Uicipeid gdwiki https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Meadhan Sònraichte Deasbaireachd Cleachdaiche Deasbaireachd a' chleachdaiche Uicipeid An deasbaireachd aig Uicipeid Faidhle Deasbaireachd an fhaidhle MediaWiki Deasbaireachd MediaWiki Teamplaid Deasbaireachd na teamplaid Cobhair Deasbaireachd na cobharach Roinn-seòrsa Deasbaireachd na roinn-seòrsa TimedText TimedText talk Mòideal Deasbaireachd mòideil Event Event talk 0 1078 583399 579342 2026-07-28T06:36:11Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583399 wikitext text/x-wiki {{Cànan | Ainm =Spàinntis<br />español, castellano | familycolor=Indo-European | Fuaimneachadh = espaˈɲol/, /kasteˈʎano/ | Ainmean na h-àitichean = [[An Spàinn]] | Àitichean eile = Faic teacsa | Àireamh cànan màthaireil = 500 millean (mar ciad chainnt)<br /><small>417 millean mar chiad is dàrna chànan </small> | Àireamh ciad chainnt = | Reangach =2 or 3 (mar chiad chainnt)<ref>[http://www.davidpbrown.co.uk/help/top-100-languages-by-population.html 100 Languages by Population].</ref><br />3 (gu lèir) | Teaghlach 1 = [[Cànanan Innd-Eòrpach|Innd-Eòrpach]] | Teaghlach 2 = [[Cànain Eadalach]] | Teaghlach 3 = [[Cànain Ròmansach]] | Teaghlach 4 = Italo-Western | Teaghlach 5 = Gallo-Iberian | Teaghlach 6 = Ibero-Romance | Teaghlach 7 = West Iberian | Teaghlach 8 = '''Spàinntis''' | Siostam-litreachaidh = [[Aibidil Ròmanach|Aibidil Laideannach]] | Dùthaich =21 dùthchannan | Riaghladh =Association of Spanish Language Academies ([[Real Academia Española]] is 21 acadamaidhean eile) | ISO 639-1 =es | ISO 639-2 =spa | ISO 639-3 = spa | Image =Spanish language World Map.svg | Image size =280 | Teacsa =Roinnean far a bheil Spàinntis ga bruidhinn;<br />''Dearg'': Spàinntis mar cànan oifigeil a-mhàin,<br />''Gorm'': Spàinntis mar cànan oifigeil còmhla ri cànain eile }} 'S e [[cànan]] [[Cànanan Innd-Eòrpach|Innd-Eòrpach]] a`tha ann an '''Spàinntis''', ainm bho thùs: ''castellano''. Thàinig an cànan bho thaobh tuath na [[An Spàinn|Spàinne]]. Tha freumhan cumanta aig an Spàinntis agus am [[Portagailis]]. Tha Spàinntis ga bhruidhinn anns an Roinn Eòrpa, ann am corra àite ann an Àisia is Afraga, agus gu h-àraidh air feadh Aimearaga. == Eachdraidh == Thathar ag ràdh gun do nochd an Spàinntis agus Am Portagailis mar chànain rè linntean na cogaidhean an aghaidh nan Arabach. Aig toiseach tòiseachaidh an ghnothaich, fhad' s a bha làmh an uachdair fhathast leis na Arabaich, bha sreath dhe Rìoghachdan beaga neo-eisimeileach ann, is iad uile ann an ceann a thuath na Spàinne. Anns [[A' Ghàilis]], bha cànan le freumhan [[Laideann]] ga bhruidhinn. Beag air bheag, rinneadh na Crìostaidhich an gnothaich air na h-Arabaich, gan sguabadh a-mach às an dùthaich. Mu dheireadh thall, nochd dà stàit, An Spàinn agus A' Phortagail, far an robh dà chànan coltach ann: Spàinntis agus Portagailis. === Laideann ga Bhruidhinn === Cha robh Laideann ga bhruidhinn ann am Iberia mus do ràinig feachd na Ròimh ann am 318 RO is rinn iad an gnothaich mu dheireadh thall ann an 18 RO, fo Chaesar Augustus. Sgaoil an cànan fad is farsaing gu luath, agus an ceann beagan ghinealach, bha na cànanan tùsail air a bhàsachadh ach ann corra àite. Thathar a' creidsinn gu robh na daoine deiseil airson a ghabhail ri cultar agus cànan na Ròimh leis gu robh cultaran adhartach mar na Greugaich ann bho thùs. Anns a' chiad linn thuit ìompaireachd na Ròimh a-mach a chèile agus thoisich leasachadh neo-eisimeileachd a' chànain anns na beanntan ann an thaobh mu thuath na dùthcha. Tha iomadh ainm-àite Laideann anns an Spàinn gus an latha an-diugh. Cha do leig na cànanan tùsail ach facal neo dhà. === Turas na Visigoths === Bha làmh an iuchair aig na Visigoths, treudan às a' Ghearmailt, rè iomadh linne an dèidh dha na Ròmanaich Hispania fhàgail. Thug iad facal neo dhà dhuibh, ach cha do chuir an cànan aca air an dùthaich, leis cho pròiseil a bha cultar agus cànan na Ròimh, ged nach robh a saighdearan nas motha. 'S e clas flathail a chruthaich iad anns an Spàinn. An dìleab aca: na sloinnidh. 'S e ainmean Visigoth a th' ann na sloinnidh Spàinnteach le -ez: Martínez = Mac Mhàrtainn, Rodríguez = Mac Ruaraidh (Martin's/Roderick's). === A' Bhuaidh Arabach === Ann am 711 Ràinig airm Muslamach an ceann a deas na Spàinne, le ceann-feachda ris an canadh Tariq Ibn Ziyad os a chionn. Bha Arabais na chànan làitheil beò anns an dùthaich gu ruige 1592, nuair a cheannsaich feachdan Rìgh Fernando agus Banrighinn Isabel an Rìoghachd Mhuslamach mu dheireadh ann an Granada, is na Muslamaich nam fògarraich anns na beanntan neo thall thairis ann am [[Maroco]]. 'S e Al Andalus an t-ainm a bha air na tìrean Muslamaich far a bheil An Spàinn agus A' Phortagail an latha an-diugh. Rè 881 bliadhna bha cultar Arabach, [[saidheans]], ionnsachadh, [[àiteachas]], smuaintean agus cleachdaidhean ma sgaoil air feadh na dùthcha agus gu ruige an Roinn Eòrpa. Chruthaich rìghrean na Spàinne Sgoil Eadar-Theangaidh ann an Toledo, an dèidh am baile a thoirt bho na Muslamaich ann am 1085. Le sin, fhuair an Roinn Eòrpa beartas mòr bhuapa. A bharrachd air Muslamaich, bha coimhearsnachdan [[Iùdhachd|Iùdhaich]] agus Crìostaidh nan tàmh gu sìtheil còmhla. Seo sreath fhacail le tùs Arabach ann an Spàinntis. Mar as àbhaist, tha iad uile faclan foghlaimte, àiteachail, biadh bho thall thairis neo cogail. {| class="wikitable sortable" width=100% |- ! width=25%|Facal ann an Spàinntis<ref> [http://www.rae.es Real Academia de la Lengua]</ref> ! width=25%|Facal ann an Arabais ! width=25%|Fuaimneachadh ! width=25%|Facal anns a' Ghàidhlig |- | Alquería |قرية | Qeriya | Baile beag armailte |- | Aceite |زيت | Zayt | Ola |- | Albaricoque | | Albarqùq | Crann chocair |- | Tobaco | التبغ | Tabaq | Tombac |- | Jabalí | | Ghabalì | Tuirc |- | Limón | ليمون | Laymun | Liomaid |- | Algebra | علم الجبر | Alghabru | Ailseabra |- | Aceituna | الزيتون | Azazaytùna | Meas a' Chrann-ola |- | Acequia | | Assaqya | Clais-uisge |- | Visir | الوزير | Wazìr | Ministear an Riaghaltais |- | Alberca | بركة | Albìrqa | Stòr-uisge |- | Alcalde | | Alqàdi | Pròbhaist |- | Azotea | | Assuthayha | Mullach còmhnard taigh |- | Alférez | | Alfàris | Leas-oifigear |- | Tabique | | Taisbik | balla |- | Almirante | أميرال | Amìr | Ceann-loingeis |- | Fánega | | Faniqa | Acair |- | Alcázar | الكازار | Qasr | Caisteal |- | ¡Ojalá! | | |O mo chreach! |- | Café | قهوة | Qahwah | Cofaidh |- |} === Ceannsachadh Aimearagaidh === [[Faidhle:Pizarro Going to Peru.jpg| thumb|left |Ceannsachadh Aimearagaidh]] Ann an 1592, ràinig loingeas Spàinnteach eileanan anns a' Chairib. Le sin, thoisich ceannsachadh mòr a thug an tìr-mòr Aimearaga fo bhuaidh na Spàinne neo A' Phortagail bho Chalifornia mu thuath gu ruige Patagonia ann an ceann a deas. Cha do chaill An Spàinn an colonaidh mu dheireadh aice gus 1898, nuair bhuannaich na Stàitean Aonaichte ann an Cuba. Rinn na Spàinntich droch mhilleadh an siud, agus thuit an àireamh-shluaigh gu mòr, leis nach robh iad deiseil airson gan dìon bho tinneasan na Roinn Eòrpa is an droch làimhseachaidh a fhuair iad. A bharrachd air sin, nochd iomadach fhacal ann an Spàinntis: faclan airson rudan nach fhaiceadh a-riamh ann an Roinn Eòrpa, rudan a-nis cho làitheil dhuinn, mar a' bhuntàta neo an tomàto. Seo sreath dhe na faclan a thàinig dhan Spàinntis bho na Cànainean tùsail ann an Aimearaga, gu h-àraidh bho na cultaran adhartach. Gu tric, tha faclan tùsanach eadar-dhealaichte anns gach uile dùthaich ann an Aimearaga Laideannach. Mar eisimpleir, ann am Meagsago, tha na faclan bho Nauhatl, cànan nan Aztec, uabhasach pailt. Ann am Pearù, tha a' mhòr-chuid dhuibh a' tighinn bho Quechua, teanga oifigeil [[Tawantinsuyu]]. An latha an diugh, 's e Piri-Piri ''([[Guaranaidh]])'' an t-ainm ann am Paraguaidh agus Braisil air an stuth ris an canar chile ''(nahuatl)'' ann am Meagsago, ach 's e ají ''(taino)'' am facal a tha aca air feadh na Mara Chairibianach. {| class="wikitable sortable" width=100% |- ! Facal ann an Spàinntis<ref> [http://www.rae.es Real Academia de la Lengua]</ref> ! Facal tùsail ! Cànan tùsail ! Roinn ! Facal anns a' Ghàidhlig |- | Achiote | achiyotl | Nauhatl | Aimearaga Meadhanach | Stuth dearg 'son còcaireachd |- | Aguacate | Ahuacatl | Nauhatl | Aimearaga Meadhanach | Abhocado |- | Barbacoa | | Taino | Muir Chairibianach | àine-chaoire |- | Bejuco | | | | |- | Bohío | | | | Tobht |- | Cacique | Ka Chi Ka | Taino | Muir Chairibianach | Ceann-cinnidh |- | Caníbal | Caríbal | Taino | Muir Chairibianach | Canabail |- | Caucho | Kauchu | Quechua | Pearu | Rubair |- | Chicle | tzictli | Nauhatl | Aimearaga Meadhannach | Glaodh Cagnaidh |- | Chile | Chilli | Nauhatl | Aimearaga Meadhannach | Tile |- | Chocolate | Xoco (searbh) Atl (uisge) | Nauhatl | Aimearaga Meadhanach | [[Teòclaid]] |- | Guacamole | Huaca Mulli | Nauhatl | Aimearaga Meadhanach | Sàbhas guacamole |- | Guagua | Wawa | Quechua | Pearu | [[Aran]] milis |- | Guayaba | | Arawak | Muir Chairibianach | Meas Ghuabha |- | Huracán | | Taino | Muir Chairibianach | Stoirm mhòr |- | Iguana | Iwana | Arawak | Muir Chairibianach | Ioguana |- | Maíz | Mahís | Taino | Muir Chairibianach | Cruinneachd Innseanach |- | Papa | Papa | Quechua | Pearu | [[Buntàta]] |- | Piraña | Pira (iasg) Anha | Guaraní | Paraguaidh Mhòr | [[Iasg]] Piranha |- | Tomate | Tomatl | Nauhatl | Aimearaga Meadhanach | Tomàto |- |} An-diugh tha eadar 322 agus 400 millean duine a' bhruidhinn Spàinntis mar prìomh-chànan. == Dùthchannan far a bheil Spàinntis ga bhruidhinn == === Cànan Oifigeil === 'S e Cànan fa-leth eadar-nàiseanta a th' ann an Spàinntis, leis gu bheil e ga bhruidhinn ann a bharrachd air 20 dùthchannan. 'S an teanga oifigeil anns na dùthchannan a leanas. Tha iad uile dùthchannan a bha fo bhuaidh ìompaireachd na Spàinne o shean: {| class="wikitable" |-width=100% | width=25%|[[Faidhle:Flag of Argentina.svg|30px]] [[An Argantain]] | width=25%|[[Faidhle:Flag of Colombia.svg|30px]] [[Coloimbia]] | width=25%|[[Faidhle:Flag of El Salvador.svg|30px]] [[El Salbhador]] | width=25%|[[Faidhle:Flag of Nicaragua.svg|30px]] [[Niocaragua]] |- | [[Faidhle:Flag of Venezuela.svg|30px]] [[A' Bheiniseala]] | [[Faidhle:Flag of Costa Rica.svg|30px]] [[Costa Rica]] | [[Faidhle:Flag of Guatemala.svg|30px]] [[Guatamala]] | [[Faidhle:Flag of Panama.svg|30px]] [[Panama]] |- | [[Faidhle:Flag of Chile.svg|30px]] [[An t-Sile]] | [[Faidhle:Flag of Cuba.svg|30px]] [[Cuba]] | [[Honduras]] | [[Faidhle:Flag of the Dominican Republic.svg|30px]] [[Poblachd Dhoiminicia]] |- | [[Faidhle:Flag of Spain.svg|30px]] [[An Spàinn]] | [[Faidhle:Flag of Ecuador.svg|30px]] [[Eacuador]] | [[Faidhle:Flag of Mexico.svg|30px]] [[Meagsago]] | [[Faidhle:Flag of Uruguay.svg|30px]] [[Uruguaidh]] |- |} === Cànan Co-oifigeil === 'S an teanga co-oifigeil anns na dùthchannan a leanas a th' ann an Spàinntis, is iad uile dùthchannan ann an [[Aimearaga-Laideannach]] far a bheil sluagh làidir tùsanach, neo fada falbh bhon na sgìrean a bha fo bhuaidh na Spàinne, mar [[Afraga]] neo [[Aisia]]. A bharrachd air sin, tha an Spàinntis na chànan co-oifigeil ann am Puerto Rico, air sgàth gu bheil ceanglaichean làidir aige ris [[na Stàitean Aonaichte]]: * [[Faidhle:Flag of Bolivia.svg|30px]] [[Boilibhia]] (Tha Spàinntis aig 90% na dùthcha is e na chànan co-oifigeil ri taobh na cànainean tùsail fo lagh ùr bho 2000)<ref>{{ iomradh lìon | url = https://www.lexivox.org/norms/BO-DS-25894.html | tiotal = Bolivia: Decreto Supremo Nº 25894, 11 de septiembre de 2000 | foillsichear = Portal Juridico Libre de Bolivia | ceann-là_inntrigidh = 2023-08-28 }}</ref> * [[Faidhle:Flag of Equatorial Guinea.svg|30px]] [[Gini Mheadhan-Chriosach]] * [[Faidhle:Flag of Paraguay.svg|30px]] [[Paraguaidh]] (Dùthaich dà-chànanach fo Bhun-reachd 1992)<ref>[https://web.archive.org/web/20090815082754/http://www.leyes.com.py/documentaciones/constitucion%20nacional%20paraguaya/partII_tituloI.php Constitución del Paraguay de 1992]</ref> * [[Faidhle:Flag of Peru.svg|30px]] [[Pearu]] (Tha Spàinntis aig 80% na dùthcha is e na chànan co-oifigeil ri taobh na cànainean tùsail fo Bhun-reachd 1993)<ref>[http://www2.congreso.gob.pe/sicr/RelatAgenda/constitucion.nsf/constitucion Constitución del Perú de 1993]</ref> * [[Faidhle:Flag of Puerto Rico.svg|30px]] [[Puerto Rico]] * [[Faidhle:Flag of the Philippines.svg|30px]] [[Na h-Eileanan Filipineach]] * [[Faidhle:Flag of Brazil.svg|30px]] [[Braisil]] (Ged nach e cànan oifigeil a th ’innte san dùthaich fhèin, tha Spàinntis ga bruidhinn gu farsaing mar [[mhion-chànan]] ann an sgìrean crìche Bhrasil le [[Argentina]], [[Paraguay]] agus [[Uruguaidh]])<ref>[https://web.archive.org/web/20210623085858/https://www.labeurb.unicamp.br/elb/americanas/espanhol_brasil.html]</ref> A bharrachd air sin, tha iomadh mhuillean dhe daoine le Spàinntis mar chiad cànan anns na [[Stàitean Aonaichte]], seadh ann an coimhearsnachdan Spàinntich traidiseanta air feadh na stàitean a chaill Meagsago ann an cogadh an aghaidh Riaghaltais [[Washington, D.C.|Washington]] ([[Texas]] agus [[California]], mar eisimpleir), seadh in-imrich anns na bailtean-mòra. === Suidheachadh Cànanach anns an Spàinn === [[Faidhle:Franco coins.jpg|thumb|An Spàinne Aon Mòr Saor]] Tha an suidheachadh cànanach air atharrachadh gu mòr bho chaochail an [[deachdaire]] [[Francisco Franco]] ann an 1975. 'Se an aon chànan oifigeil na dùthcha a bh' ann an Spàinntis, is an tìr fa-leth fo bhratach na Spàinntis. Mar a leughadh air gach uile bonn airgid o shean ''España:, Una, Grande, Libre'' (An Spàinn: Aon, Mòr, Saor). Ach Bhàsaich e agus dh'atharraich an dùthaich gu tùr. Ghlaodh [[Bun-Reachd]] na Spàinne (1978): ''Is e Cànan oifigeil na Stàit a th' ann an Spàinntis Castellanach. Tha dleastanas aig gach uile Spàinnteach a bhith eòlach air agus tha còir aca a bhith ga chleachdadh. Is e cànainean Spàinntich oifigeil anns na Roinnean aca le fèin-ùghdarras a th' ann na cànainean eile cuideachd, a-rèir na Aontaidhean a th' ann. 'S e dìleab chultarail a th' ann am beartas aig an caochlach dòighean labhairt na Spàinne is bidh iad fo mheas agus dìon sònraichte.<ref>[http://www.boe.es/aeboe/consultas/enlaces/documentos/ConstitucionCASTELLANO.pdf Constitución Española de 1978].</ref>'' A-nis, tha na cànanan roinneil ([[Basgais]], [[Catalanais]] agus [[Gailìsis]] a' dol bho neart gu neart, tha stèiseanan telebhisein rim faotainn ann gach fear dhuibh, tha iad gam cleachdadh anns na soighnichean rathaid agus, gu h-àraidh, tha foghlam tro mheadhan na mion-chànain ga sgaoileadh air feadh na roinnean sin. Thathar ag aithneachadh na daoine le dà chànan anns an Spàinn, oir 's e Spàinntis brìghmhor soilleir a th' acasan, leis cho soirbheachail a tha poileasaidhean dà chànanach na dùthcha. == Iomraidhean == <references/> {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach]] [[Roinn-seòrsa:An Spàinn]] lyllfawrwk749ids34ehp1gk7tjzeth 0 1670 583371 558783 2026-07-27T15:35:50Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583371 wikitext text/x-wiki {{Dùthaich | Ainm = Republic of Liberia | BRATACH = Flag of Liberia.svg | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 75 | AINM_BHRATACH =[[Bratach na dùthcha|Bratach]] | AINM_LÙIREACH =[[Lùireach na dùthcha|Lùireach]] | MAPA = LocationLiberia.svg | LAOIDH_NÀISEANTA = ''[[All Hail, Liberia, Hail!]]'' | SLUAGH_GHAIRM = "The love of liberty brought us here" | CÀNAN_OIFIGEIL = [[Beurla]] | MION_CHÀNAN = | PRÌOMH_BHAILE = [[Monrovia]] | BAILE_AS_MOTHA = [[Monrovia]] | SEÒRSA_UACHDRANAIS = Poblachd | TIOTAL_CEANNARD1 = Ceann-suidhe | TIOTAL_CEANNARD2 = Iar-cheann-suidhe | TIOTAL_CEANNARD3 = | TIOTAL_CEANNARD4 = | TIOTAL_CEANNARD5 = | AINM_CEANNARD1 = [[George Weah]] | AINM_CEANNARD2 = [[Jewel Taylor]] | AINM_CEANNARD3 = | AINM_CEANNARD4 = | AINM_CEANNARD5 = | TACHARTAS1 = Neo-eisimeileachd<br />bho [[na Stàitean Aonaichte]] | TACHARTAS2 = | TACHARTAS3 = | TACHARTAS4 = | TACHARTAS5 = | TACHARTAS6 = | CEANN_LATHA1 = 26mh an t-Iuchar [[1847]] | CEANN_LATHA2 = | CEANN_LATHA3 = | CEANN_LATHA4 = | CEANN_LATHA5 = | CEANN_LATHA6 = | LATHA_NÀISEANTA = | FARSAINGEACHD = 111,369 | REANGACH_F = 103mh | UISGE = 13.514 | BLIADHNA = 2015 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 4,503,000 | REANGACH_S = 125mh | DLÙTHS = 40 | REANGACH_D = 180mh | BLIADHNA_GDP = 2005 | GDP = $3.292 billean | REANGACH_GDP = 158mh | ÀIREAMH_GDP = $1,003 | REANGACH_PER_CAPITA = 169mh | ROINN_TÌDE = GMT | UTC_OFFSET = | AS_T_SAMHRADH = | UTC_OFFSET_2 = | RUITH_AIRGID = Dollair Libèirianach | EADAR_LÌON = .lr | ÀIREAMH_FÒN = 231 }} 'S e dùthaich ann an [[Afraga]] a tha ann an '''Libèiria''' no '''Libiria'''<ref>[http://www.storlann.co.uk/goireasan/atlas-na-sgoile.html ''Atlas Sgoile Oxford''] le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)</ref>, ainm oifigeil: '''Poblachd Libèiria'''. Tha crìochan aice san ear-thuath le [[Gini]], san iar-thuath le [[Siarra Leòmhann]] agus san iar le [[Costa Ìbhri]]. Tha Libèiria suidhichte aig a’ [[Cuan Siar|Chuan Siar]]. 'S e [[Monrovia]] am prìomh-bhaile aice. Tha [[eaconomaidh]] na dùthcha anns an droch staing, o chionn 's gun robh dà cogadh chatharra ann, ris an canar ''First Liberian Civil War'' ([[1989]]–[[1996]]) agus ''Second Liberian Civil War'' ([[1999]]–[[2003]]). ==Iomraidhean== <references/> == Ceanglaichean a-muigh == * [http://www.Cuttington.org Cuttington University - An t-oilthigh an sine ann an Libèiria] * [https://web.archive.org/web/20150414093651/http://allafrica.com/liberia/ allAfrica.com - ''Libèiria''] [[Faidhle:Li-map.png|left|200px|thumb|Cairt: Libèiria]] [[Faidhle:Liberia road.jpg|thumb|200px|Rathad bho [[Monrovia]] gu Ceàrn Lofa]] {{Commons|Liberia|Libèiria}} [[Roinn-seòrsa:Dùthchannan]] [[Roinn-seòrsa:Afraga]] [[Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar]] 08wethelu26tqtqr181l9vd0h2eq4oc 0 3974 583417 571613 2026-07-28T11:58:45Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583417 wikitext text/x-wiki {{Eileamaid |eileamaid=Òr |Samhla=Au |At-num=79 |Dealbh=Native gold nuggets.jpg |Glacadh=Cnapan òir. |Group=11, copar |Period=6 |Block=d |Sort=[[Meatailt trastach]] |Color=Buidhe meatailteach |mp=1337.33 K ​(1064.18 °C, ​1947.52 °F) |bp=3243 K ​(2970 °C, ​5378 °F) |At-mass= 196.966569(5)<ref>http://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm</ref> |At-config=[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s¹ |Ox-num=+5, '''+3''', +2, +1, −1 |1-ion-pot= 890.1 |2-ion-pot= 1980}} 'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an '''òr''' le samhla '''Au''' agus àireamh atamach 79. 'S e [[meatailt]] a tha ann. Tha e buidhe, deàrrsach agus prìseil. Tha a fheartan coltach ri na feartan airgid agus copair. Chaidh mòran [[fàinne]] agus [[airgead-sgaoilidh|airgead]] air a dhèanamh le òr. 'S e [[òr-cheàrdaichean]] an t-ainm a tha air na daoine a dh'obraicheas leis an òr. == Eachdraidh == 'S e meatailt uasal a tha ann an òr. Air an adhbhar sin chaidh e ga lorg san talamh mar meinnear anns an t-àm ro-eachdraidheil. == Ceanglaichean a-mach == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Au/index.html WebElements.com – Òr]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (cuideachd air chleachdadh cho iomradh) * [https://web.archive.org/web/20060427060021/http://mineral.galleries.com/minerals/elements/gold/gold.htm Ionad-taisbeanaidh nan Dùil - Òr Dùthchasach] * [https://web.archive.org/web/20160612192416/http://www.lateralscience.co.uk/gold/auriferous.html ''Getting Gold'' leabhar 1898] == Iomraidhean == <references/> {{DEFAULTSORT:Or}} [[Roinn-seòrsa:Meatailt]] [[Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach]] [[Roinn-seòrsa:Eileamaidean]] 0b76h88ct8pg4vhkbyc8g3pz0z0uhh6 0 8973 583412 578588 2026-07-28T10:45:02Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583412 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Whithorn | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =High Street and War Memorial - geograph.org.uk - 736898.jpg | MAPA = Mapa Thaigh Mhàrtainn ann an DG.jpg | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST= Whithorn fhèin<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 51′ 00″ Tuath | ASTAIR = 04° 28′ 00″ Iar | Domhan-leud = 54.85 | Domhan-fhad = -4.47 | COMHARRADH = NX445405 | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH =867 | BLIADHNA = [[2001]]<ref>[http://www.scrol.gov.uk/scrol/browser/profile.jsp?profile=Population&mainLevel=Locality&mainText=Whithorn&mainTextExplicitMatch=false&compLevel=CountryProfile&compArea=Scotland&compText=&compTextExplicitMatch=null Scotland's Census Result OnLine]</ref> | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG8<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Baile na h-Ùige]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann an '''Whithorn''' ([[Laideann]]: ''Candida Casa'').<ref name="AAA">Tha Ainmean-Àite na h-Alba ag ràdh: 'Taigh Mhàrtainn originates in one mention in the Lebor Bretnach as taig Martain. Watson overstepped the mark when he says: "The Irish style it Teach Martain, 'Martin's House'." Later scholars point out that there is nothing really to link this with the site of Whithorn, and it is only mentioned once. The modern Taigh Mhàrtainn has no historical authenticity.' {{iomradh lìon | url = https://www.ainmean-aite.scot/?id=39519 | tiotal = Whithorn | foillsichear = [[Ainmean-Àite na h-Alba]] | ceann-là_inntrigidh = 2021-09-17 }}</ref> Tha e suidhichte aig 30 m os cionn ìre na mara,<ref>[https://web.archive.org/web/20151206170630/http://www.fallingrain.com/world/UK/U2/Whithorn.html Falling Rain]</ref> ann an ceann a deas [[Machair Ghall-Ghaidhealaibh|Leth-eilean na Machrach]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]], eadar [[Port Rosnait]] agus [[Cille Chainneir]]. Tha e 305 km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 126 km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 64km bho [[Dùn Phris|Dhùn Phris]] agus 126 km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na dùthcha.<ref>[http://www.luftlinie.org/ Luftlinie]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Whithorn. Tha [[eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], [[leabhar|leabhraichean]] agus [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, tha [[bun-sgoil]]<ref>{{ iomradh lìon | url = https://www.dumgal.gov.uk/article/15532/Whithorn-Primary-School | tiotal = Whithorn Primary School | foillsichear = Comhairle Dhùn Phris agus Ghall-Ghàidhealaibh | ceann-là_inntrigidh = 2023-09-17 }}</ref> ann ach feumar a dhol dhan [[àrd-sgoil]] ann am [[Baile Ùr nan Stiùbhartach]]. Tha Whithorn ainmeil air feadh an t-saoghail mar chreathal [[Crìosdaidheachd|Chrìosdaidheachd]] ann an Alba.<ref>[https://web.archive.org/web/20150612074916/http://whithorn.info/history/historyinfo.asp?rowID=24 Whithorn Info]</ref> ==Freumhan an ainm== Chleachd cuid de Ghàidheil na sgìrean t-ainm ''Hwiterne'' (Taigh Geal) sa Beurla agus ''Futarne'' anns a' Ghàidhlig. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]] agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an [[18mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> Thathar dhen bheachd gur ann à ''hvit'' (geal) a tha an t-ainm sa Bheurla.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> Bheireadh sin ''Ros Geal'' dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha an t-ainm ann an [[Laideann]] a' measgachadh a' Ghàidhlig ''taigh'' (casa) agus a' Beurla ''hvit'' (candida). ==Eachdraidh== Chaidh an t-àite seo a chlàradh le Ptolemy mar ''Leukopibia''.<ref>{{iomradh lìon | url = http://www.visionofbritain.org.uk/descriptions/144920 | tiotal = Whithorn: as described in F.H. Groome's Gazetteer of Scotland (1882-4) | foillsichear = Oilthigh Phortsmouth | ceann-là = 2004 | ceann-là_inntrigidh = 2017-05-04}}</ref> Chaidh an t-ainm ùr a chlàradh airson a' chiad turas mar St. Martin's Kirk of Quitherne ann an [[1497]].<ref>[http://saintsplaces.gla.ac.uk/place.php?id=1352160181 Saint Places]</ref> Chuir [[Naomh Ninian]] bliadhnaichean seachad a' searmonachadh an seo Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar [[1855]] agus [[1930]], nuair a chuireadh às dhan t-siostam.<ref>[https://web.archive.org/web/20160402051515/http://www.nrscotland.gov.uk/research/guides/valuation-rolls/notes-on-burghs NRS]</ref> Ràinig an rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.<ref>David L Smith, Tales of the Glasgow and South Western Railway, Ian Allan Limited, [[Lunnainn]]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Whithorn a bhuineas Whithorn, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha 961 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20211129142511/https://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/26 A' Chomhairle]</ref> Tha 14 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla Choimhearsnachd na Machrach a Deas, ann am Whithorn. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 ([[Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.3 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1082mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Whithorn. Tha [[sileadh]] uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Whithorn.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/21549/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 59mm eadar an Giblean (dìreach 62mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.8 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus Teothachd ann an Taigh Mhàrtainn.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Daoine Ainmeil== *[[George Dickie]] ([[1912]]–[[1951]]): [[Co-mhaoineas|Comunnach]]. == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] f22eluqpc9dgyvwuhj9nlie7t717u0a 0 9752 583413 578181 2026-07-28T10:57:21Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583413 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Lutherstadt Wittenberg<br />Wittenberg | LÙIREACH = DEU Wittenberg COA.svg | LÙIREACH_LEUD = 60 | MAPA = Wittenberg Market square.JPG | DÙTHAICH = [[a' Ghearmailt]] | CEÀRN = [[Sagsainn-Anhalt]] | SGÌRE = Wittenberg | LEUD = 51° 52′ Tuath | ASTAIR = 12° 39′ Ear | FARSAINGEACHD = 128.93 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 46384 | BLIADHNA = 2006 | FÒN = 03491 | DUILLEAG = [http://www.wittenberg.de/ www.wittenberg.de] }} Is e baile beag [[a' Ghearmailt|Gearmailteach]] a tha ann an '''Lutherstadt Wittenberg'''. Tha e na laighe ann an earra-dheas [[Sagsainn-Anhalt]] ri taobh na h-aibhne [[Elbe]]. Tha mu 46.000 daoine a' fuireach an seo <ref>Baile Wittenberg http://www.wittenberg.de </ref>. Tha an dàrna phàirt den [[Oilthigh Halle-Wittenberg]] an-seo cuideachd. Tha Wittenberg cliùiteach o chionn’s gur e seo an t-àite far an do thòisich [[an t-Ath-Leasachadh]]. Tha Eaglais a' Bhaile, Eaglais a’ Chaisteal, taigh [[Màrtainn Lùtair]] agus taigh Mhelanchthon ann, a tha air an dìon mar dualchas na cruinne leis an [[Làrach Dhualchas na Cruinne|UNESCO]]<ref>UNESCO http://whc.unesco.org/en/list/783</ref> (còmhla ri Lutherstadt [[Eisleben]]). Mar sin is e Lutherstadt Wittenberg (''Baile-Lùtair Wittenberg'') an t-ainm oifigeil a tha air Witttenberg. == Eaglais a’ Bhaile == [[Faidhle:Stadtkirche_Wittenberg.JPG|thumb|200px|left|Eaglais a’ bhaile]] Thòiseachadh air [[Eaglais]] a' Bhaile Wittenberg <ref>Eaglais a' Bhaile Wittenberg http://www.stadtkirchengemeinde-wittenberg.de </ref> ( ''Stadtkirche Wittenberg'' sa Ghearmailtis) a thogail ann an [[1187]]. Thogadh an t-àite, far a bheil an altair, ann an [[1280]], agus eadar [[1412]] agus [[1439]] chaidh na stìopallan agus an corp-eaglais mòr a thogail, mar a tha iad rim faicinn an-diugh. Eadar [[1522]] agus [[1811]] chuireadh togalachan eile ri taobh na h-eaglaise. Ann an [[1928]] agus [[1980]]-[[1983]] chaidh nuadhachadh na h-eaglaise. Bha Màrtainn Lùtair a’ toirt na searmonan aige seachad ann an Eaglais a’ Bhaile Wittenberg. An seo bha an aifreann ri cluinntinn anns a’ [[Gearmailtis|Ghearmailtis]] airson a chiad turas agus fhuair na luchd-creidheamh Suipeir an [[Tighearna]] ann an dà doigh, àran agus [[fion]]. Tha dealbh miorbheallach ann a rinn Lucas Cranach as sine: “Suipeir an tighearna“. == Eaglais a' Chaisteil == Canar gur e Eaglais a’ Chaisteil Wittenberg <ref>Eaglais a' Chaisteil Wittenberg https://web.archive.org/web/20130812101911/http://www.schlosskirche-wittenberg.de/</ref><ref>Eaglais a' Chaisteil Wittenberg https://web.archive.org/web/20071024091553/http://unterkunft.wittenberg.de/en/seiten/schlossk/sk01.html anns a' Bheurla</ref> (''Schlosskirche Wittenberg'' sa Ghearmailtis) an t-àite far an do chuir [[Màrtainn Lùtair]] na 95 argamaid aige ris an doras ann an [[1517]]. Ann an [[1490]] chaidh lùchairt ùr a thogail airson a’ bhaile Wittenberg a dhìon. Ri taobh na lùchairt thogadh eaglais ùr (1496-1506). Bha na luchd-ealainn [[Albrecht Dürer]], Jacopo de'Barbari agus [[Till Riemenschneider]] a’ toirt cuideachadh dhaibh. Ach ann an cogadh seachd bliadhnaichean (''Seven Year’s War'' sa Bheurla) chaidh an eaglais a losgadh le teinne ([[1760]]). Bha tòrr pìosan ealainn agus fuidheall air chaill, ri measg an doras fiogha. Bha an eaglais sgrioste a-rithist ann na Cogaidhean na Saorsa (1814). Bhon uair sin bha saighdearan a’ fuireach an-seo. Eadar [[1883]] agus [[1892]] chaidh ath-nuadhachadh na h-eaglaise anns an stòidhle tùsail. Tha doras à umha ann leis na argamaidean Lùtair ann an [[Laideann]], giobht bhon rìgh Pruiseach Frederick William IV. Am broinn na h-eaglaise tha uaighean [[Màrtainn Lùtair]], Melanchthon agus Frederick III (''Frederick the Wise'') ann. == Taigh Mhelanchthon == Is e taigh Mhelanchthon (''Melanchthonhaus'' 'sa Ghearmailtis) aon de na taighean as brèagha à [[Linn]] an Ath-bheòthachaidh anns a’ Ghearmailt. Fhuair [[Melanchthon]] e mar gibht bho Frederick III ann an [[1536]]. Bha e a’ fuireach an-seo leis an teaghlach aige. Bha e na àrd-ollamh anns an [[Oilthigh Halle-Wittenberg|Oilthigh Wittenberg]], ach anns an taigh sgrìobh e co-ionad a’ [[Creidheamh|Chreideamh]] [[Pròsdanach]]. Anns an dàrna làr chìthear dealbhan tùsail air a’ bhalla, a rinn na h-oileanaich a bha a’ fuireach an-seo. Ann an [[1810]] thòisicheadh taisbeanadh beag mu bheatha Mhelanchthon ann an trì seòmraichean. Bho 1954 is e taigh-tasgaidh a tha ann am Melanchthonhaus. An-diugh tha e dìonta cuideachd mar dualchas na cruinne leis an [[Làrach Dhualchas na Cruinne|UNESCO]]. ==Bailtean Co-cheangailte== *[[Faidhle:Flag of Hungary.svg|22px]] Békéscsaba *[[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] Bretten<ref>[https://web.archive.org/web/20111127011454/http://www.bretten.de/cms/taxonomy/term/6 Stadt Bretten]</ref> *[[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Göttingen]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304114650/http://www.goettinger-partnerschaftsverein.de/front_content.php?idcat=296 Stadt Göttingen]</ref> *[[Faidhle:Flag of Denmark.svg|22px]] Haderslev *[[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] Springfield (Ohio) == Dealbhan == <gallery> Image:Wittenberg Schlosskirche.JPG|Eaglais a' Chaisteil Wittenberg [Image:Schlosskirche Wittenberg inside.jpg|Am broinn na h-eaglaise Image:Wittenberg Schlosskirche Thesentuer.JPG|Doras na h-eaglaise, far an do chuir Lùtair na 95 argamaid Image:Wittenberg Schlosskirche.JPG|Eaglais a' Chaisteil Wittenberg Image:Schlosskirche Wittenberg inside.jpg|Am broinn na h-eaglaise Image:Wittenberg Schlosskirche Thesentuer.JPG|Doras na h-eaglaise, far an do chuir Lùtair na 95 argamaid Image:Melanchthonstube-WB.jpg|Seòmar Mhelanchthon Image:Wittenberg Melachtonhaus.JPG|Taigh Mhelanchthon ann am Wittenberg Image:Rathaus_Wittenberg.JPG|Wittenberg, talla a’ bhaile </gallery> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-muigh == * [http://www.wittenberg.de www.Wittenberg.de] Duilleag oifigeil Wittenberg * [http://www.martinluther.de Martin Luther.de] Àiteachan a tha ceangailte ri Màrtainn Lùthair ann an Sagsainn-Anhalt * [https://web.archive.org/web/20070125164733/http://www.wbinfo.de/ www.webinfo.de] Duilleag mu chultair agus Turasachd Wittenberg * [https://web.archive.org/web/20070529210608/http://www.schaetze-der-welt.de/flash5_index.html „Schätze der Welt“] Tha filmichean beaga (15min) mun chuid as motha dhen dhualchas na cruinne UNESCO rim faicinn mar RealPlayer-bhidio * [https://web.archive.org/web/20060619185746/http://www.sacred-destinations.com/germany/wittenberg-pictures/index.htm www.sacred-destinations] Wittenberg Photo Gallery [[Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt]] [[Roinn-seòrsa:Làrach Dhualchas na Cruinne]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt]] nu6jhq99422e42l0tvys6901ipq3w2f 0 11510 583380 578173 2026-07-27T22:13:47Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583380 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Nicosia (Λευκωσία, Lefkoşa) | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | MAPA = Spectacular view of Nicosia by night, Cyprus.JPG | DÙTHAICH = [[Cìopras]] | CEÀRN = Nicosia District | SGÌRE = | LEUD = 35° 10’ Tuath | ASTAIR = 33° 21’ Ear | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 47832 | BLIADHNA = 2001 (anns a' phàirt Greugach) | FÒN = | DUILLEAG = [http://www.nicosia.org.cy/ www.nicosia.org.cy] }} 'S e [[prìomh-bhaile]] [[Cìopras|Chìoprais]] a tha ann an '''Nicosia''', ainm eile: '''Lefkosia''' neo '''Lefkosha''' ([[Greugais]] Λευκωσία, [[Turcais]], Lefkoşa) Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach na h-aibhne ''Pedieos''. 'S e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Nicosia. Tha an riaghaltas suidhichte an seo cuideachd. Tha dà phàirt anns a’ bhaile: tha na [[an Tuirc|Turcaich]] a’ fuireach ann an taobh tuath a’ bhaile, agus na [[a' Ghrèig|Greugaich]] anns an taobh a deas. Tha àrainn ann eatarra a tha dìonta leis [[na Dùthchannan Aonaichte]]. Tha mu 309,500 duine a’ fuireach anns an [[àrd-bhaile|àrd-bhaile]] gu lèir. Tha mu 224,500 duine a’ fuireach anns a’ phàirt Ghreugach, agus 84,893<ref>https://web.archive.org/web/20070715112132/http://idak.gop.edu.tr/sabany/nufus.htm</ref> duine anns a’ phàirt Turcach. == Bailtean Co-cheangailte == *[[Faidhle:Flag of the United Arab Emirates.svg|22px]] [[Abu Dhabi]] * [[Faidhle:Flag of Ukraine.svg|22px]] [[Odesa]] == Iomradh == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{commons|Category:Nicosia|Nicosia}} * [https://web.archive.org/web/20070629125046/http://www.itvcyprus.tv/dir/ Videos: Cultar Nicosia] * [https://web.archive.org/web/20071224172237/http://www.nicosia.org.cy/ Duilleag oifigeil: Municipality of Nicosia (Λευκωσια)] [[Faidhle:Satellite picture of Nicosia.jpg|thumb|left|250px|Sealladh air Nicosia]] {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean]] [[Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia]] [[Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] a51rt83nbk8n63az703ndbf0eh60alu 0 13105 583374 579362 2026-07-27T20:11:02Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583374 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Mofad | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Moffat from the hills.JPG | MAPA = Mapa dg am magh fada.jpg | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh]] | LEUD = 55° 33' Tuath | ASTAIR = 03° 44′ Iar | COMHARRADH = NT 094 052 | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 2135 | BLIADHNA = 2011 | FÒN = 01683 | DUILLEAG = [http://www.visitmoffat.co.uk/ Duilleag a' Bhaile] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Beattock]],<ref>[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory358.html Scottish Places]</ref> air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a tha anns '''a' Mhagh Fada'''<ref>{{iomradh lìon | url = https://www2.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/faclair/sbg/lorg.php?facal=Am%20Magh%20Fada&seorsa=Gaidhlig&tairg=Lorg&eis_saor=on | tiotal = Am Magh Fada | obair = Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig | foillsichear = [[Sabhal Mòr Ostaig]] | ceann-là_inntrigidh = 2019-01-29}}</ref> neo '''Mofad''' (Beurla: ''Moffat'').<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.ainmean-aite.scot/placename/moffat/ | tiotal = Moffat/Mofad | foillsichear = [[Ainmean-Àite na h-Alba]] | ceann-là_inntrigidh = 2019-01-29}}</ref> Tha e suidhichte aig 121m os cionn ìre na mara,<ref>[https://web.archive.org/web/20160305185903/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Moffat.html Falling Rain]</ref> air an àirde an ear [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phris]] ro [[1975]]), eadar [[Cuingealach]] agus [[Hamhaig]], ri taobh na h-Aibhne Anainn.<ref>[https://web.archive.org/web/20131212161558/http://www.riverannan.co.uk/upper/ River Annan]</ref> Tha e 218km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 78km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 31km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 71km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na dùthchas. 'S e [[Beurla]] agus [[Beurla Ghallda]] th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh anns a' Mhagh Fada. Tha [[eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], [[turasachd]] agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil agus àrd sgoil<ref>[https://web.archive.org/web/20140103222125/http://www.educationscotland.gov.uk/scottishschoolsonline/schools/moffatacademydumfriesgalloway.asp Foghlam Alba]</ref> ann. Ann an [[2011]] bha 2,135 duine a' fuireach an seo.<ref>[http://www.scrol.gov.uk/scrol/browser/profile.jsp?profile=Population&mainArea=moffat&mainLevel=Locality Scotland's Census Result OnLine]</ref> Tha an t-Slighe Dhail Anainn air a bhith a' dol tron bhaile bho [[2009]]<ref>[http://annandaleway.org/ Annandale Way]</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha a h-uile coltas ann gur ann às [[Gàidhlig|a' Ghàidhlig]] fhèin a tha ainm a' bhaile na "Am Magh Fada".<ref>Etymological Geography: Being a Classified List of Terms of Most Frequent Occurrence, T. A. Gibson, Dùn Èideann, [[1835]]</ref> Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]] agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an [[14mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo. ==Eachdraidh== Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an [[1296]] mar ''Moffete''.<ref>[http://www.archive.org/stream/placenamesofscot00johnuoft/placenamesofscot00johnuoft_djvu.txt The Placenames of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892]</ref> A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 80 duine à Mofad bàs [[An Cogadh Mòr|sa Chogadh Mòr]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140504092555/http://warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic555.html Scottish War Memorials Project]</ref> agus ceithrear duine eile [[An Dàrna Cogadh|san Dàrna Cogadh]]. ==Bailtean Co-cheangailte== * [[Faidhle:Flag of Brittany.svg|22px]] Montreuil-sur-Ille<ref>[https://web.archive.org/web/20120217143140/http://www.montreuil-sur-ille.fr/jumelage.php3 Montreuil-sur-Ille]</ref> ([[A' Bhreatainn Bheag]]) == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == *[http://www.bbc.co.uk/weather/gd/2642384?day=5 An Aimsir ann am Mofad] {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùn Phris}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris]] slj2p4incagf4rz58y74wzkwewlbexn 0 16362 583369 583154 2026-07-27T14:34:01Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583369 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Kraków | BRATACH = Flag of Kraków.svg | LÙIREACH = POL Kraków COA.svg | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Collage of views of Cracow.PNG | DÙTHAICH = [[a' Phòlainn]] | CEÀRN = Małopolska Province | SGÌRE = | LEUD = 50° 3′ 41″ Tuath | ASTAIR = 19° 56′ 18″ Ear | FARSAINGEACHD = 327 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 761873 | BLIADHNA = 2014 | FÒN = (+48) 024 | DUILLEAG = [http://www.krakow.pl www.krakow.pl] }} Tha '''Kraków''' ([[Polais]]: "Kraków", [[IPA]]: ''''krakuf''', [[Gearmailtis]]: Krakau, [[Liotuànais]]: Krokuva, Laitbhis: Krakova) na bhaile mòr anns a' [[a' Phòlainn|Phòlainn]]. Tha [[Làrach Dhualchas na Cruinne]] an seo. Anns a' bhliadhna 2009 bha 754, 626 duine a' fuireach ann. Tha [[Krzeszowice]] faisg air Kraków. Tha Kraków 227km air falbh bho [[Lublin]], 229km bho [[Kurów]], 482km bho [[Gdańsk]] agus 252km bho [[Warsaw]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Global Feed Distance Calculator]</ref> Chaochaill [[Czesław Miłosz]], sgrìobhadair agus bàrd ainmeil, an seo ann san 14 an Lùnasdal 2004. Chaidh an t-[[Oilthigh Jagiellonian]] a stèidheachadh an seo ann an [[1364]]. Tha Kraków suidhichte air an [[Abhainn]] Vistula ann am Pòlainn a Deas. Tha e 62 mìltean bhon t-[[An t-Seic|Seic]]. == Eachdraidh == Tha sgrùdaidhean na rinn [[Arc-eòlas|arc-eòlasaichean]] a’ sealltainn gun stèidheachadh tuineachadh ann an Linn a’ Choich san àite far a bheil Wawel an latha an-diugh. A bharrachd air sin, tha [[Beul-aithris|a’ bheul-aithris]] ag ràdh gur e riaghladair miotasach, air an robh Krakus, a stèidhich am baile air [[uamh]] ann an Wawel, far an robh dràgon craosach o shean. Dh’ fheuch mòran ridirean ris an dràgon a chur a-mach às an àite is iad a’ sabaid an aghaidh gun soirbheas, gus a thug greusaiche, air an robh Dratewka, caora làn pronnasg dha; dh’ ith an dràgon i, dh’ òl e [[uisge]] na h-aibhne Vistula is spreadh e.<ref>[https://web.archive.org/web/20090903114208/http://pedagogie2.ac-reunion.fr/cotamarp/lrdw/pologne/la_legende_du_dragon_de_wawel.htm Légende du Dragon du Wawel]</ref> Chaidh Kraków a chlàradh airson a’ chiad turas ann an [[966]] le fear-siubhail arabach [[Iùdhachd|Iùdhach]] às [[An Spàinn]], air an robh Ibrahim ibn Ya'qub, a sgrìobh gur e àite cliùiteach taobh mhalairt a bh’ann.<ref>[http://www.krakowpost.com/article/141 Kraków Post]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ‘S e baile mòr malairteach a bh' ann aig deireadh an [[8mh Linn]] mar-thà, is e na phàirt leasan nam [[Piast]]. Thogadh caochladh thogalach ann an clachan-chreadha, mar eisimpleir an Caisteal Hatted, [[eaglais]] Ròmanach an Naoimh Adalbert,<ref>[https://web.archive.org/web/20111114184520/http://www.cracow.travel/guide-to-krakow/let-s-visit/old-town/action,get,id,2903,t,St-Adalbert-s-Church.html Cracow Travel]</ref> a’ chathair-eaglais agus an eaglais mhòr. Chaidh sgrios a dhèanamh air a’ bhaile gu lèir ri linn ionnsaighean nan Tartar ann an [[1241]],<ref>[https://web.archive.org/web/20110430230159/http://altiok.blox.pl/2011/03/PIEKIELNA-POZOGA-W-KRAKOWIE-22-marca-1241-22.html Kartki z Historii]</ref> [[1259]] agus [[1287]].<ref>Stanisław Krakowski, Polska w walce z najazdami tatarskimi w XIII wieku, wyd. MON 1956, duilleagan 211-223 </ref> Chaidh Kraków a thogail a-rithist is chaidh Comhairle stèidheachadh ann an [[1257]],<ref>[http://www.loftykrakow.pl/lofty/e1/pl/okrakowie/ Lofty Kraków]</ref> tro na [[lagh]]an [[Magdeburg]], a thug buannachdan chìsean is sochairean marsanta do mhuinntir a’ bhaile. Dh’ fhàs am baile na bu chudromaiche bho [[1364]], nuair a stèidhich Kazimierz III an t-Oilthigh Jagiellonian, an dàrna oilthigh na bu chliùitiche air àirde an ear na Roinn Eòrpa, an dèidh Oilthigh Phràg.<ref>[http://www.sciaga.pl/slowniki-tematyczne/374/kultura-polska-xiv-wiek/ Sciaga]</ref> Lean am baile air is e a’ fàs tro Aonadh na Pòlainn ri [[Liotuàinia]] ri linn uachdaranachd a stèidhich [[Jogaila]] ([[1386]] – [[1572]]). Mar phrìomh-bhaile stàit cumhachdail, agus ball na Lìog Hansa,<ref>[http://www.journeymart.com/de/poland/krakow/krakow-historic-centre.aspx Journey Mart]</ref> bha am baile uabhasach tarraingeach do luchd-ciùird, [[neach-malairt|luchd-malairt]] agus comainn-ciùird, is thug sin fàs do [[saidheans|shaidheans]] is [[Ealain]]. Bha Kraków na phrìomh-bhaile na dùthcha, gu ruige [[1609]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140901124138/http://cracoviae.com/fr/component/content/article/10-introduction-a-cracovie/23-quelques-dates.html Cracoviae]</ref> ‘S e eachdraidh na Pòlainn air fad a th' ann eachdraidh a’ bhaile sin, is tha e uabhasach cudromach gun cuireadh Kraków, is A’ Phòlainn Ìosail ([[Pòlais]]: Małopolska) air fad, ris [[An Ostair]] nuair an do deach an dùthaich a roinneadh treas tursan fad an [[18mh Linn]] eadar [[An Ruis]], [[A’ Phrùis]] is An Ostair fhèin.<ref>[https://web.archive.org/web/20130810050818/http://turystyka.org.pl/Wy%C5%BCyna-Ma%C5%82opolska-historia-r21 Turystyka]</ref> Ann an [[1809]] chaidh e a chur ri Diùcachd Mhòr Warsaw ("cosantaireachd" neo stàit saideal iompaireachd mhòr na [[An Fhraing|Frainge]], a chruthaich Napoleón Bonaparte), ach cha do mhair an stàit seo idir. An dèidh mì-bhuaidh Napoleón chaidh Saor-bhaile Kraków a chruthachadh leis a’ bhaile is an sgìre mu thimcheall aig a’ Cho-chruinneachadh Vienna, ann an [[1815]].<ref>[https://web.archive.org/web/20100413143919/http://www.historia.rekto.net/4b/8.htm Historia Rekto]</ref> ‘S e an aon criomadh fhearainn shaor nam Pòlach a bh' ann co-dhiù, ach ghabh An Ostair thairis Saor-bhaile Kraków a-rithist, an dèidh ar-a-mach [[1846]]. An uair sin bha e na phàirt Ìompaireachd na h-Ostair-Ùngair. Fiù 's fo bhuaidh na h-Ostair [[Caitligeach|Chaitligeach]], a bha mòran na bu cheadaiche na Pruise Phròstanach is na Ruise Ceart-chreideamhach, bha Kraków aig teis-mheadhan cultair na Pòlainn.<ref>[http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesEurope/EasternPoland_Habsburgs01.htm History Files]</ref> Aig àm [[An Cogadh Mòr|a’ Chogaidh Mhòir]], gu h-àraidh ann an [[1917]], chaidh am baile a chruth-atharrachadh ann am Prìomh-ghearasdan nan [[A' Ghearmailt|Gearmailteach]] agus teis-mheadhan "stàit Phòlach" a bheireadh taic dhan a’ Ghearmailt. An dèidh a’ chogaidh, ‘s e Kraków fear dhe na sgìrean a bhrosnaich A’ Phòlainn ùr neo-eisimeileach. Ann an [[1979]] chaidh Karol Wojtyla, Àrd-easbaig a’ bhaile, ainmeachadh [[Pàp]], anns [[An Roimh]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140901124138/http://cracoviae.com/fr/component/content/article/10-introduction-a-cracovie/23-quelques-dates.html Cracoviae]</ref> == Daoine Ainmeil == * Stefan Banach: ([[1892]] – [[1945]]) Matamataigear. * Henryk Grossman: ([[1881]] – [[1950]]) [[Eaconamaiche]]. * Wojciech Jerzy Has: ([[1925]] – [[2000]]) Riochdaire fiolmaichean. * Roman Ingarden: ([[1893]] – [[1970]]) [[Feallsanachd|Feallsanaiche]]. * Tadeusz Kantor: ([[1915]] – [[1990]]) Fear-[[drama]], Sgrìobhadair, Dealbhadair. * Roma Ligocka: ([[1938]]) Dealbhadair. * Bronisław Malinowsk: ([[1884]] – [[1942]]) [[Corp-eòlas|Corp-eòlaiche]]. * Jan Matejko: ([[1838]] – [[1893]]) Dealbhadair. * Ewa Lipska: ([[1945]]) [[Bàrd]]. * Wanda Wasilewska: ([[1905]] –[[1964]]) Neach-naidheachd, [[Comannachas|Comannach]], Sgrìobhadair. == Bailtean Co-cheangailte == {| style="background:transparent" | style="vertical-align:top" style="width:50%" | * [[Faidhle:Flag of France.svg|20px]] [[Bordeaux]] <ref>[https://web.archive.org/web/20120714013054/http://www.bordeaux.fr/ebx/portals/ebx.portal?_nfpb=true&_pageLabel=pgPresStand8&classofcontent=presentationStandard&id=5524 Ville de Bordeaux]</ref> * [[Faidhle:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Budapest]] <ref>[https://web.archive.org/web/20050305233044/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=search Budapestportál]</ref> * [[Faidhle:War flag of Peru.svg|20px]] [[Qusqu]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090303141248/http://www.municusco.gob.pe/web/index.php Municipalidad Provincial del Cuzco]</ref> * [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Dùn Èideann]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120614133841/http://www.edinburgh.gov.uk/info/695/council_information_performance_and_statistics/685/european_international_and_parliamentary_relations/3 Comhairle Dhùin Èideann]</ref> * [[Faidhle:Flag of Morocco.svg|20px]] Fès<ref>[https://web.archive.org/web/20051023042538/http://www.portaildefes.ma/ فاس]</ref>(Càirdeas) * [[Faidhle:Flag of Italy.svg|20px]] [[Firenze]] <ref>[http://www.comune.firenze.it/home.htm Città di Firenze]</ref> * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frankfurt]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141102111736/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3932 Stadt Frankfurt am Main]</ref> * [[Faidhle:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Göteborg]]<ref>[http://www.goteborg.se/wps/portal/!ut/p/c4/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gjU-9AJyMvYwML8xBjA6MwF0dLvyBzQ6NQE_2CbEdFAITcJHs!/?WCM_PORTLET=PC_7_25KQB2J3087T302VDA9NR712U3000000_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/goteborg.se/goteborg_se/politikoorganisation/organisation/resurser/internationell+verksamhet/art_n010_partnerstader Stad Göteborg]</ref> * [[Faidhle:Flag of Austria.svg|20px]] Innsbruck<ref>[https://web.archive.org/web/20120209225634/http://www.innsbruck.at/io30/browse/Webseiten/Content Stadt Innsbruck]</ref> * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|20px]] [[Leipzig]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090926215502/http://www.leipzig.de/de/business/wistandort/international/partnerst/index.shtml Stadt Leipzig]</ref> * [[Faidhle:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Lviv]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110225023616/http://www.city-adm.lviv.ua/ Львів]</ref> * [[Faidhle:Flag of Italy.svg|20px]] [[Milano]] <ref>[http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/contentlibrary/In+Comune/In+Comune/Citt+Gemellate/&sizeStyle=defautSize&colorStyle=defautColor Comune di Milano]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |valign="top"| | width = "550" | * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|20px]] [[Nürnberg]] <ref>[http://nuernberg.de/internet/international/krakau_home.html Stadt Nürnberg]</ref> * [[Faidhle:Flag of France.svg|20px]] Orléans<ref>[http://www.orleans.fr/mairie/europe-international/villes-jumelles/cracovie.html Ville d’Orléans]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Faidhle:Flag of Hungary.svg|20px]] Pécs<ref>[https://web.archive.org/web/20111120030819/http://varoslako.pecs.hu/ Pécs Város Slakó]</ref> * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] Rochester ([[Eabhraig Nuadh]])<ref>[http://www.sister-cities.org/directory/index.cfm SisterCities]</ref> * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] [[San Francisco]] ([[Calafòrnia]])<ref>[http://www.sister-cities.org/directory/index.cfm SisterCities]</ref> * [[Faidhle:Flag of Russia.svg|20px]] [[Sankt Peterburg]] <ref>[http://gov.spb.ru/ Санкт-Петербург]</ref> * [[Faidhle:Flag of Spain.svg|20px]] [[Sevilla]] <ref>[https://web.archive.org/web/20110412180453/http://www.sevilla.org/ Ayuntamiento de Sevilla]</ref> * [[Faidhle:Flag of Switzerland.svg|20px]] Solothurn<ref>[https://web.archive.org/web/20111125205645/http://www.stadt-solothurn.ch/de/ Stadt Solothurn]</ref> * [[Faidhle:Flag of Georgia.svg|20px]] [[Tbilisi]] <ref>[http://www.tbilisi.gov.ge/ თბილისი]</ref> * [[Faidhle:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Vilnius]]<ref>[http://www.vilnius.lt Vilniaus Miesto Savivaldybė]</ref> * [[Faidhle:Flag of Croatia.svg|20px]] [[Zagreb]] <ref>[http://www.zagreb.hr/default.aspx Zagreb]</ref> |} == Dealbhan == <gallery> File: POL Kraków map.svg|suidheachadh Kraków anns a’ Phòlainn File: Wisla Krakow.jpg|Abhainn Vistula File: Nuremberg chronicles - CRACOVIA.png|Am baile ann an 1493 File: Kraków - Wawel from Kopiec Krakusa.jpg|Wawel bho Khopiec Krakusa </gallery> == Ceangal a-mach == * [http://www.krakow.pl Duilleag oifigeil Kraków] * [http://www.e-krakow.pl Kraków] - duilleag == Iomraidhean == <references/> {{Commons|Krakow}} [[Roinn-seòrsa:A' Phòlainn]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] jkwkwmgqqxcwaegchl43ccpu9cqfpmb 0 16717 583387 580591 2026-07-28T01:08:54Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583387 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Port Phàdraig | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Port Phàdraig z.jpg | MAPA = Mapa Phuirt Phàdraig ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST= Port Phàdraig fhèin<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 51′ 00″ Tuath | ASTAIR = 05° 07′ 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH =585 | BLIADHNA = [[2001]] | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG9<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[An t-Sròn Reamhar|An t-Sròin Reamhair]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann am '''Port Phàdraig''' ([[Beurla]]/[[Beurla Ghallta]]: ''Portpatrick''). Tha e suidhichte eadar ìre na [[Muir|mara]] shìos air a' chidhe agus 35m shuas air a' bheinn<ref>[https://web.archive.org/web/20160305180652/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Portpatrick.html Falling rain]</ref> ann an cridhe [[Na Rannaibh|nan Rannaibh]], eadar [[A' Ghlac]] agus [[Eaglais Steafain]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]). Tha e 318km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 126km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 100km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 174km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from - to]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Phàdraig. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, tha [[bun-sgoil]] ann<ref>[https://web.archive.org/web/20150311141153/http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=4305 A' Chomhairle]</ref> ach feumar a dhol dhan [[àrd-sgoil]] anns An t-Sròin Reamhair.<ref>[https://web.archive.org/web/20150707050830/http://www.stranraeracademy.org.uk/ Stranraer Academy]</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''port'' agus ''Pàdraig'' anns [[Gàidhlig|a' Gàidhlig]] a tha an t-ainm.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]] agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an [[18mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh am baile a chlàradh ann an [[1646]] mar Port Fadrick<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> agus mar Poirt Fadrick ann an [[1654]],<ref>[http://saintsplaces.gla.ac.uk/place.php?id=1372153094 Saint Places]</ref> a sheallas cho Gàidhealach 's a bha an t-àite uaireigin. Chaidh a stèidheachadh mar bhaile-iasgaich, air sgàth 's gu bheil port-mara nàdarra aige. Bha [[aiseag]]an a' ruith eadar Port Phàdraig agus [[Èirinn a Tuath]] airson bathar agus litrichean. Ach aig deireadh na 19mh linn, nuair a chleachdadh [[bàta]]ichean nas motha, bha trioblaid aca am port-mara a' ruigsinn air sgàth 's a' ghaoth làidir a tha a' tighinn bhon àirde an iar. Mar sin dheth ghuais an gnìomhachas seo chun an t-Sròin Reamhair. Tha tobhtaichean dhen ''Dunskey Castle'' mu leth mhìle deas air Port Phàdraig. Chaidh an caisteal a thogail anns an [[16mh linn]]. Ann an [[1763]] chaidh [[rathad]] a chruthachadh leis an [[arm]] eadar Port Phàdraig agus [[Cathair Luail]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210916112258/http://oldroadsofscotland.com/journals3.htm#a Old Roads of Scotland]</ref> Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson [[Èirinn]] a cholonachadh. Chaidh an sreath telebhisein ''Two Thousand Acres of Sky'' fhilmeadh an seo agus ann am [[Port Neasaig]] eadar [[2001]] agus [[2003]].<ref>[https://web.archive.org/web/20150503173710/http://www.scotlandthemovie.com/movies/f2000.html Scotland the Movie]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Phort Phàdraig fhèin a bhuineas Port Phàdraig, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha 840 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20211129134958/https://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/22 A' Chomhairle]</ref> Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla a' Bhaile ann am Port Phàdraig. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.<ref>[https://web.archive.org/web/20190820144851/http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp LGBC]</ref> {| class="wikitable" |- !colspan="2"|Pàrtaidh!!Ainm!!Bhòtaichean |- |style="background:#C0C0C0"| |Gun phàrtaidh ||Willie Scobie ||1,925 |- |style="background:#0000FF"| |[[Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba|Tòraidheach]]||Andrew Giusti||1,703 |- |style="background:#FFD700"| |[[Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba|Nàiseantaich]]||Ros Surtees||765 |- |style="background:#FF0000"| |[[Pàrtaidh Làbarach na h-Alba|Làbaraich]]||Tommy Sloan||312 |- |} ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.4 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1127mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Port Phàdraig. Tha [[sileadh]] uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Phàdraig.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/73059/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 57mm eadar an Cèitean (dìreach 64mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.4 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus Teothachd ann am Port Phàdraig.jpg|thumb|center|350px]] |- |} == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * {{gbmapping|NX 001 544}} *[http://www.undiscoveredscotland.co.uk/portpatrick/portpatrick/index.html Undiscovered Scotland - Port Phàdraig] {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] 5ocghbic7efq68j4usmqf1cn70j9s2v 0 17847 583375 539716 2026-07-27T20:22:21Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583375 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:Morbihan-Position.svg|thumb|right|250px|Mor-Bihan anns an Fhraing]] 'S e ''département'' na [[An Fhraing|Frainge]] a tha ann am '''Mor-Bihan''' ([[Frangais]]: ''Morbihan''). Tha i suidhichte anns [[A' Bhreatainn Bheag|a' Breatainn Bhig]]. Tha [[Gwened]] na prìomh-bhaile. [[Faidhle:Blason département fr Morbihan.svg|thumb|left|100px|Gearradh-arm Mor-Bihan]] == Ceangal a-mach == * [https://web.archive.org/web/20071008223721/http://www.morbihan.pref.gouv.fr/ Duilleag oifigeil am ''prefecture'' ] [[Roinn-seòrsa:Départements na Frainge]] [[Roinn-seòrsa:A' Bhreatainn Bheag]] [[Roinn-seòrsa:An Fhraing]] ffaji12bdcavufpmikt1ftohsuzvio1 0 17881 583391 497345 2026-07-28T02:24:25Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583391 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:VillageIncline.jpg|thumb|Rathad-iarainn Talyllyn ro 1880]] Tha '''Rathad-iarainn Talyllyn''' ([[Cuimris]]: ''Rheilffordd Talyllyn'') na [[rathad-iarainn]] bheag, de chumhang 2 troigh 3 oirlich (686mm), a ruitheas an 7.25 miltean neo 11.7 km a-nios o Tywyn, air an oirthir, gu Nant Gwernol faisg air clachan Abergynolwyn, ann an Merionnydd, [[Gwynedd]]. Chaidh an rathad-iarainn a thogal ann an 1866 airson [[sgleat]]aichean a thoirt bho na cuaraidhean faisg air ''Bryn Eglwys'' gu Tywyn. 'S e Rathad-iarainn Talyllyn a' chiad rathad-iarrainn bheag aig an robh cead daoine a thoirt leis le [[carbad-smuid]].<ref>David J. Mitchell und Terry Eyres: ''The Talyllyn Railway. Past and Present'' deas: Publishing Ltd, 2005, ISBN 1-85895-125-9, td. 7</ref><ref>James I.C. Boyd: ''The Tal-y-llyn Railway'', deas: Wild Swan Publications Ltd 1988 ISBN 0-906867-46-0, td. 44</ref> Anns a' bhliadhna 1951 bhathar ris an rathad-iarainn a dhùnadh, ach bha mòran daoine ag iarraidh a cumail mar rathad-iarainn dualchasach agus rinn iad sin. Air sgàth 's sin 's e sin a' chiad rathad-iarainn a tha a' ruith le luchd-obrach saor-thoileach. <ref>Cliff Thomas: ''The Narrow Gauge in Britain and Ireland''. Atlantic Publishing, 2002, ISBN 1-902827-05-8. td. 32</ref><ref>P.J.G Ransom: ''Narrow Gauge Steam: Its origins and world-wide development''. Oxford Publishing Co, 1996, ISBN 0-86093-533-7. td. 139</ref> Bho àm sin tha e a' tarraing mòran luchd-turais. Cheannaicheadh cuid carbadan-smuide eachdraidheil agus chaidh taigh-tasgaidh (''Narrow Gauge Railway Museum'') a thogal ann an 2005. == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [http://www.talyllyn.co.uk/ Talyllyn Railway] (Beurla) * [https://web.archive.org/web/20090122193026/http://ngrm.org.uk/ Narrow Gauge Railway Museum] (Beurla) * [http://www.archive.org/details/railway_with_a_heart_of_gold_1965 Railway with a Heart of Gold] Film mu Rathad-iarainn Talyllyn a chaidh a foillseachadh ann an 1965, le Carson Davidson (Academic Film Archive of North America, Beurla) {{Commons|Talyllyn Railway|Rathad-iarainn Talyllyn}} [[Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh]] [[Roinn-seòrsa:Giùlan]] lnyaxe22jc9caopmua6tj5p7vnt8wcb 0 19427 583397 571333 2026-07-28T06:05:49Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583397 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Sirte/سرت | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 100 | MAPA = Sirte2.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Libya.svg|22px]] [[Libia]] | CEÀRN = Sirte | SGÌRE = Tripolitania | LEUD = 31° 12 19' Tuath | ASTAIR = 16° 35 20' Ear | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 75,358 | BLIADHNA = 2006 | FÒN = + 218 51 | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] mòr agus [[port]] ann an cridhe [[Libia]] a th’ ann an '''Sirte''' ([[Arabais]]: سرت, [[Greugais]]: Σύρτις). ‘S ann às a’ Ghreugais Surtis (àite creagach gainmheil th’ann an t-ainm is tha am baile dìreach ri taobh A’ Chamais Sirta.<ref>Dictionnaire des noms de lieux – Louis Deroy et Marianne Mulon (Le Robert, 1994) (ISBN 285036195X)</ref> Tha e suidhichte ri taobh na [[Muir|mara]] aig 39m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20111130093546/http://population.mongabay.com/population/libya/2210554/surt Mongabay]</ref> anns an sgìre is an roinn leis an aon ainm. Tha e 342km air falbh bho Bhengazi, 193km bho Mhisrata agus 372km bho [[Tripoli]], (prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]])<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Global Feed Distance Calculator]</ref> Chaidh Sirte a stèidheachadh ann an [[1842]] leis na [[An Tuirc|Turcaich]], ged an robh an daingneach Phoenecianach Macomedes-Euphranta faisg air làimh o shean.<ref>Wallace, Jonathan; Wilkinson, Bill. Doing business with Libya, p. 197. Kogan Page Publishers, 2004. ISBN 9780749439927</ref> Tha 75,358 duine a’ fuireach anns an àite, an còigeamh baile as motha na dùthcha<ref>[https://web.archive.org/web/20110408183612/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-133&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500 Bailtean na Cruinne]</ref> agus Tha oilthigh làidir<ref>[http://www.university-directory.eu/Libya/Al-Tahadi-University.html Al Tahadi University]</ref> anns a’ bhaile. Chaidh mòran aonaidhean is còrdaidhean a dheànamh ann an Sirte fad na Deachdaireachd, bho [[1969]] gu [[2011]].<ref>[http://www.zeleza.com/blogging/african-affairs/fall-gadhafi-dictatorship-lessons-africa-and-arab-world Zelaya]</ref> ==Daoine Ainmeil== *[[Muammar al-Gaddafi]]: ([[1942]] – [[2011]]) [[Saighdear]], [[Deachdaire]]. ==Bailtean Co-cheangailte== *[[Faidhle:Flag of Morocco.svg|22px]] Oujda<ref>[http://forum.oujdacity.net Oujda City]</ref> ==Dealbhan== <gallery> File:Sirte.jpg|Sealladh air a’ bhaile. File: Shabiat Surt since 2007.png|An sgìre far a bheil Sirte. File:Libya.sire.2017.jpg|Sirte (2017) </gallery> ==Ceanglaichean A-mach== *[https://web.archive.org/web/20120119105047/http://www.fallingrain.com/world/LY/60/Surt.html Falling Rain] ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] hdm03s02916rmhiyy5bhqzmhich633l 0 20592 583405 579880 2026-07-28T09:02:56Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583405 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Tuaim | LÙIREACH = Tuam coat.png | LÙIREACH_LEUD = 100 | MAPA = Tuam High Street 2009 09 14.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Èirinn]] | CEÀRN = [[Faidhle:Logogalwayco.png|15px]] [[Contae na Gaillimhe]] | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of Connacht.svg|22px]] [[Cúige Chonnacht]] | LEUD = 53° 31 00′ Tuath | ASTAIR = 8° 51 00′ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 8767 | BLIADHNA = 2016 | FÒN = 00 353 093 | DUILLEAG = http://www.galway.ie/ }} 'S e [[baile]] beag ann an ceann a tuath [[Contae na Gaillimhe|Chontae na Gaillimhe]], sa [[Còigeamh Chonnacht|Chúige Chonnacht]], air an àirde an iar na h-[[Èirinn|Èireann]] a th' ann am '''Tuaim'''<ref>[http://www.logainm.ie/1411620.aspx Logainm]</ref> (Seann Ghàidhlig: Tuaim Dá Ghualann). Tha e suidhichte aig 45m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20071120044511/http://www.fallingrain.com/world/EI/10/Tuam.html Falling Rain]</ref> ri taobh na h-[[Abhainn|Aibhne]] Nanny,<ref>[http://www.galwaynews.ie/7525-tuam-flooding-issues-be-resolved Galway News]</ref> 193km air falbh bho [[Doire|Dhoire]], 30km bho [[Gaillimh|Ghaillimh]], 181km bho [[Corcaigh|Chorcaigh]] agus 173km bho [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/world_distance_calculator.asp Global Feed]</ref> Tha 8,242 duine a’ fuireach an seo.<ref>[http://www.cso.ie CSO]</ref> Gu h-inntinneach, tha dà chathair-eaglais sa bhaile, tè [[Eaglais Chaitligeach|Chaitligeach]] agus tè eile a bhuineas don [[Easbaigeachas|Eaglais Easbaigeach]]. ==Eachdraidh== Ann an [[1613]] thug an rìgh [[Seumas VI na h-Alba is Seumas I Shasainn|Seumas VI]] cead dhan bhaile agus dhan sgìre dithis bhall a thaghadh do Phàrlamaid na h-Èireann. Chuireadh às dhan phàrlamaid sin ann an [[1800]]. Ann an [[1920]], chaidh talla a' bhaile a losgadh le daoine ''Constáblacht Ríoga na hÉireann'' an dèidh dhan IRA ionnsaigh a thoirt orra, mar phàirt a' chogaidh. ==Daoine Ainmeil== * Tairrdelbach Ua Conchobair ([[1088]] – [[1156]]) Rìgh Chonnachta agus Àrd Rìgh na h-Èireann. * Seán Ó Maolalaidh ([[1419]] – [[1480]]) Ceann-fheadhna. * Anndra Mac Aodhagáin ([[1810]] – [[1863]]) [[Ailtire]] Thuama. * Padraig Ó Ceallaigh ([[1822]] – [[1864]]) Seinealair ri linn [[Cogadh|a’ chogaidh]] sìobhalta sna [[Stàitean Aonaichte]]. ==Bailtean Co-cheangailte== *[[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Straubing]] ([[A' Ghearmailt]]) ==Ceanglaichean A-mach== *[https://web.archive.org/web/20120629101600/http://tuamarchdiocese.org/ Eaglais Chaitligeach na sgìre] *[http://tuam.anglican.org/ Eaglais Easbaigeach na sgìre] ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann]] [[Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann]] t6hmb3mjjcoqekqxnd9pamhe8r7imxh 0 20607 583392 571234 2026-07-28T03:49:38Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583392 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Rúscaigh | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | MAPA = RooskyOldBuilding Feb 2003 169.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Èirinn]] | CEÀRN = [[Faidhle:Logo-contea-Roscommon.png|15px]] [[Contae Ros Comáin]] | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of Connacht.svg|22px]] [[Cúige Chonnacht]] | LEUD = 53° 49 00′ Tuath | ASTAIR = 07° 55 00′ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 198 | BLIADHNA = 2006 | FÒN = 00 353 086 | DUILLEAG = http://www.roscommon.ie/ }} ‘S e [[baile]] beag air an àirde an ear [[Contae Ros Comáin|Chontae Ros Comáin]] sa [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] air an àirde an iar na h-[[Èirinn|Èireann]] a th' ann am '''Rúscaigh'''.<ref>[http://www.logainm.ie/29497.aspx Logainm]</ref> Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20110820050843/http://www.fallingrain.com/world/EI/24/Ruscaigh.html Falling Rain]</ref> ri taobh na h-[[Abhainn|Aibhne]] Shionnaine,<ref>[https://web.archive.org/web/20160306170949/http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/the-river-shannon-lanesboro-to-rooskey/9824 Discover Ireland]</ref> 135km air falbh bho [[Doire|Dhoire]], 97km bho [[Gaillimh|Ghaillimh]] agus 123km bho [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/world_distance_calculator.asp Global Feed]</ref> Chan eil ach 198 duine a’ fuireach an seo,<ref>[http://www.cso.ie CSO]</ref> agus tha am baile dìreach ri taobh crìochan [[Contae Liatroma]] agus Contae an Longfoirt. ==Daoine Ainmeil== *Micheál Ó Faoileacháin: Am fear a stèidhich an sgioba [[Ball-coise]] Hibernian. *[[Albert Reynolds|Ailbhe Mac Raghnaill]] ([[1932]]): 8mh [[Taoiseach]]. ==Ceanglaichean A-mach== *[http://www.leitrim-roscommon.com/MAPS/ros_rcpar.html Mapa na h-Eaglaise Chaitligeach sa sgìre] *[https://web.archive.org/web/20120412122713/http://www.rooskey.ie/ Rooskey Community Centre] ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann]] [[Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann]] b80m968hnbiulxy96q0dusemhbf9wfn 0 20612 583372 578919 2026-07-27T15:47:54Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583372 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Lios Tuathail | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 100 | MAPA = Listowel Town Square - geograph.org.uk - 12793.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Èirinn]] | CEÀRN = [[Faidhle:Flag of Munster.svg|22px]] [[Cúige Mumhan]] | SGÌRE = [[Faidhle:Kerrycocologo.svg|18px]] [[Contae Chiarraí]] | LEUD = 52° 27 00' Tuath | ASTAIR = 09° 29 00' Iar | FARSAINGEACHD = 33 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 4338 | BLIADHNA = 2006 | FÒN = + 353 68 | DUILLEAG = [http://www.listowel.ie/ Comhairle Lios Tuathail] }} 'S e [[baile]] margaidh ann an ceann a tuath [[Contae Chiarraí]], [[Cúige Mumhan]], [[Èirinn]] a th' ann an '''Lios Tuathail''' (Beurla: ''Listowel'').<ref>[http://www.logainm.ie/24245.aspx Logainm]</ref> Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne na Féile,<ref>[https://web.archive.org/web/20130423020043/http://www.salmon-ireland.com/salmon-rivers/shannon/river-feale.jsp Salmon Ireland]</ref> 91km air falbh bho [[Corcaigh|Chorcaigh]], 96km bho [[Gaillimh|Ghaillimh]], 63km bho [[Luimneach]] agus 238km bho [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/world_distance_calculator.asp Global Feed]</ref> Tha 4,338 duine a’ fuireach anns a' bhaile fhèin agus 22,668 sa sgìre uile gu lèir.<ref>[https://web.archive.org/web/20141012133745/http://census.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx CSOI]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh Lios Tuathail a chlàradh airson a’ chiad turas sa [[Bliadhna|bhliadhna]] [[1303]] is an caisteal aige fo bhuaidh teaghlaich Normanach air an robh Mac Mhuiris.<ref>[http://www.libraryireland.com/names/macm/mac-muiris-mac-mhuiris.php Library Ireland]</ref> Chuairtich na [[Sasainn|Sasannaich]] an caisteal fad 28 [[Latha|làithean]] ann an [[1600]]. <ref>Siege Mines and Underground Warfare, Kenneth Wiggins, Shire Publications, 2003, ISBN 0 7478 0547 4</ref> Chaidh luchd-dìonta a’ chaisteil a chur gu bàs an dèidh làimhe, fo òrdughan Charles Wilmot, ceannard nan Gall. Thug ar-a-mach nam [[poileas]] àite an seo san [[an t-Ògmhios|Ògmhios]] [[1920]], ri linn [[Cogadh]] Neo-eisimeileachd na h-Èireann ([[Gaeilge]] Cogadh na Saoirse).<ref>[https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html Police History]</ref> ==Daoine Ainmeil== *[[Tomás Ó Rathaile]] ([[1883]] – [[1953]]): [[Cànanaiche]]. ==Sloinnidhean cumanta ann an Lios Tuathail== Seo liosta nan sloinneadh na bu chumanta sa bhaile is sa sgìre bho Chunntas-sluaigh na h-Èireann [[1901]] agus [[1911]]:<ref>[https://web.archive.org/web/20090909142652/http://www.census.nationalarchives.ie/ An Chartlann Náisiúnta]</ref> Ó Conchobhair, Ó Ciardha, Staic, Ó Murchadha, Ó hInnreachtaigh, Ó Duilleáin, Ó Súilleabháin, Ó Cinnaolaidh, Ó Catháin, Ó Buachalla, Mac Uileagóid, Mac Gearailt, Ó Cearmada, Ó Cróinín, Mac Grífín, Ó Conaill, Breathnach, Mac Cárthaigh, Ó Liatháin, Ó Síthigh, Ó Nualláin, De Barra, Ó Coileáin, Mac Mhuiris, Ó Dubhghaill, Ó Maoldomhnaigh, Ó hÉalaighthe, Ó Ceallaigh, Ó Gealbháin, Ó Loingsigh, MacMathúna, Ó Mordha, Ó Maoilmhichil, De Brun, Ó Dálaigh, Ó h-Airtnéada, Ó hAodha, Ó Móráin, Seoigh, Ó Briain, Mac Seóin, Ó Laochdha, Baróidigh, Ó Cearbhaill, Ó Flaithbertaigh, Ó Foghlú, De Grainbhil, Ó Ciarba, Ó Muircheartaigh, Ó Scannláin. ==Bailtean co-cheangailte== *[[Faidhle:Flag of the United States.svg|20px|]] Los Gatos, ([[Calafòrnia]])<ref>[https://web.archive.org/web/20090108070912/http://www.svcn.com/archives/lgwt/02.27.02/sistercity-0209.html SVCN]</ref> *[[Faidhle:Flag of the United States.svg|20px|]] Shawnee, ([[Kansas]]<ref>[http://www.cityofshawnee.org/Web/ShawneeCMS.nsf/vwContent/23F8DBB4F123D21B862575760048C577?OpenDocument City of Shawnee].</ref> A thuilleadh air sin, 's ann à Lios Tuathail an Èirinn a fhuair Listowel ([[Ontario]], [[Canada]]) ainm. ==Ceanglaichean a-mach== *[http://www.dioceseofkerry.ie/parish.php?parish=Listowel Eaglais Chaitligeach] ==Iomraidhean== <references/> {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann]] [[Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann]] 7zj6ckfe5djmxbm1gk8y8o67lf9vhg0 0 21290 583403 580843 2026-07-28T08:35:23Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583403 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Torino | BRATACH = Flag of Turin.svg | LÙIREACH = Turin coat of arms.svg | LÙIREACH_LEUD = 50 | MAPA = Turin Montage.png | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Italy.svg|22px]] [[An Eadailt]] | CEÀRN = [[Faidhle:Flag of Piedmont.svg|22px]] Piemonte | LEUD = 45° 04 00' Tuath | ASTAIR = 07° 42 00' Ear | FARSAINGEACHD = 130.17 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 911823 | BLIADHNA = 2012 | FÒN = +39 0111 | DUILLEAG = [http://www.comune.torino.it Duilleag Oifigeil] }} ‘S e [[baile]] uabhasach mòr ann an ceann a tuath [[An Eadailt|na h-Eadailte]] a th’ ann an '''Torino''' ([[IPA]]: toˈriːno, [[Laideann]]: Augusta Taurinorum, Piemontais: Turin). Tha e suidhichte aig 204m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20150908015500/http://www.fallingrain.com/world/IT/12/Torino.html Falling Rain]</ref> ri taobh [[Abhainn|na h-Aibhne]] Po, anns an sgìre ([[Eadailtis]]: ''Provincia'') Torino, anns an roinn ([[Eadailtis]]: ''Regione'') Piemonte, eadar [[Nice]] agus [[Milano]], a 524km air falbh bhon [[An Ròimh]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]], 336km bho [[Venezia]], 331km bho [[Padova|Phadova]] agus 319km bho [[Firenze|Fhirenze]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Country_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha 911,823 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.<ref>[http://demo.istat.it/ Cunntas Sluaigh na h-Eadailte]</ref> == Daoine Ainmeil == * [[Primo Levi]] ([[1919]] - [[1987]]) [[Ceimigear]] agus sgrìobhadair. == Bailtean Co-cheangailte == * [[Faidhle:Flag of Romania.svg|22px]] [[Bacău]] * [[Faidhle:Flag of Brazil.svg|22px]] [[Campo Grande]] * [[Faidhle:Flag of Argentina.svg|22px]] Córdoba * [[Faidhle:Flag of France.svg|22px]] Chambéry * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] [[Detroit]] ([[Michigan]]) * [[Faidhle:Flag of Palestine.svg|22px]] Esch-sur-Alzette * [[Faidhle:Flag of Palestine.svg|22px]] [[Gàsa]] * [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Glaschu]] * [[Faidhle:Flag of Israel.svg|22px]] [[Haifa]] * [[Faidhle:Flag of Turkey.svg|22px]] [[İzmir]] * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Köln]] * [[Faidhle:Flag of Belgium.svg|22px]] [[Liège]] * [[Faidhle:Flag of France.svg|22px]] [[Lille]] * [[Faidhle:Flag of Mexico.svg|22px]] Monterrey * [[Faidhle:Flag of Japan.svg|22px]] Nagoya * [[Faidhle:Flag of Guatemala.svg|22px]] Quetzaltenango * [[Faidhle:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Rotterdam]] * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] Salt Lake City ([[Utah]]) * [[Faidhle:Flag of Russia.svg|22px]] [[Sankt Peterburg]] * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] Shenyang * [[Faidhle:Flag of Albania.svg|22px]] [[Tirana]] * [[Faidhle:Flag of Russia.svg|22px]] Volgograd == Ceanglaichean a-mach == * [http://www.regione.piemonte.it/ Riaghaltas na Roinne] * [https://web.archive.org/web/20120115152714/http://www.provincia.torino.it/ Riaghaltas na Sgìre] == Iomraidhean == <references/> {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Piemonte]] sibuxvk225jlv0paomrjpixjcgrnf1y 0 21447 583407 571525 2026-07-28T09:50:52Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583407 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Varde | BRATACH = Coat of arms of Varde.svg | LÙIREACH = Vester Horne Herreds våben 1584.png | LÙIREACH_LEUD = 107 | MAPA = Varde Kirke2.JPG | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Denmark.svg|22px]] [[An Danmhairg]] | CEÀRN = Varde | SGÌRE = Syddanmark | LEUD = 55° 37 00' Tuath | ASTAIR = 08° 29 00' Ear | FARSAINGEACHD = 251 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 13416 | BLIADHNA = 2010 | FÒN = (+ 45) 79 | DUILLEAG = [http://www.vardekommune.dk/ Duilleag Oifigeil] }} ‘S e [[baile]] meadhanach ann an ceann a deas [[An Danmhairg|Danmhairg]] a th' ann an '''Varde'''. Tha e suidhichte air an [[leth-eilean]] Jyland, faisg air [[Esbjerg]],<ref>[http://www.denstoredanske.dk/Danmarks_geografi_og_historie/Danmarks_geografi/Jylland/Varde?highlight=varde Den Store Dansk]</ref> aig 11m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20130718234438/http://population.mongabay.com/population/denmark/2610726/varde Mongabay]</ref> anns an roinn Danmhairg a Deas ([[Danmhairgis]]: Syddanmark), 257km air falbh bho [[Copenhagen]] ([[prìomh-bhaile]] na dùthcha), agus 122km bho [[Århus]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Chaidh Varde a chlàradh airson a’ chiad turas ann an [[1107]] mar Warwath. Tha 13,416 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin agus 50,351 san sgìre air fad.<ref>[http://www.statistikbanken.dk/ Statistikbanken]</ref> ==Daoine Ainmeil== * [[Johannes Nicolaus Brønsted]] ([[1879]] – [[1947]]): [[Ceimigear]].<ref>[http://www.chemistryexplained.com/Bo-Ce/Br-nsted-Johannes-Nicolaus.html Chemistry Explained]</ref> ==Bailtean co-cheangailte== * [[Faidhle:Flag of Sweden.svg|22px]] Kramfors<ref>[https://web.archive.org/web/20110514165736/http://www.kramfors.se/index.asp?id=2556&s=1 Kramfors Kommun]</ref> * [[Faidhle:Flag of Norway.svg|22px]] Levanger<ref>[http://www.levanger.kommune.no/ Levanger Kommune]</ref> * [[Faidhle:Flag of Finland.svg|22px]] Salo<ref>[http://www.salo.fi/ Salo]</ref> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://web.archive.org/web/20090818052844/http://www.regionsyddanmark.dk/wm157175 Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:An Danmhairg]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Danmhairg]] pyuvncqpq8kqdfg2k0nx733vaw4tqlq 0 21707 583367 436198 2026-07-27T13:28:53Z Elvis3939 32826 583367 wikitext text/x-wiki Bidh an '''30mh linn''' eadar [[1 am Faoilleach]] 2901/2900 is [[31 an Dùbhlachd]] 3000. *[[2900]] (a tha a-rèir cuid, [[bliadhna]] sa [[29mh linn]]) * [[2900an]] * [[2910an]] * [[2920an]] * [[2940an]] * [[2940an]] * [[2950an]] * [[2960an]] * [[2970an]] * [[2980an]] * [[2990an]] == Tachartasan Eile a tha air an Dealbhadh == === 2968 === * Tha ceithir capsalan-tìm fa leth aig Ionad Lorg Don Harrington, a tha suidhichte ann an Amarillo, Texas, a thèid fhosgladh às dèidh diofar amannan. Tha an ceathramh capsal gu bhith air fhosgladh 1,000 bliadhna an dèidh don charragh-cuimhne a bhith air a seuladh ann an 1968. === 2999 === * Tha an capsal-tìm aig Ionad Chinook ann an Calgary, Alberta, Canada, gu bhith air fhosgladh air 31 Dùbhlachd, 2999, an dèidh dha a bhith air a seuladh ann an 2000. === 3000 === * Tionndadh na Mìle Bliadhna, [[4mh mìle bliadhna]]. Cha do thachair e bho 31 Dùbhlachd, 2000, gu 1 Faoilleach, 2001. Agus cha tachair e a-rithist airson 1000 bliadhna eile. == Ceòl == Ann an dreach Coloimbianach den òran "Happy Birthday", tha an rann mu dheireadh a’ comharrachadh gum faodar co-làithean breith a chomharrachadh gus a’ bhliadhna 3000. [[Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean]] [[Roinn-seòrsa:30mh linn|*]] 4mb43qj8w1ljym869uy7h3tpnr7vj1n 583368 583367 2026-07-27T13:29:12Z Elvis3939 32826 /* 2999 */ 583368 wikitext text/x-wiki Bidh an '''30mh linn''' eadar [[1 am Faoilleach]] 2901/2900 is [[31 an Dùbhlachd]] 3000. *[[2900]] (a tha a-rèir cuid, [[bliadhna]] sa [[29mh linn]]) * [[2900an]] * [[2910an]] * [[2920an]] * [[2940an]] * [[2940an]] * [[2950an]] * [[2960an]] * [[2970an]] * [[2980an]] * [[2990an]] == Tachartasan Eile a tha air an Dealbhadh == === 2968 === * Tha ceithir capsalan-tìm fa leth aig Ionad Lorg Don Harrington, a tha suidhichte ann an Amarillo, Texas, a thèid fhosgladh às dèidh diofar amannan. Tha an ceathramh capsal gu bhith air fhosgladh 1,000 bliadhna an dèidh don charragh-cuimhne a bhith air a seuladh ann an 1968. === 2999 === * Tha an capsal-tìm aig Ionad Chinook ann an Calgary, Alberta, Canada, gu bhith air fhosgladh air 31 Dùbhlachd, 2999, an dèidh dha a bhith air a seuladh ann an 1999. === 3000 === * Tionndadh na Mìle Bliadhna, [[4mh mìle bliadhna]]. Cha do thachair e bho 31 Dùbhlachd, 2000, gu 1 Faoilleach, 2001. Agus cha tachair e a-rithist airson 1000 bliadhna eile. == Ceòl == Ann an dreach Coloimbianach den òran "Happy Birthday", tha an rann mu dheireadh a’ comharrachadh gum faodar co-làithean breith a chomharrachadh gus a’ bhliadhna 3000. [[Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean]] [[Roinn-seòrsa:30mh linn|*]] nq9usw0ndg2da1pd2b7t1h90qhrset6 0 21717 583373 579340 2026-07-27T18:12:37Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583373 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = lutjegast | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = | MAPA = Lutjegast - hervormde pastorie.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Na Tìrean Ìsle]] | CEÀRN = [[Faidhle:Flag of Grootegast.svg|22px]] Gemeente Grootegast | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of Groningen.svg|22px]] [[Groningen (Roinn)|Groningen]] | LEUD = 53° 14 00' Tuath | ASTAIR = 06° 15 00' Ear | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 1014 | BLIADHNA = 2009 | FÒN = (+ 31) 0594<ref>[http://utopia.knoware.nl/users/eprebel/Communication/AreaCodes/ Utopia]</ref> | DUILLEAG = [http://www.grootegast.nl/ Duilleag Oifigeil na Sgìreachd] }} ‘S e [[baile]] beag san sgìreachd ([[Duitsis]]: gemeente) Grootegast, eadar [[Groningen]] agus [[Leeuwarden]], ann an ceann a Tuath [[Na Tìrean Ìsle|nan Tìrean Ìsle]] a th' ann an '''Lutjegast''' ([[IPA]]:'''ˈlʏtjəˌɣɑst'''). Tha e suidhichte ri taobh na Slighe-Uisge Prinses Margrietkanaal, leth meatair os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160305175927/http://www.fallingrain.com/world/NL/04/Lutjegast.html Falling Rain]</ref> anns an roinn (Duitsis: Provincie) Gronongen, 132km air falbh bho [[Amsterdam]] ([[prìomh-bhaile]] na dùthcha), 189km bho [[Rotterdam]], 206km bho [[Eindhoven]], 184km bho [[Den Haag]] agus 92km bho [[Utrecht]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha 1,014 duine a' fuireach ann.<ref>[http://www.lutjegast-online.nl/ Lutjegast]</ref> ==Daoine Ainmeil== * [[Abel Tasman]] ([[1603]] - [[1669]]). Maraiche agus Fear-malairt. == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://web.archive.org/web/20100420051609/http://www.provinciegroningen.nl/ Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle]] s7ubu3kc0cov8phdvcit2agtyn9xxn7 0 22102 583378 583058 2026-07-27T21:02:52Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583378 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Mvezo | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = | MAPA = | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of South Africa.svg|22px]] [[Afraga a Deas]] | CEÀRN = EMpuma Koloni | SGÌRE = OR Tambo | LEUD = 31° 56′ 60″ Deas | ASTAIR = 28° 31′ 00″ Ear | FARSAINGEACHD = 1.85 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 403 | BLIADHNA = 2001 | FÒN = 087 | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air Mthatha, ann an ceann a deas [[Afraga a Deas]] a th’ ann am '''Mvezo'''. Tha suidhichte aig 342m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20100721031049/http://www.fallingrain.com/world/SF/05/Mvezo.html Falling Rain]</ref> ann an cridhe na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre OR Tambo, eadar KuMveso agus Mmangweni, ri taobh na h-[[Abhainn|aibhne]] Mbashe. Tha e 46km air falbh bho Mthatha, 21km bho [[Qunu]], 641km bho [[Johannesburg]] agus 695km bho [[Pretoria|Phretoria]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha dìreach 403 duine a’ fuireach anns a’ bhaile<ref>[https://web.archive.org/web/20131210205508/http://census2011.adrianfrith.com/place/294430 Adrian Frith]</ref> agus 's e Xhosa a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Mvezo. ==Daoine Ainmeil== *[[Nelson Mandela]] ([[1918]] - [[2013]]) [[Neach-poileataigs]] agus [[Stàitire]]<ref>[http://www.worldpresidentsdb.com/Nelson-Mandela/ World President]</ref> ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Afraga]] [[Roinn-seòrsa:Afraga a Deas]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] 339ock9jjjy7o8vt1jpl5cam1m45ggd 0 22103 583390 583060 2026-07-28T02:12:29Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583390 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Qunu | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = | MAPA =Qunu, South Africa.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of South Africa.svg|22px]] [[Afraga a Deas]] | CEÀRN = EMpuma Koloni | SGÌRE = OR Tambo | LEUD = 31° 47′ 00″ Deas | ASTAIR = 28° 37′ 00″ Ear | FARSAINGEACHD = 1.65 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 213 | BLIADHNA = 2001 | FÒN = 087 | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air Mthatha, ann an ceann a deas [[Afraga a Deas]] a th’ ann an '''Qunu''' ([[IPA]]: ˈk͡ǃuːnu). The suidhichte aig 915m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[http://www.fallingrain.com/world/SF/05/Qunu.html Falling Rain]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ann an cridhe na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre OR Tambo, eadar KuMveso agus Butterworth, ri taobh na h-[[Abhainn|aibhe]] Mbashe. Tha e 27km air falbh bho Mthatha, 21km bho [[Mvezo]], 641km bho [[Johannesburg]] agus 677km bho [[Pretoria|Phretoria]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha dìreach 213 duine a’ fuireach anns a’ bhaile<ref>[https://web.archive.org/web/20131212053225/http://census.adrianfrith.com/place/23623011 Adrian Frith]</ref> agus 's e Xhosa a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Qunu. Thogadh [[Nelson Mandela]] ann an Qunu, leis gun do deach na daoine aige Mvezo air sàilleabh gun do chuireadh [[athair]] às a dreuchd mar cheann-feadhna an suid. Chaidh [[Nelson Mandela]] ([[1918]] – [[2013]]) a thìodhlacadh ann am Qunu, an t-àite far a thogadh e.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25386729 BBC]</ref> ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Afraga]] [[Roinn-seòrsa:Afraga a Deas]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] 2orxma7inrlvyzxgzm7qnj4lq856rtl 0 22111 583382 571063 2026-07-28T00:09:22Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583382 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Paul Roux | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = | MAPA = | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of South Africa.svg|22px]] [[Afraga a Deas]] | CEÀRN = Vrystaat/Foreistata | SGÌRE = Thabo Mofutsanyane | LEUD = 28° 18′ 60″ Deas | ASTAIR = 27° 57′ 00″ Ear | FARSAINGEACHD = 6.6 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 6152 | BLIADHNA = 2001 | FÒN = 058 | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air Welkom, ann an cridhe [[Afraga a Deas]] a th’ ann am '''Paul Roux'''. Tha e suidhichte aig 1,538m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20140929134005/http://www.fallingrain.com/world/SF/03/Paul_Roux.html Falling Rain]</ref> ann am meadhan na roinne Saor stàit ([[Afrikaans]]: Vrystaat, Sotho: Foreistata), anns an sgìre Thabo Mofutsanyane, eadar Senekal agus Bethlehem. Tha e 234km air falbh bho [[Johannesburg]] agus 289km bho [[Pretoria|Phretoria]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha 6,152 duine a’ fuireach anns a’ bhaile<ref>[http://census2011.adrianfrith.com/place/470007 Adrian Frith]</ref> agus 's e [[Afrikaans]] a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Paul Roux. Chaidh am baile seo a stèidheachadh ann an [[1909]] le ministear às [[Na Tìrean Ìsle]] air an robh Paul Roux. ==Daoine Ainmeil== *[[P. W. Botha]] ([[1916]] - [[2006]]) [[Neach-poileataigs]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160417041150/http://www.biography.com/people/pw-botha-9220773 Bio]</ref> ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Afraga]] [[Roinn-seòrsa:Afraga a Deas]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] br61c9asl7q5maqcbl759pn1azonk3h 0 22140 583406 573666 2026-07-28T09:28:49Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583406 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Uitenhage | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = | MAPA =Uitenhage Station a.JPG | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of South Africa.svg|22px]] [[Afraga a Deas]] | CEÀRN = EMpuma Koloni | SGÌRE = Nelson Mandelabaai | LEUD = 33° 46′ 00″ Deas | ASTAIR = 25° 24′ 00″ Ear | FARSAINGEACHD = 75.35 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 103639 | BLIADHNA = 2011 | FÒN = 041 | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] meadhanach faisg air Port Elizabeth, ann an ceann a deas [[Afraga a Deas]] a th’ ann an '''Uitenhage''' ([[IPA]]: œjtənˈɦɑːxə). The suidhichte aig 89m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[http://www.fallingrain.com/world/SF/05/Uitenhage.html Falling Rain]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ann an ceann a deas na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre Nelson Mandelabaai, eadar Kirkwood agus Motherwell, ri inbhir na h-[[Abhainn|aibhe]] Swarkopts. Tha e 520km air falbh bho [[Bloemfontein|Bhloemfontein]], 645km bho [[Cape Town|iKapa]], 880km bho [[Johannesburg]] agus 936km bho [[Pretoria|Phretoria]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha 103,639 duine a’ fuireach anns a’ bhaile<ref> [http://census2011.adrianfrith.com/place/299003 Adrian Frith]</ref> agus 's e [[Afrikaans]] a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Uitenhage. Chaidh Uitenhage a stèidheachaidh ann an [[1804]], leis a' [[Breitheamh|Bhreitheamh]] Jacob Glen Cuyler.<ref>[https://web.archive.org/web/20130623003521/http://www.nysm.nysed.gov/albany/bios/c/jacuyler544.html NYSM]</ref> Tha taigh-gnìomhachais nan [[Carbad|Carbadan]] Volkswagen an seo.<ref>[https://web.archive.org/web/20140301050005/http://www.vw.co.za/en/volkswagen_groupsouthafrica/about.html Volkswagen]</ref> ==Daoine Ainmeil== *[[Balthazar Johannes Vorster]] ([[1915]] - [[1983]]) [[Neach-poileataigs]]<ref>[http://www.worldpresidentsdb.com/B-J-Vorster/ World President]</ref> ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Afraga]] [[Roinn-seòrsa:Afraga a Deas]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] d3lyxelzzraohimbfppdg0gv9frxujp 0 22237 583404 579000 2026-07-28T08:40:59Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583404 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Torthorwald | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Torthorwald Churchyard - geograph.org.uk - 672691.jpg | MAPA = Mapa dg torthorwald.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | CEÀRN = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 55° 05′ 22″ Tuath | ASTAIR = 03° 30′ 53″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01387 | DUILLEAG = [http://www.canonbie-online.com/ Duilleag a' Bhaile] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail shuas air leathad Chnuic Carthat<ref>[http://www.scottish-places.info/features/featurefirst14519.html Scottish]</ref> os cionn [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th’ ann an '''Torthorwald''' ('''Tirthorrald''' o shean).<ref>[https://web.archive.org/web/20150913022645/http://www.kttchurch.org.uk/?page_id=19 Kirkmichael, Tinwald and Torthorwald church]</ref> Tha e suidhichte aig 80m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160305185642/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Torthorwald.html Falling Rain]</ref> ann an cridhe [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phrìs]] ro [[1975]]), eadar an [[loch Mhabain]] agus Dùn Phrìs, ri taobh [[Allt|an Uillt]] Pierbanks.<ref>[http://www.explorebritain.info/water-dumfries-and-galloway-pierbanks-burn-ny0377 Explore]</ref> Tha e 244km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 95km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 19km bho [[Inbhir Anainn]] agus 98km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]]. <ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> 'S e [[Beurla]] agus [[Beurla Ghallda]] th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Torthorwald. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha taigh-òsta.<ref>[https://web.archive.org/web/20140516184920/http://manorhotels.co.uk/ Manor Hotel]</ref> Taobh fhoghlaim, dhùnadh a' bhun-sgoil ann an [[2010]] agus le sin feumar a dhol dhan [[sgoil]] ann an Dùn Phrìs. ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha a h-uile coltas ann gu bheil an t-ainm a' ciallachadh ''Tùr Thor sa Choille'', bhon sheann Bheurla ''Torr'' (Tùr) agus ''Weald'' (Coille),<ref>[https://web.archive.org/web/20100208215834/http://www.oldenglishtranslator.co.uk/ Old English Translator]</ref> ged a tha seann dòigh sgrìobhaidh an ainm a' cur freumhan [[Gàidhlig]] nar cinn, is le sin 's dòcha gur e Tìr/Tòrr agus ainm pearsanta a bhiodh ann.<ref>The New Statistical Account of Scotland, Volume 2, William Blackwood, [[Dùn Èideann]] [[1834]]</ref> Tha an eileamaid ''weald'' gu math cumanta san sgìre: Tinwald, Mousewald, Torthorwald. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite [[Lochlannach]] ann an iar-dheis na h-Alba,<ref>[https://www.ordnancesurvey.co.uk/resources/historical-map-resources/scandinavian-language.html Ordanance Survey]</ref> gu h-àraidh nas fhaisge air [[Muir|a' Mhuir]] agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar [[Inbhir Anainn]] agus [[Greatna]]. ==Eachdraidh== Thogadh daingneach an seo san [[12mh Linn]]<ref>[https://web.archive.org/web/20121021075736/http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/66153/details/torthorwald+parish+church+churchyard+and+gatepiers/ Canmore]</ref> ann an stoidhle ''motte'' nuair a bha làmh an uachdair aig an [[teaghlach]] de Torthorwald. Dh'ath-leasachadh sin gu Caisteal aig deireadh an [[14mh Linn|14mh Linne]] ri linn na Chille Phàdraig. Leasaich William de Carleil e san [[15mh Linn]], leis gun d'fhuair e seilbh air a' bhaile nuair a phòs e tè dhe na Cille Phàdraig, ann an [[1418]]. Bha duine a' fuireach ann gu ruige [[1715]] ach tha e na thobhta a-nis. Tha [[eaglais]] air a bhith ann fad na linntean, ged an do deach an eaglais a chithear nar [[Latha|làithean]] a thogail ann an [[1782]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121021075736/http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/66153/details/torthorwald+parish+church+churchyard+and+gatepiers/ Canmore]</ref> 'S ann le Òrdugh na Trianaid ([[Laideann]]: ''Ordo Sanctissimae Trinitatis Redemptionis Captivorum)'' a bha an eaglais o shean.<ref>[https://web.archive.org/web/20150913022645/http://www.kttchurch.org.uk/?page_id=19 Kirkmichael, Tinwald and Torthorwald church]</ref> B' e David Wallace Reader a' chiad mhinistear an dèidh [[An t-Ath-Leasachadh|An Ath-Leasachaidh]] ann an [[1567]]. S'ann à [[Afraga a Deas]] a tha am ministear an latha an diugh, air a bheil Louis Christiaan Bezuidenhout ([[Johannesburg]], [[1954]]).<ref>[http://reference.sabinet.co.za/document/EJC35672 Sabinet]</ref> Dh'aontadh Torthorwald, Cille Mhìcheil agus Tinwald ann ann aon parraist ann ann [[1981]]. Fhuair am baile a chuid chòirichean mar ''Borgh a' Bharain'' (Beurla Ghallda: Burgh of Barony) ann an [[1473]], agus le sin b' urrainn dhan thighearna margadh a chumail agus ceartas a chur an gnìomh. A thuilleadh air sin, tha an [[taigh]]-tughaidh mu dheireadh na sgìre suidhichte ann an Torthorwald.<ref>[https://web.archive.org/web/20140516195527/http://cruckcottage.co.uk/ Cruck Cottage]</ref> Chaidh e a thogail san [[18mh Linn]] ann an stoidhle ''cruck'', le fiodh agus [[ùir]]. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 20 duine à Torthorwald bàs [[An Cogadh Mòr|sa Chogadh Mòr]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304231726/http://www.warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic1717.html%26highlight%3Dtorthorwald Scottish War Memorials Project]</ref> agus còignear eile [[An Dàrna Cogadh|san Dàrna Cogadh]]. == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùin Phrìs}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs]] d2qact8ul8gtd36159n1dxxkbs0uvow 0 22240 583377 578974 2026-07-27T20:34:24Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583377 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Mouswald | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Mouswald, allmhurach a.jpg | MAPA = Mapa dg mouswald.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | CEÀRN = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 55° 02' 00″ Tuath | ASTAIR = 03° 28' 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 410 | BLIADHNA = [[1951]] | FÒN = 01387 | DUILLEAG = [http://www.visitsouthernscotland.co.uk/folder-169-mouswald Mouswald aig Visit Scotland] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Dùn Phrìs]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th’ ann an '''Mouswald''' (Mosswald o shean). Tha e suidhichte aig 52m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160304193207/http://elevationmap.net/mouswald-height#menu2 Elevation Map]</ref> ann an cridhe [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phrìs]] ro [[1975]]), eadar an [[Cathair Ruairidh]] agus Dùn Phrìs, ri taobh [[Allt|an Uillt]] Cleughbrae.<ref>[http://www.geolocation.ws/v/E/1210118/cleughbrae-burn/en Geolocation]</ref> Tha e 248km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 102km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 14km bho [[Inbhir Anainn]] agus 103km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]]. <ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Bha mu 410 duine a' fuireach an seo ann an [[1951]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160307214451/http://www.visionofbritain.org.uk/unit/10017520/cube/TOT_POP Vision]</ref> 'S e [[Beurla]] agus [[Beurla Ghallda]] th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Mouswald. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha pàirc charabhan ann.<ref>[https://web.archive.org/web/20140516184920/http://manorhotels.co.uk/ Manor Hotel]</ref> Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil<ref>[https://web.archive.org/web/20160326014528/http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=4296 A' Chomhairle]</ref> ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Dùn Phrìs. ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à seann Bheurla neo [[Lochlannais]] a tha ainm a' bhaile, a tha a' ciallachadh Coille a' Mhòintich bho ''Méos'' (Mòinteach) agus ''Weald'' (Coille).<ref>[https://web.archive.org/web/20100208215834/http://www.oldenglishtranslator.co.uk/ Old English Translator]</ref> Chan eil am baile idir fada air falbh bhon a' Mhòinteach Lochar.<ref>[http://www.scottish-places.info/towns/townhistory3157.html Scottish Places]</ref> Bha coilltean mòra ann o chionn fhada. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite [[Lochlannach]] ann an iar-dheas na h-Alba,<ref>[https://www.ordnancesurvey.co.uk/resources/historical-map-resources/scandinavian-language.html Ordanance Survey]</ref> gu h-àraidh nas fhaisge air [[Muir|a' Mhuir]] agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar [[Inbhir Anainn]] agus [[Greatna]]. ==Eachdraidh== Bha a' chiad eaglais do [[Naomh]] Peadar, ann san [[13mh Linn]] mar-thà, ach thogadh [[eaglais]] ùr an seo an an [[1816]] agus lesachadh ann an [[1929]],<ref>[https://web.archive.org/web/20210307093455/http://www.scottishchurches.org.uk/sites/site/id/4781/name/Mouswald+Parish+Church+Mouswald+Dumfries+and+Galloway Scottish Churches]</ref> nuair a chuireadh geata mòr air bhog. Chaidh an eaglais a dhùnadh ann an [[2011]],<ref>[http://www.dailyrecord.co.uk/news/local-news/fond-farewell-to-mouswald-church-2575935 Daily Record]</ref> leis gun do deach [[Comar na Drise]], [[Ruadhail]] agus Mouswald a chur ri chèile mar aon pharraist. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair deichnear à Mouswald bàs [[An Cogadh Mòr|sa Chogadh Mòr]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304231722/http://www.warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic631.html Scottish War Memorials Project]</ref> agus fear eile [[An Dàrna Cogadh|san Dàrna Cogadh]]. == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùin Phrìs}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs]] 20sr4e9grj9ah0vg2hd4dljtm2h4myj 0 22273 583366 569935 2026-07-27T12:12:40Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583366 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Hoddom | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Hoddom Castle from Repentance Tower.jpg | MAPA = Mapa dg hoddom.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | CEÀRN = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 55° 02′ 38.″ Tuath | ASTAIR = 03° 19′ 20″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01576 | DUILLEAG = [http://www.visitscotland.com/info/see-do/hoddom-castle-golf-course-p259481 Hoddom aig Visit Scotland] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Logarbaidh]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th’ ann an '''Hoddom''' ('''Hodelm''' o shean).<ref>[https://web.archive.org/web/20130830131739/http://ecclefechanhistory.org/page3.html Ecclefechan History]</ref> Tha e suidhichte aig 7m os cionn ìre na [[Muir|mara]]<ref>[http://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?LANG=en&WMO=03209&CONT=ukuk&PLZ=_____&PLZN=_____&PAG=0&R=400&LEVEL=180&REGION=0003&LAND=UK&INFO=0&NOREGION=0&GLOC=003174 Weatherline]</ref> air an àirde an ear-dheas [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phrìs]] ro [[1975]]), eadar [[Eaglais Fheichin]] agus [[Cathair Ruairidh]], ri taobh [[Abhainn|na h-aibhne]] Anainn.<ref>[http://www.fishpal.com/Scotland/Annan/Hoddom/?dom=Pal Fish Pal]</ref> Tha e 246km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 109km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 19km bhon [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 101km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance From]</ref> 'S e [[Beurla]] a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Hoddom. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], coilltearachd agus [[turasachd]]. A bharrachd air sin, tha raon [[goilf]] agus carabhanlann<ref>[https://web.archive.org/web/20140216200425/http://www.hoddomcastle.co.uk/dutch/index.html Hoddom Castle]</ref> anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Eaglais Fheicein<ref>[https://web.archive.org/web/20160312075134/http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=1462&contactid=4240 Hoddom Primary]</ref> agus dhan àrd-sgoil ann an Logarbaidh. ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha a h-uile coltas ann gur ann às an t-Sean Bheurla ''héafod'' agus ''holm'', (Gàidhlig: ''Ceann an Eilein'')<ref>[https://web.archive.org/web/20100208215834/http://www.oldenglishtranslator.co.uk/ Old English Translator]</ref> agus le sin tha e coltach gun d'fhuair e ainm mu [[650]]. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à [[Lochlannais]] ''holm'' (''innis'')<ref>[http://www.archive.org/stream/placenamesofscot00johnuoft/placenamesofscot00johnuoft_djvu.txt The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892]</ref> cuideachd. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite [[Lochlannach]] ann an iar-dheas na h-Alba,<ref>[https://www.ordnancesurvey.co.uk/resources/historical-map-resources/scandinavian-language.html Ordanance Survey]</ref> gu h-àraidh nas fhaisge air [[Muir|a' Mhuir]] agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar [[Inbhir Anainn]] agus [[Greatna]]. ==Eachdraidh== Chaidh [[eaglais]] a thogail an seo le [[Naomh]] Mungo eadar [[572]] agus [[575]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130830131739/http://ecclefechanhistory.org/page3.html Ecclefechan History]</ref> ann an àite far an robh tèarmann pàganach ro làimhe. Chan eil càil air fhàgail bhon àm ud sin o chionn 's gun do thogadh na toglaichean ann am [[fiodh]]. Thogadh [[crois]] san [[8mh Linn]] ann an stoidhle gu math àbhaisteach ann an ceann a tuath [[Sasainn|Shasainn]], a chaidh a lorg san [[19mh Linn]].<ref>[http://nms.scran.ac.uk/database/record.php?usi=000-100-043-437-C SCRAN]</ref> Chaidh Caisteal a thogail san [[17mh Linn]] is mean air mhean leasachadh e fad na linntean, gu seach àraidh aig deireadh na 19mh Linne.<ref>[https://web.archive.org/web/20131102152932/http://www.buildingsatrisk.org.uk/ref_no/1884 Buildings at Risk]</ref> Chuairtich an Caisteal an dèidh do [[Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba|Mhàiri I]] Alba fhàgail ach ghèill na luchd-dìon dìreach an ceann [[latha]].<ref>[http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/66670/details/hoddom+castle/ Canmore]</ref> Chaidh e a chuairteachadh a-rithis ann an [[1559]] agus rinn feachdan à Sasainn droch mhilleadh airsan san ath [[bliadhna|bhliadhna]]. Tha tobhtaichean an t-sean eaglaise, a chaidh a thogail ann an [[1610]], ri fhaicinn ged an do deach tè ùr a thogail ann an [[1817]].<ref>[http://www.scottish-places.info/parishes/parhistory1031.html Scottish Places]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùin Phrìs}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs]] bzp86rofon9nfm67qzf5b8hm9p5vs8a 0 22311 583365 578967 2026-07-27T12:08:21Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583365 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Hightae | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Hightae.jpg | MAPA = Mapa dg hightae.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | CEÀRN = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 55° 05' 00″ Tuath<ref>[http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-3574231&fid=6458&c=united_kingdom Geographic]</ref> | ASTAIR = 03° 25' 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01387 | DUILLEAG = [http://www.visitscotland.com/info/accommodation/the-hightae-inn-p741361 Hightae aig Visit Scotland] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Loch Mhabain]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann an '''Hightae'''. Tha e suidhichte aig 34m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160305205525/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Hightae.html Falling Rain]</ref> ann an cridhe [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phrìs]] ro [[1975]]), eadar [[Torthorwald]] agus [[Logarbaidh]], ri taobh [[Abhainn|na h-aibhne]] Anainn.<ref>[http://www.fishpal.com/Scotland/Annan/RoyalFourTowns/?dom=Pal Fish Pal]</ref> Tha e 243km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 100km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 12km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 96km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from - to]</ref> 'S e [[Beurla]] a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Hightae. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile ainmeil<ref>[http://www.geolocation.ws/v/W/File%3AThe%20Royal%20Four%20Towns%20Hall%20-%20geograph.org.uk%20-%20873203.jpg/-/en# Geolocation]</ref> agus taigh-seinnse/taigh-òsda<ref>[http://www.hightaeinn.co.uk/ Hightae Inn]</ref> anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=1462&contactid=4239 A' Chomhairle]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Logarbaidh. ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha a coltas ann gur ann à Seann Bheurla ''Heghetache'' ([[Gàidhlig]]: ''Òrdag Àrd'') a th' ann ainm a' bhaile.<ref>[https://web.archive.org/web/20110322055602/http://www.spns.org.uk/MayWilliamsonComplete.pdf Scottish Placenames Society]</ref> A dh aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à [[Lochlannais]] ''tjd'' (sràc) a tha e.<ref>[http://www.archive.org/stream/placenamesofscot00johnuoft/placenamesofscot00johnuoft_djvu.txt The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892]</ref> 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite [[Lochlannach]] ann an iar-dheas na h-Alba,<ref>[https://www.ordnancesurvey.co.uk/resources/historical-map-resources/scandinavian-language.html Ordanance Survey]</ref> gu h-àraidh nas fhaisge air [[Muir|a' Mhuir]]. ==Eachdraidh== Thug Righ [[Raibeart I na h-Alba]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131030024602/http://www.dumfriesshirecompanion.com/Hightae.htm Dumfries Companion]</ref> còirichean sònraichte air an fhearainn do mhuinntir na sgìre mar duais airson a bhith dìleas dha ri linn [[Cogadh]] Neo-eisimeileachd na h-Alba. Le sin thogadh talla a' bhaile ann an Hightae airson ceithir bailtean beag air iomall Loch Mhabain: Hightae, Heck, Greenhill agus Smalholm, neo na Ceithir Bailtean Rìoghail mar a chanadh iad. Chaidh talla a' bhaile ùr a thogail an seo ann an [[1910]], le taic [[Airgead|airgid]] bho [[Andrew Carnegie]]. Thogadh [[eaglais]] an seo ann an [[1796]] agus leasachadh ann an [[1865]] i.<ref>[http://www.scotlandschurchestrust.org.uk/church/hightae-kirk Scotland's Churches]</ref> Chaidh lùchairt air a bheil Rammerscales<ref>[http://www.rammerscales.co.uk/ Rammerscales]</ref> a thogail an seo ann an [[1768]] le fear-malairt agus lighiche air an robh James Mouncey, a rinn fortan dhasan fhèin thall [[An Ruis|san Ruis]] nuair a bha Catrìona Mhòr os cionn na [[Dùthaich|dùthcha]]. Cheannaich William Bell Macdonald à Glaschu ann an [[1790]] i. 'S e eadar-theangaiche fa-leth a bh' anns an Dòmhnallach, a chuireadh [[A' Bheurla Ghallda]] gu [[Eabhra]], [[Gearmailtis]], [[Greugais]] neo [[Laideann]]. Sgrìobh esan Gràmar na Coptais cuideachd. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair ceithir duine deug à Hightae bàs [[An Cogadh Mòr|sa Chogadh Mòr]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304230639/http://warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-post-2369.html Scottish War Memorials Project]</ref> agus còignear eile [[An Dàrna Cogadh|san Dàrna Cogadh]]. == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùin Phrìs}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs]] nw8o3tmtdamhgtjg60k3q9emi4ki65h 0 29310 583383 541254 2026-07-28T00:23:25Z Xqbot 2678 Bot: Fixing double redirect from [[Fionnlagh J. MacDhòmhnaill]] to [[Fionnlagh I. MacDhòmhnaill]] 583383 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Fionnlagh I. MacDhòmhnaill]] eqib1exwq8r2ncr0xn14hm9cg0fffvq 0 33641 583401 578998 2026-07-28T06:52:52Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583401 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Straiton | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 100 | MAPA = Straiton ann an Siorrachd Air a Deas.jpg | DEALBH = Straiton collage.jpg | SIORRACHD = [[Siorrachd Àir]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Shiorrachd Àir a Deas|Siorrachd Àir a Deas]] | LEUD = 55° 18' 41' Tuath | ASTAIR = 04° 33' 05' Ear | FARSAINGEACHD = 211.8<ref>[http://www.scottish-places.info/parishes/parfirst983.html Scottish Places]</ref> | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = 2011 | FÒN = +44 (0)1655 }} ‘S e [[baile]] beag agus [[Parraist]] faisg air [[Cille Mhìcheil]] air an àirde an iar-dheas na h-[[Alba]] a th’ ann an '''Straiton'''. Tha e suidhichte ri taobh na Aibhne [[Abhainn Gharbhain|Gharbhain]] aig 155m os cionn ìre na mara,<ref>[https://web.archive.org/web/20241217115352/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Straiton.html Falling Rain]</ref> eadar [[Baile Ùr nan Stiùbhartach]] agus [[Am Magh Baoghail]]<ref>[http://www.maybole.org/community/straiton/straiton.htm Maybole]</ref> anns an [[Comhairle Shiorrachd Àir a Deas|Siorrachd Àir a Deas]] ([[Siorrachd Àir]] ro [[1975]]), 19km air falbh bho [[Inbhir Àir]] fhèin, 66km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 54km bhon [[An t-Sròn Reamhar]] agus 112km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]].<ref>[http://www.luftlinie.org Luft Linie]</ref> ha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], [[turasachd]], coilltearachd agus dreuchdan anns na bailtean mòra faisg air Straiton. Tha bùth, taigh-seinnse, taigh-cofaidh, talla agus [[eaglais]] ann. A thaobh foghlaim, tha [[bun-sgoil]] ann,<ref>[http://www.straiton.sayr.sch.uk/ Straiton Primary School]</ref> ach feumar a dhol dhan [[àrd-sgoil]] anns a' Mhagh Bhaoghail.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304094922/http://www.south-ayrshire.gov.uk/schools/carrickacademy/ A' Chomhairle]</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''streean'' agus ''ton'' (a tha a' ciallachadh dìreach agus baile) ann an seann Bheurla a tha an t-ainm.<ref>[http://www.archive.org/stream/placenamesofscot00johnuoft/placenamesofscot00johnuoft_djvu.txt The Placenames of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892]</ref> Bheireadh sin ''Baile Dìreach'' dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. A dh'aindeoin sin, tha cuid sa bhaile fhèin dhen bheachd gur ann à ''Ysrath'' (srath) ann an seann [[Cuimris|Chuimris]] agus ''ton'' (Baile) anns a' [[Beurla]] a th' ann. Beireadh sin ''Baile an t-Sratha'' dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a toirt cuideam dhan bheul-aithris. Bha seann Chuimris làidir air feadh ceann a deas na h-Alba an dèidh nan Ròmanach agus tha ainmean-àite san t-seann chànan gu math pailt san sgìre.<ref>[https://web.archive.org/web/20140911083046/http://www.spns.org.uk/bliton/BLITON2014ii_elements.pdf The Brittonic Language in the Old North]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh [[eaglais]] a chlàradh an seo ri linn [[Alasdair II na h-Alba|Alasdair II]]<ref>History of the Counties of Ayr & Wigton Scotland: Carrick, James Paterson, Dùn Èideann, [[1864]]</ref> ged a stèidheachadh am baile ann an [[1760]] le Tòmas Ceannadach, Iarla Cassilis mar bhaile-oighreachd<ref>[http://www.genuki.org.uk/big/sct/AYR/Straiton/ Genuki]</ref> ged a chaidh na [[Taigh|taighean]] a chithear an latha an-diugh a thogail ann an [[1900]] le Sir Èideard Hunter Blàr: 's e dìreach am mansa (taigh Traboyack),<ref>[https://web.archive.org/web/20140315003920/http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/219842/details/straiton+traboyack+house/ Canmore]</ref> an taigh-seinnse agus taigh a' ghobhainn a tha air fhàgail bhon na chaidh a thogail anns an [[18mh Linn]].<ref>[http://www.maybole.org/community/straiton/straiton.htm Maybole]</ref> Rinneadh atharraidhean air an eaglais ann an [[1758]] agus ann an [[1901]].<ref>[http://www.scotlandschurchestrust.org.uk/church/straiton-parish-church Eaglais na h-Alba]</ref> Tha an t-oighreachd Blairquhan am broinn na parraist: chaidh caisteal a thogail ann an [[1346]] agus lùchairt ann an [[1820]].<ref>[http://www.blairquhan.co.uk/the-history-t-19 Blairquahan]</ref> Tha carragh-chuimhne anabarrach mòr gu Seumas Hunter Blàr à Blairquhan, a chaill a bheatha aig Cath Inkerman ann an [[1854]], air mullach Creag nan Gobhar, air an àirde an ear a' bhaile.<ref>[http://www.genuki.org.uk/big/sct/AYR/Straiton/ Genuki]</ref> A-rèir carragh-chuimhne san Talla a' Bhaile, fhuair 93 duine à Torthorwald bàs [[An Cogadh Mòr|sa Chogadh Mòr]]<ref>[http://www.warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic2772.html Scottish War Memorials Project]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> agus 35 eile [[An Dàrna Cogadh|san Dàrna Cogadh]]. ==An-diugh== Tha [[bun-sgoil]] bheag ann an Straiton ach feumar a dhol dhan [[àrd-sgoil]] anns a' Mhagh Bhaoghail.<ref>[http://www.straiton.sayr.sch.uk/ Bun-sgoil Straiton]</ref> Chaidh am [[film]] ''The Match'' fhilmeadh an seo ann an [[1999]]. Chleachd an [[taigh-òsta]] agus taigh eile.<ref>[http://www.heraldscotland.com/sport/spl/aberdeen/shooting-to-thrill-1.282973 Glasgow Herald]</ref> Tha muinntir a' bhaile a' ruith na bùtha agus Talla a' Bhaile Mhic Chundlis ann an co-oibreachadh. 'S e [[turasachd]] agus [[coilltearachd]] a tha aige cridhe [[eaconomaidh]] a' bhaile. 'S e àite fa leth math airson coiseachd agus rothaireachd. Thathar a' ruith rèis gach [[Lùnasdal]] bhon a' bhaile shuas dhan charragh-chuimhne os cionn Creag nan Gobhar.<ref>[http://www.scottishhillracing.co.uk/RaceDetails.aspx?RaceID=RA-0208 Scottish Hill Racing]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Siorrachd Àir}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] seivgx64ldln5schqo6penwwp01spda 0 34094 583389 571119 2026-07-28T01:23:01Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583389 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Powfoot | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =View of Powfoot - geograph.org.uk - 510026.jpg | MAPA = | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 54° 58′ 60″ Tuath | ASTAIR = 03° 19′ 60″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 400 | BLIADHNA = 2011 | FÒN = 01461 | DUILLEAG = [http://www.visitscotland.com/info/towns-villages/powfoot-beach-p314831 Powfoot aig Visit Scotland] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Ruadhail]] air iomall [[Inbhir Anainn]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th’ ann am '''Powfoot'''. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara,<ref>[http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Powfoot.html Falling Rain]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> air an àirde an ear-dheas [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phris]] ro [[1975]]), eadar [[Greatna]] agus [[Dùn Phrìs]], ri beulaibh [[tràigh]] àlainn ann am [[Bàgh]] Queensberry, ri taobh an Uisge Pow,<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/CHttpHandler.ashx?id=1966&p=0 A' Chomhairle]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> far a shruthas e gu màthair-uisge na [[Linne Shalmhaigh]]. Tha e 37km air falbh bho [[Beattock|Bheattock]], 111km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 108km bhon [[An t-Sròn Reamhar|An t-Sròn Reamhar]] agus 108km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 400 duine a’ fuireach anns agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Powfoot. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air [[turasachd]]: tha raon goilf ainmeil<ref>[http://www.powfootgolfclub.com/ Powfoot Golf Club]</ref> agus campa carabhanaichean ann.<ref>[http://www.queensberrybay.co.uk/ Queensberry Bay Camping]</ref> A thaobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean idir ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann an [[Clarencefield]] neo [[Comar na Drise]] agus dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn. ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''Poll'' ann an [[Gàidhlig]], [[Cuimris]] agus [[Lochlannais]] agus ''foot'' anns a' Bheurla (a tha a' ciallachadh cas) a tha an t-ainm.<ref>The New Statistical Account of Scotland, Volume 2, William Blackwood, [[Dùn Èideann]] [[1834]]</ref> Bheireadh sin ''Bun a' Phuill'' dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S ann gu math làidir 's a tha buaidh nan [[Lochlannach]] air ainmean-àite ann an iar-dheas na h-Alba,<ref>[https://www.ordnancesurvey.co.uk/resources/historical-map-resources/scandinavian-language.html Ordnance Survey]</ref> gu h-àraidh faisg air a' mhuir: tha iomadh ainm-àite dà-chànanach Gàidhealach-Lochlannach agus 's ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba cuideachd. A bharrachd air sin, nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]] agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phris fhèin anns an [[14mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùin Phrìs}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs]] 22i0dk1t1w8hj82oi9kj2bc1z0ozj46 0 34101 583410 571559 2026-07-28T10:35:36Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583410 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Waterbeck | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Waterbeck - geograph.org.uk - 210268.jpg | MAPA = | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | CEÀRN = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 55° 04' 60″ Tuath | ASTAIR = 03° 10' 60″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 320 | BLIADHNA = | FÒN = 01576 | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Logarbaidh]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th’ ann am '''Waterbeck'''.<ref>[https://web.archive.org/web/20150509071759/http://www.dumfriesshirecompanion.com/Waterbeck.htm Dumfriesshire Companion]</ref> Tha e suidhichte aig 92m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160305180236/http://www.fallingrain.com/world/UK/U2/Waterbeck.html Falling Rain]</ref> air an àide an ear-dheas [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Dhùn Phrìs]] ro [[1975]]), eadar [[Middlebie]] agus [[Langaim]], faisg air [[inbhir]] [[Abhainn|na h-aibhnichean]] Beck agus Kirtle.<ref>[http://www.scottish-places.info/features/featurefirst2928.html Scottish Places]</ref> Tha e 239km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 110km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 27km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 96km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.luftlinie.org/ Distance From]</ref> 'S e [[Beurla]] agus [[Beurla Ghallda]] th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann am Waterbeck. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], coilltearachd agus dreuchdan ann an Logarbaidh. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile ann.<ref>[http://www.geograph.org.uk/photo/261500 Geograph]</ref> Taobh fhoghlaim, tha [[bun-sgoil]] ann<ref>[https://web.archive.org/web/20160311034832/http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=4242 A'Chomhairle]</ref> ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Logarbaidh.<ref>[https://web.archive.org/web/20140806162637/http://lockerbieacademy.com/ Lockerbie Academy]</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha a h-uile coltas ann gur ann à [[Lochlannais]] ''bekkr'' a tha ainm an àite seo.<ref>[http://www.archive.org/stream/placenamesofscot00johnuoft/placenamesofscot00johnuoft_djvu.txt The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892]</ref> Bheireadh sin ''Allt an Uisge'' dhuinn sa Ghàidhlig. Gu h-inntinneach, 's e ''Beck'' fhèin a t-ainm a tha air an [[allt]] a shruthas faisge air a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite [[Lochlannach]] ann an iar-dheas na h-Alba,<ref>[https://www.ordnancesurvey.co.uk/resources/historical-map-resources/scandinavian-language.html Ordanance Survey]</ref> gu h-àraidh nas fhaisge air [[Muir|a' Mhuir]] agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar [[Inbhir Anainn]] agus [[Greatna]]. == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Dhùin Phrìs}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs]] 7urrsj6k15fr3ev0gx99wpu3t2gbzjz 0 34220 583388 574840 2026-07-28T01:11:31Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583388 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Port Rosnait | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Port Rosnait.jpg | MAPA = Mapa Phuirt Rosnait ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST = Whithorn<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 42′ 00″ Tuath | ASTAIR = 04° 22′ 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG8<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = [http://www.isleofwhithorn.com/facts.asp Isle of Whithorn] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail agus [[port]] faisg air [[Whithorn]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann am '''Port Rosnait''' ([[Beurla]]/[[Beurla Ghallta]]: ''Isle of Whithorn''). Tha e suidhichte shìos aig ìre na mara,<ref>[https://web.archive.org/web/20151010104331/http://www.fallingrain.com/world/UK/U2/Isle_of_Whithorn.html Falling Rain]</ref> ann an ceann a deas [[Machair Ghall-Ghaidhealaibh|Leth-eilean na Machrach]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]. Tha e 307km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 130km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 64km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 158km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.luftlinie.org/ Luftlinie]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Rosnait. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], [[turasachd]] agus [[iasgach]]. Tha an t-[[Eilean Mhanainn]] ri fhaicinn bho an seo nuair a bhios an aimsir math. ==Freumhan an ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''port'' agus ''ros'' anns [[Gàidhlig|a' Gàidhlig]] a tha an t-ainm.<ref>{{ iomradh lìon | url = https://archive2021.parliament.scot/Gaelic/placenamesF-J.pdf | ainm = Iain | sloinneadh = Mac an Tàilleir | foillsichear = Pàrlamaid na h-Alba | fòrmat = pdf | ceann-là_inntrigidh = 2023-09-17 | tiotal = Gaelic Placenames }}</ref>. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]] agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an [[18mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> Bheireadh sin ''Eilean an Rois Gile'' dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. ==Eachdraidh== Ann an [[1973]] chaidh sealladh neo dhà às an [[film|fhilm]] ''Wickerman'' fhilmeadh ann an [[Uamh]] an [[Naomh|Naoimh]] Ninian, a tha eadar na creagan air a' chosta eadar Port Rosnait agus [[Glasserton]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160915075952/http://www.movie-locations.com/movies/w/wickerman.html#.VckiivluXCs Movie Locations]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Phort Rosnait fhèin a bhuineas Port Rosnait, a ghabhas a-steach an sgìre ann an ceann a deas na Machrach. Tha dìreach 360 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20211129143346/https://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/27 A' Chomhairle]</ref> Tha 10 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla an Naoimh Ninian, ann am Port Rosnait. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 ([[Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.6 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1030mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Port Rosnait. Tha [[sileadh]] uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Rosnait.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/146980/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 58mm eadar an Giblean (dìreach 58mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (116mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus Teothachd ann am Port Rosnait.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Còmhdhail== Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: *415 ''Baile Ùr nan Stiùbhartach - Machair''. *416 ''Baile Ùr nan Stiùbhartach - Whithorn - [[An t-Sròn Reamhar]]''.<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/timetables Còmhdhail na Comhairle]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] rl5a71p4dxz3ms3avzkfc633ro1o87b 0 34228 583385 571762 2026-07-28T00:49:17Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583385 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Poll an Iùbhair | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Poll an Iubhair.jpg | MAPA = Mapa Poll an Iùbhair ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST=Penninghame<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 55′ 60″ Tuath | ASTAIR = 04° 25′ 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01671 | CÒD-PUIST = DG8<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail agus air iomall [[Baile Ùr nan Stiùbhartach]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann am '''Poll an Iùbhair''' ([[Beurla]]/[[Beurla Ghallta]]: ''Palnure''). Tha e suidhichte aig 16m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160305180414/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Palnure.html Falling Rain]</ref> ri taobh an [[Allt|Uillt]] Poll an Iùbhair,<ref>[http://www.flyfishing.co.uk/sea-trout-fishing/58966-palnure-burn-newton-stewart.html Fly Fishing]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> far a shruthas e chun [[Abhainn|na h-Aibhne]] Crìch, air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]. Tha e 284km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 103km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 54km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 136km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.luftlinie.org/ Luftlinie]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Poll an Iùbhair. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, chan eil [[sgoil]] ann agus le sin feumar a dhol dhan [[bun-sgoil|bhun-sgoil]] ann am [[Muine Gobha]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210724204053/https://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=4293 A' Chomhairle]</ref> agus dhan [[àrd-sgoil]] ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.<ref>[http://www.dehs.info/ Douglas Ewart High School]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''poll'' agus ''iùbhar'' san [[An tuiseal ginideach|tuiseal ginideach]] anns [[Gàidhlig|a' Gàidhlig]] a tha an t-ainm.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]] agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an [[18mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> ==Eachdraidh== Bha gnothach nam mèinean gu math cudromach san sgìre o chionn fhada.<ref>[http://www.aditnow.co.uk/ Aditnow]</ref> B' e [[niceal]] agus [[luaidh]] a bhathar a' mèinneadh. Thàinig mèinneadh gu crìoch mu dheireadh thall ann an [[1882]]. Chaidh [[drochaid]] ùr a thogail an seo ann an [[1978]].<ref>[http://canmore.org.uk/site/279728/palnure-bridge CANMORE]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Gleann a' Chrìch a bhuineas Poll an Iùbhair, a ghabhas a-steach [[Baile Ùr nan Stiùbhartach]], [[Muine Gobha]], [[Gleann an t-Sruthail]], [[Bàrr a' Ghrianain]] agus cuid mhòr dhen Phàirc-choille na Gall-Ghàidhealaibh cuideachd. Tha 4,730 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20160311033757/http://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/15 A' Chomhairle]</ref> Tha 21 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla MhicGilleMhaoil, ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 ([[Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Iomraidhean== <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] tng4dajw61ufkfwbdvr1cbdr5ghbjkh 0 34267 583386 579835 2026-07-28T01:06:13Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583386 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Port Neasaig | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Port Logan.jpg | MAPA =Mapa Phort Neasaige DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST=Cill m'Èataine<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 42′ 00″ Tuath | ASTAIR = 04° 57′ 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG8<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail agus [[port]] faisg air Tìr Amhlaigh, air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann am '''Port Neasaig''' ([[Beurla]]: ''Port Logan'', [[Beurla Ghallta]]: ''Port Nessock''). Tha e suidhichte eadar ìre na mara fhèin shìos aig a' chidhe agus 79m os cionn ìre na [[Muir|mara]] shuas air a' bheinn,<ref>[https://web.archive.org/web/20160305200912/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Port_Logan.html Falling rain]</ref> ann an ceann a deas [[Na Rannaibh|nan Rannaibh]], eadar [[An Druim Mòr]] agus [[Àrd Bhaile]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]). Tha e 324km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 135km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 95km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 177km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from - to]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Neasaig. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], [[turasachd]] agus [[iasgach]]. Taobh fhoghlaim, chan eil [[sgoil]] ann agus le sin feumar a dhol dhan [[bun-sgoil|bhun-sgoil]] anns an Druim Mhòr<ref>[https://web.archive.org/web/20150312023408/http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=4223 A' Chomhairle]</ref> agus dhan [[àrd-sgoil]] anns [[An t-Sròn Reamhar|An t-Sròin Reamhair]].<ref>[https://web.archive.org/web/20150707050830/http://www.stranraeracademy.org.uk/ Stranraer Academy]</ref> Tha gàrradh nan lusan ainmeil dìreach taobh a-muigh a' bhaile, air an t-slighe gu Àrd Bhaile.<ref>[http://www.rbge.org.uk/the-gardens/logan RBGE]</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''Rintsnoc'' neo ''Nustak'' ann an seann [[Cuimris|Chuimris]] a tha an t-ainm, ged nach eil sin gu math soilleir idir.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> Bha seann chuimris làidir ar an àirde an iar-dheas na h-Alba an dèidh nan Ròmanach.<ref>[https://web.archive.org/web/20140911083046/http://www.spns.org.uk/bliton/BLITON2014ii_elements.pdf The Brittonic Language in the Old North]</ref> A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à ainm [[Naomh|naomh]] air choireigin à [[Èirinn]] a th' ann. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]], mòran [[Bliadhna|bhliadhna]] an dèidh Chuimris, agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an [[18mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> ==Eachdraidh== An deidh Linn na Deighe bha [[caol]] ann eadar na Rannaibh fhèin agus trì [[eilean|eileanan]] beaga, dìreach far a bheil [[Bàgh]] Neasaige an latha an-diugh. Bha gnothach na [[Ceilp|ceilpe]] agus na saimbhire gu math làidir an seo gu deireadh an [[18mh Linn]] agus bhathar a' cleachdadh seann chidhe fiodha air a shon gu ruige co-dhiù [[1790]].<ref>Statistical Account of Scotland , vol 5, duilleag 429; ath-fhoillseachadh an an [[1983]]</ref> Thogadh an cidhe seo o shean, ann an [[1682]].<ref>[http://www.undiscoveredscotland.co.uk/logan/portlogan/ Undiscovered Scotland]</ref> Chaidh am baile beag a bh' ann o shean a leagail agus ath-thogail ann an [[1818]] leis a' chòirnealair Anndra MacDhùghaill, Mòrair Logain, a thug ainm ùr dhan bhaile sa Bheurla. B' e [[Thomas Telford]] fhèin a dhealbhaich an cidhe ùr, an cabhsair agus an tùr-cluig. Chaochail 22 [[saighdear|saighdearan]] às [[Na Stàitean Aonaichte]] ann an [[tubaist]] [[Plèana|Phlèana]] ann an [[1944]]: b' e C47 a bha a' toirt saighdearan air an leòn air an t-slighe bho Fhilton gu [[Preastabhaig]] a bh' ann.<ref>[https://web.archive.org/web/20130720025245/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19440727-0 Aviation Safety Database]</ref> Thuit am plèana air na creagan ann an droch aimsir air sàilleabh cho ìosal a bha e a' dol oir bha am paileat a' feuchainn ri itealan eile a' leantainn. Ann an [[1973]] chaidh sealladh neo dhà às an [[film|fhilm]] ''Wickerman'' fhilmeadh ann an gàrradh nan lusan a tha eadar Port Neasaig agus Àrd Bhaile .<ref>[https://web.archive.org/web/20160915075952/http://www.movie-locations.com/movies/w/wickerman.html#.VckiivluXCs Movie Locations]</ref> A bharrachd air sin, chaidh an sreath telebhisein ''Two Thousand Acres of Sky'' fhilmeadh an seo agus ann am [[Port Phàdraig]] eadar [[2001]] agus [[2003]].<ref>[https://web.archive.org/web/20150503173710/http://www.scotlandthemovie.com/movies/f2000.html Scotland the Movie]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille m' Èataine a bhuineas Port Neasaig, a ghabhas a-steach [[An Druim Mòr]], [[Damnaglaur]] agus sgìre mhòr ann an ceann a deas nan Rannaibh. Tha 810 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20201124211807/https://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/19 A' Chomhairle]</ref> Tha naoinear comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann am bun-sgoil an Droma Mhòir. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 ([[Wigtown an Iar]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1054mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Port Neasaig. Tha [[sileadh]] trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Neasaig.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/97875/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 54mm eadar an Cèitean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (115mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus Teothachd ann am port Neasaig.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Còmhdhail== Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: *407 ''[[An t-Sròn Reamhar]] - [[Eaglais Steafain]] - An Druim Mòr''.<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/timetables Còmhdhail na Comhairle]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] 7ttxnp306fgf991vkx7q0i18dq6te9l 0 34269 583416 575370 2026-07-28T11:46:20Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583416 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Àrd Bhaile | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Ardwell Church - geograph.org.uk - 215711.jpg | MAPA =Mapa Ard Bhaile ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST=Eaglais Steafain<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 42′ 00″ Tuath | ASTAIR = 04° 57′ 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH =123 | BLIADHNA =[[2011]] | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG9<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Port Neasaig]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann an '''Àrd Bhaile''' ([[Beurla]]/[[Beurla Ghallta]]: ''Ardwell''). Tha e suidhichte shìos aig ìre na [[Muir|mara]]<ref>[https://web.archive.org/web/20241211180559/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Ardwell.html Falling rain]</ref> ann an ceann a deas [[Na Rannaibh|nan Rannaibh]], ri taobh [[Bàgh Luis]], eadar [[An Druim Mòr]] agus [[Sandhead]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]). Tha e 319km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 129km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 92km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 172km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from - to]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Àrd Bhaile. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, chan eil [[sgoil]] ann agus le sin feumar a dhol dhan [[bun-sgoil|bhun-sgoil]] ann an Sandhead<ref>[https://web.archive.org/web/20160312075156/http://www.dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=1462&contactid=4307 A' Chomhairle]</ref> agus dhan [[àrd-sgoil]] anns [[An t-Sròn Reamhar|An t-Sròin Reamhair]].<ref>[https://web.archive.org/web/20150707050830/http://www.stranraeracademy.org.uk/ Stranraer Academy]</ref> Tha gàrradh nan lusan ainmeil dìreach taobh a-muigh a' bhaile, air an t-slighe gu Port Neasaig.<ref>[http://www.rbge.org.uk/the-gardens/logan RBGE]</ref> Tha baile eile anns [[Siorrachd Obar Dheathain| an t-Siorrachd Obar Dheathain]] leis an aon ainm. ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''àrd'' agus ''baile'' anns [[Gàidhlig|a' Ghàidhlig]], ged nach eil sin gu math soilleir idir.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> Bha seann chuimris làidir ar an àirde an iar-dheas na h-Alba an dèidh nan Ròmanach cuideachd agus s' docha gur ann à sin a thàinig an t-anm.<ref>[https://web.archive.org/web/20140911083046/http://www.spns.org.uk/bliton/BLITON2014ii_elements.pdf The Brittonic Language in the Old North]</ref> Ghabhadh ''Àrd nan Gall'' ri atharraidhean fogharach eadar ''g'' agus ''w'' eadar Gàidhlig agus Cuimris. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an [[7mh Linn]], mòran [[Bliadhna|bhliadhna]] an dèidh Chuimris, agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an [[18mh Linn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140831051704/http://www.dgnhas.org.uk/transonline/SerIII-Vol11.pdf Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh an [[eaglais]] a chithear an-diugh a thogail ann an [[1901]] ann an stoidhle Gotach. B' e P. MacGriogair Chalmers an [[ailtire]].<ref>[https://www.scotlandschurchestrust.org.uk/church/ardwell-church Scotland's Churches]</ref> Ann an [[1973]] chaidh sealladh neo dhà às an [[film|fhilm]] ''Wickerman'' fhilmeadh ann an gàrradh nan lusan a tha eadar Àrd Bhaile agus Port Neasaig.<ref>[https://web.archive.org/web/20160915075952/http://www.movie-locations.com/movies/w/wickerman.html#.VckiivluXCs Movie Locations]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd na h-Eaglaise Steafain a bhuineas Àrd Bhaile, a ghabhas a-steach [[Eaglais Steafain]] agus [[Sandhead]]. Tha 1,060 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20160311033642/http://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/24 A' Chomhairle]</ref> Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla na h-Eaglaise, ann an Sandhead. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 ([[Wigtown an Iar]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1065mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Àrd Bhaile. Tha [[sileadh]] trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Àrd Bhaile.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/168946/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 56mm eadar an Cèitean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair (117mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh ann an Ard Bhaile.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Còmhdhail== Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: *407 ''An t-Sròn Reamhar - [[Eaglais Steafain]] - An Druim Mòr''.<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/timetables Còmhdhail na Comhairle]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] qjw72yiql9rztx87cnjipbw939mbdvd 0 34314 583393 575369 2026-07-28T04:18:55Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583393 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Sandhead | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH = Sandheadmainstreet.jpg | MAPA = Mapa Sandhead ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST=Eaglais Steafain<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 47′ 60″ Tuath | ASTAIR = 05° 57′ 00″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA =[[2011]] | FÒN = 01776 | CÒD-PUIST = DG9<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Port Neasaig]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann an '''Sandhead'''. Tha e suidhichte shìos air an tràigh aig ìre na [[Muir|mara]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305204526/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Sandhead.html Falling Rain]</ref> eadar [[Eaglais Steafain]] agus [[Àrd Bhaile]], ann am meadhan [[Na Rannaibh|nan Rannaibh]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]). Tha e 316km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 126km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 92km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 170km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from - to]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Sandhead. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]], [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, tha [[bun-sgoil]] ann<ref>[https://web.archive.org/web/20151007120059/http://www.educationscotland.gov.uk/inspectionandreview/reports/school/primsec/SandheadSchoolDumfriesandGalloway.asp Foghlam Alba]</ref> ach feumar a dhol dhan [[àrd-sgoil]] anns [[An t-Sròn Reamhar|An t-Sròin Reamhair]].<ref>[https://web.archive.org/web/20150707050830/http://www.stranraeracademy.org.uk/ Stranraer Academy]</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''sand'' (gainmheach ) agus ''head'' (ceann) sa Bheurla neo [[Lochlannais]] a tha an t-ainm.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> 'S ainneamh a chithear ainmean-àite sa Bheurla san sgìre seo, ged a tha fheadhainn sa Lochlannais gu math pailt. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh. A thuilleadh air sin, tha àite eile faisg air Sandhead air a bheil Gennoch, neo gainmheach sa Gàidhlig. ==Eachdraidh== ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd na h-Eaglaise Steafain a bhuineas Sandhead, a ghabhas a-steach [[Eaglais Steafain]] agus [[Àrd Bhaile]]. Tha 1,060 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20160311033642/http://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/24 A' Chomhairle]</ref> Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla na h-Eaglaise, ann an Sandhead. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 ([[Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1065mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Sandhead. Tha [[sileadh]] trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S ann gu math stoirmeil 's a tha e agus bidh gailleannan ann fad na bliadhna. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Sandhead.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/97985/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 56mm eadar an Cèitean (dìreach 62mm) agus an t-Samhain (119mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus teaothachd ann an Sandhead.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Còmhdhail== Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: *407 ''An t-Sròn Reamhar – Eaglais Steafain – [[An Druim Mòr]]''.<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/timetables Còmhdhail na Comhairle]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ipvwyu83bu29rlsfautvngimrsiaz52 0 34323 583398 574831 2026-07-28T06:24:34Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583398 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Soirbidh | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Cruggleton Church - geograph.org.uk - 1282482.jpg | MAPA = Mapa Shoirbidh ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST=Soirbidh<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 46′ 60″ Tuath | ASTAIR = 04° 25′ 60″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG8<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Baile Gheàrr Lios]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann an '''Soirbidh''' neo '''Sorbaidh''' ([[Beurla]]/[[Beurla Ghallta]]: ''Sorbie''). Tha e suidhichte aig 23m os cionn ìre na mara,<ref>[https://web.archive.org/web/20160305180351/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Sorbie.html Falling Rain]</ref> air [[Machair Ghall-Ghaidhealaibh|Leth-eilean na Machrach]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]), eadar [[Whithorn]] agus [[Cille Chainneir]]. Tha e 300km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 120km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 61km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 151km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from to]</ref> 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Soirbidh. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, tha [[bun-sgoil]] ann<ref>[https://web.archive.org/web/20151007121407/http://www.educationscotland.gov.uk/inspectionandreview/reports/school/primsec/SorbieSchoolDumfriesandGalloway.asp Foghlam Alba]</ref> ach feumar a dhol dhan [[àrd-sgoil]] ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.<ref>{{ iomradh lìon | url =http://dehs.schoolwebsite.scot/ | tiotal = Douglas Ewart High School | foillsichear = Douglas Ewart High School | ceann-là_inntrigidh = 2023-09-17 }}</ref> ==Eachdraidh== Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.<ref>David L Smith, Tales of the Glasgow and South Western Railway, Ian Allan Limited, [[Lunnainn]]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Shoirbidh a bhuineas Soirbidh, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha dìreach 257 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20211129143149/https://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/99 A' Chomhairle]</ref> Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 ([[Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.5 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1079mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Soirbidh. Tha [[sileadh]] uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Soirbidh.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/324607/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 60mm eadar an Giblean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus Teothachd ann an Soirbidh.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Còmhdhail== Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: *415 ''Baile Ùr nan Stiùbhartach - Whithorn - [[An t-Sròn Reamhar]]''. *416 ''Baile Ùr nan Stiùbhartach - Machair''.<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/timetables Còmhdhail na Comhairle]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] 6g3ybd02tfuk5ljg7nmffz1kgyo0l4e 0 34341 583411 571775 2026-07-28T10:41:44Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583411 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Alba | AINM = Whauphill | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH =Whaup Hotel - geograph.org.uk - 165558.jpg | MAPA = Mapa Whauphill ann an DG.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | COMHAIRLE = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | SIORRACHD = [[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] | PARRAIST=Cille Chainneir<ref>[http://www.arcgis.com/home/item.html?id=5287a144fa4b4200a7109eab88514252 Arcgis]</ref> | LEUD = 54° 47′ 60″ Tuath | ASTAIR = 04° 28′ 60″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01988 | CÒD-PUIST = DG8<ref>[http://free-postcode-maps.co.uk/ Post Code Maps]</ref> | DUILLEAG = }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail faisg air [[Soirbidh]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th' ann an '''Whauphill'''. Tha e suidhichte aig 55m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20210416034023/http://www.fallingrain.com/world/UK/00/Whauphill.html Falling Rain]</ref> air [[Machair Ghall-Ghaidhealaibh|Leth-eilean na Machrach]], air an àirde an iar [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] ro [[1975]]), eadar [[Cille Chainneir]] agus [[Am Magh Crom]]. Tha e 299km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 117km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 63km bho [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]] agus 151km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance from to]</ref> 'S e [[Beurla]] agus [[Beurla Ghallta]] a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Whauphill. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus [[turasachd]]. Taobh fhoghlaim, chan eil [[sgoil]] ann agus le sin feumar a dhol dhan [[bun-sgoil|bun-sgoil]] ann an Cill chainneir<ref>[https://web.archive.org/web/20160311033240/http://dumgal.gov.uk/index.aspx?articleid=4252 A' Chomhairle]</ref> agus dhan [[àrd-sgoil]] ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.<ref>[http://www.dehs.info/ Douglas Ewart High School]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Freumhan an Ainm== A rèir eòlaichean [[freumh-fhaclachd|fhreumh-fhaclachd]], tha e coltach gur ann à ''Quhaip'' (crotach) agus ''hill'' ([[cnoc]]) anns a' Bheurla a th' ann ainm a' bhaile.<ref>[https://archive.org/stream/studiesintopogra00maxwiala/studiesintopogra00maxwiala_djvu.txt Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, [[Dùn Èideann]], [[1887]]]</ref> Bheireadh sin Cnoc a' Chrotaich dhuinn sa [[Gàidhlig|Ghàidhlig]] an latha an-diugh. Tha àitean eile le eileamaidean coltach ri seo gu matha àbhaisteach sa sgìre, rud a bheir cuideam dhan teòiridh seo. Ged nach robh e cho làidir, bha Beurla ann o chionn fhada, mus do chuir a' Ghàidhlig ruaig oirre. ==Eachdraidh== Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.<ref>David L Smith, Tales of the Glasgow and South Western Railway, Ian Allan Limited, [[Lunnainn]]</ref> ==Poileataigs== 'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Bhaile na h-Ùige a bhuineas Whauphill, a ghabhas a-steach [[Barrachan]], [[Baile na h-Ùige]], [[Blaidneach]] agus [[Cille Chainneir]]. Tha 2,200 duine a' fuireach san sgìre air fad.<ref>[https://web.archive.org/web/20201124211219/https://info.dumgal.gov.uk/CommunityCouncils/Home/Detail/25 A' Chomhairle]</ref> Tha 15 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla na Comhairle, ann am Baile na h-Ùige. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 ([[Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh]]) airson Comhairle na Roinne.<ref>{{ iomradh lìon | url = http://www.lgbc-scotland.gov.uk/maps/4thelectoral/dumgal/dumgalindex.asp | tiotal = Dumfries and Galloway Wards 2007 | foillsichear = Local Government Boundary Commission for Scotland | ceann-là_inntrigidh = 2017-04-29 }}</ref> ==Gnàth-shìde== 'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.4 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1103mm) an coimeas ris an còrr dhen [[dùthaich]] 's a tha Whauphill. Tha [[sileadh]] trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Whauphill.<ref>[http://fr.climate-data.org/location/324610/ Climate Data]</ref> Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 61mm eadar an Giblean (dìreach 63mm) agus an Dàmhair (124mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C. {| class="wikitable" |- ! [[Faidhle:Sileadh agus Teothachd ann an Whauphill.jpg|thumb|center|350px]] |- |} ==Còmhdhail== Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: *415 ''Baile Ùr nan Stiùbhartach - Taigh Mhàrtainn - [[An t-Sròn Reamhar]]''.<ref>[http://www.dumgal.gov.uk/timetables Còmhdhail na Comhairle]</ref> == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] [[Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige]] [[ga:Whauphill]] bve9i6pnl76tkzmqcrosbxco5rg5qjp 0 36839 583381 548608 2026-07-27T22:18:14Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583381 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Nijkerk | BRATACH= Nijkerk vlag.svg | LÙIREACH =Coat of arms of Nijkerk.svg | LÙIREACH_LEUD = 60 | MAPA = Aerial Nijkerk Grote Kerk 1.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Na Tìrean Ìsle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of Gelderland.svg| 22px]] [[Gelderland]] | LEUD = 52° 14 00' Tuath | ASTAIR = 05° 29 00′ Ear | FARSAINGEACHD = 72.10 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 40618 | BLIADHNA = 2017 | FÒN = +31 (0) 33 | DUILLEAG = [https://www.nijkerk.eu/ Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[baile]] meadhanach, [[port]] agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) ann an cridhe [[Na Tìrean Ìsle|nan Tìrean Ìsle]] a th’ ann an '''Nijkerk''' ([[IPA]]: '''nɛi̯kɛr(ə)k''', [[Sagsannais]]: Niekark). Tha an t-ainm a' ciallachadh An Eaglais Ùr, bho dhà fhacal ann an [[Duitsis]]: nieuwe (ùr) agus kerk ([[eaglais]]), leis gun do thogadh eaglais ùr an seo ann an [[1221]]. Chaidh an t-seann eaglais a mhilleadh le teine. Fhuair Nijkerk a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an [[1413]] agus dh'fhàs am baile gu math beairteach fad an [[18mh Linn]] tro mhalairt. Tha e suidhichte air iomall [[Amsterdam]], eadar [[Almere]] agus [[Amersfoort]], aig 3m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20170716145550/http://www.fallingrain.com/world/NL/03/Nijkerk.html Falling Rain]</ref> ri taobh [[Abhainn|na h-aibhne]] Eenmeer, anns an roinn [[Gelderland]]. Tha 40,618 duine a' fuireach ann.<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230NED&D1=17-18&D2=101-650&D3=l&LA=EN&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T Statline]</ref> == Daoine ainmeil == * [[Christiaan Eijkman]] ([[1858]] – [[1930]]): [[dotair]].<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/eijkman-lecture.html Duais Nobel]</ref> == Bailtean Co-cheangailte == * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] [[Schenectady]]<ref>[http://www.schenectadynijkerk.org/ Schenectady-Nijkerk Council]</ref> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [http://www.gelderland.nl/ Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle]] abvdu9iphpcpo09mb595yalgz1en96s 0 36843 583409 579435 2026-07-28T10:24:23Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583409 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Waalwijk | BRATACH= Waalwijk vlag.svg | LÙIREACH =Waalwijk wapen.svg | LÙIREACH_LEUD = 70 | DEALBH = Overzicht rechter zijgevels met plein en rechts de Rooms katholieke kerk Jan de Doper - Waalwijk - 20350034 - RCE.jpg | MAPA = Map - NL - Municipality code 0867 (2009).svg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Na Tìrean Ìsle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Faidhle:North Brabant-Flag.svg| 22px]] [[Noord-Brabant]] | LEUD = 51° 41 09' Tuath | ASTAIR = 05° 04 20' Ear | FARSAINGEACHD = 67.65 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 46495 | BLIADHNA = 2017 | FÒN = +31 (0) 416 | DUILLEAG = [http://www.waalwijk.nl Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[baile]] meadhanach, [[port]]-aibhne agus sgìreachd ([[Duitsis]]: gemeente) ann an ceann a deas [[Na Tìrean Ìsle|nan Tìrean Ìsle]] a th’ ann am '''Waalwijk''' ([[IPA]]: ''ʋaːlʋɛi̯k'', Brabants: ''Wólluk''). 'S ann às an [[Duitsis]] ''Wal'' (cladach) agus ''wic'' (sgìre) a tha an t-ainm. Chaidh Waalwik a chlàradh airson a' chiad turais san [[13mh Linn]] agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: stadsrechten) ann an [[1303]]. B' e gnìomhachas [[brog|bhrogan]] a bha gu math làidir an seo o chionn fhada. Tha e suidhichte ri taobh na h-[[Abhainn|aibhne]] ''Bergse Maas'', a shruthas dhan [[Hollands Diep]], eadar [[Oosterhout]] agus [['s-Hertogenbosch]], aig dìreach 2m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20210415044106/http://www.fallingrain.com/world/NL/06/Waalwijk.html Falling Rain]</ref> anns an roinn [[Noord-Brabant]]. Tha 46,495 duine a' fuireach ann.<ref>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0-2,4-5,7-8,13-17&D2=70,145,253,291,373&D3=2,41,106,171,184,l&VW=T Statline]</ref> Tha Pàirc Nàiseanta Loonse air an àirde an ear-dheas Waalwijk.<ref>[https://web.archive.org/web/20170620002134/http://www.np-deloonseendrunenseduinen.nl/ Nationaal Park de Loonse en Drunense Duinen]</ref> == Daoine ainmeil == * [[Martinus Veltman]] ([[1946]]): [[Eòlaiche-fiosaig]].<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1999/veltman-facts.html Duais Nobel]</ref> == Bailtean Co-cheangailte == * [[Faidhle:Flag of Poland.svg|22px]] [[Chojnice]] * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Unna]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210423102053/https://www.omroepbrabant.nl/?news%2F32321292%2FWaalwijk+promoot+zusterstad+Unna.aspx Omroep Brabant]</ref> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://www.brabant.nl/ Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle]] pui4vr94uo9njtuulad77cikin7dks7 0 36856 583414 579374 2026-07-28T11:23:56Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583414 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Zandam | BRATACH= Flag of Zaanstad.svg | LÙIREACH =Zaandam wapen.svg | LÙIREACH_LEUD = 70 | DEALBH = Nieuwbouw zaandam.JPG | MAPA = Map NL - Zaanstad - Zaandam.png | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Na Tìrean Ìsle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of North Holland.svg| 22px]] [[Noord-Holland]] | LEUD = 52° 27 00' Tuath | ASTAIR = 04° 50 00' Ear | FARSAINGEACHD = 73685 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 73685 | BLIADHNA = 2017 | FÒN = +31 (0) 416 | DUILLEAG = [http://www.zaanstad.nl Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[baile]] meadhanach agus [[port]]-aibhne ann an cridhe [[Na Tìrean Ìsle|nan Tìrean Ìsle]] a th’ ann an '''Zaandam''' ([[IPA]]: ''zaːnˈdɑm'', seann ainm: ''Saenredam''). B' e sgìreachd fa leth ([[Duitsis]]: ''gemeente'') a bh' ann gu ruige [[1974]] nuair a chaidh a chur ri chèile le [[Zaanstad]]. B' e gnìomhachas [[bata|bhataichean]] a bha gu math làidir an seo o chionn fhada. Fiu' s chuir [[Peadar Mòr]] ùine fhada an seo ann an [[1697]] is e ag ionnsachadh [[long-thogail]].<ref>[http://www.hermitage.nl/nl/ Hermitage]</ref> Tha e suidhichte air iomall [[Amsterdam]], ri taobh na h-[[Abhainn|aibhne]] ''Zaan'', a shruthas dhan [[IJmeer]], eadar [[Westpoort]] agus [[Zandijk]], aig -5m fo ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20151130132732/http://www.fallingrain.com/world/NL/07/Zaandijk.html Falling Rain]</ref> anns an roinn [[Noord-Holland]]. Tha 73,685 duine a' fuireach ann.<ref>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0-2,4-5,7-8,13-17&D2=70,145,253,291,373&D3=2,41,106,171,184,l&VW=T Statline]</ref> Thogadh [[Christiaan Eijkman]] ([[1858]] - [[1930]]), an dotair a bhuannaich an [[Duais Nobel ann an Leigheas]] ann an [[1929]] an seo.<ref>[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/ Duais Nobel]</ref> == Daoine ainmeil == * [[Jan Saenredam]] ([[1565]] - [[1607]]): [[Peantair]]. == Bailtean Co-cheangailte == * [[Faidhle:Flag of Belgium.svg|22px]] [[Anderlecht]] * [[Faidhle:Flag of France.svg|22px]] [[Boulogne-Billancourt]]<ref>[http://www.europeana.eu/portal/en/record/2021631/afbeelding_3f4528a9_1627_4a8d_afcc_0b1bfae6c2d3.html Europeana]</ref> * [[Faidhle:Flag of Turkey.svg|22px]] [[Konya]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://web.archive.org/web/20170528051345/https://www.noord-holland.nl/ Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle]] hhss5c31cb60iaexfyt6rfh2e4pohei 0 36863 583415 579375 2026-07-28T11:26:23Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583415 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Assendelft | BRATACH=Flag of Zaanstad.svg | LÙIREACH =Coat of arms of Zaanstad.svg | LÙIREACH_LEUD = 140 | DEALBH = ZaandamAerial01.JPG | MAPA = Gem-Zaanstad-OpenTopo.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Na Tìrean Ìsle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of North Holland.svg| 22px]] [[Noord-Holland]] | LEUD = 52° 27 00' Tuath | ASTAIR = 04° 49 60' Ear | FARSAINGEACHD = 83.24 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 151109 | BLIADHNA = 2017 | FÒN = +31 (0) 756 | DUILLEAG = [https://www.zaanstad.nl/mozard/!suite05.scherm1239 Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[sgìreachd]] ([[Duitsis]]: ''gemeente'') ann an cridhe [[Na Tìrean Ìsle|nan Tìrean Ìsle]] a th’ ann an '''Zaanstad''' ([[IPA]]: ''zaːnstɑt''). Chaidh a chruthachadh ann an [[1974]]<ref>[http://atlas1868.nl/nh/assendelft.html Gemeente-Atlas van Nederland]</ref> nuair a chaidh [[Assendelft]], Koog aan de Zaan, Krommenie, Westzaan, Wormerveer, [[Zaandam]] agus Zaandijk a chur ri chèile. Tha e suidhichte air iomall [[Amsterdam]], ri taobh na h-[[Abhainn|aibhne]] ''Zaan'', a shruthas dhan [[IJmeer]], eadar [[Westpoort]] agus [[IJmuiden]], aig -5m fo ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20151130132709/http://www.fallingrain.com/world/NL/07/Zaanstad.html Falling Rain]</ref> anns an roinn [[Noord-Holland]]. Tha 151,109 duine a' fuireach ann.<ref>[http://statline.cbs.nl/ Statline]</ref> Ged nach eil Amsterdam ach pìos beag air falbh cha an sgìre gu math dùthchail. Thogadh [[Christiaan Eijkman]] ([[1858]] - [[1930]]), an dotair a bhuannaich an [[Duais Nobel ann an Leigheas]] ann an [[1929]] an seo.<ref>[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/ Duais Nobel]</ref> == Daoine ainmeil == * [[Jan Saenredam]] ([[1565]] - [[1607]]): [[Peantair]]. * [[Pieter Janszoon Saenredam]] ([[1597]] - [[1665]]): [[Peantair]]. == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://web.archive.org/web/20170528051345/https://www.noord-holland.nl/ Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle]] batcdagvr51v74x38at3gcvene297ed 0 37282 583402 577728 2026-07-28T07:17:23Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583402 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Szigetvár | BRATACH=Flag of Szigetvár.svg | LÙIREACH = HUN Szigetvár Címer.svg | LÙIREACH_LEUD = 78 | MAPA = | DEALBH = Szigetvár - Castle.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Hungary.svg|22px]] [[An Ungair]] | CEÀRN = [[Dél-Dunántúl Régió]] | SGÌRE =[[Baranya Megye]] | LEUD = 46° 02 55' Tuath | ASTAIR = 17° 48 20' Ear | FARSAINGEACHD = 39.51 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 10868 | BLIADHNA = 2017 | FÒN = + 73 | DUILLEAG = http://www.szigetvar.hu/ }} 'S e [[baile]] dùthchail anns an sgìreachd ([[Magyar]]: Megye) ''Baranya'' agus an roinn ([[Magyar]]: Régió) ''Dél-Dunántúl'', ann an ceann a deas [[An Ungair|na h-Ungaire]] a th' ann an '''Szigetvár''' ([[IPA]]: ''siɡɛtvaːr'', [[Turcais]]: ''Zigetvar'', [[Gearmailtis]]: ''Inselburg'', [[Croatais]]: ''Siget''). Tha Szigetvár suidhichte faisg air na crìochan le [[Poblachd na Cròthaise]] eadar [[Pécs]] agus [[Nagykanizsa]], aig 103m os cionn ìre na mara.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/HU/02/Szigetvar.html Falling Raing]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tha 10,868 duine a' fuireach ann.<ref>[http://www.tuik.gov.tr/Start.do Cunntas-sluaigh na Stàite]</ref> 'S e an 148mh baile as motha na dùthcha a th' ann cuideachd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170731195449/http://worldpopulationreview.com/countries/hungary-population/cities/ World Population Review]</ref> ==Eachdraidh== 'S ann à dà fhacal ann am Magyar a tha an t-[[ainm]]: ''sziget'' ([[Gàidhlig]]: [[eilean]]) agus ''vár'' (Gàidhlig: baile). Bheireadh sin ''Baile an Eilein'' dhuinn sa Ghàidhlig. Chaochail [[Süleyman I]] an seo ann an [[1566]].<ref>Tüzün, Güler (2004). "Muhteşem Süleyman". Tarihte Olağanüstü Kişiler. Ana Yayıncılık. ss. sf. 19. ISBN 975-7760-83-8</ref> == Daoine Ainmeil == *[[Péter Ákos Bod]] ([[1951]])<ref>[http://www-archiv.parlament.hu/internet/plsql/ogy_kpv.kepv_adat?p_azon=b755&p_ckl=34&p_osszefuz= Parlament]</ref> == Bailtean Co-cheangailte == *[[Faidhle:Flag of Romania.svg|22px]] [[Deva]] *[[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Eppingen]] *[[Faidhle:Flag of Finland.svg|22px]] [[Imatra]] *[[Faidhle:Flag of Croatia.svg|22px]] [[Slatina]] *[[Faidhle:Flag of Turkey.svg|22px]] [[Trabzon]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean A-mach == *[http://www.baranya.hu/ Riaghaltas na Roinne] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:An Ungair]] lfoilg1we3bnx0mlnbbnz32b7oyf136 0 38003 583384 541253 2026-07-28T00:23:30Z Xqbot 2678 Bot: Fixing double redirect from [[Fionnlagh J. MacDhòmhnaill]] to [[Fionnlagh I. MacDhòmhnaill]] 583384 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Fionnlagh I. MacDhòmhnaill]] eqib1exwq8r2ncr0xn14hm9cg0fffvq 0 38589 583370 579720 2026-07-27T14:48:16Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583370 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Kópavogur | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Kópavogsdalur.JPG | DEALBH = Kópavogsbær.svg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Iceland.svg|22px]] [[Innis Tìle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Höfuðborgarsvæðið]] | LEUD = 64° 6' 39 Tuath | ASTAIR = 21° 56' 21 I | FARSAINGEACHD = 80 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 36975 | BLIADHNA = 2019 | FÒN = + 354 | DUILLEAG = [https://www.kopavogur.is/ Duilleag Oifigeil] }} ‘S e [[baile]] air an àirde an iar [[Innis Tìle]] a th’ ann an '''Kópavogur''' ([[IPA]]: '''ˈkʰoːupavɔɣʏr̥'''). Tha e suidhichte faisg air [[Reykjavík]], dìreach aig ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20191030215709/http://www.fallingrain.com/world/IC/39/Kopavogur.html Falling Rain]</ref> san roinn [[Höfuðborgarsvæðið]] (Roinn a' phrìomh-bhaile), eadar [[Loch]] Ellidavatn agus a' muir, 386km air falbh bho [[Akureyri]] agus 47km bho [[Selfoss]].<ref>[https://distancecalculator.globefeed.com/Iceland_Distance_Result.asp?vr=apes&fromplace=K%C3%B3pavogur,%20Capital%20Region,%20ISL&toplace=Selfoss,%20West,%20ISL Global Feed Distance Calculator]</ref> Tha 36,975 duine a’ fuireach sa bhaile.<ref>[http://www.hagstofa.is/ Hagstofa Íslands]</ref> 'S e an dara baile as motha na [[dùthaich|dùthcha]] an dèidh Reykjavík a th'ann an Kópavogur. Tha e a' buntainn dhan [[sgìre-phàrlamaid]] [[Suðvesturkjördæmi]].<ref>[https://www.althingi.is/thingmenn/kjordaemi/um-kjordaemi/ Alþingi]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh Kópavogur a chlàradh airson a'chiad turais ann an [[1523]] agus bha e a gairm na bhaile ann ann [[1948]]. B' ann ann an [[1662]] ann an Kópavogur a thug [[An Danmhairg]] greim air Innis Tìle, nuair thug an t-[[Easbaig]] Brynjólfur Sveinsson agus a fear-[[lagh]] Árni Oddsson an cuid ainmean gu sgrìobhain a ghabhadh ri [[monarcachd]].<ref>Lacy, Terry G. (2000). Ring of Seasons: Iceland--Its Culture and History. University of Michigan Press. p. 210. ISBN 0-472-08661-8.</ref> Chaidh am [[fiolm]] Sumarlandið (Tìr an t-Samhraidh) fhiolmadh an seo ann an [[2010]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1730140/ IMDB]</ref> Chaidh [[Flokkur Fólksins]], [[partaidh poileatagach]] na làimhe chlì, a stèidheachadh an seo ann an [[2016]]. Thogadh [[Björk Guðmundsdóttir]] an seo. ==Freumh-fhaclachd== Tha an t-ainm a' ciallachadh Òb nan Ròn sa chànan aca, bho Kópar ([[Ròn]]) agus Vogur ([[Òb]]). ==Daoine Ainmeil== *[[Emilíana Torrini]] ([[1977]]): [[Ceòladair]]. *[[Sverrir Ingi Ingason]] ([[1993]]): cluicheadair [[ball-coise]]. ==Bailtean Co-cheangailte== * [[Faidhle:Flag of Greenland.svg|22px]] [[Ammassalik]] * [[Faidhle:Flag of the Faroe Islands.svg|22px]] [[Klakksvík]] * [[Faidhle:Flag_of_Åland.svg|22px]] [[Mariehamn]] * [[Faidhle:Flag of Sweden.svg|22px]] [[Norrköping]] * [[Faidhle:Flag of Denmark.svg|22px]] [[Odense]] * [[Faidhle:Flag of Finland.svg|22px]] [[Tampere]] * [[Faidhle:Flag of Norway.svg|22px]] [[Trondheim]] * [[Faidhle:Flag of China.svg|22px]] [[Wuhan]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{Commons|Kópavogur}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] svdqvbrx98sz6ucytk27qz6fk2p7wgx 0 38595 583395 579724 2026-07-28T05:16:19Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583395 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Selfoss | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Arborg.png | DEALBH = Selfoss 0722.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Iceland.svg|22px]] [[Innis Tìle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Suðurland]] | LEUD = 65° 40' 53 Tuath | ASTAIR = 18° 5' 14 Iar | FARSAINGEACHD = 2 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 6934 | BLIADHNA = 2019 | FÒN = + 354 | DUILLEAG = [https://www.arborg.is/ Duilleag Oifigeil] }} ‘S e [[baile]] ann an ceann a deas [[Innis Tìle]] a th’ ann an '''Selfoss'''. Tha e suidhichte faisg air [[Skálholt]], aig 16m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20191102210019/http://fallingrain.com/world/IC/42/Selfoss2.html Falling Rain]</ref> san roinn ''[[Suðurland]]'' (Roinn a Deas), ri taobh [[Abhainn|ha h-Aibhne]] ''Ölfusá'', 59km air falbh bho [[Reykjavík]] agus 429km bho [[Akureyri]].<ref>[https://distancecalculator.globefeed.com/Iceland_Distance_Result.asp?vr=apes&fromplace=Selfoss,%20Sveitarf%C3%A9lagi%C3%B0%20%C3%81rborg,%20Su%C3%B0urland,%20ISL&toplace=Reykjav%C3%ADk,%20Reykjav%C3%ADkurborg,%20H%C3%B6fu%C3%B0borgarsv%C3%A6%C3%B0i%C3%B0,%20ISLGlobal Feed Distance Calculator]</ref> Tha 6,934 duine a’ fuireach sa bhaile.<ref>[http://www.hagstofa.is/ Hagstofa Íslands]</ref> 'S e an ochdamh baile as motha na [[dùthaich|dùthcha]] an dèidh Reykjavík, [[Kópavogur]], [[Hafnarfjörður]], Akureyri, [[Garðabær]], [[Mosfellsbær]] agus [[Akranes]] 's a th' ann an Selfoss. Tha [[eaconomaidh]] a' bhaile stèidhichte air [[malairt]]. Tha e a' buntainn dhan [[sgìre-phàrlamaid]] [[Suðurkjördæmi]].<ref>[https://www.althingi.is/thingmenn/kjordaemi/um-kjordaemi/ Alþingi]</ref> ==Eachdraidh== Nochd Selfoss san 96mh caibideil dhen [[Landnámabók]], nuair a ràining fear air an robh Þórir agus bha an [[teaghlach]] aige ann fad iomadh [[ginealach]].<ref>[https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Snerpa]</ref> Thogadh [[drochaid]] tarsain na h-aibhne ann an [[1895]]. Cha robh ach 40 duine a' fuireach ann aig toiseach an [[20mh Linn]]. B' ann an dèidh [[Cogadh|a' Chogaidh]], nuair a dh'fhàg na daoine am fearann airson nam bailtean a thoisich Selfoss ri fhàs. B' ann ann an Selfoss a chaidh fòid air ceann [[Bobby Fisher]], a bha na chluicheadair [[Tàileasg|tàileisg]], an dèidh a' bhàis ann an [[2008]].<ref>[https://www.ruv.is/frett/bobby-fischer-sjotugur RÚV]</ref> Tha taigh-tasgaidh beag a tha loma-làn rudan ceangailte ris ann an Selfoss cuideachd. Bhuail [[crith-thalmhainn]] an sgìre air fad ann an 2008, agus, nach do bhàsaich duine no duine air an [[talamh]] rnn i droch sgrios air [[àiteachas]] agus [[malairt]]. B' e 6.1 Mw a mheud a bha oirre.<ref>[https://www.south.is/en/services/the-quake-2008 South]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bha an crith-thamhainn cho cruaidh gun do mhothaich na daoine ann an [[Ísafjörður]], air an taobh thall na dùthcha, gun do thachair i. Chuir [[Björk Guðmundsdóttir]] iomadh bliadhna na tàmh an seo nuair a bha ise gu math òg. ==Freumh-fhaclachd== Tha an t-ainm a' ciallachadh Eas Seal sa chànan aca, bho Foss ([[Eas]]) ged nach eil eas anns an sgìre. ==Daoine Ainmeil== *[[Þorsteinn Pálsson]] ([[1947]]): [[Neach-poileataigs]]. *[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[1962]]): Neach-poileataigs. *[[Svandís Svavarsdóttir]] ([[1964]]): Neach-Poileataigs. ==Bailtean Co-cheangailte== * [[Faidhle:Flag of Greenland.svg|22px]] [[Aasiaat]] * [[Faidhle:Flag of Denmark.svg|22px]] [[Arendal]] * [[Faidhle:Flag of Sweden.svg|22px]] [[Kalmar]] * [[Faidhle:Flag of Finland.svg|22px]] [[Savonlinna]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{Commons|Selfoss}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] 692bihncj5b3m0to4bdrq1wrg4i6ptx 0 38598 583376 558814 2026-07-27T20:28:21Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583376 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Mosfellsbær | BRATACH = | LÙIREACH = Mosfellsbær_Coat.svg | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Mosfellsbær map.svg | DEALBH = Mosfellsbaer2011.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Iceland.svg|22px]] [[Innis Tìle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Höfuðborgarsvæðið]] | LEUD = 64° 11' 9 Tuath | ASTAIR = 21° 37' 13 Iar | FARSAINGEACHD = 185 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 11463 | BLIADHNA = 2019 | FÒN = + 354 | DUILLEAG = [https://www.mosfellbaer.is/ Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[baile]] air an àirde an iar-dheas [[Innis Tìle]] a th' ann am '''Mosfellsbær'''. Tha e suidhichte faisg air [[Reykjavík]], aig 52m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20191103214311/http://fallingrain.com/world/IC/39/Mosfell.html Falling Rain]</ref> san roinn ''[[Höfuðborgarsvæðið]]'' (Roinn a' Phrìomh-bhaile), aig [[inbhir]] [[Abhainn|nan Aibhnichean]] Leirvogsá, Kaldakvísl agus Varmá, 58km air falbh bho [[Selfoss]] agus 371km bho [[Akureyri]].<ref>[https://distancecalculator.globefeed.com/Iceland_Distance_Result.asp?vr=apes&fromplace=Mosfellsb%C3%A6r,%20H%C3%B6fu%C3%B0borgarsv%C3%A6%C3%B0i%C3%B0,%20ISL&toplace=selfoss,Iceland Feed Distance Calculator]</ref> Tha 11,463 duine a’ fuireach sa bhaile.<ref>[http://www.hagstofa.is/ Hagstofa Íslands]</ref> 'S e an siathamh baile as motha na [[dùthaich|dùthcha]] an dèidh Reykjavík, [[Kópavogur]], [[Hafnarfjörður]], [[Akureyri]] agus [[Garðabær]] 's a th' ann am Mosfellsbær. Tha e a' buntainn dhan [[sgìre-phàrlamaid]] [[Suðvesturkjördæmi]].<ref>[https://www.althingi.is/thingmenn/kjordaemi/um-kjordaemi/ Alþingi]</ref> ==Eachdraidh== A rèir na [[sàgaichean]], b' ann ann am Mosfellsbær a chaidh am [[bàrd]] [[Egill Skallagrímsson]] a thidholachadh: ''Bein Egils voru lögð niður í utanverðum kirkjugarði að Mosfelli''<ref>[http://sagamap.hi.is/is/# Sagamap]</ref> (Chaidh cnàmhan Egil a thiodhlacadh taobh a-muigh cladh ann am Mosfell) Cha robh ach mu 400 duine a' fuireach ann aig toiseach an [[20mh Linn]]. B' ann an dèidh [[Cogadh|a' Chogaidh]], nuair a dh'fhàg na daoine am fearann airson nam bailtean a thoisich Mosfellsbær ri fhàs. Ged a rugadh e shìos ann an Reykjavík, b' ann ann am Mosfellsbær a chuir [[Halldór Laxness]] a' mhòr-chuid dhen bheatha aige, agus far a chaochail e ann an [[1998]]. Tha Gljufrasteinn - an [[taigh]] a thog e san sgìre - na [[taigh-tasgaidh|thaigh-tasgaidh]] an latha an-diugh.<ref>[https://www.gljufrasteinn.is/ Gljufrasteinn]</ref> ==Freumh-fhaclachd== Tha an t-ainm a' ciallachadh Baile Beinn na Còinnich sa chànan aca, bho Mosa ([[còinneach]]), Fell ([[beinn]]) agus Bær (baile). ==Daoine Ainmeil== *[[Einar Arnórsson]] ([[1880]] - [[1955]]): [[Neach-poileataigs]]. *[[Ólafur Arnalds]] ([[1986]]): [[Ceòladair]]. *[[Greta Salóme Stefánsdóttir]] ([[1986]]): Ceòladair. ==Bailtean Co-cheangailte== * [[Faidhle:Flag of Finland.svg|22px]] [[Loimaa]] * [[Faidhle:Flag of Norway.svg|22px]] [[Skien]] * [[Faidhle:Flag of Denmark.svg|22px]] [[Thisted]] * [[Faidhle:Flag of Sweden.svg|22px]] [[Uddevalla]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{Commons|Mosfellsbær}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] to1sth68egmh6gdkrixu55h4g8gjkj8 0 38710 583394 580057 2026-07-28T04:38:53Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583394 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Sauðárkrókur | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Skagafjordur_map.png | DEALBH = Sauðárkrókur (0823).jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Iceland.svg|22px]] [[Innis Tìle]] | CEÀRN = [[Norðurland vestra]] | SGÌRE = Skagafjarðarsýsla | LEUD = 65° 45' 0 Tuath | ASTAIR = 19° 39' 9 Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 2635 | BLIADHNA = 2011 | FÒN = + 354 | DUILLEAG = [https://www.skagafjordur.is/ Duilleag Ofigeil] }} ‘S e [[baile]] beag agus [[port]] air an àirde an iar-thuath [[Innis Tìle]] a th' ann an '''Sauðárkrókur''' ([[ainm]] goirid: ''Krókurinn''). Tha e suidhichte aig 3m os cionn ìre na [[Muir|mara]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191202210412/http://fallingrain.com/world/IC/41/Saudharkrokur.html Falling Rain]</ref> san sgìre Skagafjarðarsýsla, san roinn [[Norðurland vestra]], ri taobh [[Loch]]-mara air a bheil Skagafjörður, 278km bho [[Reykjavík]] (prìomh-bhaile na dùthcha), agus 119km bho [[Akureyri]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Result.asp Global Feed Distance Calculator]</ref> Tha 2,635 duine a' fuireach sa bhaile.<ref>[http://www.hagstofa.is/ Hagstofa Íslands]</ref> Cha deach Sauðárkrókur fhèin a stèidheachadh ach san [[19mh Linn]]. 'S e ionad-riaghlaidh na sgìre 's a th'ann an Sauðárkrókur cuideachd. Tha e a' buntainn dhan [[sgìre-phàrlamaid]] [[Norðvesturkjördæmi]].<ref>[https://www.althingi.is/thingmenn/kjordaemi/um-kjordaemi/ Alþingi]</ref> ==Freumh-fhaclachd== Tha an t-ainm a' ciallachadh ''Dubhan Abhainn na Caorach'' san chànan aca, bho Sauð ([[Caora]]) Á ([[Abhainn]]) agus Krókur ([[Dubhan]]). ==Eachdraidh== Nochd an loch mara ann an caibideil 58 dhen [[Landnámabók]]:<ref>[https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Snerpa]</ref> ''Hrolleifur hinn mikli og Ljót móðir hans komu út í Borgarfjörð; þau fóru norður um sveitir og fengu hvergi ráðstafa, áður þau komu í Skagafjörð til Sæmundar.'' ''Thàinig an t-Amadan Mòr agus a mhàthair Ljót a-mach ann am Borgarfjörður; shiubhail iad gu tuath tron ​​dùthaich agus cha robh àite ann airson faighinn cuidhteas mus do ràinig iad Skagafjörður gu Sæmundur''. Ann an [[1856]] Sauðárkrókur a chuid chòirchean malairt agus, ann an [[1871]], dh' fhosgail [[gobha]] [[bùth]] an seo. ==Daoine Ainmeil== *[[Hermann Jónasson]] ([[1896]] - [[1976]]): [[Neach-poileataigs]]. *[[Ólafur Jóhannesson]] ([[1913]] - [[1984]]): Neach-poileataigs. *[[Hannes Pétursson]] ([[1931]]): [[Sgrìobhadair]]. *[[Sigurlaugur Elíasson]] ([[1957]]): [[Peantair]]. *[[Gunnar Bragi Sveinsson]] ([[1968]]): Neach-poileataigs. ==Probhaistean== * 1907-1913 [[Séra Árni Björnsson]]<ref>Saga Sauðárkróks síðari hluti II, Kristmundur Bjarnason, 1973 , bls 309</ref> * 1913-1934 [[Jón Þ. Björnsson]] * 1934-1946 [[Friðrik Hansen]] * 1946-1947 [[Eysteinn Bjarnason]] * 1947-1958 [[Björgvin Bjarnason]] * 1958-1966 [[Rögnvaldur Finnbogason]] * 1966-1974 [[Hákon Torfason]] * 1974-1978 [[Þórir Hilmarsson]] * 1978-1982 [[Þorsteinn Þorsteinsson]] * 1982-1986 * 1986-1998 [[Snorri Björn Sigurðsson]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == *[http://saudarkrokur.is/ Sauðárkrókur] {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] feynnauoy8iaejvxnkyitcy4tkxno85 0 38723 583400 583301 2026-07-28T06:45:10Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583400 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} B' e [[innleadair]] agus [[neach-poileataigs]], [[riochdaire dioplòmasach]] à [[Innis Tìle]] a bh' ann an '''Steingrímur Hermannsson''' ([[IPA]]: ''ˈsteinkrimur ˈhɛrmanˌsɔn'').<ref>[https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=554 Alþingi]</ref> Rugadh e air [[22 an t-Ògmhios]] [[1928]] ann an [[Reykjavík]].<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1321480/ Morgunblaðið]</ref> Bha [[athair]], [[Hermann Jónasson]], na fhorsætisráðherra nuair a bha Hermannsson òg. Fhuair e a chuid [[Foghlam|foghlaim]] aig [[Menntaskólinn í Reykjavík]], [[Institiùd Teicneòlais Illinois]] ann an [[Chicago]] agus [[Institiùd Teicneòlais California]] ann am [[Pasadena]].<ref>[https://web.archive.org/web/20200919215336/https://caltechcampuspubs.library.caltech.edu/2464/1/June_6,_1952.pdf Caltech]</ref> Chaidh a thaghadh dhan [[Alþingi]] airson a' chiad turais ann an [[1971]]. Bha e na ''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|fhorsætisráðherra]]'' ([[Gàidhlig]]: [[Prìomh-mhinistear]]) dà thuras: eadar [[1983]] agus [[1987]] agus an uair sin bho [[1988]] gu ruige [[1991]] às leth [[Framsóknarflokkurinn]] (Gàidhlig: ''Am Pàrtaidh Adhartach''), ann an sreath cho-bhannan le [[Sjálfstæðisflokkurinn]]. Aig ìre eadar-nàiseanta, b' e an rud as motha a rinn e mar phrìomhaire na thachair ann an [[1986]], nuair a bha e na aoigh aig àrd-choinneamh Reykjavik eadar prìomh neach an [[An t-Aonadh Sobhiatach|Aonadh Sobhiatach]] [[Mikhail Gorbachev]] agus Ceann-suidhe na [[Stàitean Aonaichte]] [[Ronald Reagan]]. Ged nach robh e air a mheas mar shoirbheachadh aig an àm sin, chruthaich choinneamh sin an t-slighe air adhart airson deireadh a' Chogaidh Fhuair, agus fhuair na rinn riaghaltas Innis Tìle deagh mholaidhean air feadh an t-sabhail.<ref>[https://timarit.is/page/1641107#page/n0/mode/2up Morgunblaðið]</ref> Phòs Hermannsson dà thuras: aig Sara Jane Donovan ([[1951]]) agus Guðlaug Edda Guðmundsdóttir ([[1962]]). Chuir Hermannsson bliadhnichean seachad os cionn ''Seðlabanki Íslands'' (Gàidhlig: Banca Nàiseanta Innis Tìle). Chaochail e ann an [[Garðabær]] air [[21 an Gearran]] [[2010]]. Bha a mhac, [[Guðmundur Steingrímsson]], san Alþingi eadar [[2013]] agus [[2016]] fo sgàil Framsóknarflokkurinn agus, mu dheireadh thall, [[Björt framtíð]].<ref>[https://www.vb.is/frettir/gudmundur-steingrimsson-haettir-sem-formadur/120133/?q=R%C3%B3bert%20Marshall VB]</ref> ==Caibineitean Hermannsson== Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineitean fhad 's a bha Hermannsson os cionn an riaghaltais.<ref>[https://web.archive.org/web/20191215115622/https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/2004/09/15/Raduneyti-Halldors-Asgrimssonar/ Stjórnarraðið]</ref> Bhuinneadh ias uile gu Framsóknarflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn: *Steingrímur Hermannsson: Prìomhaire *[[Geir Hallgrímsson]]: (gu ruige 24.01.1986) Dùthchannan Cèin *[[Albert Guðmundsson]]: (gu ruige 16.10.1985) Ionmhais agus (bho 16.10.1985 til 24.03.1987) Gnìomhachas *[[Alexander Stefánsson]]: Cùisean Sòisealta *[[Halldór Ásgrímsson]]: [[Iasgach]] *[[Jón Helgason]]: [[Àiteachas]], Ceartas agus Cùisean Eaglaiseil *[[Matthías Bjarnason]]: (gu ruige 16.10.1985) Slàinte is Tèarainteachd Shòisealta, Còmhdhail agus (bho 16.10.1985) Malairt *[[Matthías Á. Mathiesen]]: (gu ruige 16.10.1985) Malairt, Ministear na Staitistig agus (bho 24.01.1986) Rùnaire na Stàite *[[Ragnhildur Helgadóttir]]: (gu ruige 16.10.1985) [[Foghlam]] agus (bho 16.10.1985) Slàinte agus Tèarainteachd Shòisealta *[[Sverrir Hermannsson]]: (gu ruige 16.10.1985) Gnìomhachas agus (bho 16.10.1985) Foghlam *[[Þorsteinn Pálsson]]: (bho 16.10.1985 gu ruige 24.03.1987) Ionmhais agus Ministear na Staitistig (bho 24.03.1987) Gnìomhachas == Iomraidhean == <references/> {| class="wikitable" border=1 align="center" width=70% | width="5%" align="center" | '''Ro-theachdair:''' <br /> '''[[Gunnar Thoroddsen]]''' <br />''([[1983]])'' | width="2%" align="center" | '''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætis­ráð­herra]]''' <br /> | width="5%" align="center" | '''Neach-ionlaid:''' <br /> '''[[Þorsteinn Pálsson]]''' <br />''([[1987]])'' |} {| class="wikitable" border=1 align="center" width=70% | width="5%" align="center" | '''Ro-theachdair:''' <br /> '''[[Þorsteinn Pálsson]]''' <br />''([[1988]])'' | width="2%" align="center" | '''[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætis­ráð­herra]]''' <br /> | width="5%" align="center" | '''Neach-ionlaid:''' <br /> '''[[Davíð Oddsson]]''' <br />''([[1991]])'' |} == Ceanglaichean a-mach == *[https://framsokn.is/ Framsóknarflokkurinn] {{DEFAULTSORT:Hermannsson, Steingrímur}} [[Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach]] [[Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] [[Roinn-seòrsa:Daoine]] [[Roinn-seòrsa:Poileataigs]] pub6xxrpj7n7moaoy47rsvp7b7j5oef 0 38736 583408 579745 2026-07-28T10:15:20Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583408 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Vopnafjörður | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Vopnafjardarhreppur_map.png | DEALBH = Vopnafjörður.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Iceland.svg|22px]] [[Innis Tìle]] | CEÀRN = | SGÌRE = [[Austurland]] | LEUD = 65° 45' 24 Tuath | ASTAIR = 14° 49' 56 Iar | FARSAINGEACHD = 1903 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 695 | BLIADHNA = 2019 | FÒN = + 354 | DUILLEAG = [https://www.vopnafjardarhreppur.is/ Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[baile]] agus [[port]] air an àirde an ear [[Innis Tìle]] a th' ann am '''Vopnafjörður''' ([[IPA]]: '''vɔhpnaˌfjœrðʏr''). Tha e suidhichte faisg air [[Egilsstaðir]], dìreach aig ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20191209202116/http://fallingrain.com/world/IC/38/Vopnafjordhur.html Falling Rain]</ref> san roinn ''[[Austurland]]'' (Roinn an Ear), ri taobh [[Abhainn|na h-aibhnichedan]] ''Hofsá'' agus ''Selá'', 641km air falbh bho [[Selfoss]] agus 601km bho [[Garðabær]].<ref>[https://distancecalculator.globefeed.com/Iceland_Distance_Result.asp?vr=apes&fromplace=Vopnafjar%C3%B0arhreppur,%20Austurland,%20ISL&toplace=Selfoss,%20Sveitarf%C3%A9lagi%C3%B0%20%C3%81rborg,%20Su%C3%B0urland,%20ISL Global Feed Distance Calculator]</ref> Tha 695 duine a’ fuireach sa bhaile.<ref>[http://www.hagstofa.is/ Hagstofa Íslands]</ref> Tha [[eaconomaidh]] a' bhaile stèidhichte air [[iasgach]] agus [[turasachd]]. Tha e a' buntainn dhan [[sgìre-phàrlamaid]] [[Norðausturkjördæmi]].<ref>[https://www.althingi.is/thingmenn/kjordaemi/um-kjordaemi/ Alþingi]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh Vopnafjörður a chlàradh airson a' chiad turais anns an [[Landnámbók]]''.<ref>[https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Snerpa]</ref> ''Steinbjörn körtur hét son Refs hins rauða; hann fór til Íslands og kom í Vopnafjörð. Eyvindur föðurbróðir hans gaf honum land allt milli Vopnafjarðarár og Vestradalsár; hann bjó að Hofi.'' ''B' e Steinbjörn Kurts a bh' ann mac Ref Ruadh; Chaidh e a dh'Innis Tìle agus thàinig e a Vopnafjörður. Thug [[bràthair]] a [[màthair|mhàthar]] Eyvindur fearann dha air an t-slighe eadar Vopnafjörður agus Vestradalsá; b' ann ann an [[Hof]] 's a bha e a' fuireach.'' B' ann gu math bochd's a bha an sgìre 's a tha seo o chinn linntean agus b' e Vopnafjörður an t-aite a chaill an uiread as motha de dhaoine a dh'fhàg an dùthaich 's a tha seo airson nan [[Na Stàitean Aonaichte|Stàitean]] anns an [[19mh Linn]]. Bha na daoine cho bochd gun deach iad a' fuireach shuas air [[Beinn|a' Bheinn]] anns an [[talamh]] nach robh cho daor. Sgrìobh [[Halldór Laxness]] mu dheidhin si n anns an nobhail ''Sjálfstætt fólk'' ([[1934]]/[[1935]]).<ref>[http://gljufrasteinn.is/is/halldor_laxness/vi_og_verk_halldors_kiljans_laxness/ritverk/sjalfstaett_folk/ Gljufrasteinn]</ref> Dh'fhosgail companaidh malairt às [[An Danmhairg]], air an robh ''Ørum & Wulff'', post-malairt an seo anns an 19mh linn. Chaidh [[bùth]] co-obrachaidh a stèidheachadh an seo ann an [[1918]]. Bhris a' chompanaidh ann an creideas ann an [[2004]]. ==Freumh-fhaclachd== Tha an t-ainm a' ciallachadh ''Loch Mara an Armaidh'' sa chànan aca, bho fjörður (loch mara) agus Vopn (Armadh). ==Daoine Ainmeil== * [[Halldór Ásgrímsson]]: ([[1947]] - [[2015]]) - [[Neach-poileataigs]]. == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{Commons|Vopnafjörður}}[https://vopnafjardarhreppur.is Duilleag oifigeil] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] b0a4xdxuai1fq5mh9bubeq33bhq7vji 0 38815 583379 580432 2026-07-27T22:00:17Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583379 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Neskaupstaður | BRATACH = | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = Neskaupstaður.png | DEALBH = Iceland2008-Neskaupstadur.JPG | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Iceland.svg|22px]] [[Innis Tìle]] | CEÀRN = [[Fjarðabyggð]] | SGÌRE = [[Austurland]] | LEUD = 65° 8' 55 Tuath | ASTAIR = 13° 42' 00 Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 1437 | BLIADHNA = 2011 | FÒN = + 354 | DUILLEAG = [https://www.fjardabyggd.is/ Duilleag Oifigeil] }} 'S e [[baile]] agus [[port]] air an àirde an ear [[Innis Tìle]] a th' ann an '''Neskaupstaður''' ([[IPA]]: '''ˈnɛːskøy̑pstaːðʏr''). Tha e suidhichte faisg air [[Egilsstaðir]], dìreach aig ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20191231182154/http://fallingrain.com/world/IC/38/Neskaupstadhur.html Falling Rain]</ref> san roinn ''[[Austurland]]'' (Roinn an Ear), ri taobh [[Abhainn|na h-aibhnichedan]] ''Hofsá'' agus ''Selá'', 703km air falbh bho [[Reykjavík]] agus 315km bho [[Akureyri]].<ref>[https://distancecalculator.globefeed.com/Iceland_Distance_Result.asp?vr=apes&fromplace=Neskaupsta%C3%B0ur,%20Fjar%C3%B0abygg%C3%B0,%20Austurland,%20ISL&toplace=Reykjav%C3%ADk,%20Reykjav%C3%ADkurborg,%20H%C3%B6fu%C3%B0borgarsv%C3%A6%C3%B0i%C3%B0,%20ISL Global Feed Distance Calculator]</ref> Tha 1,437 duine a’ fuireach sa bhaile.<ref>[http://www.hagstofa.is/ Hagstofa Íslands]</ref> Tha [[eaconomaidh]] a' bhaile stèidhichte air [[iasgach]] agus [[turasachd]]. Tha e a' buntainn dhan [[sgìre-phàrlamaid]] [[Norðausturkjördæmi]].<ref>[https://www.althingi.is/thingmenn/kjordaemi/um-kjordaemi/ Alþingi]</ref> ==Eachdraidh== Chaidh an t-àite a chlàradh airson a' chiad turais ann an caibideil 80 dhen [[Landnámabók]] mar Nes:<ref>[https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Serpa]</ref> ''Egill hinn rauði hét maður, er nam Norðurfjörð og bjó á Nesi út; hans son var Óláfur, er Nesmenn eru frá komnir.'' ''B' e Egil Ruadh an duine a thàinig gu Norðurfjörður agus a dh'fuirich ann an Nes; bhuinneadh a [[mac|mhac]] Olaf, do shliochd Nesmen.'' Chaidh am baile Neskaupstaður a stèidheachadh ann an [[1892]] mar bhaile iasgaich air oirthir Norðfjörður, air làrach tuathanais air an robh "Nes". Anns an [[20mh linn]], fhuair am baile am far-ainm ''Litla Moskva'' ([[Mosgo|Moscobha]] beag) air sgàth an taobh poilitigeach sòisealach a bha aig an t-sluagh. Chaidh film a dhèanmh mun chùis ann an [[2018]].<ref>[https://web.archive.org/web/20191231190432/https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/1938 Kvikmyndavefurinn]</ref> Chaochail [[Jón Magnússon]], seann [[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|phrìomh-mhinistear]] Innise Tìle am seo ann an [[1926]].<ref>[https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=326 Alþingi]</ref> Suas gu [[1949]], cha robh rathad dhan baile idir is na daoine a' tighinn ann air [[bàta]]. Thachair tachartas duilich anns a' bhaile ann am meadhan nan [[70an]] nuair a rinn [[maoim-sneachda]] fìor dhroch sgrios air grunn [[taigh|thaighean]] agus chaochail 12 duine.<ref>Landmælingar Íslands (Hrsg.): Vegahandbókin. 2006, S. 412.</ref> Chaidh carragh-cuimhne a thogail anns a' phàirc bheag ann am meadhan a' bhaile mar chuimhneachan air. Anns an eadar-ama, tha an àite air a dhèanamh nios tèarainte le structaran farsaing. Thàinig Neskaupstaður còmhla ri Eskifjörður agus Reiðarfjörður ann an [[1998]] gus an [[sgìre-bhaile]] ùr Fjarðabyggð a chruthachadh. Fhuair a' chompanaidh [[An t-Seic|Seiceach]] Metrostav cùmhnant airson tunail ùr a thogail eadar Eskifjörður agus Neskaupstaður ann an [[2013]]. Thòisich cladhach an tunail - a tha 7,908 meatair a dh' fhaid - fo shuidheachadh [[Geòlas|geòlais]] agus [[gnàth-shìde]] gu math duilich.<ref>[https://web.archive.org/web/20190911123531/http://www.vegagerdin.is/verkefnavefir/Nordfjardargong.nsf Vegagerðin]</ref> Chaidh an tunail, ris an canar Norðfjarðargöng, fhosgladh air Disathairne 11 Samhain [[2017]] le Ministear [[Còmhdhail]] Innis Tìle, Jon Gunarson, [[tosgair]] Seiceach Knot Jaroslav agus riochdairean bho bhuidhnean agus chompanaidhean fa leth. ==Freumh-fhaclachd== Tha an t-ainm a' ciallachadh ''Làrach Ceannachd an Rubha'' sa chànan aca, bho Nes (Rubha), Að Kaupa (Ceannachd) agus Staður (Làrach). ==Daoine Ainmeil== * [[Tryggvi Ólafsson]]: ([[1940]] - [[2019]]) - [[Peantair]].<ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/01/03/andlat_tryggvi_olafsson/ Morgunblaðið]</ref> ==Bailtean Co-ceangailte== * [[Faidhle:Flag of Finland.svg|22px]] [[Jyväskylä]] * [[Faidhle:Flag of Norway.svg|22px]] [[Stavanger]] == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == [https://www.fjardabyggd.is/ Duilleag Oifigeil] {{Commons|Neskaupstaður}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Innis Tìle]] t78azw1lygy9fmwx3mrtoxjftuc1ekf 0 40998 583396 583267 2026-07-28T05:31:00Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583396 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:Scottish Stag Antler Sgian Dubh.jpg|thumb|Sgian-dubh le cas de chabar-fèidh]] [[Faidhle:Sgian Dubh.jpg|thumb|Sgian-dubh air cas]] Tha an '''sgian-dubh''' (IPA: [s̪kʲənˈt̪u]) (ann am Beurla gu tric mar ''skene-dhu'') na biodag (sgian bheag) air a bheil aon fhaobhar a chithear mar phàirt de dh'aodach Gàidhealach gu tric. Bhiodh daoine ga cleachdadh airson iomadh adhbhar, eadar biadh ithe no ullachadh agus mar inneal airson rudan eile a ghearradh, can ròpannan no fiodh agus mar bhall-airm airson dìon pearsanta. Chan fhaicear an-diugh i ach mar phàirt de dh'[[Fèileadh|aodach Gàidhealach tradaiseanta]] fo bhann an osain leis an dùirn ri fhaicinn. ==Am freumh is litreachadh== Ged is e dath dubh am prìomh-chiall aig an fhacal ''dubh'', tha ciall 'falaichte' aige cuideacd,<ref>{{Cite web |title=Am Faclair Beag |url=https://www.faclair.com/ |access-date=1 January 2024}}</ref> agus sin a' chiall a th' aige san fhacal ''sgian-dubh'' a-rèir nan sgeulachdan mun sgian seo agus cuideachd a' coimhead air faclan Gàidhlig eile mar ''dubh-sgeir'' (sgeir fhalaichte fon mhuir), ''dubh-fhacal'' (tòimhseachan) no ''dubh-cheist'' (ceist thoinnte gun fhreagairt). Ged a tha ''sgian'' na ainmear boireann, cha chan daoine ''sgian dhubh'' ach mas e sgian àbhaisteach a tha dubh a tha fa-near dhaibh (mar eisimpleir, sgian-arain sa chidsin le dòrn dubh). Chan eil sèimheachadh air dubh a chionn 's gu bheil bacadh air sèimheachadh ann an ''sgian-dubh'' leis cho àrsaidh 's a tha ainm na sgeine àraidh seo, oir ann an Gàidhlig o shean, bhiodh bacadh air sèimheachadh ma bha ainmear a' crìochnachadh le consan fiaclach (dntls) is am buadhar na dhèidh a' tòiseachadh le consan fiaclach (dntls). Chithear an riaghailte reòithe seo cuideachd ann an ainmean-àite, mar eisimpleir, chan eil sèimheachadh air [[Dùn Dòmhnaill]] ged a bhios sèimheachadh air Dòmhnall san tuiseal ghinideach a ghnàth. Ann am Beurla, chithear am facal seo ann an iomadh dòigh-litreachaidh, a' gabhail a-staigh "skene-dhu" agus "skean-dhu".<ref>"skene¹" ''Oxford English Dictionary''. 2nd edition, 1989. [http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50226218?query_type=word&queryword=skene&first=1&max_to_show=10&sort_type=alpha&result_place=1&search_id=FOv8-3NMUCy-8022&hilite=50226218] (subscription required).</ref> Ged is e ''sgianan-dubha'' an t-iolra ceart, chan fhaicear seo ach gu h-ainneamh ann am Beurla is cleachdaidh luchd na Beurla ''skene-dhus'' mar is trice no fiù ''skenes-dhu'' uaireannan. ==Eachdraidh== [[File:Sir Henry Raeburn - Colonel Alastair Ranaldson Macdonell of Glengarry (1771 - 1828) - Google Art Project.jpg|thumb|right|upright|Dealbh le [[Henry Raeburn]] dhe [[Alasdair MacRaghnaill Ghlinne Garaidh]] ann an 1812]] Dh'fhaoidte gun èirich an sgian-dubh às an ''sgian-achlais'', biodag a chumadh daoine fon achlais aig àm. Bha an sgian-achlais cumanta ann an Alba san 17mh agus 18mh linn agus beagan nas motha na sgian-dubh ar latha agus mar is trice sa mhuinchill uachdarach no lìnigeadh bodhaig seacaid.<ref name=mmoa>{{cite book |last=Grancsay |first=Stephen Vincent |title=Arms & Armor: Essays From the Metropolitan Museum of Art Bulletin 1920–1964 |url=https://archive.org/details/armsarmoressaysf0000gran |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |year=1991 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/armsarmoressaysf0000gran/page/82 82]–83 |isbn=978-0-87099-338-1}}</ref> A ghnàth, thugadh daoine ball-airm sam bith às na h-àitichean-falaich aca mus rachadh iad a-steach do thaigh caraid agus chuireadh iad iad gu follaiseach san stocainn chneapallach aca.<ref name=rcr>{{cite book |last=Ray |first=R. Celeste |title=Highland Heritage: Scottish Americans in the American South |url=https://archive.org/details/highlandheritage0000rayr |publisher=UNC Press Books |year=2001 |page=[https://archive.org/details/highlandheritage0000rayr/page/212 212] |isbn=978-0-8078-4913-2}}</ref> Tha an sgian-dubh coltach ris an sgian-fheannaidh bheag a bhiodh sealgairean a chleachdadh agus chaidh a chleachdadh airson feannadh gu dearbh fhèin: <blockquote> Cha robh 'mhaileid doirbh r'a giulan, cha robh innte ach a' chlach theine agus am fada-spuinge, — sgian dubh a dh-fhionnadh nam fiadh, — ribe a ghlacadh an fhirein, ... <ref>''Sgeul mu Choire-na-Sìthe'' on leabhar ''A Course of Gaelic Grammar'' Reid, D. 1908</ref> </blockquote> Bhiodh seata de sgeinean aca, tè airson bùidsearachd a bhiodh mu 23 is 25 cm a dh'fhaid agus sgian airson feannadh a bhiodh mu 10 cm a dh'fhaid. Bhiodh cas de chabar-fèidh air na sgeinean seo a ghnàth agus sin a' chas a bhiodh aig sgian-dubh an toiseach cuideachd agus tha coltas gur e an sgian seo màthair na sgèine-dhuibhe.<ref name=eaa>{{cite book |last=Blair |first=Claude |title=European & American Arms, c. 1100–1850 |publisher=B. T. Batsfords |year=1962 |location =Virginia |pages=15–17 |isbn=978-0-8048-1684-7}}</ref><ref>{{cite web |url=http://irisharchaeology.ie/2013/03/the-waterford-knife/ |title=The Waterford Knife |work=Irish Archaeology |date=23 March 2013 |access-date=27 December 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.knives.com/ireland_iron_age.html |title=Iron Age Ireland |last=Daithi |work=archive.org |access-date=27 December 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028201029/http://www.knives.com/ireland_iron_age.html |archive-date=28 October 2005}}</ref> Tha sgeulachdan ann am beul-aithris cuideachd a th' aig innse dhuinn gun deach a chleachdadh airson bùidsearachd san fharsaingeachd, mar eisimpleir san sgeulachd ''Lachunn Òg mac Fhionghain agus an t-each-ursainn'': <blockquote> Ghabh Lachunn Og a sgian dubh agus gheàrr e ’n ceann bhàrr na coluinne agus ghlan se e aig tobar a bha faisg air, agus ris an abrar “Tobar a’ chinn” gus an latha ’n diugh.<ref>''Naigheachdan Fìrinneach'' le ''Fionn'' (1907)</ref> </blockquote> Chithear an sgian-dubh ann an iomadh portraid a rinneadh de dh'fhireannaich is èideadh Gàidhealach orra a-mach o mheadhan na 19mh linn. Tha portraid le [[Sir Henry Raeburn]] dhen chòirneal [[Alasdair MacRaghnaill MacDhòmhnaill Ghlinne Garaidh]] ann an [[Gaileireadh Nàiseanta na h-Alba]] agus anns an dealbh seo, tha biodag crochte ris a' chrios aige air a thaobh deas agus aig bàrr a stocainn dheas, tha paidhir de sgeinean-dubha. Tha sgian-dhubh gu math coltach ris sa chruinneachadh aig [[Taigh-tasgaidh Nàiseanta Bhall Àrsaidh na h-Alba]].<ref>{{cite web|url=http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_088533|title=Holdings: Three Irish knife-daggers (from Co. Mayo).|work=nli.ie|year=1969 |access-date=27 December 2016}}</ref> ==Saothrachadh== [[File:Skean.jpg|thumb|Grunn sgeinean-dubha]] Bha lannan nan sgeinean-dubha tràtha gu math eadar-dhealaichte. Bha [[rinn èirigh]] (mar a th' aig [[sgian MhicGilleBhuidhe]] no [[rinn laighe]] aig cuid ach an-diugh, 's e an rinn sleagha a tha as cumanta. Tha cuid dhe na lannan as sine ann an Taigh-tasgaidh Nàiseanta na h-Alba air an dèanamh de stàilinn Lochlannach no Ghearmailteach, stàilinn a bhiodh na Gàidheil gu math dèidheil air. Tha obair-eighe chreachannach cumanta air druim lannan Albannach. ’S e truaill leathrach a chleachdar a ghnàth, air a dhaingneachadh le fiodh agus le obair-ealain airgid no meatailt eile orra, uaireannan le obair-ghràbhalaidh ach an-diugh, gheibhear truaillean cuideachd a tha nas sìmplidhe agus de stuthan nas saoire. Leis nach cleachd daoine sgian-dubh an-diugh mar inneal airson gearradh no mar bhall-airm ach dìreach mar bhall-sgeadachaidh, tha na lannan gu math sìmplidh gu tric. Bidh iad de stàilinn neo-mheirgeach a ghnàth agus cas plastaig orra air a bheil coltas fiodha agus sgeadachadh. Tha fiù feadhainn ann nach eil nan sgeinean idir ach dìreach aon bhall-sgeadachaidh air a bheil coltas sgèine-duibhe. A dh'aindeoin sinn, tha feadhainn gu math daor ann a th' air an dèanamh de [[Dubh-fhiodh|dhubh-fhiodh]], fiodh boglaich, sgeadachadh airgid is mill le fìor chùirn-ghorma is lannan de stàilinn Dhamascus. ==Ceistean laghail== Mar phàirt de dh'èideadh Gàidhealach, chan eil e an aghaidh an lagha sgian-dubh a bhith aig neach ann an Alba, Sasainn is sa Chuimrigh. Ann an Alba, ’s e [[Achd lagh eucoirean (Daingneachadh) (Alba) 1995]] earr. 49(5)(c) a tha buailteach;<ref>{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1995/39/part/VI/crossheading/offensive-weapons |title=Criminal Law (Consolidation) (Scotland) Act 1995 |work=legislation.gov.uk |access-date=27 December 2016}}</ref> agus ann an Sasainn is sa Chuimrigh ’s e an [[Criminal Justice Act 1988]] (earr. 139)<ref>{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/33/contents |title=Criminal Justice Act 1988 |work=legislation.gov.uk |access-date=27 December 2016}}</ref> agus [[Knife legislation#Offensive Weapons Act 1996|Offensive Weapons Act 1996]] (earr. 4) a tha buailteach.<ref>{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1996/26/contents |title=Offensive Weapons Act 1996 |work=legislation.gov.uk |access-date=27 December 2016}}</ref> Ge-tà, ann an sgìrean far a bheil làn-chasg air buill-airm, bidh fiù an sgian-dubh toirmisgte. Mar eisimpleir, chaidh an toirmeasg aig dannsa sgoile ann an Alba,<ref>{{cite web |url=https://www.scotsman.com/education/top-private-school-bans-sgian-dubhs-ahead-of-christmas-dance-1-1417293 |title=Top private school bans sgian-dubhs ahead of Christmas dance |date=26 November 2006 |publisher=[[The Scotsman]] |access-date=20 October 2019}}</ref> agus an toiseach, chaidh an toirmeasg o chomharradh [[Blàr Allt a' Bhonnaich]] san Ògmhios 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.clans2014.com/no-more-sgian-dont-its-sgian-dubh-at-bannockburn/ |title=No More 'Sgian Dont!' Its Sgian Dubh at Bannockburn! |website=clans2014.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808053359/http://www.clans2014.com/no-more-sgian-dont-its-sgian-dubh-at-bannockburn/ |access-date=15 June 2014 |archive-date=8 August 2014}}.</ref> Chan eil iad ceadaichte ann an itealain a ghnàth a-nis agus feumar an cur sna màileidean a thèid am broinn an itealain.<ref>{{cite web|url=https://www.aviation.govt.nz/passenger-information/travelling-with-culturally-or-religiously-significant-items/|title=Travelling with culturally or religiously significant items|website=www.aviation.govt.nz|access-date=22 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tsa.gov/blog/2018/02/22/tsa-travel-tips-travelling-religious-cultural-items|title=TSA Travel Tips: Travelling with Religious & Cultural Items|website=www.tsa.gov|access-date=22 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.edinburghairport.com/help/faqs|title=Can I carry sharp-edged religious/cultural regalia/accessories (e.g. Kirpans, Sgian Dhub or Dirks) on my person or in my hand baggage?|publisher=Edinburgh Airport |access-date=22 February 2023}}</ref> ==Iomlaid bhiodag== Tha dàn èibhinn a rinn [[Lachann Mac Theàrlaich Òig]] às an [[Eilean Sgitheanach]] ann am meadhan na 17mh linn a tha a' toirt iomradh air cleas tradaiseanta le sgeinean-dubha air a bheil ''iomlaid bhiodag'', nàdar de chrannchur. Anns a' chleas seo, thèid an solas a chur dheth agus tilgidh gach fear an sgian-dubh aige fo bhòrd. Thèid am measgachadh an uair sin agus thèid an làimh dheas aig fear a cheangal ri a chliathaich agus dallan a chur air is miotag air a làimh chlì. Thèid an dallan seo fon bhòrd an uair sin is bheir e sgian-dubh dha na fir, tè an dèidh a chèile, san aon òrdugh 's a thilg iad fon bhòrd e agus glèidhidh gach fear an sgian-dubh a gheibh e, ge be dè an tè a fhuair e. Tha dà thionndadh caran eadar-dhealaichte againn: {| class="wikitable" |- ! Sgian-dubh an Sprogain Chaim<ref>''Sàr-obair nam Bàrd Gaelach'' MacKenzie, John 1907</ref> ! A’ bhiodag thubaisteach<ref>''Comhchruinneacha do dh’Òrain Taghta'' Mac an Tuairneir, Pàdraig 1813</ref> |- |Dh’innsinn sgeul mu mhalairt dhuibh,<br> Nam fanadh sibh gu fòill,<br> Mar dh’èirich don chall bhreamais dhomh,<br> Nuair chaidh mi do Dhùn Gleòis;<br> Air bhith thall an Sgalpa dhomh,<br> Air cuirm aig Lachann Òg;<br> Fhuair mi bhiodag thubaisteach,<br> Le a caisein-uchd bha mòr.<br> <br> Bu mhath a’ chuirm a bh’ ana-sin,<br> ’S mo bheannachd-sa na dèidh;<br> ’N fhear ud duine chunnaic i,<br> A dhì-mol i gu lèir;<br> Ach fhuair mi fhìn bloigh biodaig ann<br> Nach tig an là nì feum,<br> Is stiallaire mòr feòsaig oirr’,<br> Mar fhear d’ a seòrsa fhèin.<br> <br> Mas oil leibh an athais ud,<br> Gun robh i agaibh riamh;<br> Loinidean is òghnaichean(?),<br> An-còmhnaidh dhuibh bu bhiadh.<br> Ged dhèanadh sibh cruinneachadh,<br> Tuilleadh is còig ceud<br> ’S tearc fear gun chaisein-uchd aige,<br> Cho gharbh ri torc-fiadh.<br> <br> Chuir an tìr seo ’n duileachd mi,<br> Nuair chunnaic iad mar bha;<br> Bha gach neach ga choisrigeadh,<br> Ron dos a bh’ air a bàrr<br> Bha sgonn do mhaide seilich innt’<br> Bu ghèinnean là rinn fàs;<br> Bheireadh saor neo-chronail aiste,<br> Crosg den loinid bhàin.<br> <br> Chuir MacIonmhainn bàirlinn,<br> An tràth seo ’mach san tìr,<br> Chuir e na seachd barantais,<br> Gu Donnchadh Mac a’ Phì<br> Gabhail gu caol Arcaig leò,<br> Mu 'n ghabh i tàmh sa 'n tir,<br> ’S a muinntir fhèin thoirt coinne dhi,<br> 'S gur soilleir i do m’ dhìth.<br> <br> Chan ion-mholaidh ghràbhata sin,<br> Thug tu steach thar chaol.<br> An t-arm a bha gun chaisrigeadh,<br> ’S a b’ olc leam air mo thaobh;<br> ’S mairg sliasaid air am facas i:<br> A’ bhiodag phaiteach mhaol<br> B’ iomlaideach air bhòrdaibh i,<br> Sgian-dubh an sgòrnain chaoil.<br> <br> B’ i sud an bhiodag rosadach,<br> A b’ olc leam air mo chliath,<br> ’S i ruadh-mheirg uile ’s coltas d’ i,<br> Fo dhos de dh’fhionnadh liath,<br> Bha maide reamhar gèinneach innt’<br> ’S car na h-amhaich fiar<br> Cha ghearradh i sgiath cuileige,<br> Le buille no le riach’.<br> <br> Nuair chaidh mi dh’iarraidh breathanais,<br> Cha d’fhuair mi leithid riamh;<br> Sin nuair thuirt an Sàileanach,<br> Nuair chàirich e rium biast;<br> Mathalt do chuirc Mhòr-thìrich,<br> D’ am beil an roibein liath i<br> Duirceall dubh gun fhaobhar,<br> ’N àm taobhadh ris a’ bhiadh.<br> <br> Bu mhath sa bhruthainn chaorainn i,<br> ’S a ’n caonnag nam fear mòr;<br> ’S e Fionn thug dhi an latha sin.<br> An t-ath-bualadh na dhòrn;<br> Thug e na brath-mhionnan sin,<br> Nach dh’fhàg i duine beò;<br> ’S nach robh neach g’ am beanadh i,<br> Nach gearradh i gu bhròig.<br> <br> Thuirt mi fhìn chan fhìor dhut sin,<br> ’S ann chaill thu d’ ciall le aois;<br> Coid a chuimhne ’s faid’ agad,<br> On stad i gu bhith maol;<br> Chaidh mi air mo ghlùn d’ i,<br> Mun do rùisg i rium a taobh;<br> ’S thug i na seachd sgairtean aist’,<br> Gus ’n tug mac-talla glaodh.<br> <br> Bu cheithir bliadhna fichead d’ i,<br> Bhith ’n cidsein mhorair gall;<br> ’S fhuair i urram còcaireachd,<br> Thar mòran de na bh’ ann<br> Bha MacAoidh ga teachdaireachd,<br> Mun deach e chòmhraig theann,<br> ’S b’ fhèir meal anns a’ chogadh i,<br> Sgian-dubh an sprogain chaim.<br> <br> Ged thigeadh Clann Dòmhnaill,<br> ’S na seòid a tha mu thuath,<br> MacAoidh an tùs feachda leò,<br> ’S garbh-bhratach an taobh tuath;<br> Nuair thig a’ bhratach Cheann Sàileach,<br> ’S a thairngnear rithe suas;<br> ’S tearc fear gun chaisein gaoiseid air,<br> Bho smeig gu mhaodail sìos. |Dh’innsinn sgeul mun mhalairt dhuibh,<br> Na’m fanadh sibh gu fòill,<br> Mar dh’èirich don chall bhreamais dhomh,<br> Nuair chaidh mi do Dhùn Gleòis;<br> Air bhith thall an Sgalpa dhomh,<br> Air cuilm aig Lachann Òg;<br> Fhuair mi bhiodag thubaisteach,<br> Le a caisein-uchda mòr.<br> <br> Bu mhath a’ chuilm a bh’ ana-sin,<br> ’S mo bheannachd-sa na dèidh;<br> Bha dùbhlan duine chunnaic i,<br> Na dìomoladh gu lèir;<br> Ach fhuair mi fhìn bloigh biodaig ann<br> Nach tig an là nì feum,<br> Is stiallaire mòr feòsaig oirr’,<br> Mar fhear d’ a seòrta fhèin.<br> <br> Mas oil leibh an athais ud,<br> Gun robh si agaibh riamh;<br> Loinidean is òghnaichean,<br> An-còmhnaidh dhuibh bu bhiadh.<br> Ged dhèanadh sibh cruinneachadh,<br> Tuille is còig ceud;<br> ’S tearc fear gun chaisein-uchd aige,<br> Cho gharbh ri muice fiadh.<br> <br> Chuir an tìr seo ’n duileachd mi,<br> Nuair chunnaic iad mar bha;<br> Bha gach neach ga choisrigeadh,<br> Ron dos a bha fa bàrr;<br> Bha sgonn do mhaide seilich innt’;<br> Bu gheinneanta rinn fàs;<br> Thug an saor neo-chronail aist,<br> Crois do loinid bhàin.<br> <br> Chuir MacIonmhainn bàirlinn,<br> An tràth seo ’mach san tìr,<br> Chuir e na seachd barantais,<br> Gu Donnchadh Mac a’ Phì;<br> Gabhail gu caol Arcaig leò,<br> Mun ghabh i tàmh san tìr,<br> ’S a muinntir fhèin thoirt coinne dhi,<br> ’S gur soilleir i do m’ dhìth.<br> <br> Chan ion-mholaidh ghràbhata sin,<br> Thug thu ’steach thar chaol,<br> An t-arm a bha gun choisrigeadh,<br> ’S a b’ olc leam air mo thaobh;<br> ’S mairg sliasaid air am facas i,<br> ’S i bhiodag phaiteach mhaol;<br> B’ iomlaideach air bhòrdaibh i,<br> Sgian-dubh an sgòrnain chaoil.<br> <br> B’ i sud an t-arm gun choisrigeadh,<br> ’S a b’ olc leam air mo chliathaich,<br> ’S ruadh-mheirg uile ’s coltas d’ i,<br> Fo dhos do dh’fhionnadh liath,<br> Bha maide reamhar gèinneach innt’<br> ’S car na h-amhaich fiar<br> Cha ghearradh i sgiath cuileige,<br> Le buille no le sgrìob.<br> <br> Nuair chaidh mi dh’iarraidh breathanais,<br> Cha d’fhuair mi a leithid riamh;<br> Sin nuair thuirt an t-Sàileanach,<br> ’S ann chàirich e rium biast;<br> Duirceach do chuirc Mhòr-thìrich,<br> D’ a bheil an roibein liath;<br> Duirceall dubh gun fhaobhar,<br> ’N àm taobhsainn ris a’ bhiadh.<br> <br> Bu mhath sa bhruthainn chaorainn i,<br> ’S a ’n caonnag nam fear mòr;<br> ’S e Fionn thug dhi an latha sin,<br> An t-ath-bualadh na dhòrn;<br> Thug i na brath-mhionnan sin,<br> Nach d’fhàg i duine beo;<br> ’S nach robh neach g’ am beanadh i,<br> Nach gearradh i gu bhròig.<br> <br> Thuirt mi fhìn nach b’ fhìor dhi siud,<br> Gur h-ann chaill i a ciall le h-aois;<br> Cò i a chuimhne ’s faid agad,<br> Gun stad thu o bhith maol;<br> Chaidh mi air mo ghlun d’ i,<br> Mun do rùisg i rium a taobh;<br> ’S thug i na seachd sgairtean aist’,<br> Gus ’n tug mac-talla glaodh.<br> <br> Bu cheithir bliadhna fichead d’ i,<br> Bhith ’n cidsein mhorair gall;<br> ’S fhuair i urram còcaireachd,<br> Thar mòran do na bh’ ann;<br> Bha MacAoidh ga teachdaireachd,<br> Mun deachaidh ’n chogadh theann,<br> B’ iomlaideach sa chogadh i,<br> Sgian-dubh an sprogain chaim.<br> <br> Ged thigeadh Clann Dòmhnaill,<br> ’S na seòid a tha mu thuath,<br> MacAoidh an tùs feachda leò,<br> ’S garbh-bhratach an taobh tuath;<br> Nuair thig a’ bhratach Cheann Tàlach,<br> ’S a thairngnear rithe suas;<br> ’S tearc fear gun chaisein-uchd gu chìochan air,<br> Gu ruig’ giall a chluas. |} ==Faoin-fhios== [[File:KN Lorimer SgianDubh 1998.jpg|thumb|right|An t-itealan a dhealbh Lorimer]] Dhealbh Hugh Lorimer, Albannach a bha an sàs itealain na ùine shaor, itealan fìor-aotrom a bha coltach ris an [[Putilow Stal-5]] Ruiseanach agus air an tug e ''Sgian Dubh'' mar ainm. ==Faic cuideachd== *[[Biodad-achlais]] ==Reifreansan== {{reflist}} ==Ceanglaichean dhan taobh a-muigh== *[https://www.tobarandualchais.co.uk/track/37248?l=gd Tobar an Dualchais – Donnchadh Bàn ag iarraidh adharc gobhair airson cas sgèine-duibhe]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Commons category|Sgian dubh}} {{Wiktionary|sgian dubh}} {{DEFAULTSORT:Sgian-Dubh}} [[Roinn-seòrsa:Airm]] aln8im120z1h5bl2uxn9zz5bj4pjy4y