Uicipeid gdwiki https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Meadhan Sònraichte Deasbaireachd Cleachdaiche Deasbaireachd a' chleachdaiche Uicipeid An deasbaireachd aig Uicipeid Faidhle Deasbaireachd an fhaidhle MediaWiki Deasbaireachd MediaWiki Teamplaid Deasbaireachd na teamplaid Cobhair Deasbaireachd na cobharach Roinn-seòrsa Deasbaireachd na roinn-seòrsa TimedText TimedText talk Mòideal Deasbaireachd mòideil Event Event talk 0 1671 583673 564426 2026-09-13T10:06:28Z CommonsDelinker 222 Replacing Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The 583673 wikitext text/x-wiki {{Dùthaich | Ainm =Burkina Faso | BRATACH =Flag of Burkina Faso.svg | LÙIREACH = Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg | LÙIREACH_LEUD = 80 | AINM_BHRATACH = [[Bratach na dùthcha|Bratach]] | AINM_LÙIREACH = [[Lùireach na dùthcha|Lùireach]] | MAPA =LocationBurkinaFaso.svg | LAOIDH_NÀISEANTA =''"Unité, Progrès, Justice"''<small>([[Fraingis]]) | SLUAGH_GHAIRM = | CÀNAN_OIFIGEIL =[[Fraingis]] | MION_CHÀNAN = | PRÌOMH_BHAILE = [[Ouagadougou]] | BAILE_AS_MOTHA =[[Ouagadougou]] | SEÒRSA_UACHDRANAIS =[[Poblachd]] | TIOTAL_CEANNARD1 = Ceann-suidhe | TIOTAL_CEANNARD2 = Iar-cheann-suidhe | TIOTAL_CEANNARD3 = [[Prìomh-mhinistear]] | TIOTAL_CEANNARD4 = | TIOTAL_CEANNARD5 = | AINM_CEANNARD1 =[[:en:Paul-Henri Sandaogo Damiba|Paul-Henri Sandaogo Damiba]] | AINM_CEANNARD2 =[[:en:Sidsoré Kader Ouédraogo|Sidsoré Kader Ouédraogo]] | AINM_CEANNARD3 =[[:en:Albert Ouédraogo|Albert Ouédraogo]] | AINM_CEANNARD4 = | AINM_CEANNARD5 = | TACHARTAS1 = Neo-eisimeileachd<br />bhon [[an Fhraing|Fhraing]] | TACHARTAS2 = | TACHARTAS3 = | TACHARTAS4 = | TACHARTAS5 = | TACHARTAS6 = | CEANN_LATHA1 = [[5 an Lùnasdal]] [[1960]] | CEANN_LATHA2 = | CEANN_LATHA3 = | CEANN_LATHA4 = | CEANN_LATHA5 = | CEANN_LATHA6 = | LATHA_NÀISEANTA = | FARSAINGEACHD =274,000 | REANGACH_F =74mh | UISGE =0.1 | BLIADHNA =2020 | ÀIREAMH_SHLUAIGH =21,510,181 | REANGACH_S =58mh | DLÙTHS =64 | REANGACH_D =145mh | BLIADHNA_GDP =2005 | GDP =$16.845 billean | REANGACH_GDP =117mh | ÀIREAMH_GDP =$1,284 | REANGACH_PER_CAPITA =163rd | ROINN_TÌDE =[[Greenwich Mean Time|GMT]] | UTC_OFFSET = | AS_T_SAMHRADH = | UTC_OFFSET_2 = | RUITH_AIRGID = CFA franc | EADAR_LÌON =.bf | ÀIREAMH_FÒN = 226 }} 'S e dùthaich ann an [[Afraga]] a tha ann am '''Buirciona Faso''', <ref>[http://www.faclair.com/?txtSearch=Burkina Am Faclair Beag]</ref><ref>[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/faclair/cuspair/duthchannan/ Dùthchannan aig SMO]</ref> ainm goirid: '''Buirciona'''. <ref>Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391</ref> Burkina<ref>Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714</ref><ref>[http://www.storlann.co.uk/goireasan/atlas-na-sgoile.html ''Atlas Sgoile Oxford''] le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)</ref> Tha i suidhichte ann an [[Afraga-an-Iar]]. Tha crìochan aice 'sa tuath le [[Màili]], san ear le [[Nìgeir]], san earra-dheas le [[Beinin]], sa deas le [[Gàna]] 's [[Tògo]], agus san iar dheas le [[Costa Ìbhri]]. 'S e [[Ouagadougou]] am [[prìomh-bhaile]] aice. [[Faidhle:Burkina-faso-dourtenga.jpg|thumbnail|left|250px|Taighean anns an stoidhle traidiseanta ann an earra-dheas Buirciona Faso]] [[Faidhle:Burkina Faso Map.jpg|right|thumbnail|250px|Map: Buirciona Faso]] == Iomraidhean == <references/> [[Roinn-seòrsa:Dùthchannan]] [[Roinn-seòrsa:Afraga]] [[Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar]] hf7de602hj11r4ffdmgfpucoccf37p7 0 12387 583670 511116 2026-09-13T03:17:01Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583670 wikitext text/x-wiki [[Faidhle:Wankhede-1.JPG|right|300px|thumb|Sgioba nàiseanta criogaid na h-Innseachan]] ’S e '''Sgioba nàiseanta criogaid [[na h-Innseachan]]''' fear de na sgiobaichean mòra ann an [[criogaid]]. Bha iad anns a h-uile Cupa an t-Saoghail. ==Ceangal a-mach== *[https://web.archive.org/web/20080807020941/http://www.indiancricketteam.in/ Duilleag oifigeil Sgioba nàiseanta na h-Innseachan] [[Roinn-seòrsa:Criogaid]] [[Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan]] tj0oiz6yckzm1zjbw0vokwrtvcs42rh 0 17090 583667 583084 2026-09-12T23:07:28Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583667 wikitext text/x-wiki {{Baile ann an Coloimbia | AINM = Barichara | BRATACH = Flag of Barichara (Santander).svg | LÙIREACH = ESCUDO_barichara.jpg | LÙIREACH_LEUD = 60 | MAPA = Colombia - Santander - Barichara.svg |DEALBH= Barichara1.jpg | DÙTHAICH =[[Faidhle:Flag of Colombia.svg|22px]] [[Coloimbia]] | ROINN = [[Faidhle:Flag of Santander (Colombia).svg|22px]] [[Santander (Roinn)|Santander]] | ÀIRDE = 1366m | TEODHACHD = 21° | LEUD = 6° 38' 20 Tuath | ASTAIR = 73° 14' 59 Iar | FARSAINGEACHD = 134 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 7063 | BLIADHNA = 2005 | FÒN = | DUILLEAG = [http://www.barichara-santander.gov.co Comhairle Bharichara] }} S´e baile beag ann an [[Santander (Roinn)|Santander]], ([[Coloimbia]])<ref>[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/faclair/cuspair/duthchannan/ Dùthchannan aig SMO]</ref> a th' ann am '''Barichara'''. Chaidh e a dh' ainmeachadh ''[[Làrach Dhualchas na Cruinne]]'' aig ìre nàiseanta ann an [[1978]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131055/http://www.panoramacolombia.com/index.php/santander/barichara Panoramacolombia]</ref> agus tha e suidhichte air leathad àrd. S' e "am baile beag nas àlainne ann an Coloimbia" am far-ainm aige agus a bharrachd air sin s' e an aon bhaile ann an Coloimbia far nach eil ach toglaichean cloiche agus tha [[ailtireachd]] bho anmannan nan [[An Spàinn|Spàinnteach]] ann fhathast. Tha am baile suidhichte aig 340km air falbh bho [[Bogotá|Bhogotá]] agus 118km bho [[Bucaramanga|Bhucaramanga]], <ref>[https://web.archive.org/web/20100218143950/http://www.baricharavive.com/ Baricharavive]</ref> aig 1,300m os cionn ìre na [[muir|mara]]. Tha teodhachd mheadhanach dhe 21 ºC ann air feadh na [[bliadhna]]. Tha àireamh-shluaigh dhe 7063 aige.<ref>[http://www.dane.gov.co/files/censo2005/regiones/santander/barichara.pdf Cunntas-sluaigh 2005]</ref> Chaidh am baile a stèidheachadh ann an [[1705]]. == Freumhan an Ainm == Fhuair am baile an t-ainm aige bhon allt Barichara a tha dìreach ris a thaobh.<ref>[http://www.barichara-santander.gov.co/nuestromunicipio.shtml?apc=m1I1--&m=f Fiosrachadh a' Chomhairle]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sluagh a' bhaile == Tha 7,651 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 4,997 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.<ref>[http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/ProyeccionMunicipios2005_2009.xls Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh]</ref> Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach [[clachan]] agus [[croit]] fo stiùireadh baile air choireigin.<ref>[https://web.archive.org/web/20130715063537/http://colombia-virtual.com/municipios.html Colombia Virtual]</ref> Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an [[dùthaich]], tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th' ann am Barichara fhathast. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/[[mestizos]] a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Barichara, ach tha 1.3% dhe Tùsanaich agus 0.1% dhe daoine le freumhan ann an [[Afraga]]. ' S urrainn dhan 89.9% dhe na daoine ann an Barichara leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 31.3% dhe na dachannan.<ref>[http://www.dane.gov.co/files/censo2005/perfiles/santander/barichara.pdf Bileag fhiosrachaidh DANE]</ref> == Fèisean == Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Barichara. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,<ref>[http://countrystudies.us/colombia/51.htm Country Studies: Colombia]</ref> fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha. * Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh [[An t-Iuchar]]. ==Daoine Ainmeil== *Francisco Pradilla y Ayerbe: Riaghladair Spàinnteach *Isaías Ardila Díaz: [[Sagart]] *[[Aquileo Parra Gómez]]: Ceann-suidhe na Dùthcha *Miguel Durán López: Ceòladair == Àiteachan Inntinneach == * Taigh Cultarail * An Taigh aig [[Aquileo Parra Gómez]] * A’ Chathair-eaglais * [[Caibeal|Seapail]] an [[Naomh|Naoimh]] Antaine * Seipeil Naomh Barabail * Seallaidhean Brèagha * [[Stùc]] a’ Mhuncaidh * Taigh-oibre na h-[[Ealain|Ealaine]] agus na Ceàird * Pàirc na h-Ealain * Taigh-oibre agus Gailearaidhean na Ealain == Ùirsgeul Mìorbhail na Cloiche == Thachairt sin aig toiseach tòisichidh an [[18mh linn|18mh linne]], anns a’ bhliadhna [[1702]], mar a dh’innseas an t-[[Ùirsgeul]], nuair a chunnaic croitear an sgìre an [[Moire|Naomh Moire]]. Thachairt an gnothach sin air chloich far an do nochd ìomhaigh snaighte shoilleir an Naoimh Mhoire. Chaidh naidheachd na mìorbhail ga sgaoileadh fad is farsaing agus dh’fhàs a’ chlach a bhith na adhbhar [[adhradh]] an t-sluaigh. Cho-dhùin daoine an sgìre [[eaglais]] a thogail, ged nach do chreid sagart an sgìre a' mhìorbhail co-dhiù. Bhrosnaich an tachartas sin an Spàinnteach Francisco Pradilla y Ayerbe baile beag a stèidheachadh ann an [[1705]]. Stèidhich e am baile beag San Gil cuideachd.<ref>[https://web.archive.org/web/20090907194030/http://personales.ya.com/ayerbe/personajes.htm Ayerbe.home Ayerbe]</ref> Chaidh am parraiste, ga thogail anns a’ bhliadhna [[1751]], a dh'ainmeachadh Vara-florida bho thùs, an uair sin Vara-echada agus mu dheireadh thall Barichara, neo "àite na foise" ann an Guane, [[cànan]] Tùsanach co-cheangailte ris an Chibcha.<ref>[http://puebloguane.blogspot.com/2008/02/influencias-lingusticas-del-guane-en-la.html Pueblo Guane]</ref> Cha do ghabh an Eaglais ris gu robh ìomhaigh na cloiche ann idir. ==Ailtireachd a' Bhaile== Tha Barichara ga thogail le clach:<ref>[http://www.cosasdefamilia.com/pragma/documenta/CDF/secciones/CDF/MAGAZIN_CDF/TURISMO/doc_2565_HTML.html?idDocumento=2565 Cosas de Familia]</ref> tha na sràidean, taighean, eaglaisean agus gu seach àraidh an cladh aige gu math sònraichte air sàilleabh na h-uinneagan is na h-obrach-mheatailt aca is a h-uile càil eile ga thogail le clach bhuidhe. 'S e sàr obair annasach a th' ann Cathair-eaglais Mhoire gun Smal (mar chuimhne Naomh Moire na Cloiche (Spàinntis: La Virgen de la Roca), is i ga cumail suas le 10 colbhan snaighte mar thùrsa, le àirde dhe 5m agus tiughad dhe 7m. Thathar a' ràdh gu bheil a’ Chathair-eaglais sin coltach ris [[Cathair na Bhatacain|a’ Bhatacain]].<ref>[https://web.archive.org/web/20100101063933/http://turiscolombia.com/barichara_colombia.htm Turiscolombia]</ref> Chaidh an t-seann bhaile eachdraidheil dhe Bharichara a dh’ainmeachadh Làrach Cuimhneachaidh nàiseanta 3mh [[an Lùnasdal]] [[1978]] leis gur e deagh eisimpleir dhe leasachadh cathaireil neo-fhoirmeil anns an dòigh [[Andalusia|Andalusianach]], agus leis gu bheil an t-seann bhaile ann an deagh stàit glèidhteachais, is a h-uile càil bho dheireadh an 18mh linne agus tha blas na linntean siud ann fhathast.<ref>[http://www.cosasdefamilia.com/pragma/documenta/CDF/secciones/CDF/MAGAZIN_CDF/TURISMO/doc_2565_HTML.html?idDocumento=2565 Cosas de Familia]</ref> Chan eil Guane,<ref>[http://www.colombia.com/turismo/sitio/barichara_guane/index.asp Colombia.com]</ref> àite gu math eachdraidheil, ach aig 9km bho Bharichara. Chaidh e a lorg le Martín Galeano ann an [[1540]],<ref>[https://web.archive.org/web/20090429223055/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hisgral/hisgral41.htm Leabharlann Luis Angel Arango]</ref> agus tha Taigh-tasgaidh na h-[[Àrsaidheachd]] agus Eaglais an Naoimh Lucía ann, a bharrachd air iomadh togalach inntinneach ann an siud. ==Ceanglaichean A-mach== *[http://www.pbase.com/otcho/barichara Barichara, Guane & Girón] ([[Beurla]]) *[https://web.archive.org/web/20100519025001/http://sites.google.com/site/alojamientovacacional/ Alojamiento vacacional en San Gil, Curiti y Barichara] (Spàinntis) *[https://web.archive.org/web/20100117082404/http://www.taringa.net/posts/turismo/3903471/Mi-pueblo-Barichara,-el-mejor-de-toda-Colombia.html Taringa: Mi pueblo Barichara] (Spàinntis) *[http://www.fotopaises.com/categoria/Fotos/1471/1471_27.html Fotopaises] (Spàinntis) ==Iomraidhean== <references/> [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Coloimbia]] [[Roinn-seòrsa:Eachdraidh]] {{commonscat}} ckc1xgg37d4k7ypme6ns258kljt6a7b 0 19428 583669 580053 2026-09-13T02:22:44Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583669 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} B' e '''Muammar Muhammad Abu Minyar al-Gaddafi''', neo dìreach '''Muammar Al-Gaddafi''' ([[Arabais]]:مُعَمَّر القَذَّافِي/معمر محمد أبو منيار القذافي‎) ([[Qasr Abu Hadi]], 19mh [[An t-Ògmhios]] [[1942]] – 20mh [[An Dàmhair]] [[2011]]) [[saighdear]] à [[Libia]]<ref>[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/faclair/cuspair/duthchannan/ Dùthchannan aig SMO]</ref> agus bha e na [[deachdaire|Dheachdaire]] an siud bho [[1969]] gu ruige [[2011]].<ref>[http://www.faz.net/aktuell/muammar-al-gaddafi-bruder-oberst-aus-einer-anderen-welt-11499879.html Frankfurter Allgemeine Zeitung]</ref> Chaidh e a chur gu bàs anns an t-sràid le feachdan an riaghaltais ùir.<ref>[http://internacional.elpais.com/internacional/2011/10/20/actualidad/1319131038_249772.html El País]</ref> Fhuair e dubh-chàineadh air feadh an t-saoghail air sgàth na rinn e nuair a bha e os cionn riaghaltas na [[dùthaich|dùthcha]] aige.<ref>[https://web.archive.org/web/20111024114958/http://www.amnesty.org/fr/news-and-updates/libyans-must-see-justice-after-death-colonel-al-gaddafi-2011-10-20 Amnisty International]</ref> A bharrachd air sin, bha e ainmeil airson a chuid taic a chur gu buidhnean ceannarcach air feadh an t-saoghail.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1653848.stm BBC]</ref> == Teaghlach == Rugadh e do dhaoine bhochd aig àm an [[Dàrna Cogadh|Dàrna Cogaidh]] ann an teanta faisg air Sirte, leth slighe eadar Tripoli agus Benghazi. Bhuineadh e dhan treubh Gaddafa.<ref>[https://web.archive.org/web/20111019193640/http://www.cidob.org/es/documentacio/biografias_lideres_politicos/africa/libia/muammar_al_gaddafi Centro de Estudios y Documentación de Barcelona]</ref> ‘S e mac Abu Minyar agus Didi, boireannach [[Iùdhachd|Iùdhach]], a bh’ ann. Bha dithis [[Bràthair|bhràthair]] is aon [[piuthair|phiuthair]] aige.<ref>[http://isengzone.blogspot.com/2011/03/muammar-gaddafi-biography.html Isengzone]</ref> Phòs e dà thurais: a’ chiad turas ri Fatiha Al-Nuri, a bha na tìdsear,<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2051503/Saif-Gaddafi-captured-alive-uninjured-Nessma-claim-Libyan-officials.html Daily Mail]</ref> ann an [[1969]] is an uair sin phòs e ris an nurs aige, Safia Farkash, ann an [[1970]].<ref>[https://web.archive.org/web/20111024163817/http://marriage.about.com/od/infamous/p/Safia-Farkash-And-Muammar-El-Qaddafi-Marriage-Profile.htm About]</ref> Fhuair iad seachdnar chloinne (Saif Al-Islam, Saadi, Mutassim, Hannibal, Saif Al-Arab, Khamis agus Milad) is nighean (Aisha) ri chèile, a bharrachd air Muhammad, a mhac a fhuair e leis a’ chiad bhean aige.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12531442 BBC]</ref> Chaidh dithis dhaibh, Mutassim agus Saif Al-Arab, a mharbhadh ann an [[2011]]. Dh’uchd-mhacaich e nighean eile air an robh Hanna. == Foghlam == Fhuair e a chuid fhoghlaim aig bun-sgoil Chorànach ann an Sirte fhèin is an uair sin aig Àrd-sgoil ann an Sebha, Roinn Fezzan. Thug e ceum ann an [[Lagh]] aig Oilthigh Libia agus chaidh e dhan Sgoil Shaighdearachd na dùthcha, ann am Benghazi, ann an [[1963]]. Mu dheireadh thall, chuir e seachad ùine ghoirid aig Sgoil Shaighdearachd Camberley, ann an [[Sasainn]], ann an [[1965]].<ref>[http://www.focac.org/fra/fzsz/rwz/t619440.htm Forum sur la Coopération Sino-Africaine]</ref> Ann an Libia, is air feadh na dùthchannan Arabach, bha an Sgoil Shaighdearachd, agus dreuchd mar oifigear an dèidh sin, an aon ceum fosgailte dha na daoine bhochd thàlantach anns an dùthaich. Dh’fhaodadh ceum a thoirt aig an oilthigh tro mheadhan na feachdan armachd agus thabhainneadh an t-arm an cothrom clàs sòisealta atharrachadh cuideachd. A bharrachd air sin, bha na feachdan armachd an sàs ann am poileataigs is le sin ‘s e seòrsa dhe taghadh reubaltach a bh’ ann, gu h-àraidh air sàilleabh na rinn Nasser anns an Èipheit.<ref>[http://www.biografiasyvidas.com/biografia/n/nasser.htm Biografías y Vidas]</ref> == Ar-a-mach 1969 == Bha oifigearan air feadh na dùthcha fo bhròn air sgath do chuir [[Iosrael]] ruaig air na h-Arabaich uile gu lèir ann an [[1967]]. Bha iad a’ beachdadh an t-saoghail Arabach aonadh is an Rìgh a chur às an dùthaich. Bha Al-Gaddafi an sàs anns an oidhirp sin bho thùs. Dh’èirich iad suas air an 1 [[An t-Sultain]] [[1969]] nuair a bha an Rìgh ann an ospadal thall anns [[An Tuirc]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/1/newsid_3911000/3911587.stm BBC]</ref> Le sin, thoisich 43 bliadhna dhe Deachdaireachd Ghaddafi. == Os cionn na dùthcha == Dh’fhoillsich e an Leabhar Uaine (Arabais:الكتاب الأخضر‎ al-Kitāb al-Aḫḍar) anns na [[70an]], is chleachd e an leabhar gus a chuid fheallsanachd phoiliteagach a thoirt gu bàrr, is ‘s e seòrsa dhe roghainn nàiseanta dhan [[Sòisealachd|Shòisealachd]] agus dhan Chalpas a bh' ann, le eileamaidean [[Ioslam|Ioslamach]] na measg.<ref>[http://midd.free.fr/livrevert.htm Mouvement International pour la Démocratie Directe]</ref> Ann an [[1977]] cruthaich e an Jamahiriya/ﺟﻤﺎﻫﻴﺮﻳﺔ neo "Stàit na daoine uile gu lèir", le na mìltean dhe comataidhean a’ stiùireadh an riaghaltais.<ref>[https://web.archive.org/web/20140530221252/http://www.mathaba.net/info/ Mathaba]</ref> Ann an [[1982]], thoirmisg na [[Stàitean Aonaichte]] in-mhalairt [[Peatrail|a’ Pheatrail]] bho Libia, mar cheum peanasach o chionns gu robh an dùthaich sin a’ toirt taic do cheannarcaich.<ref>[http://www.piie.com/research/topics/sanctions/libya.cfm Pearson Institute for International Economics]</ref> Ann an [[1986]], an dèidh spreadhadh ann an talla-dannsa ann am [[Berlin]], is dithis bho Aimearaga air am marbhadh, thug na Stàitean Aonaichte ionnsaighean le plèanaichean cogaidh air Tripoli agus Benghazi.<ref>[http://www.piie.com/research/topics/sanctions/libya.cfm Pearson Institute for International Economics]</ref> A bharrachd air sin, chuir iad smachd-bhannan eaconamach an gnìomh an aghaidh Libia. Aig deireadh na [[80an]] bhite a’ fàgail air Riaghaltas Libia taobh a bhith an sàs anns na h-ionnsaighean an aghaidh plèanaichean aig companaidhean adhair mar Phan Am agus UTA, is an turas sin ‘s e na Nàiseanan Aonaichte fhèin a chuir smachd-bhannan an gnìomh, ann [[Am Màrt]] [[1992]].<ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2003/09/12/internacional/1063378693.html El Mundo]</ref> Ann an [[1992]] agus [[1993]] agus chuir na Nàiseanan Aonaichte tuilleadh smachd-bhannan cruaidh air Libia is iad a’ fàgail air Al-Gaddafi gu robh e a toirt taic-airgid do cheannaircich air feadh an t-saoghail.<ref>[https://web.archive.org/web/20120718125146/http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/336680/fechas-clave-de-libia-desde-la-conquista-del-pais-por-italia/ Noticias 24]</ref> Cha do deach na smachd-bhannan sin a chur an dara taobh ach ann an [[1999]]. Dh’fhàs suidheachadh eaconamach na dùthcha na bu mhiosa air sàilleabh na smachd-bhannan sin agus leis gu robh prìs a’ pheatrail a’ tuiteam aig ìre eadar-nàiseanta, is le sin nochd mì-thoileachas fad is farsaing. Ann an [[1993]], rinn buidheann dhe oifigearan foill-mhortadh an aghaidh Al-Gaddafi, ach chuir esan ruaig orra.<ref>[http://www.renenaba.com/kadhafi-portrait-3/ Réné Naba]</ref> Chaidh còrr is 1,500 a chur an greim agus chaidh siostam riaghladh an airm ath-structaradh uile gu lèir. Ann an [[1998]] thachair oidhirp mharbhtach eile an aghaidh Al-Gaddafi. Chaidh e a losgadh air, agus dhèanadh obair-lannsa airsan gus a bheatha a shàbhaladh. Dh’fhàillig oidhirp eile an ceann greis, is chum Al-Gaddafi a’ dol. Anns na [[2000]] phàigh Al-Gaddafi airgead-dìolaidh do theaghlaichean an fheadhainn a bhàsaich anns an ionnsaigh air Lockerbie.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/uk/crime/lockerbie-compensation-from-gaddafi-must-await-appeal-result-says-straw-705165.html The Independent]</ref> Ri linn sin, dhearbhaich an ceann-suidhe, George W. Bush, gun do chuireadh às armachd lèir sgrios Libia. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/3338713.stm BBC]</ref> == Pan-arabas == Bha Muammar Al-Gaddafi, fo bhuaidh na rinn Gamal Abdel Nasser thall anns an Èipheit,<ref>[https://web.archive.org/web/20120614134002/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWnasser.htm Spartacus]</ref> airson sòisealachd Arabach na stàite làn Pan-arabas a thoirt gu buill. Ghabh e thairis iomadach companaidh, gu h-àraidh an fheadhainn a bha le daoine às [[An Eadailt]].<ref>[http://www.repubblica.it/2007/11/sezioni/esteri/italia-libia/italia-libia-scheda/italia-libia-scheda.html La Repubblica]</ref> Beagan an dèidh an riaghaltas a ghabhail thairis, chuir e an t-Arm Breatannach a-mach às an dùthaich, dèidh 13 bliadhna an siud.<ref>[http://www.sununews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6327&catid=53&Itemid=114 Sunu News]</ref> An uair sin dh’iarr e air na Stàitean Aonaichte gum fàgadh iad an cuid ghearastanan ann an Libia, Wheelus Air Base nam measg.<ref>[https://web.archive.org/web/20110826054558/http://www.airforce-magazine.com/MagazineArchive/Pages/2008/January%202008/0108wheelus.aspx Air Force magazine]</ref> Ann an [[1970]], le taic bhon charaid is comhairliche aige, Abdessalam Jalloud, b’ urrainn dha piseach a dhèanamh ann am prìs a’pheatrail.<ref>[http://www.afriquetribune.fr/2011/10/20/il-y%E2%80%98a-40-anskadhafi-prenait-le-pouvoir%E2%80%A6/ Afrique Tribune]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhrosnaich sin na dùthchannan eile a dhèanadh peatrail is chuir sin poileataigs na cruinne a’ pheatrail bun-os-cionn. O chionn ’s gu robh e airson Pan-arabas, mhol Al-Gaddafi do Nasser gun aonadh iad na dùthchannan aca ri chèile, ach chuir droch shuidheachadh eadar-nàiseanta nan Arabach an dèidh gun do chaill iad an Cogadh ann an [[1967]] stad air sin co-dhiù.<ref>[http://countrystudies.us/libya/32.htm Country Studies]</ref> Eadar [[1973]] agus [[1974]], dh’fheuch e ri aonadh còmhla ri [[Tuinisia]] ann an aon stàit a chur air dòigh.<ref>[https://web.archive.org/web/20110519154954/http://www.dafina.net/gazette/article/la-tentative-d%E2%80%99union-entre-la-tunisie-et-la-libye-en-1970 Dafina]</ref> Ghabh Habib Bourguiba ris a’ chiad chòrdadh ach cha do rinn iad tuilleadh leis nach robh Al-Gaddafi deiseil idir. Air sgath sin, dh’fhàs an suidheachadh eadar Libia agus Tuinisia na bu mhiosa. Bha polasaidhean ionnsaigheach aig Al-Gaddafi taobh na Dùthchannan Cèin, agus ghabh e seilbh de facto air an Raon Aozou, anns [[an t-Siad]], ann an [[1973]], agus fhuair e gràin na Frainge air sgath sin.<ref>[http://allafrica.com/stories/201108241329.html BBC]</ref> Chuir e 3,000 saighdearan airson taic a thoirt do Idi Amin Dada ri linn an Cogadh eadar [[Uganda]] agus [[Tansainìa]] ann an [[1978]] – [[1979]], is fiù ’s rinn e ionnsaigh air an dùthaich sin.<ref>[http://allafrica.com/stories/201108241329.html All Africa]</ref> Ach chan fhaodadh na feachdan sin càil a dhèanamh oir chaill Uganda an cogadh, is le sin b’ fheudar do Amin theiche air falbh ann [[An Giblean]] 1979. An ath-bhliadhna, dhearbhaich ceann-suidhe Shiad, Goukouni Oueddei, ann an Tripoli gun aonadh An t-Siad còmhla ri Libia, ach bha [[An Fhraing]] an aghaidh, leis gu robhar dhen bheachd gur e clach-ghlasaidh Afraga na Frainge a bh’ ann an t-Siad bho thùs. Lean an connspaid sin eadar [[Paris]] agus Tripoli fad na [[80an]], fiù’s an dèidh do Hissène Habré ruaig a chur air an fhear eile ann [[an Dùbhlachd]] [[1981]]. Dh’fhàg Paris air Al-Gaddafi gu robh esan a’ cur làmh anns an t-Siad, is chuir iad saighdear dhan dùthaich dà thurais airson taic a thoirt do Habré an aghaidh na feachdan aig Oueddei, a fhuair taic bhon Arm ann an Libia fhèin (Misean Manta, ann an [[1983]] agus Misean Épervier, ann an [[1986]] gu ruige [[2004]]). A dh’aindeoin sin, bidh An Fhraing a’ cur às àicheadh gur robh làmh aca ann an oidhirp marbhtach an aghaidh Al-Gaddafi ann [[1980]], is iad a’ cur a aghaidh na thuirt dithis às An Eadailt, am fear-lagha Rosario Priore agus Francesco Cossiga, a bha na cheann-suidhe na dùthcha. == Càireas ùr leis an Iar == Ann an [[2003]] dh’innis Al-Gaddafi gun cuireadh e às do Armachd Lèir Sgrios<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/libya/nuclear.htm Global Security]</ref> ann an Libia agus gun gabhadh e pàirt ann an cogadh an aghaidh nan ceannairceach, a bha aig cridhe polasaidhean Dùthchannan Cèin na Stàitean Aonaichte ri linn an Riaghaltais aig Bush.<ref>[https://web.archive.org/web/20120120232747/http://www.almanar.com.lb/french/adetails.php?fromval=3&cid=30&frid=21&seccatid=61&eid=6993 Al Manar]</ref> An uair sin chuir George W. Bush stad air na smachd-bhannan an aghaidh Libia. Le sin, thoisich companaidhean peatrail à [[Breatainn]] agus na Stàitean Aonaichte a bhith an sàs anns an dùthaich. Ann an [[2005]] dh’aontaich companaidhean ola mar Exxon, BP, Halliburton, Chevron, Conoco agus Marathon Oil, còmhla ri companaidh stuth armachd mar Raytheon agus Northrop Grumman, a bharrachd air companaidhean stuth ceimigeach mar Dow Chemical agus Fluor is luchd-lagha mar White & Case gus buidheann gnìomhachais a chruthachadh, an US-Libya Business Association.<ref>[https://web.archive.org/web/20110906204258/http://us-lba.org/index.html US-Libya Business Association]</ref> Chaidh stad a chur air na smachd-bhannan aimearganach a bha air Libia uile gu lèir ann [[am Màrt]] [[2006]]. == Ar-a-mach 2011 == Thoisich na daoine air fianais a thogail an aghaidh Al-Gaddafi ann [[an Gearran]] [[2011]],<ref>[http://www.elpais.com/articulo/internacional/Gadafi/voy/ir/situacion/morire/martir/elpepuint/20110222elpepuint_23/Tes El País]</ref> leis gum faca iad na thachair ann an [[Tuinisia]] is [[an Èipheit]]. An ceann greis thoisich ar-a-mach air feadh na [[Dùthaich|dùthcha]], is chuir na reubaltaich Riaghaltas eile air dòigh ann am Benghazi (5mh [[Am Màrt]] 2011),<ref>[https://web.archive.org/web/20111025040725/http://ntclibya.org/ CNT Libya]</ref> air an robh A’ Chomhairle Nàiseanta Eadar-amail (CNE, Arabais: Al-Majlis Al-Watani Al-Ulaantaqali, المجلس الوطني الإنتقالي). Le sin bha cogadh sìobhalta ann tro 2011. Chuir co-bhann fo stiùireadh NATO Rùn 1973 na Nàiseanan Aonaichte an gnìomh airson sìobhaltaich ann an Libia a dhìon bho na pleànaichean aig Al-Gaddafi.<ref>[http://www.un.org/News/fr-press/docs/2011/CS10200.doc.htm Conseil de Sécurité]</ref> Chaidh so-mhaoine na Gaddafi a reothachadh is thug Interpol agus A’ Chùirt Eadar-nàiseanta Eucoireach barrantasan a-mach gus Muammar Al-Gaddafi, a mhac Saif Al-Islam agus a bhràthair-cèile Abdullah al-Senussi a chur an làimh fo chasaidean taobh Eucoir an aghaidh na Daonnachd.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/video/2011-05/17/c_13878741.htm Xinhua Net]</ref> Chaill Al-Gaddafi an cath airson Tripoli anns [[an Lùnasdal]] 2011 is b’ fheudar dha a theiche.<ref>[http://www.clarin.com/mundo/batalla-Tripoli-complica-estrategia-OTAN_0_542345838.html Clarín]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ghabh an CNE thairis an t-àite a b’ àbhaist a bha aig Al-Gaddafi aig na Nàiseanan Aonaichte air an 16mh latha dhen [[An t-Sultain|t-Sultain]] 2011.<ref>[https://web.archive.org/web/20111123034247/http://www.mercurynews.com/news/ci_18910663 San José Mercury]</ref> Ach bha a’ mhòr-chuid dhen dùthaich fhathast fo bhuaidh Al-Gaddafi, gu h-àraidh Sirte, am baile aige fhèin.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/10/01/world/africa/libya-war/ CNN]</ref> Shabaid na feachdan aige an aghaidh an CNE ann an Sirte ach mu dheireadh thall chaidh Al-Gaddafi a chur an greim air an 20mh latha dhen [[An Dàmhair|Dàmhair]] 2011 is bhàsaich e an ceann greis.<ref>[http://www.jpost.com/ Jerusalem Post]</ref> == Dealbhan == <gallery> File: Nasser Gaddafi 1969.jpg|Còmhla ri Nasser ann an 1969 File: Muammar al-Gaddafi-6-30112006.jpg|Ann an Abuja File: Muammar al-Gaddafi, 12th AU Summit, 090202-N-0506A-534.jpg|Aig na Nàiseanan Aonaichte </gallery> == Ceanglaichean A-mach == * [https://web.archive.org/web/20161224023634/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html CIA] * [https://web.archive.org/web/20120522023656/http://www.benghazi.edu.ly/ Oilthigh Libia (Benghazi)] == Iomraidhean == <references/> {{DEFAULTSORT:Al-Gaddafi, Muammar}} [[Roinn-seòrsa:Eachdraidh]] [[Roinn-seòrsa:Daoine à Libia]] [[Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath]] [[Roinn-seòrsa:Bàsan 2011]] oqigrvw59mj4bpum5bquksj6xglxi4k 0 22274 583672 576476 2026-09-13T03:47:13Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583672 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Tìr na h-Eaglaise | LÙIREACH = | LÙIREACH_LEUD = 60 | DEALBH = Terregles Parish Church.jpg | MAPA = Mapa dg tìr na h-eaglaise.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Alba]] | CEÀRN = [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] | LEUD = 55° 04′ 44″ Tuath | ASTAIR = 03° 40′ 33″ Iar | FARSAINGEACHD = | ÀIREAMH_SHLUAIGH = | BLIADHNA = | FÒN = 01387 | DUILLEAG = [http://www.visitsouthernscotland.co.uk/folder-193-terregles Tìr na h-Eaglaise aig Visit Scotland] }} ‘S e [[baile]] beag dùthchasail air iomall [[Dùn Phrìs|Dhùn Phrìs]], air an àirde an iar-dheas [[Alba|na h-Alba]] a th’ ann an '''Tìr na h-Eaglaise''' neo '''Teamhair Eaglais''' [https://web.archive.org/web/20250805163750/https://www3.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/faclair/sbg/lorg.php?facal=Treamhar%20Eaglais&seorsa=Gaidhlig&tairg=Lorg] ([[Laideann]]: ''Terra Ecclesiae'', [[Cuimris]]: ''Tref yn eglwys'').<ref>[https://web.archive.org/web/20170205114744/http://britishplacenames.co.uk/nx9377-terregles-dumfries-and-galloway Placenames]</ref> Tha e suidhichte aig 98m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160304192545/http://elevationmap.net/terregles-height#menu2 Elevation Map]</ref> ann an cridhe [[Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh|Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] ([[Siorrachd Chille Chuithbeirt]] ro [[1975]]), faisg air an [[Abhainn]] Uisge Cluden.<ref>[http://www.scottish-places.info/parishes/parhistory1032.html Scottish Places]</ref> Tha e 250km air falbh bho [[Obar Dheathain]], 94km bho [[Glaschu|Ghlaschu]], 36km bho [[Cille Chuithbeirt|Chille Chuithbeirt]] agus 102km bho [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://www.distancefromto.net/ Distance From]</ref> 'S e [[Beurla]] agus [[Beurla Ghallda]] th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Tìr na h-Eaglaise. Tha [[Eaconomaidh]] a' bhaile gu math crochte air [[àiteachas]] agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha muileann-sàbhaidh ann<ref>[http://www.misterwhat.co.uk/company/1938558-a-g-king-timber-ltd-dumfries Mister What]</ref> Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan [[sgoil]] ann an Dùn Phrìs. ==Eachdraidh== Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an [[1240]] mar ''Treueger''.<ref>[http://www.archive.org/stream/placenamesofscot00johnuoft/placenamesofscot00johnuoft_djvu.txt The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892]</ref> Fhuair am baile a chuid chòirichean mar ''Borgh a' Bharain'' (Beurla Ghallda: Burgh of Barony) ann an [[1510]], agus le sin b' urrainn dhan thighearna margadh a chumail agus ceartas a chur an gnìomh.<ref>[http://www.scottish-places.info/parishes/parhistory1032.html Scottish Places]</ref> Chuir [[Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba|Màiri I]] seachad oidhche neo dhà an seo san taigh aig an Tighearna Herries, an dèidh Chath Langside ann an [[1568]],<ref>Bain, Joseph, Calendar of Scottish Papers 1563 - 1569, Dùn Èideann, [[1900]]</ref> mus do dh'fhalbh i gu [[Dùn Droighnein]] agus Sasainn. Chaidh Herries gu [[Lunnainn]] gus taic a thoirt dhan Bhan-righ. Bha an [[teaghlach]] Herries dìleas dhan [[Eaglais Chaitligeach]] agus do iomairtean nan [[Na Seumasaich|Seamusach]]. Chaill an seachdamh Thighearna a chuid oighreachdan air a shon ann ann [[1716]]. Thogadh Lùchairt an seo ann an [[1776]], a chaidh leasachadh ann an [[1848]]. Reic na Herries an luchairt anns na [[20an]]. Bha an taigh na ghearasdan [[Nirribhidh|Nirribheach]]<ref>[http://www.stravaiging.com/history/castle/terregles Stravaiging]</ref> ri linn [[An Dàrna Cogadh|An Dàrna Cogaidh]]. Chaidh seipeal a thogail an seo ann an [[1585]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100630140958/http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/65676/details/terregles+church/ Canmore]</ref> agus chaidh e a leasachadh ann an [[1824]]. Thogadh eaglais a' pharaiste ann an [[1799]]. == Iomraidhean == <references/> {{Bailtean sa Shiorrachd Chille Chuithbeirt}} [[Roinn-seòrsa:Alba]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh]] 1e3qfpfovqw5bpetu2uzdnzghfemthp 0 22354 583668 550346 2026-09-12T23:36:54Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583668 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} 'S e sgrìobhadair agus cleasaiche Gàidhlig a th' ann an '''Catrìona Lexy Chaimbeul'''. 'S ann à [[Nis]], [[Leòdhas]] a tha i bho thùs. Rinn i ceum ann an [[Oilthigh Dhùn Èideann]]. Tha a h-athair, [[Tormod Caimbeul]], agus a h-uncail, [[Alasdair Caimbeul]], nan sgrìobhadairean Gàidhlig cuideachd. == Leabhar-chlàr == === Nobhailean === * ''Cluicheadairean'' (2013) * ''Samhraidhean Dìomhair'' (2009) === Dealbhan-cluiche === * ''Doras Dùinte'' == Leabhraichean cloinne == * ''Balach Beag a Mhàthar'' * ''Sgeulachdan Eagalach Feagalach'' == Ceanglaichean a-mach == * [https://web.archive.org/web/20181107211937/http://www.scottishbooktrust.com/profile-author/87793 Scottish Book Trust: Catrìona Lexy Chaimbeul] {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig]] [[Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail]] [[Roinn-seòrsa:Daoine à Alba]] 18mt5g4l3m38nwvopeu0942cowh5uw7 0 36492 583671 558499 2026-09-13T03:20:46Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 583671 wikitext text/x-wiki {{ Baile ann an Alba | AINM = Sgìre Raoird | DEALBH = Sir John Macdonald Monument - geograph.org.uk - 536025.jpg | GLACADH = Carrach-chuimhne Sir John Macdonald, a' chiad phrìomh-mhinistear na Canada. Rugadh a sheann-phàrantan ann an Sgìre Raoird. | LEUD = 58° 0′ 10″ T | ASTAIR = 4° 7′ 27″ I | COMHARRADH = NC735036 }} 'S e baile beag ann an [[Cataibh]] a tha ann an '''Sgìre Raoird''' no '''Raoghard''' (Beurla: ''Rogart'').<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.ainmean-aite.scot/placename/rogart/ | tiotal = Rogart - Sgìre Raoird | foillsichear = [[Ainmean-Àite na h-Alba]] | ceann-là_inntrigidh = 2020-07-29 }}</ref> Tha an t-ainm a’ tighinn bho ‘ro-ghort’, a ciallachadh “gort (achadh) mór mór.”<ref>[https://web.archive.org/web/20220702141252/https://www3.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/aite/lorg.php?facal=rogart Iain Mac an Tàilleir]</ref> Tha stèisean-rèile Sgìre Raoird ann am [[Baile an Tràill]] air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar [[Luirg]] agus [[Goillspidh]].<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.scotrail.co.uk/plan-your-journey/stations-and-facilities/rog | tiotal = Rogart | foillsichear = [[Rèile na h-Alba]] | ceann-là_inntrigidh = 2016-12-31}}</ref> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [https://osf.io/preprints/socarxiv/pxgsf/ To Sow and to Reap: The An Ceathramh Gaelic Language Centre] - ''le Alasdair MacMhaoirn (2019)'' {{Cataibh}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba]] [[Roinn-seòrsa:Cataibh]] ofaqh9n1lf097ykblgm2wg6wjdwk8lh