fear eile ann am [[Brùra]] a dhùin ann an 1974.<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.nmrs.org.uk/mines-map/coal-mining-in-the-british-isles/brora/ | tiotal = Brora Coalfield | foillsichear = Northern Mine Research Society | ceann-là_inntrigidh = 2020-06-12 }}</ref> Tha tasgadh nàdarra de ghraifit ann am Borrowdale, Cumbria. Chaidh an graifit seo a chleachdadh airson caoraich a chomharradh agus molldairean mus deach gnìomhachais peansail a stèidheachadh air anns an 19mh linn.<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.bgs.ac.uk/research/ukgeology/england/borrowdale.html | tiotal = Cool Graphite &#124; Borrowdale, Lake District | foillsichear = British Geological Survey | ceann-là_inntrigidh = 2020-06-12 }}</ref> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{Commons|Carbon|Gualan}} * [https://web.archive.org/web/20240524105448/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/C/key.html Carbon air Webelements] (Beurla) {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Eileamaidean]] [[Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean]] fesviwq2vkbtvbt4t7clsgahuidamp8 0 35612 583302 568052 2026-07-23T14:52:27Z Nordat 29006 ArXiv logo 2022.svg 583302 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:ArXiv logo 2022.svg|thumb|Suaicheantas ArXiv]] 'S e ionad-tasgaidh dhe ro-chlò-bhualaidhean dealain no "clò-bhualaidhean-d" (''e-prints'') a th' ann an '''arXiv''' far am faighear inntrigeadh air loidhne air aistidhean saidheansail air [[matamataig]], [[fiosaigs]], [[reul-eòlas]], [[coimpiutaireachd]], [[bith-eòlas]] uimhireil, [[stadastaireachd]] agus [[ionmhas]] uimhireil. Chaidh arXiv.org a stèidheachadh 14 dhan Lùnastal 1991 agus bha corr is leth-mhillean aiste ann aig an 3mh dhen Dàmhair 2008<ref>{{Iomradh lìon|url=https://arxiv.org/abs/1108.2700|tiotal=It was twenty years ago today …|ceann-là=2011-08-13|ceann-là_inntrigidh=|sloinneadh=Ginsparg|ainm=Paul}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.library.cornell.edu/content/online-scientific-repository-hits-milestone|title=Online Scientific Repository Hits Milestone – With 500,000 Articles, arXiv Established as Vital Library Resource|date=October 3, 2008|publisher=News.library.cornell.edu|accessdate=July 21, 2013}}</ref> agus ràinig e millean aiste aig deireadh 2014.<ref>{{Iomradh iris|sloinneadh=Vence|ainm=Tracy|tiotal=One Million Preprints and Counting: A conversation with arXiv founder Paul Ginsparg|url=http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/41677/title/Q-A--One-Million-Preprints-and-Counting/|iris=The Scientist|ceann-là=2014-12-29|ceann-là_inntrigidh=}}</ref> == Iomraidhean == {{reflist}} [[Roinn-seòrsa:Eòlas]] d7lrxccu9jl4l2hq6ei5kxm8875l6hd 0 38626 583303 583160 2026-07-23T21:27:00Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583303 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} 'S e [[neach-malairt]] agus [[neach-poileataigs]] à [[Innis Tìle]] a th' ann am '''Bjarni Benediktsson'''.<ref>[https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=652 Alþingi]</ref> Rugadh e air [[26 am Faoilleach]] [[1970]] ann an [[Reykjavík]] ach tha e a' fuireach a-nis ann an [[Garðabær]].<ref>[https://web.archive.org/web/20200924162230/https://www.dv.is/fokus/folk/2017/01/15/svona-bua-radherrarnir/ DV]</ref> Bha [[bràthair-seanar]] Bhenediktsson, air an robh [[Bjarni Benediktsson (1908)|Bjarni Benediktsson]] ([[1908]] - [[1970]]) cuideachd na neach-poileataigs.<ref>[https://web.archive.org/web/20181122053041/http://www.borgarskjalasafn.is/desktopdefault.aspx/tabid-3881 Borgarskjalasafn]</ref> Tha Benediktsson na bhall [[Sjálfstæðisflokkurinn]] ([[Gàidhlig]]: ''Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd''), a' chiad fhòrsa poileataigeach as motha san [[Alþingi]], agus a tha san [[riaghaltas]] ann an co-bhann còmhla ri [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð]] agus [[Framsóknarflokkurinn]]. Chaidh a thaghadh dhan [[Alþingi]] airson a' chiad turais ann an [[2003]]. Bha Benediktsson na ''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|fhorsætis­ráð­herra]]'' ([[Gàidhlig]]: [[Prìomh-mhinistear]]) eadar [[Am Faoilleach]] [[2017]] agus [[An t-Samhain]] 2017. Fhuair e a chuid [[foghlam|foghlaim]] aig [[Menntaskólinn í Reykjavík]] agus [[Oilthigh Innis Tìle]] ([[Innis-Tìlis]]: ''Háskóli Íslands''). Tha Benediktsson pòsta aig Þóra Margrét Baldvinsdóttir agus tha ceathrar chloinne aca còmhla. Bha Benediktsson na chathraiche air dà chompanaidh - N1 agus BNT - anns na [[bliadhna|bliadhnaichean]] [[2005]] - [[2008]] ac leig e dheth na dreuchdan cathraiche seo a bh'aige às deidh tuiteam a' bhanca ann an Innis Tìle as t-fhoghar [[2008]] oir bha e a' faireachdainn gu robh cruaidh fheum aige air sgarradh a dhèanamh eadar na bha e an sàs ann am [[malairt]] agus [[poileataigs]]. Às deidh an tuiteam sin, a thug staing gu math doirbh air [[eaconomaidh]] Innise Tìle, rinn a' Chomataidh Sgrùdaidh sgrùdadh air cia mheud BP a fhuair iasad de chòrr air ceud millean krónur bho 2005 gu ruige tuiteam nam bancaichean san Dàmhair 2008. Thàinig gu bàrr gu robh fiachan de 174 millean aig Benediktsson. Stèidhich Benediktsson a' chompanaidh far-oirthir Falson & co anns [[Na h-Eileanan Sheiseall]] ann an [[2006]]. Bha a' chompanaidh sin a' riaghladh na bha Benediktsson a' cur ri pròiseactan thogalaichean ann an [[Dubai]].<ref>[https://web.archive.org/web/20200205152419/https://offshoreleaks.icij.org/stories/bjarni-benediktsson Offshore Leaks]</ref> Air sgàth sin, San t-Sultain 2017 thuirt [[Björt framtíð]] gum fàgadh iad an co-bhanntachd anns an robh iad le Sjálfstæðisflokkurinn agus [[Viðreisn]]. Mar thoradh air an sin, bhris caibineat Bhjarni Bhenediktsson agus chaidh taghadh tràth a dhèanamh. Ann an [[2015]], nochd aoidion dàta gu robh Benediktsson air a bhith na neach-cleachdaidh clàraichte air an làrach-lìn Ashley Madison, a tha na làrach-lìn airson daoine pòsta no daoine ann an dàimhean a tha a' gabhail ri [[Adhaltranas|adhaltrachd]]. Chaidh Benediktsson a chlàradh an sin fon ainm-cleachdaidh "IceHot1".<ref>[https://www.visir.is/g/2015150839870 Visir]</ref> Thuirt Benediktsson agus Baldvinsdóttir gu bheil iad air an clàradh còmhla air an lìon dìreach airson [[spòrs]]. ==Cabineit Bhenediktsson== Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineit fhad 's a bha Benediktsson os cionn an riaghaltais.<ref>[https://web.archive.org/web/20191218203719/https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/2017/01/11/Raduneyti-Bjarna-Benediktssonar/ Stjórnarraðið]</ref> Bhuinneadh iad uile gu [[Björt framtíð]], Sjálfstæðisflokkurinn, agus [[Viðreisn]]: *Bjarni Benediktsson: Prìomhaire *[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]: [[Àiteachas]] agus [[Iasgach]] *[[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]]: [[Turasachd]], Gnìomhachas agus Ùr-ghnàthachadh *[[Benedikt Jóhannesson]]: Ionmhais agus [[Eaconomaidh]] *[[Sigríður Á. Andersen]]: [[Ceartas]] *[[Jón Gunnarsson]]: Còmhdhail agus Roinnean *[[Kristján Þór Júlíusson]]: [[Foghlam]] agus Cultar *[[Björt Ólafsdóttir]]: Àrainneachd agus Stòrasan nàdarra *[[Guðlaugur Þór Þórðarson]]: Dùthchannan Cèin *[[Óttarr Proppé]], Slàinte *[[Þorsteinn Víglundsson]]: Cùisean Sòisealta agus Co-ionannachd == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://xd.is/ Sjálfstæðisflokkurinn] {| class="wikitable" border=1 align="center" width=70% | width="5%" align="center" | '''Ro-Theachdair:''' <br /> '''[[Sigurður Ingi Jóhannsson]]''' <br />''([[2017]])'' | width="2%" align="center" | '''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætis­ráð­herra]]''' <br /> | width="5%" align="center" | '''Neach-ionlaid:''' <br /> '''[[Katrín Jakobsdóttir]]''' <br />''([[2017]])'' |} {{DEFAULTSORT:Benediktsson, Bjarni}} [[Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach]] [[Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] [[Roinn-seòrsa:Daoine]] [[Roinn-seòrsa:Poileataigs]] gw95uptv7qvu2zxakad0ro8cnfrbbbx 0 38717 583304 553562 2026-07-23T21:28:14Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583304 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} B' e [[neach-lagha]], [[neach-teagaisg oilthigh]] agus [[neach-poileataigs]] à [[Innis Tìle]] a bh' ann am '''Bjarni Benediktsson'''.<ref>[https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=64 Alþingi]</ref> Rugadh e air [[30 an Giblean]] [[1908]] ann an [[Reykjavík]]. Fhuair e a chuid [[foghlam|foghlaim]] aig [[Menntaskólinn í Reykjavík]] agus [[Oilthigh Innis Tìle]]. Chaidh a thaghadh dhan [[Alþingi]] airson a' chiad turais ann an [[1942]] agus bha e na labhraiche ann an [[1959]]. Bha e na ''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|fhorsætisráðherra]]'' ([[Gàidhlig]]: [[Prìomh-mhinistear]]) dà thuras airson [[Sjálfstæðisflokkurinn]] (Gàidhlig: ''Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd''): fhad greiseag ann an [[1961]] agus turas eile eadar [[1963]] agus [[1970]]. A bharrachd air sin dheasaicheadh e am [[pàipear-naidheachd]] ''Morgunblaðið'' bho [[1956]] gu ruige [[1959]]. Chaochail e ann am [[Þingvellir]] ann an [[teine]] air [[10 an t-Iuchar]] 1970 nuair a bha e fhathast na forsætisráðherra. Bha e na labhraiche an [[Alþingi]] roimhe, ann an [[1959]] agus an uair sin bho [[1942]] gu ruige [[1943]]. Bha [[athair]], Benedikt Sveinsson,,<ref>[https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=54 Alþingi]</ref> na ''alþingismaður'' (Gàidhlig: ball-pàrlamaid) agus bha [[ogha]], air a bheil [[Bjarni Benediktsson]], cuideachd na Forsætisráðherra ann an [[2017]] airson Sjálfstæðisflokkurinn.<ref>[https://www.icelandreview.com/news/new-government-announced-tomorrow/ Iceland Review]</ref> ==Caibineitean Bhenediktsson== Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineitean fhad 's a bha Benediktsson os cionn an riaghaltais.<ref>[https://web.archive.org/web/20221020070836/https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1963/11/14/Raduneyti-Bjarna-Benediktssonar/ Stjórnarraðið]</ref> Bhuinneadh iad uile gu Alþýðuflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn: ===1963 - 1970=== *Bjarni Benediktsson, Prìomhaire *[[Guðmundur Í. Guðmundsson]]: (gu ruige 31.08.1965) Dùchannan Cèin *[[Guðmundur Emil Jónsson]]: (gu ruige 31.08.1965) [[Iasgach]] agus (bho 01.01.1970) Cùisean Sòisealta agus (bho 31.08.1965) Dùchannan Cèin *[[Gunnar Thoroddsen]]: (gu ruige 08.05.1965) Ionmhais *[[Gylfi Þ. Gíslason]]: [[Foghlam]] agus Gnìomhachas *[[Ingólfur Jónsson]]: [[Àiteachas]] agus Comhdhail *[[Jóhann Hafstein]]: Ceartas is Cùisean Eaglaiseil, Gnìomhachas, cuideachd dhèiligeadh esan ri Cùisean Slàinte gu ruige 01.01. 1970. *[[Magnús Jónsson]]: (bho 08.05.1965) Ionmhais agus (bho 01.01. 1970) Ministear Staitistig *[[Eggert G. Þorsteinsson]]: Iasgach, (bho 31.08.1965 - 31.12 1969) Cùisean Sòisealta agus (bho 01.01.1970) Slàinte agus Tèarainteachd Shòisealta == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == *[https://xd.is/ Sjálfstæðisflokkurinn] {| class="wikitable" border=1 align="center" width=70% | width="5%" align="center" | '''Ro-theachdair:''' <br /> '''[[Ólafur Tryggvason Thors]]''' <br />''([[1961]])'' | width="2%" align="center" | '''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætis­ráð­herra]]''' <br /> | width="5%" align="center" | '''Neach-ionlaid:''' <br /> '''[[Ólafur Tryggvason Thors]]''' <br />''([[1961]])'' |} {| class="wikitable" border=1 align="center" width=70% | width="5%" align="center" | '''Ro-theachdair:''' <br /> '''[[Ólafur Tryggvason Thors]]''' <br />''([[1963]])'' | width="2%" align="center" | '''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætis­ráð­herra]]''' <br /> | width="5%" align="center" | '''Neach-ionlaid:''' <br /> '''[[Jóhann Hafstein]]''' <br />''([[1970]])'' |} {{DEFAULTSORT:Benediktsson (1908), Bjarni}} [[Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach]] [[Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] [[Roinn-seòrsa:Daoine]] [[Roinn-seòrsa:Poileataigs]] bhk5y1ofoly01hdzt0qe3353djey7rt