عضدالدؤلهٔ ديلمي

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="glk">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>glkwiki</dbname>
    <base>https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مديا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گب</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارگير</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارگيرˇ گب</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">مدي Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فاىل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فاىلˇ گب</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدياويکي گب</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قالب</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">قالبˇ گب</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گب</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">جرگه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">جرگه گب</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماجۊل</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماجۊلˇ گب</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>عضدالدؤلهٔ ديلمي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1584</id>
    <revision>
      <id>155668</id>
      <parentid>152450</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="nk2bi0rdfw0jr4ulxwlx6mmx8v86pit" xml:space="preserve">{{پأچ}}

[[ايران|ایرانٚ]] [[آل بويه]] پیله خسروٚ واوریت/پناه [[علی بويه|بويه]] و  [[حسن بويه|بويه]] و  [[احمد بويه|بويه]] بو، ملقب به [[عضدالدوله]] بادمون و پاریاو بو. 
عضدالدوله زمات بو کی [[شيراز]] مئن [[عضدی کيتابخانه|عضدی بش/دلد کوتام]] و [[عضدی فيلخانه|عضدی بیه]] بساته بوبؤ. کُر ِ بیه ِ سر [[بندامير]] بساته بوبؤ. [[محمد زکريای رازی|زکريای رازی]] توصيه واسی، [[بغداد]] مئن [[عضدی بيمارستان|عضدی ملیلستان]] بساته بوبؤ. عضدالدوله بمورده ایسنار، آل بويه اقتدار نی پمج پمج.   بو.عرپستان ۱۰۰۰سال اویر بو نخشهونو میٌن ال بویهٚ ابرم اوسادنٚ ایسمار. 

[[Category:تاريخ]]</text>
      <sha1>nk2bi0rdfw0jr4ulxwlx6mmx8v86pit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155765</id>
      <parentid>155668</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:20041027 tatsu|20041027 tatsu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>152389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="3na14stno8c9dzv9zc0u3xzx47n39s2" xml:space="preserve">{{پأچ}}

[[آل بويه]] مئن [[علی بويه]] و [[حسن بويه]] و [[احمد بويه]] پسی، فناخسرو ملقب به [[عضدالدوله]] (حسن ِ زاک) معروف و مقتدر بو. 
عضدالدوله زمات بو کی [[شيراز]] مئن [[عضدی کيتابخانه]] و [[عضدی فيلخانه]] بساته بوبؤ. کُر ِ روخان ِ سر [[بندامير]] بساته بوبؤ. [[محمد زکريای رازی]] توصيه واسی، [[بغداد]] مئن [[عضدی بيمارستان]] بساته بوبؤ.
عضدالدوله بمورده پسی، آل بويه اقتدار نی کم‌کمِیْ کمأ بو.

[[Category:تاريخ]]</text>
      <sha1>3na14stno8c9dzv9zc0u3xzx47n39s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گالش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1677</id>
    <revision>
      <id>155733</id>
      <parentid>154035</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Annhsh</username>
        <id>18457</id>
      </contributor>
      <origin>155733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="009vo6gf108vana7bni5bnuucn1e00l" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot;&gt;

'''گالِش''' يا گاولش، گیلکی مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش.

ای احتمال نی نأی کی ای کلمه '''گئوشورون ''' جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. 

در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن،  [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن.

در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک.

==گالشؤن ِ بون و کعنه==
خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد.
هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه.

==گالشؤن ِ زوان==
گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. 

گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره.

==گالشی تقويم==
گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه.

گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. 


[[رده:مردوم]]
[[رده:گیلک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>009vo6gf108vana7bni5bnuucn1e00l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155734</id>
      <parentid>155733</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Annhsh</username>
        <id>18457</id>
      </contributor>
      <origin>155734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3539" sha1="j0a4udit6y97z0qxoczkmz9z9izgx6p" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot;&gt;

'''گالِش''' يا گاولش، دیلمی/گیلکی مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش.

ای احتمال نی نأی کی ای کلمه '''گئوشورون ''' جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. 

در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن،  [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن.

در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک.

==گالشؤن ِ بون و کعنه==
خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد.
هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه.

==گالشؤن ِ زوان==
گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. 

گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره.

==گالشی تقويم==
گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه.

گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. 


[[رده:مردوم]]
[[رده:گیلک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>j0a4udit6y97z0qxoczkmz9z9izgx6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سۊمامۊس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1844</id>
    <revision>
      <id>155669</id>
      <parentid>152313</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="ix6nqq79rumc2ja7l4xfsgimvd7398v" xml:space="preserve">'''سۊمامۊس''' يته گت ٚ قله هیسه که [[گيلان]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان]] ٚ دل دره. ای قله ۳,۷۲۱ متر بۊرزی همرأ، گيلان ٚ پيلا قله ؤ گت‌ترٚن قله‌اي هيسه گ گیلانٚ اوستان ور [[کاسپي دریا]] ورجه نئه و علم کوٚه گیلان و دیلمستان ٚ پیله ترن قله بی، سۊمامۊس البٚرز ٚ رشته کتل مئن دره.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography valley of Polrūd clearly divides the northern range into Kūh-e Nāteš (2387 m) and Kūh-e Somām or Somāmūs, the highest spot of Gīlān] (3689 m).&lt;/ref&gt;[[فاىل:سوماموس.png|بندانگشتی|سۊمامۊس]]

== سربس ==

* حکیمی، محمد رضا، مکتب تفکیک، انتشارات کیهان، تهران.
* حایری سمامی، بزرگان رامسر، انتشارات کتابخانه مرعشی نجفی، قم.
{{کاسپئنه کوؤن}}
[[جرگه:گيلان]]</text>
      <sha1>ix6nqq79rumc2ja7l4xfsgimvd7398v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155764</id>
      <parentid>155669</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Aqurs1|Aqurs1]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>63237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="1b5muieywkl6599ysofxbs86ik5u8rb" xml:space="preserve">'''سۊمامۊس''' يته گت ٚ قله هیسه که [[گيلان]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان]] ٚ دل دره. ای قله ۳,۷۲۱ متر بۊرزی همرأ، گيلان ٚ پيلا قله ؤ گت‌ترين قله‌اي هيسه که [[کاسپي دریا]] ورجه نئه. سۊمامۊس ألبۊرز ٚ رشته کۊه مئن دره.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography valley of Polrūd clearly divides the northern range into Kūh-e Nāteš (2387 m) and Kūh-e Somām or Somāmūs, the highest spot of Gīlān] (3689 m).&lt;/ref&gt;[[فاىل:سوماموس.png|بندانگشتی|سۊمامۊس]]

== سربس ==

* حکیمی، محمد رضا، مکتب تفکیک، انتشارات کیهان، تهران.
* حایری سمامی، بزرگان رامسر، انتشارات کتابخانه مرعشی نجفی، قم.
{{کاسپئنه کوؤن}}
[[جرگه:گيلان]]</text>
      <sha1>1b5muieywkl6599ysofxbs86ik5u8rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>أنزلي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1852</id>
    <revision>
      <id>155598</id>
      <parentid>155541</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15942" sha1="bsvd4bj47fsjkah9pwz69hdtdxchfwm" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= أنزلي
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= بندر انزلی
|محلي نام= أنزلي
|قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليج، چراغ پۊشتأن
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۷۶
|جمعيت= ۱۴۸,۵۶۴ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۲۸- متر
|دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج
|سؤغات= ماهي، صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''أنزٚلي''' کي پهلوي زمات مئن '''انزلی/پهلوی بندر''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html&lt;/ref&gt; ايقتصادي ؤ ورزشي&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه.&lt;ref name=&quot;gilannews.ir&quot;&gt;یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}&lt;/ref&gt; أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.&lt;ref&gt;http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anzaliport.pmo.ir&quot;&gt;http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تاریخ بندرانزلی&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]&lt;/ref&gt; أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.&lt;ref&gt;[[رشت#cite note-16]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه.
أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي.
أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.&lt;ref&gt;http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.&lt;ref&gt;[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== أنزلي نام ==

راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ:

* ۱) أنزلي، '''أنزليج''' (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته.
* ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد.
* ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه.
* ۴) وختی اماردان کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ.

۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته.

== جۊغرافي مؤقعیت ==

بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای  ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده  که بعدنان  به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو.

ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه.


أنزلي در ایته ساحلی و  جلگه ای  منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه.

== أنزلي محلان ==

غاریور*
پیل علی باغ*
شالیور*
قلم گوده*
جزیره طالقانی*
کولیور ۲*
سوسر*
میدان مالا*
بی بی حوریه*
امامزاده*
عباس آباد*
ولی آباد*
بنیاد*
چهارطبقه*
سيد آسيه*
اداره نوغان*
کافه سه یاران*
سی متری*
* [[کولیور]]
* [[نویر]] 
* [[ناصرخسرو]]  
* [[میان پشته]] 
* [[غازیان]] 
* [[کوی واحدی]] 
* [[آخر خط]]
شاه کوچه*
سامانسر*

== أنزلي ایداران ==

[[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]]

*[[بندر انزلی شیلات]] 
* [[بندر انزلی گمرک]]
* [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]]
[[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]]

== أنزلي دئني جيگان ==
*آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)*
*[[معتمدی عیمارت]] 
* [[گمرك عیمارت]] 
* [[شهرداری عیمارت]]  
* [[انزلی مرداب]]  
* [[انزلی ساحل]]  
* [[انزلی مناره]]  
[[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]]
* [[انزلی موزه نظامی]]
* [[انزلی موج شکن]]  
* [[غازیان موج شکن]]  
* [[انزلی پورد]] 
* [[غازیان پورد]] 
[[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]]
* [[میان پشته کاخ]]  
* [[بندر انزلی بولوار]]  
* [[انزلی تالاب]]  
* [[بی‌بی حوریه آسسانه]]  
* [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]]

== أنزلي شهر اولینان ==

[[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]]

*[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال 
* [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال 
* ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه 
* اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته .
* [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی 
* [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی 
* [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی .
* [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی 
* روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته.
* [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران 
* [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی 
* [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی 
* [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] 
* [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی  بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . 
* [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. 
* [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو.


== أنزلي رۊستایان==
=== چهارفریضه دهستان ===
[[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله

=== ليجارگي حسن‌رۊد دهستان ===
[[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]]

== جۊر وا جۊر ==

* [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]]
* [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]]
* [[بندر انزلی شهرداران]]
* [[بندر انزلی سرشناسان]]
==أنزلي پيله کسان==
{{انزلی سرشناسؤن}}

خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار
{{گيلان}}

==تاتايي‌ئن==

&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]]
پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل
پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل
پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه
پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات
پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات
پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]]
پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]]
پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲
Image:hhhh.jpg|أنزلي  
Image:hhhhh.jpg|سل باقالا
&lt;/gallery&gt;

== سربس ==
[[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:بندری شهرؤن]]</text>
      <sha1>bsvd4bj47fsjkah9pwz69hdtdxchfwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155599</id>
      <parentid>155598</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15963" sha1="eism0vvvs0029kacxym774ojmo6e6mz" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= أنزلي
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= بندر انزلی
|محلي نام= أنزلي
|قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليج، چراغ پۊشتأن
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۷۶
|جمعيت= ۱۴۸,۵۶۴ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۲۸- متر
|دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج
|سؤغات= ماهي، صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''أنزٚلي''' کي پهلوي زمات مئن '''انزلی/پهلوی بندر''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html&lt;/ref&gt; ايقتصادي ؤ ورزشي&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه گیلان ٚ مین.&lt;ref name=&quot;gilannews.ir&quot;&gt;یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}&lt;/ref&gt; أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.&lt;ref&gt;http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anzaliport.pmo.ir&quot;&gt;http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تاریخ بندرانزلی&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]&lt;/ref&gt; أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.&lt;ref&gt;[[رشت#cite note-16]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه.
أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي.
أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.&lt;ref&gt;http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.&lt;ref&gt;[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== أنزلي نام ==

راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ:

* ۱) أنزلي، '''أنزليج''' (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته.
* ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد.
* ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه.
* ۴) وختی اماردان کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ.

۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته.

== جۊغرافي مؤقعیت ==

بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای  ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده  که بعدنان  به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو.

ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه.


أنزلي در ایته ساحلی و  جلگه ای  منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه.

== أنزلي محلان ==

غاریور*
پیل علی باغ*
شالیور*
قلم گوده*
جزیره طالقانی*
کولیور ۲*
سوسر*
میدان مالا*
بی بی حوریه*
امامزاده*
عباس آباد*
ولی آباد*
بنیاد*
چهارطبقه*
سيد آسيه*
اداره نوغان*
کافه سه یاران*
سی متری*
* [[کولیور]]
* [[نویر]] 
* [[ناصرخسرو]]  
* [[میان پشته]] 
* [[غازیان]] 
* [[کوی واحدی]] 
* [[آخر خط]]
شاه کوچه*
سامانسر*

== أنزلي ایداران ==

[[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]]

*[[بندر انزلی شیلات]] 
* [[بندر انزلی گمرک]]
* [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]]
[[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]]

== أنزلي دئني جيگان ==
*آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)*
*[[معتمدی عیمارت]] 
* [[گمرك عیمارت]] 
* [[شهرداری عیمارت]]  
* [[انزلی مرداب]]  
* [[انزلی ساحل]]  
* [[انزلی مناره]]  
[[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]]
* [[انزلی موزه نظامی]]
* [[انزلی موج شکن]]  
* [[غازیان موج شکن]]  
* [[انزلی پورد]] 
* [[غازیان پورد]] 
[[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]]
* [[میان پشته کاخ]]  
* [[بندر انزلی بولوار]]  
* [[انزلی تالاب]]  
* [[بی‌بی حوریه آسسانه]]  
* [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]]

== أنزلي شهر اولینان ==

[[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]]

*[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال 
* [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال 
* ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه 
* اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته .
* [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی 
* [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی 
* [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی .
* [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی 
* روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته.
* [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران 
* [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی 
* [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی 
* [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] 
* [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی  بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . 
* [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. 
* [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو.


== أنزلي رۊستایان==
=== چهارفریضه دهستان ===
[[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله

=== ليجارگي حسن‌رۊد دهستان ===
[[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]]

== جۊر وا جۊر ==

* [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]]
* [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]]
* [[بندر انزلی شهرداران]]
* [[بندر انزلی سرشناسان]]
==أنزلي پيله کسان==
{{انزلی سرشناسؤن}}

خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار
{{گيلان}}

==تاتايي‌ئن==

&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]]
پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل
پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل
پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه
پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات
پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات
پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]]
پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]]
پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲
Image:hhhh.jpg|أنزلي  
Image:hhhhh.jpg|سل باقالا
&lt;/gallery&gt;

== سربس ==
[[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:بندری شهرؤن]]</text>
      <sha1>eism0vvvs0029kacxym774ojmo6e6mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155630</id>
      <parentid>155599</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15940" sha1="es512rs169465fnmisqtvgpcfp97g41" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= أنزلي
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= بندر انزلی
|محلي نام= أنزلي
|قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليج، چراغ پۊشتأن
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۷۶
|جمعيت= ۱۴۸,۵۶۴ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۲۸- متر
|دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج
|سؤغات= ماهي، صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''أنزٚلي''' کي پهلوي زمات مئن '''پهلوي بندر''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html&lt;/ref&gt; ايقتصادي ؤ ورزشي&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه.&lt;ref name=&quot;gilannews.ir&quot;&gt;یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}&lt;/ref&gt; أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.&lt;ref&gt;http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anzaliport.pmo.ir&quot;&gt;http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تاریخ بندرانزلی&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]&lt;/ref&gt; أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.&lt;ref&gt;[[رشت#cite note-16]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه.
أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي.
أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.&lt;ref&gt;http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.&lt;ref&gt;[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== أنزلي نام ==

راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ:

* ۱) أنزلي، '''أنزليج''' (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته.
* ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد.
* ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه.
* ۴) وختی [[کادوسی]]‌ئن کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ.

۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته.

== جۊغرافي مؤقعیت ==

بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای  ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده  که بعدنان  به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو.

ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه.


أنزلي در ایته ساحلی و  جلگه ای  منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه.

== أنزلي محلان ==

غاریور*
پیل علی باغ*
شالیور*
قلم گوده*
جزیره طالقانی*
کولیور ۲*
سوسر*
میدان مالا*
بی بی حوریه*
امامزاده*
عباس آباد*
ولی آباد*
بنیاد*
چهارطبقه*
سيد آسيه*
اداره نوغان*
کافه سه یاران*
سی متری*
* [[کولیور]]
* [[نویر]] 
* [[ناصرخسرو]]  
* [[میان پشته]] 
* [[غازیان]] 
* [[کوی واحدی]] 
* [[آخر خط]]
شاه کوچه*
سامانسر*

== أنزلي ایداران ==

[[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]]

*[[بندر انزلی شیلات]] 
* [[بندر انزلی گمرک]]
* [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]]
[[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]]

== أنزلي دئني جيگان ==
*آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)*
*[[معتمدی عیمارت]] 
* [[گمرك عیمارت]] 
* [[شهرداری عیمارت]]  
* [[انزلی مرداب]]  
* [[انزلی ساحل]]  
* [[انزلی مناره]]  
[[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]]
* [[انزلی موزه نظامی]]
* [[انزلی موج شکن]]  
* [[غازیان موج شکن]]  
* [[انزلی پورد]] 
* [[غازیان پورد]] 
[[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]]
* [[میان پشته کاخ]]  
* [[بندر انزلی بولوار]]  
* [[انزلی تالاب]]  
* [[بی‌بی حوریه آسسانه]]  
* [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]]

== أنزلي شهر اولینان ==

[[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]]

*[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال 
* [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال 
* ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه 
* اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته .
* [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی 
* [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی 
* [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی .
* [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی 
* روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته.
* [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران 
* [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی 
* [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی 
* [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] 
* [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی  بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . 
* [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. 
* [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو.


== أنزلي رۊستایان==
=== چهارفریضه دهستان ===
[[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله

=== ليجارگي حسن‌رۊد دهستان ===
[[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]]

== جۊر وا جۊر ==

* [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]]
* [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]]
* [[بندر انزلی شهرداران]]
* [[بندر انزلی سرشناسان]]
==أنزلي پيله کسان==
{{انزلی سرشناسؤن}}

خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار
{{گيلان}}

==تاتايي‌ئن==

&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]]
پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل
پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل
پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه
پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات
پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات
پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]]
پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]]
پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲
Image:hhhh.jpg|أنزلي  
Image:hhhhh.jpg|سل باقالا
&lt;/gallery&gt;

== سربس ==
[[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:بندری شهرؤن]]</text>
      <sha1>es512rs169465fnmisqtvgpcfp97g41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155654</id>
      <parentid>155630</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15963" sha1="eism0vvvs0029kacxym774ojmo6e6mz" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= أنزلي
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= بندر انزلی
|محلي نام= أنزلي
|قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليج، چراغ پۊشتأن
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۷۶
|جمعيت= ۱۴۸,۵۶۴ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۲۸- متر
|دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج
|سؤغات= ماهي، صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''أنزٚلي''' کي پهلوي زمات مئن '''انزلی/پهلوی بندر''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html&lt;/ref&gt; ايقتصادي ؤ ورزشي&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه گیلان ٚ مین.&lt;ref name=&quot;gilannews.ir&quot;&gt;یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}&lt;/ref&gt; أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.&lt;ref&gt;http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anzaliport.pmo.ir&quot;&gt;http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تاریخ بندرانزلی&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]&lt;/ref&gt; أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.&lt;ref&gt;[[رشت#cite note-16]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه.
أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي.
أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.&lt;ref&gt;http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.&lt;ref&gt;[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== أنزلي نام ==

راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ:

* ۱) أنزلي، '''أنزليج''' (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته.
* ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد.
* ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه.
* ۴) وختی اماردان کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ.

۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته.

== جۊغرافي مؤقعیت ==

بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای  ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده  که بعدنان  به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو.

ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه.


أنزلي در ایته ساحلی و  جلگه ای  منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه.

== أنزلي محلان ==

غاریور*
پیل علی باغ*
شالیور*
قلم گوده*
جزیره طالقانی*
کولیور ۲*
سوسر*
میدان مالا*
بی بی حوریه*
امامزاده*
عباس آباد*
ولی آباد*
بنیاد*
چهارطبقه*
سيد آسيه*
اداره نوغان*
کافه سه یاران*
سی متری*
* [[کولیور]]
* [[نویر]] 
* [[ناصرخسرو]]  
* [[میان پشته]] 
* [[غازیان]] 
* [[کوی واحدی]] 
* [[آخر خط]]
شاه کوچه*
سامانسر*

== أنزلي ایداران ==

[[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]]

*[[بندر انزلی شیلات]] 
* [[بندر انزلی گمرک]]
* [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]]
[[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]]

== أنزلي دئني جيگان ==
*آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)*
*[[معتمدی عیمارت]] 
* [[گمرك عیمارت]] 
* [[شهرداری عیمارت]]  
* [[انزلی مرداب]]  
* [[انزلی ساحل]]  
* [[انزلی مناره]]  
[[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]]
* [[انزلی موزه نظامی]]
* [[انزلی موج شکن]]  
* [[غازیان موج شکن]]  
* [[انزلی پورد]] 
* [[غازیان پورد]] 
[[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]]
* [[میان پشته کاخ]]  
* [[بندر انزلی بولوار]]  
* [[انزلی تالاب]]  
* [[بی‌بی حوریه آسسانه]]  
* [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]]

== أنزلي شهر اولینان ==

[[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]]

*[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال 
* [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال 
* ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه 
* اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته .
* [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی 
* [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی 
* [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی .
* [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی 
* روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته.
* [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران 
* [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی 
* [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی 
* [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] 
* [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی  بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . 
* [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. 
* [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو.


== أنزلي رۊستایان==
=== چهارفریضه دهستان ===
[[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله

=== ليجارگي حسن‌رۊد دهستان ===
[[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]]

== جۊر وا جۊر ==

* [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]]
* [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]]
* [[بندر انزلی شهرداران]]
* [[بندر انزلی سرشناسان]]
==أنزلي پيله کسان==
{{انزلی سرشناسؤن}}

خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار
{{گيلان}}

==تاتايي‌ئن==

&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]]
پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل
پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل
پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه
پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات
پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات
پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]]
پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]]
پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲
Image:hhhh.jpg|أنزلي  
Image:hhhhh.jpg|سل باقالا
&lt;/gallery&gt;

== سربس ==
[[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:بندری شهرؤن]]</text>
      <sha1>eism0vvvs0029kacxym774ojmo6e6mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155778</id>
      <parentid>155654</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15940" sha1="es512rs169465fnmisqtvgpcfp97g41" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= أنزلي
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= بندر انزلی
|محلي نام= أنزلي
|قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليج، چراغ پۊشتأن
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۷۶
|جمعيت= ۱۴۸,۵۶۴ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۲۸- متر
|دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج
|سؤغات= ماهي، صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''أنزٚلي''' کي پهلوي زمات مئن '''پهلوي بندر''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html&lt;/ref&gt; ايقتصادي ؤ ورزشي&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه.&lt;ref name=&quot;gilannews.ir&quot;&gt;یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}&lt;/ref&gt; أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.&lt;ref&gt;http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&amp;order=show&amp;lang=1&amp;sub=0&amp;PageId=253&amp;codeV=1&amp;tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anzaliport.pmo.ir&quot;&gt;http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;تاریخ بندرانزلی&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]&lt;/ref&gt; أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.&lt;ref&gt;[[رشت#cite note-16]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه.
أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي.
أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.&lt;ref&gt;http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.&lt;ref&gt;[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== أنزلي نام ==

راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ:

* ۱) أنزلي، '''أنزليج''' (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته.
* ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد.
* ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه.
* ۴) وختی [[کادوسی]]‌ئن کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ.

۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته.

== جۊغرافي مؤقعیت ==

بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای  ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده  که بعدنان  به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو.

ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه.


أنزلي در ایته ساحلی و  جلگه ای  منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه.

== أنزلي محلان ==

غاریور*
پیل علی باغ*
شالیور*
قلم گوده*
جزیره طالقانی*
کولیور ۲*
سوسر*
میدان مالا*
بی بی حوریه*
امامزاده*
عباس آباد*
ولی آباد*
بنیاد*
چهارطبقه*
سيد آسيه*
اداره نوغان*
کافه سه یاران*
سی متری*
* [[کولیور]]
* [[نویر]] 
* [[ناصرخسرو]]  
* [[میان پشته]] 
* [[غازیان]] 
* [[کوی واحدی]] 
* [[آخر خط]]
شاه کوچه*
سامانسر*

== أنزلي ایداران ==

[[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]]

*[[بندر انزلی شیلات]] 
* [[بندر انزلی گمرک]]
* [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]]
[[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]]

== أنزلي دئني جيگان ==
*آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)*
*[[معتمدی عیمارت]] 
* [[گمرك عیمارت]] 
* [[شهرداری عیمارت]]  
* [[انزلی مرداب]]  
* [[انزلی ساحل]]  
* [[انزلی مناره]]  
[[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]]
* [[انزلی موزه نظامی]]
* [[انزلی موج شکن]]  
* [[غازیان موج شکن]]  
* [[انزلی پورد]] 
* [[غازیان پورد]] 
[[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]]
* [[میان پشته کاخ]]  
* [[بندر انزلی بولوار]]  
* [[انزلی تالاب]]  
* [[بی‌بی حوریه آسسانه]]  
* [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]]

== أنزلي شهر اولینان ==

[[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]]

*[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال 
* [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال 
* ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه 
* اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته .
* [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی 
* [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی 
* [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی .
* [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی 
* روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته.
* [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران 
* [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی 
* [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی 
* [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی 
* [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] 
* [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی  بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . 
* [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. 
* [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو.


== أنزلي رۊستایان==
=== چهارفریضه دهستان ===
[[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله

=== ليجارگي حسن‌رۊد دهستان ===
[[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]]

== جۊر وا جۊر ==

* [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]]
* [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]]
* [[بندر انزلی شهرداران]]
* [[بندر انزلی سرشناسان]]
==أنزلي پيله کسان==
{{انزلی سرشناسؤن}}

خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار
{{گيلان}}

==تاتايي‌ئن==

&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]]
پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل
پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل
پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه
پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار
پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات
پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات
پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]]
پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]]
پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲
Image:hhhh.jpg|أنزلي  
Image:hhhhh.jpg|سل باقالا
&lt;/gallery&gt;

== سربس ==
[[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:بندری شهرؤن]]</text>
      <sha1>es512rs169465fnmisqtvgpcfp97g41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سختسر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1853</id>
    <revision>
      <id>155671</id>
      <parentid>65926</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="t52fxu18p45x6wron45o6s6gpn2hv34" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= سختسر
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Ramsar Hotel.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= 
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[سختسر ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= رامسر	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان=
|باخي نامان= رامسر
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۶۴
|جمعيت= ۳۵٬۹۹۷ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۹۷
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۲۱- متر
|دما ميانگين= ۲۱ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۰۰ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۳ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}}[[چأيي]]{{سخ}}مرکبات{{سخ}}کيوي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا= [http://sh-ramsar.ir/fa-IR/DouranPortal/1/page/صفحه-اصلی/ سختسر ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
رٚامسٚر/سٚختسٚر گیلٚک بی و [[سختسر ٚ شأرستان]] ٚ مرکز ایسه.
سختسر [[خۊرتاو]] ٚ جي [[شيرۊد]] ؤ [[تۊنکابؤن]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جي [[چابۊکسر]]، [[کلسيا]] جي [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جي ین ألبۊرز ٚ کۊهان-ه رسنه.
سختسر منطقه‌اي هيسه که أجنبی‌ئن ٚ جي، نأ اسکندر مقدونی، نأ تۊرکان ؤ عربان ؤ مؤغؤلان، نتؤنسن که وره کامل بگيرن. هي مؤضۊع وأسي هیسه که اي شأر ٚ نام-ه سختسر بنأن که اي شأر ٚ مردۊم سرسختي ؤ مقاومت-ه نشان دنه.
ای شأر ٚ قديمي ؤ أصلي نام،‌ سختسر هيسه. امّا ۱۵۰۹ دیلمی سال (۱۹۳۵ ميلادي) اي شأر ٚ نام، سختسر ٚ جي بابا رامسر.
[[Image:Palais ramsar.jpg|thumb|left|محمد رضا پهلوي کاخ سختسر ٚ مئن]]

سخت‌سر ٚ آو ؤ هوا، تاوسسان ٚ مئن گرم ؤ مرطۊب ؤ زمسسان ٚ مئن سرد هیسه. کۊ ؤ دامان ؤ دریا ای شأر ٚ نزیکی دره که ای ر-ه خۊجۊرآکؤرده ؤ أمر باعث وکته تاوستانان ؤ تعطیل ٚ رۊجان مۊسافر بیه. سختسر یته فرۊدگا دأره. سختسر ٚ کۊهستاني جيگایان [[جؤرده|جؤردی]] مۊسان پۊر خۊجۊر ؤ خۊش آب ؤ هوا هیسن. سختسر ٚ کيشاورزي محصۊلان ٚ جي شأنه [[بج]] ؤ مرکبات ؤ [[چئي]] ؤ کيوي-یه ايشاره کؤردن.

سختسر ٚ مردۊم [[گیلک]] هیسن ؤ [[گیلکی]] گب زنن. سختسر ٚ گیلکی، گیلان ٚ شرقی گۊیشان-ه نزیکی دأره.


[[Image:MazandaranRamsar.PNG|thumb|center|500px]]

==سختسر ٚ محله‌ئن==
توساسان، آخوندمحله، ابریشم محله، لپاسر، نارنج بن، جنت رودبار، شاه منصور محله، غریب محله، چارصد دستگاه، طالش محله فتوک، چپرسر، دوسکول بن، رضی محله، دریا پشته،  پۊرد ٚ سر، زکی محله، لمتر، تنگدره، مئن لات، اشکونه کوه، رمک، لیماکش، کرکت محله، گاورمک، حیدر محله، کوی تعاونی، سفید تمشک، جنگ‌سرا، لات محله، بامسی

== دئني جیگان ==
*قدیمی هتل 
*آب گرم معدنی
*صفارود بوستان جنگلی
*جؤردي
*مارکوه قله]
*دالخانی جنگل
*تماشاگه موزه

===سخت‌سر ٚ رۊخانان===
*صفا رود 
*ترک رود 
*نسارود 
*چالکرود 
*سرخانی رود 
*چالدره رود 
*پلنگ رود 
*نمک آبرود
*رمک رود 
*شوراب سررود 
*برشی رود 
*میان حاله رود.

===سختسر ٚ غاران===
*گرگر لوکا غار
*یاغی لوکا غار 
*بام بامه غار
*شب پره چال غار 

===سختسر ٚ پلاژان===
*پلاژ لیدو
*پلاژ توسکا سرا
*پلاژ شهرداری

== تاتايي‌ئن ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
a240.jpg|
a242.jpg|
a243.jpg|سختسر ٚ مردۊم شيناسي مۊزه
a244.jpg|[[گمج]]
a245.jpg|سختسر ٚ قديمي هۊتل
&lt;/gallery&gt;

==جۊر وا جۊر ==

*[http://ramsar30t.blogfa.com/ منبع عکس]
*[https://web.archive.org/web/20081216011954/http://www.javaherdehvilla.ir/Panorama.htm رامسر 180 درجه]
*[https://web.archive.org/web/20081208182512/http://www.ramsar.info/ رامسر شورای ایسلامی]
*[https://web.archive.org/web/20090103150721/http://www.ramsar-city.ir/ رامسر شهرداری]

==سربس==
[[جرگه:مازندران ٚ شأران]]</text>
      <sha1>t52fxu18p45x6wron45o6s6gpn2hv34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155762</id>
      <parentid>155671</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:ميرزا کۊچي|ميرزا کۊچي]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>65926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5173" sha1="3wwqn663ev14a1izc9r2m4gs0w07px5" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= سختسر
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Ramsar Hotel.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= 
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[سختسر ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= رامسر	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان=
|باخي نامان= رامسر
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۶۴
|جمعيت= ۳۵٬۹۹۷ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۹۷
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۲۱- متر
|دما ميانگين= ۲۱ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۰۰ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۳ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}}[[چأيي]]{{سخ}}مرکبات{{سخ}}کيوي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا= [http://sh-ramsar.ir/fa-IR/DouranPortal/1/page/صفحه-اصلی/ سختسر ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سختسر''' یا '''رامسر''' (سختسر ٚ نام پهلوی سروند عوض بابا رامسر) یته شأر هیسه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ غربی‌ترین نۊقطه دل. سختسر [[سختسر ٚ شأرستان]] ٚ مرکز هيسه.
سختسر [[خۊرتاو]] ٚ جي [[شيرۊد]] ؤ [[تۊنکابؤن]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جي [[چابۊکسر]]، [[کلسيا]] جي [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جي ین ألبۊرز ٚ کۊهان-ه رسنه.
سختسر منطقه‌اي هيسه که أجنبی‌ئن ٚ جي، نأ اسکندر مقدونی، نأ تۊرکان ؤ عربان ؤ مؤغؤلان، نتؤنسن که وره کامل بگيرن. هي مؤضۊع وأسي هیسه که اي شأر ٚ نام-ه سختسر بنأن که اي شأر ٚ مردۊم سرسختي ؤ مقاومت-ه نشان دنه.
ای شأر ٚ قديمي ؤ أصلي نام،‌ سختسر هيسه. امّا ۱۵۰۹ دیلمی سال (۱۹۳۵ ميلادي) اي شأر ٚ نام، سختسر ٚ جي بابا رامسر.
[[Image:Palais ramsar.jpg|thumb|left|محمد رضا پهلوي کاخ سختسر ٚ مئن]]

سخت‌سر ٚ آو ؤ هوا، تاوسسان ٚ مئن گرم ؤ مرطۊب ؤ زمسسان ٚ مئن سرد هیسه. کۊ ؤ دامان ؤ دریا ای شأر ٚ نزیکی دره که ای ر-ه خۊجۊرآکؤرده ؤ أمر باعث وکته تاوستانان ؤ تعطیل ٚ رۊجان مۊسافر بیه. سختسر یته فرۊدگا دأره. سختسر ٚ کۊهستاني جيگایان [[جؤرده|جؤردی]] مۊسان پۊر خۊجۊر ؤ خۊش آب ؤ هوا هیسن. سختسر ٚ کيشاورزي محصۊلان ٚ جي شأنه [[بج]] ؤ مرکبات ؤ [[چئي]] ؤ کيوي-یه ايشاره کؤردن.

سختسر ٚ مردۊم [[گیلک]] هیسن ؤ [[گیلکی]] گب زنن. سختسر ٚ گیلکی، گیلان ٚ شرقی گۊیشان-ه نزیکی دأره.


[[Image:MazandaranRamsar.PNG|thumb|center|500px]]

==سختسر ٚ محله‌ئن==
توساسان، آخوندمحله، ابریشم محله، لپاسر، نارنج بن، جنت رودبار، شاه منصور محله، غریب محله، چارصد دستگاه، طالش محله فتوک، چپرسر، دوسکول بن، رضی محله، دریا پشته،  پۊرد ٚ سر، زکی محله، لمتر، تنگدره، مئن لات، اشکونه کوه، رمک، لیماکش، کرکت محله، گاورمک، حیدر محله، کوی تعاونی، سفید تمشک، جنگ‌سرا، لات محله، بامسی

== دئني جیگان ==
*قدیمی هتل 
*آب گرم معدنی
*صفارود بوستان جنگلی
*جؤردي
*مارکوه قله]
*دالخانی جنگل
*تماشاگه موزه

===سخت‌سر ٚ رۊخانان===
*صفا رود 
*ترک رود 
*نسارود 
*چالکرود 
*سرخانی رود 
*چالدره رود 
*پلنگ رود 
*نمک آبرود
*رمک رود 
*شوراب سررود 
*برشی رود 
*میان حاله رود.

===سختسر ٚ غاران===
*گرگر لوکا غار
*یاغی لوکا غار 
*بام بامه غار
*شب پره چال غار 

===سختسر ٚ پلاژان===
*پلاژ لیدو
*پلاژ توسکا سرا
*پلاژ شهرداری

== تاتايي‌ئن ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
a240.jpg|
a242.jpg|
a243.jpg|سختسر ٚ مردۊم شيناسي مۊزه
a244.jpg|[[گمج]]
a245.jpg|سختسر ٚ قديمي هۊتل
&lt;/gallery&gt;

==جۊر وا جۊر ==

*[http://ramsar30t.blogfa.com/ منبع عکس]
*[https://web.archive.org/web/20081216011954/http://www.javaherdehvilla.ir/Panorama.htm رامسر 180 درجه]
*[https://web.archive.org/web/20081208182512/http://www.ramsar.info/ رامسر شورای ایسلامی]
*[https://web.archive.org/web/20090103150721/http://www.ramsar-city.ir/ رامسر شهرداری]

==سربس==
[[جرگه:مازندران ٚ شأران]]</text>
      <sha1>3wwqn663ev14a1izc9r2m4gs0w07px5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جنگلئن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1875</id>
    <revision>
      <id>155666</id>
      <parentid>152334</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="01abdv1ufy19nvxj3pitqan9s5uku5j" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;


دامانیونو ِچاودار [[ميرزاکوچی‌خان|ميرزاکوچی‌دامانی]] بو.

جنگلی‌ئن کسن امره وعده بنأ بون کی تا زماتی کی اجنبی‌ئنه خودشؤن ِ خاک ِ جی بيرين توندأن و استبداد ِ بونهٰ دنخوشکانئن، خودشؤن ِ مو و ريشه کوتا نکونن. هين ِ واسی ايشؤن ِ مو و ريش بولند بو.

[[Image:mirza14.jpg|thumb|Jangəliyen]]

جنگلی‌ئن [[ميرزا]] رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 [[گالشی سال]] (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلانِ مئن سلطنته لَغوْ بکونن و [[گیلانˇ شؤرایی جؤموری]]‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، [[ديا ما]] 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) [[جنگلی‌ئن]] [[ایرانˇ سروخˇ انقلابˇ کومیته|ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ]] تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن جؤموری اعلام بئوده.

*[https://web.archive.org/web/20030413012358/http://de.geocities.com/gile_mard/mkj.html جنگلِ انقلاب: عکس]

[[رده:جنگلˇ انقلاب]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ تاريخ]]</text>
      <sha1>01abdv1ufy19nvxj3pitqan9s5uku5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155767</id>
      <parentid>155666</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Aqurs1|Aqurs1]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>62614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="t7mcy21qp7u8c1rata6alro0u20u7js" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
گيله‌مردؤنی بؤن کی اوّلی جنگ جهانی زمات، وختی روسؤن دکالسن گيلان مئن و اونه اشغال بکودن و تهران ِ حوکومتأ نی هيچ کاری نوکود، چون خاستن اجنبی‌ئنه خوشؤن مملکت جی تودأن بيرين و مرکزی استبدادِ امره نی موبارزه بکونن، دکتن گيلان ِ جنگلؤن ِ مئن و توفنگ و فشنگ اوسادن و چون ايشؤن ِ جاجيگا جنگل بو، ايشؤنه دخاندن: [[جنگلی]] ؤ ايشؤنˇ جۊمبشه دۊخؤندن [[جنگلˇ انقلاب]].

'''جنگلی‌ئن''' ِ رهبر [[ميرزاکوچی‌خان]] بو.

جنگلی‌ئن کسن امره وعده بنأ بون کی تا زماتی کی اجنبی‌ئنه خودشؤن ِ خاک ِ جی بيرين توندأن و استبداد ِ بونهٰ دنخوشکانئن، خودشؤن ِ مو و ريشه کوتا نکونن. هين ِ واسی ايشؤن ِ مو و ريش بولند بو.

[[Image:mirza14.jpg|thumb|Jangəliyen]]

جنگلی‌ئن [[ميرزا]] رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 [[گالشی سال]] (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلانِ مئن سلطنته لَغوْ بکونن و [[گیلانˇ شؤرایی جؤموری]]‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، [[ديا ما]] 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) [[جنگلی‌ئن]] [[ایرانˇ سروخˇ انقلابˇ کومیته|ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ]] تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن جؤموری اعلام بئوده.

*[https://web.archive.org/web/20030413012358/http://de.geocities.com/gile_mard/mkj.html جنگلِ انقلاب: عکس]

[[رده:جنگلˇ انقلاب]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ تاريخ]]</text>
      <sha1>t7mcy21qp7u8c1rata6alro0u20u7js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رضا پهلوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1884</id>
    <revision>
      <id>155582</id>
      <parentid>155556</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>رضا شاه پهلوی بو</comment>
      <origin>155582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="leivzth9pjin6ucgxre5nxm0ul9h89j" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
[[پهلوی]] سلسلهٰ ايرانِ مئن بنا گود رضا شاه پهلوی، یتا مازنی کاسپیانی,اوشان در اصل [[سوادکو|سوادکوه]]&lt;nowiki/&gt;شی بو. وختی [[قاجار]] شاهنشاهی سلسله اخراش بؤ و اونِ آخرين شاه، [[احمد شا|احمد شاه]] ده کاری منّئس بکونی اونه واسی کی احمدشاه یتا خورده زاک بو ئو شه پئر موسون بی‌چوم و چار بو. رضاشاه(سپه سالار) کی طبری ئو پهلوانی طایفه جی بو کی دربار مئن، نوفوذی کسب بئوده بو و او زمات کی ايران ِ مئن همه امنيت خاستن، مردٚم ِ مئن نی کولّی هوادار بياته بو، خو تلاشه بئوده تا [[موسسؤنِ مجليس]] قاجاری سلسلهٰ مونحل اعلام بکونی و پهلوی سلسله سراگيری.

اوشان دین ره سیاست جی سیوا بوکوده ئو ایران ره ایته خوجیر مملکت بوکوده اوشان چوارتا گبون(طبری,گیلکی,آذری و فارسی) ره دانستی ئو اونه واسی اوشان خارجی مملکتون امرا پور ژورا بو.

[[Category:تارئخ]]</text>
      <sha1>leivzth9pjin6ucgxre5nxm0ul9h89j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155621</id>
      <parentid>155582</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="41vg69cx5hw1f68hxq64c6w3izyt3mp" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
[[پهلوی]] سلسلهٰ ايرانِ مئن بنا گوده,اوشان در اصل [[سوادکو]] شی بو. وختی [[قاجار]] شاهنشاهی سلسله ضعيفأ بؤ و اونِ آخرين شا، [[احمد شا]] ده کاری منّئس بکونی اونه واسی کی احمدشا ایته خورده زاک بو ئو شه پئر موسون بی‌چوم و چار بو.

رضاشا(سپه سالار) کی طبری ئو پاهلونی طایفه جی بو کی دربار مئن، نوفوذی کسب بئوده بو و او زمات کی ايران ِ مئن همه امنيت خاستن، مردوم ِ مئن نی کولّی هوادار بياته بو، خو تلاشه بئوده تا [[موسسؤنِ مجليس]] قاجاری سلسلهٰ مونحل اعلام بکونی و پهلوی سلسله سراگيری.

اوشان دین ره سیاست جی سیوا بوکوده ئو ایران ره ایته سکولاری مملکت بوکوده اوشان چوارتا گبون(طبری,فارسی,آذری و روسی) ره دانستی ئو اونه واسی اوشان خارجی مملکتون امرا پور جورا بو.

[[Image:Rezaashaa.jpg|thumb|left|Rezä Pahlavi o Täjolmoluk]]

رضا شا، 1515،دوّمی جنگ جهانی زمات، وختی کی [[موتفقين]] ايرانه اشغال بئودن، اوشان ایران جی بوشؤ به ژوهانسبورگ و شه ریکا ره شاه اعلام بوکوده اوشان وچه آخرین شاهنشاه ایران مئن بو.

'''مردوم حمایت پهلوی جه:'''

۵۷ِ انقلابِ أمره، ملائون ئو فقیهون مملکته پهلویِ رژیمِ جی فِئیتن ئو ایته شیعه اسلامی حکومت ایرانِ مئن چاگودن. هر ۴ سالِ مئن ایته انتخابات برگوذار کونن گ مردوم خوشانِ رئیس‌جوموره انتخاب بوکونَن، اما رهبر هَنی یه‌ نفر هیسه. مردوم گیدی کی رئیس‌جمهور هم عوض ببه، مملکتِ واسی فرقی نره.

هسا پهلویِ طرفداران گیدی که او زمات مئن مردومِ وضع پور بهتر بؤ و مردم سال ۵۷ اشتباه بوکودن کی آیت‌الله خمینیه بأردنِ.

سال ۱۳۹۶ اعتراضاتِ خوزستان ئو اصفهانِ مین، پهلویِ طرفداران شعار دأنبؤنِ کی: &quot;رضاشاه رضاشاه معذرت معذرت&quot;.

دی ماه ۱۴۰۴ هم ایرانِ مردم دئباره اعتراض بوکودن کی اَ دفه رضا پهلویِ رهبریِ أمره بؤ. مردوم گیدی کی اعتراضاتِ میان خون دکته و ۴۰ هزار نفر جی ویشتر کوشته یا زخمی بوبوستن؛حکومتِ جرگه هم مدعی هیسه کی دو هزار نفر کوشته بوبوسته، ولی خارجی رسانه‌ٰن گیدی کی اَ کوشتئون دو هزار نفر جی پور ویشتر بو ئو چهل هزار نفر یا حتا ویشتر انه جه کوشته بوبوسته.

اَ اعتراضات نیشان دئنه کی مردوم خاییدی کی اسلامی حکومت دکفه و یته سکولار مملکت هنده سر ویگیره. البته هسا هم اسلامی جوموری مردومِ میان ایپچه طرفدار داره؛ ۲۲ بهمنِ مئن ام اسلامی جوموری طرفدارون آیت‌الله خامنه‌ای جی حمایت بوکودن و بوگوتنِ کی اَمانم دَبیم، اما خارجی رسانه‌ٰن گیدی کی اکثر مردوم رژیمِ عوضا بؤنه خاییدی.

چندته سایتِ مئن ام بنویشته دَره کی ۲۰ درصدِ مردم پهلویِ طرفدار هیسن، ۲۰ درصد اسلامی جوموری خاه هیسن و بقیه ام استقلال‌طلب، جوموری‌خواه، فدرال‌طلب و... جرگه‌ٰنِ میان هیسن یعنی ۸۰ درصد مردوم جه فقد خواین گ رژیم عوض ببه ئو اوشان واسی فرقی نره پهلوی هنده آیه یا یته فدرالی حوکومت سر ویگیره.
----
[[Category:تارئخ]]</text>
      <sha1>41vg69cx5hw1f68hxq64c6w3izyt3mp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155663</id>
      <parentid>155621</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="hryvg356tiws2supbk0vz8nn8yivb0o" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
[[پهلوی]] سلسلهٰ ايرانِ مئن بنا گود '''رضا شاه پهلوی'''، یتا مازنی کاسپیانی,اوشان در اصل [[سوادکو|سوادکوه]]&lt;nowiki/&gt;شی بو. وختی [[قاجار]] شاهنشاهی سلسله اخراش بؤ و اونِ آخرين شاه، [[احمد شا|احمد شاه]] ده کاری منّئس بکونی اونه واسی کی احمدشاه یتا خورده زاک بو ئو شه پئر موسون بی‌چوم و چار بو. رضاشاه(سپه سالار) کی طبری ئو پهلوانی طایفه جی بو کی دربار مئن، نوفوذی کسب بئوده بو و او زمات کی ايران ِ مئن همه امنيت خاستن، مردٚم ِ مئن نی کولّی هوادار بياته بو، خو تلاشه بئوده تا [[موسسؤنِ مجليس]] قاجاری سلسلهٰ مونحل اعلام بکونی و پهلوی سلسله سراگيری.

اوشان دین ره سیاست جی سیوا بوکوده ئو ایران ره ایته خوجیر مملکت بوکوده اوشان چوارتا گبون(طبری,گیلکی,آذری و فارسی) ره دانستی ئو اونه واسی اوشان خارجی مملکتون امرا پور ژورا بو.

[[Category:تارئخ]]</text>
      <sha1>hryvg356tiws2supbk0vz8nn8yivb0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155770</id>
      <parentid>155663</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="41vg69cx5hw1f68hxq64c6w3izyt3mp" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
[[پهلوی]] سلسلهٰ ايرانِ مئن بنا گوده,اوشان در اصل [[سوادکو]] شی بو. وختی [[قاجار]] شاهنشاهی سلسله ضعيفأ بؤ و اونِ آخرين شا، [[احمد شا]] ده کاری منّئس بکونی اونه واسی کی احمدشا ایته خورده زاک بو ئو شه پئر موسون بی‌چوم و چار بو.

رضاشا(سپه سالار) کی طبری ئو پاهلونی طایفه جی بو کی دربار مئن، نوفوذی کسب بئوده بو و او زمات کی ايران ِ مئن همه امنيت خاستن، مردوم ِ مئن نی کولّی هوادار بياته بو، خو تلاشه بئوده تا [[موسسؤنِ مجليس]] قاجاری سلسلهٰ مونحل اعلام بکونی و پهلوی سلسله سراگيری.

اوشان دین ره سیاست جی سیوا بوکوده ئو ایران ره ایته سکولاری مملکت بوکوده اوشان چوارتا گبون(طبری,فارسی,آذری و روسی) ره دانستی ئو اونه واسی اوشان خارجی مملکتون امرا پور جورا بو.

[[Image:Rezaashaa.jpg|thumb|left|Rezä Pahlavi o Täjolmoluk]]

رضا شا، 1515،دوّمی جنگ جهانی زمات، وختی کی [[موتفقين]] ايرانه اشغال بئودن، اوشان ایران جی بوشؤ به ژوهانسبورگ و شه ریکا ره شاه اعلام بوکوده اوشان وچه آخرین شاهنشاه ایران مئن بو.

'''مردوم حمایت پهلوی جه:'''

۵۷ِ انقلابِ أمره، ملائون ئو فقیهون مملکته پهلویِ رژیمِ جی فِئیتن ئو ایته شیعه اسلامی حکومت ایرانِ مئن چاگودن. هر ۴ سالِ مئن ایته انتخابات برگوذار کونن گ مردوم خوشانِ رئیس‌جوموره انتخاب بوکونَن، اما رهبر هَنی یه‌ نفر هیسه. مردوم گیدی کی رئیس‌جمهور هم عوض ببه، مملکتِ واسی فرقی نره.

هسا پهلویِ طرفداران گیدی که او زمات مئن مردومِ وضع پور بهتر بؤ و مردم سال ۵۷ اشتباه بوکودن کی آیت‌الله خمینیه بأردنِ.

سال ۱۳۹۶ اعتراضاتِ خوزستان ئو اصفهانِ مین، پهلویِ طرفداران شعار دأنبؤنِ کی: &quot;رضاشاه رضاشاه معذرت معذرت&quot;.

دی ماه ۱۴۰۴ هم ایرانِ مردم دئباره اعتراض بوکودن کی اَ دفه رضا پهلویِ رهبریِ أمره بؤ. مردوم گیدی کی اعتراضاتِ میان خون دکته و ۴۰ هزار نفر جی ویشتر کوشته یا زخمی بوبوستن؛حکومتِ جرگه هم مدعی هیسه کی دو هزار نفر کوشته بوبوسته، ولی خارجی رسانه‌ٰن گیدی کی اَ کوشتئون دو هزار نفر جی پور ویشتر بو ئو چهل هزار نفر یا حتا ویشتر انه جه کوشته بوبوسته.

اَ اعتراضات نیشان دئنه کی مردوم خاییدی کی اسلامی حکومت دکفه و یته سکولار مملکت هنده سر ویگیره. البته هسا هم اسلامی جوموری مردومِ میان ایپچه طرفدار داره؛ ۲۲ بهمنِ مئن ام اسلامی جوموری طرفدارون آیت‌الله خامنه‌ای جی حمایت بوکودن و بوگوتنِ کی اَمانم دَبیم، اما خارجی رسانه‌ٰن گیدی کی اکثر مردوم رژیمِ عوضا بؤنه خاییدی.

چندته سایتِ مئن ام بنویشته دَره کی ۲۰ درصدِ مردم پهلویِ طرفدار هیسن، ۲۰ درصد اسلامی جوموری خاه هیسن و بقیه ام استقلال‌طلب، جوموری‌خواه، فدرال‌طلب و... جرگه‌ٰنِ میان هیسن یعنی ۸۰ درصد مردوم جه فقد خواین گ رژیم عوض ببه ئو اوشان واسی فرقی نره پهلوی هنده آیه یا یته فدرالی حوکومت سر ویگیره.
----
[[Category:تارئخ]]</text>
      <sha1>41vg69cx5hw1f68hxq64c6w3izyt3mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پهلوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1885</id>
    <revision>
      <id>155664</id>
      <parentid>5121</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="973y915g65j4xa3b3j79rgrh9laa5sh" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
آخرين پورخوجیر سلسله بو [[ايران]] مئن. دوتا شاه داشت گ اوّلی [[رضا شا|رضا شاه]] بو و دوّمی اين ِ ريکه [[موحمدرضا شا|محمدرضا شاه]]، اٚن ٚ ایما خوجیرتٚرن سلسله ایران ٚ دعبار/تاریخ مٚعن بٚما، سیآٚهٚکلی نٚامش بو و ایسه و تا دٚیوٚد‌ٚآٚر خاهه بو.

[[Category:تارئخ]]</text>
      <sha1>973y915g65j4xa3b3j79rgrh9laa5sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155769</id>
      <parentid>155664</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:AminSanaei|AminSanaei]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>5121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="ffhblq8tbi0b803bhha7gy7u1yy2ofk" xml:space="preserve">&lt;div dir=&quot;rtl&quot; class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
آخرين پادشاهی سلسله بو [[ايران]] مئن. دوتا شا داشت کی اوّلی [[رضا شا]] بو و دوّمی اين ِ ريکه [[موحمدرضا شا]].

[[Image:MRPMAIN1.JPG|thumb|left|Muhammadrezä Pahlavi]]

پهلوی سلسله، 1552 گالشی سال، مردوم ِ انقلابِ امره سوقوط بئوده و موحمّدرضا شا، خو پئر ِ موسؤن، ايرانِ جی در بوشؤ و سرآخرأ نی غوربتِ مئن بمرده.

1515 (شهریور  ١٣٢٠ خورشيدی)، وختی [[رضاشاه]] ایران جی در بوشؤ

[[Category:تارئخ]]</text>
      <sha1>ffhblq8tbi0b803bhha7gy7u1yy2ofk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کادۊسيان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1903</id>
    <revision>
      <id>155723</id>
      <parentid>153083</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با 'کادوس = تالش'</comment>
      <origin>155723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="dkbe7zpuqff571uliezxtfwfkka6iaj" xml:space="preserve">کادوس = تالش</text>
      <sha1>dkbe7zpuqff571uliezxtfwfkka6iaj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155736</id>
      <parentid>155723</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Aqurs1|Aqurs1]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>56905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="el1cdlh5uy4zj5hmf8teg53wvpk10si" xml:space="preserve">{{پأچ}}
{{بۊشؤسۊبراز}}
[[فاىل:Map of the Achaemenid Empire fa.jpg|بندانگشتی|260px|چپ|کادۊسيانˇ قلمرؤ، هخامنشيانˇ زماتˇ مئن]]
'''کادۊسيان''' ىا '''کادۊسيؤن''' ايته جه دئبارˇ قؤمان ايسن کي داميشک [[کاسپي درىا]] ورجه زيوش گۊدن. واسيلي ولاديمير بارتؤلد ايته جه رۊسˇ خۊرتاو شناسان، خۊ کتابˇ مئن «ایران تاریخی جوغرافیا» نيويسه:&quot; قدیمون گیلان مردوما کادوسیون تشکیل دینه که هخامنشیونه جا اطاعت نوکوردن. ایشون یا یه قسمت از ایشونا ، گیل هم دوخوندنه که گیلان خو ناما ایشون نامه جا داره. شرق گیلانم ماردان یا اماردان زندگی کوردن که سفیدرودا ایشون واستی آمارد دوخوندن.

ارمنییون خوشون کتابون میون ایشونا &quot; کاتی شیان &quot; دوخونن. و بنوشتن که ایشون یه تا پیلا قبیله بان. 

دیاکونوف ایشون درباره نویسه: ماد پادشاهی ایشونا نتونست مطیع بوکونه. اما کوروشه جا اطاعت بوکوردن. 

بعضی کتابون میون ایشونا آریایی ندونن. 

احمد کسروی یه تا مقاله میون &quot; کادوسیون، کادوشان، تالشان&quot; بنوشته که تالشون ایشون اخلافن. و تالش منطقه احتمالن ایشون حکومتی قلمرو بیه. 

اما بعضی مورخون مث راولینسون،  سفید رود دره شمال و جنوبو و طارم و خلخالا ایشون وطن دونن.

مشیر الدوله پیرنیا &quot; باستانی ایران &quot; کتاب میون، یونانی مورخون قوله جا نویسه: &quot; کادوسیون مردومی بن که گیلان میون زندگی کوردن. برخی گوئن ایشون تالشون جدن . تالش یونانی ترجمه ی تالوشه. کادوسیونا برخی محققون ایرانی بومیون دونن که پیش از اینکه آریاییون ایران بان- گیلان و آذربایجان شمال شرقی  میون زندگی کوردن.

==سربس==
[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]

کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان 1380 خورشیدی</text>
      <sha1>el1cdlh5uy4zj5hmf8teg53wvpk10si</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميرزا کۊچي خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2534</id>
    <revision>
      <id>155581</id>
      <parentid>155052</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42742" sha1="mcxzvjrhemuhc4yzp8hkn6j8jfopwha" xml:space="preserve">{{زيوشنامه جعبه
| نام= ميرزا کۊچي خان
|تصویر=Mirza Kochak Khan.jpg
|تاتايي تؤضيح= 
|أصلي نام= ىۊنس
|فعاليت ٚ زمينه= 
|مليت= [[ايران|ايراني]]
|بزارۊج= ۱۲۵۷
|بزاجيگا= [[گيلان]]، [[رشت]]، اۊستاسرا محله
|والدین= 
|بمردن ٚ رۊج= ۱۱ آذر ۱۳۰۰ (۴۳ سال)
|بمردن ٚ جيگا= تالش ٚ جؤرا
|زيوش ٚ جيگا=گيلان، رشت
|مختصات محل زندگی=
|مدفن= رشت ٚ سۊلىمان داراب
|باخي نامان=
|پیشه= ميللي‌گرا، مۊوارز
|کار گۊدن ٚ سالان= ۱۲۸۸-۱۳۰۰
|نقش برجسته=
|همسر= 
|زيوش ٚ شريکان=
|زاکان= 
|تأثير بنأ= 
|تأثير بيگيته‌= 
|وبجيگا=
|ايمضا= Mirza's-Signature.jpg
}}
'''ميرزا کوچي خان ایتا ایرانی بو گ دامونیان/''' [[جنگلی‌ئن]] ٚ رابر ؤ يته جارکس ؤ انقلابي بۊ کي سقي ؤ عدالت ٚ واسی جار بۊگۊد. میرزا [[گیلانˇ شؤرایي جؤمۊري|گيلان ٚ جؤمۊري]]-أ چأگۊده.

أن ٚ نۊم '''يۊنس''' بۊ ؤ هین ٚ پئر ٚ نۊم '''ميرزا بزرگ''' بۊ کي میرزا عبدالوهاب مستوفي (رشتي پۊلدار ؤ شأر ٚ مالیاتي کارگۊزار) ورجه دفتري کارمند بۊ. ميرزا ۱۲۵۹-۱۲۶۰ ه.ش (۱۸۸۰-۱۸۸۱ ميلادي) [[رشت]] ٚ [[اوستادسرا|اۊستاسرا]] مئن دۊنيا بۊمأ ؤ خۊ زاکي مئن، رشت ٚ صالح‌آباد ٚ مئن، تا ۲۱ سالگي [[حاج حسن ٚ مدرسه]] مئن درس بخانده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۸۲ تا ۸۶&lt;/ref&gt;

امّا ايران ٚ مئن حوادثي تفاق دکته کي ميرزا زیویش راشي' عوضأکۊده ؤ اۊن ٚ عبا ؤ نعلين ٚ جا، دانستقۊ ؤ فشنگ' اۊساده ؤ خۊ راشي' ايتؤ دؤجين بۊکۊده کي استبداد ؤ استعمار ٚ امره مقابله بۊکۊنه. میرزا [[مشرۊطه|مشرۊطيت]] ٚ انقلاب ٚ مئن، انقلاب ٚ امرأ بۊ ؤ قزوین ٚ فتح ٚ مئن شرکت دأشتي.

==ميرزا شکل ؤ کردٚکار ؤ عقاید==
میرزا دۊ تا خاخؤر{{سربس خأنه.}} ؤ سۊ ته برار داشتي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کي پیله تر محمدعلی ؤ کۊچي دانه رحیم نام داشتي.{{سربس خأنه.}} ميرزا کاس ٚ چۊم بؤ ؤ قهوه‌یي مۊ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; قوي بؤنيه بۊ ؤ خۊش‌هيکل. هرگي خۊ نماز' ترک نۊکۊد ؤ دیل‌رحم بۊ. اهل ٚ سیگار ؤ تریاک ؤ مشرۊب نۊبۊ. یکي دۊ سال مردن ٚ پیش، چل ؤ یک ساله بۊ کي زن بگیفته.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

میرزا شاعري طبعم دأشت ؤ حتی یکته گیلکي دۊبیتي اینأجي بجا بۊمؤنسه دأنه:  &lt;blockquote&gt;گیسه گئسأكۊدي جالستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;رئسه-رئسه'كۊدی والستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;مي دیله اۊ میئن دبسته' بؤسته&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بمیرم تي دبس-وابستن ٚ ره&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵. ش ۱۳، ص ۷.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;یا فارسي جي:&lt;blockquote&gt;هوالحق&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;گوهر كجی در عالم بودی چو ابروانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;دیگر تو راستی را یكسر نما نهانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;با آه آتشینم، از آب دیده نبود&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;یا سوختی دو گیتی، یا غرق آبدانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بین در كمان كمین كرد دل را به تیر مژگان&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;ارجان بود هزارم، بادابدان نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;در زیر تیغ تیزش، شادم بَرَد سرم را&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;آزرم دارم آن دم، خونین شود بنانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;از دوری جمالش، تن را نگر چسان شد&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;چون كاه می‌كشاند، موری در آشیانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;می‌خواستم مثالش اندر دو دیده بندم&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;لیكن نجست نقشی، وهم من از میانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«گمنام» را نخستین، بُد نامی و نشانی&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;همچون تو نامور كرد، گم‌نامش و نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«این غزل كه در ایام تحصیل در مدرسه گفته شده بود به عنوان یادگاری تقدیم حضرت حاج شیخ گردید. جمعه ۲۷ جمادی‌ الثانی ۱۳۳۸ ـ میرزا كوچك»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== سیاسي کۊنۊشؤن ==
مألۊم نئه میرزا سیاسي کۊنۊشؤن چۊتؤ کؤره سرأگيته. ولي بعض ٚ ته گۊنن شاید اۊ زمت ببۊن کي مۊقتا تهران ساکن بۊ ؤ شاه خأس وام ٚ پۊل ٚ جي سفر بکۊنه فرنگ ؤ يپاره اعتراضات اۊن ٚ سر پيش بمأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; وختي وگرسه رشت، جوؤن ٚ طلبه'ن ٚ مئن تبليغ گۊد ؤ حقسأی بۊده طلبه'ن ٚ أنجۊمن' راتؤده.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; میرزا خلاف ٚ يپاره دئه [[مشرۊطه|مشرۊطه‌خازؤن]]، رادیکال بۊ ؤ گيا أولي أفراد ٚ جي بۊ مشرۊطه‌خازؤن ٚ مئن کي خۊش ٚ رفيقؤن' مؤسللح بۊده تا استبداد ٚ پيش بئسن. [[لشت ِ نشا|لشت ٚنشا]] [[دهقانؤني جۊمبش|دهقانؤن ٚ جۊمبش]] ٚ جي م دفاع بۊده؛ جۊمبشي گه خئلي راديکال بۊ ؤ باعث بۊبؤبۊ [[انجمن ملی رشت (مشرۊطه)|رشت ٚ أنجۊمن]]' دۊخاله بکۊنه: اۊشؤني گه جۊمبش ٚ جي دفاع گۊدن (انقلابئن) ؤ اۊشؤني گه گۊتن دهقانؤن خأ ايلٚلَم ارباب ٚ سهم' هأدئن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===اتحاد اسلام ٚ جرگه (هیأت اتحاد اسلام)===
میرزا [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] ٚ عالي شؤرای ٚ مئن ([[فارسي زوؤن|فارسي]] مئن: ''شورای عالی اتحاد اسلام'') عؤضو بۊ ؤ اؤره خۊش ٚ نؤم ٚ جي فعاليت گۊد ولي اتحاد اسلام ٚ مرکزي کؤميته مئن مؤستعار نؤم دأشت: فریدۊن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گيلانˇ وگرسنˇ پسي، [[فتح تئرؤن|تئرانˇ گيتن]]ˇ مئن، مشرۊطه-خا'نˇ همرأ بۊ امما محمدعلي شا وگرسنˇ پسي هندئه دخۊته زيندگئه سرأىته. چن سود گيلان ايسأبۊ ؤ بأزين بۊشؤ تئران ؤ تئرانˇ مئن، چار سالˇ پسي، سال ۱۲۹۲ هجري شمسي، ىک سال بۊمؤنسه تا أولي جهاني جنگ سرأگيره، بۊشؤ هىأت اتحادˇ اسلامˇ مئن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي هىأت، [[سىد جمال الدين اسدآبادي]] عقيده'نه پى گيت. اي هىأتˇ أصلي جيگه [[استانبۊل]] بۊ أمما [[ايران]]ˇ مئنأني خۊ آدمؤنه دأشت؛ ميرزا زمت تئرانˇ مئن [[سىدحسن مدرس]] ؤ [[سىدمحمدرضا مساوات]] ؤ [[سىدمحمد کمره‌اي]] ؤ [[سلىمان محسن اسکندري]] ؤ [[میرزاطاهر تنکابني]] اي هىأتˇ مئن ايسأبۊن. وختي ميرزا اي هىأتˇ مئن بۊشؤ، قرار بۊبؤ کي ايرانˇ شۊمالˇ مئن اي هىأت ئبه کۊنۊش بۊکۊنه ؤ هينˇ وأسي وگرسه [[گيلان]].

ىپاره مؤحققؤنˇ نظر اينه کي ۱۲۹۷ هجري شمسي، ۲۰ مؤردادˇ پسي، هىأت اتحاد اسلام ؤ اينگيليسˇ مئن ىکته قرارداد دبسته بۊبؤ ؤ هين وأسي ميرزا ؤ [[حاج احمد کسماىي]] هىأت أجي سيوا بۊبؤن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;
===مشرۊطه===
سال ۱۲۸۶ هجري شمسي مؤرداد ما، مشرۊطه فرمانه امضا گۊدنˇ ىک سالˇ پسي، ميرزا ۲۵ سالگي مئن، ىکته أنجؤمنˇ عؤضويتˇ فؤرمه پۊرأگۊده، [[انجؤمنˇ رؤحانيۊنˇ رشت]]ˇ نؤمي.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي زمت، ميرزا قۊشۊن جمأکأدبؤ ؤ اۊشؤنه نظامي مشق دأدبۊ ؤ ىک دفأ ني خۊ قۊشۊنˇ همرأ خأس بۊشۊن [[تئران]]، [[مشرۊطه|مشرۊطه-خازؤن]]ˇ پۊشتي به ولي را مئنه اينه خبر برسئه کي [[محمد علي شا|محمدعلي شا]] مجلسه تۊپ دبسته ؤ دئه ميرزا ىأجي کاري بر نأنه ؤ خۊ قۊشؤنˇ همرأ وگرسه [[رشت]].&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

مجلسˇ تۊپ دبستنˇ پسي، وختي کي ايرانه خفقان دىته، بۊشؤ [[تفليس]] ؤ اؤره أولي سۊسياليستؤنˇ وير ؤ عقيده همرأ آشنا بۊبؤ کي تزارˇ همرأ مؤبارزه کأدبۊن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

۱۲۹۷ ه.ش تیر ما، شاه ؤ رۊسؤن ٚ کۊدتا پسي، بۊرۊته [[قفقاز]] کي جؤن بدر ببره. تبعید ٚ زمت خۊش ٚ رفیق ٚ پۊل ٚ جي گۊذرؤن گۊد. اين ٚ رفیق که پۊلدار بۊ ؤ [[فرانسه]] درس بۊخؤنده بۊ، [[ميرزا حسين کسماىي|میرزا حسین خان کسمایي]] بۊ. وختي گه قرار بۊبؤ [[کۊچ ٚ استبداد (استبداد صغیر)|کۊچ ٚ استبداد]]' فگردؤنن ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي شاه]]' یکته مؤسللحانه جنگ ٚ جي ویگیرن، میرزا ني خۊش ٚ رفیقؤن ؤ قفقازي انقلابئن ٚ همأ وگرسه [[گيلان|گیلان]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۱۵۰ ته مۊجاهد ؤ مشرۊطه خاز ٚ همرأ بۊشؤن رشت ٚ مئن، [[تۊرکیه]] کؤنسۊلگري مئن پناه ببردن ؤ بیس رۊز کؤنسۊلگري مۊحاصره بۊ تا سراخره بۊتؤنسن مۊصالحه بکۊنن کي میرزا ؤ اين ٚ رفيقؤن بسلامت رها ببۊن.

میرزا بأزۊن [[سردار محیی]] ٚ مۊجاهدؤن ٚ جرگه مئن نؤم بنويشته. اۊشؤن، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ فرماندهيأجي خأستن بۊشۊن [[تئران]]. میرزا [[قزوین]]' گیتن ٚ مئن مۊشارکت دأشت ولي مألۊم نئه کي تا تئرانم بۊشؤبي چۊن سردار محیی همرأ اختلاف دأشت. ولي مشرۊطه خاز بۊمؤنسه ؤ بأزۊن وختي محمدعلي شا خأس خۊش ٚ تۊرکمني آدمؤن ٚ جي دۊمرته قؤدرت' پسأگيره، اۊن ٚ همرأ بجنگسه ؤ دس ؤ سینه' جي زیمین (مجروح) بۊبؤ. این' ببردن رۊسیه کؤنسۊلگري ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي]] شکي دئه شا نبۊ، این' پیشنهاد بدأ درمؤن ئبه بۊشۊن قفقاز. ايتؤ نظر هأنه کي فگرسه شاه خأس يک جۊري اينأجي خلاصأبي. گيا قرار بۊ باکۊ شؤن ٚ مئن [[کاسپي دريا|کاسپي دریا]]&lt;nowiki/&gt;ی ٚ مئن دمیره ولي کشتي فرمانده اینٚ جؤن' نجات بدأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

بأزين که وگرسه گیلان، بۊشؤ تئران. چۊن رۊسيه ونأشت کي میرزا بأ گیلان ٚ مئن، اين ٚ تئران ايسأن درازه بدأ ؤ چۊن مننيس کار بياجه، فقر ٚ جي زيندگي گۊد. حتی هۊتؤ کي خۊدش سالؤن ٚ سال بأزۊن نقل گۊد يک دفأ يکته لتسکه گدا بزئه مۊشت ٚ جي بکۊشته چۊن هرچي این' گۊت چيزي ندأنه گدا واندأی! بأزۊن ولي اۊ گدای ٚ خانواده رضايت بدأن کي میرزا جۊوؤزه.&lt;ref&gt;ابراهیم فخرایی. سردار جنگل. ص ۵۶.&lt;/ref&gt;

=== دامۊن ٚ جۊمبش ===
[[پرونده:mirza17.jpg|left|thumb]]
اوّلي جهاني جنگ ٚ زمات، وختي رۊسؤن دکالسن گيلان ٚ مئن ؤ اۊنه اشغال بکۊدن ؤ تهران ٚ حۊکۊمتأني هيچ کاري نۊکۊد، ميرزا خۊش ٚ همفکرؤن ؤ رفيقؤن ؤ اتحاد اسلام ٚ جرگه همرأ همفکريگۊدن ٚ پسي، تصميم بیته خۊش ٚ چریکي جنگ' گیلان ٚ جنگلؤن ٚ مئن سرأگيره. چۊن ايشؤن ٚ جيگا جنگل بۊ، ايشؤن' دخاندن [[جنگليان|جنگلي]].

میرزا خۊش ٚرفيق، میرزا علي خان دیوسالار ٚ همرأ بۊشؤن مازندران ٚ ور کي اؤره خۊشؤن ٚ عمليات' سرأگيرن ولي بأزۊن میرزا سیوا بۊبؤ بمأ لایجؤن دؤکتؤر حشمت ؤ حاج أحمد کسمایي همرأ ديدار بۊده تا اۊشؤن ٚ یاوري جي کار' گیلؤن ٚ مئن پيش ببره. سراخره اي کۊنۊشؤن باعث بۊبؤ میرزا بۊتؤنه ۱۴ قبضه تيۊفنگ ؤ أننی گۊلله جۊرأکۊنه تا بۊتؤنن ۱۲۹۳ مهر ما خۊشؤن ٚ کار' سرأگيرن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

جنگليئن خۊشؤن ٚ اسلحه چن جۊر تهيه گۊدن: الف. خۊشؤن ٚ چريکي فترکؤن ٚ مئن وختي گه رۊسؤن ' فترکسن. ب. عؤثمانيئن ٚ جي اسلحه هئن. ج. یکته دلیر ٚ زنأی ٚ جي اسلحه تهيه گۊدن کي اين ٚ نؤم بۊ [[بؤلۊر خانم]]. بؤلۊر خانم خۊش ٚ سربازؤن' دخؤته دأشت تا اینگیلیسئن' فترکن ؤ ايشؤن' اسلحه'ن' هأگيرن کي بؤلۊر خانم هأدئه جنگليئن'.&lt;ref&gt;مصاحبه با س. مهرنوش. دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵۹. ش۱۴. ص۲.&lt;/ref&gt; د. وختي گه رۊسيه مئن انقلاب بۊبؤ (۱۹۱۷ فوریه) رۊسي سربازؤن ٚ جي ايواشکي ؤ غير ٚقانۊني اسلحه هئن.

أوايل خۊشؤن ٚ هوادارؤن ٚ جي پۊل هأيتن ولي بأزۊن کم-کمی پيله زميندارؤن ئبه ماليات تعيين بۊدن.

۱۲۹۳ ه.ش پييز تا ۱۲۹۴ تابستؤن، گیلان ٚ والي که رۊسيه کؤنسۊل ٚ آدم بۊ، یکته فترک بدأ جنگليئن'. اي فترک ٚ أول مرتبه، عبدالرزاق خان شفتي رياست ٚ جي، جنگليئن ٚ جي بدجۊر شکست بۊخؤرده ؤ دومي مرتبه، سردار مقتدر ٚ فرماندهي جي هندئه جنگليئن' فترکسن کي فؤمن ؤ گسکر ٚ مئن دشکسن ؤ اي باعث بۊبؤ جنگليئن مردۊم ٚ مئن ويشتر نؤمي ببۊن ؤ يک عالم تيۊفنگ ؤ مؤهممات ؤ مال (حيوؤن) دککئه ايشؤن ٚ دس.

۱۲۹۴ (۱۹۱۵ مه ؤ اۊت)، يکته تازه نفس نيرۊ رۊسيه جي بمأ انزلي یکته پیله ضربتي نيرۊ چأگۊده بۊبؤ کي ۵۰۰ نفر (ايراني قزاق ؤ رۊسي سرباز) ؤ سنگين ٚ اسلحه دأشت. ايشؤنم يکته جنگ ٚ مئن دکتن يکته ۶۱ نفره جرگه (میرزا فرماندهي'جي) کمين ٚ مئن ؤ دشکسن ؤ خالي ۴۵ نفر قزاق جؤن بدر ببردن.

۱۲۹۴ آذر ما، رۊسؤن ايران ٚ دؤلت' فشار بأردن کي یک کاري بکۊنه ؤ خۊشؤنم گازأنبؤري فترکسن جنگليئنه. جنگليئن اي جنگ ٚ مئن تلفات بدأن ؤ رۊسؤنم ۶۰۰ نفر أسير هأدأن. جنگليئن دۊ ما بأزين فؤمنات ٚ مئن دۊمرته خۊشؤن' سازمان بدأن. رۊسيه کؤنسۊل حقسأی بۊده میرزا ترؤر بکۊنه ولي نۊتؤنسه.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt; رۊسؤن هرته خؤنه' کي گمؤن گۊدن جنگليئن ٚ همدس ايسسن آتش زئن. فقط رشت ٚ مئن ۱۶۰۰ ته خؤنه' بسۊجؤنئن.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8 and 22, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt;

==== جنگل ٚ دومي مرحله ====
[[رۊسیه]] مئن ٚ [[فوریه انقلاب (رۊسیه)|فوریه انقلاب]] باعث بۊبؤ ایران ٚ مردۊم ٚ ديل ٚ مئنم شؤق ؤ اۊميد دکئه. اي انقلاب ٚ پسي رۊسیه ارتش ٚ رفتار ایرانئن ٚ همرأ تؤفير بۊده ؤ جنگلئن ٚ شرايطم بئترأبؤ. ۱۹۱۷ ژۊأن (۱۲۹۶ ه.ش تیر ما) جنگلئن جرگه جرگه بمأن رشت ٚ مئن ؤ یک ما بعد (اۊت) اینگیلیس ٚ کؤنسۊل ايشؤن' دۊخؤنده «گیلان ٚ ارباب» ؤ گیلان ٚ والي ([[مفخرالدوله]]) هميشک جنگلئن ٚ همأ مشورت گۊد ؤ اۊشؤن' فرمؤن برد.&lt;ref&gt;Maclaren letter, August 20, 1917, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; دئه رۊسیه پيشتر ٚ مۊرسؤن ایران ئبه دۊشمن نبۊ ؤ هين وأسي [[آلمان|آلمانئن]] ٚ مۊقؤم ایران ٚ مئن ضعيف بۊبؤ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;AA, Akten Persian C3408, Bd. I, no. 21/1, May5-November 3, 1917&lt;/ref&gt; مـرزا کۊچي خؤن، [[کرنسکي]] دؤلت ٚ جي بخأسته کي خۊش ٚ أرتش' ایران ٚ جي بيرين ببره ؤ همه ته امتيازؤن' گه تزار ٚ زمت تحميل بۊبؤ بۊ ایران'، لغو بکۊنه تا اینم دئه رۊسؤن ٚ ارتش' ایران ٚ مئن فنترکه.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ولي خئلي زۊد معلۊم بۊبؤ کي کرنسکي دؤلت قرار نئه اۊ امتيازؤن' فيچينه يا خۊش ٚ ارتش' ایران ٚ جي بيرين ببره. 

اي مرحله مئن جنگلئن ٚ اؤميد ؤ تنامان (سازمان) ويشتر ؤ قويتر بۊبؤبۊ. ايشؤن ٚ سیاسي چاگۊدار [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ ؤ یکته نیمه رسمي دؤلت دأشتن که این ٚ أصل ٚ قسمت اين ٚ نظامي سازمان بۊ ؤ يکته نشريه ني دأشتن کي [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]] نؤم دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۹۳&lt;/ref&gt; یعني دئه أولي مرحله مۊرسؤن نبۊ که رهبري یک نفر ٚ دس دبۊن ؤ اي دفأره جۊمبش رسما يک جرگه ريش سيفيدؤن ٚ دس ٚ جیر جمعي فرمؤندهي بنأبۊ کي اي جرگه [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ. [[فرانسه]] کؤنسۊل اي جرگه' '''سنا''' دۊخؤند. [[ابراهیم فخرایي]] (میرزا مؤنشي) سنا مئن ٚ ۲۷ نفر ٚ نؤم' ليست کؤنه. شیراز ٚ مئن ٚ [[آلمان]] ٚ کؤنسۊل ۱۹۱۸ ژۊأن (۱۲۹۷ تیر) نیویسنه کي [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام ٚ کؤمیته]] ۸ تا ۱۰ نفرن کي کۊجي خؤن ٚ همرأ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]]' رهبري کؤنن. کؤميته اصلي آدمؤن' ايتؤ گۊنه: [[حاج احمد کسمایي]]، مالي کارکیا، کي [[کسما]] نیشت، [[احسان الله خان دۊستدار|احسان]] کي [[رشت]] ٚ مئن ايشؤن ٚ نماينده بۊ ؤ دايم تلفؤني میرزا همرأ درتماس بۊ؛&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۱۰۲.&lt;/ref&gt; البته [[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان]] خۊش ٚ خاطرات ٚ مئن بنويشته دأنه کي اين ٚ مقر [[أنزلي]] بۊ؛ [[ميرزا کۊچي خان|کۊجي خؤن]] ؤ اين ٚ برأرزه داودزاده کي [[فؤمن]] ايسأبۊن.&lt;ref&gt;AA, Abt. A., Akt. Deutschland, Bd. 3 no. 135/21, June 1918. Ehsan lists another group of people (ibid., p. 659).&lt;/ref&gt;

وختي حلئه گیلان ٚ مئن اي انجۊمن قؤدرت ندأشت، اين ٚ مرکزي کؤميته أعضا ايشؤن بؤن: [[ميرزا کۊچي خان|میرزا کۊجي خؤن]]، [[حاج احمد کسمایي]]، [[سید آقایي]]، [[ابراهیم حشمت|دؤکتؤر حشمت]]، [[شیخ علي علم الهدا]]. ولي سید آقایي هۊ اول سال جۊمبش' رها بۊده. دؤکتؤر حشمت [[لاجؤن|لایجؤن]] ٚ مئن خۊدش' تسکأگۊده، شیخ علي م ويشتري سفر شۊ. هين وأسي عملا میرزا ؤ حاج احمد مرکزي کؤميته' پيش بردن. میرزا نظامي کارکيا ؤ حاج احمد مالي کارکيا.

[[رۊسيه انقلاب]] ٚ پسي، وختي [[گيلان|گیلان]] ٚ مئن [[رۊسیه|رۊسيه]] سربازؤن ٚ اجرایي کؤمیته'ن ؤ انقلابي جنگ ٚ کؤمیته'ن بناگۊدن چینأگیتن ؤ [[جنگلئن|جنگليئن]] ٚ همأ تماس گیتن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ؤ جنگليئن ٚ زۊرم ويشترأبؤ ؤ یکته تازه مرکزي کؤميته چأگۊدن ؤ یپاره پيله آخۊندؤن' دعوت بۊدن که بأن اي کؤميته مئن. [[سید عبدالوهاب (صالح)]] ؤ [[میر منصور (هدا)]] ؤ [[حاجي سید محمد (روحانی)]] ؤ [[شیخ علي (علم الهدا)]] مۊرسؤن کي سومي ؤ چارؤمي پيله زميندار بؤن. اي آخۊندؤن کمتر پيش أمأ کي جۊمبش ٚ مقر بئسن ؤ ويشتر اعتبار ٚ وأسي دؤجين بۊبؤبۊن. خالي عبدالوهاب صالح بۊ که سازمان ٚ سر کؤنتؤرؤل دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۲ و ۱۰۳.&lt;/ref&gt;

۱۹۱۶ تاؤسؤن، میرزا چن دفأ سفر بۊده [[سؤلئیمان داراب|سؤلیمانداراب]]، سپهدار ٚ ملک تا اؤره دهقانؤن' بأره جۊمبش ٚ مئن.&lt;ref&gt;Maclaren report, August 22, 1916, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; ۱۹۱۶ نؤوامبر ۲۷ (۱۲۹۵ آذر ما ۲۶) يک جرگه کۊردؤن کي گيلان نيشتن خۊشؤن ٚ نيرۊ همأ بمأن جنگلئن ٚ همرأ ؤ سپهدار ٚ بيس ٚ چار ته ديهات ! کئخۊدا'ن ٚ جي بخأستن کي هرته ۱۰۰۰ تۊمؤن کۊمک بکۊنه.&lt;ref&gt;Maclaren report, January 17, 1917, ibid.&lt;/ref&gt; جنگلئن سۊ ته نماینده سرأدأن [[قزوین]]. ايشؤن ٚ مأمۊرؤن بۊشؤن تا [[شاهرۊد]] ؤ [[سمنان]] ؤ بۊستان ؤ [[دامغان]] کي جنگل ٚ پيام' برسؤنن.&lt;ref&gt;Meshhed telegram, No. 76, May 13, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; گۊيا جنگلئن [[گؤنبد ٚقابۊس]]' شبيخۊن بزئه بۊن.&lt;ref&gt;Telegram, no. 294, May 28, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; حتی یپاره زمیندارؤن بمأن ایشؤن ٚ طرف، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ مۊرسؤن.

اي زمت کي اتحاد اسلام قؤدرت دأشت، اي کؤميته يپاره آدمؤن (حاجي آقا رضا ؤ میر منصۊر ؤ سید محمود) رۊسيه يا اينگيليس ؤ گاگلف هر دۊته همرأ همکاري گۊدن ؤ حتی گاگلف ايشؤن ٚ همکاري پيشنهاد رد بنأبۊ!&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۴.&lt;/ref&gt; اي دؤره اتحاد اسلام ايتؤ تناگيته بۊ کي يکته شؤرای ٚ عالي دأشت کي بيس نفر بؤن باني يکته مرکزي کؤميته. اۊ بيس نفر ٚ جي هف نفر مرکزي کؤميته مئن ني ايسأبۊن کي مخفي بؤن. میرزا کۊجي خؤن ؤ حاج احمد کسمایي هر دۊ ته مئن ايسأبۊن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ولي واقعيت اينه کي کمتر سندي هننأ کي بۊگؤ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]] ٚ مئن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] اصل ٚ زۊر' دأشت. بئترين حالت' أگه بگيريم، اتحاد ٚ اسلام یکته مشورتي نهاد بۊ کي میرزا کۊجي خؤن ئبه سیاسي اعتبار جۊرأگۊد ؤ اۊن ٚ سياسي جاجيگه' واشؤند.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۵.&lt;/ref&gt;

گيلان ٚ ایالت ٚ کارکیاگري هرچي ويشتر دکته جنگليئن ٚ دس، ايشؤنم واداشته بۊبؤن هندئه خۊشؤن ٚ چاگۊدار ؤ تنامان' دگردؤنن تازه نيازؤن ئبه. جنگليئن ٚ دؤلت، چار ته وزراتخؤنه دأشت: دادگؤستري ؤ ماليه ؤ پؤليس ؤ جنگ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; دادگؤستري ؤ پؤليس رشت ؤ أنزلي ؤ لایجؤن ؤ تۊنکابۊن ؤ چن جای ٚ ديگه خاله (شعبه) دأشت. دادگؤستري وزارت، پؤليس مخفي م اداره گۊد. 

خۊشؤن ٚ نظامي تشکيلاتم تازه واگۊدن ؤ ایراني ؤ آلمؤني ؤ اؤتريشي ؤ تۊرک ٚ آمۊجگرؤن ٚ همرأ دۊته نظامي مدرسه وابۊدن. يکته' ايراني افسرؤن (کي ايران ٚ ژاندارمري جي پناه بأرده بؤن جنگل) [[کسما]] مئن اداره گۊدن ؤ اؤکته' اؤتريشي-آلمؤني افسرؤن، [[گوراب زرمیخ|گۊراب زرمئخ]] ٚ مئن اداره گۊدن.&lt;ref&gt;میرزا اسماعیل جنگلی. قیام جنگل، یادداشت های میرزا اسماعیل جنگلی. ص۷۲. ش۲.&lt;/ref&gt; اي افسرؤن اۊشؤني گه ايشؤن ٚ نؤم رؤشنه ايشؤن بؤن: سروان علي اکبر خان سیاهپوش (گۊراب زرمئخ ٚ مئن ٚ رئيس عمليات، کي ۱۳۴۰ سرلشکري درجه همأ بمرده)، نصرالله خان آزاد راد (گۊراب زرمئخ ٚ نظامي مدرسه مؤدير)، علي اکبر خان آب زرشکي، سروان شاپور خان مختاري (کي ۱۳۴۴ سرلشکري همرأ بمرده)، سرگرد محمود خان (نظامي تنامان ٚ مئن رئيس ٚ دسيار بۊ ؤ گۊراب زرمئخ ٚ مئن میرزا نظارت ٚ جير کار گۊد)، سروان داوود خان (ژاندارمري افسر کي سؤئديئن ٚ دس آمۊزش بدئه بۊ.&lt;ref&gt;ک. شاهرخی. آزادهٔ گمنام. ص۴۱.&lt;/ref&gt; غير ٚ ايرانيئنم اۊ افسرؤني بؤن گه رۊسيه اسيرؤن ٚ اؤردۊگاه ٚ جي فرار بۊده بؤن میرزا کۊجي خؤن ٚ ورجه بئسأبۊن: ستوان يکؤم یملکس، ستوان بریندز، کورتیز مایر [[اؤتریش|اؤتريش]] ٚ جي، عبدالله بگ ؤ مصطفی بگ عؤثماني تۊرکيه جي، ماژور ویلهلم فؤن پاخن، ستوان يکؤم ودیگ، ستوان فهنریش استریش.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۵۸۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sommer to AA, August 12, 1917, AA, Abt. A, Akt. Persian no. 21/1, Bd.1; and Wustrow to AA, September 22, 1918, Akt. Persian, no. 21, Bd. 22; report by the Riga-German Dr. Klau, dated July 8, 1918, AA, Abt. A, Akt. Persian, no. 12, Bd. 8.&lt;/ref&gt;

[[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ارمنيئن ٚ همرأ مۊخالف نبۊ ولي اجازه'م ندأ کي اۊشؤن خۊشؤن ٚ تنامان' گيلان ٚ مئن چأکۊنن. هيتؤرم اجازه ندأن ايراني [[سۊسياليسم|سۊسياليستؤن]] خۊشؤن ٚ کۊنۊش' آشکار بکۊنن.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۹.&lt;/ref&gt; اي انجۊمن حتی حزب دموکرات ایران ٚ اصلاحي ؤ دؤمؤکراسي خا برنامه'ن ٚ همرأم مۊخالفت بۊده ؤ اي حزب ٚ کۊنۊشؤنم گيلان ٚ مئن ممنۊع بۊبؤ. اي دؤره مئنم هندئه جنگليئن نۊتؤنسن يکته جمعي رهبري چأکۊنن ؤ هندئه تمؤم ٚ اختلافات، میرزا کاريزماتيک جاجيگه پيش حل ؤ فصل بنأبۊ. 

===== جنگلئن ٚ برنامه ؤ تنامان (سازمان) =====
جنگلئن ٚ برنامه ايشؤن ٚ چاگۊدار ٚ مۊرسؤن، بسته به ايشؤن ٚ رهبر بۊ. [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] يکته مقاله مئن (''آنچه جنگلیان می خواهند'') بنويشته کي: ۱. ایران، ایرانئن ٚ شئه. ۲. خارجي سؤلطه خأن تمنأبۊن. ۳. اصلاحات خأن بي خارجئن ٚ دخالت پيش بۊشۊن. ۴. ایران ٚ باستاني تاج ؤ تخت خأن [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ شي ببۊن کي آزادي حامي ايسسه ؤ اين ٚ اقتدار ٚ کیاسر (قلمرؤ) خأن ایران ٚ بۊگذشته امپراتۊري مۊرسؤن ببۊن. ۵. دؤلت ٚ کابينه (مشرۊطه خاز ؤ آزادي خازؤن ٚ رهبري جي) هم خأ قديمئن ٚ ضررؤن' جۊبران بکۊنن هم آينده به يک فکري بکۊنن. ۶. مجلس خأ وا ببۊن. ۷. اینگیلیس ٚ خطر ٚ پيش خأن اسلام' حمايت گۊدن. ۸. خائنؤن خأ مۊجازات ببۊن.&lt;ref&gt;[[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]]. ش۱۳. ۱۳، ۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;

جنگليئن زمين ٚ مسأله وأسي هيچ برنامه يا راه ٚ حللي ندأشتن.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; جنگليئن ايلات ٚ رهبرؤن ؤ زميندارؤن ٚ همرأ مؤدارا گۊدن. ۱۲۹۶ تاؤسؤن لشت ٚنشا مئن کي اۊن ٚ مالک امین الدوله بۊ، کشاورزؤن شۊرش کؤنن ؤ جنگليئن اي ماجرای ٚ مئن مؤتناقض رفتار کؤنن. قضيه اي بۊ که اي زمينؤن که ۴۲ پارچه آبادي بۊ، املاک ٚ خالصه بۊ، یعني شاه ٚ شي بۊ که ناصرالدين شا سال ۱۸۸۸ ميلادي (۱۲۶۷ شمسي) هأدأبۊ امین الدوله پئر'.&lt;ref&gt;سردار جنگل. ابراهیم فخرایي. ص۸۵.&lt;/ref&gt; هين وأسي جنگليئن ئبه آسؤن بۊ که اۊ پيلئگي زمين' تقسيم بکۊنن يا کشاورزؤن هندئه پيشترؤن ٚ مۊرسؤن خالصه زمين ٚ سر کار بکۊنن يعني شاه ٚ مالکيت ٚ جير نأ امين الدؤله زمين مالکيت ٚ جير. چۊن خلاف ٚ شرع نبۊ. ولي اي کار' نۊدن. کاري که تينس گيلان ٚ باخي کشاورزؤن ئبه سرمشق ببۊن ؤ ايران ٚ مئن حتی!&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۱.&lt;/ref&gt; سراخر ايتؤ بۊبؤ که امین الدوله که جنگليئن اين' اسير بيته بؤن، ايسکالی پۊل ٚ همرأ تعويض بۊبؤ ؤ اي ماجرا جنگليئن ٚ جاجيگه' کشاورزؤن ٚ مئن ضعيف بۊده.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۲.&lt;/ref&gt; ولي وختي رشت ٚ مئن بمأن بئسأن، هر گۊني برنج ٚ سر يک تۊمان ماليات دبستن ؤ ايتؤ ۳ هزار زميندار اعتراض ٚ وأسي بۊشؤن اينگيليس ٚ کؤنسۊلگري مئن تحصؤن بۊدن. &lt;ref&gt;Maclaren letter, November 24, 1917, FO 248/1168.&lt;/ref&gt; جنگليئن خۊشؤن ٚ مالياتؤن' باخي ٚ شهرؤن ٚ مئنم زۊرازۊري هأيتن. ولي اي ماليات هأيتنؤن هرگي يکته سياست' ختم نۊبؤ زمينؤن ٚ وأسي بلکي ويشتر اين ٚ وأسي بۊ که سياسي ؤ نظامي هزينه'ن جۊرأبۊن. 


جنگلی‌ئن، خوشؤن ِ جنگه اجنبی ارتش و ايرانی قزاقؤنی کی روسؤن ِ دس ِ جير باموته بوبؤ بون شوروع بئودن. ميرزا دوشمنؤن، [[روس]] و [[اينگيليس]] و [[قاجار]]ی ارتش بو.

[[جنگلی‌ئن]] ميرزا رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 [[گالشی سال]] (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلان مئن سلطنته لَغوْ بکونن و [[گیلانˇ شؤرایی جؤموری]]‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، [[ديا ما]] 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) [[جنگلی‌ئن]] [[ایرانˇ سروخˇ انقلابˇ کومیته|ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ]] تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن [[جوموری]] اعلام بئوده. ميرزا [[گيلانِ جوموری]] مئن سرکوميسر و جنگ ِ کوميسر بوبؤ.

==== دامۊن ٚ دگرستن (أنقلاب) ====
جنگليئن داميشک احمد شاه' اعتماد دأشتن ؤ اي جۊمجۊمه' (توهؤم) دأشتن کي شاه اتفاقات ٚ جي بيخأبره.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ولي سال ۱۲۹۷ تاؤسؤن وختي گه اينگيليسيئن ٚ همأ درگير بۊبؤن، خۊشؤن ٚ ايمان' (أگه نۊگؤيم سلطنت ٚ جي) شاه ٚ جي جدأن ؤ بناگۊدن '''شاه' ويتن''' ٚ گب' زئن کي [[فرانسه]] ؤ [[رۊسیه]] مئن مردۊم تينن يا حتی [[ايران|ایران]] ٚ مئن کي [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ پئري جد' ([[ناصرالدین شاه]]) گۊلله' جي بکۊشتن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲، ۱۲۹۷.&lt;/ref&gt;

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، جنگليئن خيال گۊدن رۊسؤن خۊشؤن ٚ نيرؤ بيرين بئنن ايران ٚ جي ولي ايتؤ نۊبؤ.  تا اينکه يکته قرارداد دبستن ۹ بند ٚ مئن کي اۊن ٚ مئن بمأ بۊ کي رۊسيه نيرۊ خأن دۊ ماه ٚ مئن، رۊسي افسرؤن ؤ جنگليئن ٚ نظارت ٚ جير، گيلان ٚ جي دوأرن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه، ش۲۳، ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt; هي تماسؤن باعث بۊبؤ کي کم-کمی میرزا تماس [[بلشویسم|بلشویکؤن]] ٚ همرأ ويشتر ببۊن.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۴.&lt;/ref&gt; [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] یکته مقاله مئن کي اين ٚ تيتر بۊ &quot;رۊسيه نيرؤن وگردنن خۊشؤن ٚ خؤنه&quot; (نیروهای روسیه به میهن خود بازمیگردند) بلشویکؤن' ايتؤ معرفي بۊده کي ايشؤن ٚ حزب فعال ؤ انسانگرا ايسسه. حزبي گه جنگليئن مننئن اين ٚ زۊرأگيتن ٚ جي خۊشال نبۊن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲۳. ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
==کودتا==
هنوز انقلابی دولت ِ کار به سامان نرسه بو کی اغتشاشات و بلوا، او انقلابیؤنی جه کی [[شوروی]] هوادار بؤن شوروع بوبؤ و بيلأخره میرزا مجبور بوبوسته جومعه روج، [[اسفندار ما]] اوّل، 1494 گالشی سال  (18 تیر ١٢٩٩)، دوتا نماينده و ايتا نامه اَ عبارت امره اوسه بئوده [[موسکؤ]]، [[لنين]] ره کی: «ايران ِ ملّت، حاضر نيه کی [[بلشؤویک|بلشؤويکؤن]] ِ برنامهٰ قبول لکونی» و بازون، قهر و اعتراض امره، [[رشت]] جی بوشؤ [[فومن]].

شنبه روج، اسفندار ما 23، 1494 گالشی سال، شوروی هوادارؤن، شوروی ارتشی فرمانده‌ئن همکاری امره، کودتا بکودن و ميرزا آدمؤنه دسگیر و  زندانی بکودن.

==آخرپسي==
[[Image:mirzasar.jpg|thumb|left|]]
ميرزا و اون ِ آدمؤن، گيلان ِ جوموری [[کومونيست]] طرف ِ امره درگير بؤن کی [[احمدشا]]، تهران ِ جی [[سردار سپه]] يا هو [[رضاخان]]ه اوسه بکوده جومهوری سرکوبی واسی.

سردارسپه نی، وختی گيلانه ديرين بومأ، اوّل جوهموری ارتشه کی کومونيستؤن ِ دس دبو شکست بدأ و اوشؤن در بوشؤن و بازون هچين بمانسه ميرزا و اون ِ آدمؤن.

رضاخان ميرزا جی بخاسته کی بايه تهران و خو گبؤنه مرکزی حوکومت امره راجه به استقلال و آزادی بزنه. امّا ميرزا قبول نکوده و قزاقؤن نی ميرزا آدمؤنه فوتورکسن و ميرزا يارؤن يا بموردن و يا تسليم ببؤن.

ميرزا نی خو آخرين رفئق امره کی [[گاؤک]] نام داشتی، بوشؤ [[تالش]] کوهؤن ِ طرف کی بتانی بشی [[خانم عظمت فولادلو]] ور کی هميشک ميرزا جی حمايت کود.

امّا ورف و سرما اندی سخت بو کی [[تير ما]] 27، 1495 گالشی سال، هر دو نفر يخ زنيدی و فوت کونيدی.

هه زمات ایتا [[کورد]] مرد کی [[کرم]] نام داشتی و خلخال جی شؤن دبو گیلان، ا دو نفره بچاسه، ورف ميان دینه و شناسه. با همه سعی و تلاشی که موشت و مال و [[سنجد]] خورانئن امره کونه، نتانست اشانه زنده بکونه و به سرعت آبادی طرف بوشؤ و مردوما خبرا کوده. مردوم باموئید او جيگا و دوتا جنازه‌یا ببرديد به آبادی. 

میرزا مردن خبر همه‌جيگا دپیچسته و [[موحمدخان‌سالار‌ شوجاع]]،  [[تالشِ اميرموقتدر]] ِ برارِ گوش کی ميرزا بدخا بو برسه. ا شخص بلافاصله چن‌تا توفنگ‌چی امره فوتورکه او خانقاهی کی ميرزا جنازه اويه نهأ بو و ولانشته کی اهالی ميرزا جنازهٰ دفن بکونيد و دستور بدأ ایتا جه اهالی طالش به‌نام [[رضا استکانی]]، میرزا بچاسته سره تنِ جی جودا بکونه. [[سالار شوجاع]] میرزا سره اوّل ببرده [[ماسال]] خو برارِ ورجه و بازون ببرده رشت، ارتشی فرمانده‌ئنه فدأ.میرزاسرا ببردیدی تهران تا رضاخان نیشان بدبد و اونی تنا رشت سولیمانداراب درون به خاک بسپاردیدی. جنگ دوم جهانی پس میرزا دوستداران اونی سرا تهران جه نبش بوکودید و به رشت باوردید و اونی تنه ورجا بنایید. میرزا قبر ابنقلاب ایسلامی پس بازسازی بوبوسته داره.

==ميرزا خانه==
* [[ميرزا خانه]]، رشت، [[اوستادسرا]] محلّه مئن هنده چاکوده بوبؤ و هسا ايتا موزه موسؤن استفاده بونه.
*[https://web.archive.org/web/20130524032134/http://mirza.info.ms/ جنگلِ انقلاب: عکس]

== ويشتر بۊخؤنين == 	
* [https://web.archive.org/web/20120829213449/http://bazchamran.ir/post/735 آلبوم تصاویر وعکسهای میرزا کوچک خان جنگلی (از نوجوانی تا شهادت)]
*[https://web.archive.org/web/20180921025621/http://v6rg.com/?p=11136 بر سر زن، فرزند و خانوادهٔ کوچک خان چه آمد؟] (دیلمان. ش۲)

==سربس==
{{جیرنویس}}

{{رشته سرشناسؤن}}

[[Category:تارئخ]]
[[Category:جنگل نهضت]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ تاريخ]]</text>
      <sha1>mcxzvjrhemuhc4yzp8hkn6j8jfopwha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155620</id>
      <parentid>155581</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42694" sha1="lyf2rykitkcg3zb68dgxmlst38vc1gz" xml:space="preserve">{{زيوشنامه جعبه
| نام= ميرزا کۊچي خان
|تصویر=Mirza Kochak Khan.jpg
|تاتايي تؤضيح= 
|أصلي نام= ىۊنس
|فعاليت ٚ زمينه= 
|مليت= [[ايران|ايراني]]
|بزارۊج= ۱۲۵۷
|بزاجيگا= [[گيلان]]، [[رشت]]، اۊستاسرا محله
|والدین= 
|بمردن ٚ رۊج= ۱۱ آذر ۱۳۰۰ (۴۳ سال)
|بمردن ٚ جيگا= تالش ٚ جؤرا
|زيوش ٚ جيگا=گيلان، رشت
|مختصات محل زندگی=
|مدفن= رشت ٚ سۊلىمان داراب
|باخي نامان=
|پیشه= ميللي‌گرا، مۊوارز
|کار گۊدن ٚ سالان= ۱۲۸۸-۱۳۰۰
|نقش برجسته=
|همسر= 
|زيوش ٚ شريکان=
|زاکان= 
|تأثير بنأ= 
|تأثير بيگيته‌= 
|وبجيگا=
|ايمضا= Mirza's-Signature.jpg
}}
'''ميرزا کوچي خان''' [[جنگلی‌ئن]] ٚ رابر ؤ يته جارکس ؤ انقلابي بۊ کي سقي ؤ عدالت ٚ واسی جار بۊگۊد. میرزا [[گیلانˇ شؤرایي جؤمۊري|گيلان ٚ جؤمۊري]]-أ چأگۊده.

أن ٚ نۊم '''يۊنس''' بۊ ؤ هین ٚ پئر ٚ نۊم '''ميرزا بزرگ''' بۊ کي میرزا عبدالوهاب مستوفي (رشتي پۊلدار ؤ شأر ٚ مالیاتي کارگۊزار) ورجه دفتري کارمند بۊ. ميرزا ۱۲۵۹-۱۲۶۰ ه.ش (۱۸۸۰-۱۸۸۱ ميلادي) [[رشت]] ٚ [[اوستادسرا|اۊستاسرا]] مئن دۊنيا بۊمأ ؤ خۊ زاکي مئن، رشت ٚ صالح‌آباد ٚ مئن، تا ۲۱ سالگي [[حاج حسن ٚ مدرسه]] مئن درس بخانده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۸۲ تا ۸۶&lt;/ref&gt;

امّا ايران ٚ مئن حوادثي تفاق دکته کي ميرزا زیویش راشي' عوضأکۊده ؤ اۊن ٚ عبا ؤ نعلين ٚ جا، دانستقۊ ؤ فشنگ' اۊساده ؤ خۊ راشي' ايتؤ دؤجين بۊکۊده کي استبداد ؤ استعمار ٚ امره مقابله بۊکۊنه. میرزا [[مشرۊطه|مشرۊطيت]] ٚ انقلاب ٚ مئن، انقلاب ٚ امرأ بۊ ؤ قزوین ٚ فتح ٚ مئن شرکت دأشتي.

==ميرزا شکل ؤ کردٚکار ؤ عقاید==
میرزا دۊ تا خاخؤر{{سربس خأنه.}} ؤ سۊ ته برار داشتي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کي پیله تر محمدعلی ؤ کۊچي دانه رحیم نام داشتي.{{سربس خأنه.}} ميرزا کاس ٚ چۊم بؤ ؤ قهوه‌یي مۊ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; قوي بؤنيه بۊ ؤ خۊش‌هيکل. هرگي خۊ نماز' ترک نۊکۊد ؤ دیل‌رحم بۊ. اهل ٚ سیگار ؤ تریاک ؤ مشرۊب نۊبۊ. یکي دۊ سال مردن ٚ پیش، چل ؤ یک ساله بۊ کي زن بگیفته.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

میرزا شاعري طبعم دأشت ؤ حتی یکته گیلکي دۊبیتي اینأجي بجا بۊمؤنسه دأنه:  &lt;blockquote&gt;گیسه گئسأكۊدي جالستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;رئسه-رئسه'كۊدی والستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;مي دیله اۊ میئن دبسته' بؤسته&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بمیرم تي دبس-وابستن ٚ ره&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵. ش ۱۳، ص ۷.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;یا فارسي جي:&lt;blockquote&gt;هوالحق&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;گوهر كجی در عالم بودی چو ابروانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;دیگر تو راستی را یكسر نما نهانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;با آه آتشینم، از آب دیده نبود&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;یا سوختی دو گیتی، یا غرق آبدانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بین در كمان كمین كرد دل را به تیر مژگان&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;ارجان بود هزارم، بادابدان نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;در زیر تیغ تیزش، شادم بَرَد سرم را&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;آزرم دارم آن دم، خونین شود بنانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;از دوری جمالش، تن را نگر چسان شد&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;چون كاه می‌كشاند، موری در آشیانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;می‌خواستم مثالش اندر دو دیده بندم&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;لیكن نجست نقشی، وهم من از میانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«گمنام» را نخستین، بُد نامی و نشانی&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;همچون تو نامور كرد، گم‌نامش و نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«این غزل كه در ایام تحصیل در مدرسه گفته شده بود به عنوان یادگاری تقدیم حضرت حاج شیخ گردید. جمعه ۲۷ جمادی‌ الثانی ۱۳۳۸ ـ میرزا كوچك»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== سیاسي کۊنۊشؤن ==
مألۊم نئه میرزا سیاسي کۊنۊشؤن چۊتؤ کؤره سرأگيته. ولي بعض ٚ ته گۊنن شاید اۊ زمت ببۊن کي مۊقتا تهران ساکن بۊ ؤ شاه خأس وام ٚ پۊل ٚ جي سفر بکۊنه فرنگ ؤ يپاره اعتراضات اۊن ٚ سر پيش بمأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; وختي وگرسه رشت، جوؤن ٚ طلبه'ن ٚ مئن تبليغ گۊد ؤ حقسأی بۊده طلبه'ن ٚ أنجۊمن' راتؤده.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; میرزا خلاف ٚ يپاره دئه [[مشرۊطه|مشرۊطه‌خازؤن]]، رادیکال بۊ ؤ گيا أولي أفراد ٚ جي بۊ مشرۊطه‌خازؤن ٚ مئن کي خۊش ٚ رفيقؤن' مؤسللح بۊده تا استبداد ٚ پيش بئسن. [[لشت ِ نشا|لشت ٚنشا]] [[دهقانؤني جۊمبش|دهقانؤن ٚ جۊمبش]] ٚ جي م دفاع بۊده؛ جۊمبشي گه خئلي راديکال بۊ ؤ باعث بۊبؤبۊ [[انجمن ملی رشت (مشرۊطه)|رشت ٚ أنجۊمن]]' دۊخاله بکۊنه: اۊشؤني گه جۊمبش ٚ جي دفاع گۊدن (انقلابئن) ؤ اۊشؤني گه گۊتن دهقانؤن خأ ايلٚلَم ارباب ٚ سهم' هأدئن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===اتحاد اسلام ٚ جرگه (هیأت اتحاد اسلام)===
میرزا [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] ٚ عالي شؤرای ٚ مئن ([[فارسي زوؤن|فارسي]] مئن: ''شورای عالی اتحاد اسلام'') عؤضو بۊ ؤ اؤره خۊش ٚ نؤم ٚ جي فعاليت گۊد ولي اتحاد اسلام ٚ مرکزي کؤميته مئن مؤستعار نؤم دأشت: فریدۊن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گيلانˇ وگرسنˇ پسي، [[فتح تئرؤن|تئرانˇ گيتن]]ˇ مئن، مشرۊطه-خا'نˇ همرأ بۊ امما محمدعلي شا وگرسنˇ پسي هندئه دخۊته زيندگئه سرأىته. چن سود گيلان ايسأبۊ ؤ بأزين بۊشؤ تئران ؤ تئرانˇ مئن، چار سالˇ پسي، سال ۱۲۹۲ هجري شمسي، ىک سال بۊمؤنسه تا أولي جهاني جنگ سرأگيره، بۊشؤ هىأت اتحادˇ اسلامˇ مئن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي هىأت، [[سىد جمال الدين اسدآبادي]] عقيده'نه پى گيت. اي هىأتˇ أصلي جيگه [[استانبۊل]] بۊ أمما [[ايران]]ˇ مئنأني خۊ آدمؤنه دأشت؛ ميرزا زمت تئرانˇ مئن [[سىدحسن مدرس]] ؤ [[سىدمحمدرضا مساوات]] ؤ [[سىدمحمد کمره‌اي]] ؤ [[سلىمان محسن اسکندري]] ؤ [[میرزاطاهر تنکابني]] اي هىأتˇ مئن ايسأبۊن. وختي ميرزا اي هىأتˇ مئن بۊشؤ، قرار بۊبؤ کي ايرانˇ شۊمالˇ مئن اي هىأت ئبه کۊنۊش بۊکۊنه ؤ هينˇ وأسي وگرسه [[گيلان]].

ىپاره مؤحققؤنˇ نظر اينه کي ۱۲۹۷ هجري شمسي، ۲۰ مؤردادˇ پسي، هىأت اتحاد اسلام ؤ اينگيليسˇ مئن ىکته قرارداد دبسته بۊبؤ ؤ هين وأسي ميرزا ؤ [[حاج احمد کسماىي]] هىأت أجي سيوا بۊبؤن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;
===مشرۊطه===
سال ۱۲۸۶ هجري شمسي مؤرداد ما، مشرۊطه فرمانه امضا گۊدنˇ ىک سالˇ پسي، ميرزا ۲۵ سالگي مئن، ىکته أنجؤمنˇ عؤضويتˇ فؤرمه پۊرأگۊده، [[انجؤمنˇ رؤحانيۊنˇ رشت]]ˇ نؤمي.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي زمت، ميرزا قۊشۊن جمأکأدبؤ ؤ اۊشؤنه نظامي مشق دأدبۊ ؤ ىک دفأ ني خۊ قۊشۊنˇ همرأ خأس بۊشۊن [[تئران]]، [[مشرۊطه|مشرۊطه-خازؤن]]ˇ پۊشتي به ولي را مئنه اينه خبر برسئه کي [[محمد علي شا|محمدعلي شا]] مجلسه تۊپ دبسته ؤ دئه ميرزا ىأجي کاري بر نأنه ؤ خۊ قۊشؤنˇ همرأ وگرسه [[رشت]].&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

مجلسˇ تۊپ دبستنˇ پسي، وختي کي ايرانه خفقان دىته، بۊشؤ [[تفليس]] ؤ اؤره أولي سۊسياليستؤنˇ وير ؤ عقيده همرأ آشنا بۊبؤ کي تزارˇ همرأ مؤبارزه کأدبۊن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

۱۲۹۷ ه.ش تیر ما، شاه ؤ رۊسؤن ٚ کۊدتا پسي، بۊرۊته [[قفقاز]] کي جؤن بدر ببره. تبعید ٚ زمت خۊش ٚ رفیق ٚ پۊل ٚ جي گۊذرؤن گۊد. اين ٚ رفیق که پۊلدار بۊ ؤ [[فرانسه]] درس بۊخؤنده بۊ، [[ميرزا حسين کسماىي|میرزا حسین خان کسمایي]] بۊ. وختي گه قرار بۊبؤ [[کۊچ ٚ استبداد (استبداد صغیر)|کۊچ ٚ استبداد]]' فگردؤنن ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي شاه]]' یکته مؤسللحانه جنگ ٚ جي ویگیرن، میرزا ني خۊش ٚ رفیقؤن ؤ قفقازي انقلابئن ٚ همأ وگرسه [[گيلان|گیلان]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۱۵۰ ته مۊجاهد ؤ مشرۊطه خاز ٚ همرأ بۊشؤن رشت ٚ مئن، [[تۊرکیه]] کؤنسۊلگري مئن پناه ببردن ؤ بیس رۊز کؤنسۊلگري مۊحاصره بۊ تا سراخره بۊتؤنسن مۊصالحه بکۊنن کي میرزا ؤ اين ٚ رفيقؤن بسلامت رها ببۊن.

میرزا بأزۊن [[سردار محیی]] ٚ مۊجاهدؤن ٚ جرگه مئن نؤم بنويشته. اۊشؤن، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ فرماندهيأجي خأستن بۊشۊن [[تئران]]. میرزا [[قزوین]]' گیتن ٚ مئن مۊشارکت دأشت ولي مألۊم نئه کي تا تئرانم بۊشؤبي چۊن سردار محیی همرأ اختلاف دأشت. ولي مشرۊطه خاز بۊمؤنسه ؤ بأزۊن وختي محمدعلي شا خأس خۊش ٚ تۊرکمني آدمؤن ٚ جي دۊمرته قؤدرت' پسأگيره، اۊن ٚ همرأ بجنگسه ؤ دس ؤ سینه' جي زیمین (مجروح) بۊبؤ. این' ببردن رۊسیه کؤنسۊلگري ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي]] شکي دئه شا نبۊ، این' پیشنهاد بدأ درمؤن ئبه بۊشۊن قفقاز. ايتؤ نظر هأنه کي فگرسه شاه خأس يک جۊري اينأجي خلاصأبي. گيا قرار بۊ باکۊ شؤن ٚ مئن [[کاسپي دريا|کاسپي دریا]]&lt;nowiki/&gt;ی ٚ مئن دمیره ولي کشتي فرمانده اینٚ جؤن' نجات بدأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

بأزين که وگرسه گیلان، بۊشؤ تئران. چۊن رۊسيه ونأشت کي میرزا بأ گیلان ٚ مئن، اين ٚ تئران ايسأن درازه بدأ ؤ چۊن مننيس کار بياجه، فقر ٚ جي زيندگي گۊد. حتی هۊتؤ کي خۊدش سالؤن ٚ سال بأزۊن نقل گۊد يک دفأ يکته لتسکه گدا بزئه مۊشت ٚ جي بکۊشته چۊن هرچي این' گۊت چيزي ندأنه گدا واندأی! بأزۊن ولي اۊ گدای ٚ خانواده رضايت بدأن کي میرزا جۊوؤزه.&lt;ref&gt;ابراهیم فخرایی. سردار جنگل. ص ۵۶.&lt;/ref&gt;

=== دامۊن ٚ جۊمبش ===
[[پرونده:mirza17.jpg|left|thumb]]
اوّلي جهاني جنگ ٚ زمات، وختي رۊسؤن دکالسن گيلان ٚ مئن ؤ اۊنه اشغال بکۊدن ؤ تهران ٚ حۊکۊمتأني هيچ کاري نۊکۊد، ميرزا خۊش ٚ همفکرؤن ؤ رفيقؤن ؤ اتحاد اسلام ٚ جرگه همرأ همفکريگۊدن ٚ پسي، تصميم بیته خۊش ٚ چریکي جنگ' گیلان ٚ جنگلؤن ٚ مئن سرأگيره. چۊن ايشؤن ٚ جيگا جنگل بۊ، ايشؤن' دخاندن [[جنگليان|جنگلي]].

میرزا خۊش ٚرفيق، میرزا علي خان دیوسالار ٚ همرأ بۊشؤن مازندران ٚ ور کي اؤره خۊشؤن ٚ عمليات' سرأگيرن ولي بأزۊن میرزا سیوا بۊبؤ بمأ لایجؤن دؤکتؤر حشمت ؤ حاج أحمد کسمایي همرأ ديدار بۊده تا اۊشؤن ٚ یاوري جي کار' گیلؤن ٚ مئن پيش ببره. سراخره اي کۊنۊشؤن باعث بۊبؤ میرزا بۊتؤنه ۱۴ قبضه تيۊفنگ ؤ أننی گۊلله جۊرأکۊنه تا بۊتؤنن ۱۲۹۳ مهر ما خۊشؤن ٚ کار' سرأگيرن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

جنگليئن خۊشؤن ٚ اسلحه چن جۊر تهيه گۊدن: الف. خۊشؤن ٚ چريکي فترکؤن ٚ مئن وختي گه رۊسؤن ' فترکسن. ب. عؤثمانيئن ٚ جي اسلحه هئن. ج. یکته دلیر ٚ زنأی ٚ جي اسلحه تهيه گۊدن کي اين ٚ نؤم بۊ [[بؤلۊر خانم]]. بؤلۊر خانم خۊش ٚ سربازؤن' دخؤته دأشت تا اینگیلیسئن' فترکن ؤ ايشؤن' اسلحه'ن' هأگيرن کي بؤلۊر خانم هأدئه جنگليئن'.&lt;ref&gt;مصاحبه با س. مهرنوش. دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵۹. ش۱۴. ص۲.&lt;/ref&gt; د. وختي گه رۊسيه مئن انقلاب بۊبؤ (۱۹۱۷ فوریه) رۊسي سربازؤن ٚ جي ايواشکي ؤ غير ٚقانۊني اسلحه هئن.

أوايل خۊشؤن ٚ هوادارؤن ٚ جي پۊل هأيتن ولي بأزۊن کم-کمی پيله زميندارؤن ئبه ماليات تعيين بۊدن.

۱۲۹۳ ه.ش پييز تا ۱۲۹۴ تابستؤن، گیلان ٚ والي که رۊسيه کؤنسۊل ٚ آدم بۊ، یکته فترک بدأ جنگليئن'. اي فترک ٚ أول مرتبه، عبدالرزاق خان شفتي رياست ٚ جي، جنگليئن ٚ جي بدجۊر شکست بۊخؤرده ؤ دومي مرتبه، سردار مقتدر ٚ فرماندهي جي هندئه جنگليئن' فترکسن کي فؤمن ؤ گسکر ٚ مئن دشکسن ؤ اي باعث بۊبؤ جنگليئن مردۊم ٚ مئن ويشتر نؤمي ببۊن ؤ يک عالم تيۊفنگ ؤ مؤهممات ؤ مال (حيوؤن) دککئه ايشؤن ٚ دس.

۱۲۹۴ (۱۹۱۵ مه ؤ اۊت)، يکته تازه نفس نيرۊ رۊسيه جي بمأ انزلي یکته پیله ضربتي نيرۊ چأگۊده بۊبؤ کي ۵۰۰ نفر (ايراني قزاق ؤ رۊسي سرباز) ؤ سنگين ٚ اسلحه دأشت. ايشؤنم يکته جنگ ٚ مئن دکتن يکته ۶۱ نفره جرگه (میرزا فرماندهي'جي) کمين ٚ مئن ؤ دشکسن ؤ خالي ۴۵ نفر قزاق جؤن بدر ببردن.

۱۲۹۴ آذر ما، رۊسؤن ايران ٚ دؤلت' فشار بأردن کي یک کاري بکۊنه ؤ خۊشؤنم گازأنبؤري فترکسن جنگليئنه. جنگليئن اي جنگ ٚ مئن تلفات بدأن ؤ رۊسؤنم ۶۰۰ نفر أسير هأدأن. جنگليئن دۊ ما بأزين فؤمنات ٚ مئن دۊمرته خۊشؤن' سازمان بدأن. رۊسيه کؤنسۊل حقسأی بۊده میرزا ترؤر بکۊنه ولي نۊتؤنسه.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt; رۊسؤن هرته خؤنه' کي گمؤن گۊدن جنگليئن ٚ همدس ايسسن آتش زئن. فقط رشت ٚ مئن ۱۶۰۰ ته خؤنه' بسۊجؤنئن.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8 and 22, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt;

==== جنگل ٚ دومي مرحله ====
[[رۊسیه]] مئن ٚ [[فوریه انقلاب (رۊسیه)|فوریه انقلاب]] باعث بۊبؤ ایران ٚ مردۊم ٚ ديل ٚ مئنم شؤق ؤ اۊميد دکئه. اي انقلاب ٚ پسي رۊسیه ارتش ٚ رفتار ایرانئن ٚ همرأ تؤفير بۊده ؤ جنگلئن ٚ شرايطم بئترأبؤ. ۱۹۱۷ ژۊأن (۱۲۹۶ ه.ش تیر ما) جنگلئن جرگه جرگه بمأن رشت ٚ مئن ؤ یک ما بعد (اۊت) اینگیلیس ٚ کؤنسۊل ايشؤن' دۊخؤنده «گیلان ٚ ارباب» ؤ گیلان ٚ والي ([[مفخرالدوله]]) هميشک جنگلئن ٚ همأ مشورت گۊد ؤ اۊشؤن' فرمؤن برد.&lt;ref&gt;Maclaren letter, August 20, 1917, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; دئه رۊسیه پيشتر ٚ مۊرسؤن ایران ئبه دۊشمن نبۊ ؤ هين وأسي [[آلمان|آلمانئن]] ٚ مۊقؤم ایران ٚ مئن ضعيف بۊبؤ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;AA, Akten Persian C3408, Bd. I, no. 21/1, May5-November 3, 1917&lt;/ref&gt; مـرزا کۊچي خؤن، [[کرنسکي]] دؤلت ٚ جي بخأسته کي خۊش ٚ أرتش' ایران ٚ جي بيرين ببره ؤ همه ته امتيازؤن' گه تزار ٚ زمت تحميل بۊبؤ بۊ ایران'، لغو بکۊنه تا اینم دئه رۊسؤن ٚ ارتش' ایران ٚ مئن فنترکه.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ولي خئلي زۊد معلۊم بۊبؤ کي کرنسکي دؤلت قرار نئه اۊ امتيازؤن' فيچينه يا خۊش ٚ ارتش' ایران ٚ جي بيرين ببره. 

اي مرحله مئن جنگلئن ٚ اؤميد ؤ تنامان (سازمان) ويشتر ؤ قويتر بۊبؤبۊ. ايشؤن ٚ سیاسي چاگۊدار [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ ؤ یکته نیمه رسمي دؤلت دأشتن که این ٚ أصل ٚ قسمت اين ٚ نظامي سازمان بۊ ؤ يکته نشريه ني دأشتن کي [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]] نؤم دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۹۳&lt;/ref&gt; یعني دئه أولي مرحله مۊرسؤن نبۊ که رهبري یک نفر ٚ دس دبۊن ؤ اي دفأره جۊمبش رسما يک جرگه ريش سيفيدؤن ٚ دس ٚ جیر جمعي فرمؤندهي بنأبۊ کي اي جرگه [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ. [[فرانسه]] کؤنسۊل اي جرگه' '''سنا''' دۊخؤند. [[ابراهیم فخرایي]] (میرزا مؤنشي) سنا مئن ٚ ۲۷ نفر ٚ نؤم' ليست کؤنه. شیراز ٚ مئن ٚ [[آلمان]] ٚ کؤنسۊل ۱۹۱۸ ژۊأن (۱۲۹۷ تیر) نیویسنه کي [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام ٚ کؤمیته]] ۸ تا ۱۰ نفرن کي کۊجي خؤن ٚ همرأ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]]' رهبري کؤنن. کؤميته اصلي آدمؤن' ايتؤ گۊنه: [[حاج احمد کسمایي]]، مالي کارکیا، کي [[کسما]] نیشت، [[احسان الله خان دۊستدار|احسان]] کي [[رشت]] ٚ مئن ايشؤن ٚ نماينده بۊ ؤ دايم تلفؤني میرزا همرأ درتماس بۊ؛&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۱۰۲.&lt;/ref&gt; البته [[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان]] خۊش ٚ خاطرات ٚ مئن بنويشته دأنه کي اين ٚ مقر [[أنزلي]] بۊ؛ [[ميرزا کۊچي خان|کۊجي خؤن]] ؤ اين ٚ برأرزه داودزاده کي [[فؤمن]] ايسأبۊن.&lt;ref&gt;AA, Abt. A., Akt. Deutschland, Bd. 3 no. 135/21, June 1918. Ehsan lists another group of people (ibid., p. 659).&lt;/ref&gt;

وختي حلئه گیلان ٚ مئن اي انجۊمن قؤدرت ندأشت، اين ٚ مرکزي کؤميته أعضا ايشؤن بؤن: [[ميرزا کۊچي خان|میرزا کۊجي خؤن]]، [[حاج احمد کسمایي]]، [[سید آقایي]]، [[ابراهیم حشمت|دؤکتؤر حشمت]]، [[شیخ علي علم الهدا]]. ولي سید آقایي هۊ اول سال جۊمبش' رها بۊده. دؤکتؤر حشمت [[لاجؤن|لایجؤن]] ٚ مئن خۊدش' تسکأگۊده، شیخ علي م ويشتري سفر شۊ. هين وأسي عملا میرزا ؤ حاج احمد مرکزي کؤميته' پيش بردن. میرزا نظامي کارکيا ؤ حاج احمد مالي کارکيا.

[[رۊسيه انقلاب]] ٚ پسي، وختي [[گيلان|گیلان]] ٚ مئن [[رۊسیه|رۊسيه]] سربازؤن ٚ اجرایي کؤمیته'ن ؤ انقلابي جنگ ٚ کؤمیته'ن بناگۊدن چینأگیتن ؤ [[جنگلئن|جنگليئن]] ٚ همأ تماس گیتن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ؤ جنگليئن ٚ زۊرم ويشترأبؤ ؤ یکته تازه مرکزي کؤميته چأگۊدن ؤ یپاره پيله آخۊندؤن' دعوت بۊدن که بأن اي کؤميته مئن. [[سید عبدالوهاب (صالح)]] ؤ [[میر منصور (هدا)]] ؤ [[حاجي سید محمد (روحانی)]] ؤ [[شیخ علي (علم الهدا)]] مۊرسؤن کي سومي ؤ چارؤمي پيله زميندار بؤن. اي آخۊندؤن کمتر پيش أمأ کي جۊمبش ٚ مقر بئسن ؤ ويشتر اعتبار ٚ وأسي دؤجين بۊبؤبۊن. خالي عبدالوهاب صالح بۊ که سازمان ٚ سر کؤنتؤرؤل دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۲ و ۱۰۳.&lt;/ref&gt;

۱۹۱۶ تاؤسؤن، میرزا چن دفأ سفر بۊده [[سؤلئیمان داراب|سؤلیمانداراب]]، سپهدار ٚ ملک تا اؤره دهقانؤن' بأره جۊمبش ٚ مئن.&lt;ref&gt;Maclaren report, August 22, 1916, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; ۱۹۱۶ نؤوامبر ۲۷ (۱۲۹۵ آذر ما ۲۶) يک جرگه کۊردؤن کي گيلان نيشتن خۊشؤن ٚ نيرۊ همأ بمأن جنگلئن ٚ همرأ ؤ سپهدار ٚ بيس ٚ چار ته ديهات ! کئخۊدا'ن ٚ جي بخأستن کي هرته ۱۰۰۰ تۊمؤن کۊمک بکۊنه.&lt;ref&gt;Maclaren report, January 17, 1917, ibid.&lt;/ref&gt; جنگلئن سۊ ته نماینده سرأدأن [[قزوین]]. ايشؤن ٚ مأمۊرؤن بۊشؤن تا [[شاهرۊد]] ؤ [[سمنان]] ؤ بۊستان ؤ [[دامغان]] کي جنگل ٚ پيام' برسؤنن.&lt;ref&gt;Meshhed telegram, No. 76, May 13, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; گۊيا جنگلئن [[گؤنبد ٚقابۊس]]' شبيخۊن بزئه بۊن.&lt;ref&gt;Telegram, no. 294, May 28, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; حتی یپاره زمیندارؤن بمأن ایشؤن ٚ طرف، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ مۊرسؤن.

اي زمت کي اتحاد اسلام قؤدرت دأشت، اي کؤميته يپاره آدمؤن (حاجي آقا رضا ؤ میر منصۊر ؤ سید محمود) رۊسيه يا اينگيليس ؤ گاگلف هر دۊته همرأ همکاري گۊدن ؤ حتی گاگلف ايشؤن ٚ همکاري پيشنهاد رد بنأبۊ!&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۴.&lt;/ref&gt; اي دؤره اتحاد اسلام ايتؤ تناگيته بۊ کي يکته شؤرای ٚ عالي دأشت کي بيس نفر بؤن باني يکته مرکزي کؤميته. اۊ بيس نفر ٚ جي هف نفر مرکزي کؤميته مئن ني ايسأبۊن کي مخفي بؤن. میرزا کۊجي خؤن ؤ حاج احمد کسمایي هر دۊ ته مئن ايسأبۊن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ولي واقعيت اينه کي کمتر سندي هننأ کي بۊگؤ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]] ٚ مئن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] اصل ٚ زۊر' دأشت. بئترين حالت' أگه بگيريم، اتحاد ٚ اسلام یکته مشورتي نهاد بۊ کي میرزا کۊجي خؤن ئبه سیاسي اعتبار جۊرأگۊد ؤ اۊن ٚ سياسي جاجيگه' واشؤند.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۵.&lt;/ref&gt;

گيلان ٚ ایالت ٚ کارکیاگري هرچي ويشتر دکته جنگليئن ٚ دس، ايشؤنم واداشته بۊبؤن هندئه خۊشؤن ٚ چاگۊدار ؤ تنامان' دگردؤنن تازه نيازؤن ئبه. جنگليئن ٚ دؤلت، چار ته وزراتخؤنه دأشت: دادگؤستري ؤ ماليه ؤ پؤليس ؤ جنگ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; دادگؤستري ؤ پؤليس رشت ؤ أنزلي ؤ لایجؤن ؤ تۊنکابۊن ؤ چن جای ٚ ديگه خاله (شعبه) دأشت. دادگؤستري وزارت، پؤليس مخفي م اداره گۊد. 

خۊشؤن ٚ نظامي تشکيلاتم تازه واگۊدن ؤ ایراني ؤ آلمؤني ؤ اؤتريشي ؤ تۊرک ٚ آمۊجگرؤن ٚ همرأ دۊته نظامي مدرسه وابۊدن. يکته' ايراني افسرؤن (کي ايران ٚ ژاندارمري جي پناه بأرده بؤن جنگل) [[کسما]] مئن اداره گۊدن ؤ اؤکته' اؤتريشي-آلمؤني افسرؤن، [[گوراب زرمیخ|گۊراب زرمئخ]] ٚ مئن اداره گۊدن.&lt;ref&gt;میرزا اسماعیل جنگلی. قیام جنگل، یادداشت های میرزا اسماعیل جنگلی. ص۷۲. ش۲.&lt;/ref&gt; اي افسرؤن اۊشؤني گه ايشؤن ٚ نؤم رؤشنه ايشؤن بؤن: سروان علي اکبر خان سیاهپوش (گۊراب زرمئخ ٚ مئن ٚ رئيس عمليات، کي ۱۳۴۰ سرلشکري درجه همأ بمرده)، نصرالله خان آزاد راد (گۊراب زرمئخ ٚ نظامي مدرسه مؤدير)، علي اکبر خان آب زرشکي، سروان شاپور خان مختاري (کي ۱۳۴۴ سرلشکري همرأ بمرده)، سرگرد محمود خان (نظامي تنامان ٚ مئن رئيس ٚ دسيار بۊ ؤ گۊراب زرمئخ ٚ مئن میرزا نظارت ٚ جير کار گۊد)، سروان داوود خان (ژاندارمري افسر کي سؤئديئن ٚ دس آمۊزش بدئه بۊ.&lt;ref&gt;ک. شاهرخی. آزادهٔ گمنام. ص۴۱.&lt;/ref&gt; غير ٚ ايرانيئنم اۊ افسرؤني بؤن گه رۊسيه اسيرؤن ٚ اؤردۊگاه ٚ جي فرار بۊده بؤن میرزا کۊجي خؤن ٚ ورجه بئسأبۊن: ستوان يکؤم یملکس، ستوان بریندز، کورتیز مایر [[اؤتریش|اؤتريش]] ٚ جي، عبدالله بگ ؤ مصطفی بگ عؤثماني تۊرکيه جي، ماژور ویلهلم فؤن پاخن، ستوان يکؤم ودیگ، ستوان فهنریش استریش.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۵۸۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sommer to AA, August 12, 1917, AA, Abt. A, Akt. Persian no. 21/1, Bd.1; and Wustrow to AA, September 22, 1918, Akt. Persian, no. 21, Bd. 22; report by the Riga-German Dr. Klau, dated July 8, 1918, AA, Abt. A, Akt. Persian, no. 12, Bd. 8.&lt;/ref&gt;

[[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ارمنيئن ٚ همرأ مۊخالف نبۊ ولي اجازه'م ندأ کي اۊشؤن خۊشؤن ٚ تنامان' گيلان ٚ مئن چأکۊنن. هيتؤرم اجازه ندأن ايراني [[سۊسياليسم|سۊسياليستؤن]] خۊشؤن ٚ کۊنۊش' آشکار بکۊنن.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۹.&lt;/ref&gt; اي انجۊمن حتی حزب دموکرات ایران ٚ اصلاحي ؤ دؤمؤکراسي خا برنامه'ن ٚ همرأم مۊخالفت بۊده ؤ اي حزب ٚ کۊنۊشؤنم گيلان ٚ مئن ممنۊع بۊبؤ. اي دؤره مئنم هندئه جنگليئن نۊتؤنسن يکته جمعي رهبري چأکۊنن ؤ هندئه تمؤم ٚ اختلافات، میرزا کاريزماتيک جاجيگه پيش حل ؤ فصل بنأبۊ. 

===== جنگلئن ٚ برنامه ؤ تنامان (سازمان) =====
جنگلئن ٚ برنامه ايشؤن ٚ چاگۊدار ٚ مۊرسؤن، بسته به ايشؤن ٚ رهبر بۊ. [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] يکته مقاله مئن (''آنچه جنگلیان می خواهند'') بنويشته کي: ۱. ایران، ایرانئن ٚ شئه. ۲. خارجي سؤلطه خأن تمنأبۊن. ۳. اصلاحات خأن بي خارجئن ٚ دخالت پيش بۊشۊن. ۴. ایران ٚ باستاني تاج ؤ تخت خأن [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ شي ببۊن کي آزادي حامي ايسسه ؤ اين ٚ اقتدار ٚ کیاسر (قلمرؤ) خأن ایران ٚ بۊگذشته امپراتۊري مۊرسؤن ببۊن. ۵. دؤلت ٚ کابينه (مشرۊطه خاز ؤ آزادي خازؤن ٚ رهبري جي) هم خأ قديمئن ٚ ضررؤن' جۊبران بکۊنن هم آينده به يک فکري بکۊنن. ۶. مجلس خأ وا ببۊن. ۷. اینگیلیس ٚ خطر ٚ پيش خأن اسلام' حمايت گۊدن. ۸. خائنؤن خأ مۊجازات ببۊن.&lt;ref&gt;[[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]]. ش۱۳. ۱۳، ۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;

جنگليئن زمين ٚ مسأله وأسي هيچ برنامه يا راه ٚ حللي ندأشتن.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; جنگليئن ايلات ٚ رهبرؤن ؤ زميندارؤن ٚ همرأ مؤدارا گۊدن. ۱۲۹۶ تاؤسؤن لشت ٚنشا مئن کي اۊن ٚ مالک امین الدوله بۊ، کشاورزؤن شۊرش کؤنن ؤ جنگليئن اي ماجرای ٚ مئن مؤتناقض رفتار کؤنن. قضيه اي بۊ که اي زمينؤن که ۴۲ پارچه آبادي بۊ، املاک ٚ خالصه بۊ، یعني شاه ٚ شي بۊ که ناصرالدين شا سال ۱۸۸۸ ميلادي (۱۲۶۷ شمسي) هأدأبۊ امین الدوله پئر'.&lt;ref&gt;سردار جنگل. ابراهیم فخرایي. ص۸۵.&lt;/ref&gt; هين وأسي جنگليئن ئبه آسؤن بۊ که اۊ پيلئگي زمين' تقسيم بکۊنن يا کشاورزؤن هندئه پيشترؤن ٚ مۊرسؤن خالصه زمين ٚ سر کار بکۊنن يعني شاه ٚ مالکيت ٚ جير نأ امين الدؤله زمين مالکيت ٚ جير. چۊن خلاف ٚ شرع نبۊ. ولي اي کار' نۊدن. کاري که تينس گيلان ٚ باخي کشاورزؤن ئبه سرمشق ببۊن ؤ ايران ٚ مئن حتی!&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۱.&lt;/ref&gt; سراخر ايتؤ بۊبؤ که امین الدوله که جنگليئن اين' اسير بيته بؤن، ايسکالی پۊل ٚ همرأ تعويض بۊبؤ ؤ اي ماجرا جنگليئن ٚ جاجيگه' کشاورزؤن ٚ مئن ضعيف بۊده.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۲.&lt;/ref&gt; ولي وختي رشت ٚ مئن بمأن بئسأن، هر گۊني برنج ٚ سر يک تۊمان ماليات دبستن ؤ ايتؤ ۳ هزار زميندار اعتراض ٚ وأسي بۊشؤن اينگيليس ٚ کؤنسۊلگري مئن تحصؤن بۊدن. &lt;ref&gt;Maclaren letter, November 24, 1917, FO 248/1168.&lt;/ref&gt; جنگليئن خۊشؤن ٚ مالياتؤن' باخي ٚ شهرؤن ٚ مئنم زۊرازۊري هأيتن. ولي اي ماليات هأيتنؤن هرگي يکته سياست' ختم نۊبؤ زمينؤن ٚ وأسي بلکي ويشتر اين ٚ وأسي بۊ که سياسي ؤ نظامي هزينه'ن جۊرأبۊن. 


جنگلی‌ئن، خوشؤن ِ جنگه اجنبی ارتش و ايرانی قزاقؤنی کی روسؤن ِ دس ِ جير باموته بوبؤ بون شوروع بئودن. ميرزا دوشمنؤن، [[روس]] و [[اينگيليس]] و [[قاجار]]ی ارتش بو.

[[جنگلی‌ئن]] ميرزا رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 [[گالشی سال]] (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلان مئن سلطنته لَغوْ بکونن و [[گیلانˇ شؤرایی جؤموری]]‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، [[ديا ما]] 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) [[جنگلی‌ئن]] [[ایرانˇ سروخˇ انقلابˇ کومیته|ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ]] تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن [[جوموری]] اعلام بئوده. ميرزا [[گيلانِ جوموری]] مئن سرکوميسر و جنگ ِ کوميسر بوبؤ.

==== دامۊن ٚ دگرستن (أنقلاب) ====
جنگليئن داميشک احمد شاه' اعتماد دأشتن ؤ اي جۊمجۊمه' (توهؤم) دأشتن کي شاه اتفاقات ٚ جي بيخأبره.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ولي سال ۱۲۹۷ تاؤسؤن وختي گه اينگيليسيئن ٚ همأ درگير بۊبؤن، خۊشؤن ٚ ايمان' (أگه نۊگؤيم سلطنت ٚ جي) شاه ٚ جي جدأن ؤ بناگۊدن '''شاه' ويتن''' ٚ گب' زئن کي [[فرانسه]] ؤ [[رۊسیه]] مئن مردۊم تينن يا حتی [[ايران|ایران]] ٚ مئن کي [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ پئري جد' ([[ناصرالدین شاه]]) گۊلله' جي بکۊشتن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲، ۱۲۹۷.&lt;/ref&gt;

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، جنگليئن خيال گۊدن رۊسؤن خۊشؤن ٚ نيرؤ بيرين بئنن ايران ٚ جي ولي ايتؤ نۊبؤ.  تا اينکه يکته قرارداد دبستن ۹ بند ٚ مئن کي اۊن ٚ مئن بمأ بۊ کي رۊسيه نيرۊ خأن دۊ ماه ٚ مئن، رۊسي افسرؤن ؤ جنگليئن ٚ نظارت ٚ جير، گيلان ٚ جي دوأرن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه، ش۲۳، ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt; هي تماسؤن باعث بۊبؤ کي کم-کمی میرزا تماس [[بلشویسم|بلشویکؤن]] ٚ همرأ ويشتر ببۊن.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۴.&lt;/ref&gt; [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] یکته مقاله مئن کي اين ٚ تيتر بۊ &quot;رۊسيه نيرؤن وگردنن خۊشؤن ٚ خؤنه&quot; (نیروهای روسیه به میهن خود بازمیگردند) بلشویکؤن' ايتؤ معرفي بۊده کي ايشؤن ٚ حزب فعال ؤ انسانگرا ايسسه. حزبي گه جنگليئن مننئن اين ٚ زۊرأگيتن ٚ جي خۊشال نبۊن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲۳. ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
==کودتا==
هنوز انقلابی دولت ِ کار به سامان نرسه بو کی اغتشاشات و بلوا، او انقلابیؤنی جه کی [[شوروی]] هوادار بؤن شوروع بوبؤ و بيلأخره میرزا مجبور بوبوسته جومعه روج، [[اسفندار ما]] اوّل، 1494 گالشی سال  (18 تیر ١٢٩٩)، دوتا نماينده و ايتا نامه اَ عبارت امره اوسه بئوده [[موسکؤ]]، [[لنين]] ره کی: «ايران ِ ملّت، حاضر نيه کی [[بلشؤویک|بلشؤويکؤن]] ِ برنامهٰ قبول لکونی» و بازون، قهر و اعتراض امره، [[رشت]] جی بوشؤ [[فومن]].

شنبه روج، اسفندار ما 23، 1494 گالشی سال، شوروی هوادارؤن، شوروی ارتشی فرمانده‌ئن همکاری امره، کودتا بکودن و ميرزا آدمؤنه دسگیر و  زندانی بکودن.

==آخرپسي==
[[Image:mirzasar.jpg|thumb|left|]]
ميرزا و اون ِ آدمؤن، گيلان ِ جوموری [[کومونيست]] طرف ِ امره درگير بؤن کی [[احمدشا]]، تهران ِ جی [[سردار سپه]] يا هو [[رضاخان]]ه اوسه بکوده جومهوری سرکوبی واسی.

سردارسپه نی، وختی گيلانه ديرين بومأ، اوّل جوهموری ارتشه کی کومونيستؤن ِ دس دبو شکست بدأ و اوشؤن در بوشؤن و بازون هچين بمانسه ميرزا و اون ِ آدمؤن.

رضاخان ميرزا جی بخاسته کی بايه تهران و خو گبؤنه مرکزی حوکومت امره راجه به استقلال و آزادی بزنه. امّا ميرزا قبول نکوده و قزاقؤن نی ميرزا آدمؤنه فوتورکسن و ميرزا يارؤن يا بموردن و يا تسليم ببؤن.

ميرزا نی خو آخرين رفئق امره کی [[گاؤک]] نام داشتی، بوشؤ [[تالش]] کوهؤن ِ طرف کی بتانی بشی [[خانم عظمت فولادلو]] ور کی هميشک ميرزا جی حمايت کود.

امّا ورف و سرما اندی سخت بو کی [[تير ما]] 27، 1495 گالشی سال، هر دو نفر يخ زنيدی و فوت کونيدی.

هه زمات ایتا [[کورد]] مرد کی [[کرم]] نام داشتی و خلخال جی شؤن دبو گیلان، ا دو نفره بچاسه، ورف ميان دینه و شناسه. با همه سعی و تلاشی که موشت و مال و [[سنجد]] خورانئن امره کونه، نتانست اشانه زنده بکونه و به سرعت آبادی طرف بوشؤ و مردوما خبرا کوده. مردوم باموئید او جيگا و دوتا جنازه‌یا ببرديد به آبادی. 

میرزا مردن خبر همه‌جيگا دپیچسته و [[موحمدخان‌سالار‌ شوجاع]]،  [[تالشِ اميرموقتدر]] ِ برارِ گوش کی ميرزا بدخا بو برسه. ا شخص بلافاصله چن‌تا توفنگ‌چی امره فوتورکه او خانقاهی کی ميرزا جنازه اويه نهأ بو و ولانشته کی اهالی ميرزا جنازهٰ دفن بکونيد و دستور بدأ ایتا جه اهالی طالش به‌نام [[رضا استکانی]]، میرزا بچاسته سره تنِ جی جودا بکونه. [[سالار شوجاع]] میرزا سره اوّل ببرده [[ماسال]] خو برارِ ورجه و بازون ببرده رشت، ارتشی فرمانده‌ئنه فدأ.میرزاسرا ببردیدی تهران تا رضاخان نیشان بدبد و اونی تنا رشت سولیمانداراب درون به خاک بسپاردیدی. جنگ دوم جهانی پس میرزا دوستداران اونی سرا تهران جه نبش بوکودید و به رشت باوردید و اونی تنه ورجا بنایید. میرزا قبر ابنقلاب ایسلامی پس بازسازی بوبوسته داره.

==ميرزا خانه==
* [[ميرزا خانه]]، رشت، [[اوستادسرا]] محلّه مئن هنده چاکوده بوبؤ و هسا ايتا موزه موسؤن استفاده بونه.
*[https://web.archive.org/web/20130524032134/http://mirza.info.ms/ جنگلِ انقلاب: عکس]

== ويشتر بۊخؤنين == 	
* [https://web.archive.org/web/20120829213449/http://bazchamran.ir/post/735 آلبوم تصاویر وعکسهای میرزا کوچک خان جنگلی (از نوجوانی تا شهادت)]
*[https://web.archive.org/web/20180921025621/http://v6rg.com/?p=11136 بر سر زن، فرزند و خانوادهٔ کوچک خان چه آمد؟] (دیلمان. ش۲)

==سربس==
{{جیرنویس}}

{{رشته سرشناسؤن}}

[[Category:تارئخ]]
[[Category:جنگل نهضت]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ تاريخ]]</text>
      <sha1>lyf2rykitkcg3zb68dgxmlst38vc1gz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155665</id>
      <parentid>155620</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42742" sha1="mcxzvjrhemuhc4yzp8hkn6j8jfopwha" xml:space="preserve">{{زيوشنامه جعبه
| نام= ميرزا کۊچي خان
|تصویر=Mirza Kochak Khan.jpg
|تاتايي تؤضيح= 
|أصلي نام= ىۊنس
|فعاليت ٚ زمينه= 
|مليت= [[ايران|ايراني]]
|بزارۊج= ۱۲۵۷
|بزاجيگا= [[گيلان]]، [[رشت]]، اۊستاسرا محله
|والدین= 
|بمردن ٚ رۊج= ۱۱ آذر ۱۳۰۰ (۴۳ سال)
|بمردن ٚ جيگا= تالش ٚ جؤرا
|زيوش ٚ جيگا=گيلان، رشت
|مختصات محل زندگی=
|مدفن= رشت ٚ سۊلىمان داراب
|باخي نامان=
|پیشه= ميللي‌گرا، مۊوارز
|کار گۊدن ٚ سالان= ۱۲۸۸-۱۳۰۰
|نقش برجسته=
|همسر= 
|زيوش ٚ شريکان=
|زاکان= 
|تأثير بنأ= 
|تأثير بيگيته‌= 
|وبجيگا=
|ايمضا= Mirza's-Signature.jpg
}}
'''ميرزا کوچي خان ایتا ایرانی بو گ دامونیان/''' [[جنگلی‌ئن]] ٚ رابر ؤ يته جارکس ؤ انقلابي بۊ کي سقي ؤ عدالت ٚ واسی جار بۊگۊد. میرزا [[گیلانˇ شؤرایي جؤمۊري|گيلان ٚ جؤمۊري]]-أ چأگۊده.

أن ٚ نۊم '''يۊنس''' بۊ ؤ هین ٚ پئر ٚ نۊم '''ميرزا بزرگ''' بۊ کي میرزا عبدالوهاب مستوفي (رشتي پۊلدار ؤ شأر ٚ مالیاتي کارگۊزار) ورجه دفتري کارمند بۊ. ميرزا ۱۲۵۹-۱۲۶۰ ه.ش (۱۸۸۰-۱۸۸۱ ميلادي) [[رشت]] ٚ [[اوستادسرا|اۊستاسرا]] مئن دۊنيا بۊمأ ؤ خۊ زاکي مئن، رشت ٚ صالح‌آباد ٚ مئن، تا ۲۱ سالگي [[حاج حسن ٚ مدرسه]] مئن درس بخانده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۸۲ تا ۸۶&lt;/ref&gt;

امّا ايران ٚ مئن حوادثي تفاق دکته کي ميرزا زیویش راشي' عوضأکۊده ؤ اۊن ٚ عبا ؤ نعلين ٚ جا، دانستقۊ ؤ فشنگ' اۊساده ؤ خۊ راشي' ايتؤ دؤجين بۊکۊده کي استبداد ؤ استعمار ٚ امره مقابله بۊکۊنه. میرزا [[مشرۊطه|مشرۊطيت]] ٚ انقلاب ٚ مئن، انقلاب ٚ امرأ بۊ ؤ قزوین ٚ فتح ٚ مئن شرکت دأشتي.

==ميرزا شکل ؤ کردٚکار ؤ عقاید==
میرزا دۊ تا خاخؤر{{سربس خأنه.}} ؤ سۊ ته برار داشتي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کي پیله تر محمدعلی ؤ کۊچي دانه رحیم نام داشتي.{{سربس خأنه.}} ميرزا کاس ٚ چۊم بؤ ؤ قهوه‌یي مۊ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; قوي بؤنيه بۊ ؤ خۊش‌هيکل. هرگي خۊ نماز' ترک نۊکۊد ؤ دیل‌رحم بۊ. اهل ٚ سیگار ؤ تریاک ؤ مشرۊب نۊبۊ. یکي دۊ سال مردن ٚ پیش، چل ؤ یک ساله بۊ کي زن بگیفته.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

میرزا شاعري طبعم دأشت ؤ حتی یکته گیلکي دۊبیتي اینأجي بجا بۊمؤنسه دأنه:  &lt;blockquote&gt;گیسه گئسأكۊدي جالستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;رئسه-رئسه'كۊدی والستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;مي دیله اۊ میئن دبسته' بؤسته&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بمیرم تي دبس-وابستن ٚ ره&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵. ش ۱۳، ص ۷.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;یا فارسي جي:&lt;blockquote&gt;هوالحق&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;گوهر كجی در عالم بودی چو ابروانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;دیگر تو راستی را یكسر نما نهانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;با آه آتشینم، از آب دیده نبود&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;یا سوختی دو گیتی، یا غرق آبدانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بین در كمان كمین كرد دل را به تیر مژگان&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;ارجان بود هزارم، بادابدان نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;در زیر تیغ تیزش، شادم بَرَد سرم را&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;آزرم دارم آن دم، خونین شود بنانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;از دوری جمالش، تن را نگر چسان شد&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;چون كاه می‌كشاند، موری در آشیانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;می‌خواستم مثالش اندر دو دیده بندم&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;لیكن نجست نقشی، وهم من از میانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«گمنام» را نخستین، بُد نامی و نشانی&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;همچون تو نامور كرد، گم‌نامش و نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«این غزل كه در ایام تحصیل در مدرسه گفته شده بود به عنوان یادگاری تقدیم حضرت حاج شیخ گردید. جمعه ۲۷ جمادی‌ الثانی ۱۳۳۸ ـ میرزا كوچك»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== سیاسي کۊنۊشؤن ==
مألۊم نئه میرزا سیاسي کۊنۊشؤن چۊتؤ کؤره سرأگيته. ولي بعض ٚ ته گۊنن شاید اۊ زمت ببۊن کي مۊقتا تهران ساکن بۊ ؤ شاه خأس وام ٚ پۊل ٚ جي سفر بکۊنه فرنگ ؤ يپاره اعتراضات اۊن ٚ سر پيش بمأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; وختي وگرسه رشت، جوؤن ٚ طلبه'ن ٚ مئن تبليغ گۊد ؤ حقسأی بۊده طلبه'ن ٚ أنجۊمن' راتؤده.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; میرزا خلاف ٚ يپاره دئه [[مشرۊطه|مشرۊطه‌خازؤن]]، رادیکال بۊ ؤ گيا أولي أفراد ٚ جي بۊ مشرۊطه‌خازؤن ٚ مئن کي خۊش ٚ رفيقؤن' مؤسللح بۊده تا استبداد ٚ پيش بئسن. [[لشت ِ نشا|لشت ٚنشا]] [[دهقانؤني جۊمبش|دهقانؤن ٚ جۊمبش]] ٚ جي م دفاع بۊده؛ جۊمبشي گه خئلي راديکال بۊ ؤ باعث بۊبؤبۊ [[انجمن ملی رشت (مشرۊطه)|رشت ٚ أنجۊمن]]' دۊخاله بکۊنه: اۊشؤني گه جۊمبش ٚ جي دفاع گۊدن (انقلابئن) ؤ اۊشؤني گه گۊتن دهقانؤن خأ ايلٚلَم ارباب ٚ سهم' هأدئن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===اتحاد اسلام ٚ جرگه (هیأت اتحاد اسلام)===
میرزا [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] ٚ عالي شؤرای ٚ مئن ([[فارسي زوؤن|فارسي]] مئن: ''شورای عالی اتحاد اسلام'') عؤضو بۊ ؤ اؤره خۊش ٚ نؤم ٚ جي فعاليت گۊد ولي اتحاد اسلام ٚ مرکزي کؤميته مئن مؤستعار نؤم دأشت: فریدۊن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گيلانˇ وگرسنˇ پسي، [[فتح تئرؤن|تئرانˇ گيتن]]ˇ مئن، مشرۊطه-خا'نˇ همرأ بۊ امما محمدعلي شا وگرسنˇ پسي هندئه دخۊته زيندگئه سرأىته. چن سود گيلان ايسأبۊ ؤ بأزين بۊشؤ تئران ؤ تئرانˇ مئن، چار سالˇ پسي، سال ۱۲۹۲ هجري شمسي، ىک سال بۊمؤنسه تا أولي جهاني جنگ سرأگيره، بۊشؤ هىأت اتحادˇ اسلامˇ مئن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي هىأت، [[سىد جمال الدين اسدآبادي]] عقيده'نه پى گيت. اي هىأتˇ أصلي جيگه [[استانبۊل]] بۊ أمما [[ايران]]ˇ مئنأني خۊ آدمؤنه دأشت؛ ميرزا زمت تئرانˇ مئن [[سىدحسن مدرس]] ؤ [[سىدمحمدرضا مساوات]] ؤ [[سىدمحمد کمره‌اي]] ؤ [[سلىمان محسن اسکندري]] ؤ [[میرزاطاهر تنکابني]] اي هىأتˇ مئن ايسأبۊن. وختي ميرزا اي هىأتˇ مئن بۊشؤ، قرار بۊبؤ کي ايرانˇ شۊمالˇ مئن اي هىأت ئبه کۊنۊش بۊکۊنه ؤ هينˇ وأسي وگرسه [[گيلان]].

ىپاره مؤحققؤنˇ نظر اينه کي ۱۲۹۷ هجري شمسي، ۲۰ مؤردادˇ پسي، هىأت اتحاد اسلام ؤ اينگيليسˇ مئن ىکته قرارداد دبسته بۊبؤ ؤ هين وأسي ميرزا ؤ [[حاج احمد کسماىي]] هىأت أجي سيوا بۊبؤن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;
===مشرۊطه===
سال ۱۲۸۶ هجري شمسي مؤرداد ما، مشرۊطه فرمانه امضا گۊدنˇ ىک سالˇ پسي، ميرزا ۲۵ سالگي مئن، ىکته أنجؤمنˇ عؤضويتˇ فؤرمه پۊرأگۊده، [[انجؤمنˇ رؤحانيۊنˇ رشت]]ˇ نؤمي.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي زمت، ميرزا قۊشۊن جمأکأدبؤ ؤ اۊشؤنه نظامي مشق دأدبۊ ؤ ىک دفأ ني خۊ قۊشۊنˇ همرأ خأس بۊشۊن [[تئران]]، [[مشرۊطه|مشرۊطه-خازؤن]]ˇ پۊشتي به ولي را مئنه اينه خبر برسئه کي [[محمد علي شا|محمدعلي شا]] مجلسه تۊپ دبسته ؤ دئه ميرزا ىأجي کاري بر نأنه ؤ خۊ قۊشؤنˇ همرأ وگرسه [[رشت]].&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

مجلسˇ تۊپ دبستنˇ پسي، وختي کي ايرانه خفقان دىته، بۊشؤ [[تفليس]] ؤ اؤره أولي سۊسياليستؤنˇ وير ؤ عقيده همرأ آشنا بۊبؤ کي تزارˇ همرأ مؤبارزه کأدبۊن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

۱۲۹۷ ه.ش تیر ما، شاه ؤ رۊسؤن ٚ کۊدتا پسي، بۊرۊته [[قفقاز]] کي جؤن بدر ببره. تبعید ٚ زمت خۊش ٚ رفیق ٚ پۊل ٚ جي گۊذرؤن گۊد. اين ٚ رفیق که پۊلدار بۊ ؤ [[فرانسه]] درس بۊخؤنده بۊ، [[ميرزا حسين کسماىي|میرزا حسین خان کسمایي]] بۊ. وختي گه قرار بۊبؤ [[کۊچ ٚ استبداد (استبداد صغیر)|کۊچ ٚ استبداد]]' فگردؤنن ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي شاه]]' یکته مؤسللحانه جنگ ٚ جي ویگیرن، میرزا ني خۊش ٚ رفیقؤن ؤ قفقازي انقلابئن ٚ همأ وگرسه [[گيلان|گیلان]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۱۵۰ ته مۊجاهد ؤ مشرۊطه خاز ٚ همرأ بۊشؤن رشت ٚ مئن، [[تۊرکیه]] کؤنسۊلگري مئن پناه ببردن ؤ بیس رۊز کؤنسۊلگري مۊحاصره بۊ تا سراخره بۊتؤنسن مۊصالحه بکۊنن کي میرزا ؤ اين ٚ رفيقؤن بسلامت رها ببۊن.

میرزا بأزۊن [[سردار محیی]] ٚ مۊجاهدؤن ٚ جرگه مئن نؤم بنويشته. اۊشؤن، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ فرماندهيأجي خأستن بۊشۊن [[تئران]]. میرزا [[قزوین]]' گیتن ٚ مئن مۊشارکت دأشت ولي مألۊم نئه کي تا تئرانم بۊشؤبي چۊن سردار محیی همرأ اختلاف دأشت. ولي مشرۊطه خاز بۊمؤنسه ؤ بأزۊن وختي محمدعلي شا خأس خۊش ٚ تۊرکمني آدمؤن ٚ جي دۊمرته قؤدرت' پسأگيره، اۊن ٚ همرأ بجنگسه ؤ دس ؤ سینه' جي زیمین (مجروح) بۊبؤ. این' ببردن رۊسیه کؤنسۊلگري ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي]] شکي دئه شا نبۊ، این' پیشنهاد بدأ درمؤن ئبه بۊشۊن قفقاز. ايتؤ نظر هأنه کي فگرسه شاه خأس يک جۊري اينأجي خلاصأبي. گيا قرار بۊ باکۊ شؤن ٚ مئن [[کاسپي دريا|کاسپي دریا]]&lt;nowiki/&gt;ی ٚ مئن دمیره ولي کشتي فرمانده اینٚ جؤن' نجات بدأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

بأزين که وگرسه گیلان، بۊشؤ تئران. چۊن رۊسيه ونأشت کي میرزا بأ گیلان ٚ مئن، اين ٚ تئران ايسأن درازه بدأ ؤ چۊن مننيس کار بياجه، فقر ٚ جي زيندگي گۊد. حتی هۊتؤ کي خۊدش سالؤن ٚ سال بأزۊن نقل گۊد يک دفأ يکته لتسکه گدا بزئه مۊشت ٚ جي بکۊشته چۊن هرچي این' گۊت چيزي ندأنه گدا واندأی! بأزۊن ولي اۊ گدای ٚ خانواده رضايت بدأن کي میرزا جۊوؤزه.&lt;ref&gt;ابراهیم فخرایی. سردار جنگل. ص ۵۶.&lt;/ref&gt;

=== دامۊن ٚ جۊمبش ===
[[پرونده:mirza17.jpg|left|thumb]]
اوّلي جهاني جنگ ٚ زمات، وختي رۊسؤن دکالسن گيلان ٚ مئن ؤ اۊنه اشغال بکۊدن ؤ تهران ٚ حۊکۊمتأني هيچ کاري نۊکۊد، ميرزا خۊش ٚ همفکرؤن ؤ رفيقؤن ؤ اتحاد اسلام ٚ جرگه همرأ همفکريگۊدن ٚ پسي، تصميم بیته خۊش ٚ چریکي جنگ' گیلان ٚ جنگلؤن ٚ مئن سرأگيره. چۊن ايشؤن ٚ جيگا جنگل بۊ، ايشؤن' دخاندن [[جنگليان|جنگلي]].

میرزا خۊش ٚرفيق، میرزا علي خان دیوسالار ٚ همرأ بۊشؤن مازندران ٚ ور کي اؤره خۊشؤن ٚ عمليات' سرأگيرن ولي بأزۊن میرزا سیوا بۊبؤ بمأ لایجؤن دؤکتؤر حشمت ؤ حاج أحمد کسمایي همرأ ديدار بۊده تا اۊشؤن ٚ یاوري جي کار' گیلؤن ٚ مئن پيش ببره. سراخره اي کۊنۊشؤن باعث بۊبؤ میرزا بۊتؤنه ۱۴ قبضه تيۊفنگ ؤ أننی گۊلله جۊرأکۊنه تا بۊتؤنن ۱۲۹۳ مهر ما خۊشؤن ٚ کار' سرأگيرن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

جنگليئن خۊشؤن ٚ اسلحه چن جۊر تهيه گۊدن: الف. خۊشؤن ٚ چريکي فترکؤن ٚ مئن وختي گه رۊسؤن ' فترکسن. ب. عؤثمانيئن ٚ جي اسلحه هئن. ج. یکته دلیر ٚ زنأی ٚ جي اسلحه تهيه گۊدن کي اين ٚ نؤم بۊ [[بؤلۊر خانم]]. بؤلۊر خانم خۊش ٚ سربازؤن' دخؤته دأشت تا اینگیلیسئن' فترکن ؤ ايشؤن' اسلحه'ن' هأگيرن کي بؤلۊر خانم هأدئه جنگليئن'.&lt;ref&gt;مصاحبه با س. مهرنوش. دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵۹. ش۱۴. ص۲.&lt;/ref&gt; د. وختي گه رۊسيه مئن انقلاب بۊبؤ (۱۹۱۷ فوریه) رۊسي سربازؤن ٚ جي ايواشکي ؤ غير ٚقانۊني اسلحه هئن.

أوايل خۊشؤن ٚ هوادارؤن ٚ جي پۊل هأيتن ولي بأزۊن کم-کمی پيله زميندارؤن ئبه ماليات تعيين بۊدن.

۱۲۹۳ ه.ش پييز تا ۱۲۹۴ تابستؤن، گیلان ٚ والي که رۊسيه کؤنسۊل ٚ آدم بۊ، یکته فترک بدأ جنگليئن'. اي فترک ٚ أول مرتبه، عبدالرزاق خان شفتي رياست ٚ جي، جنگليئن ٚ جي بدجۊر شکست بۊخؤرده ؤ دومي مرتبه، سردار مقتدر ٚ فرماندهي جي هندئه جنگليئن' فترکسن کي فؤمن ؤ گسکر ٚ مئن دشکسن ؤ اي باعث بۊبؤ جنگليئن مردۊم ٚ مئن ويشتر نؤمي ببۊن ؤ يک عالم تيۊفنگ ؤ مؤهممات ؤ مال (حيوؤن) دککئه ايشؤن ٚ دس.

۱۲۹۴ (۱۹۱۵ مه ؤ اۊت)، يکته تازه نفس نيرۊ رۊسيه جي بمأ انزلي یکته پیله ضربتي نيرۊ چأگۊده بۊبؤ کي ۵۰۰ نفر (ايراني قزاق ؤ رۊسي سرباز) ؤ سنگين ٚ اسلحه دأشت. ايشؤنم يکته جنگ ٚ مئن دکتن يکته ۶۱ نفره جرگه (میرزا فرماندهي'جي) کمين ٚ مئن ؤ دشکسن ؤ خالي ۴۵ نفر قزاق جؤن بدر ببردن.

۱۲۹۴ آذر ما، رۊسؤن ايران ٚ دؤلت' فشار بأردن کي یک کاري بکۊنه ؤ خۊشؤنم گازأنبؤري فترکسن جنگليئنه. جنگليئن اي جنگ ٚ مئن تلفات بدأن ؤ رۊسؤنم ۶۰۰ نفر أسير هأدأن. جنگليئن دۊ ما بأزين فؤمنات ٚ مئن دۊمرته خۊشؤن' سازمان بدأن. رۊسيه کؤنسۊل حقسأی بۊده میرزا ترؤر بکۊنه ولي نۊتؤنسه.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt; رۊسؤن هرته خؤنه' کي گمؤن گۊدن جنگليئن ٚ همدس ايسسن آتش زئن. فقط رشت ٚ مئن ۱۶۰۰ ته خؤنه' بسۊجؤنئن.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8 and 22, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt;

==== جنگل ٚ دومي مرحله ====
[[رۊسیه]] مئن ٚ [[فوریه انقلاب (رۊسیه)|فوریه انقلاب]] باعث بۊبؤ ایران ٚ مردۊم ٚ ديل ٚ مئنم شؤق ؤ اۊميد دکئه. اي انقلاب ٚ پسي رۊسیه ارتش ٚ رفتار ایرانئن ٚ همرأ تؤفير بۊده ؤ جنگلئن ٚ شرايطم بئترأبؤ. ۱۹۱۷ ژۊأن (۱۲۹۶ ه.ش تیر ما) جنگلئن جرگه جرگه بمأن رشت ٚ مئن ؤ یک ما بعد (اۊت) اینگیلیس ٚ کؤنسۊل ايشؤن' دۊخؤنده «گیلان ٚ ارباب» ؤ گیلان ٚ والي ([[مفخرالدوله]]) هميشک جنگلئن ٚ همأ مشورت گۊد ؤ اۊشؤن' فرمؤن برد.&lt;ref&gt;Maclaren letter, August 20, 1917, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; دئه رۊسیه پيشتر ٚ مۊرسؤن ایران ئبه دۊشمن نبۊ ؤ هين وأسي [[آلمان|آلمانئن]] ٚ مۊقؤم ایران ٚ مئن ضعيف بۊبؤ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;AA, Akten Persian C3408, Bd. I, no. 21/1, May5-November 3, 1917&lt;/ref&gt; مـرزا کۊچي خؤن، [[کرنسکي]] دؤلت ٚ جي بخأسته کي خۊش ٚ أرتش' ایران ٚ جي بيرين ببره ؤ همه ته امتيازؤن' گه تزار ٚ زمت تحميل بۊبؤ بۊ ایران'، لغو بکۊنه تا اینم دئه رۊسؤن ٚ ارتش' ایران ٚ مئن فنترکه.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ولي خئلي زۊد معلۊم بۊبؤ کي کرنسکي دؤلت قرار نئه اۊ امتيازؤن' فيچينه يا خۊش ٚ ارتش' ایران ٚ جي بيرين ببره. 

اي مرحله مئن جنگلئن ٚ اؤميد ؤ تنامان (سازمان) ويشتر ؤ قويتر بۊبؤبۊ. ايشؤن ٚ سیاسي چاگۊدار [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ ؤ یکته نیمه رسمي دؤلت دأشتن که این ٚ أصل ٚ قسمت اين ٚ نظامي سازمان بۊ ؤ يکته نشريه ني دأشتن کي [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]] نؤم دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۹۳&lt;/ref&gt; یعني دئه أولي مرحله مۊرسؤن نبۊ که رهبري یک نفر ٚ دس دبۊن ؤ اي دفأره جۊمبش رسما يک جرگه ريش سيفيدؤن ٚ دس ٚ جیر جمعي فرمؤندهي بنأبۊ کي اي جرگه [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ. [[فرانسه]] کؤنسۊل اي جرگه' '''سنا''' دۊخؤند. [[ابراهیم فخرایي]] (میرزا مؤنشي) سنا مئن ٚ ۲۷ نفر ٚ نؤم' ليست کؤنه. شیراز ٚ مئن ٚ [[آلمان]] ٚ کؤنسۊل ۱۹۱۸ ژۊأن (۱۲۹۷ تیر) نیویسنه کي [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام ٚ کؤمیته]] ۸ تا ۱۰ نفرن کي کۊجي خؤن ٚ همرأ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]]' رهبري کؤنن. کؤميته اصلي آدمؤن' ايتؤ گۊنه: [[حاج احمد کسمایي]]، مالي کارکیا، کي [[کسما]] نیشت، [[احسان الله خان دۊستدار|احسان]] کي [[رشت]] ٚ مئن ايشؤن ٚ نماينده بۊ ؤ دايم تلفؤني میرزا همرأ درتماس بۊ؛&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۱۰۲.&lt;/ref&gt; البته [[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان]] خۊش ٚ خاطرات ٚ مئن بنويشته دأنه کي اين ٚ مقر [[أنزلي]] بۊ؛ [[ميرزا کۊچي خان|کۊجي خؤن]] ؤ اين ٚ برأرزه داودزاده کي [[فؤمن]] ايسأبۊن.&lt;ref&gt;AA, Abt. A., Akt. Deutschland, Bd. 3 no. 135/21, June 1918. Ehsan lists another group of people (ibid., p. 659).&lt;/ref&gt;

وختي حلئه گیلان ٚ مئن اي انجۊمن قؤدرت ندأشت، اين ٚ مرکزي کؤميته أعضا ايشؤن بؤن: [[ميرزا کۊچي خان|میرزا کۊجي خؤن]]، [[حاج احمد کسمایي]]، [[سید آقایي]]، [[ابراهیم حشمت|دؤکتؤر حشمت]]، [[شیخ علي علم الهدا]]. ولي سید آقایي هۊ اول سال جۊمبش' رها بۊده. دؤکتؤر حشمت [[لاجؤن|لایجؤن]] ٚ مئن خۊدش' تسکأگۊده، شیخ علي م ويشتري سفر شۊ. هين وأسي عملا میرزا ؤ حاج احمد مرکزي کؤميته' پيش بردن. میرزا نظامي کارکيا ؤ حاج احمد مالي کارکيا.

[[رۊسيه انقلاب]] ٚ پسي، وختي [[گيلان|گیلان]] ٚ مئن [[رۊسیه|رۊسيه]] سربازؤن ٚ اجرایي کؤمیته'ن ؤ انقلابي جنگ ٚ کؤمیته'ن بناگۊدن چینأگیتن ؤ [[جنگلئن|جنگليئن]] ٚ همأ تماس گیتن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ؤ جنگليئن ٚ زۊرم ويشترأبؤ ؤ یکته تازه مرکزي کؤميته چأگۊدن ؤ یپاره پيله آخۊندؤن' دعوت بۊدن که بأن اي کؤميته مئن. [[سید عبدالوهاب (صالح)]] ؤ [[میر منصور (هدا)]] ؤ [[حاجي سید محمد (روحانی)]] ؤ [[شیخ علي (علم الهدا)]] مۊرسؤن کي سومي ؤ چارؤمي پيله زميندار بؤن. اي آخۊندؤن کمتر پيش أمأ کي جۊمبش ٚ مقر بئسن ؤ ويشتر اعتبار ٚ وأسي دؤجين بۊبؤبۊن. خالي عبدالوهاب صالح بۊ که سازمان ٚ سر کؤنتؤرؤل دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۲ و ۱۰۳.&lt;/ref&gt;

۱۹۱۶ تاؤسؤن، میرزا چن دفأ سفر بۊده [[سؤلئیمان داراب|سؤلیمانداراب]]، سپهدار ٚ ملک تا اؤره دهقانؤن' بأره جۊمبش ٚ مئن.&lt;ref&gt;Maclaren report, August 22, 1916, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; ۱۹۱۶ نؤوامبر ۲۷ (۱۲۹۵ آذر ما ۲۶) يک جرگه کۊردؤن کي گيلان نيشتن خۊشؤن ٚ نيرۊ همأ بمأن جنگلئن ٚ همرأ ؤ سپهدار ٚ بيس ٚ چار ته ديهات ! کئخۊدا'ن ٚ جي بخأستن کي هرته ۱۰۰۰ تۊمؤن کۊمک بکۊنه.&lt;ref&gt;Maclaren report, January 17, 1917, ibid.&lt;/ref&gt; جنگلئن سۊ ته نماینده سرأدأن [[قزوین]]. ايشؤن ٚ مأمۊرؤن بۊشؤن تا [[شاهرۊد]] ؤ [[سمنان]] ؤ بۊستان ؤ [[دامغان]] کي جنگل ٚ پيام' برسؤنن.&lt;ref&gt;Meshhed telegram, No. 76, May 13, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; گۊيا جنگلئن [[گؤنبد ٚقابۊس]]' شبيخۊن بزئه بۊن.&lt;ref&gt;Telegram, no. 294, May 28, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; حتی یپاره زمیندارؤن بمأن ایشؤن ٚ طرف، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ مۊرسؤن.

اي زمت کي اتحاد اسلام قؤدرت دأشت، اي کؤميته يپاره آدمؤن (حاجي آقا رضا ؤ میر منصۊر ؤ سید محمود) رۊسيه يا اينگيليس ؤ گاگلف هر دۊته همرأ همکاري گۊدن ؤ حتی گاگلف ايشؤن ٚ همکاري پيشنهاد رد بنأبۊ!&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۴.&lt;/ref&gt; اي دؤره اتحاد اسلام ايتؤ تناگيته بۊ کي يکته شؤرای ٚ عالي دأشت کي بيس نفر بؤن باني يکته مرکزي کؤميته. اۊ بيس نفر ٚ جي هف نفر مرکزي کؤميته مئن ني ايسأبۊن کي مخفي بؤن. میرزا کۊجي خؤن ؤ حاج احمد کسمایي هر دۊ ته مئن ايسأبۊن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ولي واقعيت اينه کي کمتر سندي هننأ کي بۊگؤ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]] ٚ مئن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] اصل ٚ زۊر' دأشت. بئترين حالت' أگه بگيريم، اتحاد ٚ اسلام یکته مشورتي نهاد بۊ کي میرزا کۊجي خؤن ئبه سیاسي اعتبار جۊرأگۊد ؤ اۊن ٚ سياسي جاجيگه' واشؤند.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۵.&lt;/ref&gt;

گيلان ٚ ایالت ٚ کارکیاگري هرچي ويشتر دکته جنگليئن ٚ دس، ايشؤنم واداشته بۊبؤن هندئه خۊشؤن ٚ چاگۊدار ؤ تنامان' دگردؤنن تازه نيازؤن ئبه. جنگليئن ٚ دؤلت، چار ته وزراتخؤنه دأشت: دادگؤستري ؤ ماليه ؤ پؤليس ؤ جنگ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; دادگؤستري ؤ پؤليس رشت ؤ أنزلي ؤ لایجؤن ؤ تۊنکابۊن ؤ چن جای ٚ ديگه خاله (شعبه) دأشت. دادگؤستري وزارت، پؤليس مخفي م اداره گۊد. 

خۊشؤن ٚ نظامي تشکيلاتم تازه واگۊدن ؤ ایراني ؤ آلمؤني ؤ اؤتريشي ؤ تۊرک ٚ آمۊجگرؤن ٚ همرأ دۊته نظامي مدرسه وابۊدن. يکته' ايراني افسرؤن (کي ايران ٚ ژاندارمري جي پناه بأرده بؤن جنگل) [[کسما]] مئن اداره گۊدن ؤ اؤکته' اؤتريشي-آلمؤني افسرؤن، [[گوراب زرمیخ|گۊراب زرمئخ]] ٚ مئن اداره گۊدن.&lt;ref&gt;میرزا اسماعیل جنگلی. قیام جنگل، یادداشت های میرزا اسماعیل جنگلی. ص۷۲. ش۲.&lt;/ref&gt; اي افسرؤن اۊشؤني گه ايشؤن ٚ نؤم رؤشنه ايشؤن بؤن: سروان علي اکبر خان سیاهپوش (گۊراب زرمئخ ٚ مئن ٚ رئيس عمليات، کي ۱۳۴۰ سرلشکري درجه همأ بمرده)، نصرالله خان آزاد راد (گۊراب زرمئخ ٚ نظامي مدرسه مؤدير)، علي اکبر خان آب زرشکي، سروان شاپور خان مختاري (کي ۱۳۴۴ سرلشکري همرأ بمرده)، سرگرد محمود خان (نظامي تنامان ٚ مئن رئيس ٚ دسيار بۊ ؤ گۊراب زرمئخ ٚ مئن میرزا نظارت ٚ جير کار گۊد)، سروان داوود خان (ژاندارمري افسر کي سؤئديئن ٚ دس آمۊزش بدئه بۊ.&lt;ref&gt;ک. شاهرخی. آزادهٔ گمنام. ص۴۱.&lt;/ref&gt; غير ٚ ايرانيئنم اۊ افسرؤني بؤن گه رۊسيه اسيرؤن ٚ اؤردۊگاه ٚ جي فرار بۊده بؤن میرزا کۊجي خؤن ٚ ورجه بئسأبۊن: ستوان يکؤم یملکس، ستوان بریندز، کورتیز مایر [[اؤتریش|اؤتريش]] ٚ جي، عبدالله بگ ؤ مصطفی بگ عؤثماني تۊرکيه جي، ماژور ویلهلم فؤن پاخن، ستوان يکؤم ودیگ، ستوان فهنریش استریش.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۵۸۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sommer to AA, August 12, 1917, AA, Abt. A, Akt. Persian no. 21/1, Bd.1; and Wustrow to AA, September 22, 1918, Akt. Persian, no. 21, Bd. 22; report by the Riga-German Dr. Klau, dated July 8, 1918, AA, Abt. A, Akt. Persian, no. 12, Bd. 8.&lt;/ref&gt;

[[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ارمنيئن ٚ همرأ مۊخالف نبۊ ولي اجازه'م ندأ کي اۊشؤن خۊشؤن ٚ تنامان' گيلان ٚ مئن چأکۊنن. هيتؤرم اجازه ندأن ايراني [[سۊسياليسم|سۊسياليستؤن]] خۊشؤن ٚ کۊنۊش' آشکار بکۊنن.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۹.&lt;/ref&gt; اي انجۊمن حتی حزب دموکرات ایران ٚ اصلاحي ؤ دؤمؤکراسي خا برنامه'ن ٚ همرأم مۊخالفت بۊده ؤ اي حزب ٚ کۊنۊشؤنم گيلان ٚ مئن ممنۊع بۊبؤ. اي دؤره مئنم هندئه جنگليئن نۊتؤنسن يکته جمعي رهبري چأکۊنن ؤ هندئه تمؤم ٚ اختلافات، میرزا کاريزماتيک جاجيگه پيش حل ؤ فصل بنأبۊ. 

===== جنگلئن ٚ برنامه ؤ تنامان (سازمان) =====
جنگلئن ٚ برنامه ايشؤن ٚ چاگۊدار ٚ مۊرسؤن، بسته به ايشؤن ٚ رهبر بۊ. [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] يکته مقاله مئن (''آنچه جنگلیان می خواهند'') بنويشته کي: ۱. ایران، ایرانئن ٚ شئه. ۲. خارجي سؤلطه خأن تمنأبۊن. ۳. اصلاحات خأن بي خارجئن ٚ دخالت پيش بۊشۊن. ۴. ایران ٚ باستاني تاج ؤ تخت خأن [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ شي ببۊن کي آزادي حامي ايسسه ؤ اين ٚ اقتدار ٚ کیاسر (قلمرؤ) خأن ایران ٚ بۊگذشته امپراتۊري مۊرسؤن ببۊن. ۵. دؤلت ٚ کابينه (مشرۊطه خاز ؤ آزادي خازؤن ٚ رهبري جي) هم خأ قديمئن ٚ ضررؤن' جۊبران بکۊنن هم آينده به يک فکري بکۊنن. ۶. مجلس خأ وا ببۊن. ۷. اینگیلیس ٚ خطر ٚ پيش خأن اسلام' حمايت گۊدن. ۸. خائنؤن خأ مۊجازات ببۊن.&lt;ref&gt;[[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]]. ش۱۳. ۱۳، ۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;

جنگليئن زمين ٚ مسأله وأسي هيچ برنامه يا راه ٚ حللي ندأشتن.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; جنگليئن ايلات ٚ رهبرؤن ؤ زميندارؤن ٚ همرأ مؤدارا گۊدن. ۱۲۹۶ تاؤسؤن لشت ٚنشا مئن کي اۊن ٚ مالک امین الدوله بۊ، کشاورزؤن شۊرش کؤنن ؤ جنگليئن اي ماجرای ٚ مئن مؤتناقض رفتار کؤنن. قضيه اي بۊ که اي زمينؤن که ۴۲ پارچه آبادي بۊ، املاک ٚ خالصه بۊ، یعني شاه ٚ شي بۊ که ناصرالدين شا سال ۱۸۸۸ ميلادي (۱۲۶۷ شمسي) هأدأبۊ امین الدوله پئر'.&lt;ref&gt;سردار جنگل. ابراهیم فخرایي. ص۸۵.&lt;/ref&gt; هين وأسي جنگليئن ئبه آسؤن بۊ که اۊ پيلئگي زمين' تقسيم بکۊنن يا کشاورزؤن هندئه پيشترؤن ٚ مۊرسؤن خالصه زمين ٚ سر کار بکۊنن يعني شاه ٚ مالکيت ٚ جير نأ امين الدؤله زمين مالکيت ٚ جير. چۊن خلاف ٚ شرع نبۊ. ولي اي کار' نۊدن. کاري که تينس گيلان ٚ باخي کشاورزؤن ئبه سرمشق ببۊن ؤ ايران ٚ مئن حتی!&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۱.&lt;/ref&gt; سراخر ايتؤ بۊبؤ که امین الدوله که جنگليئن اين' اسير بيته بؤن، ايسکالی پۊل ٚ همرأ تعويض بۊبؤ ؤ اي ماجرا جنگليئن ٚ جاجيگه' کشاورزؤن ٚ مئن ضعيف بۊده.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۲.&lt;/ref&gt; ولي وختي رشت ٚ مئن بمأن بئسأن، هر گۊني برنج ٚ سر يک تۊمان ماليات دبستن ؤ ايتؤ ۳ هزار زميندار اعتراض ٚ وأسي بۊشؤن اينگيليس ٚ کؤنسۊلگري مئن تحصؤن بۊدن. &lt;ref&gt;Maclaren letter, November 24, 1917, FO 248/1168.&lt;/ref&gt; جنگليئن خۊشؤن ٚ مالياتؤن' باخي ٚ شهرؤن ٚ مئنم زۊرازۊري هأيتن. ولي اي ماليات هأيتنؤن هرگي يکته سياست' ختم نۊبؤ زمينؤن ٚ وأسي بلکي ويشتر اين ٚ وأسي بۊ که سياسي ؤ نظامي هزينه'ن جۊرأبۊن. 


جنگلی‌ئن، خوشؤن ِ جنگه اجنبی ارتش و ايرانی قزاقؤنی کی روسؤن ِ دس ِ جير باموته بوبؤ بون شوروع بئودن. ميرزا دوشمنؤن، [[روس]] و [[اينگيليس]] و [[قاجار]]ی ارتش بو.

[[جنگلی‌ئن]] ميرزا رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 [[گالشی سال]] (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلان مئن سلطنته لَغوْ بکونن و [[گیلانˇ شؤرایی جؤموری]]‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، [[ديا ما]] 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) [[جنگلی‌ئن]] [[ایرانˇ سروخˇ انقلابˇ کومیته|ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ]] تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن [[جوموری]] اعلام بئوده. ميرزا [[گيلانِ جوموری]] مئن سرکوميسر و جنگ ِ کوميسر بوبؤ.

==== دامۊن ٚ دگرستن (أنقلاب) ====
جنگليئن داميشک احمد شاه' اعتماد دأشتن ؤ اي جۊمجۊمه' (توهؤم) دأشتن کي شاه اتفاقات ٚ جي بيخأبره.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ولي سال ۱۲۹۷ تاؤسؤن وختي گه اينگيليسيئن ٚ همأ درگير بۊبؤن، خۊشؤن ٚ ايمان' (أگه نۊگؤيم سلطنت ٚ جي) شاه ٚ جي جدأن ؤ بناگۊدن '''شاه' ويتن''' ٚ گب' زئن کي [[فرانسه]] ؤ [[رۊسیه]] مئن مردۊم تينن يا حتی [[ايران|ایران]] ٚ مئن کي [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ پئري جد' ([[ناصرالدین شاه]]) گۊلله' جي بکۊشتن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲، ۱۲۹۷.&lt;/ref&gt;

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، جنگليئن خيال گۊدن رۊسؤن خۊشؤن ٚ نيرؤ بيرين بئنن ايران ٚ جي ولي ايتؤ نۊبؤ.  تا اينکه يکته قرارداد دبستن ۹ بند ٚ مئن کي اۊن ٚ مئن بمأ بۊ کي رۊسيه نيرۊ خأن دۊ ماه ٚ مئن، رۊسي افسرؤن ؤ جنگليئن ٚ نظارت ٚ جير، گيلان ٚ جي دوأرن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه، ش۲۳، ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt; هي تماسؤن باعث بۊبؤ کي کم-کمی میرزا تماس [[بلشویسم|بلشویکؤن]] ٚ همرأ ويشتر ببۊن.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۴.&lt;/ref&gt; [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] یکته مقاله مئن کي اين ٚ تيتر بۊ &quot;رۊسيه نيرؤن وگردنن خۊشؤن ٚ خؤنه&quot; (نیروهای روسیه به میهن خود بازمیگردند) بلشویکؤن' ايتؤ معرفي بۊده کي ايشؤن ٚ حزب فعال ؤ انسانگرا ايسسه. حزبي گه جنگليئن مننئن اين ٚ زۊرأگيتن ٚ جي خۊشال نبۊن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲۳. ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
==کودتا==
هنوز انقلابی دولت ِ کار به سامان نرسه بو کی اغتشاشات و بلوا، او انقلابیؤنی جه کی [[شوروی]] هوادار بؤن شوروع بوبؤ و بيلأخره میرزا مجبور بوبوسته جومعه روج، [[اسفندار ما]] اوّل، 1494 گالشی سال  (18 تیر ١٢٩٩)، دوتا نماينده و ايتا نامه اَ عبارت امره اوسه بئوده [[موسکؤ]]، [[لنين]] ره کی: «ايران ِ ملّت، حاضر نيه کی [[بلشؤویک|بلشؤويکؤن]] ِ برنامهٰ قبول لکونی» و بازون، قهر و اعتراض امره، [[رشت]] جی بوشؤ [[فومن]].

شنبه روج، اسفندار ما 23، 1494 گالشی سال، شوروی هوادارؤن، شوروی ارتشی فرمانده‌ئن همکاری امره، کودتا بکودن و ميرزا آدمؤنه دسگیر و  زندانی بکودن.

==آخرپسي==
[[Image:mirzasar.jpg|thumb|left|]]
ميرزا و اون ِ آدمؤن، گيلان ِ جوموری [[کومونيست]] طرف ِ امره درگير بؤن کی [[احمدشا]]، تهران ِ جی [[سردار سپه]] يا هو [[رضاخان]]ه اوسه بکوده جومهوری سرکوبی واسی.

سردارسپه نی، وختی گيلانه ديرين بومأ، اوّل جوهموری ارتشه کی کومونيستؤن ِ دس دبو شکست بدأ و اوشؤن در بوشؤن و بازون هچين بمانسه ميرزا و اون ِ آدمؤن.

رضاخان ميرزا جی بخاسته کی بايه تهران و خو گبؤنه مرکزی حوکومت امره راجه به استقلال و آزادی بزنه. امّا ميرزا قبول نکوده و قزاقؤن نی ميرزا آدمؤنه فوتورکسن و ميرزا يارؤن يا بموردن و يا تسليم ببؤن.

ميرزا نی خو آخرين رفئق امره کی [[گاؤک]] نام داشتی، بوشؤ [[تالش]] کوهؤن ِ طرف کی بتانی بشی [[خانم عظمت فولادلو]] ور کی هميشک ميرزا جی حمايت کود.

امّا ورف و سرما اندی سخت بو کی [[تير ما]] 27، 1495 گالشی سال، هر دو نفر يخ زنيدی و فوت کونيدی.

هه زمات ایتا [[کورد]] مرد کی [[کرم]] نام داشتی و خلخال جی شؤن دبو گیلان، ا دو نفره بچاسه، ورف ميان دینه و شناسه. با همه سعی و تلاشی که موشت و مال و [[سنجد]] خورانئن امره کونه، نتانست اشانه زنده بکونه و به سرعت آبادی طرف بوشؤ و مردوما خبرا کوده. مردوم باموئید او جيگا و دوتا جنازه‌یا ببرديد به آبادی. 

میرزا مردن خبر همه‌جيگا دپیچسته و [[موحمدخان‌سالار‌ شوجاع]]،  [[تالشِ اميرموقتدر]] ِ برارِ گوش کی ميرزا بدخا بو برسه. ا شخص بلافاصله چن‌تا توفنگ‌چی امره فوتورکه او خانقاهی کی ميرزا جنازه اويه نهأ بو و ولانشته کی اهالی ميرزا جنازهٰ دفن بکونيد و دستور بدأ ایتا جه اهالی طالش به‌نام [[رضا استکانی]]، میرزا بچاسته سره تنِ جی جودا بکونه. [[سالار شوجاع]] میرزا سره اوّل ببرده [[ماسال]] خو برارِ ورجه و بازون ببرده رشت، ارتشی فرمانده‌ئنه فدأ.میرزاسرا ببردیدی تهران تا رضاخان نیشان بدبد و اونی تنا رشت سولیمانداراب درون به خاک بسپاردیدی. جنگ دوم جهانی پس میرزا دوستداران اونی سرا تهران جه نبش بوکودید و به رشت باوردید و اونی تنه ورجا بنایید. میرزا قبر ابنقلاب ایسلامی پس بازسازی بوبوسته داره.

==ميرزا خانه==
* [[ميرزا خانه]]، رشت، [[اوستادسرا]] محلّه مئن هنده چاکوده بوبؤ و هسا ايتا موزه موسؤن استفاده بونه.
*[https://web.archive.org/web/20130524032134/http://mirza.info.ms/ جنگلِ انقلاب: عکس]

== ويشتر بۊخؤنين == 	
* [https://web.archive.org/web/20120829213449/http://bazchamran.ir/post/735 آلبوم تصاویر وعکسهای میرزا کوچک خان جنگلی (از نوجوانی تا شهادت)]
*[https://web.archive.org/web/20180921025621/http://v6rg.com/?p=11136 بر سر زن، فرزند و خانوادهٔ کوچک خان چه آمد؟] (دیلمان. ش۲)

==سربس==
{{جیرنویس}}

{{رشته سرشناسؤن}}

[[Category:تارئخ]]
[[Category:جنگل نهضت]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ تاريخ]]</text>
      <sha1>mcxzvjrhemuhc4yzp8hkn6j8jfopwha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155768</id>
      <parentid>155665</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42694" sha1="lyf2rykitkcg3zb68dgxmlst38vc1gz" xml:space="preserve">{{زيوشنامه جعبه
| نام= ميرزا کۊچي خان
|تصویر=Mirza Kochak Khan.jpg
|تاتايي تؤضيح= 
|أصلي نام= ىۊنس
|فعاليت ٚ زمينه= 
|مليت= [[ايران|ايراني]]
|بزارۊج= ۱۲۵۷
|بزاجيگا= [[گيلان]]، [[رشت]]، اۊستاسرا محله
|والدین= 
|بمردن ٚ رۊج= ۱۱ آذر ۱۳۰۰ (۴۳ سال)
|بمردن ٚ جيگا= تالش ٚ جؤرا
|زيوش ٚ جيگا=گيلان، رشت
|مختصات محل زندگی=
|مدفن= رشت ٚ سۊلىمان داراب
|باخي نامان=
|پیشه= ميللي‌گرا، مۊوارز
|کار گۊدن ٚ سالان= ۱۲۸۸-۱۳۰۰
|نقش برجسته=
|همسر= 
|زيوش ٚ شريکان=
|زاکان= 
|تأثير بنأ= 
|تأثير بيگيته‌= 
|وبجيگا=
|ايمضا= Mirza's-Signature.jpg
}}
'''ميرزا کوچي خان''' [[جنگلی‌ئن]] ٚ رابر ؤ يته جارکس ؤ انقلابي بۊ کي سقي ؤ عدالت ٚ واسی جار بۊگۊد. میرزا [[گیلانˇ شؤرایي جؤمۊري|گيلان ٚ جؤمۊري]]-أ چأگۊده.

أن ٚ نۊم '''يۊنس''' بۊ ؤ هین ٚ پئر ٚ نۊم '''ميرزا بزرگ''' بۊ کي میرزا عبدالوهاب مستوفي (رشتي پۊلدار ؤ شأر ٚ مالیاتي کارگۊزار) ورجه دفتري کارمند بۊ. ميرزا ۱۲۵۹-۱۲۶۰ ه.ش (۱۸۸۰-۱۸۸۱ ميلادي) [[رشت]] ٚ [[اوستادسرا|اۊستاسرا]] مئن دۊنيا بۊمأ ؤ خۊ زاکي مئن، رشت ٚ صالح‌آباد ٚ مئن، تا ۲۱ سالگي [[حاج حسن ٚ مدرسه]] مئن درس بخانده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۸۲ تا ۸۶&lt;/ref&gt;

امّا ايران ٚ مئن حوادثي تفاق دکته کي ميرزا زیویش راشي' عوضأکۊده ؤ اۊن ٚ عبا ؤ نعلين ٚ جا، دانستقۊ ؤ فشنگ' اۊساده ؤ خۊ راشي' ايتؤ دؤجين بۊکۊده کي استبداد ؤ استعمار ٚ امره مقابله بۊکۊنه. میرزا [[مشرۊطه|مشرۊطيت]] ٚ انقلاب ٚ مئن، انقلاب ٚ امرأ بۊ ؤ قزوین ٚ فتح ٚ مئن شرکت دأشتي.

==ميرزا شکل ؤ کردٚکار ؤ عقاید==
میرزا دۊ تا خاخؤر{{سربس خأنه.}} ؤ سۊ ته برار داشتي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کي پیله تر محمدعلی ؤ کۊچي دانه رحیم نام داشتي.{{سربس خأنه.}} ميرزا کاس ٚ چۊم بؤ ؤ قهوه‌یي مۊ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; قوي بؤنيه بۊ ؤ خۊش‌هيکل. هرگي خۊ نماز' ترک نۊکۊد ؤ دیل‌رحم بۊ. اهل ٚ سیگار ؤ تریاک ؤ مشرۊب نۊبۊ. یکي دۊ سال مردن ٚ پیش، چل ؤ یک ساله بۊ کي زن بگیفته.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

میرزا شاعري طبعم دأشت ؤ حتی یکته گیلکي دۊبیتي اینأجي بجا بۊمؤنسه دأنه:  &lt;blockquote&gt;گیسه گئسأكۊدي جالستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;رئسه-رئسه'كۊدی والستن ٚ ره&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;مي دیله اۊ میئن دبسته' بؤسته&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بمیرم تي دبس-وابستن ٚ ره&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵. ش ۱۳، ص ۷.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;یا فارسي جي:&lt;blockquote&gt;هوالحق&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;گوهر كجی در عالم بودی چو ابروانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;دیگر تو راستی را یكسر نما نهانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;با آه آتشینم، از آب دیده نبود&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;یا سوختی دو گیتی، یا غرق آبدانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;بین در كمان كمین كرد دل را به تیر مژگان&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;ارجان بود هزارم، بادابدان نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;در زیر تیغ تیزش، شادم بَرَد سرم را&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;آزرم دارم آن دم، خونین شود بنانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;از دوری جمالش، تن را نگر چسان شد&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;چون كاه می‌كشاند، موری در آشیانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;می‌خواستم مثالش اندر دو دیده بندم&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;لیكن نجست نقشی، وهم من از میانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«گمنام» را نخستین، بُد نامی و نشانی&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;همچون تو نامور كرد، گم‌نامش و نشانش&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«این غزل كه در ایام تحصیل در مدرسه گفته شده بود به عنوان یادگاری تقدیم حضرت حاج شیخ گردید. جمعه ۲۷ جمادی‌ الثانی ۱۳۳۸ ـ میرزا كوچك»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

== سیاسي کۊنۊشؤن ==
مألۊم نئه میرزا سیاسي کۊنۊشؤن چۊتؤ کؤره سرأگيته. ولي بعض ٚ ته گۊنن شاید اۊ زمت ببۊن کي مۊقتا تهران ساکن بۊ ؤ شاه خأس وام ٚ پۊل ٚ جي سفر بکۊنه فرنگ ؤ يپاره اعتراضات اۊن ٚ سر پيش بمأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; وختي وگرسه رشت، جوؤن ٚ طلبه'ن ٚ مئن تبليغ گۊد ؤ حقسأی بۊده طلبه'ن ٚ أنجۊمن' راتؤده.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; میرزا خلاف ٚ يپاره دئه [[مشرۊطه|مشرۊطه‌خازؤن]]، رادیکال بۊ ؤ گيا أولي أفراد ٚ جي بۊ مشرۊطه‌خازؤن ٚ مئن کي خۊش ٚ رفيقؤن' مؤسللح بۊده تا استبداد ٚ پيش بئسن. [[لشت ِ نشا|لشت ٚنشا]] [[دهقانؤني جۊمبش|دهقانؤن ٚ جۊمبش]] ٚ جي م دفاع بۊده؛ جۊمبشي گه خئلي راديکال بۊ ؤ باعث بۊبؤبۊ [[انجمن ملی رشت (مشرۊطه)|رشت ٚ أنجۊمن]]' دۊخاله بکۊنه: اۊشؤني گه جۊمبش ٚ جي دفاع گۊدن (انقلابئن) ؤ اۊشؤني گه گۊتن دهقانؤن خأ ايلٚلَم ارباب ٚ سهم' هأدئن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===اتحاد اسلام ٚ جرگه (هیأت اتحاد اسلام)===
میرزا [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] ٚ عالي شؤرای ٚ مئن ([[فارسي زوؤن|فارسي]] مئن: ''شورای عالی اتحاد اسلام'') عؤضو بۊ ؤ اؤره خۊش ٚ نؤم ٚ جي فعاليت گۊد ولي اتحاد اسلام ٚ مرکزي کؤميته مئن مؤستعار نؤم دأشت: فریدۊن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; گيلانˇ وگرسنˇ پسي، [[فتح تئرؤن|تئرانˇ گيتن]]ˇ مئن، مشرۊطه-خا'نˇ همرأ بۊ امما محمدعلي شا وگرسنˇ پسي هندئه دخۊته زيندگئه سرأىته. چن سود گيلان ايسأبۊ ؤ بأزين بۊشؤ تئران ؤ تئرانˇ مئن، چار سالˇ پسي، سال ۱۲۹۲ هجري شمسي، ىک سال بۊمؤنسه تا أولي جهاني جنگ سرأگيره، بۊشؤ هىأت اتحادˇ اسلامˇ مئن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي هىأت، [[سىد جمال الدين اسدآبادي]] عقيده'نه پى گيت. اي هىأتˇ أصلي جيگه [[استانبۊل]] بۊ أمما [[ايران]]ˇ مئنأني خۊ آدمؤنه دأشت؛ ميرزا زمت تئرانˇ مئن [[سىدحسن مدرس]] ؤ [[سىدمحمدرضا مساوات]] ؤ [[سىدمحمد کمره‌اي]] ؤ [[سلىمان محسن اسکندري]] ؤ [[میرزاطاهر تنکابني]] اي هىأتˇ مئن ايسأبۊن. وختي ميرزا اي هىأتˇ مئن بۊشؤ، قرار بۊبؤ کي ايرانˇ شۊمالˇ مئن اي هىأت ئبه کۊنۊش بۊکۊنه ؤ هينˇ وأسي وگرسه [[گيلان]].

ىپاره مؤحققؤنˇ نظر اينه کي ۱۲۹۷ هجري شمسي، ۲۰ مؤردادˇ پسي، هىأت اتحاد اسلام ؤ اينگيليسˇ مئن ىکته قرارداد دبسته بۊبؤ ؤ هين وأسي ميرزا ؤ [[حاج احمد کسماىي]] هىأت أجي سيوا بۊبؤن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;
===مشرۊطه===
سال ۱۲۸۶ هجري شمسي مؤرداد ما، مشرۊطه فرمانه امضا گۊدنˇ ىک سالˇ پسي، ميرزا ۲۵ سالگي مئن، ىکته أنجؤمنˇ عؤضويتˇ فؤرمه پۊرأگۊده، [[انجؤمنˇ رؤحانيۊنˇ رشت]]ˇ نؤمي.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt; اي زمت، ميرزا قۊشۊن جمأکأدبؤ ؤ اۊشؤنه نظامي مشق دأدبۊ ؤ ىک دفأ ني خۊ قۊشۊنˇ همرأ خأس بۊشۊن [[تئران]]، [[مشرۊطه|مشرۊطه-خازؤن]]ˇ پۊشتي به ولي را مئنه اينه خبر برسئه کي [[محمد علي شا|محمدعلي شا]] مجلسه تۊپ دبسته ؤ دئه ميرزا ىأجي کاري بر نأنه ؤ خۊ قۊشؤنˇ همرأ وگرسه [[رشت]].&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

مجلسˇ تۊپ دبستنˇ پسي، وختي کي ايرانه خفقان دىته، بۊشؤ [[تفليس]] ؤ اؤره أولي سۊسياليستؤنˇ وير ؤ عقيده همرأ آشنا بۊبؤ کي تزارˇ همرأ مؤبارزه کأدبۊن.&lt;ref&gt;مهدی قدیمی. [https://web.archive.org/web/20200920115931/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=8345 جمهوری سرخ در جنگل سبز؛ نگاهی به نهضت جنگل در سالروز مرگ میرزا]. شرقˇ رۊزنامه. ش۲۴۶۳. ۱۴ آذر ۱۳۹۴.&lt;/ref&gt;

۱۲۹۷ ه.ش تیر ما، شاه ؤ رۊسؤن ٚ کۊدتا پسي، بۊرۊته [[قفقاز]] کي جؤن بدر ببره. تبعید ٚ زمت خۊش ٚ رفیق ٚ پۊل ٚ جي گۊذرؤن گۊد. اين ٚ رفیق که پۊلدار بۊ ؤ [[فرانسه]] درس بۊخؤنده بۊ، [[ميرزا حسين کسماىي|میرزا حسین خان کسمایي]] بۊ. وختي گه قرار بۊبؤ [[کۊچ ٚ استبداد (استبداد صغیر)|کۊچ ٚ استبداد]]' فگردؤنن ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي شاه]]' یکته مؤسللحانه جنگ ٚ جي ویگیرن، میرزا ني خۊش ٚ رفیقؤن ؤ قفقازي انقلابئن ٚ همأ وگرسه [[گيلان|گیلان]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۱۵۰ ته مۊجاهد ؤ مشرۊطه خاز ٚ همرأ بۊشؤن رشت ٚ مئن، [[تۊرکیه]] کؤنسۊلگري مئن پناه ببردن ؤ بیس رۊز کؤنسۊلگري مۊحاصره بۊ تا سراخره بۊتؤنسن مۊصالحه بکۊنن کي میرزا ؤ اين ٚ رفيقؤن بسلامت رها ببۊن.

میرزا بأزۊن [[سردار محیی]] ٚ مۊجاهدؤن ٚ جرگه مئن نؤم بنويشته. اۊشؤن، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ فرماندهيأجي خأستن بۊشۊن [[تئران]]. میرزا [[قزوین]]' گیتن ٚ مئن مۊشارکت دأشت ولي مألۊم نئه کي تا تئرانم بۊشؤبي چۊن سردار محیی همرأ اختلاف دأشت. ولي مشرۊطه خاز بۊمؤنسه ؤ بأزۊن وختي محمدعلي شا خأس خۊش ٚ تۊرکمني آدمؤن ٚ جي دۊمرته قؤدرت' پسأگيره، اۊن ٚ همرأ بجنگسه ؤ دس ؤ سینه' جي زیمین (مجروح) بۊبؤ. این' ببردن رۊسیه کؤنسۊلگري ؤ [[محمد علي شا|محمدعلي]] شکي دئه شا نبۊ، این' پیشنهاد بدأ درمؤن ئبه بۊشۊن قفقاز. ايتؤ نظر هأنه کي فگرسه شاه خأس يک جۊري اينأجي خلاصأبي. گيا قرار بۊ باکۊ شؤن ٚ مئن [[کاسپي دريا|کاسپي دریا]]&lt;nowiki/&gt;ی ٚ مئن دمیره ولي کشتي فرمانده اینٚ جؤن' نجات بدأ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

بأزين که وگرسه گیلان، بۊشؤ تئران. چۊن رۊسيه ونأشت کي میرزا بأ گیلان ٚ مئن، اين ٚ تئران ايسأن درازه بدأ ؤ چۊن مننيس کار بياجه، فقر ٚ جي زيندگي گۊد. حتی هۊتؤ کي خۊدش سالؤن ٚ سال بأزۊن نقل گۊد يک دفأ يکته لتسکه گدا بزئه مۊشت ٚ جي بکۊشته چۊن هرچي این' گۊت چيزي ندأنه گدا واندأی! بأزۊن ولي اۊ گدای ٚ خانواده رضايت بدأن کي میرزا جۊوؤزه.&lt;ref&gt;ابراهیم فخرایی. سردار جنگل. ص ۵۶.&lt;/ref&gt;

=== دامۊن ٚ جۊمبش ===
[[پرونده:mirza17.jpg|left|thumb]]
اوّلي جهاني جنگ ٚ زمات، وختي رۊسؤن دکالسن گيلان ٚ مئن ؤ اۊنه اشغال بکۊدن ؤ تهران ٚ حۊکۊمتأني هيچ کاري نۊکۊد، ميرزا خۊش ٚ همفکرؤن ؤ رفيقؤن ؤ اتحاد اسلام ٚ جرگه همرأ همفکريگۊدن ٚ پسي، تصميم بیته خۊش ٚ چریکي جنگ' گیلان ٚ جنگلؤن ٚ مئن سرأگيره. چۊن ايشؤن ٚ جيگا جنگل بۊ، ايشؤن' دخاندن [[جنگليان|جنگلي]].

میرزا خۊش ٚرفيق، میرزا علي خان دیوسالار ٚ همرأ بۊشؤن مازندران ٚ ور کي اؤره خۊشؤن ٚ عمليات' سرأگيرن ولي بأزۊن میرزا سیوا بۊبؤ بمأ لایجؤن دؤکتؤر حشمت ؤ حاج أحمد کسمایي همرأ ديدار بۊده تا اۊشؤن ٚ یاوري جي کار' گیلؤن ٚ مئن پيش ببره. سراخره اي کۊنۊشؤن باعث بۊبؤ میرزا بۊتؤنه ۱۴ قبضه تيۊفنگ ؤ أننی گۊلله جۊرأکۊنه تا بۊتؤنن ۱۲۹۳ مهر ما خۊشؤن ٚ کار' سرأگيرن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

جنگليئن خۊشؤن ٚ اسلحه چن جۊر تهيه گۊدن: الف. خۊشؤن ٚ چريکي فترکؤن ٚ مئن وختي گه رۊسؤن ' فترکسن. ب. عؤثمانيئن ٚ جي اسلحه هئن. ج. یکته دلیر ٚ زنأی ٚ جي اسلحه تهيه گۊدن کي اين ٚ نؤم بۊ [[بؤلۊر خانم]]. بؤلۊر خانم خۊش ٚ سربازؤن' دخؤته دأشت تا اینگیلیسئن' فترکن ؤ ايشؤن' اسلحه'ن' هأگيرن کي بؤلۊر خانم هأدئه جنگليئن'.&lt;ref&gt;مصاحبه با س. مهرنوش. دامون (روزنامه). رشت، ۱۳۵۹. ش۱۴. ص۲.&lt;/ref&gt; د. وختي گه رۊسيه مئن انقلاب بۊبؤ (۱۹۱۷ فوریه) رۊسي سربازؤن ٚ جي ايواشکي ؤ غير ٚقانۊني اسلحه هئن.

أوايل خۊشؤن ٚ هوادارؤن ٚ جي پۊل هأيتن ولي بأزۊن کم-کمی پيله زميندارؤن ئبه ماليات تعيين بۊدن.

۱۲۹۳ ه.ش پييز تا ۱۲۹۴ تابستؤن، گیلان ٚ والي که رۊسيه کؤنسۊل ٚ آدم بۊ، یکته فترک بدأ جنگليئن'. اي فترک ٚ أول مرتبه، عبدالرزاق خان شفتي رياست ٚ جي، جنگليئن ٚ جي بدجۊر شکست بۊخؤرده ؤ دومي مرتبه، سردار مقتدر ٚ فرماندهي جي هندئه جنگليئن' فترکسن کي فؤمن ؤ گسکر ٚ مئن دشکسن ؤ اي باعث بۊبؤ جنگليئن مردۊم ٚ مئن ويشتر نؤمي ببۊن ؤ يک عالم تيۊفنگ ؤ مؤهممات ؤ مال (حيوؤن) دککئه ايشؤن ٚ دس.

۱۲۹۴ (۱۹۱۵ مه ؤ اۊت)، يکته تازه نفس نيرۊ رۊسيه جي بمأ انزلي یکته پیله ضربتي نيرۊ چأگۊده بۊبؤ کي ۵۰۰ نفر (ايراني قزاق ؤ رۊسي سرباز) ؤ سنگين ٚ اسلحه دأشت. ايشؤنم يکته جنگ ٚ مئن دکتن يکته ۶۱ نفره جرگه (میرزا فرماندهي'جي) کمين ٚ مئن ؤ دشکسن ؤ خالي ۴۵ نفر قزاق جؤن بدر ببردن.

۱۲۹۴ آذر ما، رۊسؤن ايران ٚ دؤلت' فشار بأردن کي یک کاري بکۊنه ؤ خۊشؤنم گازأنبؤري فترکسن جنگليئنه. جنگليئن اي جنگ ٚ مئن تلفات بدأن ؤ رۊسؤنم ۶۰۰ نفر أسير هأدأن. جنگليئن دۊ ما بأزين فؤمنات ٚ مئن دۊمرته خۊشؤن' سازمان بدأن. رۊسيه کؤنسۊل حقسأی بۊده میرزا ترؤر بکۊنه ولي نۊتؤنسه.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt; رۊسؤن هرته خؤنه' کي گمؤن گۊدن جنگليئن ٚ همدس ايسسن آتش زئن. فقط رشت ٚ مئن ۱۶۰۰ ته خؤنه' بسۊجؤنئن.&lt;ref&gt;Maclaren Letter, January 8 and 22, 1916, FO 248/1149.&lt;/ref&gt;

==== جنگل ٚ دومي مرحله ====
[[رۊسیه]] مئن ٚ [[فوریه انقلاب (رۊسیه)|فوریه انقلاب]] باعث بۊبؤ ایران ٚ مردۊم ٚ ديل ٚ مئنم شؤق ؤ اۊميد دکئه. اي انقلاب ٚ پسي رۊسیه ارتش ٚ رفتار ایرانئن ٚ همرأ تؤفير بۊده ؤ جنگلئن ٚ شرايطم بئترأبؤ. ۱۹۱۷ ژۊأن (۱۲۹۶ ه.ش تیر ما) جنگلئن جرگه جرگه بمأن رشت ٚ مئن ؤ یک ما بعد (اۊت) اینگیلیس ٚ کؤنسۊل ايشؤن' دۊخؤنده «گیلان ٚ ارباب» ؤ گیلان ٚ والي ([[مفخرالدوله]]) هميشک جنگلئن ٚ همأ مشورت گۊد ؤ اۊشؤن' فرمؤن برد.&lt;ref&gt;Maclaren letter, August 20, 1917, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; دئه رۊسیه پيشتر ٚ مۊرسؤن ایران ئبه دۊشمن نبۊ ؤ هين وأسي [[آلمان|آلمانئن]] ٚ مۊقؤم ایران ٚ مئن ضعيف بۊبؤ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;AA, Akten Persian C3408, Bd. I, no. 21/1, May5-November 3, 1917&lt;/ref&gt; مـرزا کۊچي خؤن، [[کرنسکي]] دؤلت ٚ جي بخأسته کي خۊش ٚ أرتش' ایران ٚ جي بيرين ببره ؤ همه ته امتيازؤن' گه تزار ٚ زمت تحميل بۊبؤ بۊ ایران'، لغو بکۊنه تا اینم دئه رۊسؤن ٚ ارتش' ایران ٚ مئن فنترکه.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ولي خئلي زۊد معلۊم بۊبؤ کي کرنسکي دؤلت قرار نئه اۊ امتيازؤن' فيچينه يا خۊش ٚ ارتش' ایران ٚ جي بيرين ببره. 

اي مرحله مئن جنگلئن ٚ اؤميد ؤ تنامان (سازمان) ويشتر ؤ قويتر بۊبؤبۊ. ايشؤن ٚ سیاسي چاگۊدار [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ ؤ یکته نیمه رسمي دؤلت دأشتن که این ٚ أصل ٚ قسمت اين ٚ نظامي سازمان بۊ ؤ يکته نشريه ني دأشتن کي [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]] نؤم دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۹۳&lt;/ref&gt; یعني دئه أولي مرحله مۊرسؤن نبۊ که رهبري یک نفر ٚ دس دبۊن ؤ اي دفأره جۊمبش رسما يک جرگه ريش سيفيدؤن ٚ دس ٚ جیر جمعي فرمؤندهي بنأبۊ کي اي جرگه [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد اسلام]] بۊ. [[فرانسه]] کؤنسۊل اي جرگه' '''سنا''' دۊخؤند. [[ابراهیم فخرایي]] (میرزا مؤنشي) سنا مئن ٚ ۲۷ نفر ٚ نؤم' ليست کؤنه. شیراز ٚ مئن ٚ [[آلمان]] ٚ کؤنسۊل ۱۹۱۸ ژۊأن (۱۲۹۷ تیر) نیویسنه کي [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام ٚ کؤمیته]] ۸ تا ۱۰ نفرن کي کۊجي خؤن ٚ همرأ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]]' رهبري کؤنن. کؤميته اصلي آدمؤن' ايتؤ گۊنه: [[حاج احمد کسمایي]]، مالي کارکیا، کي [[کسما]] نیشت، [[احسان الله خان دۊستدار|احسان]] کي [[رشت]] ٚ مئن ايشؤن ٚ نماينده بۊ ؤ دايم تلفؤني میرزا همرأ درتماس بۊ؛&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص ۱۰۲.&lt;/ref&gt; البته [[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان]] خۊش ٚ خاطرات ٚ مئن بنويشته دأنه کي اين ٚ مقر [[أنزلي]] بۊ؛ [[ميرزا کۊچي خان|کۊجي خؤن]] ؤ اين ٚ برأرزه داودزاده کي [[فؤمن]] ايسأبۊن.&lt;ref&gt;AA, Abt. A., Akt. Deutschland, Bd. 3 no. 135/21, June 1918. Ehsan lists another group of people (ibid., p. 659).&lt;/ref&gt;

وختي حلئه گیلان ٚ مئن اي انجۊمن قؤدرت ندأشت، اين ٚ مرکزي کؤميته أعضا ايشؤن بؤن: [[ميرزا کۊچي خان|میرزا کۊجي خؤن]]، [[حاج احمد کسمایي]]، [[سید آقایي]]، [[ابراهیم حشمت|دؤکتؤر حشمت]]، [[شیخ علي علم الهدا]]. ولي سید آقایي هۊ اول سال جۊمبش' رها بۊده. دؤکتؤر حشمت [[لاجؤن|لایجؤن]] ٚ مئن خۊدش' تسکأگۊده، شیخ علي م ويشتري سفر شۊ. هين وأسي عملا میرزا ؤ حاج احمد مرکزي کؤميته' پيش بردن. میرزا نظامي کارکيا ؤ حاج احمد مالي کارکيا.

[[رۊسيه انقلاب]] ٚ پسي، وختي [[گيلان|گیلان]] ٚ مئن [[رۊسیه|رۊسيه]] سربازؤن ٚ اجرایي کؤمیته'ن ؤ انقلابي جنگ ٚ کؤمیته'ن بناگۊدن چینأگیتن ؤ [[جنگلئن|جنگليئن]] ٚ همأ تماس گیتن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ؤ جنگليئن ٚ زۊرم ويشترأبؤ ؤ یکته تازه مرکزي کؤميته چأگۊدن ؤ یپاره پيله آخۊندؤن' دعوت بۊدن که بأن اي کؤميته مئن. [[سید عبدالوهاب (صالح)]] ؤ [[میر منصور (هدا)]] ؤ [[حاجي سید محمد (روحانی)]] ؤ [[شیخ علي (علم الهدا)]] مۊرسؤن کي سومي ؤ چارؤمي پيله زميندار بؤن. اي آخۊندؤن کمتر پيش أمأ کي جۊمبش ٚ مقر بئسن ؤ ويشتر اعتبار ٚ وأسي دؤجين بۊبؤبۊن. خالي عبدالوهاب صالح بۊ که سازمان ٚ سر کؤنتؤرؤل دأشت.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۲ و ۱۰۳.&lt;/ref&gt;

۱۹۱۶ تاؤسؤن، میرزا چن دفأ سفر بۊده [[سؤلئیمان داراب|سؤلیمانداراب]]، سپهدار ٚ ملک تا اؤره دهقانؤن' بأره جۊمبش ٚ مئن.&lt;ref&gt;Maclaren report, August 22, 1916, FO 248/1138.&lt;/ref&gt; ۱۹۱۶ نؤوامبر ۲۷ (۱۲۹۵ آذر ما ۲۶) يک جرگه کۊردؤن کي گيلان نيشتن خۊشؤن ٚ نيرۊ همأ بمأن جنگلئن ٚ همرأ ؤ سپهدار ٚ بيس ٚ چار ته ديهات ! کئخۊدا'ن ٚ جي بخأستن کي هرته ۱۰۰۰ تۊمؤن کۊمک بکۊنه.&lt;ref&gt;Maclaren report, January 17, 1917, ibid.&lt;/ref&gt; جنگلئن سۊ ته نماینده سرأدأن [[قزوین]]. ايشؤن ٚ مأمۊرؤن بۊشؤن تا [[شاهرۊد]] ؤ [[سمنان]] ؤ بۊستان ؤ [[دامغان]] کي جنگل ٚ پيام' برسؤنن.&lt;ref&gt;Meshhed telegram, No. 76, May 13, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; گۊيا جنگلئن [[گؤنبد ٚقابۊس]]' شبيخۊن بزئه بۊن.&lt;ref&gt;Telegram, no. 294, May 28, 1918, FO 248/1203.&lt;/ref&gt; حتی یپاره زمیندارؤن بمأن ایشؤن ٚ طرف، [[محمدولي خان تنکابني|سپهسالار]] ٚ مۊرسؤن.

اي زمت کي اتحاد اسلام قؤدرت دأشت، اي کؤميته يپاره آدمؤن (حاجي آقا رضا ؤ میر منصۊر ؤ سید محمود) رۊسيه يا اينگيليس ؤ گاگلف هر دۊته همرأ همکاري گۊدن ؤ حتی گاگلف ايشؤن ٚ همکاري پيشنهاد رد بنأبۊ!&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۴.&lt;/ref&gt; اي دؤره اتحاد اسلام ايتؤ تناگيته بۊ کي يکته شؤرای ٚ عالي دأشت کي بيس نفر بؤن باني يکته مرکزي کؤميته. اۊ بيس نفر ٚ جي هف نفر مرکزي کؤميته مئن ني ايسأبۊن کي مخفي بؤن. میرزا کۊجي خؤن ؤ حاج احمد کسمایي هر دۊ ته مئن ايسأبۊن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ولي واقعيت اينه کي کمتر سندي هننأ کي بۊگؤ [[جنگلˇ انقلاب|جنگل ٚ جۊمبش]] ٚ مئن، [[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] اصل ٚ زۊر' دأشت. بئترين حالت' أگه بگيريم، اتحاد ٚ اسلام یکته مشورتي نهاد بۊ کي میرزا کۊجي خؤن ئبه سیاسي اعتبار جۊرأگۊد ؤ اۊن ٚ سياسي جاجيگه' واشؤند.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۵.&lt;/ref&gt;

گيلان ٚ ایالت ٚ کارکیاگري هرچي ويشتر دکته جنگليئن ٚ دس، ايشؤنم واداشته بۊبؤن هندئه خۊشؤن ٚ چاگۊدار ؤ تنامان' دگردؤنن تازه نيازؤن ئبه. جنگليئن ٚ دؤلت، چار ته وزراتخؤنه دأشت: دادگؤستري ؤ ماليه ؤ پؤليس ؤ جنگ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; دادگؤستري ؤ پؤليس رشت ؤ أنزلي ؤ لایجؤن ؤ تۊنکابۊن ؤ چن جای ٚ ديگه خاله (شعبه) دأشت. دادگؤستري وزارت، پؤليس مخفي م اداره گۊد. 

خۊشؤن ٚ نظامي تشکيلاتم تازه واگۊدن ؤ ایراني ؤ آلمؤني ؤ اؤتريشي ؤ تۊرک ٚ آمۊجگرؤن ٚ همرأ دۊته نظامي مدرسه وابۊدن. يکته' ايراني افسرؤن (کي ايران ٚ ژاندارمري جي پناه بأرده بؤن جنگل) [[کسما]] مئن اداره گۊدن ؤ اؤکته' اؤتريشي-آلمؤني افسرؤن، [[گوراب زرمیخ|گۊراب زرمئخ]] ٚ مئن اداره گۊدن.&lt;ref&gt;میرزا اسماعیل جنگلی. قیام جنگل، یادداشت های میرزا اسماعیل جنگلی. ص۷۲. ش۲.&lt;/ref&gt; اي افسرؤن اۊشؤني گه ايشؤن ٚ نؤم رؤشنه ايشؤن بؤن: سروان علي اکبر خان سیاهپوش (گۊراب زرمئخ ٚ مئن ٚ رئيس عمليات، کي ۱۳۴۰ سرلشکري درجه همأ بمرده)، نصرالله خان آزاد راد (گۊراب زرمئخ ٚ نظامي مدرسه مؤدير)، علي اکبر خان آب زرشکي، سروان شاپور خان مختاري (کي ۱۳۴۴ سرلشکري همرأ بمرده)، سرگرد محمود خان (نظامي تنامان ٚ مئن رئيس ٚ دسيار بۊ ؤ گۊراب زرمئخ ٚ مئن میرزا نظارت ٚ جير کار گۊد)، سروان داوود خان (ژاندارمري افسر کي سؤئديئن ٚ دس آمۊزش بدئه بۊ.&lt;ref&gt;ک. شاهرخی. آزادهٔ گمنام. ص۴۱.&lt;/ref&gt; غير ٚ ايرانيئنم اۊ افسرؤني بؤن گه رۊسيه اسيرؤن ٚ اؤردۊگاه ٚ جي فرار بۊده بؤن میرزا کۊجي خؤن ٚ ورجه بئسأبۊن: ستوان يکؤم یملکس، ستوان بریندز، کورتیز مایر [[اؤتریش|اؤتريش]] ٚ جي، عبدالله بگ ؤ مصطفی بگ عؤثماني تۊرکيه جي، ماژور ویلهلم فؤن پاخن، ستوان يکؤم ودیگ، ستوان فهنریش استریش.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۵۸۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sommer to AA, August 12, 1917, AA, Abt. A, Akt. Persian no. 21/1, Bd.1; and Wustrow to AA, September 22, 1918, Akt. Persian, no. 21, Bd. 22; report by the Riga-German Dr. Klau, dated July 8, 1918, AA, Abt. A, Akt. Persian, no. 12, Bd. 8.&lt;/ref&gt;

[[اتحاد اسلام (أنجۊمن)|اتحاد ٚ اسلام]] ارمنيئن ٚ همرأ مۊخالف نبۊ ولي اجازه'م ندأ کي اۊشؤن خۊشؤن ٚ تنامان' گيلان ٚ مئن چأکۊنن. هيتؤرم اجازه ندأن ايراني [[سۊسياليسم|سۊسياليستؤن]] خۊشؤن ٚ کۊنۊش' آشکار بکۊنن.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۰۹.&lt;/ref&gt; اي انجۊمن حتی حزب دموکرات ایران ٚ اصلاحي ؤ دؤمؤکراسي خا برنامه'ن ٚ همرأم مۊخالفت بۊده ؤ اي حزب ٚ کۊنۊشؤنم گيلان ٚ مئن ممنۊع بۊبؤ. اي دؤره مئنم هندئه جنگليئن نۊتؤنسن يکته جمعي رهبري چأکۊنن ؤ هندئه تمؤم ٚ اختلافات، میرزا کاريزماتيک جاجيگه پيش حل ؤ فصل بنأبۊ. 

===== جنگلئن ٚ برنامه ؤ تنامان (سازمان) =====
جنگلئن ٚ برنامه ايشؤن ٚ چاگۊدار ٚ مۊرسؤن، بسته به ايشؤن ٚ رهبر بۊ. [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] يکته مقاله مئن (''آنچه جنگلیان می خواهند'') بنويشته کي: ۱. ایران، ایرانئن ٚ شئه. ۲. خارجي سؤلطه خأن تمنأبۊن. ۳. اصلاحات خأن بي خارجئن ٚ دخالت پيش بۊشۊن. ۴. ایران ٚ باستاني تاج ؤ تخت خأن [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ شي ببۊن کي آزادي حامي ايسسه ؤ اين ٚ اقتدار ٚ کیاسر (قلمرؤ) خأن ایران ٚ بۊگذشته امپراتۊري مۊرسؤن ببۊن. ۵. دؤلت ٚ کابينه (مشرۊطه خاز ؤ آزادي خازؤن ٚ رهبري جي) هم خأ قديمئن ٚ ضررؤن' جۊبران بکۊنن هم آينده به يک فکري بکۊنن. ۶. مجلس خأ وا ببۊن. ۷. اینگیلیس ٚ خطر ٚ پيش خأن اسلام' حمايت گۊدن. ۸. خائنؤن خأ مۊجازات ببۊن.&lt;ref&gt;[[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل]]. ش۱۳. ۱۳، ۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;

جنگليئن زمين ٚ مسأله وأسي هيچ برنامه يا راه ٚ حللي ندأشتن.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; جنگليئن ايلات ٚ رهبرؤن ؤ زميندارؤن ٚ همرأ مؤدارا گۊدن. ۱۲۹۶ تاؤسؤن لشت ٚنشا مئن کي اۊن ٚ مالک امین الدوله بۊ، کشاورزؤن شۊرش کؤنن ؤ جنگليئن اي ماجرای ٚ مئن مؤتناقض رفتار کؤنن. قضيه اي بۊ که اي زمينؤن که ۴۲ پارچه آبادي بۊ، املاک ٚ خالصه بۊ، یعني شاه ٚ شي بۊ که ناصرالدين شا سال ۱۸۸۸ ميلادي (۱۲۶۷ شمسي) هأدأبۊ امین الدوله پئر'.&lt;ref&gt;سردار جنگل. ابراهیم فخرایي. ص۸۵.&lt;/ref&gt; هين وأسي جنگليئن ئبه آسؤن بۊ که اۊ پيلئگي زمين' تقسيم بکۊنن يا کشاورزؤن هندئه پيشترؤن ٚ مۊرسؤن خالصه زمين ٚ سر کار بکۊنن يعني شاه ٚ مالکيت ٚ جير نأ امين الدؤله زمين مالکيت ٚ جير. چۊن خلاف ٚ شرع نبۊ. ولي اي کار' نۊدن. کاري که تينس گيلان ٚ باخي کشاورزؤن ئبه سرمشق ببۊن ؤ ايران ٚ مئن حتی!&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۱.&lt;/ref&gt; سراخر ايتؤ بۊبؤ که امین الدوله که جنگليئن اين' اسير بيته بؤن، ايسکالی پۊل ٚ همرأ تعويض بۊبؤ ؤ اي ماجرا جنگليئن ٚ جاجيگه' کشاورزؤن ٚ مئن ضعيف بۊده.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۲.&lt;/ref&gt; ولي وختي رشت ٚ مئن بمأن بئسأن، هر گۊني برنج ٚ سر يک تۊمان ماليات دبستن ؤ ايتؤ ۳ هزار زميندار اعتراض ٚ وأسي بۊشؤن اينگيليس ٚ کؤنسۊلگري مئن تحصؤن بۊدن. &lt;ref&gt;Maclaren letter, November 24, 1917, FO 248/1168.&lt;/ref&gt; جنگليئن خۊشؤن ٚ مالياتؤن' باخي ٚ شهرؤن ٚ مئنم زۊرازۊري هأيتن. ولي اي ماليات هأيتنؤن هرگي يکته سياست' ختم نۊبؤ زمينؤن ٚ وأسي بلکي ويشتر اين ٚ وأسي بۊ که سياسي ؤ نظامي هزينه'ن جۊرأبۊن. 


جنگلی‌ئن، خوشؤن ِ جنگه اجنبی ارتش و ايرانی قزاقؤنی کی روسؤن ِ دس ِ جير باموته بوبؤ بون شوروع بئودن. ميرزا دوشمنؤن، [[روس]] و [[اينگيليس]] و [[قاجار]]ی ارتش بو.

[[جنگلی‌ئن]] ميرزا رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 [[گالشی سال]] (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلان مئن سلطنته لَغوْ بکونن و [[گیلانˇ شؤرایی جؤموری]]‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، [[ديا ما]] 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) [[جنگلی‌ئن]] [[ایرانˇ سروخˇ انقلابˇ کومیته|ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ]] تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن [[جوموری]] اعلام بئوده. ميرزا [[گيلانِ جوموری]] مئن سرکوميسر و جنگ ِ کوميسر بوبؤ.

==== دامۊن ٚ دگرستن (أنقلاب) ====
جنگليئن داميشک احمد شاه' اعتماد دأشتن ؤ اي جۊمجۊمه' (توهؤم) دأشتن کي شاه اتفاقات ٚ جي بيخأبره.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ولي سال ۱۲۹۷ تاؤسؤن وختي گه اينگيليسيئن ٚ همأ درگير بۊبؤن، خۊشؤن ٚ ايمان' (أگه نۊگؤيم سلطنت ٚ جي) شاه ٚ جي جدأن ؤ بناگۊدن '''شاه' ويتن''' ٚ گب' زئن کي [[فرانسه]] ؤ [[رۊسیه]] مئن مردۊم تينن يا حتی [[ايران|ایران]] ٚ مئن کي [[احمد شا|احمد شاه]] ٚ پئري جد' ([[ناصرالدین شاه]]) گۊلله' جي بکۊشتن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲، ۱۲۹۷.&lt;/ref&gt;

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، جنگليئن خيال گۊدن رۊسؤن خۊشؤن ٚ نيرؤ بيرين بئنن ايران ٚ جي ولي ايتؤ نۊبؤ.  تا اينکه يکته قرارداد دبستن ۹ بند ٚ مئن کي اۊن ٚ مئن بمأ بۊ کي رۊسيه نيرۊ خأن دۊ ماه ٚ مئن، رۊسي افسرؤن ؤ جنگليئن ٚ نظارت ٚ جير، گيلان ٚ جي دوأرن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه، ش۲۳، ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt; هي تماسؤن باعث بۊبؤ کي کم-کمی میرزا تماس [[بلشویسم|بلشویکؤن]] ٚ همرأ ويشتر ببۊن.&lt;ref&gt;خسرو شاکری. میلاد زخم؛ جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران. اختران. تهران. ۱۳۸۶. ص۱۱۴.&lt;/ref&gt; [[جنگلˇ رۊزنامه|جنگل ٚ رۊزنامه]] یکته مقاله مئن کي اين ٚ تيتر بۊ &quot;رۊسيه نيرؤن وگردنن خۊشؤن ٚ خؤنه&quot; (نیروهای روسیه به میهن خود بازمیگردند) بلشویکؤن' ايتؤ معرفي بۊده کي ايشؤن ٚ حزب فعال ؤ انسانگرا ايسسه. حزبي گه جنگليئن مننئن اين ٚ زۊرأگيتن ٚ جي خۊشال نبۊن.&lt;ref&gt;جنگل ٚ رۊزنامه. ش۲۳. ۱۹۱۷/۱۲۹۶.&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
==کودتا==
هنوز انقلابی دولت ِ کار به سامان نرسه بو کی اغتشاشات و بلوا، او انقلابیؤنی جه کی [[شوروی]] هوادار بؤن شوروع بوبؤ و بيلأخره میرزا مجبور بوبوسته جومعه روج، [[اسفندار ما]] اوّل، 1494 گالشی سال  (18 تیر ١٢٩٩)، دوتا نماينده و ايتا نامه اَ عبارت امره اوسه بئوده [[موسکؤ]]، [[لنين]] ره کی: «ايران ِ ملّت، حاضر نيه کی [[بلشؤویک|بلشؤويکؤن]] ِ برنامهٰ قبول لکونی» و بازون، قهر و اعتراض امره، [[رشت]] جی بوشؤ [[فومن]].

شنبه روج، اسفندار ما 23، 1494 گالشی سال، شوروی هوادارؤن، شوروی ارتشی فرمانده‌ئن همکاری امره، کودتا بکودن و ميرزا آدمؤنه دسگیر و  زندانی بکودن.

==آخرپسي==
[[Image:mirzasar.jpg|thumb|left|]]
ميرزا و اون ِ آدمؤن، گيلان ِ جوموری [[کومونيست]] طرف ِ امره درگير بؤن کی [[احمدشا]]، تهران ِ جی [[سردار سپه]] يا هو [[رضاخان]]ه اوسه بکوده جومهوری سرکوبی واسی.

سردارسپه نی، وختی گيلانه ديرين بومأ، اوّل جوهموری ارتشه کی کومونيستؤن ِ دس دبو شکست بدأ و اوشؤن در بوشؤن و بازون هچين بمانسه ميرزا و اون ِ آدمؤن.

رضاخان ميرزا جی بخاسته کی بايه تهران و خو گبؤنه مرکزی حوکومت امره راجه به استقلال و آزادی بزنه. امّا ميرزا قبول نکوده و قزاقؤن نی ميرزا آدمؤنه فوتورکسن و ميرزا يارؤن يا بموردن و يا تسليم ببؤن.

ميرزا نی خو آخرين رفئق امره کی [[گاؤک]] نام داشتی، بوشؤ [[تالش]] کوهؤن ِ طرف کی بتانی بشی [[خانم عظمت فولادلو]] ور کی هميشک ميرزا جی حمايت کود.

امّا ورف و سرما اندی سخت بو کی [[تير ما]] 27، 1495 گالشی سال، هر دو نفر يخ زنيدی و فوت کونيدی.

هه زمات ایتا [[کورد]] مرد کی [[کرم]] نام داشتی و خلخال جی شؤن دبو گیلان، ا دو نفره بچاسه، ورف ميان دینه و شناسه. با همه سعی و تلاشی که موشت و مال و [[سنجد]] خورانئن امره کونه، نتانست اشانه زنده بکونه و به سرعت آبادی طرف بوشؤ و مردوما خبرا کوده. مردوم باموئید او جيگا و دوتا جنازه‌یا ببرديد به آبادی. 

میرزا مردن خبر همه‌جيگا دپیچسته و [[موحمدخان‌سالار‌ شوجاع]]،  [[تالشِ اميرموقتدر]] ِ برارِ گوش کی ميرزا بدخا بو برسه. ا شخص بلافاصله چن‌تا توفنگ‌چی امره فوتورکه او خانقاهی کی ميرزا جنازه اويه نهأ بو و ولانشته کی اهالی ميرزا جنازهٰ دفن بکونيد و دستور بدأ ایتا جه اهالی طالش به‌نام [[رضا استکانی]]، میرزا بچاسته سره تنِ جی جودا بکونه. [[سالار شوجاع]] میرزا سره اوّل ببرده [[ماسال]] خو برارِ ورجه و بازون ببرده رشت، ارتشی فرمانده‌ئنه فدأ.میرزاسرا ببردیدی تهران تا رضاخان نیشان بدبد و اونی تنا رشت سولیمانداراب درون به خاک بسپاردیدی. جنگ دوم جهانی پس میرزا دوستداران اونی سرا تهران جه نبش بوکودید و به رشت باوردید و اونی تنه ورجا بنایید. میرزا قبر ابنقلاب ایسلامی پس بازسازی بوبوسته داره.

==ميرزا خانه==
* [[ميرزا خانه]]، رشت، [[اوستادسرا]] محلّه مئن هنده چاکوده بوبؤ و هسا ايتا موزه موسؤن استفاده بونه.
*[https://web.archive.org/web/20130524032134/http://mirza.info.ms/ جنگلِ انقلاب: عکس]

== ويشتر بۊخؤنين == 	
* [https://web.archive.org/web/20120829213449/http://bazchamran.ir/post/735 آلبوم تصاویر وعکسهای میرزا کوچک خان جنگلی (از نوجوانی تا شهادت)]
*[https://web.archive.org/web/20180921025621/http://v6rg.com/?p=11136 بر سر زن، فرزند و خانوادهٔ کوچک خان چه آمد؟] (دیلمان. ش۲)

==سربس==
{{جیرنویس}}

{{رشته سرشناسؤن}}

[[Category:تارئخ]]
[[Category:جنگل نهضت]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ تاريخ]]</text>
      <sha1>lyf2rykitkcg3zb68dgxmlst38vc1gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديلمؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2539</id>
    <revision>
      <id>155683</id>
      <parentid>152940</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="p2uezqnx7znyf6yroryop0hgmrgh80b" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= دٚیلٚمٚآٚن
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= اسماعيل سادات دیلمي
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[ديلمان ٚ بخش]]
|مردۊم= دیلم
|رسمي نام= دٚیلٚمٚآٚن	 
|محلي نام= ديلمان
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= جرگییت: ۱۸۹۸۶
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۱۴۵۲ متر
|دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج
|سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>p2uezqnx7znyf6yroryop0hgmrgh80b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155684</id>
      <parentid>155683</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5132" sha1="f4xjbkkprprzb8p065bcdd3jlklnmtc" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= دٚیلٚمٚآٚن
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= اسماعيل سادات دیلمي
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[ديلمان ٚ بخش]]
|مردۊم= دیلم
|رسمي نام= دٚیلٚمٚآٚن	 
|محلي نام= ديلمان
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= جرگییت: ۱۸۹۸۶
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۱۴۵۲ متر
|دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج
|سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمان ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>f4xjbkkprprzb8p065bcdd3jlklnmtc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155685</id>
      <parentid>155684</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="ep4kh3xrrtgt6gmuithdjsn59wxx0ps" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمان ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>ep4kh3xrrtgt6gmuithdjsn59wxx0ps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155686</id>
      <parentid>155685</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="0lanchgimssrkjfoeo1dym26fj351fg" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمان ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمان» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>0lanchgimssrkjfoeo1dym26fj351fg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155687</id>
      <parentid>155686</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="a6t7go92olabakmmjk9t69b4co2jd4u" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمان ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمان» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
دیلمان ٚ اداموان گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>a6t7go92olabakmmjk9t69b4co2jd4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155688</id>
      <parentid>155687</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="oevksawb3gwss00gq9kji58e2rndhwp" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمان ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]]|بخش=[[ديلمان ٚ بخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۱۸۹۸۶|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}}

==نؤم==
«دیلمان» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
دیلمان ٚ اداموان گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>oevksawb3gwss00gq9kji58e2rndhwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155755</id>
      <parentid>155688</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>152940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5029" sha1="fqf0bhkdst80mdjfat1282rrowknmnc" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= ديلمؤن
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= اسماعيل سادات دیلمي
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= ديلمان	 
|محلي نام= ديلمؤن، ديلمان
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۱۴۵۲ متر
|دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج
|سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>fqf0bhkdst80mdjfat1282rrowknmnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مازندران ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2976</id>
    <revision>
      <id>155567</id>
      <parentid>68282</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6436" sha1="jd9fdrh5uu1q2hncrzz65nacs4hr8on" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊد.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی موز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی موز اونه مئن (موز در آن) و بعضیان هم گیدی کی موز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>jd9fdrh5uu1q2hncrzz65nacs4hr8on</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155568</id>
      <parentid>155567</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6555" sha1="3vgyq2lzxkk603sxvy45u1wlzgw7xl4" xml:space="preserve">[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊد.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی موز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی موز اونه مئن (موز در آن) و بعضیان هم گیدی کی موز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>3vgyq2lzxkk603sxvy45u1wlzgw7xl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155569</id>
      <parentid>155568</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6435" sha1="s03qxk8l1sxridtqo0hjn0m7yr7ouir" xml:space="preserve">[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊد.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی موز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی موز اونه مئن (موز در آن) و بعضیان هم گیدی کی موز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>s03qxk8l1sxridtqo0hjn0m7yr7ouir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155570</id>
      <parentid>155569</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6611" sha1="sk2kur39pqokma714ex3wgt9xii1vve" xml:space="preserve">[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>sk2kur39pqokma714ex3wgt9xii1vve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155583</id>
      <parentid>155570</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6657" sha1="4ffx29jaao0fkg1iyr0610oi7ny94g1" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازندران''' یتا اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه، و سوٚتا جه ۲۲ شٰهرستانس گیلک بی بین، شهسوار، کلاردشت، رامسر، و علم کوه، گیلکان ٚ نماد اهم اٚیر ایسه سابی.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>4ffx29jaao0fkg1iyr0610oi7ny94g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155584</id>
      <parentid>155583</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6926" sha1="aj5kzq9z62xmnilqokoteh009yxnado" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازندران''' یتا اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره، تنها اوستانی/پاگه ای بی گ تومون دباخی ایران ٚ کاسپیانی ویشینه اوستانان پره/مرز داره و فقد زمینی بٚا ایران ٚ کاسپیانی اوٚستانان ٚ دٚباخی پره دٚره دٚ.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه، و سوٚتا جه ۲۲ شٰهرستانس گیلک بی بین، شهسوار، کلاردشت، رامسر، و علم کوه، گیلکان ٚ نماد اهم اٚیر ایسه سابی.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>aj5kzq9z62xmnilqokoteh009yxnado</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155622</id>
      <parentid>155584</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6611" sha1="sk2kur39pqokma714ex3wgt9xii1vve" xml:space="preserve">[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>sk2kur39pqokma714ex3wgt9xii1vve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155662</id>
      <parentid>155622</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>مازندران ٚ بارام🇮🇷Mazandaran</comment>
      <origin>155662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6926" sha1="aj5kzq9z62xmnilqokoteh009yxnado" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازندران''' یتا اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره، تنها اوستانی/پاگه ای بی گ تومون دباخی ایران ٚ کاسپیانی ویشینه اوستانان پره/مرز داره و فقد زمینی بٚا ایران ٚ کاسپیانی اوٚستانان ٚ دٚباخی پره دٚره دٚ.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه، و سوٚتا جه ۲۲ شٰهرستانس گیلک بی بین، شهسوار، کلاردشت، رامسر، و علم کوه، گیلکان ٚ نماد اهم اٚیر ایسه سابی.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>aj5kzq9z62xmnilqokoteh009yxnado</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155771</id>
      <parentid>155662</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6611" sha1="sk2kur39pqokma714ex3wgt9xii1vve" xml:space="preserve">[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt; http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>sk2kur39pqokma714ex3wgt9xii1vve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155789</id>
      <parentid>155771</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13036</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>155789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6651" sha1="5jbq33l59j0tjedh44ndblfd2l5hrix" xml:space="preserve">[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|طبرستان(مازندران) بارام ایران مئن]]{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= مازندران
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ساري]]
| پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع 
| جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن
| شأرستان= ۲۲
| ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني
| اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر
| پيش شۊماره= ۰۱۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري]
}}
[[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]]
'''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139%7C عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139|&lt;nowiki&gt; archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== زوان ==
مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.&lt;ref&gt;آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.&lt;/ref&gt;

==مازندران ٚ نام==
مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊ.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد.

ابن اسفندیار گه کی ماز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی ماز اونه مئن (ماز در آن) و بعضیان هم گیدی کی ماز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

ویشترین حدسی کی مردم زنن ا ایسه کی ماز دژ معنی ره داَنه ئو ایندرا هم ایتا پیله خودا زرتشت مئن ایسه.

==مازندران آبشاران==

[[داراب كلا آبشار]]  ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] .


==مازندران پوردان==

[[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] .


==مازندران پارکان==

[[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ،  [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ،  [[سی سنگان پارك جنگلی]].

==مازندران ٚ دریاچه‌ئن==

[[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]].

==مازندران دئنی جیگان== 

[[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ،  [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ،  [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]]  ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]]  ،  [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ،  [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ،  [[فرح آباد مجموعه صفوی]] .


{{ایران اوستانان}}
{{مازندران}}
==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[جرگه:مازندران]]</text>
      <sha1>5jbq33l59j0tjedh44ndblfd2l5hrix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تئران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3046</id>
    <revision>
      <id>155597</id>
      <parentid>155542</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>dreamrimmer go die colonized nigger</comment>
      <origin>155597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20174" sha1="fec75tr5n1k6j5obdgn85oh2l21yvre" xml:space="preserve">'''تٚهرٚان''' [[ايران]] ٚ و [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚنی]] لیکی/قؤٚمی جٚرگه گ پیلٚه تٚرن لیکی جٚرگه/گٚروٚه اٚز/جه ایرٚآٚن ایسه ٚ پيله‌ترين شٚهٰر و پايتخت بی بی هسا دٚه.

==جمعيت==
تئران ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه، ولي اۊن ٚ خارجي جمعيت زياد نيه.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=اطلس کلان‌شهر تهران|نام خانوادگی=|نام=محسن حبیبی، برنارد هورکارد|ناشر=شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری|سال=چاپ اول، ۱۳۸۴|شابک=964-7943-46-6|مکان=|صفحات=۱۱۲ و ۱۱۳}}&lt;/ref&gt; تئران قاجاري‌ئن ٚ دؤره ؤ پایتخت بؤستن ٚ زمات کمتر جه ۲۰ هزار نفر جمعيت دأشتي ولي هأسأ ايته جه مئني خۊرتاو ٚ پيله‌ترين شأران ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=برگ‌هایی از تاریخ تهران|نام خانوادگی=شهبازی|نام=داریوش|ناشر=ثالث|سال=|شابک=9789643805494|مکان=|صفحات=۱۹}}&lt;/ref&gt; بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، تئران ٚ شأر جمعيت ۸,۶۹۳,۷۰۶ نفر بۊ.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=درگاه ملی آمار|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=https://www.amar.org.ir|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|عنوان=نتایج سرشماری ۱۳۹۵/تهران|accessdate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171205143714/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|archivedate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران، جمعيت ٚ نظر ٚ جه دۊنىا مئن بيس ؤ چارؤم ؤ [[آسيا]] [[خۊرتاو]] ٚ مئن أول ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=247wallst.com|تاریخ=|عنوان=50 Largest Cities in the World|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20180922144222/https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|نشانی=https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|ناشر=|زبان=en|doi=|تاریخ بازدید=|تاریخ بازبینی=2018-09-22|تاریخ بایگانی=2018-09-22}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ جمعيت ٚ رؤشد، سالانه ۱/۷۹ درصد ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=سیما|نام=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و|کد زبان=fa-IR|نشانی=http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/جمعیت-تهران-13-میلیون-نفر|عنوان=جمعیت تهران، 13 میلیون نفر|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و سیما|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109194249/http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-13-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1|archivedate=۹ ژانویه ۲۰۱۹|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; مردۊم ٚ سواد ٚ ميزان ني تئران ٚ مئن جؤر ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt;


{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
&lt;caption&gt;تئران ٚ جمعيت مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن&lt;/caption&gt;
|-
! سال!!جمعيت!!رؤشد ٚ ميزان!!حکۊمت
|-
| ۹۳۳||۱,۰۰۰|| ||شا طهماسب صفوي
|-
| ۱۰۰۵||۳,۰۰۰||۱/۴||شا عباس صفوي
|-
| ۱۱۷۶||۱۵,۰۰۰||۵/۲||آقامحمدخان قاجار
|-
| ۱۱۸۶||۵۰,۰۰۰||۱۲/۰۳||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۱۹۱||۶۰,۰۰۰||۳/۶||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۱۳||۸۰,۰۰۰||۲/۸||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۴۶||۱۴۷,۲۵۶||۲/۹||ناصرالدین‌شا قاجار
|-
| ۱۳۰۹||۲۵۰,۰۰۰||۲/۴||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۱۹||۵۴۰,۰۸۷||۶/۶||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۳۵||۱,۵۶۰,۹۳۴||۵/۵||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۴۵||۲,۷۱۹,۷۳۰||۵/۱||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۵۵||۴,۵۳۰,۲۲۳||۲/۹||محمدرضا پهلوي
|- resource=&quot;&quot;
| ۱۳۶۵||۶,۰۵۸,۲۰۷||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۰||۶,۴۹۷,۲۳۸||۰/۷۸||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۵||۶,۷۵۸,۸۴۵||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۸۵||۷,۷۱۱,۲۳۰|| ||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۹۵||۸,۷۳۷,۵۱۰||۱/۷||ايسلامي جؤمۊري
|-
| colspan=&quot;4&quot; |&lt;small&gt;'''سربس''':&lt;/small&gt; تئران ٚ أطلس - ايران ٚ آمار&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
|}

===مردۊم===
تئران ٚ مردۊم ويشتر کاسپیانی ايسن ؤ کاسپیانی ني تئران ٚ مئن رائژ‌ترين زوانی جٚرگه ايسه. آذرباىجاني‌ئن، فارسان ؤ کوردان و لوران و بٚلوٚچان و اٚرمٚنیان و غیره ني جه أ شأر ٚ مردۊم ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=Kjeilen|نام=Tore|نشانی=http://looklex.com/e.o/teheran.htm|عنوان=Teheran - LookLex Encyclopaedia|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=looklex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429060418/http://looklex.com/e.o/teheran.htm|archivedate=۲۹ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=خبرگزاری جمهوری اسلامی|عنوان=یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند|نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/82021017|زبان=fa-IR|تاریخ بازبینی=2018-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170818012156/http://www.irna.ir/fa/News/82021017|archivedate=۱۸ اوت ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ مئن زياد خارجي نئسا ؤ اۊن ٚ خارجي‌ئن ويشتر [[أفغانستان]]، [[پاکستان]] ؤ [[عراق]] ٚ شين ايسد.&lt;ref name=&quot;:14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=Amar.org.ir|کد زبان=fa|تاریخ=|نشانی=http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|عنوان=مقایسه ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی مناطق ٢٢ گانه شهر تهران|وبگاه=http://www.amar.org.ir|accessdate=۲۹ دسامبر ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327055605/http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|archivedate=۲۷ مارس ۲۰۱۴|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2017-06-19|عنوان=مهاجران در ایران؛ تعداد اتباع کدام کشورها بیشتر است؟|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|زبان=en-GB|تاریخ بازبینی=2018-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622052059/http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|archivedate=۲۲ ژوئن ۲۰۱۸|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== تئران ٚ محلان==
===قديمي محلان===
قديم ٚ تئران چارته محله جه تشکيل بؤستی کي اۊشان ٚ نامان [[سنگلج]]، [[اودلاجان]]، [[بازار]] ؤ [[چاله‌میدان]] بۊ. ناصرالدین‌شاه قاجار ٚ زمات ٚ مئن  چن‌ته جديد ٚ محله تئران ٚ مئن چأگۊدئد؛ ارگ، [[چاله حصار]]، [[خانی آباد]]، [[جوادیه (تهران)|جوادیه]]، [[قنات‌آباد]]، پاچنار، [[پامنار (تهران)|پامنار]]، [[یافت‌آباد]]، [[گار ماشین]]، [[گود زنبورک‌خانه]]، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها ؤ [[دروازه قزوین]] ٚ مأنستن.
پيله تئران ٚ باخي محله‌ئن ٚ جه شأ [[شهرری]]، [[تجریش]]، [[تهران‌پارس]]، [[تهران نو]]، [[نارمک]]، [[کَن]] و [[فرحزاد]]، [[طرشت]] نظام آباد و [[حسن‌آباد]]، [[بریانک]]، [[نازی‌آباد]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]] ؤ [[کیان شهر]]-أ نام بؤردن.


=== تئران ٚ کلسيا ===

[[تجریش]]، [[نیاوران]]، [[قلهک]]، [[دروس]]، [[زرگنده]]، [[جماران]]، [[ازگل]]، [[لویزان]]، [[مینی سیتی]]، [[سوهانک]]، [[حسین‌آباد]]، [[مبارک‌آباد]]، [[اقدسیه (تهران)|اقدسیه]]، [[زعفرانیه]]،[[آجودانیه]]، [[محمودیه]]، [[فرمانیه]]، [[کامرانیه]]، [[داودیه]]، [[دزاشیب]]، [[جردن]]، [[الهیه]]، [[ولنجک]]، [[اوین]]، [[ظفر]]، [[درکه]]، [[ونک]]

=== تئران ٚ خۊرتاو ===

[[تهران‌نو|تهران نو]]، [[تهران‌پارس|تهرانپارس]]، [[نارمک]]، [[شهرک امید]]، [[شهرک زیتون]]، [[سرخه‌حصار|سرخه حصار]]، پیروزی، گرگان، [[وحیدیه]]، کالاد، شمس‌آباد، [[حکیمیه (تهران)|حکیمیه]]، نیروی هوایی، [[نظام‌آباد (تهران)|نظام آباد]]، مجیدیه، حشمتیه، منصورآباد

=== تئران ٚ خۊرخۊس ===

[[جنت آباد (تهران) |جنت آباد]]، [[پونک]]، [[شهرک آزادی]]، ستارخان، آریاشهر، [[شهر زیبا]]، [[شهران]]، [[طرشت]]، [[گیشا]]، چیتگر، [[شهرک اکباتان]]، [[کوی بیمه]]، [[تهرانسر]]، [[حصارک]]، آزادی، فردوس، [[دهکده المپیک (تهران)|دهکده المپیک]] , [[شهرک امیر کبیر]]، [[کن]]، [[وردآورد]]، [[شهرک گلستان]]، [[چهار دیواری]]، [[تهران ویلا]]، [[سعادت آباد]] ،[[شهرک غرب]]، [[فرحزاد]]، [[چهار دیواری]]، جیحون، هاشمی، دامپزشکی، مهرآباد

=== تئران ٚ نسا ===

[[مشیریه]]، [[شهرک مسعودیه]]، [[افسریه]]، خانی آباد نو، [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]]، نعمت‌آباد، [[یاخچی‌آباد]]، امیربهادر، آذری، اتابک، خراسان، خزانه فلاح، خزانه بخارایی، شاپور، مولوی، سیروس، [[دروازه غار]]، جوادیه، [[یافت‌آباد]]، [[منیریه]]، [[امیریه (تهران)|امیریه]]، شوش، [[بازار تهران]]، [[شهرری]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]][[شهرک رسالت]] بازار چینی فروشان  [[کیان شهر]]، یافت آباد 

=== تئران ٚ مرکز ===

یوسف آباد، امیرآباد، عباس‌آباد، جلفا، خواجه عبدالله، بهارشیراز، زرتشت، بهجت آباد، تخت جمشید (طالقانی)، تخت طاووس، سهروردی، آپادانا، توحید، جمهوری (نادری)، استانبول، توپخانه، [[خیابان لاله‌زار|لاله زار]]، باغ صبا، فاطمی، آرژانتین، آذربایجان

== دئني جيگایان ==

===قصرؤن ؤ عمارتؤن===
[[ سلطنت آباد کاخ]]،
[[عمارت عثمانی و پل رومی]]،
[[دارالفنون|عمارت دارالفنون]]،
[[ مدرسه مروی عمارت(فخریه)]]،
[[ بهارستان کاخ(مجلس شورای ملی)]]،
[[حوض خانه باغ قدیم نگارستان]]،
[[ باغ فردوس عمارت]]،
[[گلستان کاخ ]]،
[[شمس العماره|شمس العماره عمارت ]]،
[[ سرخه حصار کاخ(یاقوت)]]،
[[ عشرت آباد کاخ و پادگان]]،
[[صاحب قرانیه|کاخ صاحب قرانیه]]،
[[مرمر کاخ ]]،


===ديزان ؤ بۊرجان===
[[ایرج قلعه ]]،
[[طبرک قلعه ]]،
[[ ری باروی]]،
[[نقاره‌خانه برج ]]،
[[ مرکز شهر سلجوقیان بقایا]]،
[[ طغرل برج]]،
[[هارون زندان ]]،
[[گبری قلعه ]]،
[[علاءالدین برج ]]،
[[رشکان دژ ]]،
[[میل تپه ]]،


===تئران ٚ بازاران===
[[تصویر:b82.jpg|left|thumb|امین السلطان میدان - تره بار بازار]] 

[[تصویر:b81.jpg|left|thumb|فرش فروشی دکان]]
*[[تئران بازار ]]
*[[بین الحرمین بازار ]]
*[[تجریش بازار ]]
*[[ امیر بازار]]
*[[ ری بازار]]

===تئران مۊزه‌ئن===
[[ ایران باستان موزه]]،
[[پرفسور حسابی موزه ]]،
[[جواهرات ملی موزه ]]،
[[تماشاگه پول]]،
[[تاریخ تماشاگه ]]،
[[زمان تماشاگه ]]،
[[صنعتی موزه ]] (تئران)،
[[ مجلس شورای اسلامی موزه]]،
[[علوم موزه ]]،
[[ ملک موزه ملی ]]،
[[هنرهای معاصر موزه ]]،
[[استاد صبا موزه ]]،
[[هنرهای ملی موزه]] 
[[رضا عباسی موزه ]]،
[[موزه هنرهای تزئینی ]](تئران)،
[[فرش ایران موزه ]]،
[[سعدآباد کاخ موزه ]]،
[[كاخ شهوند|موزه سبز (کاخ شهوند)]]،
[[موزه رجعت و عبرت]] (کاخ مادر شاه)،
[[مردم شناسی موزه ]]،
[[ ملت موزه]]،
[[تاریخ طبیعی دارآباد موزه ]]،
[[صنعت برق ایران موزه ]]،
[[هنرهای زیبا موزه ]]،
[[موزه نظامی (تئران)]]،
[[آزادی موزه ]]،
[[مجموعه هرباریوم]]،
[[اینقلاب موزه]]،
[[پول تماشاگه]]،
[[ملی جواهرات]]،
[[پست و تلگراف موزه]]،
[[سکه موزه]]

===قدیمی میدانان===
[[بهارستان میدان ]]،
[[حسن آباد میدان ]]،
[[اسب دوانی میدان ]]،
[[ارگ میدان ]]،
[[ محمدیه (اعدام)میدان]]،
[[ امام خمینی میدان]]،
[[تئران سبزه میدان]]،
[[آزادی میدان ]]

=== دانشگاهؤن ===
[[تئران دانشگا]]، [[امیرکبیر دانشگا صنعتی ]] (تئران پلی‌تکنیک )، [[صنعتی شریف دانشگا ]]، [[تربیت مدرس دانشگا ]]، [[دانشگا علم و صنعت ایران]]، [[ شهید بهشتی دانشگا]]، [[خواجه نصیرالدین طوسی دانشگا صنعتی ]]، [[علوم پزشکی تئران دانشگا ]]، [[علوم پزشکی ایران دانشگا ]]، [[شهید شمسی‌پور دانشکده فنی ]]، [[  تئران دانشگا هونر]]، [[علامه طباطبایی دانشگا]]، [[مالک اشتر دانشگا صنعتی ]]، [[ امام حسین دانشگا]]، [[امام صادق دانشگا]]، [[الزهرا دانشگا ]] ، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران جنوب|دانشگا آزاد واحد تئران جنوب]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران شمال|دانشگا آزاد واحد تئران شمال]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران مرکز|دانشگا آزاد واحد تئران مرکز]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد تئران شرق|دانشگا آزاد واحد تئران شرق]] و [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد علوم و تحقیقات]] 

=== تئران ٚ پارکان===
[[تئران پارک ملت |تئران بوستان ملت]]،
[[تئران پارک لاله|تئران بوستان لاله]]،
[[پارک المهدی (تئران)|پارک المهدی]]،
[[ساعی بوستان ]]،
[[پارک شهر]]،
[[قیطریه بوستان ]]،
[[جمشیدیه بوستان ]]،
[[تئران اندیشه بوستان ]]،
[[ تئران دانشجو بوستان ]]،
[[تئران بوستان پردیسان]]،
[[نیاوران بوستان ]]،
[[بعثت بوستان ]]،
[[طالقانی پارک ]]،
[[ گفتگو بوستان]]،
[[چیتگر بوستان جنگلی ]]،
[[لویزان بوستان جنگلی ]]،
[[نصر بوستان جنگلی ]]،
[[سرخه حصار بوستان جنگلی ]]،
[[توسکا بوستان جنگلی ]]

===فرهنگسرایان===
[[خاوران فرهنگسرا ]] (جوان) ،
[[ابن سينا فرهنگسرا ]] (قانون)،
[[خانواده فرهنگسرا ]]،
[[ملل فرهنگسرا ]] (امير كبير)،
[[هونر فرهنگسرا ]] (ارسباران)،
[[بهمن فرهنگسرا ]]،
[[کودک فرهنگسرا ]]،
[[بانو فرهنگسرا ]] (سرو)،
[[دوختران فرهنگسرا ]] (فردوس)،
[[نوجوان فرهنگسرا ]] (ورزش)،
[[ تفکر فرهنگسرا]] (معرفت) ،
[[اندیشه فرهنگسرا ]] (مدرسه)،
[[دانشجو فرهنگسرا ]] (شفق)،
[[سالمند فرهنگسرا ]] (امام خميني)،
[[ولاء فرهنگسرا ]]،
[[قرآن فرهنگسرا ]]،
[[پایداری فرهنگسرا ]] ،
[[اینقلاب فرهنگسرا ]]،
[[اقوام فرهنگسرا ]] (بهاران)،
[[ کار فرهنگسرا]]،
[[ سلامت فرهنگسرا]]،
[[طبیعت فرهنگسرا ]] (اشراق)،
[[فناوری اطلاعات فرهنگسرا ]] (IT)،
[[شهر فرهنگسرا ]] (تئران)،
[[رسانه فرهنگسرا ]]،
[[خاتم فرهنگسرا ]]،
[[علوم فرهنگسرا ]] 

===ورزشي جيگایان===
[[آزادی مجموعیه ورزشی]] ، [[ایمام خمینی مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید شیرودی مجموعیه ورزشی]] ، [[اینقلاب مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید چمران مجموعیه ورزشی]] ، [[ونک مجموعیه ورزشی]] ، [[محلات زمین فوتبال]] ،[[ شهید هرندی ورزشگاه]] ،[[ مجیدیه مجموعیه ورزشی]] ، [[فدک مجموعیه ورزشی]] ، [[شهر خانیه ورزشی]] ، [[شمشیری مجموعیه ورزشی]] ، [[بهمن مجموعیه ورزشی]] ، [[هفت مرکز ورزشی]] ، [[بهمن مانژسواری]] ، [[خانیه ورزشی]] ، [[جیهون مرکز ورزشی]] ،[[ مهر مجموعیه ورزشی]] ،[[ شهرک امید مجموعیه ورزشی]] ،[[ مهر آباد استخر و سونا]] ،[[ یخچال مجموعیه ورزشی]] ، [[یادآوران مجموعیه ورزشی]] ، [[بهاران مجموعیه ورزشی]] ، [[دهداری مجموعیه ورزشی]] ، [[زینبیه مجموعیه ورزشی]]

===پارکان===
{{تئران پارکان}}

===سينمایان===
{{تئران سینمان}}


==تاتايي‌ئن==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Golestan Palace, Tehran, Iran (1249288212).jpg|گۊلستان ٚ کاخ
Tochal from Modarres Expressway.jpg|تؤچال ٚ کۊ نما
ChitgarLake.jpg|چيتگر درىاچه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 76 (cropped).jpg|تئران ٚ نما، ميلاد ٚ بۊرج ٚ جؤر ٚ جه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 73.jpg|تئران ٚ گيشا محله 
City Theater of Tehran 2019 6.jpg|تئران ٚ شأر ٚ تئاتر
Towers in Tehran City at night.jpg|تئران شو ٚ مئن
National Museum of Persia.jpg|ايران ٚ ميللي مۊزه تئران ٚ مئن
Azadi Tower 01.jpg|آزادي بۊرج
as.jpg|قوام اسلطنه خانه
add.jpg|آزادي مىدان 
aff.jpg|[[میلاد برج|ميلاد ٚ بۊرج]]
agg.jpg|ايسلامي شؤرا مجلس
b78.jpg|خيابان سپه سردر
b79.jpg|حسن آباد ٚ مىدان
b80.jpg|سبزه مىدان ٚ بازار ٚ وۊرۊدی
b83.jpg|زرتشتیان ٚ معبد، قوام السلطنه خيابان
b84.jpg|سید خندان ٚ پۊرد
b85.jpg|مدرس 
b86.jpg|تئران ٚ سعادت آباد
b87.jpg|باغشا مىدان
b88.jpg|درکه
b89.jpg|آزادي سينما
b90.jpg|تجريش، ارم ٚ خیابان
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==باخي اطلاعات==
{{تئران}}

==سربس==
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:شهر]]
[[جرگه:تهرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:آسیا شهرؤن]]
[[جرگه:پایتختان]]</text>
      <sha1>fec75tr5n1k6j5obdgn85oh2l21yvre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155629</id>
      <parentid>155597</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20302" sha1="czofahc1wwgpfzkqt239ntkomn1bwk2" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''تئران''' [[ايران]] ٚ پيله‌ترين شأر ؤ پايتخت ايسه.
 شأر [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[تئران ٚ شأرستان]] ٚ مئن دره. تئران مئن ويشتر جه ۸,۶۹۳,۷۰۶ نفر زيوده ؤ جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[آسيا]] [[خۊرخۊس]] ٚ أولي شأر ؤ دۊنیا مئن بيست ؤ چارؤم ايسه ؤ مئني خۊرتاو ٚ مئن ني قاهره پسي دۊوؤمه.

==جمعيت==
تئران ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه، ولي اۊن ٚ خارجي جمعيت زياد نيه.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=اطلس کلان‌شهر تهران|نام خانوادگی=|نام=محسن حبیبی، برنارد هورکارد|ناشر=شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری|سال=چاپ اول، ۱۳۸۴|شابک=964-7943-46-6|مکان=|صفحات=۱۱۲ و ۱۱۳}}&lt;/ref&gt; تئران قاجاري‌ئن ٚ دؤره ؤ پایتخت بؤستن ٚ زمات کمتر جه ۲۰ هزار نفر جمعيت دأشتي ولي هأسأ ايته جه مئني خۊرتاو ٚ پيله‌ترين شأران ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=برگ‌هایی از تاریخ تهران|نام خانوادگی=شهبازی|نام=داریوش|ناشر=ثالث|سال=|شابک=9789643805494|مکان=|صفحات=۱۹}}&lt;/ref&gt; بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، تئران ٚ شأر جمعيت ۸,۶۹۳,۷۰۶ نفر بۊ.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=درگاه ملی آمار|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=https://www.amar.org.ir|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|عنوان=نتایج سرشماری ۱۳۹۵/تهران|accessdate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171205143714/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|archivedate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران، جمعيت ٚ نظر ٚ جه دۊنىا مئن بيس ؤ چارؤم ؤ [[آسيا]] [[خۊرتاو]] ٚ مئن أول ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=247wallst.com|تاریخ=|عنوان=50 Largest Cities in the World|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20180922144222/https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|نشانی=https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|ناشر=|زبان=en|doi=|تاریخ بازدید=|تاریخ بازبینی=2018-09-22|تاریخ بایگانی=2018-09-22}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ جمعيت ٚ رؤشد، سالانه ۱/۷۹ درصد ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=سیما|نام=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و|کد زبان=fa-IR|نشانی=http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/جمعیت-تهران-13-میلیون-نفر|عنوان=جمعیت تهران، 13 میلیون نفر|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و سیما|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109194249/http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-13-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1|archivedate=۹ ژانویه ۲۰۱۹|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; مردۊم ٚ سواد ٚ ميزان ني تئران ٚ مئن جؤر ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt;


{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
&lt;caption&gt;تئران ٚ جمعيت مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن&lt;/caption&gt;
|-
! سال!!جمعيت!!رؤشد ٚ ميزان!!حکۊمت
|-
| ۹۳۳||۱,۰۰۰|| ||شا طهماسب صفوي
|-
| ۱۰۰۵||۳,۰۰۰||۱/۴||شا عباس صفوي
|-
| ۱۱۷۶||۱۵,۰۰۰||۵/۲||آقامحمدخان قاجار
|-
| ۱۱۸۶||۵۰,۰۰۰||۱۲/۰۳||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۱۹۱||۶۰,۰۰۰||۳/۶||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۱۳||۸۰,۰۰۰||۲/۸||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۴۶||۱۴۷,۲۵۶||۲/۹||ناصرالدین‌شا قاجار
|-
| ۱۳۰۹||۲۵۰,۰۰۰||۲/۴||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۱۹||۵۴۰,۰۸۷||۶/۶||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۳۵||۱,۵۶۰,۹۳۴||۵/۵||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۴۵||۲,۷۱۹,۷۳۰||۵/۱||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۵۵||۴,۵۳۰,۲۲۳||۲/۹||محمدرضا پهلوي
|- resource=&quot;&quot;
| ۱۳۶۵||۶,۰۵۸,۲۰۷||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۰||۶,۴۹۷,۲۳۸||۰/۷۸||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۵||۶,۷۵۸,۸۴۵||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۸۵||۷,۷۱۱,۲۳۰|| ||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۹۵||۸,۷۳۷,۵۱۰||۱/۷||ايسلامي جؤمۊري
|-
| colspan=&quot;4&quot; |&lt;small&gt;'''سربس''':&lt;/small&gt; تئران ٚ أطلس - ايران ٚ آمار&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
|}

===مردۊم===
تئران ٚ مردۊم ويشتر فارس ايسد ؤ فارسي ني تئران ٚ مئن رائج‌ترين زوان ايسه. آذرباىجاني‌ئن، مازندراني‌ئن، گيلکان ؤ کۊردان ني جه أ شأر ٚ مردۊم ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=Kjeilen|نام=Tore|نشانی=http://looklex.com/e.o/teheran.htm|عنوان=Teheran - LookLex Encyclopaedia|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=looklex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429060418/http://looklex.com/e.o/teheran.htm|archivedate=۲۹ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=خبرگزاری جمهوری اسلامی|عنوان=یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند|نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/82021017|زبان=fa-IR|تاریخ بازبینی=2018-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170818012156/http://www.irna.ir/fa/News/82021017|archivedate=۱۸ اوت ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ مئن زياد خارجي نئسا ؤ اۊن ٚ خارجي‌ئن ويشتر [[أفغانستان]]، [[پاکستان]] ؤ [[عراق]] ٚ شين ايسد.&lt;ref name=&quot;:14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=Amar.org.ir|کد زبان=fa|تاریخ=|نشانی=http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|عنوان=مقایسه ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی مناطق ٢٢ گانه شهر تهران|وبگاه=http://www.amar.org.ir|accessdate=۲۹ دسامبر ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327055605/http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|archivedate=۲۷ مارس ۲۰۱۴|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2017-06-19|عنوان=مهاجران در ایران؛ تعداد اتباع کدام کشورها بیشتر است؟|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|زبان=en-GB|تاریخ بازبینی=2018-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622052059/http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|archivedate=۲۲ ژوئن ۲۰۱۸|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== تئران ٚ محلان==
===قديمي محلان===
قديم ٚ تئران چارته محله جه تشکيل بؤستی کي اۊشان ٚ نامان [[سنگلج]]، [[اودلاجان]]، [[بازار]] ؤ [[چاله‌میدان]] بۊ. ناصرالدین‌شاه قاجار ٚ زمات ٚ مئن  چن‌ته جديد ٚ محله تئران ٚ مئن چأگۊدئد؛ ارگ، [[چاله حصار]]، [[خانی آباد]]، [[جوادیه (تهران)|جوادیه]]، [[قنات‌آباد]]، پاچنار، [[پامنار (تهران)|پامنار]]، [[یافت‌آباد]]، [[گار ماشین]]، [[گود زنبورک‌خانه]]، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها ؤ [[دروازه قزوین]] ٚ مأنستن.
پيله تئران ٚ باخي محله‌ئن ٚ جه شأ [[شهرری]]، [[تجریش]]، [[تهران‌پارس]]، [[تهران نو]]، [[نارمک]]، [[کَن]] و [[فرحزاد]]، [[طرشت]] نظام آباد و [[حسن‌آباد]]، [[بریانک]]، [[نازی‌آباد]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]] ؤ [[کیان شهر]]-أ نام بؤردن.


=== تئران ٚ کلسيا ===

[[تجریش]]، [[نیاوران]]، [[قلهک]]، [[دروس]]، [[زرگنده]]، [[جماران]]، [[ازگل]]، [[لویزان]]، [[مینی سیتی]]، [[سوهانک]]، [[حسین‌آباد]]، [[مبارک‌آباد]]، [[اقدسیه (تهران)|اقدسیه]]، [[زعفرانیه]]،[[آجودانیه]]، [[محمودیه]]، [[فرمانیه]]، [[کامرانیه]]، [[داودیه]]، [[دزاشیب]]، [[جردن]]، [[الهیه]]، [[ولنجک]]، [[اوین]]، [[ظفر]]، [[درکه]]، [[ونک]]

=== تئران ٚ خۊرتاو ===

[[تهران‌نو|تهران نو]]، [[تهران‌پارس|تهرانپارس]]، [[نارمک]]، [[شهرک امید]]، [[شهرک زیتون]]، [[سرخه‌حصار|سرخه حصار]]، پیروزی، گرگان، [[وحیدیه]]، کالاد، شمس‌آباد، [[حکیمیه (تهران)|حکیمیه]]، نیروی هوایی، [[نظام‌آباد (تهران)|نظام آباد]]، مجیدیه، حشمتیه، منصورآباد

=== تئران ٚ خۊرخۊس ===

[[جنت آباد (تهران) |جنت آباد]]، [[پونک]]، [[شهرک آزادی]]، ستارخان، آریاشهر، [[شهر زیبا]]، [[شهران]]، [[طرشت]]، [[گیشا]]، چیتگر، [[شهرک اکباتان]]، [[کوی بیمه]]، [[تهرانسر]]، [[حصارک]]، آزادی، فردوس، [[دهکده المپیک (تهران)|دهکده المپیک]] , [[شهرک امیر کبیر]]، [[کن]]، [[وردآورد]]، [[شهرک گلستان]]، [[چهار دیواری]]، [[تهران ویلا]]، [[سعادت آباد]] ،[[شهرک غرب]]، [[فرحزاد]]، [[چهار دیواری]]، جیحون، هاشمی، دامپزشکی، مهرآباد

=== تئران ٚ نسا ===

[[مشیریه]]، [[شهرک مسعودیه]]، [[افسریه]]، خانی آباد نو، [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]]، نعمت‌آباد، [[یاخچی‌آباد]]، امیربهادر، آذری، اتابک، خراسان، خزانه فلاح، خزانه بخارایی، شاپور، مولوی، سیروس، [[دروازه غار]]، جوادیه، [[یافت‌آباد]]، [[منیریه]]، [[امیریه (تهران)|امیریه]]، شوش، [[بازار تهران]]، [[شهرری]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]][[شهرک رسالت]] بازار چینی فروشان  [[کیان شهر]]، یافت آباد 

=== تئران ٚ مرکز ===

یوسف آباد، امیرآباد، عباس‌آباد، جلفا، خواجه عبدالله، بهارشیراز، زرتشت، بهجت آباد، تخت جمشید (طالقانی)، تخت طاووس، سهروردی، آپادانا، توحید، جمهوری (نادری)، استانبول، توپخانه، [[خیابان لاله‌زار|لاله زار]]، باغ صبا، فاطمی، آرژانتین، آذربایجان

== دئني جيگایان ==

===قصرؤن ؤ عمارتؤن===
[[ سلطنت آباد کاخ]]،
[[عمارت عثمانی و پل رومی]]،
[[دارالفنون|عمارت دارالفنون]]،
[[ مدرسه مروی عمارت(فخریه)]]،
[[ بهارستان کاخ(مجلس شورای ملی)]]،
[[حوض خانه باغ قدیم نگارستان]]،
[[ باغ فردوس عمارت]]،
[[گلستان کاخ ]]،
[[شمس العماره|شمس العماره عمارت ]]،
[[ سرخه حصار کاخ(یاقوت)]]،
[[ عشرت آباد کاخ و پادگان]]،
[[صاحب قرانیه|کاخ صاحب قرانیه]]،
[[مرمر کاخ ]]،


===ديزان ؤ بۊرجان===
[[ایرج قلعه ]]،
[[طبرک قلعه ]]،
[[ ری باروی]]،
[[نقاره‌خانه برج ]]،
[[ مرکز شهر سلجوقیان بقایا]]،
[[ طغرل برج]]،
[[هارون زندان ]]،
[[گبری قلعه ]]،
[[علاءالدین برج ]]،
[[رشکان دژ ]]،
[[میل تپه ]]،


===تئران ٚ بازاران===
[[تصویر:b82.jpg|left|thumb|امین السلطان میدان - تره بار بازار]] 

[[تصویر:b81.jpg|left|thumb|فرش فروشی دکان]]
*[[تئران بازار ]]
*[[بین الحرمین بازار ]]
*[[تجریش بازار ]]
*[[ امیر بازار]]
*[[ ری بازار]]

===تئران مۊزه‌ئن===
[[ ایران باستان موزه]]،
[[پرفسور حسابی موزه ]]،
[[جواهرات ملی موزه ]]،
[[تماشاگه پول]]،
[[تاریخ تماشاگه ]]،
[[زمان تماشاگه ]]،
[[صنعتی موزه ]] (تئران)،
[[ مجلس شورای اسلامی موزه]]،
[[علوم موزه ]]،
[[ ملک موزه ملی ]]،
[[هنرهای معاصر موزه ]]،
[[استاد صبا موزه ]]،
[[هنرهای ملی موزه]] 
[[رضا عباسی موزه ]]،
[[موزه هنرهای تزئینی ]](تئران)،
[[فرش ایران موزه ]]،
[[سعدآباد کاخ موزه ]]،
[[كاخ شهوند|موزه سبز (کاخ شهوند)]]،
[[موزه رجعت و عبرت]] (کاخ مادر شاه)،
[[مردم شناسی موزه ]]،
[[ ملت موزه]]،
[[تاریخ طبیعی دارآباد موزه ]]،
[[صنعت برق ایران موزه ]]،
[[هنرهای زیبا موزه ]]،
[[موزه نظامی (تئران)]]،
[[آزادی موزه ]]،
[[مجموعه هرباریوم]]،
[[اینقلاب موزه]]،
[[پول تماشاگه]]،
[[ملی جواهرات]]،
[[پست و تلگراف موزه]]،
[[سکه موزه]]

===قدیمی میدانان===
[[بهارستان میدان ]]،
[[حسن آباد میدان ]]،
[[اسب دوانی میدان ]]،
[[ارگ میدان ]]،
[[ محمدیه (اعدام)میدان]]،
[[ امام خمینی میدان]]،
[[تئران سبزه میدان]]،
[[آزادی میدان ]]

=== دانشگاهؤن ===
[[تئران دانشگا]]، [[امیرکبیر دانشگا صنعتی ]] (تئران پلی‌تکنیک )، [[صنعتی شریف دانشگا ]]، [[تربیت مدرس دانشگا ]]، [[دانشگا علم و صنعت ایران]]، [[ شهید بهشتی دانشگا]]، [[خواجه نصیرالدین طوسی دانشگا صنعتی ]]، [[علوم پزشکی تئران دانشگا ]]، [[علوم پزشکی ایران دانشگا ]]، [[شهید شمسی‌پور دانشکده فنی ]]، [[  تئران دانشگا هونر]]، [[علامه طباطبایی دانشگا]]، [[مالک اشتر دانشگا صنعتی ]]، [[ امام حسین دانشگا]]، [[امام صادق دانشگا]]، [[الزهرا دانشگا ]] ، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران جنوب|دانشگا آزاد واحد تئران جنوب]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران شمال|دانشگا آزاد واحد تئران شمال]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران مرکز|دانشگا آزاد واحد تئران مرکز]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد تئران شرق|دانشگا آزاد واحد تئران شرق]] و [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد علوم و تحقیقات]] 

=== تئران ٚ پارکان===
[[تئران پارک ملت |تئران بوستان ملت]]،
[[تئران پارک لاله|تئران بوستان لاله]]،
[[پارک المهدی (تئران)|پارک المهدی]]،
[[ساعی بوستان ]]،
[[پارک شهر]]،
[[قیطریه بوستان ]]،
[[جمشیدیه بوستان ]]،
[[تئران اندیشه بوستان ]]،
[[ تئران دانشجو بوستان ]]،
[[تئران بوستان پردیسان]]،
[[نیاوران بوستان ]]،
[[بعثت بوستان ]]،
[[طالقانی پارک ]]،
[[ گفتگو بوستان]]،
[[چیتگر بوستان جنگلی ]]،
[[لویزان بوستان جنگلی ]]،
[[نصر بوستان جنگلی ]]،
[[سرخه حصار بوستان جنگلی ]]،
[[توسکا بوستان جنگلی ]]

===فرهنگسرایان===
[[خاوران فرهنگسرا ]] (جوان) ،
[[ابن سينا فرهنگسرا ]] (قانون)،
[[خانواده فرهنگسرا ]]،
[[ملل فرهنگسرا ]] (امير كبير)،
[[هونر فرهنگسرا ]] (ارسباران)،
[[بهمن فرهنگسرا ]]،
[[کودک فرهنگسرا ]]،
[[بانو فرهنگسرا ]] (سرو)،
[[دوختران فرهنگسرا ]] (فردوس)،
[[نوجوان فرهنگسرا ]] (ورزش)،
[[ تفکر فرهنگسرا]] (معرفت) ،
[[اندیشه فرهنگسرا ]] (مدرسه)،
[[دانشجو فرهنگسرا ]] (شفق)،
[[سالمند فرهنگسرا ]] (امام خميني)،
[[ولاء فرهنگسرا ]]،
[[قرآن فرهنگسرا ]]،
[[پایداری فرهنگسرا ]] ،
[[اینقلاب فرهنگسرا ]]،
[[اقوام فرهنگسرا ]] (بهاران)،
[[ کار فرهنگسرا]]،
[[ سلامت فرهنگسرا]]،
[[طبیعت فرهنگسرا ]] (اشراق)،
[[فناوری اطلاعات فرهنگسرا ]] (IT)،
[[شهر فرهنگسرا ]] (تئران)،
[[رسانه فرهنگسرا ]]،
[[خاتم فرهنگسرا ]]،
[[علوم فرهنگسرا ]] 

===ورزشي جيگایان===
[[آزادی مجموعیه ورزشی]] ، [[ایمام خمینی مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید شیرودی مجموعیه ورزشی]] ، [[اینقلاب مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید چمران مجموعیه ورزشی]] ، [[ونک مجموعیه ورزشی]] ، [[محلات زمین فوتبال]] ،[[ شهید هرندی ورزشگاه]] ،[[ مجیدیه مجموعیه ورزشی]] ، [[فدک مجموعیه ورزشی]] ، [[شهر خانیه ورزشی]] ، [[شمشیری مجموعیه ورزشی]] ، [[بهمن مجموعیه ورزشی]] ، [[هفت مرکز ورزشی]] ، [[بهمن مانژسواری]] ، [[خانیه ورزشی]] ، [[جیهون مرکز ورزشی]] ،[[ مهر مجموعیه ورزشی]] ،[[ شهرک امید مجموعیه ورزشی]] ،[[ مهر آباد استخر و سونا]] ،[[ یخچال مجموعیه ورزشی]] ، [[یادآوران مجموعیه ورزشی]] ، [[بهاران مجموعیه ورزشی]] ، [[دهداری مجموعیه ورزشی]] ، [[زینبیه مجموعیه ورزشی]]

===پارکان===
{{تئران پارکان}}

===سينمایان===
{{تئران سینمان}}


==تاتايي‌ئن==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Golestan Palace, Tehran, Iran (1249288212).jpg|گۊلستان ٚ کاخ
Tochal from Modarres Expressway.jpg|تؤچال ٚ کۊ نما
ChitgarLake.jpg|چيتگر درىاچه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 76 (cropped).jpg|تئران ٚ نما، ميلاد ٚ بۊرج ٚ جؤر ٚ جه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 73.jpg|تئران ٚ گيشا محله 
City Theater of Tehran 2019 6.jpg|تئران ٚ شأر ٚ تئاتر
Towers in Tehran City at night.jpg|تئران شو ٚ مئن
National Museum of Persia.jpg|ايران ٚ ميللي مۊزه تئران ٚ مئن
Azadi Tower 01.jpg|آزادي بۊرج
as.jpg|قوام اسلطنه خانه
add.jpg|آزادي مىدان 
aff.jpg|[[میلاد برج|ميلاد ٚ بۊرج]]
agg.jpg|ايسلامي شؤرا مجلس
b78.jpg|خيابان سپه سردر
b79.jpg|حسن آباد ٚ مىدان
b80.jpg|سبزه مىدان ٚ بازار ٚ وۊرۊدی
b83.jpg|زرتشتیان ٚ معبد، قوام السلطنه خيابان
b84.jpg|سید خندان ٚ پۊرد
b85.jpg|مدرس 
b86.jpg|تئران ٚ سعادت آباد
b87.jpg|باغشا مىدان
b88.jpg|درکه
b89.jpg|آزادي سينما
b90.jpg|تجريش، ارم ٚ خیابان
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==باخي اطلاعات==
{{تئران}}

==سربس==
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:شهر]]
[[جرگه:تهرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:آسیا شهرؤن]]
[[جرگه:پایتختان]]</text>
      <sha1>czofahc1wwgpfzkqt239ntkomn1bwk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155655</id>
      <parentid>155629</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>Tehran is Caspiani ONLY</comment>
      <origin>155655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20174" sha1="fec75tr5n1k6j5obdgn85oh2l21yvre" xml:space="preserve">'''تٚهرٚان''' [[ايران]] ٚ و [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚنی]] لیکی/قؤٚمی جٚرگه گ پیلٚه تٚرن لیکی جٚرگه/گٚروٚه اٚز/جه ایرٚآٚن ایسه ٚ پيله‌ترين شٚهٰر و پايتخت بی بی هسا دٚه.

==جمعيت==
تئران ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه، ولي اۊن ٚ خارجي جمعيت زياد نيه.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=اطلس کلان‌شهر تهران|نام خانوادگی=|نام=محسن حبیبی، برنارد هورکارد|ناشر=شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری|سال=چاپ اول، ۱۳۸۴|شابک=964-7943-46-6|مکان=|صفحات=۱۱۲ و ۱۱۳}}&lt;/ref&gt; تئران قاجاري‌ئن ٚ دؤره ؤ پایتخت بؤستن ٚ زمات کمتر جه ۲۰ هزار نفر جمعيت دأشتي ولي هأسأ ايته جه مئني خۊرتاو ٚ پيله‌ترين شأران ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=برگ‌هایی از تاریخ تهران|نام خانوادگی=شهبازی|نام=داریوش|ناشر=ثالث|سال=|شابک=9789643805494|مکان=|صفحات=۱۹}}&lt;/ref&gt; بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، تئران ٚ شأر جمعيت ۸,۶۹۳,۷۰۶ نفر بۊ.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=درگاه ملی آمار|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=https://www.amar.org.ir|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|عنوان=نتایج سرشماری ۱۳۹۵/تهران|accessdate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171205143714/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|archivedate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران، جمعيت ٚ نظر ٚ جه دۊنىا مئن بيس ؤ چارؤم ؤ [[آسيا]] [[خۊرتاو]] ٚ مئن أول ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=247wallst.com|تاریخ=|عنوان=50 Largest Cities in the World|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20180922144222/https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|نشانی=https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|ناشر=|زبان=en|doi=|تاریخ بازدید=|تاریخ بازبینی=2018-09-22|تاریخ بایگانی=2018-09-22}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ جمعيت ٚ رؤشد، سالانه ۱/۷۹ درصد ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=سیما|نام=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و|کد زبان=fa-IR|نشانی=http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/جمعیت-تهران-13-میلیون-نفر|عنوان=جمعیت تهران، 13 میلیون نفر|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و سیما|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109194249/http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-13-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1|archivedate=۹ ژانویه ۲۰۱۹|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; مردۊم ٚ سواد ٚ ميزان ني تئران ٚ مئن جؤر ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt;


{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
&lt;caption&gt;تئران ٚ جمعيت مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن&lt;/caption&gt;
|-
! سال!!جمعيت!!رؤشد ٚ ميزان!!حکۊمت
|-
| ۹۳۳||۱,۰۰۰|| ||شا طهماسب صفوي
|-
| ۱۰۰۵||۳,۰۰۰||۱/۴||شا عباس صفوي
|-
| ۱۱۷۶||۱۵,۰۰۰||۵/۲||آقامحمدخان قاجار
|-
| ۱۱۸۶||۵۰,۰۰۰||۱۲/۰۳||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۱۹۱||۶۰,۰۰۰||۳/۶||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۱۳||۸۰,۰۰۰||۲/۸||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۴۶||۱۴۷,۲۵۶||۲/۹||ناصرالدین‌شا قاجار
|-
| ۱۳۰۹||۲۵۰,۰۰۰||۲/۴||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۱۹||۵۴۰,۰۸۷||۶/۶||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۳۵||۱,۵۶۰,۹۳۴||۵/۵||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۴۵||۲,۷۱۹,۷۳۰||۵/۱||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۵۵||۴,۵۳۰,۲۲۳||۲/۹||محمدرضا پهلوي
|- resource=&quot;&quot;
| ۱۳۶۵||۶,۰۵۸,۲۰۷||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۰||۶,۴۹۷,۲۳۸||۰/۷۸||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۵||۶,۷۵۸,۸۴۵||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۸۵||۷,۷۱۱,۲۳۰|| ||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۹۵||۸,۷۳۷,۵۱۰||۱/۷||ايسلامي جؤمۊري
|-
| colspan=&quot;4&quot; |&lt;small&gt;'''سربس''':&lt;/small&gt; تئران ٚ أطلس - ايران ٚ آمار&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
|}

===مردۊم===
تئران ٚ مردۊم ويشتر کاسپیانی ايسن ؤ کاسپیانی ني تئران ٚ مئن رائژ‌ترين زوانی جٚرگه ايسه. آذرباىجاني‌ئن، فارسان ؤ کوردان و لوران و بٚلوٚچان و اٚرمٚنیان و غیره ني جه أ شأر ٚ مردۊم ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=Kjeilen|نام=Tore|نشانی=http://looklex.com/e.o/teheran.htm|عنوان=Teheran - LookLex Encyclopaedia|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=looklex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429060418/http://looklex.com/e.o/teheran.htm|archivedate=۲۹ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=خبرگزاری جمهوری اسلامی|عنوان=یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند|نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/82021017|زبان=fa-IR|تاریخ بازبینی=2018-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170818012156/http://www.irna.ir/fa/News/82021017|archivedate=۱۸ اوت ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ مئن زياد خارجي نئسا ؤ اۊن ٚ خارجي‌ئن ويشتر [[أفغانستان]]، [[پاکستان]] ؤ [[عراق]] ٚ شين ايسد.&lt;ref name=&quot;:14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=Amar.org.ir|کد زبان=fa|تاریخ=|نشانی=http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|عنوان=مقایسه ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی مناطق ٢٢ گانه شهر تهران|وبگاه=http://www.amar.org.ir|accessdate=۲۹ دسامبر ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327055605/http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|archivedate=۲۷ مارس ۲۰۱۴|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2017-06-19|عنوان=مهاجران در ایران؛ تعداد اتباع کدام کشورها بیشتر است؟|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|زبان=en-GB|تاریخ بازبینی=2018-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622052059/http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|archivedate=۲۲ ژوئن ۲۰۱۸|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== تئران ٚ محلان==
===قديمي محلان===
قديم ٚ تئران چارته محله جه تشکيل بؤستی کي اۊشان ٚ نامان [[سنگلج]]، [[اودلاجان]]، [[بازار]] ؤ [[چاله‌میدان]] بۊ. ناصرالدین‌شاه قاجار ٚ زمات ٚ مئن  چن‌ته جديد ٚ محله تئران ٚ مئن چأگۊدئد؛ ارگ، [[چاله حصار]]، [[خانی آباد]]، [[جوادیه (تهران)|جوادیه]]، [[قنات‌آباد]]، پاچنار، [[پامنار (تهران)|پامنار]]، [[یافت‌آباد]]، [[گار ماشین]]، [[گود زنبورک‌خانه]]، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها ؤ [[دروازه قزوین]] ٚ مأنستن.
پيله تئران ٚ باخي محله‌ئن ٚ جه شأ [[شهرری]]، [[تجریش]]، [[تهران‌پارس]]، [[تهران نو]]، [[نارمک]]، [[کَن]] و [[فرحزاد]]، [[طرشت]] نظام آباد و [[حسن‌آباد]]، [[بریانک]]، [[نازی‌آباد]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]] ؤ [[کیان شهر]]-أ نام بؤردن.


=== تئران ٚ کلسيا ===

[[تجریش]]، [[نیاوران]]، [[قلهک]]، [[دروس]]، [[زرگنده]]، [[جماران]]، [[ازگل]]، [[لویزان]]، [[مینی سیتی]]، [[سوهانک]]، [[حسین‌آباد]]، [[مبارک‌آباد]]، [[اقدسیه (تهران)|اقدسیه]]، [[زعفرانیه]]،[[آجودانیه]]، [[محمودیه]]، [[فرمانیه]]، [[کامرانیه]]، [[داودیه]]، [[دزاشیب]]، [[جردن]]، [[الهیه]]، [[ولنجک]]، [[اوین]]، [[ظفر]]، [[درکه]]، [[ونک]]

=== تئران ٚ خۊرتاو ===

[[تهران‌نو|تهران نو]]، [[تهران‌پارس|تهرانپارس]]، [[نارمک]]، [[شهرک امید]]، [[شهرک زیتون]]، [[سرخه‌حصار|سرخه حصار]]، پیروزی، گرگان، [[وحیدیه]]، کالاد، شمس‌آباد، [[حکیمیه (تهران)|حکیمیه]]، نیروی هوایی، [[نظام‌آباد (تهران)|نظام آباد]]، مجیدیه، حشمتیه، منصورآباد

=== تئران ٚ خۊرخۊس ===

[[جنت آباد (تهران) |جنت آباد]]، [[پونک]]، [[شهرک آزادی]]، ستارخان، آریاشهر، [[شهر زیبا]]، [[شهران]]، [[طرشت]]، [[گیشا]]، چیتگر، [[شهرک اکباتان]]، [[کوی بیمه]]، [[تهرانسر]]، [[حصارک]]، آزادی، فردوس، [[دهکده المپیک (تهران)|دهکده المپیک]] , [[شهرک امیر کبیر]]، [[کن]]، [[وردآورد]]، [[شهرک گلستان]]، [[چهار دیواری]]، [[تهران ویلا]]، [[سعادت آباد]] ،[[شهرک غرب]]، [[فرحزاد]]، [[چهار دیواری]]، جیحون، هاشمی، دامپزشکی، مهرآباد

=== تئران ٚ نسا ===

[[مشیریه]]، [[شهرک مسعودیه]]، [[افسریه]]، خانی آباد نو، [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]]، نعمت‌آباد، [[یاخچی‌آباد]]، امیربهادر، آذری، اتابک، خراسان، خزانه فلاح، خزانه بخارایی، شاپور، مولوی، سیروس، [[دروازه غار]]، جوادیه، [[یافت‌آباد]]، [[منیریه]]، [[امیریه (تهران)|امیریه]]، شوش، [[بازار تهران]]، [[شهرری]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]][[شهرک رسالت]] بازار چینی فروشان  [[کیان شهر]]، یافت آباد 

=== تئران ٚ مرکز ===

یوسف آباد، امیرآباد، عباس‌آباد، جلفا، خواجه عبدالله، بهارشیراز، زرتشت، بهجت آباد، تخت جمشید (طالقانی)، تخت طاووس، سهروردی، آپادانا، توحید، جمهوری (نادری)، استانبول، توپخانه، [[خیابان لاله‌زار|لاله زار]]، باغ صبا، فاطمی، آرژانتین، آذربایجان

== دئني جيگایان ==

===قصرؤن ؤ عمارتؤن===
[[ سلطنت آباد کاخ]]،
[[عمارت عثمانی و پل رومی]]،
[[دارالفنون|عمارت دارالفنون]]،
[[ مدرسه مروی عمارت(فخریه)]]،
[[ بهارستان کاخ(مجلس شورای ملی)]]،
[[حوض خانه باغ قدیم نگارستان]]،
[[ باغ فردوس عمارت]]،
[[گلستان کاخ ]]،
[[شمس العماره|شمس العماره عمارت ]]،
[[ سرخه حصار کاخ(یاقوت)]]،
[[ عشرت آباد کاخ و پادگان]]،
[[صاحب قرانیه|کاخ صاحب قرانیه]]،
[[مرمر کاخ ]]،


===ديزان ؤ بۊرجان===
[[ایرج قلعه ]]،
[[طبرک قلعه ]]،
[[ ری باروی]]،
[[نقاره‌خانه برج ]]،
[[ مرکز شهر سلجوقیان بقایا]]،
[[ طغرل برج]]،
[[هارون زندان ]]،
[[گبری قلعه ]]،
[[علاءالدین برج ]]،
[[رشکان دژ ]]،
[[میل تپه ]]،


===تئران ٚ بازاران===
[[تصویر:b82.jpg|left|thumb|امین السلطان میدان - تره بار بازار]] 

[[تصویر:b81.jpg|left|thumb|فرش فروشی دکان]]
*[[تئران بازار ]]
*[[بین الحرمین بازار ]]
*[[تجریش بازار ]]
*[[ امیر بازار]]
*[[ ری بازار]]

===تئران مۊزه‌ئن===
[[ ایران باستان موزه]]،
[[پرفسور حسابی موزه ]]،
[[جواهرات ملی موزه ]]،
[[تماشاگه پول]]،
[[تاریخ تماشاگه ]]،
[[زمان تماشاگه ]]،
[[صنعتی موزه ]] (تئران)،
[[ مجلس شورای اسلامی موزه]]،
[[علوم موزه ]]،
[[ ملک موزه ملی ]]،
[[هنرهای معاصر موزه ]]،
[[استاد صبا موزه ]]،
[[هنرهای ملی موزه]] 
[[رضا عباسی موزه ]]،
[[موزه هنرهای تزئینی ]](تئران)،
[[فرش ایران موزه ]]،
[[سعدآباد کاخ موزه ]]،
[[كاخ شهوند|موزه سبز (کاخ شهوند)]]،
[[موزه رجعت و عبرت]] (کاخ مادر شاه)،
[[مردم شناسی موزه ]]،
[[ ملت موزه]]،
[[تاریخ طبیعی دارآباد موزه ]]،
[[صنعت برق ایران موزه ]]،
[[هنرهای زیبا موزه ]]،
[[موزه نظامی (تئران)]]،
[[آزادی موزه ]]،
[[مجموعه هرباریوم]]،
[[اینقلاب موزه]]،
[[پول تماشاگه]]،
[[ملی جواهرات]]،
[[پست و تلگراف موزه]]،
[[سکه موزه]]

===قدیمی میدانان===
[[بهارستان میدان ]]،
[[حسن آباد میدان ]]،
[[اسب دوانی میدان ]]،
[[ارگ میدان ]]،
[[ محمدیه (اعدام)میدان]]،
[[ امام خمینی میدان]]،
[[تئران سبزه میدان]]،
[[آزادی میدان ]]

=== دانشگاهؤن ===
[[تئران دانشگا]]، [[امیرکبیر دانشگا صنعتی ]] (تئران پلی‌تکنیک )، [[صنعتی شریف دانشگا ]]، [[تربیت مدرس دانشگا ]]، [[دانشگا علم و صنعت ایران]]، [[ شهید بهشتی دانشگا]]، [[خواجه نصیرالدین طوسی دانشگا صنعتی ]]، [[علوم پزشکی تئران دانشگا ]]، [[علوم پزشکی ایران دانشگا ]]، [[شهید شمسی‌پور دانشکده فنی ]]، [[  تئران دانشگا هونر]]، [[علامه طباطبایی دانشگا]]، [[مالک اشتر دانشگا صنعتی ]]، [[ امام حسین دانشگا]]، [[امام صادق دانشگا]]، [[الزهرا دانشگا ]] ، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران جنوب|دانشگا آزاد واحد تئران جنوب]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران شمال|دانشگا آزاد واحد تئران شمال]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران مرکز|دانشگا آزاد واحد تئران مرکز]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد تئران شرق|دانشگا آزاد واحد تئران شرق]] و [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد علوم و تحقیقات]] 

=== تئران ٚ پارکان===
[[تئران پارک ملت |تئران بوستان ملت]]،
[[تئران پارک لاله|تئران بوستان لاله]]،
[[پارک المهدی (تئران)|پارک المهدی]]،
[[ساعی بوستان ]]،
[[پارک شهر]]،
[[قیطریه بوستان ]]،
[[جمشیدیه بوستان ]]،
[[تئران اندیشه بوستان ]]،
[[ تئران دانشجو بوستان ]]،
[[تئران بوستان پردیسان]]،
[[نیاوران بوستان ]]،
[[بعثت بوستان ]]،
[[طالقانی پارک ]]،
[[ گفتگو بوستان]]،
[[چیتگر بوستان جنگلی ]]،
[[لویزان بوستان جنگلی ]]،
[[نصر بوستان جنگلی ]]،
[[سرخه حصار بوستان جنگلی ]]،
[[توسکا بوستان جنگلی ]]

===فرهنگسرایان===
[[خاوران فرهنگسرا ]] (جوان) ،
[[ابن سينا فرهنگسرا ]] (قانون)،
[[خانواده فرهنگسرا ]]،
[[ملل فرهنگسرا ]] (امير كبير)،
[[هونر فرهنگسرا ]] (ارسباران)،
[[بهمن فرهنگسرا ]]،
[[کودک فرهنگسرا ]]،
[[بانو فرهنگسرا ]] (سرو)،
[[دوختران فرهنگسرا ]] (فردوس)،
[[نوجوان فرهنگسرا ]] (ورزش)،
[[ تفکر فرهنگسرا]] (معرفت) ،
[[اندیشه فرهنگسرا ]] (مدرسه)،
[[دانشجو فرهنگسرا ]] (شفق)،
[[سالمند فرهنگسرا ]] (امام خميني)،
[[ولاء فرهنگسرا ]]،
[[قرآن فرهنگسرا ]]،
[[پایداری فرهنگسرا ]] ،
[[اینقلاب فرهنگسرا ]]،
[[اقوام فرهنگسرا ]] (بهاران)،
[[ کار فرهنگسرا]]،
[[ سلامت فرهنگسرا]]،
[[طبیعت فرهنگسرا ]] (اشراق)،
[[فناوری اطلاعات فرهنگسرا ]] (IT)،
[[شهر فرهنگسرا ]] (تئران)،
[[رسانه فرهنگسرا ]]،
[[خاتم فرهنگسرا ]]،
[[علوم فرهنگسرا ]] 

===ورزشي جيگایان===
[[آزادی مجموعیه ورزشی]] ، [[ایمام خمینی مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید شیرودی مجموعیه ورزشی]] ، [[اینقلاب مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید چمران مجموعیه ورزشی]] ، [[ونک مجموعیه ورزشی]] ، [[محلات زمین فوتبال]] ،[[ شهید هرندی ورزشگاه]] ،[[ مجیدیه مجموعیه ورزشی]] ، [[فدک مجموعیه ورزشی]] ، [[شهر خانیه ورزشی]] ، [[شمشیری مجموعیه ورزشی]] ، [[بهمن مجموعیه ورزشی]] ، [[هفت مرکز ورزشی]] ، [[بهمن مانژسواری]] ، [[خانیه ورزشی]] ، [[جیهون مرکز ورزشی]] ،[[ مهر مجموعیه ورزشی]] ،[[ شهرک امید مجموعیه ورزشی]] ،[[ مهر آباد استخر و سونا]] ،[[ یخچال مجموعیه ورزشی]] ، [[یادآوران مجموعیه ورزشی]] ، [[بهاران مجموعیه ورزشی]] ، [[دهداری مجموعیه ورزشی]] ، [[زینبیه مجموعیه ورزشی]]

===پارکان===
{{تئران پارکان}}

===سينمایان===
{{تئران سینمان}}


==تاتايي‌ئن==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Golestan Palace, Tehran, Iran (1249288212).jpg|گۊلستان ٚ کاخ
Tochal from Modarres Expressway.jpg|تؤچال ٚ کۊ نما
ChitgarLake.jpg|چيتگر درىاچه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 76 (cropped).jpg|تئران ٚ نما، ميلاد ٚ بۊرج ٚ جؤر ٚ جه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 73.jpg|تئران ٚ گيشا محله 
City Theater of Tehran 2019 6.jpg|تئران ٚ شأر ٚ تئاتر
Towers in Tehran City at night.jpg|تئران شو ٚ مئن
National Museum of Persia.jpg|ايران ٚ ميللي مۊزه تئران ٚ مئن
Azadi Tower 01.jpg|آزادي بۊرج
as.jpg|قوام اسلطنه خانه
add.jpg|آزادي مىدان 
aff.jpg|[[میلاد برج|ميلاد ٚ بۊرج]]
agg.jpg|ايسلامي شؤرا مجلس
b78.jpg|خيابان سپه سردر
b79.jpg|حسن آباد ٚ مىدان
b80.jpg|سبزه مىدان ٚ بازار ٚ وۊرۊدی
b83.jpg|زرتشتیان ٚ معبد، قوام السلطنه خيابان
b84.jpg|سید خندان ٚ پۊرد
b85.jpg|مدرس 
b86.jpg|تئران ٚ سعادت آباد
b87.jpg|باغشا مىدان
b88.jpg|درکه
b89.jpg|آزادي سينما
b90.jpg|تجريش، ارم ٚ خیابان
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==باخي اطلاعات==
{{تئران}}

==سربس==
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:شهر]]
[[جرگه:تهرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:آسیا شهرؤن]]
[[جرگه:پایتختان]]</text>
      <sha1>fec75tr5n1k6j5obdgn85oh2l21yvre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155777</id>
      <parentid>155655</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20302" sha1="czofahc1wwgpfzkqt239ntkomn1bwk2" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''تئران''' [[ايران]] ٚ پيله‌ترين شأر ؤ پايتخت ايسه.
 شأر [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[تئران ٚ شأرستان]] ٚ مئن دره. تئران مئن ويشتر جه ۸,۶۹۳,۷۰۶ نفر زيوده ؤ جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[آسيا]] [[خۊرخۊس]] ٚ أولي شأر ؤ دۊنیا مئن بيست ؤ چارؤم ايسه ؤ مئني خۊرتاو ٚ مئن ني قاهره پسي دۊوؤمه.

==جمعيت==
تئران ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه، ولي اۊن ٚ خارجي جمعيت زياد نيه.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=اطلس کلان‌شهر تهران|نام خانوادگی=|نام=محسن حبیبی، برنارد هورکارد|ناشر=شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری|سال=چاپ اول، ۱۳۸۴|شابک=964-7943-46-6|مکان=|صفحات=۱۱۲ و ۱۱۳}}&lt;/ref&gt; تئران قاجاري‌ئن ٚ دؤره ؤ پایتخت بؤستن ٚ زمات کمتر جه ۲۰ هزار نفر جمعيت دأشتي ولي هأسأ ايته جه مئني خۊرتاو ٚ پيله‌ترين شأران ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=برگ‌هایی از تاریخ تهران|نام خانوادگی=شهبازی|نام=داریوش|ناشر=ثالث|سال=|شابک=9789643805494|مکان=|صفحات=۱۹}}&lt;/ref&gt; بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، تئران ٚ شأر جمعيت ۸,۶۹۳,۷۰۶ نفر بۊ.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=درگاه ملی آمار|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=https://www.amar.org.ir|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|عنوان=نتایج سرشماری ۱۳۹۵/تهران|accessdate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171205143714/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23_r.xlsx|archivedate=۵ دسامبر ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران، جمعيت ٚ نظر ٚ جه دۊنىا مئن بيس ؤ چارؤم ؤ [[آسيا]] [[خۊرتاو]] ٚ مئن أول ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=247wallst.com|تاریخ=|عنوان=50 Largest Cities in the World|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20180922144222/https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|نشانی=https://247wallst.com/special-report/2018/07/13/50-largest-cities-in-the-world/7/|ناشر=|زبان=en|doi=|تاریخ بازدید=|تاریخ بازبینی=2018-09-22|تاریخ بایگانی=2018-09-22}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ جمعيت ٚ رؤشد، سالانه ۱/۷۹ درصد ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=سیما|نام=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و|کد زبان=fa-IR|نشانی=http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/جمعیت-تهران-13-میلیون-نفر|عنوان=جمعیت تهران، 13 میلیون نفر|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=IRIB NEWS AGENCY {{!}} خبرگزاری صدا و سیما|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109194249/http://www.iribnews.ir/fa/news/1558191/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-13-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1|archivedate=۹ ژانویه ۲۰۱۹|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; مردۊم ٚ سواد ٚ ميزان ني تئران ٚ مئن جؤر ايسه.&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt;


{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
&lt;caption&gt;تئران ٚ جمعيت مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن&lt;/caption&gt;
|-
! سال!!جمعيت!!رؤشد ٚ ميزان!!حکۊمت
|-
| ۹۳۳||۱,۰۰۰|| ||شا طهماسب صفوي
|-
| ۱۰۰۵||۳,۰۰۰||۱/۴||شا عباس صفوي
|-
| ۱۱۷۶||۱۵,۰۰۰||۵/۲||آقامحمدخان قاجار
|-
| ۱۱۸۶||۵۰,۰۰۰||۱۲/۰۳||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۱۹۱||۶۰,۰۰۰||۳/۶||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۱۳||۸۰,۰۰۰||۲/۸||فتحعلي‌شا قاجار
|-
| ۱۲۴۶||۱۴۷,۲۵۶||۲/۹||ناصرالدین‌شا قاجار
|-
| ۱۳۰۹||۲۵۰,۰۰۰||۲/۴||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۱۹||۵۴۰,۰۸۷||۶/۶||رضا پهلوي
|-
| ۱۳۳۵||۱,۵۶۰,۹۳۴||۵/۵||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۴۵||۲,۷۱۹,۷۳۰||۵/۱||محمدرضا پهلوي
|-
| ۱۳۵۵||۴,۵۳۰,۲۲۳||۲/۹||محمدرضا پهلوي
|- resource=&quot;&quot;
| ۱۳۶۵||۶,۰۵۸,۲۰۷||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۰||۶,۴۹۷,۲۳۸||۰/۷۸||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۷۵||۶,۷۵۸,۸۴۵||۱/۳||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۸۵||۷,۷۱۱,۲۳۰|| ||ايسلامي جؤمۊري
|-
| ۱۳۹۵||۸,۷۳۷,۵۱۰||۱/۷||ايسلامي جؤمۊري
|-
| colspan=&quot;4&quot; |&lt;small&gt;'''سربس''':&lt;/small&gt; تئران ٚ أطلس - ايران ٚ آمار&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
|}

===مردۊم===
تئران ٚ مردۊم ويشتر فارس ايسد ؤ فارسي ني تئران ٚ مئن رائج‌ترين زوان ايسه. آذرباىجاني‌ئن، مازندراني‌ئن، گيلکان ؤ کۊردان ني جه أ شأر ٚ مردۊم ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نام خانوادگی=Kjeilen|نام=Tore|نشانی=http://looklex.com/e.o/teheran.htm|عنوان=Teheran - LookLex Encyclopaedia|بازبینی=2018-06-19|وبگاه=looklex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429060418/http://looklex.com/e.o/teheran.htm|archivedate=۲۹ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=خبرگزاری جمهوری اسلامی|عنوان=یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند|نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/82021017|زبان=fa-IR|تاریخ بازبینی=2018-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170818012156/http://www.irna.ir/fa/News/82021017|archivedate=۱۸ اوت ۲۰۱۷|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; تئران ٚ مئن زياد خارجي نئسا ؤ اۊن ٚ خارجي‌ئن ويشتر [[أفغانستان]]، [[پاکستان]] ؤ [[عراق]] ٚ شين ايسد.&lt;ref name=&quot;:14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=Amar.org.ir|کد زبان=fa|تاریخ=|نشانی=http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|عنوان=مقایسه ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی مناطق ٢٢ گانه شهر تهران|وبگاه=http://www.amar.org.ir|accessdate=۲۹ دسامبر ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327055605/http://www.amar.org.ir/Portals/2/fileExcell/16.pdf|archivedate=۲۷ مارس ۲۰۱۴|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد خبر|کوشش=BBC News فارسی|تاریخ=2017-06-19|عنوان=مهاجران در ایران؛ تعداد اتباع کدام کشورها بیشتر است؟|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|زبان=en-GB|تاریخ بازبینی=2018-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622052059/http://www.bbc.com/persian/iran-features-40326695|archivedate=۲۲ ژوئن ۲۰۱۸|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== تئران ٚ محلان==
===قديمي محلان===
قديم ٚ تئران چارته محله جه تشکيل بؤستی کي اۊشان ٚ نامان [[سنگلج]]، [[اودلاجان]]، [[بازار]] ؤ [[چاله‌میدان]] بۊ. ناصرالدین‌شاه قاجار ٚ زمات ٚ مئن  چن‌ته جديد ٚ محله تئران ٚ مئن چأگۊدئد؛ ارگ، [[چاله حصار]]، [[خانی آباد]]، [[جوادیه (تهران)|جوادیه]]، [[قنات‌آباد]]، پاچنار، [[پامنار (تهران)|پامنار]]، [[یافت‌آباد]]، [[گار ماشین]]، [[گود زنبورک‌خانه]]، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها ؤ [[دروازه قزوین]] ٚ مأنستن.
پيله تئران ٚ باخي محله‌ئن ٚ جه شأ [[شهرری]]، [[تجریش]]، [[تهران‌پارس]]، [[تهران نو]]، [[نارمک]]، [[کَن]] و [[فرحزاد]]، [[طرشت]] نظام آباد و [[حسن‌آباد]]، [[بریانک]]، [[نازی‌آباد]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]] ؤ [[کیان شهر]]-أ نام بؤردن.


=== تئران ٚ کلسيا ===

[[تجریش]]، [[نیاوران]]، [[قلهک]]، [[دروس]]، [[زرگنده]]، [[جماران]]، [[ازگل]]، [[لویزان]]، [[مینی سیتی]]، [[سوهانک]]، [[حسین‌آباد]]، [[مبارک‌آباد]]، [[اقدسیه (تهران)|اقدسیه]]، [[زعفرانیه]]،[[آجودانیه]]، [[محمودیه]]، [[فرمانیه]]، [[کامرانیه]]، [[داودیه]]، [[دزاشیب]]، [[جردن]]، [[الهیه]]، [[ولنجک]]، [[اوین]]، [[ظفر]]، [[درکه]]، [[ونک]]

=== تئران ٚ خۊرتاو ===

[[تهران‌نو|تهران نو]]، [[تهران‌پارس|تهرانپارس]]، [[نارمک]]، [[شهرک امید]]، [[شهرک زیتون]]، [[سرخه‌حصار|سرخه حصار]]، پیروزی، گرگان، [[وحیدیه]]، کالاد، شمس‌آباد، [[حکیمیه (تهران)|حکیمیه]]، نیروی هوایی، [[نظام‌آباد (تهران)|نظام آباد]]، مجیدیه، حشمتیه، منصورآباد

=== تئران ٚ خۊرخۊس ===

[[جنت آباد (تهران) |جنت آباد]]، [[پونک]]، [[شهرک آزادی]]، ستارخان، آریاشهر، [[شهر زیبا]]، [[شهران]]، [[طرشت]]، [[گیشا]]، چیتگر، [[شهرک اکباتان]]، [[کوی بیمه]]، [[تهرانسر]]، [[حصارک]]، آزادی، فردوس، [[دهکده المپیک (تهران)|دهکده المپیک]] , [[شهرک امیر کبیر]]، [[کن]]، [[وردآورد]]، [[شهرک گلستان]]، [[چهار دیواری]]، [[تهران ویلا]]، [[سعادت آباد]] ،[[شهرک غرب]]، [[فرحزاد]]، [[چهار دیواری]]، جیحون، هاشمی، دامپزشکی، مهرآباد

=== تئران ٚ نسا ===

[[مشیریه]]، [[شهرک مسعودیه]]، [[افسریه]]، خانی آباد نو، [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]]، نعمت‌آباد، [[یاخچی‌آباد]]، امیربهادر، آذری، اتابک، خراسان، خزانه فلاح، خزانه بخارایی، شاپور، مولوی، سیروس، [[دروازه غار]]، جوادیه، [[یافت‌آباد]]، [[منیریه]]، [[امیریه (تهران)|امیریه]]، شوش، [[بازار تهران]]، [[شهرری]]، [[کوی سیزده آبان]]، [[دولت‌آباد]][[شهرک رسالت]] بازار چینی فروشان  [[کیان شهر]]، یافت آباد 

=== تئران ٚ مرکز ===

یوسف آباد، امیرآباد، عباس‌آباد، جلفا، خواجه عبدالله، بهارشیراز، زرتشت، بهجت آباد، تخت جمشید (طالقانی)، تخت طاووس، سهروردی، آپادانا، توحید، جمهوری (نادری)، استانبول، توپخانه، [[خیابان لاله‌زار|لاله زار]]، باغ صبا، فاطمی، آرژانتین، آذربایجان

== دئني جيگایان ==

===قصرؤن ؤ عمارتؤن===
[[ سلطنت آباد کاخ]]،
[[عمارت عثمانی و پل رومی]]،
[[دارالفنون|عمارت دارالفنون]]،
[[ مدرسه مروی عمارت(فخریه)]]،
[[ بهارستان کاخ(مجلس شورای ملی)]]،
[[حوض خانه باغ قدیم نگارستان]]،
[[ باغ فردوس عمارت]]،
[[گلستان کاخ ]]،
[[شمس العماره|شمس العماره عمارت ]]،
[[ سرخه حصار کاخ(یاقوت)]]،
[[ عشرت آباد کاخ و پادگان]]،
[[صاحب قرانیه|کاخ صاحب قرانیه]]،
[[مرمر کاخ ]]،


===ديزان ؤ بۊرجان===
[[ایرج قلعه ]]،
[[طبرک قلعه ]]،
[[ ری باروی]]،
[[نقاره‌خانه برج ]]،
[[ مرکز شهر سلجوقیان بقایا]]،
[[ طغرل برج]]،
[[هارون زندان ]]،
[[گبری قلعه ]]،
[[علاءالدین برج ]]،
[[رشکان دژ ]]،
[[میل تپه ]]،


===تئران ٚ بازاران===
[[تصویر:b82.jpg|left|thumb|امین السلطان میدان - تره بار بازار]] 

[[تصویر:b81.jpg|left|thumb|فرش فروشی دکان]]
*[[تئران بازار ]]
*[[بین الحرمین بازار ]]
*[[تجریش بازار ]]
*[[ امیر بازار]]
*[[ ری بازار]]

===تئران مۊزه‌ئن===
[[ ایران باستان موزه]]،
[[پرفسور حسابی موزه ]]،
[[جواهرات ملی موزه ]]،
[[تماشاگه پول]]،
[[تاریخ تماشاگه ]]،
[[زمان تماشاگه ]]،
[[صنعتی موزه ]] (تئران)،
[[ مجلس شورای اسلامی موزه]]،
[[علوم موزه ]]،
[[ ملک موزه ملی ]]،
[[هنرهای معاصر موزه ]]،
[[استاد صبا موزه ]]،
[[هنرهای ملی موزه]] 
[[رضا عباسی موزه ]]،
[[موزه هنرهای تزئینی ]](تئران)،
[[فرش ایران موزه ]]،
[[سعدآباد کاخ موزه ]]،
[[كاخ شهوند|موزه سبز (کاخ شهوند)]]،
[[موزه رجعت و عبرت]] (کاخ مادر شاه)،
[[مردم شناسی موزه ]]،
[[ ملت موزه]]،
[[تاریخ طبیعی دارآباد موزه ]]،
[[صنعت برق ایران موزه ]]،
[[هنرهای زیبا موزه ]]،
[[موزه نظامی (تئران)]]،
[[آزادی موزه ]]،
[[مجموعه هرباریوم]]،
[[اینقلاب موزه]]،
[[پول تماشاگه]]،
[[ملی جواهرات]]،
[[پست و تلگراف موزه]]،
[[سکه موزه]]

===قدیمی میدانان===
[[بهارستان میدان ]]،
[[حسن آباد میدان ]]،
[[اسب دوانی میدان ]]،
[[ارگ میدان ]]،
[[ محمدیه (اعدام)میدان]]،
[[ امام خمینی میدان]]،
[[تئران سبزه میدان]]،
[[آزادی میدان ]]

=== دانشگاهؤن ===
[[تئران دانشگا]]، [[امیرکبیر دانشگا صنعتی ]] (تئران پلی‌تکنیک )، [[صنعتی شریف دانشگا ]]، [[تربیت مدرس دانشگا ]]، [[دانشگا علم و صنعت ایران]]، [[ شهید بهشتی دانشگا]]، [[خواجه نصیرالدین طوسی دانشگا صنعتی ]]، [[علوم پزشکی تئران دانشگا ]]، [[علوم پزشکی ایران دانشگا ]]، [[شهید شمسی‌پور دانشکده فنی ]]، [[  تئران دانشگا هونر]]، [[علامه طباطبایی دانشگا]]، [[مالک اشتر دانشگا صنعتی ]]، [[ امام حسین دانشگا]]، [[امام صادق دانشگا]]، [[الزهرا دانشگا ]] ، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران جنوب|دانشگا آزاد واحد تئران جنوب]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران شمال|دانشگا آزاد واحد تئران شمال]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی تئران مرکز|دانشگا آزاد واحد تئران مرکز]]، [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد تئران شرق|دانشگا آزاد واحد تئران شرق]] و [[دانشگا آزاد ایسلامی واحد علوم و تحقیقات]] 

=== تئران ٚ پارکان===
[[تئران پارک ملت |تئران بوستان ملت]]،
[[تئران پارک لاله|تئران بوستان لاله]]،
[[پارک المهدی (تئران)|پارک المهدی]]،
[[ساعی بوستان ]]،
[[پارک شهر]]،
[[قیطریه بوستان ]]،
[[جمشیدیه بوستان ]]،
[[تئران اندیشه بوستان ]]،
[[ تئران دانشجو بوستان ]]،
[[تئران بوستان پردیسان]]،
[[نیاوران بوستان ]]،
[[بعثت بوستان ]]،
[[طالقانی پارک ]]،
[[ گفتگو بوستان]]،
[[چیتگر بوستان جنگلی ]]،
[[لویزان بوستان جنگلی ]]،
[[نصر بوستان جنگلی ]]،
[[سرخه حصار بوستان جنگلی ]]،
[[توسکا بوستان جنگلی ]]

===فرهنگسرایان===
[[خاوران فرهنگسرا ]] (جوان) ،
[[ابن سينا فرهنگسرا ]] (قانون)،
[[خانواده فرهنگسرا ]]،
[[ملل فرهنگسرا ]] (امير كبير)،
[[هونر فرهنگسرا ]] (ارسباران)،
[[بهمن فرهنگسرا ]]،
[[کودک فرهنگسرا ]]،
[[بانو فرهنگسرا ]] (سرو)،
[[دوختران فرهنگسرا ]] (فردوس)،
[[نوجوان فرهنگسرا ]] (ورزش)،
[[ تفکر فرهنگسرا]] (معرفت) ،
[[اندیشه فرهنگسرا ]] (مدرسه)،
[[دانشجو فرهنگسرا ]] (شفق)،
[[سالمند فرهنگسرا ]] (امام خميني)،
[[ولاء فرهنگسرا ]]،
[[قرآن فرهنگسرا ]]،
[[پایداری فرهنگسرا ]] ،
[[اینقلاب فرهنگسرا ]]،
[[اقوام فرهنگسرا ]] (بهاران)،
[[ کار فرهنگسرا]]،
[[ سلامت فرهنگسرا]]،
[[طبیعت فرهنگسرا ]] (اشراق)،
[[فناوری اطلاعات فرهنگسرا ]] (IT)،
[[شهر فرهنگسرا ]] (تئران)،
[[رسانه فرهنگسرا ]]،
[[خاتم فرهنگسرا ]]،
[[علوم فرهنگسرا ]] 

===ورزشي جيگایان===
[[آزادی مجموعیه ورزشی]] ، [[ایمام خمینی مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید شیرودی مجموعیه ورزشی]] ، [[اینقلاب مجموعیه ورزشی]] ، [[شهید چمران مجموعیه ورزشی]] ، [[ونک مجموعیه ورزشی]] ، [[محلات زمین فوتبال]] ،[[ شهید هرندی ورزشگاه]] ،[[ مجیدیه مجموعیه ورزشی]] ، [[فدک مجموعیه ورزشی]] ، [[شهر خانیه ورزشی]] ، [[شمشیری مجموعیه ورزشی]] ، [[بهمن مجموعیه ورزشی]] ، [[هفت مرکز ورزشی]] ، [[بهمن مانژسواری]] ، [[خانیه ورزشی]] ، [[جیهون مرکز ورزشی]] ،[[ مهر مجموعیه ورزشی]] ،[[ شهرک امید مجموعیه ورزشی]] ،[[ مهر آباد استخر و سونا]] ،[[ یخچال مجموعیه ورزشی]] ، [[یادآوران مجموعیه ورزشی]] ، [[بهاران مجموعیه ورزشی]] ، [[دهداری مجموعیه ورزشی]] ، [[زینبیه مجموعیه ورزشی]]

===پارکان===
{{تئران پارکان}}

===سينمایان===
{{تئران سینمان}}


==تاتايي‌ئن==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Golestan Palace, Tehran, Iran (1249288212).jpg|گۊلستان ٚ کاخ
Tochal from Modarres Expressway.jpg|تؤچال ٚ کۊ نما
ChitgarLake.jpg|چيتگر درىاچه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 76 (cropped).jpg|تئران ٚ نما، ميلاد ٚ بۊرج ٚ جؤر ٚ جه
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 73.jpg|تئران ٚ گيشا محله 
City Theater of Tehran 2019 6.jpg|تئران ٚ شأر ٚ تئاتر
Towers in Tehran City at night.jpg|تئران شو ٚ مئن
National Museum of Persia.jpg|ايران ٚ ميللي مۊزه تئران ٚ مئن
Azadi Tower 01.jpg|آزادي بۊرج
as.jpg|قوام اسلطنه خانه
add.jpg|آزادي مىدان 
aff.jpg|[[میلاد برج|ميلاد ٚ بۊرج]]
agg.jpg|ايسلامي شؤرا مجلس
b78.jpg|خيابان سپه سردر
b79.jpg|حسن آباد ٚ مىدان
b80.jpg|سبزه مىدان ٚ بازار ٚ وۊرۊدی
b83.jpg|زرتشتیان ٚ معبد، قوام السلطنه خيابان
b84.jpg|سید خندان ٚ پۊرد
b85.jpg|مدرس 
b86.jpg|تئران ٚ سعادت آباد
b87.jpg|باغشا مىدان
b88.jpg|درکه
b89.jpg|آزادي سينما
b90.jpg|تجريش، ارم ٚ خیابان
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==باخي اطلاعات==
{{تئران}}

==سربس==
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:شهر]]
[[جرگه:تهرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ شهرؤن]]
[[جرگه:آسیا شهرؤن]]
[[جرگه:پایتختان]]</text>
      <sha1>czofahc1wwgpfzkqt239ntkomn1bwk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سياکل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3484</id>
    <revision>
      <id>155571</id>
      <parentid>155486</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="545pejdd42nd12xjqki4jod20lu9jo0" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۵۹۰)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= 
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚكَل بتا جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآهکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>545pejdd42nd12xjqki4jod20lu9jo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155579</id>
      <parentid>155571</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی ایر ٚ گوٚلاز و اٚفتخار بی</comment>
      <origin>155579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="kzuu4hg3wq1x4jcu4kh05339rg0wut1" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۵۹۰)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآئٚهكَل بتا جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآهکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مینه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>kzuu4hg3wq1x4jcu4kh05339rg0wut1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155618</id>
      <parentid>155579</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="545pejdd42nd12xjqki4jod20lu9jo0" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۵۹۰)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= 
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚكَل بتا جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآهکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>545pejdd42nd12xjqki4jod20lu9jo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155679</id>
      <parentid>155618</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="2omjkwp7dsv1t564b3m5dq0k5u0b13s" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۵۹۰)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل یتا جه [[گيلان]] ٚ شاهران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآهکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مینه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>2omjkwp7dsv1t564b3m5dq0k5u0b13s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155680</id>
      <parentid>155679</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="mv79dfme7nmt9ccb76cs5zfaqsnxmsc" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۵۹۰)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل یتا جه [[گيلان]] ٚ شاهران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مینه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>mv79dfme7nmt9ccb76cs5zfaqsnxmsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155694</id>
      <parentid>155680</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="egbkrw55pq58ixyecpcxgiqglsuehzf" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚکل یتا جه [[گيلان]] ٚ شاهران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مینه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>egbkrw55pq58ixyecpcxgiqglsuehzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155695</id>
      <parentid>155694</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="ph0kglm8ukojlpa5pbgthmip7gt1ajd" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚکل یتا جه [[گيلان]] ٚ شاهران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مینه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>ph0kglm8ukojlpa5pbgthmip7gt1ajd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155752</id>
      <parentid>155695</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="545pejdd42nd12xjqki4jod20lu9jo0" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۵۹۰)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= 
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚكَل بتا جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآهکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>545pejdd42nd12xjqki4jod20lu9jo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رباط کریم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3883</id>
    <revision>
      <id>155728</id>
      <parentid>12196</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1295" sha1="jhhm57n06s8bfevkr5br4u22npxgmrl" xml:space="preserve">{{ناقص}}
[[تصویر:b76.gif|left|thumb|تئران نقشه]]

[[تصویر:b62.jpg|left|thumb|رباط لندی کریم]]
==مردوم و جوغرافی==


== کشوری تقسیمان ==
* [[ شهرستان سلطان اباد بخش مرکزی]]
** [[امامزاده ابوطالب دهستان]] 
** [[منجیل آباد دهستان]] 
** [[وهن اباد دهستان ]]
شهر: [[سلطان اباد]]

*  [[گلستان بخش ]]
** [[میمنت دهستان]] 
** [[صالح‌آباد دهستان]] (رباط کریم)
شهرها: [[گلستان (تهران)|گلستان]]، [[صالح‌آباد (استان تهران)|صالح آباد]] و [[نصیرآباد (استان تهران)|نصیرآباد]]

*  [[بوستان بخش ]]
** [[اسماعیل آباد دهستان]] 
** [[همدانک دهستان]] 
شهر: [[نسیم‌شهر]]
شهرك:قلعه مير

==تاریخی و تفریحی جیگان==


==رباط کریمدانگشان==
* [[دانشگا آزاد]] 

==عکسان==

&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;

Image:b61.jpg|[[رباط کریم شهرستان]]

&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

{{تئران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:تهرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>jhhm57n06s8bfevkr5br4u22npxgmrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3884</id>
    <revision>
      <id>155727</id>
      <parentid>12205</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3085" sha1="k3xq79u2kqtx8439bb7zp7puzbxef1e" xml:space="preserve">{{ناقص}}

[[تصویر:b76.gif|left|thumb|رٚی تاچه گ گیلٚک بی]]

==مردوم و جوغرافی==

ری ایته جی [[ايران]] باستانی جیگان با آثاری جی هیزارهان چارم و پنجم[[ قبل ميلاد]] ایسه. درباریه پيدايش ری شهر [[باستانی]] ، مانند ديگر باستانی شهران ، افسانان موتفاوتی وجود داره. اونه چاگودن ایبار به [[شيث بن‌آدم]](ابوالبشر) نسبت دهیدی كه [[منوچهر]] اونا از نو چاگود و گاهیم به [[هوشنگ]] كيومرث زای. 

ری ایسمه جی [[ساسانيان دوره]] به بعد بر ا شهر بناده . [[اسلامی دوره]] مئن ری ایته پناهنگاه بو [[بنی‌اميه]] فرمانداران ره.  با اون كه شهر ری بر اثر چند تا [[زلزله]] (مثل زلزله 236 ق/ 850 يا 851 م) ويرانا بو و [[تركان]] يورش هم به اون  آسيبان فراوانی وارد بوگود، هوتویی پايدار بمانسته. ری  سال 617 هـ.ق  مئن مورد حملیه وحشيانیه [[موغولان]] قرار بیگیفت و علاوه بر قتل‌عام مردوم اونه بناهان هم با خاك يكسانا بو. ری کمی بعد اون ازنو رو به آبادانی بنا و ایبارده سال 786 هـ.ق مئن به وسيلیه [[تيمور]] سپاهيان به ويرانه‌ای تبدیلا بو و جی اون به بعد روی آبادانی به خود نیده.

==بخشان و هستانان==

*[[ شهرستان ری بخش مرکزی]]
** [[غنی‌‌آباد دهستان ]]
** [[عظیمیه دهستان ]]
شهران:[[شهر ری]]
 
* [[کهریزک بخش ]]
** [[قلعه نو دهستان ]]
** [[کهریزک دهستان ]]
شهران: [[کهریزک]] و [[باقرشهر]]

*[[فشاپویه بخش ]]
** [[حسن‌آباد دهستان ]]
** [[کلین دهستان ]]
شهران: [[حسن‌آباد (ری)|حسن‌آباد]]

==تاریخی و تفریحی جیگان==
'''[[ایرج  قلعه]]، [[تبرك قلعه]]  ، [[نقارخانه برج]] ، [[شهر سلجوقی بقایا]] ،  [[طغرل برج]]، [[ هارون زندان]] ،[[ گبری تپه]] ، [[ حضرت عبدالعظیم آستانه]] ، [[بی بی شهربانو بوقعه]] ،[[قصاب  جوانمرد بوقعه]] ، [[امامزاده هادی]] ، [[ابن بابویه]] ، [[چشمه علی تپه]] ،[[ بی بی زبیده بوقعه]] ، [[ابوالحسن بوقعه]] ، [[شیخ صدوق بوقعه]] ، [[عباس بوقعه و ابراهیم]] ، [[عین و غین بوقعه]] ، [[عقیل بوقعه و هادی]] ، [[میل تپه]] ،[[گبری  قلعه]] و ....'''
==ری دانگشان==
* [[ری دانشگا آزاد]] 


{{تئران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:تهرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>k3xq79u2kqtx8439bb7zp7puzbxef1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4138</id>
    <revision>
      <id>155558</id>
      <parentid>155479</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19825" sha1="1sfahhxvlj0ivf359j055gftv4gsamf" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=بزیوی کاسپین
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلکی و طبری
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری سامئن/کشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>1sfahhxvlj0ivf359j055gftv4gsamf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155559</id>
      <parentid>155558</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19889" sha1="bw869qdqwqsjmk3thi02zlkogl6x2ck" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=بزیوی کاسپین
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلکی و طبری
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری سامئن/کشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>bw869qdqwqsjmk3thi02zlkogl6x2ck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155560</id>
      <parentid>155559</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19790" sha1="qurb3q6t3pbmy3ahg3b9slvqykl8qxj" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=بزیوی کاسپین
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلکی و طبری
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری سامئن/کشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>qurb3q6t3pbmy3ahg3b9slvqykl8qxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155561</id>
      <parentid>155560</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20077" sha1="d39mcyz7e1uzh9u2muvsk8gm3evpwt5" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=بزیوی کاسپین
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =تئرون
| رسمي زوان =گیلکی,طبری و فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|پتشخوارگر بارام ایران مئن]]
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری سامئن/کشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|بندانگشتی|ئیران بارام]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>d39mcyz7e1uzh9u2muvsk8gm3evpwt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155562</id>
      <parentid>155561</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <comment>یه نفر ویکی‌پدیا مئن خو قد و مله ره بنویشته بو کی هسا اونه متن ره پاک بوگودم</comment>
      <origin>155562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19114" sha1="o09b9ytea848sxp5nz527mo1kovf87r" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=بزیوی کاسپین
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =تئرون
| رسمي زوان =گیلکی,طبری و فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|پتشخوارگر بارام ایران مئن]]ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|بندانگشتی|ئیران بارام]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>o09b9ytea848sxp5nz527mo1kovf87r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155563</id>
      <parentid>155562</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18956" sha1="6yzqni6idn0o27dqp4l38cutgqfumjq" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =تئرون
| رسمي زوان =فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=اسلام و زرتشت
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|پتشخوارگر بارام ایران مئن]]ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|بندانگشتی|ئیران بارام]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>6yzqni6idn0o27dqp4l38cutgqfumjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155564</id>
      <parentid>155563</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18946" sha1="7b9w9mnjp12v26axkxd2c4jq06r90x5" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=اسلام و زرتشت
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}
[[فاىل:کاسپی بارام.png|بندانگشتی|پتشخوارگر بارام ایران مئن]]ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|بندانگشتی|ئیران بارام]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>7b9w9mnjp12v26axkxd2c4jq06r90x5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155565</id>
      <parentid>155564</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18840" sha1="ee23eboj4yzf7pw88mmzp4s6usuuudy" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=اسلام و زرتشت
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|بندانگشتی|ئیران بارام]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>ee23eboj4yzf7pw88mmzp4s6usuuudy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155566</id>
      <parentid>155565</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18827" sha1="qmtsv2aslvqtriiriynhjvfv7ehi30l" xml:space="preserve">[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|ایران بارام|قاب]]{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=اسلام و زرتشت
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>qmtsv2aslvqtriiriynhjvfv7ehi30l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155576</id>
      <parentid>155566</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>گشتاسپی ته بع می لندٚ بوخور ییلاغوز ماعر و رچه</comment>
      <origin>155576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19768" sha1="5s562jqc3egj0p6zg9xkvqd8p8zepfj" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلکی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی}}
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری سامئن/کيشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>5s562jqc3egj0p6zg9xkvqd8p8zepfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155615</id>
      <parentid>155576</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18827" sha1="qmtsv2aslvqtriiriynhjvfv7ehi30l" xml:space="preserve">[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|ایران بارام|قاب]]{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=اسلام و زرتشت
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>qmtsv2aslvqtriiriynhjvfv7ehi30l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155642</id>
      <parentid>155615</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19768" sha1="5s562jqc3egj0p6zg9xkvqd8p8zepfj" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلکی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی}}
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری سامئن/کيشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>5s562jqc3egj0p6zg9xkvqd8p8zepfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155673</id>
      <parentid>155642</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19772" sha1="i9n5c3bzgvgpvmnoexysyctcp561pja" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلکی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی}}
'''....&gt;🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایرانۆ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>i9n5c3bzgvgpvmnoexysyctcp561pja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155760</id>
      <parentid>155673</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18827" sha1="qmtsv2aslvqtriiriynhjvfv7ehi30l" xml:space="preserve">[[فاىل:ئیرانِ بارام.png|ایران بارام|قاب]]{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =فارسی
| رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان 
| نژادان=کاسپی,کورد,لُر,فارس ئو ... 
|دين=اسلام و زرتشت
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=17
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه=.IR 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=+98
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=شمسی , شاهنشاهی و دیلمی
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی و طبری
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی و طبری}}ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دیبآر==

*[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]](اوشان ایته کاسپینی شا ایران مئن بو)
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ايران ٚ میٰن (هسا)==
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|فارس||هفتؤم||شیراز||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||أول||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||دووم||رشت||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>qmtsv2aslvqtriiriynhjvfv7ehi30l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شهر ری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4681</id>
    <revision>
      <id>155726</id>
      <parentid>62776</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4040" sha1="6j1k5ebl6ytmatnr523cpq1wbkr05wd" xml:space="preserve">
رٚی شٚهٰر دٚیلٚمی گیلٚک بی و تٚهرٚآٚن و رٚشت ایما/ایمه پیلٚهٰ/پیله تٚرن/ترین گیلٚک جیگٚا/جٚا بی بی/ایسه.
==مردوم و جوغرافی==


ایته جی قدیمی‌ترین شهران [[جهان]] و [[ایران]] و جی شهران اوستان [[تئران]] ایسه. تاریخ چاگودن ری به زمان [[آریایی]] اقوام فارسه و ری جی تمام [[ماد]] شهران پیله تره. ری لوغت مئن به معنای [[سلطنتی]] شهر ایسه. ساکن و اهل ریا [[رازی]] گیدی. ری ایته دوره‌ مئن  ایران [[پایتخت]] بو. ا شهر طول [[تاریخ]] مئن به ایسم موختلفی خوانده بوستی ،راگا، رغه، ارشکیه، رام [[اردشیر]]، [[ام البلاد]]، ری شهر، و محمدیه از نامانی  بون که ری هر دوره مئن به مناسبتی با ایته جی ا نامان خوانده بوستی . بنابرآونچه که [[اوستا]] مئن بومو ری سیزدهمین شهری ایسه که ا جهان مئن چاگوده ببو.


شهر ری ایته محدوده‌ای ایسه با مساحت ۲۲۹۳ [[کیلومتر مربع]]، جی شومال به [[تئران]] شهرستان ، جی جنوب جا به [[قم]] شهرستان جی شرق جا به [[ورامین]] شهرستان و [[پاکدشت]] شهرستان ، جی غرب جا به شهرستانان [[ایسلامشهر]]، [[رباط کریم]] و [[زرندیه]] محدودا به . مساحت بخشان سه‌گانیه ری شهرستان : بخش مرکزی 174؛ بخش [[کهریزک]] 543، و [[فشاپویه]] 1645 کیلومتر مربع ایسه. ارتفاع ا شهر جی سطح [[دریا]] 1062 متر ایسه. شهر ری  جنوب‌شرقی شهر تئران مئن و موتصل به اسن شهر ایسه. ری فاصله تا شهر [[تئران]] مرکز بالغ بر 14 کیلومتر ایسه.
== ری سرشناسان==


[[محمدبن زکریای رازی]]، [[شیخ صدوق]]، [[شیخ ابوالفتح رازی]]، [[صوفی رازی]]، [[شیخ کلینی]]، [[بدیع الزمان فروزان فر]]، [[خجندی رازی]] 

==تاریخی و تفریحی جیگان==
'''ری کوهان:'''
*[[کوه بی‌بی شهربانو]]
*[[کوه آراد]]
*[[کوه مره]]

'''آثار تاریخی''' 

*[[تپه میل]] - بهرام آتشکده 
*[[چشمه علی]]
*[[ری باروی ]]
*[[رشکان دژ ]]
*[[ری بازار ]]
*[[ شاه‌عباسی کاروانسرا(شهر ری)]]
*[[طغرل برج ]]
*[[طبرک قلعه ]]
*[[استودان گبرها]]
*[[نقاره‌خانه برج ]]
*[[هارون زندان ]]
*[[امیر اینانج گنبد ]]
*[[کنارگرد کاروانسرا ]]
*[[گبری قلعه ]]

== ری بازاران==

باب الجبل بازار ، باب سین، باب هشام، بلیان، چارسوق یا چار بازار، دهک نو بازار ، بازار روده، که ا بازار جی همیه بازاران  آبادتر بو. ساربانان بازار

==جور وا جور==
[[تصویر:Czech Republic road sign A 18.svg|left|thumb|شهر ری زکریای رازی کیتابخانه]]
*[https://web.archive.org/web/20080915043719/http://www.rey.gov.ir/  شهر ری فرمانداری]
*[https://web.archive.org/web/20081206110326/http://www.iausr.ac.ir/ شهرری دانشگاه آزاد]

==عکسان==

&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;

Image:b921.jpg|[[طغرل برج]]
Image:b93.jpg|[[تپه میل]]
Image:b94.jpg|[[شهرری بارو]]
Image:b95.jpg|[[بی بی زبیده بوقعه]]

&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

[[تصویر:Czech Republic road sign A 19.svg|left|thumb|شاه عبد العظیم کیتابخانه]]
{{تئران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:تهرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>6j1k5ebl6ytmatnr523cpq1wbkr05wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گۊلستان ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4696</id>
    <revision>
      <id>155601</id>
      <parentid>155538</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5027" sha1="s1q7zhak1iu9hxbhouhydr5i3kv7vul" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گۊلستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[گۊرگان]]
| پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۴
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۱۷
| وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه و مازنی بی.&lt;ref&gt;[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

== مردۊم ==
گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۴۹٪ درصد شأر ٚ شين ؤ ۵۱٪ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً خیلی ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن.، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن|مازندراني‌ئن (اکثریت)]]، بلۊچان، خوٚراسانی تۊرکان، کۊردان، ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/&lt;/ref&gt; 

== دين ==
تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، سنی ؤ ۴۰٪ ني شیعه مذهب ايسد.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مزدیسنا ايسه.

==کيشوري تخسيمان==
[[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]]
أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره.

==باخي اطلاعات==
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>s1q7zhak1iu9hxbhouhydr5i3kv7vul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155633</id>
      <parentid>155601</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5001" sha1="9pfyv3fb1w8i7q49g7j6kjlfmrw689y" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گۊلستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[گۊرگان]]
| پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۴
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۱۷
| وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه.&lt;ref&gt;[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

== مردۊم ==
گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۵۱/۰ درصد شأر ٚ شين ؤ ۴۹/۰ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً همه ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن. فارسان، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن]]، بلۊچان، تۊرکان، کۊردان، سيستاني‌ئن ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/&lt;/ref&gt; 

== دين ==
تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، شيعه ؤ ۴۰٪ ني سۊنني مذهب ايسد.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; فارسان ؤ مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مسيحيت ايسه.

==کيشوري تخسيمان==
[[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]]
أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره.

==باخي اطلاعات==
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>9pfyv3fb1w8i7q49g7j6kjlfmrw689y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155652</id>
      <parentid>155633</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5047" sha1="cmf0e56h3nastvkqzkeffo9rl0oemk3" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گۊلستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[گۊرگان]]
| پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۴
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۱۷
| وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه و مازنی بی دیوداری بی.&lt;ref&gt;[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

== مردۊم ==
گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۴۹٪ درصد شأر ٚ شين ؤ ۵۱٪ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً خیلی ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن.، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن|مازندراني‌ئن (اکثریت)]]، بلۊچان، خوٚراسانی تۊرکان، کۊردان، ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/&lt;/ref&gt; 

== دين ==
تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، سنی ؤ ۴۰٪ ني شیعه مذهب ايسد.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مزدیسنا ايسه.

==کيشوري تخسيمان==
[[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]]
أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره.

==باخي اطلاعات==
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>cmf0e56h3nastvkqzkeffo9rl0oemk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155700</id>
      <parentid>155652</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="myei3ktivlrpc202k9og7nnbyj0cttv" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گۊلستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[گۊرگان]]
| پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۴
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۱۷
| وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اکثریت کاسپی اۊستانان ایسه گ سٚلجوٚقیان، اٚیرٚآٚن ٚ تورکمٚنٚان گ تورک اهم بون جع اٚیر بٚمان، کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه و مازنی بی دیوداری بی.&lt;ref&gt;[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

== مردۊم ==
گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۴۹٪ درصد شأر ٚ شين ؤ ۵۱٪ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً خیلی ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن.، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن|مازندراني‌ئن (اکثریت)]]، بلۊچان، خوٚراسانی تۊرکان، کۊردان، ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/&lt;/ref&gt; 

== دين ==
تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، سنی ؤ ۴۰٪ ني شیعه مذهب ايسد.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مزدیسنا ايسه.

==کيشوري تخسيمان==
[[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]]
أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره.

==باخي اطلاعات==
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>myei3ktivlrpc202k9og7nnbyj0cttv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155701</id>
      <parentid>155700</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5265" sha1="cli4jcr8j0lo32ebjwa2oxs6zuqsdjg" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گۊلستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[گۊرگان]]
| پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۴
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۱۷
| وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اکثریت کاسپی اۊستانان ایسه بٚا ۲مین طوٚلانی تٚرن دیوار هؤٚر ٚ مٚیٰن گ سٚلجوٚقیان، اٚیرٚآٚن ٚ تورکمٚنٚان گ تورک اهم بون جع اٚیر بٚمان، کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه و مازنی بی دیوداری بی.&lt;ref&gt;[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

== مردۊم ==
گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۴۹٪ درصد شأر ٚ شين ؤ ۵۱٪ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً خیلی ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن.، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن|مازندراني‌ئن (اکثریت)]]، بلۊچان، خوٚراسانی تۊرکان، کۊردان، ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/&lt;/ref&gt; 

== دين ==
تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، سنی ؤ ۴۰٪ ني شیعه مذهب ايسد.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مزدیسنا ايسه.

==کيشوري تخسيمان==
[[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]]
أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره.

==باخي اطلاعات==
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>cli4jcr8j0lo32ebjwa2oxs6zuqsdjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155749</id>
      <parentid>155701</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5001" sha1="9pfyv3fb1w8i7q49g7j6kjlfmrw689y" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گۊلستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[گۊرگان]]
| پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۴
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۱۷
| وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره.
أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه.&lt;ref&gt;[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;

== مردۊم ==
گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۵۱/۰ درصد شأر ٚ شين ؤ ۴۹/۰ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً همه ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن. فارسان، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن]]، بلۊچان، تۊرکان، کۊردان، سيستاني‌ئن ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/&lt;/ref&gt; 

== دين ==
تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، شيعه ؤ ۴۰٪ ني سۊنني مذهب ايسد.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; فارسان ؤ مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مسيحيت ايسه.

==کيشوري تخسيمان==
[[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]]
أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره.

==باخي اطلاعات==
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>9pfyv3fb1w8i7q49g7j6kjlfmrw689y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاکان ٚ دهستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4758</id>
    <revision>
      <id>155758</id>
      <parentid>59953</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>یمیننبننبنب</username>
        <id>18458</id>
      </contributor>
      <origin>155758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="abz9geyetxkqrcfvdkcf2wytugirptg" xml:space="preserve">{{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= لاکان ٚ دهستان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر=   
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]]
|بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
|دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]]
|مردۊم= گيلک
|محلي نام= 
|باخي نامان=
|داميشک ٚ نامان=
|دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= 
|رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰
|رۊستایان=
|جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه 
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=
|پيش شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= 
|جيرنيويس= 
}}

'''لاکان ٚ دهستان''' ايته جه [[گيلان]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن ايسه.

== جرگییت ==
بر اساس ۱۴۰۵ ‌ٚ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جرگییت ۲۲۲۲۲ ادام بو.
==رۊستایان==
{{لاکان دهستان روستاهان}}

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]]
[[رده:رشت دهستانان و روستاهان]]
[[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]]
[[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]]</text>
      <sha1>abz9geyetxkqrcfvdkcf2wytugirptg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155759</id>
      <parentid>155758</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>یمیننبننبنب</username>
        <id>18458</id>
      </contributor>
      <origin>155759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="juq7awcfglfk1rskhofakdazxs47unp" xml:space="preserve">{{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= لاکان ٚ دهستان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر=   
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]]
|بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
|دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]]
|مردۊم= گيلک
|محلي نام= 
|باخي نامان=
|داميشک ٚ نامان=
|دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= 
|رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰
|رۊستایان=
|جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه 
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=
|پيش شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= 
|جيرنيويس= 
}}

'''سعید حسن لاکانی نژاد، لاکان ٚ دهستان شی بی بی ک یتا''' جه [[گيلان]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚرکزی و ٚخش]] ٚ مئن ايسه.

== جرگییت ==
بر اساس ۱۴۰۵ ‌ٚ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جرگییت ۲۲۲۲۲ ادام بو.
==رۊستایان==
{{لاکان دهستان روستاهان}}

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]]
[[رده:رشت دهستانان و روستاهان]]
[[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]]
[[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]]</text>
      <sha1>juq7awcfglfk1rskhofakdazxs47unp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سختسر ٚ شأرستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5002</id>
    <revision>
      <id>155672</id>
      <parentid>65925</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="nbv1elrod4txcvxmc5flkgd3dkiyu8e" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سختسر ٚ شأرستان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر=  Mazandaran.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار= محمد آزاد
|اۊستان= [[مازندران]]
|بخشان=[[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[دالخاني بخش]]
|شأران=[[سختسر]]، [[گت ٚ لم]]، [[گالش محله (رامسر)|گالش محله]]
|دهستانان= [[سختسر ٚ دهستان|سختسر]]، [[ايشکور ٚ دهستان|ايشکور]]، [[چل شهيد ٚ دهستان|چل شهيد]]، [[جنت رۊبار ٚ دهستان|جنت رۊبار]]
|مردۊم= گيلک
|محلي نام=  
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۶۶
|جمعيت= ۷۴،۱۷۹ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۹۳
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۷۲۹/۸۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ramsar سختسر ٚ فرمانداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}

'''رٚامسر ٚ شاهرستان''' یتا جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه. أ شأرستان ٚ مرکز [[سختسر]] ٚ شأر ايسه.
سختسر ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رۊدسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تۊنکابؤنˇ شأرستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان-أ فأرسه.
أ شأرستان ٚ دئني جيگایان ٚ جه شأ رامسر ٚ هتل، رامسر ٚ گرم ٚ آو ؤ محمدرضا پهلوي کاخ-أ اشاره گۊدن.

==مٚردۊم ؤ جۊغرافي==
سخت‌ٚسزˇ شأرستانˇ مٚردۊم [[گیلک]] ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190920014743/http://ramsariha.ir/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3/&lt;/ref&gt;

==کشوري تخسيمان==
* [[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[سختسر ٚ دهستان]]
** [[ايشکور ٚ دهستان]]
شأران: [[سختسر]] ؤ  [[گت ٚ لم]]

* [[دالخاني بخش]]
* دهستانان:
** [[جنت رۊبار ٚ دهستان]] 
** [[چل شهيد ٚ دهستان]] 
* شأر: [[گالش محله (سختسر)|گالش محله]]

==تاريخي ؤ تفريحي جيگان==

ايج يا ده‌قلو آبشار، ازارك آبشار، چار آبشار، ريش براز آبشار، [[جؤرده]]، [[گت ٚ لم]] و....

==کشاورزي محصۊلان==

رامسر محصولان مهم كشاورزی [[برنج]] ، [[‌گندم]] ، [[بنشن]] ، [[تره بار]]، ‌علوفه ای گياهان ، [[سيب]]، [[به]]، [[آغوز]]، [[فندق]] و [[كيوی]] ایسده و .


== أصلي شغلان ==
[[حصيربافی]] ، [[سبدبافی]] ،  [[سفال]] ، ظرفان و مجسمه‌هان ‌چوبی ، [[تافته‌بافی]] ، [[گليم]] ، [[جاجيم بافی]] و ....

==تاتايي‌ئن==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
a237.jpg|[[رامسر هتل قدیم]]
a239.jpg|[[رامسر کاخ موزه]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==سربس==
{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>nbv1elrod4txcvxmc5flkgd3dkiyu8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155761</id>
      <parentid>155672</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:ميرزا کۊچي|ميرزا کۊچي]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>65925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3812" sha1="lqb7c082g2or8yod9qfb1573a83k3l0" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سختسر ٚ شأرستان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر=  Mazandaran.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار= محمد آزاد
|اۊستان= [[مازندران]]
|بخشان=[[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[دالخاني بخش]]
|شأران=[[سختسر]]، [[گت ٚ لم]]، [[گالش محله (رامسر)|گالش محله]]
|دهستانان= [[سختسر ٚ دهستان|سختسر]]، [[ايشکور ٚ دهستان|ايشکور]]، [[چل شهيد ٚ دهستان|چل شهيد]]، [[جنت رۊبار ٚ دهستان|جنت رۊبار]]
|مردۊم= گيلک
|محلي نام=  
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۶۶
|جمعيت= ۷۴،۱۷۹ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۹۳
|زوان= [[گیلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۷۲۹/۸۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ramsar سختسر ٚ فرمانداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}

'''سختسر ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه. أ شأرستان ٚ مرکز [[سختسر]] ٚ شأر ايسه.
سختسر ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رۊدسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تۊنکابؤنˇ شأرستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان-أ فأرسه.
أ شأرستان ٚ دئني جيگایان ٚ جه شأ رامسر ٚ هتل، رامسر ٚ گرم ٚ آو ؤ محمدرضا پهلوي کاخ-أ اشاره گۊدن.

==مٚردۊم ؤ جۊغرافي==
سخت‌ٚسزˇ شأرستانˇ مٚردۊم [[گیلک]] ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190920014743/http://ramsariha.ir/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3/&lt;/ref&gt;

==کشوري تخسيمان==
* [[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[سختسر ٚ دهستان]]
** [[ايشکور ٚ دهستان]]
شأران: [[سختسر]] ؤ  [[گت ٚ لم]]

* [[دالخاني بخش]]
* دهستانان:
** [[جنت رۊبار ٚ دهستان]] 
** [[چل شهيد ٚ دهستان]] 
* شأر: [[گالش محله (سختسر)|گالش محله]]

==تاريخي ؤ تفريحي جيگان==

ايج يا ده‌قلو آبشار، ازارك آبشار، چار آبشار، ريش براز آبشار، [[جؤرده]]، [[گت ٚ لم]] و....

==کشاورزي محصۊلان==

رامسر محصولان مهم كشاورزی [[برنج]] ، [[‌گندم]] ، [[بنشن]] ، [[تره بار]]، ‌علوفه ای گياهان ، [[سيب]]، [[به]]، [[آغوز]]، [[فندق]] و [[كيوی]] ایسده و .


== أصلي شغلان ==
[[حصيربافی]] ، [[سبدبافی]] ،  [[سفال]] ، ظرفان و مجسمه‌هان ‌چوبی ، [[تافته‌بافی]] ، [[گليم]] ، [[جاجيم بافی]] و ....

==تاتايي‌ئن==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
a237.jpg|[[رامسر هتل قدیم]]
a239.jpg|[[رامسر کاخ موزه]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==سربس==
{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>lqb7c082g2or8yod9qfb1573a83k3l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قائمشهر ٚ شأرستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5004</id>
    <revision>
      <id>155605</id>
      <parentid>155533</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="gommtnn1yibs2i8kli0bz0ve62e8ian" xml:space="preserve">[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|شآٚهٚی]]

==مردوم و جوغرافی==


==بخشان و هستانان==

* [[ قائمشهر بخش مرکزی]]
** [[بالاتجن دهستان]] 
** [[بیشه‌سر دهستان]] (قائمشهر)
** [[على‌آباد دهستان]] (قائمشهر)
** [[نوکندکلا دهستان]] 
** [[کوهساران دهستان]] (قائمشهر)
شهر: [[قائمشهر]]

* [[کیاکلا بخش ]]
** [[تالارپی دهستان ]]
** [[کیاکلا دهستان ]]
شهر: [[کیاکلا]]

==تاریخی و تفریحی جیگان==

==دانگشان==

==جور وا جور==

==عکسان==

==قایمشهر روستاهان==

{{بالاتجن دهستان روستاهان }}

{{بیشه سر دهستان روستاهان}}

{{علی آباد دهستان دهستان روستاهان}}

{{نوکند کلا دهستان روستاهان}}

{{تالار پی دهستان روستاهان}}

{{کیاکلا دهستان روستاهان}}


{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>gommtnn1yibs2i8kli0bz0ve62e8ian</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155606</id>
      <parentid>155605</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1199" sha1="q84hvgf69rot58fp702kty5unby7r4w" xml:space="preserve">[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|شٚآٚهٚی]]

==مردوم و جوغرافی==


==بخشان و هستانان==

* [[ قائمشهر بخش مرکزی]]
** [[بالاتجن دهستان]] 
** [[بیشه‌سر دهستان]] (قائمشهر)
** [[على‌آباد دهستان]] (قائمشهر)
** [[نوکندکلا دهستان]] 
** [[کوهساران دهستان]] (قائمشهر)
شهر: [[قائمشهر]]

* [[کیاکلا بخش ]]
** [[تالارپی دهستان ]]
** [[کیاکلا دهستان ]]
شهر: [[کیاکلا]]

==تاریخی و تفریحی جیگان==

==دانگشان==

==جور وا جور==

==عکسان==

==قایمشهر روستاهان==

{{بالاتجن دهستان روستاهان }}

{{بیشه سر دهستان روستاهان}}

{{علی آباد دهستان دهستان روستاهان}}

{{نوکند کلا دهستان روستاهان}}

{{تالار پی دهستان روستاهان}}

{{کیاکلا دهستان روستاهان}}


{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>q84hvgf69rot58fp702kty5unby7r4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155637</id>
      <parentid>155606</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="f97gngub5rjqen2yeiihcix1yr1b0pn" xml:space="preserve">{{ناقص}}

[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران]]

==مردوم و جوغرافی==


==بخشان و هستانان==

* [[ قائمشهر بخش مرکزی]]
** [[بالاتجن دهستان]] 
** [[بیشه‌سر دهستان]] (قائمشهر)
** [[على‌آباد دهستان]] (قائمشهر)
** [[نوکندکلا دهستان]] 
** [[کوهساران دهستان]] (قائمشهر)
شهر: [[قائمشهر]]

* [[کیاکلا بخش ]]
** [[تالارپی دهستان ]]
** [[کیاکلا دهستان ]]
شهر: [[کیاکلا]]

==تاریخی و تفریحی جیگان==

==دانگشان==

==جور وا جور==

==عکسان==

==قایمشهر روستاهان==

{{بالاتجن دهستان روستاهان }}

{{بیشه سر دهستان روستاهان}}

{{علی آباد دهستان دهستان روستاهان}}

{{نوکند کلا دهستان روستاهان}}

{{تالار پی دهستان روستاهان}}

{{کیاکلا دهستان روستاهان}}


{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>f97gngub5rjqen2yeiihcix1yr1b0pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155647</id>
      <parentid>155637</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1199" sha1="q84hvgf69rot58fp702kty5unby7r4w" xml:space="preserve">[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|شٚآٚهٚی]]

==مردوم و جوغرافی==


==بخشان و هستانان==

* [[ قائمشهر بخش مرکزی]]
** [[بالاتجن دهستان]] 
** [[بیشه‌سر دهستان]] (قائمشهر)
** [[على‌آباد دهستان]] (قائمشهر)
** [[نوکندکلا دهستان]] 
** [[کوهساران دهستان]] (قائمشهر)
شهر: [[قائمشهر]]

* [[کیاکلا بخش ]]
** [[تالارپی دهستان ]]
** [[کیاکلا دهستان ]]
شهر: [[کیاکلا]]

==تاریخی و تفریحی جیگان==

==دانگشان==

==جور وا جور==

==عکسان==

==قایمشهر روستاهان==

{{بالاتجن دهستان روستاهان }}

{{بیشه سر دهستان روستاهان}}

{{علی آباد دهستان دهستان روستاهان}}

{{نوکند کلا دهستان روستاهان}}

{{تالار پی دهستان روستاهان}}

{{کیاکلا دهستان روستاهان}}


{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>q84hvgf69rot58fp702kty5unby7r4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155784</id>
      <parentid>155647</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="f97gngub5rjqen2yeiihcix1yr1b0pn" xml:space="preserve">{{ناقص}}

[[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران]]

==مردوم و جوغرافی==


==بخشان و هستانان==

* [[ قائمشهر بخش مرکزی]]
** [[بالاتجن دهستان]] 
** [[بیشه‌سر دهستان]] (قائمشهر)
** [[على‌آباد دهستان]] (قائمشهر)
** [[نوکندکلا دهستان]] 
** [[کوهساران دهستان]] (قائمشهر)
شهر: [[قائمشهر]]

* [[کیاکلا بخش ]]
** [[تالارپی دهستان ]]
** [[کیاکلا دهستان ]]
شهر: [[کیاکلا]]

==تاریخی و تفریحی جیگان==

==دانگشان==

==جور وا جور==

==عکسان==

==قایمشهر روستاهان==

{{بالاتجن دهستان روستاهان }}

{{بیشه سر دهستان روستاهان}}

{{علی آباد دهستان دهستان روستاهان}}

{{نوکند کلا دهستان روستاهان}}

{{تالار پی دهستان روستاهان}}

{{کیاکلا دهستان روستاهان}}


{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>f97gngub5rjqen2yeiihcix1yr1b0pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آمل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5011</id>
    <revision>
      <id>155557</id>
      <parentid>68270</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="3v3izor3o1tw2coacj5rg0zyc1g3gdy" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''آمل''' یا '''آمۊل''' ايته جه [[ايران]] ٚ [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ شأران ؤ [[آمل ٚ شأرستان]] ٚ مرکز ايسه.آمل، مازندران ٚ سوؤمي پيله شأر [[ساري]] ؤ [[بابل]] ٚ پسي ايسه. أ شأر [[کاسپي دریا]] ؤ ألبۊرز ٚ کۊ ورجه بينأ بؤبؤسته ؤ دریا جه ۱۸ کيلۊمتر ؤ کۊ جه ۶ کيلۊمتر ؤ [[ساري]] ٚ جه ۷۰ کيلۊمتر ؤ [[تئران]] ٚ جه ۱۸۰ کيلۊمتر فاصله دأره. آمل ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سال ٚ مئن ۲۳۷,۵۲۸ نفر (۷۸,۵۹۷ خانوار) بۊ.

آمل، طبرستان (مازندران) مئن یته قدیمي شهر ایسه. آملِ مردوم طبری (مازرونی) زوان امره گب زنن و فارسی ره هم طبری ورجه فامنن.&lt;ref&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%84

https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%84_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&lt;/ref&gt;

علویانِ زمت، آمل طبرستانِ پایتخت بو و کینخاریه سلسله مئن هم آمل هنده پایتخت ببؤ. آملِ نام، آماردِ نام جی بگیته ببؤ و آمل کی یته پیله شهر ایسه، خؤره پور کؤچی شأر و محلّه دانه.

==سربس==
[[جرگه:مازندران ٚ شأران]]</text>
      <sha1>3v3izor3o1tw2coacj5rg0zyc1g3gdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قائم‌شهر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5032</id>
    <revision>
      <id>155588</id>
      <parentid>155536</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>شاهی ایسه فٚقد بٚراربٚچ</comment>
      <origin>155588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="msxk1h97r05j6gm9wil76rw4hob3qyu" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= شٚاهی
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= 
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[شاهی ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[شٚاهی ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= شٚاهی	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=طٚبٚری
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''شٚاهی''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام هسا مورسون '''شاهي''' بۊ یتا جه مازندران ٚ شأران ؤ قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه اٚسعا.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، قائمشهر ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-أ فأرسئي.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>msxk1h97r05j6gm9wil76rw4hob3qyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155589</id>
      <parentid>155588</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="su42m2wnf7kqscpupf25wivlv38agdl" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= شٚاهی
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= 
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[شاهی ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[شٚاهی ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= شٚاهی	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=طٚبٚری
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''شٚاهی''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام هسا مورسون '''شاهي''' بۊ یتا جه مازندران ٚ شأران ؤ قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه اٚسعا.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، شٚاهی ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-رٚسه.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>su42m2wnf7kqscpupf25wivlv38agdl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155590</id>
      <parentid>155589</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="8i4b8z6asdq6wxpj86korlubvjcndng" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= شٚاهی
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= 
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[شاهی ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[شٚاهی ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= شٚاهی	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=طٚبٚری
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''شٚاهی''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام هسا مورسون '''شٚاهی''' بۊ یتا جه مازندران ٚ شأران ؤ قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه اٚسعا.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، شٚاهی ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-رٚسه.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>8i4b8z6asdq6wxpj86korlubvjcndng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155624</id>
      <parentid>155590</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="iomt10h44posmbn7ivq5vf8udmot4v9" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= قائمشهر
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Qaemshahr 1.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[قائمشهر ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= قائمشهر	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= شاهي، علي آباد
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا= [http://www.ghaemshahr.ir/ قائمشهر ٚ شأرداري] 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''قائمشهر''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام '''شاهي''' بۊ ايته جه مازندران ٚ شأران ؤ قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، قائمشهر ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-أ فأرسئي.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>iomt10h44posmbn7ivq5vf8udmot4v9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155658</id>
      <parentid>155624</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="25bolzqi67b1p1nhtgvt03t47t1g17a" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= شٚاهی
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= 
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[شاهی ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[شٚاهی ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= شٚاهی	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=طٚبٚری
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''شٚاهی''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام هسا مورسون '''شٚاهی''' بۊ یتا جه مازندران ٚ شأران ؤ شاهی ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه اٚسعا.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، شٚاهی ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-رٚسه.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>25bolzqi67b1p1nhtgvt03t47t1g17a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155659</id>
      <parentid>155658</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="rg6h9kak27jquepdmf08qra8ddvsxo9" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= شٚاهی
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= 
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[شاهی ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[شٚاهی ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= شٚاهی	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=طٚبٚری
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''شٚاهی''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام هسا مورسون '''شٚاهی''' بۊ یتا جه مازندران ٚ شأران ؤ شاهی ٚ شاهرستان ٚ مرکز ايسه اٚسعا.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، شٚاهی ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-رٚسه.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>rg6h9kak27jquepdmf08qra8ddvsxo9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155774</id>
      <parentid>155659</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="iomt10h44posmbn7ivq5vf8udmot4v9" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= قائمشهر
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Qaemshahr 1.jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[مازندران]]
|شأرستان= [[قائمشهر ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= 
|رسمي نام= قائمشهر	 
|محلي نام= 
|قديمي نامان= شاهي، علي آباد
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴
|جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹
|زوان=
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۵۱/۲ متر
|دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات
|پيش‌شۊماره= ۰۱۱
|وبجيگا= [http://www.ghaemshahr.ir/ قائمشهر ٚ شأرداري] 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''قائمشهر''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام '''شاهي''' بۊ ايته جه مازندران ٚ شأران ؤ قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، قائمشهر ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-أ فأرسئي.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==سربس==

{{مازندران}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:شهر]]
[[Category:مازندرانˇ شهرؤن]]
[[Category:ایرانˇ شهرؤن]]
[[Category:آسیا شهرؤن]]</text>
      <sha1>iomt10h44posmbn7ivq5vf8udmot4v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلمان (رشت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5167</id>
    <revision>
      <id>155721</id>
      <parentid>66372</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="555" sha1="12uolqm0rxeyov9o36199yc6oel0yml" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
::''ديگري کاربۊردؤنˇ ويسين [[آلمان (ایبهام زۊدايي)]] بينين.''
'''آلمان''' یا '''آل ٚ مان''' يته رۊستا ايسه [[گيلان]] ٚ مئن ؤ [[رشت ٚ شأرستان]] ؤ [[پیربازار دهستان]] ٚ توابع جه ايسه.

==باخي ايطلاعات==
{{پیر بازار دهستان روستاهان}}
{{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}}
{{گیلان}}

==سربس==
[[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ رۊستایان]]</text>
      <sha1>12uolqm0rxeyov9o36199yc6oel0yml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155738</id>
      <parentid>155721</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>66372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="1ai1e85gddl70pdhv833jli53irp0tr" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
::''ديگري کاربۊردؤنˇ ويسين [[آلمان (ایبهام زۊدايي)]] بينين.''
[[File:روستای آلمان در شمال ایران.jpg|thumb|رۊستا وۊرۊدي تابلؤ]]
'''آلمان''' یا '''آل ٚ مان''' يته رۊستا ايسه [[گيلان]] ٚ مئن ؤ [[رشت ٚ شأرستان]] ؤ [[پیربازار دهستان]] ٚ توابع جه ايسه.

==باخي ايطلاعات==
{{پیر بازار دهستان روستاهان}}
{{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}}
{{گیلان}}

==سربس==
[[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ رۊستایان]]</text>
      <sha1>1ai1e85gddl70pdhv833jli53irp0tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5209</id>
    <revision>
      <id>155735</id>
      <parentid>154567</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>یمیننبننبنب</username>
        <id>18458</id>
      </contributor>
      <origin>155735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="nmg94ael25h6psiipnf7bj0c3mfs9hm" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}

'''لاکان''' شٰٚهر ایته جه [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شٰٚهرٚستٚان میٚن و یتا و ٚخش ٚ مٚین گ میانی بی بی ایسه ، [[گیلان]] مئن ، جی امی پیلٚهٰ [[ایران]].

{{لاکان دهستان روستاهان}}
{{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}}
{{گیلان}}
[[جرگه:ناقص مقاله‌ئن]]
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]]
[[رده:رشت دهستانان و روستاهان]]</text>
      <sha1>nmg94ael25h6psiipnf7bj0c3mfs9hm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155773</id>
      <parentid>155735</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>یمیننبننبنب</username>
        <id>18458</id>
      </contributor>
      <origin>155773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="6cmp7y0sud4chpzfomalalsoj4pspz1" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}

'''سٚعید حٚسٚن لاکانی نٚژاد، لاکان''' شٰٚهر شی بی بی گ ایته جه [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شٰٚهرٚستٚان میٚن و یتا و ٚخش ٚ مٚین گ میانی بی بی ایسه ، [[گیلان]] مئن ، جی امی پیلٚهٰ [[ایران]].

{{لاکان دهستان روستاهان}}
{{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}}
{{گیلان}}
[[جرگه:ناقص مقاله‌ئن]]
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]]
[[رده:رشت دهستانان و روستاهان]]</text>
      <sha1>6cmp7y0sud4chpzfomalalsoj4pspz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9617</id>
    <revision>
      <id>155707</id>
      <parentid>151364</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با ''''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتان یتا ساموان بی با کمتر جه ۲۵۰ سٚال سٚن هسا دٚ.'''  {{جيرنويس}}  [[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:کشورؤن]] [[جرگه:آمریکا کشورؤن]]'</comment>
      <origin>155707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="cpdvwffjka2huvn5xg2lgw6elvkad7v" xml:space="preserve">'''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتان یتا ساموان بی با کمتر جه ۲۵۰ سٚال سٚن هسا دٚ.'''

{{جيرنويس}}

[[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]]
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:کشورؤن]]
[[جرگه:آمریکا کشورؤن]]</text>
      <sha1>cpdvwffjka2huvn5xg2lgw6elvkad7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155744</id>
      <parentid>155707</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:2.191.101.201|2.191.101.201]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>151364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7421" sha1="gcgrw1l7dvk5qkyit5d6vb37l0x8nvl" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن
| عادي نام=آمريکا
| بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of the United States.svg
| ميللي نشان ٚ تاتايي=Greater coat of arms of the United States.svg
| ميللي شعار= In God We Trust
| ميللي سۊرۊد= پۊر ستاره بيدۊق {{سخ}} {{سخ}}[[File:&quot;The Star-Spangled Banner&quot; - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]]
| نخشه= USA orthographic.svg
| مرکز= [[واشينگتؤن دي سي]]
| پيله‌ترين شأر = 
| رسمي زوان =[[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۷۸.۱٪ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]{{سخ}} ۱۳.۲٪ [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]]{{سخ}} ۳.۷٪ باخي [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]]{{سخ}} ۳.۶٪ [[آسيا]] ؤ [[اؤقىانۊسيه]] زوانان{{سخ}} ۱.۲٪ باخي زوانان
| نژادان= ۶۱.۶٪ اسپي‌پۊس{{سخ}} ۱۲.۴٪ سيأپۊس{{سخ}} ۶٪ آسيايي{{سخ}} ۱.۱٪ سۊرخ‌پۊس{{سخ}} ۰.۲٪ اؤقىانۊسيه‌اي{{سخ}} ۱۰.۲٪ چن‌نژادي{{سخ}} ۸.۴٪ باخي نژادان{{سخ}}
'''هيسپانيک ؤ لاتين‌تباري أساس ٚ سر'''{{سخ}} ۸۱.۳٪ غىر هيسپانيک ؤ لاتين{{سخ}} ۱۸.۷٪ هيسپانیک ؤ لاتين
|دين= ۶۳٪ مسيحيت (۴۲٪ پرؤتستان، ۲۱٪ کاتؤليک، ۲٪ باخي مسحيت ٚ مذهبان){{سخ}} ۲۹٪ بي‌دين{{سخ}} ۶٪ باخي دينان{{سخ}} ۲٪ نامعلۊم
|أهالي نام= آمريکايي
| حکۊمت ٚ نؤع= فدرالي رياستي{{سخ}} جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ معاون{{سخ}}{{•}} نماىنده‌ئن ٚ مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} أرشد ٚ قاضي
| حاکمان ٚ نام =دونالد ترامپ{{سخ}} کامالا هريس{{سخ}}نأنسي پلؤسي{{سخ}}جان رابرتس
|مقننه=کؤنگره
|أعلا مجلس= سنا مجلس
|سفلا مجلس= نماىنده‌ئن ٚ مجلس
|تاريخي دؤره‌ئن=مستقل بؤستن بريتانيا جه{{سخ}}{{•}} اعلاميه{{سخ}}{{•}} کؤنفدراسيؤن{{سخ}}{{•}} پاريس ٚ عهدنامه تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}} حقۊق ٚ منشۊر{{سخ}}{{•}}آخري ايالت ٚ تعيين{{سخ}}{{•}}آخري اصلاحيه{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= {{سخ}}۴ جۊلای ۱۷۷۶{{سخ}}۱ مارس ۱۷۸۱{{سخ}}۳ سپتامبر ۱۷۸۳{{سخ}}۲۱ ژوئن ۱۷۸۸{{سخ}}۲۵ سپتامبر ۱۷۸۹{{سخ}}۲۱ آگؤست ۱۹۵۹{{سخ}}۵ مئی ۱۹۹۲{{سخ}}
| پيلئکي = ۹,۸۳۳,۵۲۰
| پيلئکي رتبه=سوؤم
| آو ٚ درصد=۴.۶۶٪
| جمعيت ٚ سال= ۲۰۲۲
| جمعيت=۳۳۴,۸۳۵,۰۰۰
| جمعيت ٚ رتبه=سوؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۳۳.۶ نفر ايته کيلۊمتر مؤربع مئن&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۴۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۲۱
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=$۲۲,۶۷۵ تريليۊن&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= دۊوؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=  $۶۸,۳۰۹ دؤلار
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= هفتؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۹
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۹۲۶&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۱۷اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| پۊل ٚ واحد=دؤلار
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=$
| زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي -۴ تا -۱۲، +۱۰، +۱۱
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي -۴ تا -۱۰
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= .us‏
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۱+
| جيني= ۴۶.۹&lt;ref name='CBI'&gt;[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقويم=ميلادي تقويم 
| جيني سال=۲۰۲۰
| جيني رتبه=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
}}

[[فاىل:Us-map.png|thumb|220px| آمريکا نخشه]]
[[فاىل:Uscapitolindaylight.jpg|thumb|220px|آمریکا سنا]]

'''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتؤن''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: United States of America؛ اختصاري: USA) کي خۊلاصه وار '''آمريکا''' دۊخانده به، ايته کيشور [[کلسيايي آمريکا]] دۊرۊن ؤ آرام ؤ أطلس ٚ اؤقیانۊسان ٚ مئن ايسه. آمريکا [[کلسيا]] جه [[کانادا]] ؤ [[نسا]] جه [[مکزيک]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آمريکا حکۊمت فدرالي ايسه ؤ ۵۰ ته ايالت، ۵ ته مسکۊني قلمرؤ ؤ ۹ ته کۊچي جزيره جه تشکيل بۊبؤسته کي اۊشان ٚ پيلئکي ايجايي ۳,۸ ميليۊن ماىل مؤربع (۹,۸ ميليۊن کيلۊمتر مؤربع) ايسه ؤ دۊنىا مئن سوؤمي پيله کيشور مساحت ٚ نظر ٚ جه ؤ ۳۳۵ ميليۊن جمعيت ٚ أمرأ ني دۊنىا سوؤمي کيشور جمعيت ٚ نظر ٚ جه ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2021-10-29|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2021) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2021-10-29|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; آمريکا پاىتخت [[واشينگتؤن دي سي]] ايسه ؤ [[نيۊىؤرک]] ني ويشترين جمعيت-أ آمريکا شأران ٚ مئن دأره.

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]]
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:کشورؤن]]
[[جرگه:آمریکا کشورؤن]]</text>
      <sha1>gcgrw1l7dvk5qkyit5d6vb37l0x8nvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرمان ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9645</id>
    <revision>
      <id>155730</id>
      <parentid>153143</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="ge1chxeyxojxz0cgbggjov0bk46ouc1" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''کرمان اۊستان یتا جه ۲ کارمانی اٚستان بی، یٚنی خوعشٚ یٚزد'''، [[ايران]] ٚ پيلـه‌ترين مساحتی [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستان]] ایسه گه [[کرمان]] ٚ شأر اۊن ٚ مرکز ایسه. أ اۊستان، [[ايران]] ٚ [[نسا]] مئن قرار بيگيته دره ؤ ۱۳۹۵ سال ٚ مئن، ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ أساس، ۳,۱۶۴,۷۱۹ نفر جمعيت دأشتي. کرمان، ويشتر جه ايران ٚ ۱۱ درصد مساحت-أ شامل به ؤ ۱۸۳,۱۹۳ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ٚ أمرأ، ايران ٚ أولي پيله اۊستان ایسه. کرمان، کيشۊر ٚ نؤهؤمي پۊرجمعيت ٚ اۊستان ني محسۊب به. أ اۊستان، ويشتر جه ۶۶۰ته ثبت بؤبؤسته ميللي أثر ٚ أمرأ، ايته جه ايران ٚ تاريخي اۊستانان ايسه.  کرمان ٚ اۊستان، یۊنسکؤ لیست ٚ مئن هفت‌ته ثبت بؤبؤسته أثر دأره گه شاهزاده ماهان ٚ باغ، [[میمند (شهربابک)|میمند]] ٚ صخره‌اي رۊستا، أرگ بم، لۊت ٚ کوير، دۊته کاروانسرا ؤ سه قنات اي سري جه أ أثران ايسد. کرمان ٚ اۊستان، صادراتی رۊتبه نظر ٚ جه، کيشۊر ٚ چاردهؤمي اۊستان ایسه. کرمان ٚ اۊستان، متنوع اقليم دأره ؤ [[لاله زار (بردسير)|لاله‌زار]] ٚ شأر گه ۲,۸۷۰ متر دريا سطح ٚ جه بۊلندي دأره، ايران ٚ بام ؤ جؤرترين شأر محسۊب به. هأتؤني [[بردسير]] ٚ شأر ۲۰۴۷ متر بۊلندي ٚ أمرأ، ايته جه ايران ٚ بۊلند ٚ شأرستانان ایسه. کرمان ٚ اۊستان خۊ اقليمي تنوع ٚ أمرأ، خۊرما ؤ پسته تؤليد مئن أول، آغۊز ٚ تؤليد ٚ مئن دۊوؤم، ؤ مۊحمدي گۊل ٚ تؤليد مئن ني دۊوؤمي رۊتبه-یأ، ايران ٚ اۊستانان ٚ مئن دأره. کرمان ٚ اۊستان، مۊختلف ورزشي باشگاهان ٚ أمرأ، ايته ورزشي قۊطب ايسه ؤ ؤ پيله ميللي کارخانه‌ئان ؤ صنعتان ٚ أمرأ، ايران ٚ مئن ايته صنعتي قۊطب ایسه. کرمان ٚ اۊستان ٚ مئن مۊهم ٚ دانشگاهان نهأده گه شأ کرمان ٚ پجشکي علۊم ٚ دانشگاه، رفسنجان ٚ پجشکي علۊم ٚ دانشگاه، رفسنجان ٚ وليعصر دانشگاه، ؤ شهيد باهنر دانشگاه-أ نام بؤردن.

==کيشوري تخسيمان==
[[تصویر:IranKerman.png|left|thumb|کرمان اوستان]]

[[پرونده:KER2.jpg|left|thumb|کرمان اوستان]]

{{کرمان}}
{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>ge1chxeyxojxz0cgbggjov0bk46ouc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سمنان ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9648</id>
    <revision>
      <id>155731</id>
      <parentid>153130</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="0uzmx5is49p7shirv4oat1bjlzbt47z" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''سمنان اۊستان کاسپی ٚ کومسی ایسه'''، ايته جه [[ايران]] ٚ پيله‌ترين [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] مساحت ٚ نظر ٚ جه ایسه. [[سمنان]] ٚ شأر، أ اۊستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر ایسه. أ اۊستان ٚ پيلئکي ۹۷,۴۹۱ کيلۊمتر مۊربع ایسه گه ۵٫۹ درصد جه ايران ٚ مساحت-أ شامل به ؤ پيلئکي ٚ نظر ٚ جه، ايران ٚ هفتؤمي پيله اۊستان محسۊب به. سمنان ٚ اۊستان، ايران ٚ هشت‌ته اۊستان ٚ أمرأ سامانسر دأره گه اي سري جه اۊشان، پۊر مساحت ؤ جمعيت دأرده. سمنان ٚ اۊستان ٚ [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]] ؤ [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ٚ اۊستانان ٚ مابین نهأ أ مؤضؤع باعث بؤبؤسته گه [[تئران]]-[[مشهد]] ٚ جاده، سمنان اۊستان ٚ جه دواره. هأتؤني، ايران ٚ کلسیايي اۊستانان ([[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسیايي خۊراسان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، ؤ [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]) ؤ مرکزي اۊستانان ([[یزد ٚ اۊستان|يزد]] ؤ [[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]) ارتباطي مسيران، سمنان اۊستان ٚ جه دواره. أ اۊستان، [[کلسيا]] جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسیايي خۊراسان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، ؤ [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[نسا]] جه [[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]] ؤ [[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]] اۊستانان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]] اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان، کيشۊر ٚ مئن نمک ؤ گچ تؤليد ٚ أولي رۊتبه-أ دأره. هأتؤني، سمنان ٚ اۊستان، ايته جه ايران ٚ صنعتي اۊستانان ٚ جه محسۊب به. أ اۊستان پۊر معدني ظرفيت دأره ؤ ايته جه کيشۊر ٚ معدني اۊستانان ایسه. ايران ٚ ريئيس‌جؤمۊران، جه ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۰ شمسي سال، أ اۊستان ٚ شين بۊد. تۊران ٚ ميللي پارک ؤ کوير ٚ ميللي پارک، ايران ٚ ميللي پارکان ٚ جه ایسد گه سمنان ٚ اۊستان ٚ مئن نهأده.

==کيشوري تخسيمان==
{{سمنان}}

{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>0uzmx5is49p7shirv4oat1bjlzbt47z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155732</id>
      <parentid>155731</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="9c5bybjergodyaazaqkaxcl9kf9lgll" xml:space="preserve">'''سمنان اۊستان کاسپی ٚ کومسی ایسه'''، یتا جه [[ايران]] ٚ پيله‌ترين [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] مساحت ٚ نظر ٚ جه ایسه. [[سمنان]] ٚ شأر، أ اۊستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر ایسه. أ اۊستان ٚ پيلئکي ۹۷,۴۹۱ کيلۊمتر مۊربع ایسه گه ۵٫۹ درصد جه ايران ٚ مساحت-أ شامل به ؤ پيلئکي ٚ نظر ٚ جه، ايران ٚ هفتؤمي پيله اۊستان محسۊب به. سمنان ٚ اۊستان، ايران ٚ هشت‌ته اۊستان ٚ أمرأ سامانسر دأره گه اي سري جه اۊشان، پۊر مساحت ؤ جمعيت دأرده. سمنان ٚ اۊستان ٚ [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]] ؤ [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ٚ اۊستانان ٚ مابین نهأ أ مؤضؤع باعث بؤبؤسته گه [[تئران]]-[[مشهد]] ٚ جاده، سمنان اۊستان ٚ جه دواره. هأتؤني، ايران ٚ کلسیايي اۊستانان ([[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسیايي خۊراسان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، ؤ [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]) ؤ مرکزي اۊستانان ([[یزد ٚ اۊستان|يزد]] ؤ [[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]) ارتباطي مسيران، سمنان اۊستان ٚ جه دواره. أ اۊستان، [[کلسيا]] جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسیايي خۊراسان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، ؤ [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[نسا]] جه [[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]] ؤ [[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]] اۊستانان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]] اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان، کيشۊر ٚ مئن نمک ؤ گچ تؤليد ٚ أولي رۊتبه-أ دأره. هأتؤني، سمنان ٚ اۊستان، ايته جه ايران ٚ صنعتي اۊستانان ٚ جه محسۊب به. أ اۊستان پۊر معدني ظرفيت دأره ؤ ايته جه کيشۊر ٚ معدني اۊستانان ایسه. ايران ٚ ريئيس‌جؤمۊران، جه ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۰ شمسي سال، أ اۊستان ٚ شين بۊد. تۊران ٚ ميللي پارک ؤ کوير ٚ ميللي پارک، ايران ٚ ميللي پارکان ٚ جه ایسد گه سمنان ٚ اۊستان ٚ مئن نهأده.

==کيشوري تخسيمان==
{{سمنان}}

{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>9c5bybjergodyaazaqkaxcl9kf9lgll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تئران ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9651</id>
    <revision>
      <id>155602</id>
      <parentid>155537</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2093" sha1="3s3o526p60y33i7hmwdh2kio76ltq5v" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= تئران
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[تئران]]
| پيلئکي= ۱۲,۹۸۱ 
| جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن
| شأرستان= ۱۶
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۲۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري]
}}

'''تٚهرٚآٚن''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚپی]] اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ رٚسٚه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۸ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.&lt;ref&gt;{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==باخي اطلاعات==
{{موزهان تئران}}

{{تئران}}

{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>3s3o526p60y33i7hmwdh2kio76ltq5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155634</id>
      <parentid>155602</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= تئران
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[تئران]]
| پيلئکي= ۱۲,۹۸۱ 
| جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن
| شأرستان= ۱۶
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۲۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري]
}}

'''تئران''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ فأرسه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۹ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.&lt;ref&gt;{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==باخي اطلاعات==
{{موزهان تئران}}

{{تئران}}

{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155650</id>
      <parentid>155634</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2093" sha1="3s3o526p60y33i7hmwdh2kio76ltq5v" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= تئران
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[تئران]]
| پيلئکي= ۱۲,۹۸۱ 
| جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن
| شأرستان= ۱۶
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۲۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري]
}}

'''تٚهرٚآٚن''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚپی]] اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ رٚسٚه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۸ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.&lt;ref&gt;{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==باخي اطلاعات==
{{موزهان تئران}}

{{تئران}}

{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>3s3o526p60y33i7hmwdh2kio76ltq5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155781</id>
      <parentid>155650</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= تئران
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[تئران]]
| پيلئکي= ۱۲,۹۸۱ 
| جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن
| شأرستان= ۱۶
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۲۱
| وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري]
}}

'''تئران''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ فأرسه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۹ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.&lt;ref&gt;{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==باخي اطلاعات==
{{موزهان تئران}}

{{تئران}}

{{ایران اوستانان}}

==سربس==
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايصفهان ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9653</id>
    <revision>
      <id>155722</id>
      <parentid>64534</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3850" sha1="3w8dp775a17v6jg6dmijte1s8h3j5e6" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= ايصفهان ٚ اۊستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranEsfahan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ايصفهان]]
| پيلئکي= ۱۰۷,۰۲۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۵,۱۲۰,۸۵۰ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۲۸
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۳۱
| وبجيگا= 
}}

'''ايصفهان ٚ اۊستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه. أ اۊستان ٚ مرکز، [[ايصفهان]] ٚ شأر ایسه. ايصفهان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، ايران ٚ سوؤمي اۊستان [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]] ٚ پسي ايسه.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=اسناد راهبردی برنامهٔ ششم توسعهٔ استان اصفهان (1400-1396) -جلد سوم: حوزه‌های فرابخشی|تاریخ=1396|ناشر=سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان|مکان=اصفهان|صفحه=33 و 62 و 67 و 73 و 75 و 83 و 84 و 86|زبان=fa|نشانی=https://web.archive.org/web/20230115205203/https://www.mpo-es.ir/dorsapax/Data/Sub_4/File/Esfahan_B6_J3.pdf%7D%7D&lt;/ref&gt; [[ايصفهان]]، [[کاشان]]، [[نجف‌آباد]] ؤ [[خميني‌شهر|هٚمایوٚنشهر]] جه أ اۊستان ٚ مۊهم ؤ پيله شأران ايسد. أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، ايران ٚ مرکز ٚ مئن ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان ٚ أمرأ، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]] ؤ [[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياری]] اۊستانان ٚ أمرأ، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]] ؤ [[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ ؤ [[نسا]] جه [[فارس ٚ اۊستان|فارس]] ؤ [[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىرأحمد]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی =https://web.archive.org/web/20120114023130/http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100953658901|عنوان =تقسیمات کشوری |ناشر =پورتال وزارت کشور |تاریخ بازدید =۴ تیر ۱۳۹۰ |6 = |تاریخ بایگانی =17 دسامبر 2012 |پیوند بایگانی =https://www.webcitation.org/6CyUyacF9?url=}}&lt;/ref&gt; ايصفهان آهين ؤ فۊلاد چأکۊني مرکزه ؤ اۊن ٚ دسهۊنران ني مأرۊف ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده= |نشانی= http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=1331|عنوان= اصفهان قطب تولید آهن، فولاد، مصالح ساختمانی و پتروشیمی|ناشر= ایلنا|تاریخ= ۳ شهریور ۱۳۹۱|تاریخ بازبینی= ۵ دی ۱۳۹۱|تاریخ بایگانی= 26 اوت 2012|پیوند بایگانی= https://web.archive.org/web/20120826015804/http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=1331}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>3w8dp775a17v6jg6dmijte1s8h3j5e6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155737</id>
      <parentid>155722</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>64534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3827" sha1="htpkxrglvvboltb5eaf87ebptpaounb" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= ايصفهان ٚ اۊستان
| تصویر= 
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranEsfahan-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[ايصفهان]]
| پيلئکي= ۱۰۷,۰۲۷ کیلۊمتر مربع 
| جمعيت= ۵,۱۲۰,۸۵۰ نفر&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls&lt;/ref&gt; 
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۲۸
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= 
| پيش شۊماره= ۰۳۱
| وبجيگا= 
}}

'''ايصفهان ٚ اۊستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه. أ اۊستان ٚ مرکز، [[ايصفهان]] ٚ شأر ایسه. ايصفهان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، ايران ٚ سوؤمي اۊستان [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]] ٚ پسي ايسه.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{یادکرد کتاب|عنوان=اسناد راهبردی برنامهٔ ششم توسعهٔ استان اصفهان (1400-1396) -جلد سوم: حوزه‌های فرابخشی|تاریخ=1396|ناشر=سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان|مکان=اصفهان|صفحه=33 و 62 و 67 و 73 و 75 و 83 و 84 و 86|زبان=fa|نشانی=https://web.archive.org/web/20230115205203/https://www.mpo-es.ir/dorsapax/Data/Sub_4/File/Esfahan_B6_J3.pdf%7D%7D&lt;/ref&gt; [[ايصفهان]]، [[کاشان]]، [[نجف‌آباد]] ؤ [[خميني‌شهر]] جه أ اۊستان ٚ مۊهم ؤ پيله شأران ايسد. أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، ايران ٚ مرکز ٚ مئن ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان ٚ أمرأ، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]] ؤ [[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياری]] اۊستانان ٚ أمرأ، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]] ؤ [[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ ؤ [[نسا]] جه [[فارس ٚ اۊستان|فارس]] ؤ [[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىرأحمد]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی =https://web.archive.org/web/20120114023130/http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100953658901|عنوان =تقسیمات کشوری |ناشر =پورتال وزارت کشور |تاریخ بازدید =۴ تیر ۱۳۹۰ |6 = |تاریخ بایگانی =17 دسامبر 2012 |پیوند بایگانی =https://www.webcitation.org/6CyUyacF9?url=}}&lt;/ref&gt; ايصفهان آهين ؤ فۊلاد چأکۊني مرکزه ؤ اۊن ٚ دسهۊنران ني مأرۊف ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده= |نشانی= http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=1331|عنوان= اصفهان قطب تولید آهن، فولاد، مصالح ساختمانی و پتروشیمی|ناشر= ایلنا|تاریخ= ۳ شهریور ۱۳۹۱|تاریخ بازبینی= ۵ دی ۱۳۹۱|تاریخ بایگانی= 26 اوت 2012|پیوند بایگانی= https://web.archive.org/web/20120826015804/http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=1331}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>htpkxrglvvboltb5eaf87ebptpaounb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10053</id>
    <revision>
      <id>155720</id>
      <parentid>153438</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2402" sha1="4lmxhrskrfo1rhkenn27njmga9xldmc" xml:space="preserve">::''ديگري کاربۊردؤن ٚ ويسين [[آلمان (ایبهام زۊدايي)]] بينين.''
[[File:EU-Germany.svg|thumb|آلمان، [[اۊرۊپا]] نخشه ميئن]]
'''آلمان''' ([[آلماني زوؤن|آلماني زوان '''ٚ''']] مئن: Deutschland) يا اۊن ٚ رسمي نؤم '''آلمان ٚ نازی دوٚلٚت''' ([[آلماني زوؤن|آلماني]] ميئن: Nazi Deutschland) يته کيشوره [[اۊرۊپا]] ميئن ؤ اين ٚ پايتخت [[برلين]] ايسه. آلمان [[کلسيا]] جي [[کلسيا دریا]] ؤ [[دانمارک]] ؤ [[بالتيک ٚ دریا]] أمرأ؛ [[خۊرتاو|خۊرتؤ]] جي [[لهستان]] ؤ [[چک ٚ جؤمۊري]] أمرأ؛ [[نسا]] جي [[اؤتريش]] ؤ [[سۊئيس]] ٚ أمرأ ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جي [[فرانسه]] ؤ [[لۊکزامبۊرگ]] ؤ [[بلژيک]] ؤ [[هؤلند]] ٚ أمرأ سامانسر دأنه.&lt;ref&gt;اطلس جامع گیتاشناسی ۸۴–۸۵ &lt;/ref&gt; اين ٚ مساحت ۳۵۷۱۲۱٫۴۱ کيلۊمتر مۊربع ايسه ؤ ۸۲ ميليۊن نفر ٚ أمرأ؛ [[اۊرۊپا]] دۊومين پۊر جمعيت ٚ کيشور ايسه ؤ هأتؤني [[اۊرۊپا ايتحاديه]] پۊر جميعت‌ترين کيشور ايسه.&lt;ref&gt;[http://www.teheran.diplo.de/Vertretung/teheran/fa/۰۱__willkommen/Deutschlandkarte/__Deutschlandkarte.html جغرافیای آلمان] ناشر: سفارت آلمان در تهران.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/fa/content-home/facts-and-figures/geography.html?type=۱&amp;tx_a۲۱glossary Facts about Germany]&lt;/ref&gt;

دۊره باستانˇ مئن، ژرمنˇ قۊم، آلمانˇ کلسيا ور ساکن بيد. سال ۱۰۰ پ.م. پيشي، أيته منطقه ''ژرمانيا'' نامˇأمره آلمانˇ کلسيا ور نام ببرده بسته؛ سال ۱۹۶۲ مئن، آلمانˇ پادشائي، رۊمˇ مۊقدسˇ أمپراتۊريˇ ويشتر تشکيل دهئي کي معرۊف أيسه به '''رايش أول'''. سده ۱۶ مئن، آلمانˇ کلسيا ور ببست پرؤتستانيسمˇ مرکز. ناپلئؤني جنگانˇأمره، رايش أول مۊنحل ببست و آلمانˇ کۊنفدراسيؤن، سال ۱۸۱۵ تشکيل ببست.

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:کشورؤن]]
[[جرگه:اۊرۊپا کشورؤن]]</text>
      <sha1>4lmxhrskrfo1rhkenn27njmga9xldmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155739</id>
      <parentid>155720</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>153438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="cbufnqi3j89mlu39734de894gcuq88m" xml:space="preserve">{{زيبيل/کيشور}}
[[File:Flag of Germany.svg|100px|thumb|آلمان ٚ فدرال ٚ جؤمۊري بيدۊق]]
::''ديگري کاربۊردؤن ٚ ويسين [[آلمان (ایبهام زۊدايي)]] بينين.''
[[File:EU-Germany.svg|thumb|آلمان، [[اۊرۊپا]] نخشه ميئن]]
'''آلمان''' ([[آلماني زوؤن|آلماني زوان '''ٚ''']] مئن: Deutschland) يا اۊن ٚ رسمي نؤم '''آلمان ٚ فدرال ٚ جۊمۊري''' ([[آلماني زوؤن|آلماني]] ميئن: Bundesrepublik Deutschland: BRD) يته کيشوره [[اۊرۊپا]] ميئن ؤ اين ٚ پايتخت [[برلين]] ايسه. آلمان [[کلسيا]] جي [[کلسيا دریا]] ؤ [[دانمارک]] ؤ [[بالتيک ٚ دریا]] أمرأ؛ [[خۊرتاو|خۊرتؤ]] جي [[لهستان]] ؤ [[چک ٚ جؤمۊري]] أمرأ؛ [[نسا]] جي [[اؤتريش]] ؤ [[سۊئيس]] ٚ أمرأ ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جي [[فرانسه]] ؤ [[لۊکزامبۊرگ]] ؤ [[بلژيک]] ؤ [[هؤلند]] ٚ أمرأ سامانسر دأنه.&lt;ref&gt;اطلس جامع گیتاشناسی ۸۴–۸۵ &lt;/ref&gt; اين ٚ مساحت ۳۵۷۱۲۱٫۴۱ کيلۊمتر مۊربع ايسه ؤ ۸۲ ميليۊن نفر ٚ أمرأ؛ [[اۊرۊپا]] دۊومين پۊر جمعيت ٚ کيشور ايسه ؤ هأتؤني [[اۊرۊپا ايتحاديه]] پۊر جميعت‌ترين کيشور ايسه.&lt;ref&gt;[http://www.teheran.diplo.de/Vertretung/teheran/fa/۰۱__willkommen/Deutschlandkarte/__Deutschlandkarte.html جغرافیای آلمان] ناشر: سفارت آلمان در تهران.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/fa/content-home/facts-and-figures/geography.html?type=۱&amp;tx_a۲۱glossary Facts about Germany]&lt;/ref&gt;

دۊره باستانˇ مئن، ژرمنˇ قۊم، آلمانˇ کلسيا ور ساکن بيد. سال ۱۰۰ پ.م. پيشي، أيته منطقه ''ژرمانيا'' نامˇأمره آلمانˇ کلسيا ور نام ببرده بسته؛ سال ۱۹۶۲ مئن، آلمانˇ پادشائي، رۊمˇ مۊقدسˇ أمپراتۊريˇ ويشتر تشکيل دهئي کي معرۊف أيسه به '''رايش أول'''. سده ۱۶ مئن، آلمانˇ کلسيا ور ببست پرؤتستانيسمˇ مرکز. ناپلئؤني جنگانˇأمره، رايش أول مۊنحل ببست و آلمانˇ کۊنفدراسيؤن، سال ۱۸۱۵ تشکيل ببست.

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:کشورؤن]]
[[جرگه:اۊرۊپا کشورؤن]]</text>
      <sha1>cbufnqi3j89mlu39734de894gcuq88m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شهرستان سیرجان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11213</id>
    <revision>
      <id>155729</id>
      <parentid>23649</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1019" sha1="q7k2newi28e6ajg3e1liwbi7ky4by3p" xml:space="preserve">{{ناقص}}
[[پرونده:KER2.jpg|left|thumb|کرمان اوستان]]

سیرجان شهرستان ایته جه شهرستانان [[کرمان اوستان]]  ایسه . جه [[ایران]] که اونه مرکز هم [[سیرجان]] شهر ایسه.


==کیشوری تقسیمان==


* [[ سیرجان شهرستان بخش مرکزی]]
** بلورد دهستان 
** چهارگنبد دهستان 
** زیدآباد دهستان 
** شریف آباد دهستان  
** گلستان دهستان 
** محمودآباد سید دهستان 
** ملک آباد دهستان 
** نجف آباد دهستان 
شهران: [[سیرجان]]، [[زیدآباد]] و [[نجف‌شهر]].

* [[پاریز بخش ]]
** پاریز دهستان 
** سعادت آباد دهستان 
شهر: [[پاریز]]
شهر:مهیاشهر

{{کرمان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:ایرانˇ اوستانؤن]]
[[Category:اوستان]]
[[رده:مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:جوغرافی]]</text>
      <sha1>q7k2newi28e6ajg3e1liwbi7ky4by3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آمارد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11263</id>
    <revision>
      <id>155578</id>
      <parentid>155528</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15178" sha1="130b2m2shdjt4e975v8zd4xychm7p3t" xml:space="preserve">[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]
[[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]]
[[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]]
[[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]]
[[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]]

'''آماردیون''' یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی بون و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان  اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.&lt;ref&gt;یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}&lt;/ref&gt;

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه.

* گیلان دوران قبل تارئخ مئن

'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره'''

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن ==
'''مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.

'''هخامنشیان دوران'''

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی.

'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.

'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

= هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید =
'''شاری که آماردیون نوم ره دأره'''

هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو.

'''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن'''

بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن.

== منبع ==
کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&amp;oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹</text>
      <sha1>130b2m2shdjt4e975v8zd4xychm7p3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155617</id>
      <parentid>155578</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15178" sha1="mf2ymonqtk0xfgp2cohexuv3vgqy4h4" xml:space="preserve">[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]
[[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]]
[[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]]
[[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]]
[[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]]

'''آماردیون''' یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی نبو و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان  اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.&lt;ref&gt;یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}&lt;/ref&gt;

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه.

* گیلان دوران قبل تارئخ مئن

'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره'''

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن ==
'''مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.

'''هخامنشیان دوران'''

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی.

'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.

'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

= هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید =
'''شاری که آماردیون نوم ره دأره'''

هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو.

'''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن'''

بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن.

== منبع ==
کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&amp;oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹</text>
      <sha1>mf2ymonqtk0xfgp2cohexuv3vgqy4h4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155696</id>
      <parentid>155617</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15178" sha1="130b2m2shdjt4e975v8zd4xychm7p3t" xml:space="preserve">[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]
[[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]]
[[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]]
[[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]]
[[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]]

'''آماردیون''' یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی بون و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان  اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.&lt;ref&gt;یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}&lt;/ref&gt;

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه.

* گیلان دوران قبل تارئخ مئن

'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره'''

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن ==
'''مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.

'''هخامنشیان دوران'''

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی.

'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.

'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

= هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید =
'''شاری که آماردیون نوم ره دأره'''

هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو.

'''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن'''

بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن.

== منبع ==
کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&amp;oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹</text>
      <sha1>130b2m2shdjt4e975v8zd4xychm7p3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155697</id>
      <parentid>155696</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15171" sha1="ga44jw0sn7r0kpe3i7jamdhpx6pvkua" xml:space="preserve">[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]
[[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]]
[[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]]
[[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]]
[[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]]

'''آماردیون''' یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی بون و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان  اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.&lt;ref&gt;یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}&lt;/ref&gt;

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه.

* گیلان دوران تارئخ مئن

'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره'''

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن ==
'''مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.

'''هخامنشیان دوران'''

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی.

'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.

'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

= هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید =
'''شاری که آماردیون نوم ره دأره'''

هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو.

'''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن'''

بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن.

== منبع ==
کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&amp;oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹</text>
      <sha1>ga44jw0sn7r0kpe3i7jamdhpx6pvkua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155698</id>
      <parentid>155697</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15189" sha1="j6twa9xyrjypoomyd6r6y8jjg9kvhrk" xml:space="preserve">[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]
[[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]]
[[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]]
[[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]]
[[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]]

'''آٚمٚآٚعردٚآٚن''' یه تا مستقل شبه قوم بان که اسپی روٚ ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی بون و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان  اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.&lt;ref&gt;یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}&lt;/ref&gt;

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه.

* گیلان دوران تارئخ مئن

'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره'''

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن ==
'''مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.

'''هخامنشیان دوران'''

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی.

'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.

'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

= هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید =
'''شاری که آماردیون نوم ره دأره'''

هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو.

'''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن'''

بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن.

== منبع ==
کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&amp;oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹</text>
      <sha1>j6twa9xyrjypoomyd6r6y8jjg9kvhrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155751</id>
      <parentid>155698</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15178" sha1="mf2ymonqtk0xfgp2cohexuv3vgqy4h4" xml:space="preserve">[[Category:مردوم]]
[[Category:تارئخ]]
[[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]]
[[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]]
[[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]]
[[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]]

'''آماردیون''' یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی نبو و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان  اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.&lt;ref&gt;یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}&lt;/ref&gt;

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه.

* گیلان دوران قبل تارئخ مئن

'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره'''

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن ==
'''مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.

'''هخامنشیان دوران'''

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی.

'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.

'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

= هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید =
'''شاری که آماردیون نوم ره دأره'''

هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو.

'''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن'''

بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن.

== منبع ==
کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&amp;oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹</text>
      <sha1>mf2ymonqtk0xfgp2cohexuv3vgqy4h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاهین نجفي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12239</id>
    <revision>
      <id>155591</id>
      <parentid>65959</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با 'شاهین نجفی یتا گیلک بی گ نٚوازٚنده ایسه، اٚیرٚآٚن نٚوازٚندٚه گ گیلٚکی خٚوانه و فٚقد کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا و اهم مٚعنی نٚامانٚ مٚسرپ گودٚنه کآٚسپٚی گٚرٚ واسی دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️.'</comment>
      <origin>155591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="bgkem7leed9u750ptq0ki800113ilet" xml:space="preserve">شاهین نجفی یتا گیلک بی گ نٚوازٚنده ایسه، اٚیرٚآٚن نٚوازٚندٚه گ گیلٚکی خٚوانه و فٚقد کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا و اهم مٚعنی نٚامانٚ مٚسرپ گودٚنه کآٚسپٚی گٚرٚ واسی دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️.</text>
      <sha1>bgkem7leed9u750ptq0ki800113ilet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155625</id>
      <parentid>155591</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21202" sha1="guh2izuy1fgpyl381jfinre8is2rjp3" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
{{کار}}
[[پرونده:Tapesh2012 02.JPG|انگشتدان|تپش (میزقؤنˇجرگه)ˇکونسرت ۲۰۱۲]]
'''شاهین نجفی''' [[میزقأنچی]] ، [[گیتاریست]] ، [[خأندنکس]] و [[آنارشیست]] ایسه کی ألأن [[آلمان]]ˇمئن زیندگی کودندره.

شاهین نجفی  سال [[۱۳۵۹]] شمسی [[بندر انزلی]] مئن بدونیأ بمو و [[گیلأن]]ˇمئن زیندگی بوکوده. او [[جرگه شیناسی]] دأنشمج بو کی چون خو ئتراضی گبأنه دأنش جیگا مئن زأ ئوره جه دکأ بو و گه کی «جرگه شیناسیه جرگه مئن یاد بیگیفته، نأ دأنش جیگا مئن». اون نؤجوانی مئن قورآن خأند بازین [[شئر]] و [[میزقأن]]نی گوفتی.

شاهین نجفی خو شئرأنه؛ گیلکی و فارسی گه.

شاهین  سال [[۱۳۵۹]] در [[بندر انزلی]] به دونیا بمو و در [[گیلان]] زندگی بوکوده. اون دانشجوی رشتهٔ [[جامعه شناسی]] بو کی به دلیل ابراز عقیده موفق به پایان خو تحصیلات نوبسته و  خودش گویه کی «جامعه شناسیه  جامعه مین یاد بیگیفته، نه در دانشگاه». اون از نوجوانی به سرودن [[شعر]] و [[ترانه]] روی باارده و از شاگردان کسانی چون شیون فومنی ،باب خسرو،فرزام امین صالحی و عزیز طویلی بو و ساز [[گیتار]] را در سبک‌های [[گیتار کلاسیک|کلاسیک]] و [[گیتار فلامنکو|فلامنکو]] از فرزاد دانشمند،حمید حمیدی و سهراب فلک انگیز یاد بیگیفته. اون [[آواز]] خواندنه ، ابتدا در سبک‌های [[راک]] و [[موسیقی اسپانیایی|اسپانیولی]] در ایران و زیرزمینی  آغاز بوکود و با چند گروه مختلف همکاری دشته. 
پیش از مهاجرت به آلمان چن وقتی سرپرست ایتا گروه [[موسیقی زیرزمینی]] در ایران بو و در آلمان سرپرست گروهی به نام «[[اینان]]». آخرین گروهی کی با آن همکاری بوکوده، [[گروه تپش ۲۰۱۲]] است&lt;ref name=radiofarda&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/11/f4_Tapesh_band_music_.html| عنوان = «ما مرد نیستیم»؛ اعتراض موسیقی به جامعه مردسالار ایران | نویسنده =زمانی فر، امیر | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۸| ناشر = رادیوفردا | صفحه = | زبان = }}&lt;/ref&gt;. وقتی شاهین نجفی به  ا گروه  بمو بااجرای شعرهای سیاسی-اجتماعی‌ اون، تپش ۲۰۱۲ بیش از پیش مورد استقبال مخاطبان و رسانه‌های فارسی‌زبان قرار بیگیفته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3464723,00.html | عنوان = جشنواره موسیقی بوخوم توتال و حضور گروه تپش ۲۰۱۲ در آن | نویسنده = کیواندخت قهاری | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ =۰۶٫۰۷٫۲۰۰۸ | ناشر = دویچه وله | صفحه = | زبان = }}&lt;/ref&gt;  شاهین نجفی از ابتدای سال ۲۰۰۹ به همکاری خود با این گروه پایان داد.[http://shahinnajafi.com/post-108.aspx]
 
شاهین نجفی ترانهیان میان ، آمیزه‌ای از اعتراض به [[حکومت مذهبی]]، [[فقر]]، [[زن‌ستیزی]]، [[سانسور]] و [[اعتیاد]] شه دن. اون تلاش کونه کی  عناصر شاعرانه و ادبی و اصطلاح‌های فلسفی و سیاسی در خو ترانیان  بوره.&lt;ref name=maniha&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.newproline.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=748| عنوان = گفتگو با شاهین نجفی| نویسنده = بامداد جمالی | تاریخ بازدید =۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = | ناشر = وب‌گاه مانیها| صفحه = | زبان = }}&lt;/ref&gt; 	

==تک میزقأنأن==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! میزقأنˇنأم !! باخی خأندنکسأن !! زوان !! باخی گب
|-
|برادر بر دار ||شاهو || فارسی || -
|-
|به یاد ندا آقا سلطان || - || فارسی || -
|-
|انکار || آنتی کاریزما || فارسی || -
|-
|اسمشو تقدیر نزار || - || فارسی || -
|-
|قاضی شرع || - || فارسی || -
|-
|هم قفس || رپنات || فارسی || -
|-
|هذیون || مجید کاظمی || فارسی || -
|-
|مهدی  || || گیلکی و فارسی || ایمام زمأت أمرا دردیل بؤده
|-
|فاصله دریا|| هاتف پیشداد || گیلکی || [[گیلؤن]] دیلتنگی‌نؤمه
|-
|من خرم || - || فارسی || -
|-
|پلنگ زخمی || امیر عظیمی || فارسی || -
|-
|پیش قاضی و ملق بازی || نوید زردی || فارسی || -
|-
|صانع || نوید زردی || کوردی و فارسی || -
|-
|شاعره تمام شده || - || فارسی || شئر، [[مهدی موسوی]] جی ایسسه
|-
|شراعظم || امین وحید || فارسی || -
|-
|طرف ما || - || فارسی || -
|-
|تو ازم بدت میاد || - || فارسی || [[هیچکس]]ˇؤجایه دئنه
|-
|وقتی که… || - || فارسی || دیکلمه شئر
|-
|وطن || - || فارسی || -
|-
|بگا مگا || - || گیلکی || -
|-
|وای کشته ما رو || - || فارسی || -
|-
|پریود|| [[محسن نامجو]] || فارسی || -
|-
|مرگ نازلی || - || فارسی || شئر، [[احمد شاملو]] جی ایسسه
|-
|[[بیأ مره یاری بدن (میزقؤن)|بیأ مره یاری بدن]] || - || گیلکی || شئر، [[فرامرز دعایی]] جی ایسسه. ای میزقؤن ترامادؤلˇآلبومه شینه
|-
|با ما ||مجید کاظمی || فارسی || -
|-
|مامان || - || گیلکی || -
|-
|اعدام || مجید کاظمی || فارسی || -
|-
|کَل علی جان || - || گیلکی || شئر [[عاشورپور]] جی ایسسه 
|-
| شعبان || - || گیلکی و فارسی ||ای آهنگˇآخرین بیت ، [[فریدون پوررضا]] میزقؤنه شینه 
|-
|عمو نوروز || - || فارسی || -
|-
|BBBBC || - || فارسی || بی‌بی‌سی فارسیه انتقاد بؤده 
|-
|کوبانی || [[شاهو]] || کوردی || [[داعش]]ˇفوتورک کوبانیه واسی بخؤنده
|-
|ميرزا|| [[ناصر مسعودی]] || گیلکی|| استاد مسعؤدیˇتولد واسي
|-
|}


== آلبومأن==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;40&quot;|سال
!align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|آلبۊم
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۸۷]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[أمۊ مرد نييم (آلبۊم) | أمۊ مرد نييم]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۸۸]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[توهم (آلبۊم)| توهم]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۸۹]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[خۊنˇ سال (آلبۊم) | خۊنˇ سال]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۰]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[هيچ هيچ هيچ (آلبۊم)|هيچ هيچ هيچ]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۲]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|
''[[ترامادؤل (آلبۊم)|ترامادؤل]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۳]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[۱۴۱۴ (آلبۊم)|۱۴۱۴]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۴]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[ص (آلبۊم)|ص]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۵]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[راديکال (آلبۊم)|راديکال]]''
|-
|۱۳۹۶
|[[متافریجین]]
|-
|۱۳۹۷
|[[جنس سوم]]
|}

==چند نؤمۊنه شاهينˇ فارسي شعرؤنˇ گيلکي وگردؤن==
&lt;small&gt;

*'''هپرا گۊفتندرم'''

'''من ؤ &quot;ندأری&quot; لاب براریم کی پا ب پا'''

'''همدیگرِ أمرا بؤئیم هرجیگا حتی اروپا'''

'''گئد أمی برار غرب جا ایسأ،  نأ غربتِ میئن'''

'''گئد برار مشهوری،  گم چاف أ شهرتِ میئن'''

'''گم چاف می پئرِ روح کی ارثیه نأشته'''

'''وختی دؤ قِران نأشته گؤه بؤخؤرده زاک بکأشته'''

'''لاب هرزِ واش أ دونیا جه کوفتی'''

'''هر کی فأرسه فؤکؤیه می سر جؤفتی'''

'''لعنتی کنکورِ پؤشت سفیدأ بؤست می مویأن'''

'''ایما سگِ منستن ترأ تأوِدئد بیرون جه میدأن'''

'''هر کی دؤکتؤر بئه،  دیپیچه نؤسخه تره'''

'''ترأ هرکی جأ بد آیه، تی حال بهم خؤره'''

'''اینفر تؤقامنده گی شاید مرهم ببه درده'''

'''ولی وختی مایه نأری تؤقایی کیلو چنده؟'''

'''بؤگفت پول همیشک نأوِره خوشبختی'''

'''بؤگفتم ولی وختی نأری حؤکمن بدبختی'''

'''هر کی فأرسه أمرأ پول کثیف و نجيسّه'''

'''لاب أمان اون مولِ آدم ایسیم جه قصّه'''

'''أنه مأنه &quot;ندأری&quot; أمه ره لاب شرفه'''

'''اتفاقاً تنها چیزی کی نأرم شرفه'''

'''اگه شرف دأشتم دباخی منستن دؤزدی کودم'''

'''دؤ تأ ترک ضبط کودنِ ره وا جان بدم'''

'''اگه شرف دأشتم شعر و ور خأندمه'''

'''فچمستم ارشادِ ور ؤ ایران مأندمه'''

'''فرقی نوکونه آسمان أنه هر جیگا ای رنگه'''

'''کی أن زمینه کی ای جیگا زشته ای جیگا قشنگه'''

'''کی أ زمینِ رو ایسه کی بعضیأن دأرئد ؤ خؤرئد'''

'''بعضیأن وؤشتایی أمرا شب خؤ جا سر خؤسئد'''

'''بعضی هر طریق جأ پولدارأ بئد میلیاردرئد'''

'''أن یعنی اوشان کی نأرئد وا بیمیرئد'''

'''أن یعنی شعر ؤ شؤعار أشن همه واتورا گبه'''

'''ترنه نقلِ أمرا سیر نبه،  بئه چی زمت بئه؟'''

'''دأنی چیسه بدبختی آدمِ أمرا تعارف نأره'''

'''بی'پولی،  بیچارگی هرجیگا هیچ فرقی نأره'''

'''هرچی عاج ؤ گمج ایسه تره آدم بئه'''

'''هرچی چانچو ؤ گؤزگایه تره رستم بئه'''

'''ابچه فندر تی دؤر ؤ برأ، تره عق گیره'''

'''تو جؤرتری اؤشان جأ ، مایه نأری تره غم گیره'''

'''وختی نأری ایتا گؤهه زیندگی هرجا'''

'''اون کی پیش شؤندره تو زِنی درجا'''

'''وختی نأری دینی تی زنم تی أمرا غریبه بؤسته'''

'''دینی ترأ تحویل نیگیره نوگو پس چی بوبؤسته'''

'''وختی نأری حقیر ایسی وا بیمیری'''

'''وختی مجبور ایسی اجاره خانه ره قرض بیگیری'''

'''وختی تی برارم پولِ ره تی جأ چک خأیه'''

'''وختی تی رفق ترأ دؤر زنه و کر آیه'''

'''هنه کی کینه تی دیل جا ابچه ابچه جمعأ بئه'''

'''تؤقایی و عاطفه معنا تی وجود جأ کمأ بئه'''

'''دأنی هر کی ایجورایی ایچی کم دأره'''

'''هیشکی خؤشبخت نیه دونیا جا هرکی ایجور غم دأره'''

'''هرکی خؤ دونیا میئن خؤره مملیه'''

'''أشن کی دینی همه گؤزگاپتئد الکیه'''

'''اگر مردکئد دأنئد خؤشأنِ زناکأنِ وضعأ'''

'''اگر زنأکئد من دأنم أشنِ ونگأنِ وضعأ'''

*'''بامداد'''

'''ایتا مرد کی واژه ی مردأ روسفید بوکود'''

'''ایتا مرد کی مرگأ انسانِ ره بعید بوکود'''

'''ایتا دشت بؤ کی اونه ور زانو بزه کوه'''

'''ایتا مرد کی اسطوره ای شکلِ هر درد بؤ'''

'''بطلانِ خط بؤ توقایی سقوطِ تزِ رو'''

'''اون تمامِ واژه'یأنأ هنی تعبیر بوکود'''

'''پَر بیگیفت قصه اوجِ جؤر مرثیه نخأد'''

'''اون آب و آتشأ شعرِ میئن ایتا جیگا دگأد'''

'''شعرِ فروغأ أمی زندگی میئن تکثیر بوکود'''

'''قصه فریدونأ هنی أمه ره تصویر بوکود'''

'''خؤ چومأ اقاقیأنِ مرگِ رو دنبست،  جینویشت'''

'''بینیشت! اما وختی کی اونه پایأ واوئن بینیشت'''

'''خمأ نوبوست!  اوجِ میئن و ایستاده بومرد'''

'''ضحاکی درگاهِ خورش جأ نخورد'''

'''پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای'''

'''پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای'''

'''پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره'''

'''پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره'''

'''وختی دجال توقاییأ بوکوشت و دِ معنی نأره'''

'''تا قناری گلو جأ آوازی بیرون نأیه'''

'''شبی کی حتا جلاد ونگ بوکود جوخه جیر'''

'''کاوه نعره بومرد و سردِ تکبیر'''

'''دپیچسته شهرِ کوچه پس کوچه'یأنِ میئن'''

'''ننه دریا،  عمو صحرا زاکانأ حد بزه'''

'''روزی کی حافظأ خیابانأنِ میئن بگردانئن'''

'''خیامِ بی'خودا ره تعزیزی حبس واوئن'''

'''روزی کی صادقأ ب خودکشی جرم بوکوشتئن'''

'''هرچی ولگردِ سگ بوبوسته بؤ تهمتن'''

'''ستاره دِ آسمانِ جؤر نوبؤ،  اوین بؤ'''

'''أمی همه'تأنِ زاکانِ پا جیر مین بؤ'''

'''تمامِ پنجره'یأن بسته بوبوست! سیا بوبوست'''

'''ایتا راحتِ نفس کشئنِ ناجه تباه بوبوست'''

'''برار برارأ بفروخت و پئر مارأ'''

'''ب لجن فأکشئن هرچی اعتقاد و باورأ'''

'''خودا بینیشت و ونگ بوکود و خؤ خوداییأ پس فدأ'''

'''ابلیس غوصه جأ مست بوکود ! هرچی بوخورد پس بدأ'''

'''کلمه'یأنأ کی کتابأن جأ دِ بوشوستئن'''

'''هرچی واژه بؤ بینیشانئن و اونه گردنأ واوئن'''

'''مردانگی ریشه جأ ب ریش بوشؤ و اویرأ بوست'''

'''نفتِ مفتِ پول جأ ایتا عده گردن کلفتأ بوست'''

'''زنأ شالیکی دپیچانئن و صیغه بوکودن'''

'''اعتراضِ سورخِ زبانأ زیرِ تیغه بوکودن'''

'''ولی من ایتأ نسلم کی می اصل جأ دنکفتم'''

'''ایتا بشکسته بغضم و ایتا حنجره فریادم'''

'''ایتا سیلی بوخورده یم و ایتا کفن دردم'''

'''هر شکل و لباسِ میئن،  زنم یا مَردم'''

'''أ روزأنم دواره! من أ ناجه أمرا زنده'یم'''

'''أ وضعیت عوضأ بئه! عوضأ بئه!  دانم'''

'''أ وضعیت عوضأ بئه!  عوضأ بئه! دانم'''

'''پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای'''

'''پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای'''

'''پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره'''

'''پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره'''

*'''نؤرۊز عأمۊ'''

'''عمو نوروز نوا آمون أیه'''

'''کی أ خانه عزادار ایسه'''

'''پئر عیدِ شبِ ای سال'''

'''قبلِ خرجأ بدهکار ایسه'''

'''مارِ چومأن جَه سورخی'''

'''ایسه هفت سینِ کولی منستن'''

'''کی جَه بس واپلکسته تترج'''
 
'''دِ ایپچه ایپچه نیدینئن'''

'''برار گومأ بوسته فراموشی'''

'''سورنگأنِ پوشتِ میئن'''

'''خاخورِ تن بوبوسته برسفته'''

'''هم آغوشی بازارِ میئن'''

'''أ لیمه خانه دورون'''

'''هیچکس تی رافا نیه'''

'''تا زمتی کی نان و خوشبختی'''

'''تی کوله بارِ أمرا نیه''' 

'''باهار أمه ره جخطر بوشویه'''

'''سفره سر نه نفتِ پول ایسه'''

'''نه هفت سین،  نان هم بوشویه'''

'''عمو نوروز أ خانه میئن'''

'''همه سالأ زیمستانه'''

'''گول و بولبول ایتا افسانه'یه'''

'''فقط اوو جغده کی خأنه'''

'''باهار و عیدِ شادیأ'''

'''اینفر جه أیه بودوزده دره'''

'''اینفر ماتمِ خاکسترأ'''

'''أمی تقویمِ رو فوگوده دره'''

'''عمو نوروز أیه آمون نوا''' 
&lt;/small&gt;

==چند نؤمۊنه، شاهينˇ گيلکي شعرؤنˇ جي==
&lt;small&gt;

*'''مامان'''

'''مار میشین دیلواپَسهَ ،غوصه خورهِ می دَستهَ جا'''

'''جاقالان بیگید اونهَ تی زای وَگَردهِ اَ روزان'''

'''بیمیرم تی نامِ  ره ،تی او دونهَ چومانهِ ره'''

'''مار مَرَهَ حلال کُون،کَرَه دِه واوینم مامان'''

'''مامان جان پیلˇخانوم گوله مریم خسته'''

'''دینی کی چُتو تی زای جوانی پیرأ بوسته'''

'''مامان کی اَمرَه جوز تو بَگَم می رمزه و رازه'''

'''تَرَه کَم دَرَمه مار ،مامان هَن می نیازه'''

'''مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان'''

'''مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان'''

'''مامان دنی چقد مار  تی مانَستَن ایساده'''

'''دنی اَ خاک چقد زای هچین هچین فیشاده'''

'''من از تو یاد بیگیفتَم  کی می سر هَتو بُجورَه'''

'''تو می غم نوخور مار جان کی تی غم بوخوره'''

'''مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان'''

'''مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان'''

*'''بگامگا'''

'''آخ چی بگا-مگایه'''

'''برئه تونم وا بدن'''

'''دونیا کی کربلایه'''

'''تو تره سینه بزن'''

می مارئی گوفته نوکون نوگو نوشو بازی میأن

'''تره بیچاره کونی؛ اون بی‌سواد بو مثلن'''

'''اون‌قدر دأنستی کی کوجدأنه‌یان کی پیللأ بد'''

'''خوشأنˇ دستˇ مرأ خاک خوشأنˇ سر دوکوند'''

'''ایتأ بوشؤ پولˇ پله دومبال به ای‌جایی فرسئه'''

'''ای‌نفر درسأ بیگیفته مدرکˇ فکستنی'''

'''ایتأ زن ببرده، زای بأرده، زندگیˇ گوسفندی و هر چی خاستنی'''

'''من بوشؤم کیتابˇ دومبال کی جهانأ چأکونم'''

'''غمˇ مردوم بوخؤرم، تاریخ و منطق بدأنم'''

'''پهلوانˇ قصه‌یان ببم مره کف بزند'''

'''بیمیرم مردمˇ ره، می قبرˇ سر گول بأوررد'''

'''ولی وختی کی بؤمؤم دونایه گؤ بیگیفته بو'''

'''هرچی کی بخأنده بوم دونیا میان وارونه بو'''

'''اگه از حقوقˇ زن بگی، گویید: دارأ گودی'''

'''هرچی کی بخأنده بی، تی سره آوارأ کودید'''

'''تویی تنها مینˇ أن همه کوری کی أشأن'''

'''خوشأنه رحم نأرده، عصایأ از هم دوزأند'''

'''آخ چی بگا مگاي برا تَنم وا بَدَن'''

'''دونیا کی کربلای توو تر سینه بزن'''

'''می ديلئی بیگیفته‌یه، تنها تی نامه دوخانم'''

'''تو کی گوفتی وا بدن زای؛تو کی گوفتی کی دانم'''

'''ای روزئی تی سر خوره سنگه کی دئه رایی ناری'''

'''مگسانˇ دؤرˇ شیرنی! دئه هواداری ناری'''

'''هرکی خو سرأ بیگیفتی، سره بی‌کولا بنأ'''

'''تو خری کی نانی کی دونیا أنه! دونیا أنه!'''

&lt;/small&gt;

== بیرونی خالأن==

* [https://web.archive.org/web/20100214114112/http://shahinnajafi.net/ وبسایت رسمی شاهین نجفی]

[[رده:رپ]]
[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:میزقأن]]
[[رده:گیلکأن]]
[[رده:انزلیچی هونرمندأن]]
[[رده:گیلکی خأندنکسأن]]
[[رده:حىاتي وانويسأن]]
[[رده:خؤندنکسؤن]]</text>
      <sha1>guh2izuy1fgpyl381jfinre8is2rjp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155657</id>
      <parentid>155625</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با 'شاهین نجفی یتا گیلک بی گ نٚوازٚنده ایسه، اٚیرٚآٚن نٚوازٚندٚه گ گیلٚکی خٚوانه و فٚقد کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا و اهم مٚعنی نٚامانٚ مٚسرپ گودٚنه کآٚسپٚی گٚرٚ واسی دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️.'</comment>
      <origin>155657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="bgkem7leed9u750ptq0ki800113ilet" xml:space="preserve">شاهین نجفی یتا گیلک بی گ نٚوازٚنده ایسه، اٚیرٚآٚن نٚوازٚندٚه گ گیلٚکی خٚوانه و فٚقد کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا و اهم مٚعنی نٚامانٚ مٚسرپ گودٚنه کآٚسپٚی گٚرٚ واسی دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️.</text>
      <sha1>bgkem7leed9u750ptq0ki800113ilet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155775</id>
      <parentid>155657</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21202" sha1="guh2izuy1fgpyl381jfinre8is2rjp3" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
{{کار}}
[[پرونده:Tapesh2012 02.JPG|انگشتدان|تپش (میزقؤنˇجرگه)ˇکونسرت ۲۰۱۲]]
'''شاهین نجفی''' [[میزقأنچی]] ، [[گیتاریست]] ، [[خأندنکس]] و [[آنارشیست]] ایسه کی ألأن [[آلمان]]ˇمئن زیندگی کودندره.

شاهین نجفی  سال [[۱۳۵۹]] شمسی [[بندر انزلی]] مئن بدونیأ بمو و [[گیلأن]]ˇمئن زیندگی بوکوده. او [[جرگه شیناسی]] دأنشمج بو کی چون خو ئتراضی گبأنه دأنش جیگا مئن زأ ئوره جه دکأ بو و گه کی «جرگه شیناسیه جرگه مئن یاد بیگیفته، نأ دأنش جیگا مئن». اون نؤجوانی مئن قورآن خأند بازین [[شئر]] و [[میزقأن]]نی گوفتی.

شاهین نجفی خو شئرأنه؛ گیلکی و فارسی گه.

شاهین  سال [[۱۳۵۹]] در [[بندر انزلی]] به دونیا بمو و در [[گیلان]] زندگی بوکوده. اون دانشجوی رشتهٔ [[جامعه شناسی]] بو کی به دلیل ابراز عقیده موفق به پایان خو تحصیلات نوبسته و  خودش گویه کی «جامعه شناسیه  جامعه مین یاد بیگیفته، نه در دانشگاه». اون از نوجوانی به سرودن [[شعر]] و [[ترانه]] روی باارده و از شاگردان کسانی چون شیون فومنی ،باب خسرو،فرزام امین صالحی و عزیز طویلی بو و ساز [[گیتار]] را در سبک‌های [[گیتار کلاسیک|کلاسیک]] و [[گیتار فلامنکو|فلامنکو]] از فرزاد دانشمند،حمید حمیدی و سهراب فلک انگیز یاد بیگیفته. اون [[آواز]] خواندنه ، ابتدا در سبک‌های [[راک]] و [[موسیقی اسپانیایی|اسپانیولی]] در ایران و زیرزمینی  آغاز بوکود و با چند گروه مختلف همکاری دشته. 
پیش از مهاجرت به آلمان چن وقتی سرپرست ایتا گروه [[موسیقی زیرزمینی]] در ایران بو و در آلمان سرپرست گروهی به نام «[[اینان]]». آخرین گروهی کی با آن همکاری بوکوده، [[گروه تپش ۲۰۱۲]] است&lt;ref name=radiofarda&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/11/f4_Tapesh_band_music_.html| عنوان = «ما مرد نیستیم»؛ اعتراض موسیقی به جامعه مردسالار ایران | نویسنده =زمانی فر، امیر | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۸| ناشر = رادیوفردا | صفحه = | زبان = }}&lt;/ref&gt;. وقتی شاهین نجفی به  ا گروه  بمو بااجرای شعرهای سیاسی-اجتماعی‌ اون، تپش ۲۰۱۲ بیش از پیش مورد استقبال مخاطبان و رسانه‌های فارسی‌زبان قرار بیگیفته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3464723,00.html | عنوان = جشنواره موسیقی بوخوم توتال و حضور گروه تپش ۲۰۱۲ در آن | نویسنده = کیواندخت قهاری | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ =۰۶٫۰۷٫۲۰۰۸ | ناشر = دویچه وله | صفحه = | زبان = }}&lt;/ref&gt;  شاهین نجفی از ابتدای سال ۲۰۰۹ به همکاری خود با این گروه پایان داد.[http://shahinnajafi.com/post-108.aspx]
 
شاهین نجفی ترانهیان میان ، آمیزه‌ای از اعتراض به [[حکومت مذهبی]]، [[فقر]]، [[زن‌ستیزی]]، [[سانسور]] و [[اعتیاد]] شه دن. اون تلاش کونه کی  عناصر شاعرانه و ادبی و اصطلاح‌های فلسفی و سیاسی در خو ترانیان  بوره.&lt;ref name=maniha&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.newproline.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=748| عنوان = گفتگو با شاهین نجفی| نویسنده = بامداد جمالی | تاریخ بازدید =۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = | ناشر = وب‌گاه مانیها| صفحه = | زبان = }}&lt;/ref&gt; 	

==تک میزقأنأن==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! میزقأنˇنأم !! باخی خأندنکسأن !! زوان !! باخی گب
|-
|برادر بر دار ||شاهو || فارسی || -
|-
|به یاد ندا آقا سلطان || - || فارسی || -
|-
|انکار || آنتی کاریزما || فارسی || -
|-
|اسمشو تقدیر نزار || - || فارسی || -
|-
|قاضی شرع || - || فارسی || -
|-
|هم قفس || رپنات || فارسی || -
|-
|هذیون || مجید کاظمی || فارسی || -
|-
|مهدی  || || گیلکی و فارسی || ایمام زمأت أمرا دردیل بؤده
|-
|فاصله دریا|| هاتف پیشداد || گیلکی || [[گیلؤن]] دیلتنگی‌نؤمه
|-
|من خرم || - || فارسی || -
|-
|پلنگ زخمی || امیر عظیمی || فارسی || -
|-
|پیش قاضی و ملق بازی || نوید زردی || فارسی || -
|-
|صانع || نوید زردی || کوردی و فارسی || -
|-
|شاعره تمام شده || - || فارسی || شئر، [[مهدی موسوی]] جی ایسسه
|-
|شراعظم || امین وحید || فارسی || -
|-
|طرف ما || - || فارسی || -
|-
|تو ازم بدت میاد || - || فارسی || [[هیچکس]]ˇؤجایه دئنه
|-
|وقتی که… || - || فارسی || دیکلمه شئر
|-
|وطن || - || فارسی || -
|-
|بگا مگا || - || گیلکی || -
|-
|وای کشته ما رو || - || فارسی || -
|-
|پریود|| [[محسن نامجو]] || فارسی || -
|-
|مرگ نازلی || - || فارسی || شئر، [[احمد شاملو]] جی ایسسه
|-
|[[بیأ مره یاری بدن (میزقؤن)|بیأ مره یاری بدن]] || - || گیلکی || شئر، [[فرامرز دعایی]] جی ایسسه. ای میزقؤن ترامادؤلˇآلبومه شینه
|-
|با ما ||مجید کاظمی || فارسی || -
|-
|مامان || - || گیلکی || -
|-
|اعدام || مجید کاظمی || فارسی || -
|-
|کَل علی جان || - || گیلکی || شئر [[عاشورپور]] جی ایسسه 
|-
| شعبان || - || گیلکی و فارسی ||ای آهنگˇآخرین بیت ، [[فریدون پوررضا]] میزقؤنه شینه 
|-
|عمو نوروز || - || فارسی || -
|-
|BBBBC || - || فارسی || بی‌بی‌سی فارسیه انتقاد بؤده 
|-
|کوبانی || [[شاهو]] || کوردی || [[داعش]]ˇفوتورک کوبانیه واسی بخؤنده
|-
|ميرزا|| [[ناصر مسعودی]] || گیلکی|| استاد مسعؤدیˇتولد واسي
|-
|}


== آلبومأن==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;40&quot;|سال
!align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|آلبۊم
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۸۷]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[أمۊ مرد نييم (آلبۊم) | أمۊ مرد نييم]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۸۸]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[توهم (آلبۊم)| توهم]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۸۹]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[خۊنˇ سال (آلبۊم) | خۊنˇ سال]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۰]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[هيچ هيچ هيچ (آلبۊم)|هيچ هيچ هيچ]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۲]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|
''[[ترامادؤل (آلبۊم)|ترامادؤل]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۳]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[۱۴۱۴ (آلبۊم)|۱۴۱۴]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۴]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[ص (آلبۊم)|ص]]''
|-
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|[[۱۳۹۵]]
|align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot;|''[[راديکال (آلبۊم)|راديکال]]''
|-
|۱۳۹۶
|[[متافریجین]]
|-
|۱۳۹۷
|[[جنس سوم]]
|}

==چند نؤمۊنه شاهينˇ فارسي شعرؤنˇ گيلکي وگردؤن==
&lt;small&gt;

*'''هپرا گۊفتندرم'''

'''من ؤ &quot;ندأری&quot; لاب براریم کی پا ب پا'''

'''همدیگرِ أمرا بؤئیم هرجیگا حتی اروپا'''

'''گئد أمی برار غرب جا ایسأ،  نأ غربتِ میئن'''

'''گئد برار مشهوری،  گم چاف أ شهرتِ میئن'''

'''گم چاف می پئرِ روح کی ارثیه نأشته'''

'''وختی دؤ قِران نأشته گؤه بؤخؤرده زاک بکأشته'''

'''لاب هرزِ واش أ دونیا جه کوفتی'''

'''هر کی فأرسه فؤکؤیه می سر جؤفتی'''

'''لعنتی کنکورِ پؤشت سفیدأ بؤست می مویأن'''

'''ایما سگِ منستن ترأ تأوِدئد بیرون جه میدأن'''

'''هر کی دؤکتؤر بئه،  دیپیچه نؤسخه تره'''

'''ترأ هرکی جأ بد آیه، تی حال بهم خؤره'''

'''اینفر تؤقامنده گی شاید مرهم ببه درده'''

'''ولی وختی مایه نأری تؤقایی کیلو چنده؟'''

'''بؤگفت پول همیشک نأوِره خوشبختی'''

'''بؤگفتم ولی وختی نأری حؤکمن بدبختی'''

'''هر کی فأرسه أمرأ پول کثیف و نجيسّه'''

'''لاب أمان اون مولِ آدم ایسیم جه قصّه'''

'''أنه مأنه &quot;ندأری&quot; أمه ره لاب شرفه'''

'''اتفاقاً تنها چیزی کی نأرم شرفه'''

'''اگه شرف دأشتم دباخی منستن دؤزدی کودم'''

'''دؤ تأ ترک ضبط کودنِ ره وا جان بدم'''

'''اگه شرف دأشتم شعر و ور خأندمه'''

'''فچمستم ارشادِ ور ؤ ایران مأندمه'''

'''فرقی نوکونه آسمان أنه هر جیگا ای رنگه'''

'''کی أن زمینه کی ای جیگا زشته ای جیگا قشنگه'''

'''کی أ زمینِ رو ایسه کی بعضیأن دأرئد ؤ خؤرئد'''

'''بعضیأن وؤشتایی أمرا شب خؤ جا سر خؤسئد'''

'''بعضی هر طریق جأ پولدارأ بئد میلیاردرئد'''

'''أن یعنی اوشان کی نأرئد وا بیمیرئد'''

'''أن یعنی شعر ؤ شؤعار أشن همه واتورا گبه'''

'''ترنه نقلِ أمرا سیر نبه،  بئه چی زمت بئه؟'''

'''دأنی چیسه بدبختی آدمِ أمرا تعارف نأره'''

'''بی'پولی،  بیچارگی هرجیگا هیچ فرقی نأره'''

'''هرچی عاج ؤ گمج ایسه تره آدم بئه'''

'''هرچی چانچو ؤ گؤزگایه تره رستم بئه'''

'''ابچه فندر تی دؤر ؤ برأ، تره عق گیره'''

'''تو جؤرتری اؤشان جأ ، مایه نأری تره غم گیره'''

'''وختی نأری ایتا گؤهه زیندگی هرجا'''

'''اون کی پیش شؤندره تو زِنی درجا'''

'''وختی نأری دینی تی زنم تی أمرا غریبه بؤسته'''

'''دینی ترأ تحویل نیگیره نوگو پس چی بوبؤسته'''

'''وختی نأری حقیر ایسی وا بیمیری'''

'''وختی مجبور ایسی اجاره خانه ره قرض بیگیری'''

'''وختی تی برارم پولِ ره تی جأ چک خأیه'''

'''وختی تی رفق ترأ دؤر زنه و کر آیه'''

'''هنه کی کینه تی دیل جا ابچه ابچه جمعأ بئه'''

'''تؤقایی و عاطفه معنا تی وجود جأ کمأ بئه'''

'''دأنی هر کی ایجورایی ایچی کم دأره'''

'''هیشکی خؤشبخت نیه دونیا جا هرکی ایجور غم دأره'''

'''هرکی خؤ دونیا میئن خؤره مملیه'''

'''أشن کی دینی همه گؤزگاپتئد الکیه'''

'''اگر مردکئد دأنئد خؤشأنِ زناکأنِ وضعأ'''

'''اگر زنأکئد من دأنم أشنِ ونگأنِ وضعأ'''

*'''بامداد'''

'''ایتا مرد کی واژه ی مردأ روسفید بوکود'''

'''ایتا مرد کی مرگأ انسانِ ره بعید بوکود'''

'''ایتا دشت بؤ کی اونه ور زانو بزه کوه'''

'''ایتا مرد کی اسطوره ای شکلِ هر درد بؤ'''

'''بطلانِ خط بؤ توقایی سقوطِ تزِ رو'''

'''اون تمامِ واژه'یأنأ هنی تعبیر بوکود'''

'''پَر بیگیفت قصه اوجِ جؤر مرثیه نخأد'''

'''اون آب و آتشأ شعرِ میئن ایتا جیگا دگأد'''

'''شعرِ فروغأ أمی زندگی میئن تکثیر بوکود'''

'''قصه فریدونأ هنی أمه ره تصویر بوکود'''

'''خؤ چومأ اقاقیأنِ مرگِ رو دنبست،  جینویشت'''

'''بینیشت! اما وختی کی اونه پایأ واوئن بینیشت'''

'''خمأ نوبوست!  اوجِ میئن و ایستاده بومرد'''

'''ضحاکی درگاهِ خورش جأ نخورد'''

'''پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای'''

'''پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای'''

'''پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره'''

'''پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره'''

'''وختی دجال توقاییأ بوکوشت و دِ معنی نأره'''

'''تا قناری گلو جأ آوازی بیرون نأیه'''

'''شبی کی حتا جلاد ونگ بوکود جوخه جیر'''

'''کاوه نعره بومرد و سردِ تکبیر'''

'''دپیچسته شهرِ کوچه پس کوچه'یأنِ میئن'''

'''ننه دریا،  عمو صحرا زاکانأ حد بزه'''

'''روزی کی حافظأ خیابانأنِ میئن بگردانئن'''

'''خیامِ بی'خودا ره تعزیزی حبس واوئن'''

'''روزی کی صادقأ ب خودکشی جرم بوکوشتئن'''

'''هرچی ولگردِ سگ بوبوسته بؤ تهمتن'''

'''ستاره دِ آسمانِ جؤر نوبؤ،  اوین بؤ'''

'''أمی همه'تأنِ زاکانِ پا جیر مین بؤ'''

'''تمامِ پنجره'یأن بسته بوبوست! سیا بوبوست'''

'''ایتا راحتِ نفس کشئنِ ناجه تباه بوبوست'''

'''برار برارأ بفروخت و پئر مارأ'''

'''ب لجن فأکشئن هرچی اعتقاد و باورأ'''

'''خودا بینیشت و ونگ بوکود و خؤ خوداییأ پس فدأ'''

'''ابلیس غوصه جأ مست بوکود ! هرچی بوخورد پس بدأ'''

'''کلمه'یأنأ کی کتابأن جأ دِ بوشوستئن'''

'''هرچی واژه بؤ بینیشانئن و اونه گردنأ واوئن'''

'''مردانگی ریشه جأ ب ریش بوشؤ و اویرأ بوست'''

'''نفتِ مفتِ پول جأ ایتا عده گردن کلفتأ بوست'''

'''زنأ شالیکی دپیچانئن و صیغه بوکودن'''

'''اعتراضِ سورخِ زبانأ زیرِ تیغه بوکودن'''

'''ولی من ایتأ نسلم کی می اصل جأ دنکفتم'''

'''ایتا بشکسته بغضم و ایتا حنجره فریادم'''

'''ایتا سیلی بوخورده یم و ایتا کفن دردم'''

'''هر شکل و لباسِ میئن،  زنم یا مَردم'''

'''أ روزأنم دواره! من أ ناجه أمرا زنده'یم'''

'''أ وضعیت عوضأ بئه! عوضأ بئه!  دانم'''

'''أ وضعیت عوضأ بئه!  عوضأ بئه! دانم'''

'''پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای'''

'''پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای'''

'''پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره'''

'''پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره'''

*'''نؤرۊز عأمۊ'''

'''عمو نوروز نوا آمون أیه'''

'''کی أ خانه عزادار ایسه'''

'''پئر عیدِ شبِ ای سال'''

'''قبلِ خرجأ بدهکار ایسه'''

'''مارِ چومأن جَه سورخی'''

'''ایسه هفت سینِ کولی منستن'''

'''کی جَه بس واپلکسته تترج'''
 
'''دِ ایپچه ایپچه نیدینئن'''

'''برار گومأ بوسته فراموشی'''

'''سورنگأنِ پوشتِ میئن'''

'''خاخورِ تن بوبوسته برسفته'''

'''هم آغوشی بازارِ میئن'''

'''أ لیمه خانه دورون'''

'''هیچکس تی رافا نیه'''

'''تا زمتی کی نان و خوشبختی'''

'''تی کوله بارِ أمرا نیه''' 

'''باهار أمه ره جخطر بوشویه'''

'''سفره سر نه نفتِ پول ایسه'''

'''نه هفت سین،  نان هم بوشویه'''

'''عمو نوروز أ خانه میئن'''

'''همه سالأ زیمستانه'''

'''گول و بولبول ایتا افسانه'یه'''

'''فقط اوو جغده کی خأنه'''

'''باهار و عیدِ شادیأ'''

'''اینفر جه أیه بودوزده دره'''

'''اینفر ماتمِ خاکسترأ'''

'''أمی تقویمِ رو فوگوده دره'''

'''عمو نوروز أیه آمون نوا''' 
&lt;/small&gt;

==چند نؤمۊنه، شاهينˇ گيلکي شعرؤنˇ جي==
&lt;small&gt;

*'''مامان'''

'''مار میشین دیلواپَسهَ ،غوصه خورهِ می دَستهَ جا'''

'''جاقالان بیگید اونهَ تی زای وَگَردهِ اَ روزان'''

'''بیمیرم تی نامِ  ره ،تی او دونهَ چومانهِ ره'''

'''مار مَرَهَ حلال کُون،کَرَه دِه واوینم مامان'''

'''مامان جان پیلˇخانوم گوله مریم خسته'''

'''دینی کی چُتو تی زای جوانی پیرأ بوسته'''

'''مامان کی اَمرَه جوز تو بَگَم می رمزه و رازه'''

'''تَرَه کَم دَرَمه مار ،مامان هَن می نیازه'''

'''مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان'''

'''مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان'''

'''مامان دنی چقد مار  تی مانَستَن ایساده'''

'''دنی اَ خاک چقد زای هچین هچین فیشاده'''

'''من از تو یاد بیگیفتَم  کی می سر هَتو بُجورَه'''

'''تو می غم نوخور مار جان کی تی غم بوخوره'''

'''مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان'''

'''مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان'''

*'''بگامگا'''

'''آخ چی بگا-مگایه'''

'''برئه تونم وا بدن'''

'''دونیا کی کربلایه'''

'''تو تره سینه بزن'''

می مارئی گوفته نوکون نوگو نوشو بازی میأن

'''تره بیچاره کونی؛ اون بی‌سواد بو مثلن'''

'''اون‌قدر دأنستی کی کوجدأنه‌یان کی پیللأ بد'''

'''خوشأنˇ دستˇ مرأ خاک خوشأنˇ سر دوکوند'''

'''ایتأ بوشؤ پولˇ پله دومبال به ای‌جایی فرسئه'''

'''ای‌نفر درسأ بیگیفته مدرکˇ فکستنی'''

'''ایتأ زن ببرده، زای بأرده، زندگیˇ گوسفندی و هر چی خاستنی'''

'''من بوشؤم کیتابˇ دومبال کی جهانأ چأکونم'''

'''غمˇ مردوم بوخؤرم، تاریخ و منطق بدأنم'''

'''پهلوانˇ قصه‌یان ببم مره کف بزند'''

'''بیمیرم مردمˇ ره، می قبرˇ سر گول بأوررد'''

'''ولی وختی کی بؤمؤم دونایه گؤ بیگیفته بو'''

'''هرچی کی بخأنده بوم دونیا میان وارونه بو'''

'''اگه از حقوقˇ زن بگی، گویید: دارأ گودی'''

'''هرچی کی بخأنده بی، تی سره آوارأ کودید'''

'''تویی تنها مینˇ أن همه کوری کی أشأن'''

'''خوشأنه رحم نأرده، عصایأ از هم دوزأند'''

'''آخ چی بگا مگاي برا تَنم وا بَدَن'''

'''دونیا کی کربلای توو تر سینه بزن'''

'''می ديلئی بیگیفته‌یه، تنها تی نامه دوخانم'''

'''تو کی گوفتی وا بدن زای؛تو کی گوفتی کی دانم'''

'''ای روزئی تی سر خوره سنگه کی دئه رایی ناری'''

'''مگسانˇ دؤرˇ شیرنی! دئه هواداری ناری'''

'''هرکی خو سرأ بیگیفتی، سره بی‌کولا بنأ'''

'''تو خری کی نانی کی دونیا أنه! دونیا أنه!'''

&lt;/small&gt;

== بیرونی خالأن==

* [https://web.archive.org/web/20100214114112/http://shahinnajafi.net/ وبسایت رسمی شاهین نجفی]

[[رده:رپ]]
[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:میزقأن]]
[[رده:گیلکأن]]
[[رده:انزلیچی هونرمندأن]]
[[رده:گیلکی خأندنکسأن]]
[[رده:حىاتي وانويسأن]]
[[رده:خؤندنکسؤن]]</text>
      <sha1>guh2izuy1fgpyl381jfinre8is2rjp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تالشي زوؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12642</id>
    <revision>
      <id>155604</id>
      <parentid>155534</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="mkbmtsdnuc7hcy1dpgcru8hrnyuoxn9" xml:space="preserve">'''تالشي زوؤن''' (تالشي جي: تالشی زوؤن) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. بسيار زياد [[تاتي زوؤن|تاتي زوؤن-ه]] مؤندنه حتي يپأره زوؤنشيناسي سربسؤن (اتنؤلؤگ ٚ مۊسؤن) اي دۊته-أ يکته در نظر بيته-دأنه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.&lt;ref&gt;[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian&lt;/ref&gt;
اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن، [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] نسؤم (لنکران ؤ آستارا ولايت) زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني گلف-گلف ايسأن.&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Talysh language dialects.svg|300px|بندانگشتی|تالشی زوؤن ٚ حدۊد ؤ ثغۊر. نارنجي: نسايي تالشي (خۊشابر ؤ شاندرمن). سبز: مرکزي تالشي (تالش). بنفش: کلسيايي تالشي (لنکران ؤ لوندويل)]]

==واجه-شيناسي ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;&quot;
|-
!style=&quot;width:70px; background:#ADD8E6;&quot;|اينگيليسي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|زازاکي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|کلسيايي 
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|مرکزي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|نسايي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|تاتي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|گيلکي
|-
|big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله
|-
|boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه
|-
|bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه
|-
|cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه
|-
|cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ
|-
|daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ
|-
|day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج
|-
|eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن
|-
|egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه
|-
|eye || çem || čâš || čaš,  čam || čēm || čašm || چۊم
|-
|father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر
|-
|fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن
|-
|flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق
|-
|food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک
|-
|go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن
|-
|house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه
|-
|language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن
|-
|moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ
|-
|mother || mar,may,  mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر
|-
|mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن
|-
|night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب
|-
|north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا
|-
|rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج
|-
|say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن
|-
|sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر
|-
|small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه
|-
|sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر
|-
|sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ
|-
|water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ
|-
|woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن
|-
|yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ
|-
|}
{{Incubator|code=tly}}

==سربس==
{{جيرنويس}}
[[رده:کاسپي زوانؤن]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>mkbmtsdnuc7hcy1dpgcru8hrnyuoxn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155636</id>
      <parentid>155604</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="2rk0x13egslgs8qekhc9vllv8kkk0qe" xml:space="preserve">'''تالشي زوؤن''' (تالشي جي: تالشه زوؤن) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. بسيار زياد [[تاتي زوؤن|تاتي زوؤن-ه]] مؤندنه حتي يپأره زوؤنشيناسي سربسؤن (اتنؤلؤگ ٚ مۊسؤن) اي دۊته-أ يکته در نظر بيته-دأنه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.&lt;ref&gt;[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian&lt;/ref&gt;
اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن، [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] نسؤم (لنکران ؤ آستارا ولايت) زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني گلف-گلف ايسأن.&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Talysh language dialects.svg|300px|بندانگشتی|تالشی زوؤن ٚ حدۊد ؤ ثغۊر. نارنجي: نسايي تالشي (خۊشابر ؤ شاندرمن). سبز: مرکزي تالشي (تالش). بنفش: کلسيايي تالشي (لنکران ؤ لوندويل)]]

[[فاىل:Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|بندانگشتی| تالشي زوؤن گۊىشؤن  ٚ نخشه.]]

==واجه-شيناسي ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;&quot;
|-
!style=&quot;width:70px; background:#ADD8E6;&quot;|اينگيليسي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|زازاکي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|کلسيايي 
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|مرکزي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|نسايي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|تاتي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|گيلکي
|-
|big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله
|-
|boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه
|-
|bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه
|-
|cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه
|-
|cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ
|-
|daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ
|-
|day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج
|-
|eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن
|-
|egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه
|-
|eye || çem || čâš || čaš,  čam || čēm || čašm || چۊم
|-
|father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر
|-
|fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن
|-
|flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق
|-
|food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک
|-
|go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن
|-
|house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه
|-
|language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن
|-
|moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ
|-
|mother || mar,may,  mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر
|-
|mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن
|-
|night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب
|-
|north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا
|-
|rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج
|-
|say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن
|-
|sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر
|-
|small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه
|-
|sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر
|-
|sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ
|-
|water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ
|-
|woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن
|-
|yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ
|-
|}
{{Incubator|code=tly}}

==سربس==
{{جيرنويس}}
[[رده:کاسپي زوانؤن]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>2rk0x13egslgs8qekhc9vllv8kkk0qe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155648</id>
      <parentid>155636</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="mkbmtsdnuc7hcy1dpgcru8hrnyuoxn9" xml:space="preserve">'''تالشي زوؤن''' (تالشي جي: تالشی زوؤن) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. بسيار زياد [[تاتي زوؤن|تاتي زوؤن-ه]] مؤندنه حتي يپأره زوؤنشيناسي سربسؤن (اتنؤلؤگ ٚ مۊسؤن) اي دۊته-أ يکته در نظر بيته-دأنه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.&lt;ref&gt;[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian&lt;/ref&gt;
اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن، [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] نسؤم (لنکران ؤ آستارا ولايت) زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني گلف-گلف ايسأن.&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Talysh language dialects.svg|300px|بندانگشتی|تالشی زوؤن ٚ حدۊد ؤ ثغۊر. نارنجي: نسايي تالشي (خۊشابر ؤ شاندرمن). سبز: مرکزي تالشي (تالش). بنفش: کلسيايي تالشي (لنکران ؤ لوندويل)]]

==واجه-شيناسي ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;&quot;
|-
!style=&quot;width:70px; background:#ADD8E6;&quot;|اينگيليسي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|زازاکي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|کلسيايي 
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|مرکزي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|نسايي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|تاتي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|گيلکي
|-
|big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله
|-
|boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه
|-
|bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه
|-
|cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه
|-
|cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ
|-
|daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ
|-
|day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج
|-
|eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن
|-
|egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه
|-
|eye || çem || čâš || čaš,  čam || čēm || čašm || چۊم
|-
|father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر
|-
|fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن
|-
|flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق
|-
|food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک
|-
|go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن
|-
|house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه
|-
|language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن
|-
|moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ
|-
|mother || mar,may,  mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر
|-
|mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن
|-
|night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب
|-
|north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا
|-
|rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج
|-
|say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن
|-
|sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر
|-
|small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه
|-
|sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر
|-
|sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ
|-
|water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ
|-
|woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن
|-
|yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ
|-
|}
{{Incubator|code=tly}}

==سربس==
{{جيرنويس}}
[[رده:کاسپي زوانؤن]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>mkbmtsdnuc7hcy1dpgcru8hrnyuoxn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155783</id>
      <parentid>155648</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="2rk0x13egslgs8qekhc9vllv8kkk0qe" xml:space="preserve">'''تالشي زوؤن''' (تالشي جي: تالشه زوؤن) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. بسيار زياد [[تاتي زوؤن|تاتي زوؤن-ه]] مؤندنه حتي يپأره زوؤنشيناسي سربسؤن (اتنؤلؤگ ٚ مۊسؤن) اي دۊته-أ يکته در نظر بيته-دأنه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.&lt;ref&gt;[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian&lt;/ref&gt;
اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن، [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] نسؤم (لنکران ؤ آستارا ولايت) زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني گلف-گلف ايسأن.&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Talysh language dialects.svg|300px|بندانگشتی|تالشی زوؤن ٚ حدۊد ؤ ثغۊر. نارنجي: نسايي تالشي (خۊشابر ؤ شاندرمن). سبز: مرکزي تالشي (تالش). بنفش: کلسيايي تالشي (لنکران ؤ لوندويل)]]

[[فاىل:Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|بندانگشتی| تالشي زوؤن گۊىشؤن  ٚ نخشه.]]

==واجه-شيناسي ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;&quot;
|-
!style=&quot;width:70px; background:#ADD8E6;&quot;|اينگيليسي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|زازاکي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|کلسيايي 
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|مرکزي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|نسايي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|تاتي
!style=&quot;width:80px; background:#ADD8E6;&quot;|گيلکي
|-
|big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله
|-
|boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه
|-
|bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه
|-
|cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه
|-
|cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ
|-
|daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ
|-
|day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج
|-
|eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن
|-
|egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه
|-
|eye || çem || čâš || čaš,  čam || čēm || čašm || چۊم
|-
|father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر
|-
|fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن
|-
|flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق
|-
|food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک
|-
|go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن
|-
|house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه
|-
|language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن
|-
|moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ
|-
|mother || mar,may,  mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر
|-
|mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن
|-
|night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب
|-
|north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا
|-
|rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج
|-
|say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن
|-
|sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر
|-
|small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه
|-
|sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر
|-
|sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ
|-
|water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ
|-
|woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن
|-
|yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ
|-
|}
{{Incubator|code=tly}}

==سربس==
{{جيرنويس}}
[[رده:کاسپي زوانؤن]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>2rk0x13egslgs8qekhc9vllv8kkk0qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپديا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14084</id>
    <revision>
      <id>155609</id>
      <parentid>155530</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>U can’t even read dis shit hindi cumslut, wikipedia is destroyed for real forever truthfully</comment>
      <origin>155609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="iuu6tov6qhcjgxb2da0y3fe5x84a9z3" xml:space="preserve">ویکیپدیا نابوٚد بوبوس😎

==گيلکي ويکيپديا تٚنها ویکیپدیایی اییه گ اٚهریمٚنی نیعه==

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:وبجيگه'ن]]</text>
      <sha1>iuu6tov6qhcjgxb2da0y3fe5x84a9z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155638</id>
      <parentid>155609</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="rw32xmjombiert4guapj19o2gg3jguh" xml:space="preserve">[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|ويکيپديا لؤگؤ|alt=Wikipedia-logo-v2.svg]]

'''ويکيپديا''' یا دانشمانه گله گپ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه گه داوطلب کارگيرؤن ٚ ايلجار ٚ أمرأ نيويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اين ٚ وانويسؤن-ه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردۊم ٚ بۊدؤنسه'ن ٚ جي چاگۊده بؤستن‌دره ؤ أن یعني أنکي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤن ٚ ره بنه. ويکيپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واجه جي &quot;مۊشارکتي جيگه&quot; معني أمرأ ؤ انسايکلؤپديا کي &quot;دانشنامه&quot; معني-أ دنه. ويکيپديا ٚ هدف یکته رها دانشنامه ٚ واتينأدأن أ چاگۊدن تمؤم ٚ زينده زوؤنؤن ٚ مئن ايسه. ويکيپديا اينگيليسي مؤورخ ٚ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱ به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اين ٚ بنأنأنکسؤن &quot;جيمي ولز&quot; ؤ &quot;لري سنگر&quot; ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) [[فلؤريدا]] تامپا شأر ٚ ميئن ايسه. هأتؤني چن‌ته ايضافي ميزبانؤنأن [[آمستردام]] ؤ [[سئۊل]] ٚ ميئن دأنه.&lt;ref name=&quot;wikipedia&quot;&gt;Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=129105201&lt;/ref&gt;
ويکپيديا آوريل ما ۲۰۰۷ ٚ أواخر يکته جي دهته برتر جيگه'ن  دئنکسؤن ٚ لحاظ ٚ جي [[ألئکسا]] ميئن بۊ گه نيصف ٚ جي ويشتر ٚ اي آمار اينگيليسي ويکيپديا شي بۊ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071111223936/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?url=http%3A%2F%2Fwww.wikipedia.org آمارAlexa.com]&lt;/ref&gt;

تا ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤل ٚ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانيويس ايسه. پيله زوؤنؤن ٚ جي؛ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] ۵ ميليۊن ته ويشتر, [[سۊئدي]] ۲/۱ ميليؤن, [[آلماني]] ۱/۸ ميليۊن, [[هۊلندي]] ۱/۸ ميليۊن, [[فرانسوي]] ۱/۷ ميليۊن, [[رۊسي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايتاليايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايسپانيايي زوؤن| ايسپانيايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[لهستاني]] ۱/۱ ميليۊن, [[ويتنامي]] ۱/۱ ميليۊن ؤ [[ژاپۊني]] ؤ [[پۊرتقالي زوؤن|پۊرتقالي]] ؤ [[چيني]] هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبت ٚ نؤم بؤده کارگيرؤن ٚ تعداد حۊدۊد ٚ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤن ٚ جي ۴۰۲۲ نفر [[کارکيا]] ايسن. ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤن-ه پۊشتيباني کؤنه.
&lt;ref&gt;[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=14981235 List of Wikipedias/Table] meta.wikimedia 5 December 2015&lt;/ref&gt;
اي دانشنامه wikipedia.org جيگه سر &quot;ويکي&quot; نرمأفزار ٚ سر گه هاوايي زوؤن ٚ ميئن بۊنه &quot;تۊند&quot; چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ''ويکيپديا'' خأن بريتانيکا کيفيت-ه برسي ؤ حتي چاپ-أ ني ببي. جيمي ولز ''ويکيپديا'' بنأنأنکس اۊن-ه ايتؤ تؤصيف کؤنه&quot; &lt;blockquote&gt;&quot;''ويکيپديا'' حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدن ٚ دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤن ٚ مأري زوؤن ٚ ويسين ايسه.&quot;&lt;/blockquote&gt;

==گيلکي ويکيپديا==
[[File:Wikipedia-logo-v2-glk.svg|thumb|گيلکي ويکيپديا لؤگؤ]]
گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.&lt;ref&gt;https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;action=raw&lt;/ref&gt;  ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=730128&lt;/ref&gt;
۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=15872373&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:وبجيگه'ن]]</text>
      <sha1>rw32xmjombiert4guapj19o2gg3jguh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155646</id>
      <parentid>155638</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با 'ویکیپدیا نابوٚد بوبوس😎Wikipedia is destroyed forever دیوٚداری  ==گيلکي ويکيپديا تٚنها ویکیپدیایی اییه گ اٚهریمٚنی نیعه==  ==سربس== {{جيرنويس}}  [[جرگه:وبجيگه'ن]]'</comment>
      <origin>155646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="1y51eghdfperdk6tmt4lk87usut7pkn" xml:space="preserve">ویکیپدیا نابوٚد بوبوس😎Wikipedia is destroyed forever دیوٚداری

==گيلکي ويکيپديا تٚنها ویکیپدیایی اییه گ اٚهریمٚنی نیعه==

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:وبجيگه'ن]]</text>
      <sha1>1y51eghdfperdk6tmt4lk87usut7pkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155785</id>
      <parentid>155646</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="rw32xmjombiert4guapj19o2gg3jguh" xml:space="preserve">[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|ويکيپديا لؤگؤ|alt=Wikipedia-logo-v2.svg]]

'''ويکيپديا''' یا دانشمانه گله گپ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه گه داوطلب کارگيرؤن ٚ ايلجار ٚ أمرأ نيويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اين ٚ وانويسؤن-ه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردۊم ٚ بۊدؤنسه'ن ٚ جي چاگۊده بؤستن‌دره ؤ أن یعني أنکي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤن ٚ ره بنه. ويکيپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واجه جي &quot;مۊشارکتي جيگه&quot; معني أمرأ ؤ انسايکلؤپديا کي &quot;دانشنامه&quot; معني-أ دنه. ويکيپديا ٚ هدف یکته رها دانشنامه ٚ واتينأدأن أ چاگۊدن تمؤم ٚ زينده زوؤنؤن ٚ مئن ايسه. ويکيپديا اينگيليسي مؤورخ ٚ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱ به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اين ٚ بنأنأنکسؤن &quot;جيمي ولز&quot; ؤ &quot;لري سنگر&quot; ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) [[فلؤريدا]] تامپا شأر ٚ ميئن ايسه. هأتؤني چن‌ته ايضافي ميزبانؤنأن [[آمستردام]] ؤ [[سئۊل]] ٚ ميئن دأنه.&lt;ref name=&quot;wikipedia&quot;&gt;Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=129105201&lt;/ref&gt;
ويکپيديا آوريل ما ۲۰۰۷ ٚ أواخر يکته جي دهته برتر جيگه'ن  دئنکسؤن ٚ لحاظ ٚ جي [[ألئکسا]] ميئن بۊ گه نيصف ٚ جي ويشتر ٚ اي آمار اينگيليسي ويکيپديا شي بۊ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071111223936/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?url=http%3A%2F%2Fwww.wikipedia.org آمارAlexa.com]&lt;/ref&gt;

تا ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤل ٚ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانيويس ايسه. پيله زوؤنؤن ٚ جي؛ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] ۵ ميليۊن ته ويشتر, [[سۊئدي]] ۲/۱ ميليؤن, [[آلماني]] ۱/۸ ميليۊن, [[هۊلندي]] ۱/۸ ميليۊن, [[فرانسوي]] ۱/۷ ميليۊن, [[رۊسي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايتاليايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايسپانيايي زوؤن| ايسپانيايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[لهستاني]] ۱/۱ ميليۊن, [[ويتنامي]] ۱/۱ ميليۊن ؤ [[ژاپۊني]] ؤ [[پۊرتقالي زوؤن|پۊرتقالي]] ؤ [[چيني]] هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبت ٚ نؤم بؤده کارگيرؤن ٚ تعداد حۊدۊد ٚ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤن ٚ جي ۴۰۲۲ نفر [[کارکيا]] ايسن. ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤن-ه پۊشتيباني کؤنه.
&lt;ref&gt;[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=14981235 List of Wikipedias/Table] meta.wikimedia 5 December 2015&lt;/ref&gt;
اي دانشنامه wikipedia.org جيگه سر &quot;ويکي&quot; نرمأفزار ٚ سر گه هاوايي زوؤن ٚ ميئن بۊنه &quot;تۊند&quot; چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ''ويکيپديا'' خأن بريتانيکا کيفيت-ه برسي ؤ حتي چاپ-أ ني ببي. جيمي ولز ''ويکيپديا'' بنأنأنکس اۊن-ه ايتؤ تؤصيف کؤنه&quot; &lt;blockquote&gt;&quot;''ويکيپديا'' حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدن ٚ دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤن ٚ مأري زوؤن ٚ ويسين ايسه.&quot;&lt;/blockquote&gt;

==گيلکي ويکيپديا==
[[File:Wikipedia-logo-v2-glk.svg|thumb|گيلکي ويکيپديا لؤگؤ]]
گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.&lt;ref&gt;https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;action=raw&lt;/ref&gt;  ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=730128&lt;/ref&gt;
۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=15872373&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:وبجيگه'ن]]</text>
      <sha1>rw32xmjombiert4guapj19o2gg3jguh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آذربایجان ٚ جؤمۊري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14114</id>
    <revision>
      <id>155705</id>
      <parentid>71861</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="g4sdt3m7l4k0bpstuv6bri4o78m4pgf" xml:space="preserve">{{زيبيل/کيشور}}
'''کلسیایی آذَربایجان یتا ۳۴ ساله''' کیشوره کي [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[آسیا]] ؤ [[اۊرۊپا]] [[نسا]] چاررا میئن قرار بیته ؤ [[نسايي قفقاز]] ٚ مطقه مئن نهأ. 
أ کيشور ٚ پایتخت [[باکۊ]] نام دأره ؤ اۊن ٚ رسمي زوان، [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایجاني]] ايسه.
أ کيشور ٚ سامان تا حۊدۊد دۊويست سال پیش [[ايران]] ٚ شين بۊ ولي قاجار ٚ زمات، ایران ؤ رۊسيه جنگ ٚ پسي ؤ گۊلستان ؤ تۊرکمنچای ٚ قراردادان ٚ أمرأ ايران ٚ جه سيوا بؤبؤست ؤ [[رۊسيه]] قلمرؤ مئن قرار بیگيفت. آذربایجان تا ۱۹۹۱ [[شؤروي]] شين بۊ ؤ شؤروي آذربایجان ٚ سؤسياليستي جؤمۊري نام دأشتي ولي بأزۊن مۊستقل بؤبؤسته. آذربایجان ٚ مردۊم ٚ دين ويشتر [[ايسلام]] ؤ [[شيعه]] ايسد ؤ آذربایجان، [[ايران]] ؤ [[عراق]] ؤ [[بحرین]] ٚ أمرأ ايته جه چارته کيشوري ايسه گه شيعه مذهبان اۊن ٚ مئن أکثريت ايسد.

==سربس==
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>g4sdt3m7l4k0bpstuv6bri4o78m4pgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155746</id>
      <parentid>155705</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>71861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="d6nwtjw8cvlqldbndvcluldhmpo6u5f" xml:space="preserve">{{زيبيل/کيشور}}
'''آذربایجان'''  ({{IPAc-en|audio=en-us-Azerbaijan.ogg|ˌ|æ|z|ər|b|aɪ|ˈ|dʒ|ɑː|n}}، رسماً '''آذربایجان ٚ جؤمۊری''' [[قفقاز]] ٚ پیلته کیشوره کي [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[آسیا]] ؤ [[اۊرۊپا]] [[نسا]] چاررا میئن قرار بیته ؤ [[نسايي قفقاز]] ٚ مطقه مئن نهأ. 
أ کيشور ٚ پایتخت [[باکۊ]] نام دأره ؤ اۊن ٚ رسمي زوان، [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایجاني]] ايسه.
أ کيشور ٚ سامان تا حۊدۊد دۊويست سال پیش [[ايران]] ٚ شين بۊ ولي قاجار ٚ زمات، ایران ؤ رۊسيه جنگ ٚ پسي ؤ گۊلستان ؤ تۊرکمنچای ٚ قراردادان ٚ أمرأ ايران ٚ جه سيوا بؤبؤست ؤ [[رۊسيه]] قلمرؤ مئن قرار بیگيفت. آذربایجان تا ۱۹۹۱ [[شؤروي]] شين بۊ ؤ شؤروي آذربایجان ٚ سؤسياليستي جؤمۊري نام دأشتي ولي بأزۊن مۊستقل بؤبؤسته. آذربایجان ٚ مردۊم ٚ دين ويشتر [[ايسلام]] ؤ [[شيعه]] ايسد ؤ آذربایجان، [[ايران]] ؤ [[عراق]] ؤ [[بحرین]] ٚ أمرأ ايته جه چارته کيشوري ايسه گه شيعه مذهبان اۊن ٚ مئن أکثريت ايسد.

==سربس==
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>d6nwtjw8cvlqldbndvcluldhmpo6u5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گۊرگان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14570</id>
    <revision>
      <id>155572</id>
      <parentid>68278</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="okaoxkoocgj7tmo7dq8hxue2ggezve3" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= گۊرگان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]
|شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= گرگان	 
|محلي نام=استرآباد 
|قديمي نامان= ورگان، استرآباد 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ 
|زوان=طبری 
|مذهب= 
|پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۱۷۶ متر&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۷
|وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''گۊرگان''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گۊرگان [[رشت]] ٚ پسي [[کاسپي دريا]] [[نسا]] دۊوؤمي پيله شأر ايسه.

==نام==
أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt; ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt;

==جمعيت==
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &amp;#124; 50 شهر اول &amp;#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>okaoxkoocgj7tmo7dq8hxue2ggezve3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155577</id>
      <parentid>155572</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4216" sha1="2ry2cu2uf9vrwmptvomoeowp386yqct" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= گۊرگان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]
|شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= گرگان	 
|محلي نام=استرآباد 
|قديمي نامان= ورگان، استرآباد 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ 
|زوان=طبری 
|مذهب= 
|پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۱۷۶ متر&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۷
|وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''گۊرگان''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گورگان مازنی بی بی.

==نام==
أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt; ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt;

==جمعيت==
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &amp;#124; 50 شهر اول &amp;#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>2ry2cu2uf9vrwmptvomoeowp386yqct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155616</id>
      <parentid>155577</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="okaoxkoocgj7tmo7dq8hxue2ggezve3" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= گۊرگان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]
|شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= گرگان	 
|محلي نام=استرآباد 
|قديمي نامان= ورگان، استرآباد 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ 
|زوان=طبری 
|مذهب= 
|پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۱۷۶ متر&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۷
|وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''گۊرگان''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گۊرگان [[رشت]] ٚ پسي [[کاسپي دريا]] [[نسا]] دۊوؤمي پيله شأر ايسه.

==نام==
أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt; ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt;

==جمعيت==
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &amp;#124; 50 شهر اول &amp;#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>okaoxkoocgj7tmo7dq8hxue2ggezve3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155699</id>
      <parentid>155616</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4216" sha1="2ry2cu2uf9vrwmptvomoeowp386yqct" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= گۊرگان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]
|شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= گرگان	 
|محلي نام=استرآباد 
|قديمي نامان= ورگان، استرآباد 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ 
|زوان=طبری 
|مذهب= 
|پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۱۷۶ متر&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۷
|وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''گۊرگان''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گورگان مازنی بی بی.

==نام==
أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt; ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt;

==جمعيت==
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &amp;#124; 50 شهر اول &amp;#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>2ry2cu2uf9vrwmptvomoeowp386yqct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155750</id>
      <parentid>155699</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="okaoxkoocgj7tmo7dq8hxue2ggezve3" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= گۊرگان
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]
|شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|رسمي نام= گرگان	 
|محلي نام=استرآباد 
|قديمي نامان= ورگان، استرآباد 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ 
|زوان=طبری 
|مذهب= 
|پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع
|ارتفاع= ۱۷۶ متر&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۷
|وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري]
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''گۊرگان''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گۊرگان [[رشت]] ٚ پسي [[کاسپي دريا]] [[نسا]] دۊوؤمي پيله شأر ايسه.

==نام==
أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt; ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}&lt;/ref&gt;

==جمعيت==
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &amp;#124; 50 شهر اول &amp;#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[رده:جوغرافی]]
[[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>okaoxkoocgj7tmo7dq8hxue2ggezve3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گیلکي رپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14952</id>
    <revision>
      <id>155592</id>
      <parentid>155539</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="59jqimfbv4laob6jv84u58j3r92fieo" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیلکی رپ'''، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.

[[شاهين نجفي]] رپؤن ویشتر اعتراضی ایسن ولی چنته احساسی میزقؤن نی بخؤنده؛ [[مامان (رپˇ آهنگ)|مامان]] و [[بیأ مره یاری بدن (موزیک)|بیأ مره یاری بدن]] موسؤن. بعضی شاهین نجفی میزقؤنؤن، ترکیبی فارسی ؤ گیلکی أمرأ ایسه.

==گیل رپ==
از سال ۱۳۹۹ ایته سبک نو شکل بیگیفته برای احیای زبان گیلکی به نام «گیل رپ» و از بنیانگذاران ا سبک شا گیله متی و ژیویر نام بردن. 


==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>59jqimfbv4laob6jv84u58j3r92fieo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155593</id>
      <parentid>155592</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="3ae04tp47kd3i26tkejelhv3y30qjfl" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیلکی رپ'''، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.
==دیلم رپ==
==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>3ae04tp47kd3i26tkejelhv3y30qjfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155626</id>
      <parentid>155593</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیله رپ'''، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ ؤ [[فارسی‌ رپ]]، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.

[[شاهين نجفي]] رپؤن ویشتر اعتراضی ایسن ولی چنته احساسی میزقؤن نی بخؤنده؛ [[مامان (رپˇ آهنگ)|مامان]] و [[بیأ مره یاری بدن (موزیک)|بیأ مره یاری بدن]] موسؤن. بعضی شاهین نجفی میزقؤنؤن، ترکیبی فارسی ؤ گیلکی أمرأ ایسه.

==گیل رپ==
از سال ۱۳۹۹ ایته سبک نو شکل بیگیفته برای احیای زبان گیلکی به نام «گیل رپ» و از بنیانگذاران ا سبک شا گیله متی و ژیویر نام بردن. 


==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155631</id>
      <parentid>155626</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="t5zjtedp6rl8pm1qt7iuw96gnqkz0c8" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیلکی رپ'''،رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.
==دیلم رپ==
==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>t5zjtedp6rl8pm1qt7iuw96gnqkz0c8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155641</id>
      <parentid>155631</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیله رپ'''، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ ؤ [[فارسی‌ رپ]]، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.

[[شاهين نجفي]] رپؤن ویشتر اعتراضی ایسن ولی چنته احساسی میزقؤن نی بخؤنده؛ [[مامان (رپˇ آهنگ)|مامان]] و [[بیأ مره یاری بدن (موزیک)|بیأ مره یاری بدن]] موسؤن. بعضی شاهین نجفی میزقؤنؤن، ترکیبی فارسی ؤ گیلکی أمرأ ایسه.

==گیل رپ==
از سال ۱۳۹۹ ایته سبک نو شکل بیگیفته برای احیای زبان گیلکی به نام «گیل رپ» و از بنیانگذاران ا سبک شا گیله متی و ژیویر نام بردن. 


==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155643</id>
      <parentid>155641</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>Tenshi do one more edit &amp; your mom is a whore</comment>
      <origin>155643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="t5zjtedp6rl8pm1qt7iuw96gnqkz0c8" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیلکی رپ'''،رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.
==دیلم رپ==
==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>t5zjtedp6rl8pm1qt7iuw96gnqkz0c8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155788</id>
      <parentid>155643</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m" xml:space="preserve">{{بیسربس}}
'''گیله رپ'''، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ ؤ [[فارسی‌ رپ]]، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه&lt;ref&gt;سربس خأنه اما ندأنه!&lt;/ref&gt;:

اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.&lt;ref&gt;سربس خأنه ؤ ندأنه!&lt;/ref&gt;

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.


گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم 
[[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه.

[[شاهين نجفي]] رپؤن ویشتر اعتراضی ایسن ولی چنته احساسی میزقؤن نی بخؤنده؛ [[مامان (رپˇ آهنگ)|مامان]] و [[بیأ مره یاری بدن (موزیک)|بیأ مره یاری بدن]] موسؤن. بعضی شاهین نجفی میزقؤنؤن، ترکیبی فارسی ؤ گیلکی أمرأ ایسه.

==گیل رپ==
از سال ۱۳۹۹ ایته سبک نو شکل بیگیفته برای احیای زبان گیلکی به نام «گیل رپ» و از بنیانگذاران ا سبک شا گیله متی و ژیویر نام بردن. 


==خالؤن==
*[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی]
*[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا]
*[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا]
*[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم]
* [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا]

==سربس==
{{جیرنویس}}


[[رده:گیلکی رپ]]
[[رده:رپ]]
[[رده:موزیک]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فارسي زوؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15865</id>
    <revision>
      <id>155702</id>
      <parentid>152378</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="o90yj8ixquw63rbz4tk557qewxtt42z" xml:space="preserve">'''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۳ ميليۊن نفر جرگییت دأنن. &lt;ref&gt;Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{جيرنويس}}
[[category:ايرانˇ زوانؤن]]
[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>o90yj8ixquw63rbz4tk557qewxtt42z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155748</id>
      <parentid>155702</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:20041027 tatsu|20041027 tatsu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>62799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3454" sha1="npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3" xml:space="preserve">{{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|زوان ٚ نام= فارسي
|زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ
|زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي
|زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه
|تصویر= Persian names.png  
|اندازه تصویر= 250px
|زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]
|گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن 
|زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي
|أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي
|معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي)
|گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي
|لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي
|نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل
|زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ)
|أقليت ٚ زوان= 
|زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت
|ايزؤ ۱–۶۳۹= fa
|ايزؤ ۲–۶۳۹= per
|ايزؤ ۳–۶۳۹= fas
|گلاتؤلؤگ= 
|زوان شينأسي=
}}
'''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]&lt;/ref&gt;  [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. &lt;ref&gt;Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{جيرنويس}}
[[category:ايرانˇ زوانؤن]]
[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جؤردشت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16030</id>
    <revision>
      <id>155670</id>
      <parentid>66830</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="knp556y6p4lud658rfreitiuh0sxtkg" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''جؤردشت''' ىته خۊجير رۊستا ایسه [[گيلان]] ٚ [[رۊدسر ٚ شأرستان]] ؤ [[سياکؤلرۊد ٚ دهستان]] ٚ جي.
جؤردشت گه اۊن ٚ ساکنین ويشتر یا سياکؤلرۊد ٚ شي هیسن یا [[قاسماباد]] و ىا وجرگه رۊستائن ٚ شي، [[سۊمامۊس]] ٚ بۊن دره-کئه نئه. جؤردشت-ه اشتباهي جواهردشت شناسنن ؤ خالي بۊمئن ٚ لفظ ٚ مئن جؤردشت-ه شأنه ایشتؤوسن. گایي گلف هۊ بومئن ني خؤره جؤردشت-ه جواهردشت دؤخؤنن.

== سربس ==
[[جرگه:رۊدسر ٚ شأرستان ٚ رۊستایان]]</text>
      <sha1>knp556y6p4lud658rfreitiuh0sxtkg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155763</id>
      <parentid>155670</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>66830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="dnui4pnkjnpzu1r0wqpqyh1rctu77dt" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''جؤردشت''' ىته خۊجير رۊستا هيسه [[گيلان]] ٚ [[رۊدسر ٚ شأرستان]] ؤ [[سياکؤلرۊد ٚ دهستان]] ٚ جي.
جؤردشت گه اۊن ٚ ساکنین ويشتر یا سياکؤلرۊد ٚ شي هیسن یا [[قاسماباد]] و ىا وجرگه رۊستائن ٚ شي، [[سۊمامۊس]] ٚ بۊن دره-کئه نئه. جؤردشت-ه اشتباهي جواهردشت شناسنن ؤ خالي بۊمئن ٚ لفظ ٚ مئن جؤردشت-ه شأنه ایشتؤوسن. گایي گلف هۊ بومئن ني خؤره جؤردشت-ه جواهردشت دؤخؤنن.

== سربس ==
[[جرگه:رۊدسر ٚ شأرستان ٚ رۊستایان]]</text>
      <sha1>dnui4pnkjnpzu1r0wqpqyh1rctu77dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احسان الله خان دۊستدار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16231</id>
    <revision>
      <id>155580</id>
      <parentid>155468</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="mof3lwgdnjnxcdnpp8ve171hhby9ln3" xml:space="preserve">[[فاىل:Doostdar Ehsanullah1.jpg|بندانگشتی|چپ]]
[[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان مازندرانی(دۊستدار)]] (۱۲۶۳ ه.ش، [[ساري]] - ۱۵۱۲ آول ما ۵، [[مؤسکؤ]]) یتا ایرانی انقلابي سياستمدار بۊ.

اۊن [[گيلانˇ جؤمۊري]] مئن بلشويکˇ جناحˇ رهبر بۊ ؤ [[مشرۊطه]] مئنˇ مؤجاهدينˇ جرگه مئن ايسأبۊ وختي گه سال ۱۲۸۸ ه.ش بۊشؤن [[تهرانه گيتن]] ئبه. اۊنˇپسي بۊشؤ [[کمیتهٔ مجازات]]ˇ مئن ؤ بأزين بۊرۊته بۊشؤ [[گیلان]] ؤ [[اؤکتؤبرˇ انقلاب]]ˇ زمت بۊشؤ [[ميرزا کۊچي خان]]ˇ ورجه.

وختي [[شؤروي]] اترش بمأن [[انزلي]]، [[حزب کؤمؤنيستˇ ايران]]ˇ همرأ همکاري بۊده ؤ سراخره ميرزا کۊچي خانˇ همرأ اختلاف پيش بأرده ؤ اي اختلاف اؤره' فرسئه کي بلشويکˇ جناح کۊدتا بۊدن ؤ ميرزا بۊشؤ فؤمناتˇ جنگل ؤ جؤمۊري دکته بلشويکؤنˇ دس ؤ احسان الله خان بۊبؤ جؤمۊري رئيس.

هَمشون احسان‌الله خان یه پِسَر دِگه‌م از وَرجِ اوّلِش دا بَوِس بیه که هیچ‌وقت نَتونسَه وِی ره بِبینه

۱۴۹۵ ديلمي پئيزˇ مئن، جؤمۊري دشکسه پسي، بۊرۊته [[شؤروي آذربایجان]] ؤ دئه ایرانه ونگرسه. سراخره، [[استالينˇ تصفیه'ن]]ˇ مئن اعدام بۊبؤ.


[[جرگه:جنگلˇ انقلاب]]
[[جرگه:گیلانˇ جؤمۊري]]
[[جرگه:ساري سیاستمدارؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ کؤمؤنیستؤن]]</text>
      <sha1>mof3lwgdnjnxcdnpp8ve171hhby9ln3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155619</id>
      <parentid>155580</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="blo6gy824r1qz7tvvcxiomrywuowrxv" xml:space="preserve">[[فاىل:Doostdar Ehsanullah1.jpg|بندانگشتی|چپ]]
[[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان مازندرانی(دۊستدار)]] (۱۲۶۳ ه.ش، [[ساري]] - ۱۵۱۲ آول ما ۵، [[مؤسکؤ]]) يکته انقلابي سياستمدار بۊ.

اۊن [[گيلانˇ جؤمۊري]] مئن بلشويکˇ جناحˇ رهبر بۊ ؤ [[مشرۊطه]] مئنˇ مؤجاهدينˇ جرگه مئن ايسأبۊ وختي گه سال ۱۲۸۸ ه.ش بۊشؤن [[تهرانه گيتن]] ئبه. اۊنˇپسي بۊشؤ [[کمیتهٔ مجازات]]ˇ مئن ؤ بأزين بۊرۊته بۊشؤ [[گیلان]] ؤ [[اؤکتؤبرˇ انقلاب]]ˇ زمت بۊشؤ [[ميرزا کۊچي خان]]ˇ ورجه.

وختي [[شؤروي]] اترش بمأن [[انزلي]]، [[حزب کؤمؤنيستˇ ايران]]ˇ همرأ همکاري بۊده ؤ سراخره ميرزا کۊچي خانˇ همرأ اختلاف پيش بأرده ؤ اي اختلاف اؤره' فرسئه کي بلشويکˇ جناح کۊدتا بۊدن ؤ ميرزا بۊشؤ فؤمناتˇ جنگل ؤ جؤمۊري دکته بلشويکؤنˇ دس ؤ احسان الله خان بۊبؤ جؤمۊري رئيس.

هَمشون احسان‌الله خان یه پِسَر دِگه‌م از وَرجِ اوّلِش دا بَوِس بیه که هیچ‌وقت نَتونسَه وِی ره بِبینه

۱۴۹۵ ديلمي پئيزˇ مئن، جؤمۊري دشکسه پسي، بۊرۊته [[شؤروي آذربایجان]] ؤ دئه ایرانه ونگرسه. سراخره، [[استالينˇ تصفیه'ن]]ˇ مئن اعدام بۊبؤ.


[[جرگه:جنگلˇ انقلاب]]
[[جرگه:گیلانˇ جؤمۊري]]
[[جرگه:ساري سیاستمدارؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ کؤمؤنیستؤن]]</text>
      <sha1>blo6gy824r1qz7tvvcxiomrywuowrxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155674</id>
      <parentid>155619</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="a3lmtuvbe41cdy4h8z5oqx0pvjpvoii" xml:space="preserve">[[فاىل:Doostdar Ehsanullah1.jpg|بندانگشتی|چپ]]
[[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان مازندرانی(دۊستدار)]] (۱۲۶۳ ه.ش، [[ساري]] - ۱۵۱۲ آول ما ۵، [[مؤسکؤ|رشت]]) یتا ایرانی انقلابي سياستمدار بۊ.

اۊن [[گيلانˇ جؤمۊري]] مئن بلشويکˇ جناحˇ رهبر بۊ ؤ [[مشرۊطه]] مئنˇ مؤجاهدينˇ جرگه مئن ايسأبۊ وختي گه سال ۱۲۸۸ ه.ش بۊشؤن [[تهرانه گيتن]] ئبه. اۊنˇپسي بۊشؤ [[کمیتهٔ مجازات]]ˇ مئن ؤ بأزين بۊرۊته بۊشؤ [[گیلان]] ؤ [[اؤکتؤبرˇ انقلاب]]ˇ زمت بۊشؤ [[ميرزا کۊچي خان]]ˇ ورجه.

[[جرگه:جنگلˇ انقلاب]]
[[جرگه:گیلانˇ جؤمۊري]]
[[جرگه:ساري سیاستمدارؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ کؤمؤنیستؤن]]</text>
      <sha1>a3lmtuvbe41cdy4h8z5oqx0pvjpvoii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155757</id>
      <parentid>155674</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="blo6gy824r1qz7tvvcxiomrywuowrxv" xml:space="preserve">[[فاىل:Doostdar Ehsanullah1.jpg|بندانگشتی|چپ]]
[[احسان الله خان دۊستدار|احسان الله خان مازندرانی(دۊستدار)]] (۱۲۶۳ ه.ش، [[ساري]] - ۱۵۱۲ آول ما ۵، [[مؤسکؤ]]) يکته انقلابي سياستمدار بۊ.

اۊن [[گيلانˇ جؤمۊري]] مئن بلشويکˇ جناحˇ رهبر بۊ ؤ [[مشرۊطه]] مئنˇ مؤجاهدينˇ جرگه مئن ايسأبۊ وختي گه سال ۱۲۸۸ ه.ش بۊشؤن [[تهرانه گيتن]] ئبه. اۊنˇپسي بۊشؤ [[کمیتهٔ مجازات]]ˇ مئن ؤ بأزين بۊرۊته بۊشؤ [[گیلان]] ؤ [[اؤکتؤبرˇ انقلاب]]ˇ زمت بۊشؤ [[ميرزا کۊچي خان]]ˇ ورجه.

وختي [[شؤروي]] اترش بمأن [[انزلي]]، [[حزب کؤمؤنيستˇ ايران]]ˇ همرأ همکاري بۊده ؤ سراخره ميرزا کۊچي خانˇ همرأ اختلاف پيش بأرده ؤ اي اختلاف اؤره' فرسئه کي بلشويکˇ جناح کۊدتا بۊدن ؤ ميرزا بۊشؤ فؤمناتˇ جنگل ؤ جؤمۊري دکته بلشويکؤنˇ دس ؤ احسان الله خان بۊبؤ جؤمۊري رئيس.

هَمشون احسان‌الله خان یه پِسَر دِگه‌م از وَرجِ اوّلِش دا بَوِس بیه که هیچ‌وقت نَتونسَه وِی ره بِبینه

۱۴۹۵ ديلمي پئيزˇ مئن، جؤمۊري دشکسه پسي، بۊرۊته [[شؤروي آذربایجان]] ؤ دئه ایرانه ونگرسه. سراخره، [[استالينˇ تصفیه'ن]]ˇ مئن اعدام بۊبؤ.


[[جرگه:جنگلˇ انقلاب]]
[[جرگه:گیلانˇ جؤمۊري]]
[[جرگه:ساري سیاستمدارؤن]]
[[جرگه:ایرانˇ کؤمؤنیستؤن]]</text>
      <sha1>blo6gy824r1qz7tvvcxiomrywuowrxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آذرباىجاني زوؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16730</id>
    <revision>
      <id>155703</id>
      <parentid>152438</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="c1q9shnjj2f0fifs3w9n4drmr13fx8y" xml:space="preserve">'''آذرباىجاني زوؤن''' ىا اذری تورکی '''زوؤن''' یاا زوؤنه گه تۊرکي زوانؤن ٚ خؤنواده ميئن دره. اي زوؤن قفقاز ٚ ميئن تکلم بۊنه گه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|۳۴ ساله کلسیایی اذربایجان جوموهوری]] ميئن رسمئه ؤ داغستان ٚ ميئن‌أن يته جي رسمي زوؤنؤنه گه [[رۊسيه]] فدراسيؤن تصويب بؤده. 

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>c1q9shnjj2f0fifs3w9n4drmr13fx8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155704</id>
      <parentid>155703</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="9tmtlj1nd4wmg9wpgj6vuf7xltm0izw" xml:space="preserve">'''آذرباىجاني زوؤن''' ىا اذری تورکی '''زوؤن''' یاا زوؤنه گه تۊرکي زوانؤن ٚ خؤنواده ميئن دره. اي زوؤن قفقاز ٚ ميئن تکلم بۊنه گه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|۳۴ ساله کلسیایی اذربایجان جوموهوری]] ميئن رسمئه ؤ داغستان ٚ ميئن‌أن يته جي رسمي زوؤنؤنه گه [[رۊسيه]] فدراسيؤن تصويب بؤعوده. 

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>9tmtlj1nd4wmg9wpgj6vuf7xltm0izw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155747</id>
      <parentid>155704</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:20041027 tatsu|20041027 tatsu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>62434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="exo4dsqr6uxy3py1638ttr2ih8uqq2z" xml:space="preserve">[[File:Map of the Azerbaijani language.svg|frameless|left]]
'''آذرباىجاني زوؤن''' ىا '''آذري زوؤن''' (آذرباىجاني ميئن:  آذربایجانجه ؤ لاتين ٚ خط ٚ أمرأ: Azərbaycanca) يته زوؤنه گه تۊرکي زوانؤن ٚ خؤنواده ميئن دره. اي زوؤن قفقاز ٚ ميئن تکلم بۊنه گه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ميئن رسمئه ؤ داغستان ٚ ميئن‌أن يته جي رسمي زوؤنؤنه گه [[رۊسيه]] فدراسيؤن تصويب بؤده. آذرباىجاني زوؤن ٚ گۊتنکسؤنه ۲۲-۳۵ ميليۊن نفر تخمين بزأ دأنن.
&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/language/aze Ethnologue report for Azerbaijani language]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.joshuaproject.net/people-clusters.php?peo۲=۱۲۶ Azerbaijani]، Joshua Project.&lt;/ref&gt;

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:زوان]]</text>
      <sha1>exo4dsqr6uxy3py1638ttr2ih8uqq2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژاپؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17022</id>
    <revision>
      <id>155708</id>
      <parentid>155073</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با '🗾Zhapon  [[جرگه:کشورؤن]]'</comment>
      <origin>155708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="sgem04y3ifphz28me1sux5t3qo8c20l" xml:space="preserve">🗾Zhapon

[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>sgem04y3ifphz28me1sux5t3qo8c20l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155743</id>
      <parentid>155708</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="128sn7y3t8nf8p3oy58o481oi1t7z9g" xml:space="preserve">{{زيبيل/کيشور}}
'''ژاپؤن ٚ کۊأکته ميئن‌پۊشته‌ئن''' ([[ژاپؤني زوؤن|ژاپؤني]] ميئن: 日本، نيپؤن يا نيهؤن) يکجۊر کارکيايي کيشوره گه آسيا خۊرتاوي نسا ميئن قرار دأنه. اي کيشور دۊنيا ميئن يته جه أصلي‌ترين ايقتصادؤنه ؤ داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ نظر ٚ جي، دۊنيا سوؤمين پيله‌ترين ايقتصاده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190623141232/http://www.hamshahrionline.ir/news/37823/%25D8%25A2%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25DA%2598%25D8%25A7%25D9%25BE%25D9%2586 آشنايي با ژاپؤن - همشهري آنلاين]&lt;/ref&gt; (۵/۴۷۴ تريليؤن دؤلار سال ٚ ۲۰۱۰، مبني بر پۊل ٚ بين‌المللي صندؤق ٚ گؤزارش). ژاپؤن ٚ دؤرادؤر-أ کلا آو محصۊر بۊده‌دأنه ؤ [[چین]] ؤ [[کلسيايي کؤره]] ؤ [[نسايي کؤره]] ؤ [[رۊسیه]] أمرأ آبي سامانسر دأنه. اي کيشور ٚ پايتخت ني [[تؤکيؤ]] ايسه.

[[File:Mount Fuji from meadow.jpg|thumb|فۊجي کۊه]]

==سربس==
{{جيرنويس}}

[[جرگه:کشورؤن]]
[[جرگه:ژاپؤن]]</text>
      <sha1>128sn7y3t8nf8p3oy58o481oi1t7z9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰ ویکی پدیای برتر جهان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17431</id>
    <revision>
      <id>155594</id>
      <parentid>155529</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="fjwmqzbgyi2w7blymvz6ggk80e7viib" xml:space="preserve">ا
== ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتارها ==
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در ۱ رٚتبٚه قرار بگیته.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|1
|گیلٚکی/دٚیلٚمی
|'''۶٬۰۴۱٬۳۱۷'''
|۹۴۲٬۵۰۱٬۲۳۰
|۱٬۱۴۶
|۳۸٬۶۰۸٬۸۹۰
|۱۳۵٬۵۲۴
|-
|2
|[[سینوگبانونی]]
|'''۵٬۳۷۸٬۵۲۵'''
|۲۹٬۵۵۷٬۶۳۶
|۶
|۶۶٬۳۵۷
|۱۳۸
|-
|3
|[[سوئدی زوؤن|سوئدی]]
|'''۳٬۷۳۶٬۸۶۲'''
|۴۷٬۳۲۴٬۹۴۰
|۵۹
|۷۱۸٬۸۸۶
|۲٬۶۱۸
|-
|4
|[[آلماني زوؤن|آلمانی]]
|'''۲٬۴۱۱٬۷۱۱'''
|۱۹۶٬۷۰۲٬۴۸۷
|۱۹۲
|۳٬۴۱۷٬۸۷۷
|۱۸٬۶۶۴
|-
|5
|[[فرانسوي زوؤن|فرانسوی]]
|'''۲٬۱۹۳٬۱۵۶'''
|۱۶۸٬۳۰۷٬۵۸۵
|۱۶۱
|۳٬۷۳۵٬۶۰۰
|۱۹٬۸۳۸
|-
|6
|[[هلندی]]
|'''۲٬۰۰۲٬۷۲۲'''
|۵۵٬۷۶۱٬۳۶۲
|۳۸
|۱٬۰۵۹٬۰۶۷
|۴٬۱۶۹
|-
|7
|[[رۊسي زوؤن|روسی]]
|'''۱٬۶۰۷٬۳۹۲'''
|۱۰۵٬۵۹۴٬۷۲۳
|۸۴
|۲٬۷۱۸٬۷۳۶
|۱۱٬۵۴۰
|-
|8
|[[ایتالیایی]]
|'''۱٬۵۹۱٬۷۳۰'''
|۱۱۱٬۳۹۲٬۸۱۸
|۱۰۹
|۱٬۹۵۲٬۱۱۷
|۸٬۳۹۷
|-
|9
|[[ايسپانيايي زوؤن|اسپانیایی]]
|'''۱٬۵۸۵٬۰۹۳'''
|۱۲۴٬۰۸۰٬۸۵۸
|۶۷
|۵٬۷۵۹٬۰۰۹
|۱۶٬۳۷۸
|-
|10
|[[لهستانی]]
|'''۱٬۳۹۷٬۱۵۳'''
|۵۸٬۹۷۹٬۹۰۳
|۱۰۳
|۱٬۰۲۰٬۰۶۴
|۴٬۶۳۴
|-
|11
|[[وینارایی]]
|'''۱٬۲۶۳٬۹۷۸'''
|۶٬۲۰۸٬۸۲۳
|۳
|۴۴٬۱۶۶
|۷۵
|-
|12
|[[ویتنامی]]
|'''۱٬۲۴۲٬۲۸۱'''
|۵۹٬۷۱۱٬۲۶۵
|۲۱
|۷۲۹٬۹۹۷
|۲٬۲۳۳
|-
|13
|[[ژاپنی]]
|'''۱٬۱۹۶٬۴۶۲'''
|۷۶٬۵۴۹٬۲۷۵
|۴۱
|۱٬۶۰۹٬۷۷۲
|۱۴٬۷۵۳
|-
|14
|[[چینی زوؤن|چینی]]
|'''۱٬۱۰۶٬۲۶۵'''
|۵۸٬۴۸۶٬۰۵۸
|۸۰
|۲٬۹۱۴٬۲۲۸
|۸٬۷۳۵
|-
|15
|[[عربی]]
|'''۱٬۰۳۵٬۲۲۸'''
|۴۵٬۱۸۰٬۵۸۹
|۲۵
|۱٬۸۲۲٬۳۸۹
|۵٬۰۸۸
|-
|16
|[[پرتغالی]]
|'''۱٬۰۲۵٬۵۹۳'''
|۵۷٬۶۹۷٬۶۲۵
|۷۳
|۲٬۳۷۸٬۹۰۰
|۵٬۵۶۲
|-
|17
|[[اوکراینی]]
|'''۱٬۰۰۰٬۹۵۷'''
|۲۷٬۴۵۶٬۷۱۶
|۴۶
|۴۹۸٬۸۰۱
|۳٬۲۳۰
|-
|18
|[[فارسي زوؤن|فارسی]]
|'''۷۱۵٬۹۷۷'''
|۲۸٬۴۵۴٬۴۲۶
|۳۳
|۹۰۴٬۴۳۴
|۵٬۱۶۸
|-
|19
|[[کاتالان]]
|'''۶۴۰٬۴۶۳'''
|۲۲٬۹۶۵٬۸۴۰
|۲۱
|۳۵۰٬۵۹۴
|۱٬۴۰۱
|-
|20
|[[صربی]]
|'''۶۳۱٬۶۰۰'''
|۲۲٬۹۶۹٬۴۵۱
|۱۹
|۲۶۱٬۳۱۵
|۹۶۳
|}

== ویکی پدیای گیلکی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|۱۷۱
|[[گيلکي زوؤن|گیلکی]]
|'''۵٬۹۳۹'''
|[[خاص:Statistics|۵۳٬۸۲۳]]
|[[خاص:Listadmins|۳]]
|[[خاص:Listusers|۱۱٬۹۲۲]]
|[[خاص:ActiveUsers|۲۰]]
|}

== سربس ==

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa</text>
      <sha1>fjwmqzbgyi2w7blymvz6ggk80e7viib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155595</id>
      <parentid>155594</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="8460byzoiggoapk1q42xs05ln8tmk3v" xml:space="preserve">== ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتاران ==
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در ۱ رٚتبٚه قرار بگیته.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|1
|گیلٚکی/دٚیلٚمی
|'''۶٬۰۴۱٬۳۱۷'''
|۹۴۲٬۵۰۱٬۲۳۰
|۱٬۱۴۶
|۳۸٬۶۰۸٬۸۹۰
|۱۳۵٬۵۲۴
|-
|2
|[[سینوگبانونی]]
|'''۵٬۳۷۸٬۵۲۵'''
|۲۹٬۵۵۷٬۶۳۶
|۶
|۶۶٬۳۵۷
|۱۳۸
|-
|3
|[[سوئدی زوؤن|سوئدی]]
|'''۳٬۷۳۶٬۸۶۲'''
|۴۷٬۳۲۴٬۹۴۰
|۵۹
|۷۱۸٬۸۸۶
|۲٬۶۱۸
|-
|4
|[[آلماني زوؤن|آلمانی]]
|'''۲٬۴۱۱٬۷۱۱'''
|۱۹۶٬۷۰۲٬۴۸۷
|۱۹۲
|۳٬۴۱۷٬۸۷۷
|۱۸٬۶۶۴
|-
|5
|[[فرانسوي زوؤن|فرانسوی]]
|'''۲٬۱۹۳٬۱۵۶'''
|۱۶۸٬۳۰۷٬۵۸۵
|۱۶۱
|۳٬۷۳۵٬۶۰۰
|۱۹٬۸۳۸
|-
|6
|[[هلندی]]
|'''۲٬۰۰۲٬۷۲۲'''
|۵۵٬۷۶۱٬۳۶۲
|۳۸
|۱٬۰۵۹٬۰۶۷
|۴٬۱۶۹
|-
|7
|[[رۊسي زوؤن|روسی]]
|'''۱٬۶۰۷٬۳۹۲'''
|۱۰۵٬۵۹۴٬۷۲۳
|۸۴
|۲٬۷۱۸٬۷۳۶
|۱۱٬۵۴۰
|-
|8
|[[ایتالیایی]]
|'''۱٬۵۹۱٬۷۳۰'''
|۱۱۱٬۳۹۲٬۸۱۸
|۱۰۹
|۱٬۹۵۲٬۱۱۷
|۸٬۳۹۷
|-
|9
|[[ايسپانيايي زوؤن|اسپانیایی]]
|'''۱٬۵۸۵٬۰۹۳'''
|۱۲۴٬۰۸۰٬۸۵۸
|۶۷
|۵٬۷۵۹٬۰۰۹
|۱۶٬۳۷۸
|-
|10
|[[لهستانی]]
|'''۱٬۳۹۷٬۱۵۳'''
|۵۸٬۹۷۹٬۹۰۳
|۱۰۳
|۱٬۰۲۰٬۰۶۴
|۴٬۶۳۴
|-
|11
|[[وینارایی]]
|'''۱٬۲۶۳٬۹۷۸'''
|۶٬۲۰۸٬۸۲۳
|۳
|۴۴٬۱۶۶
|۷۵
|-
|12
|[[ویتنامی]]
|'''۱٬۲۴۲٬۲۸۱'''
|۵۹٬۷۱۱٬۲۶۵
|۲۱
|۷۲۹٬۹۹۷
|۲٬۲۳۳
|-
|13
|[[ژاپنی]]
|'''۱٬۱۹۶٬۴۶۲'''
|۷۶٬۵۴۹٬۲۷۵
|۴۱
|۱٬۶۰۹٬۷۷۲
|۱۴٬۷۵۳
|-
|14
|[[چینی زوؤن|چینی]]
|'''۱٬۱۰۶٬۲۶۵'''
|۵۸٬۴۸۶٬۰۵۸
|۸۰
|۲٬۹۱۴٬۲۲۸
|۸٬۷۳۵
|-
|15
|[[عربی]]
|'''۱٬۰۳۵٬۲۲۸'''
|۴۵٬۱۸۰٬۵۸۹
|۲۵
|۱٬۸۲۲٬۳۸۹
|۵٬۰۸۸
|-
|16
|[[پرتغالی]]
|'''۱٬۰۲۵٬۵۹۳'''
|۵۷٬۶۹۷٬۶۲۵
|۷۳
|۲٬۳۷۸٬۹۰۰
|۵٬۵۶۲
|-
|17
|[[اوکراینی]]
|'''۱٬۰۰۰٬۹۵۷'''
|۲۷٬۴۵۶٬۷۱۶
|۴۶
|۴۹۸٬۸۰۱
|۳٬۲۳۰
|-
|18
|[[فارسي زوؤن|فارسی]]
|'''۷۱۵٬۹۷۷'''
|۲۸٬۴۵۴٬۴۲۶
|۳۳
|۹۰۴٬۴۳۴
|۵٬۱۶۸
|-
|19
|[[کاتالان]]
|'''۶۴۰٬۴۶۳'''
|۲۲٬۹۶۵٬۸۴۰
|۲۱
|۳۵۰٬۵۹۴
|۱٬۴۰۱
|-
|20
|[[صربی]]
|'''۶۳۱٬۶۰۰'''
|۲۲٬۹۶۹٬۴۵۱
|۱۹
|۲۶۱٬۳۱۵
|۹۶۳
|}

== ویکی پدیای گیلکی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|۱۷۱
|[[گيلکي زوؤن|گیلکی]]
|'''۵٬۹۳۹'''
|[[خاص:Statistics|۵۳٬۸۲۳]]
|[[خاص:Listadmins|۳]]
|[[خاص:Listusers|۱۱٬۹۲۲]]
|[[خاص:ActiveUsers|۲۰]]
|}

== سربس ==

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa</text>
      <sha1>8460byzoiggoapk1q42xs05ln8tmk3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155596</id>
      <parentid>155595</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3239" sha1="h6byp62a2ba8cqskeekflzvf0ytz6xv" xml:space="preserve">آٚ
== ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتارها ==
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در ۱ رٚتبٚه قرار بگیته.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|1
|گیلٚکی/دٚیلٚمی
|'''۶٬۰۴۱٬۳۱۷'''
|۹۴۲٬۵۰۱٬۲۳۰
|۱٬۱۴۶
|۳۸٬۶۰۸٬۸۹۰
|۱۳۵٬۵۲۴
|-
|2
|[[سینوگبانونی]]
|'''۵٬۳۷۸٬۵۲۵'''
|۲۹٬۵۵۷٬۶۳۶
|۶
|۶۶٬۳۵۷
|۱۳۸
|-
|3
|[[سوئدی زوؤن|سوئدی]]
|'''۳٬۷۳۶٬۸۶۲'''
|۴۷٬۳۲۴٬۹۴۰
|۵۹
|۷۱۸٬۸۸۶
|۲٬۶۱۸
|-
|4
|[[آلماني زوؤن|آلمانی]]
|'''۲٬۴۱۱٬۷۱۱'''
|۱۹۶٬۷۰۲٬۴۸۷
|۱۹۲
|۳٬۴۱۷٬۸۷۷
|۱۸٬۶۶۴
|-
|5
|[[فرانسوي زوؤن|فرانسوی]]
|'''۲٬۱۹۳٬۱۵۶'''
|۱۶۸٬۳۰۷٬۵۸۵
|۱۶۱
|۳٬۷۳۵٬۶۰۰
|۱۹٬۸۳۸
|-
|6
|[[هلندی]]
|'''۲٬۰۰۲٬۷۲۲'''
|۵۵٬۷۶۱٬۳۶۲
|۳۸
|۱٬۰۵۹٬۰۶۷
|۴٬۱۶۹
|-
|7
|[[رۊسي زوؤن|روسی]]
|'''۱٬۶۰۷٬۳۹۲'''
|۱۰۵٬۵۹۴٬۷۲۳
|۸۴
|۲٬۷۱۸٬۷۳۶
|۱۱٬۵۴۰
|-
|8
|[[ایتالیایی]]
|'''۱٬۵۹۱٬۷۳۰'''
|۱۱۱٬۳۹۲٬۸۱۸
|۱۰۹
|۱٬۹۵۲٬۱۱۷
|۸٬۳۹۷
|-
|9
|[[ايسپانيايي زوؤن|اسپانیایی]]
|'''۱٬۵۸۵٬۰۹۳'''
|۱۲۴٬۰۸۰٬۸۵۸
|۶۷
|۵٬۷۵۹٬۰۰۹
|۱۶٬۳۷۸
|-
|10
|[[لهستانی]]
|'''۱٬۳۹۷٬۱۵۳'''
|۵۸٬۹۷۹٬۹۰۳
|۱۰۳
|۱٬۰۲۰٬۰۶۴
|۴٬۶۳۴
|-
|11
|[[وینارایی]]
|'''۱٬۲۶۳٬۹۷۸'''
|۶٬۲۰۸٬۸۲۳
|۳
|۴۴٬۱۶۶
|۷۵
|-
|12
|[[ویتنامی]]
|'''۱٬۲۴۲٬۲۸۱'''
|۵۹٬۷۱۱٬۲۶۵
|۲۱
|۷۲۹٬۹۹۷
|۲٬۲۳۳
|-
|13
|[[ژاپنی]]
|'''۱٬۱۹۶٬۴۶۲'''
|۷۶٬۵۴۹٬۲۷۵
|۴۱
|۱٬۶۰۹٬۷۷۲
|۱۴٬۷۵۳
|-
|14
|[[چینی زوؤن|چینی]]
|'''۱٬۱۰۶٬۲۶۵'''
|۵۸٬۴۸۶٬۰۵۸
|۸۰
|۲٬۹۱۴٬۲۲۸
|۸٬۷۳۵
|-
|15
|[[عربی]]
|'''۱٬۰۳۵٬۲۲۸'''
|۴۵٬۱۸۰٬۵۸۹
|۲۵
|۱٬۸۲۲٬۳۸۹
|۵٬۰۸۸
|-
|16
|[[پرتغالی]]
|'''۱٬۰۲۵٬۵۹۳'''
|۵۷٬۶۹۷٬۶۲۵
|۷۳
|۲٬۳۷۸٬۹۰۰
|۵٬۵۶۲
|-
|17
|[[اوکراینی]]
|'''۱٬۰۰۰٬۹۵۷'''
|۲۷٬۴۵۶٬۷۱۶
|۴۶
|۴۹۸٬۸۰۱
|۳٬۲۳۰
|-
|18
|[[فارسي زوؤن|فارسی]]
|'''۷۱۵٬۹۷۷'''
|۲۸٬۴۵۴٬۴۲۶
|۳۳
|۹۰۴٬۴۳۴
|۵٬۱۶۸
|-
|19
|[[کاتالان]]
|'''۶۴۰٬۴۶۳'''
|۲۲٬۹۶۵٬۸۴۰
|۲۱
|۳۵۰٬۵۹۴
|۱٬۴۰۱
|-
|20
|[[صربی]]
|'''۶۳۱٬۶۰۰'''
|۲۲٬۹۶۹٬۴۵۱
|۱۹
|۲۶۱٬۳۱۵
|۹۶۳
|}

== ویکی پدیای گیلکی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|۱۷۱
|[[گيلکي زوؤن|گیلکی]]
|'''۵٬۹۳۹'''
|[[خاص:Statistics|۵۳٬۸۲۳]]
|[[خاص:Listadmins|۳]]
|[[خاص:Listusers|۱۱٬۹۲۲]]
|[[خاص:ActiveUsers|۲۰]]
|}

== سربس ==

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa</text>
      <sha1>h6byp62a2ba8cqskeekflzvf0ytz6xv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155628</id>
      <parentid>155596</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="nylkilzjvsnzxn5k3yzon14o0ugkslb" xml:space="preserve">== ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتارها ==
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در رتبه۱۷۱ قرار بگیته.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|1
|[[اينگيليسي زوؤن|انگلیسی]]
|'''۶٬۰۴۱٬۳۱۷'''
|۹۴۲٬۵۰۱٬۲۳۰
|۱٬۱۴۶
|۳۸٬۶۰۸٬۸۹۰
|۱۳۵٬۵۲۴
|-
|2
|[[سینوگبانونی]]
|'''۵٬۳۷۸٬۵۲۵'''
|۲۹٬۵۵۷٬۶۳۶
|۶
|۶۶٬۳۵۷
|۱۳۸
|-
|3
|[[سوئدی زوؤن|سوئدی]]
|'''۳٬۷۳۶٬۸۶۲'''
|۴۷٬۳۲۴٬۹۴۰
|۵۹
|۷۱۸٬۸۸۶
|۲٬۶۱۸
|-
|4
|[[آلماني زوؤن|آلمانی]]
|'''۲٬۴۱۱٬۷۱۱'''
|۱۹۶٬۷۰۲٬۴۸۷
|۱۹۲
|۳٬۴۱۷٬۸۷۷
|۱۸٬۶۶۴
|-
|5
|[[فرانسوي زوؤن|فرانسوی]]
|'''۲٬۱۹۳٬۱۵۶'''
|۱۶۸٬۳۰۷٬۵۸۵
|۱۶۱
|۳٬۷۳۵٬۶۰۰
|۱۹٬۸۳۸
|-
|6
|[[هلندی]]
|'''۲٬۰۰۲٬۷۲۲'''
|۵۵٬۷۶۱٬۳۶۲
|۳۸
|۱٬۰۵۹٬۰۶۷
|۴٬۱۶۹
|-
|7
|[[رۊسي زوؤن|روسی]]
|'''۱٬۶۰۷٬۳۹۲'''
|۱۰۵٬۵۹۴٬۷۲۳
|۸۴
|۲٬۷۱۸٬۷۳۶
|۱۱٬۵۴۰
|-
|8
|[[ایتالیایی]]
|'''۱٬۵۹۱٬۷۳۰'''
|۱۱۱٬۳۹۲٬۸۱۸
|۱۰۹
|۱٬۹۵۲٬۱۱۷
|۸٬۳۹۷
|-
|9
|[[ايسپانيايي زوؤن|اسپانیایی]]
|'''۱٬۵۸۵٬۰۹۳'''
|۱۲۴٬۰۸۰٬۸۵۸
|۶۷
|۵٬۷۵۹٬۰۰۹
|۱۶٬۳۷۸
|-
|10
|[[لهستانی]]
|'''۱٬۳۹۷٬۱۵۳'''
|۵۸٬۹۷۹٬۹۰۳
|۱۰۳
|۱٬۰۲۰٬۰۶۴
|۴٬۶۳۴
|-
|11
|[[وینارایی]]
|'''۱٬۲۶۳٬۹۷۸'''
|۶٬۲۰۸٬۸۲۳
|۳
|۴۴٬۱۶۶
|۷۵
|-
|12
|[[ویتنامی]]
|'''۱٬۲۴۲٬۲۸۱'''
|۵۹٬۷۱۱٬۲۶۵
|۲۱
|۷۲۹٬۹۹۷
|۲٬۲۳۳
|-
|13
|[[ژاپنی]]
|'''۱٬۱۹۶٬۴۶۲'''
|۷۶٬۵۴۹٬۲۷۵
|۴۱
|۱٬۶۰۹٬۷۷۲
|۱۴٬۷۵۳
|-
|14
|[[چینی زوؤن|چینی]]
|'''۱٬۱۰۶٬۲۶۵'''
|۵۸٬۴۸۶٬۰۵۸
|۸۰
|۲٬۹۱۴٬۲۲۸
|۸٬۷۳۵
|-
|15
|[[عربی]]
|'''۱٬۰۳۵٬۲۲۸'''
|۴۵٬۱۸۰٬۵۸۹
|۲۵
|۱٬۸۲۲٬۳۸۹
|۵٬۰۸۸
|-
|16
|[[پرتغالی]]
|'''۱٬۰۲۵٬۵۹۳'''
|۵۷٬۶۹۷٬۶۲۵
|۷۳
|۲٬۳۷۸٬۹۰۰
|۵٬۵۶۲
|-
|17
|[[اوکراینی]]
|'''۱٬۰۰۰٬۹۵۷'''
|۲۷٬۴۵۶٬۷۱۶
|۴۶
|۴۹۸٬۸۰۱
|۳٬۲۳۰
|-
|18
|[[فارسي زوؤن|فارسی]]
|'''۷۱۵٬۹۷۷'''
|۲۸٬۴۵۴٬۴۲۶
|۳۳
|۹۰۴٬۴۳۴
|۵٬۱۶۸
|-
|19
|[[کاتالان]]
|'''۶۴۰٬۴۶۳'''
|۲۲٬۹۶۵٬۸۴۰
|۲۱
|۳۵۰٬۵۹۴
|۱٬۴۰۱
|-
|20
|[[صربی]]
|'''۶۳۱٬۶۰۰'''
|۲۲٬۹۶۹٬۴۵۱
|۱۹
|۲۶۱٬۳۱۵
|۹۶۳
|}

== ویکی پدیای گیلکی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|۱۷۱
|[[گيلکي زوؤن|گیلکی]]
|'''۵٬۹۳۹'''
|[[خاص:Statistics|۵۳٬۸۲۳]]
|[[خاص:Listadmins|۳]]
|[[خاص:Listusers|۱۱٬۹۲۲]]
|[[خاص:ActiveUsers|۲۰]]
|}

== سربس ==

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa</text>
      <sha1>nylkilzjvsnzxn5k3yzon14o0ugkslb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155656</id>
      <parentid>155628</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="k3cqmpm9mlwcjaxcmo5xi88nplstlbk" xml:space="preserve">آٚهٚ دٚه
== ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتارها ==
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در ۱ رٚتبٚه قرار بگیته.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|1
|گیلٚکی/دٚیلٚمی
|'''۶٬۰۴۱٬۳۱۷'''
|۹۴۲٬۵۰۱٬۲۳۰
|۱٬۱۴۶
|۳۸٬۶۰۸٬۸۹۰
|۱۳۵٬۵۲۴
|-
|2
|[[سینوگبانونی]]
|'''۵٬۳۷۸٬۵۲۵'''
|۲۹٬۵۵۷٬۶۳۶
|۶
|۶۶٬۳۵۷
|۱۳۸
|-
|3
|[[سوئدی زوؤن|سوئدی]]
|'''۳٬۷۳۶٬۸۶۲'''
|۴۷٬۳۲۴٬۹۴۰
|۵۹
|۷۱۸٬۸۸۶
|۲٬۶۱۸
|-
|4
|[[آلماني زوؤن|آلمانی]]
|'''۲٬۴۱۱٬۷۱۱'''
|۱۹۶٬۷۰۲٬۴۸۷
|۱۹۲
|۳٬۴۱۷٬۸۷۷
|۱۸٬۶۶۴
|-
|5
|[[فرانسوي زوؤن|فرانسوی]]
|'''۲٬۱۹۳٬۱۵۶'''
|۱۶۸٬۳۰۷٬۵۸۵
|۱۶۱
|۳٬۷۳۵٬۶۰۰
|۱۹٬۸۳۸
|-
|6
|[[هلندی]]
|'''۲٬۰۰۲٬۷۲۲'''
|۵۵٬۷۶۱٬۳۶۲
|۳۸
|۱٬۰۵۹٬۰۶۷
|۴٬۱۶۹
|-
|7
|[[رۊسي زوؤن|روسی]]
|'''۱٬۶۰۷٬۳۹۲'''
|۱۰۵٬۵۹۴٬۷۲۳
|۸۴
|۲٬۷۱۸٬۷۳۶
|۱۱٬۵۴۰
|-
|8
|[[ایتالیایی]]
|'''۱٬۵۹۱٬۷۳۰'''
|۱۱۱٬۳۹۲٬۸۱۸
|۱۰۹
|۱٬۹۵۲٬۱۱۷
|۸٬۳۹۷
|-
|9
|[[ايسپانيايي زوؤن|اسپانیایی]]
|'''۱٬۵۸۵٬۰۹۳'''
|۱۲۴٬۰۸۰٬۸۵۸
|۶۷
|۵٬۷۵۹٬۰۰۹
|۱۶٬۳۷۸
|-
|10
|[[لهستانی]]
|'''۱٬۳۹۷٬۱۵۳'''
|۵۸٬۹۷۹٬۹۰۳
|۱۰۳
|۱٬۰۲۰٬۰۶۴
|۴٬۶۳۴
|-
|11
|[[وینارایی]]
|'''۱٬۲۶۳٬۹۷۸'''
|۶٬۲۰۸٬۸۲۳
|۳
|۴۴٬۱۶۶
|۷۵
|-
|12
|[[ویتنامی]]
|'''۱٬۲۴۲٬۲۸۱'''
|۵۹٬۷۱۱٬۲۶۵
|۲۱
|۷۲۹٬۹۹۷
|۲٬۲۳۳
|-
|13
|[[ژاپنی]]
|'''۱٬۱۹۶٬۴۶۲'''
|۷۶٬۵۴۹٬۲۷۵
|۴۱
|۱٬۶۰۹٬۷۷۲
|۱۴٬۷۵۳
|-
|14
|[[چینی زوؤن|چینی]]
|'''۱٬۱۰۶٬۲۶۵'''
|۵۸٬۴۸۶٬۰۵۸
|۸۰
|۲٬۹۱۴٬۲۲۸
|۸٬۷۳۵
|-
|15
|[[عربی]]
|'''۱٬۰۳۵٬۲۲۸'''
|۴۵٬۱۸۰٬۵۸۹
|۲۵
|۱٬۸۲۲٬۳۸۹
|۵٬۰۸۸
|-
|16
|[[پرتغالی]]
|'''۱٬۰۲۵٬۵۹۳'''
|۵۷٬۶۹۷٬۶۲۵
|۷۳
|۲٬۳۷۸٬۹۰۰
|۵٬۵۶۲
|-
|17
|[[اوکراینی]]
|'''۱٬۰۰۰٬۹۵۷'''
|۲۷٬۴۵۶٬۷۱۶
|۴۶
|۴۹۸٬۸۰۱
|۳٬۲۳۰
|-
|18
|[[فارسي زوؤن|فارسی]]
|'''۷۱۵٬۹۷۷'''
|۲۸٬۴۵۴٬۴۲۶
|۳۳
|۹۰۴٬۴۳۴
|۵٬۱۶۸
|-
|19
|[[کاتالان]]
|'''۶۴۰٬۴۶۳'''
|۲۲٬۹۶۵٬۸۴۰
|۲۱
|۳۵۰٬۵۹۴
|۱٬۴۰۱
|-
|20
|[[صربی]]
|'''۶۳۱٬۶۰۰'''
|۲۲٬۹۶۹٬۴۵۱
|۱۹
|۲۶۱٬۳۱۵
|۹۶۳
|}

== ویکی پدیای گیلکی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|۱۷۱
|[[گيلکي زوؤن|گیلکی]]
|'''۵٬۹۳۹'''
|[[خاص:Statistics|۵۳٬۸۲۳]]
|[[خاص:Listadmins|۳]]
|[[خاص:Listusers|۱۱٬۹۲۲]]
|[[خاص:ActiveUsers|۲۰]]
|}

== سربس ==

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa</text>
      <sha1>k3cqmpm9mlwcjaxcmo5xi88nplstlbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155776</id>
      <parentid>155656</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="nylkilzjvsnzxn5k3yzon14o0ugkslb" xml:space="preserve">== ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتارها ==
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در رتبه۱۷۱ قرار بگیته.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|1
|[[اينگيليسي زوؤن|انگلیسی]]
|'''۶٬۰۴۱٬۳۱۷'''
|۹۴۲٬۵۰۱٬۲۳۰
|۱٬۱۴۶
|۳۸٬۶۰۸٬۸۹۰
|۱۳۵٬۵۲۴
|-
|2
|[[سینوگبانونی]]
|'''۵٬۳۷۸٬۵۲۵'''
|۲۹٬۵۵۷٬۶۳۶
|۶
|۶۶٬۳۵۷
|۱۳۸
|-
|3
|[[سوئدی زوؤن|سوئدی]]
|'''۳٬۷۳۶٬۸۶۲'''
|۴۷٬۳۲۴٬۹۴۰
|۵۹
|۷۱۸٬۸۸۶
|۲٬۶۱۸
|-
|4
|[[آلماني زوؤن|آلمانی]]
|'''۲٬۴۱۱٬۷۱۱'''
|۱۹۶٬۷۰۲٬۴۸۷
|۱۹۲
|۳٬۴۱۷٬۸۷۷
|۱۸٬۶۶۴
|-
|5
|[[فرانسوي زوؤن|فرانسوی]]
|'''۲٬۱۹۳٬۱۵۶'''
|۱۶۸٬۳۰۷٬۵۸۵
|۱۶۱
|۳٬۷۳۵٬۶۰۰
|۱۹٬۸۳۸
|-
|6
|[[هلندی]]
|'''۲٬۰۰۲٬۷۲۲'''
|۵۵٬۷۶۱٬۳۶۲
|۳۸
|۱٬۰۵۹٬۰۶۷
|۴٬۱۶۹
|-
|7
|[[رۊسي زوؤن|روسی]]
|'''۱٬۶۰۷٬۳۹۲'''
|۱۰۵٬۵۹۴٬۷۲۳
|۸۴
|۲٬۷۱۸٬۷۳۶
|۱۱٬۵۴۰
|-
|8
|[[ایتالیایی]]
|'''۱٬۵۹۱٬۷۳۰'''
|۱۱۱٬۳۹۲٬۸۱۸
|۱۰۹
|۱٬۹۵۲٬۱۱۷
|۸٬۳۹۷
|-
|9
|[[ايسپانيايي زوؤن|اسپانیایی]]
|'''۱٬۵۸۵٬۰۹۳'''
|۱۲۴٬۰۸۰٬۸۵۸
|۶۷
|۵٬۷۵۹٬۰۰۹
|۱۶٬۳۷۸
|-
|10
|[[لهستانی]]
|'''۱٬۳۹۷٬۱۵۳'''
|۵۸٬۹۷۹٬۹۰۳
|۱۰۳
|۱٬۰۲۰٬۰۶۴
|۴٬۶۳۴
|-
|11
|[[وینارایی]]
|'''۱٬۲۶۳٬۹۷۸'''
|۶٬۲۰۸٬۸۲۳
|۳
|۴۴٬۱۶۶
|۷۵
|-
|12
|[[ویتنامی]]
|'''۱٬۲۴۲٬۲۸۱'''
|۵۹٬۷۱۱٬۲۶۵
|۲۱
|۷۲۹٬۹۹۷
|۲٬۲۳۳
|-
|13
|[[ژاپنی]]
|'''۱٬۱۹۶٬۴۶۲'''
|۷۶٬۵۴۹٬۲۷۵
|۴۱
|۱٬۶۰۹٬۷۷۲
|۱۴٬۷۵۳
|-
|14
|[[چینی زوؤن|چینی]]
|'''۱٬۱۰۶٬۲۶۵'''
|۵۸٬۴۸۶٬۰۵۸
|۸۰
|۲٬۹۱۴٬۲۲۸
|۸٬۷۳۵
|-
|15
|[[عربی]]
|'''۱٬۰۳۵٬۲۲۸'''
|۴۵٬۱۸۰٬۵۸۹
|۲۵
|۱٬۸۲۲٬۳۸۹
|۵٬۰۸۸
|-
|16
|[[پرتغالی]]
|'''۱٬۰۲۵٬۵۹۳'''
|۵۷٬۶۹۷٬۶۲۵
|۷۳
|۲٬۳۷۸٬۹۰۰
|۵٬۵۶۲
|-
|17
|[[اوکراینی]]
|'''۱٬۰۰۰٬۹۵۷'''
|۲۷٬۴۵۶٬۷۱۶
|۴۶
|۴۹۸٬۸۰۱
|۳٬۲۳۰
|-
|18
|[[فارسي زوؤن|فارسی]]
|'''۷۱۵٬۹۷۷'''
|۲۸٬۴۵۴٬۴۲۶
|۳۳
|۹۰۴٬۴۳۴
|۵٬۱۶۸
|-
|19
|[[کاتالان]]
|'''۶۴۰٬۴۶۳'''
|۲۲٬۹۶۵٬۸۴۰
|۲۱
|۳۵۰٬۵۹۴
|۱٬۴۰۱
|-
|20
|[[صربی]]
|'''۶۳۱٬۶۰۰'''
|۲۲٬۹۶۹٬۴۵۱
|۱۹
|۲۶۱٬۳۱۵
|۹۶۳
|}

== ویکی پدیای گیلکی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|رتبه
|زبان
|مقاله ها
|دچینواچین ها
|مدیر ها
|کارگیران
|گارگیران فعال
|-
|۱۷۱
|[[گيلکي زوؤن|گیلکی]]
|'''۵٬۹۳۹'''
|[[خاص:Statistics|۵۳٬۸۲۳]]
|[[خاص:Listadmins|۳]]
|[[خاص:Listusers|۱۱٬۹۲۲]]
|[[خاص:ActiveUsers|۲۰]]
|}

== سربس ==

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa</text>
      <sha1>nylkilzjvsnzxn5k3yzon14o0ugkslb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زکريای رازي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17556</id>
    <revision>
      <id>155724</id>
      <parentid>64726</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="eazy0sw5mhnj4jvr5jgln8vr4192cyh" xml:space="preserve">'''زکريای رازي''' یتا [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚنی]]  [[ايران|ايراني]] اهمه چيزدوٚان بی کي ۲۵۱ هجري قمري سال، ری ٚ مئن دۊنيا بۊمأ ؤ ۳۱۳ قمري سال ٚ ميئن فؤت بۊگۊ‌د. اي دٚآٚنٚشمٚندٚ يته جه پيلاترين تاريخ‌دانان حساب هأنه.

== کشفان ==
زکزيای رازي الکل ؤ جؤهرگۊگرد ؤ اسپي نفت-ه کشف گۊدن کس ايسه. 

== زأکانˇ پجشکي ==


زأکان ٚ أمراض ٚ کيتاب ٚ اوولي نيويشتن کس-ه زکزیای رازي ئبه نسبت دنن ؤ بئضئن مؤتقد ايسن کي زکريای رازي زأکان ٚ طب ٚ پئر ايسه از جۊمله:اينگيليسي مۊورخ سایریل الگود.

== ايمروزي جيگا ==
زکريای رازي ره سرتأسرˇ دۊنيأ مئن شينأسن و خئلي اۊن-ه احترام ننن ؤ شئريور ٚ ما پئنجۊمي رۊج زکریای رازي-يه پيله داشت ايسه.
[[فاىل:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Rhazes).jpg|بندانگشتی|زکرياي رازي مۊجسمه اتريشˇ مئن]]

== سربس ==

* ۲۵۱ ه‍.ق برابر با ۲۴۴ خورشیدی و ۸۶۵ - ۳۱۳ ه‍.ق برابر با ۳۰۴ خورشیدی، ۹۲۵
* Pathfinders: (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-84614-161-4&lt;/nowiki&gt;)
* https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_ibn_Zakariya_al-Razi
* Elgood, Cyril (2010). A Medical History of Persia and The Eastern Caliphate (1st ed.). London Cambridge. p. 202-203. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-108-01588-2&lt;/nowiki&gt;. &quot;By writing a monograph on 'Diseases in Children' he may also be looked upon as the father of paediatrics.&quot;

[[جرگه:ايراني دانشمندان]]</text>
      <sha1>eazy0sw5mhnj4jvr5jgln8vr4192cyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155725</id>
      <parentid>155724</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caspiuan</username>
        <id>18456</id>
      </contributor>
      <origin>155725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="34avv78gb0gfcdea26sea202078tui0" xml:space="preserve">'''زکريای رازي''' یتا [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚنی]]  [[ايران|ايراني]] اهمه چيزدوٚان بی کي ۲۵۱ هجري قمري سال، ری ٚ مئن دۊنيا بۊمأ ؤ ۳۱۳ قمري سال ٚ ميئن فؤت بۊگۊ‌د. اي دٚآٚنٚشمٚندٚ يته جه پيلاترين تاريخ‌دانان حساب هأنه.

== کشفان ==
زکزيای رازي الکل ؤ جؤهرگۊگرد ؤ اسپي نفت-ه کشف گۊدن کس ايسه. 

== زأکانˇ هٚچوٚیی/پٚزشکی ==


زأکان ٚ أمراض ٚ کيتاب ٚ اوولي نيويشتن کس-ه زکزیای رازي ئبه نسبت دنن ؤ بئضئن مؤتقد ايسن کي زکريای رازي زأکان ٚ طب ٚ پئر ايسه از جۊمله:اينگيليسي مۊورخ سایریل الگود.

== ايمروزي جيگا ==
زکريای رازي ره سرتأسرˇ دۊنيأ مئن شينأسن و خئلي اۊن-ه احترام ننن ؤ شئريور ٚ ما پئنجۊمي رۊج زکریای رازي-يه پيله داشت ايسه.
[[فاىل:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Rhazes).jpg|بندانگشتی|زکرياي رازي مۊجسمه اتريشˇ مئن]]

== سربس ==

* ۲۵۱ ه‍.ق برابر با ۲۴۴ خورشیدی و ۸۶۵ - ۳۱۳ ه‍.ق برابر با ۳۰۴ خورشیدی، ۹۲۵
* Pathfinders: (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-84614-161-4&lt;/nowiki&gt;)
* https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_ibn_Zakariya_al-Razi
* Elgood, Cyril (2010). A Medical History of Persia and The Eastern Caliphate (1st ed.). London Cambridge. p. 202-203. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-108-01588-2&lt;/nowiki&gt;. &quot;By writing a monograph on 'Diseases in Children' he may also be looked upon as the father of paediatrics.&quot;

[[جرگه:ايراني دانشمندان]]</text>
      <sha1>34avv78gb0gfcdea26sea202078tui0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاسپي زوانان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17662</id>
    <revision>
      <id>155603</id>
      <parentid>155535</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>Fuck u Hindi, go take a shower u stink slave, Timur🇮🇷&amp;Nader🇮🇷 both comin for u whore mom nigger bitch</comment>
      <origin>155603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="skrmk0harl1g5lmnu0xiwdhspu6tx9i" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚنی زٚوانٚان''' یا '''کآٚسپٚی زٚوانٚان یا کآٚسپٚیٚآٚن/کآٚسپٚآٚن/کآٚسپٚستٚآٚن ٚ زٚوانٚان یا اٚیرٚآٚن ٚ پیلٚه تٚرن زٚوانی جٚرگه ٚ زٚوانٚان''' پیله جرگه جه زوانان ايسه کي ايران مئن بی بی، ۳۸ میلیون جرگییت دره، فارس ۲۰میلیون، تورک ۲۳ میلیون، دباخی چورنه تر بی بین. اي زوانان بؤدتٚر [[ايران]] ٚ میٚن ؤ [[آذرباىجان]] ٚ نسا و تورکمنستان ٚ نسا مئن تکلم بۊنه کي سۊته گت ٚ گۊده-أ شامل بۊنه ىأني [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] ؤ [[مازندراني]] ؤ [[تالشي زوؤن|تالشي]] و تاتی و کومسی. کاسپي زوانان، اٚهمه سامٚوان ٚ رسمي زوان ایسن. Caspian languages are by far Iran’s largest language group.

== سربس ==

# https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_languages
# https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%86
# https://iranicaonline.org/articles/dimli</text>
      <sha1>skrmk0harl1g5lmnu0xiwdhspu6tx9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155635</id>
      <parentid>155603</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="eomgff7g07j0280vu7rnn7aquodsgn3" xml:space="preserve">[[فاىل:Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|بندانگشتی|کاسپي زوانان ٚ محدۊده]]
'''کاسپي زوانان''' ىا '''کاسپين ٚ زوانان''' پیله جرگه جه زوانان ايسه کي ايران مئن بی بی، ۳۸ میلیون جرگییت دره، فارس ۲۰میلیون، تورک ۲۳ میلیون، دباخی چورنه تر بی بین. اي زوانان ويشتر [[ايران]] ٚ کليسا ؤ [[آذرباىجان]] ٚ نسا مئن تکلم بۊنه کي سۊته گت ٚ گۊده-أ شامل بۊنه ىأني [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] ؤ [[مازندراني]] ؤ [[تالشي زوؤن|تالشي]]، هلبت دئباخي گۊىشان ؤ زوانان، سمناني، زازاکي، گۊراني، هأؤرامي ؤ سيوندي مۊرسؤن ني کاسپي زوانان ٚ جرگه مئن قرار گيرن. کاسپي زوانان، هئچ کمتان کيشور ٚ رسمي زوان نيئن. هأتؤ ني زازائن ٚ زوان، کي [[کاسپي درىا]] ٚ نسا جي [[تۊرکيه]] مۊهاجرت بۊگۊدن، هسأ ني [[زازاکي زوؤن]] ٚ أمرأ گب زنن ؤ رۊشن ایسه کي زازاکي زوان ني کاسپي زوانان ٚ أمرأ ايته بۊنه دأره.&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/dimli&lt;/ref&gt;

== سربس ==

# https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_languages
# https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%86
# https://iranicaonline.org/articles/dimli</text>
      <sha1>eomgff7g07j0280vu7rnn7aquodsgn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155649</id>
      <parentid>155635</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>Fuck anyone whose 1st language is English like the NIGGER who edited this before me</comment>
      <origin>155649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="skrmk0harl1g5lmnu0xiwdhspu6tx9i" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚنی زٚوانٚان''' یا '''کآٚسپٚی زٚوانٚان یا کآٚسپٚیٚآٚن/کآٚسپٚآٚن/کآٚسپٚستٚآٚن ٚ زٚوانٚان یا اٚیرٚآٚن ٚ پیلٚه تٚرن زٚوانی جٚرگه ٚ زٚوانٚان''' پیله جرگه جه زوانان ايسه کي ايران مئن بی بی، ۳۸ میلیون جرگییت دره، فارس ۲۰میلیون، تورک ۲۳ میلیون، دباخی چورنه تر بی بین. اي زوانان بؤدتٚر [[ايران]] ٚ میٚن ؤ [[آذرباىجان]] ٚ نسا و تورکمنستان ٚ نسا مئن تکلم بۊنه کي سۊته گت ٚ گۊده-أ شامل بۊنه ىأني [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] ؤ [[مازندراني]] ؤ [[تالشي زوؤن|تالشي]] و تاتی و کومسی. کاسپي زوانان، اٚهمه سامٚوان ٚ رسمي زوان ایسن. Caspian languages are by far Iran’s largest language group.

== سربس ==

# https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_languages
# https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%86
# https://iranicaonline.org/articles/dimli</text>
      <sha1>skrmk0harl1g5lmnu0xiwdhspu6tx9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155782</id>
      <parentid>155649</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="eomgff7g07j0280vu7rnn7aquodsgn3" xml:space="preserve">[[فاىل:Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|بندانگشتی|کاسپي زوانان ٚ محدۊده]]
'''کاسپي زوانان''' ىا '''کاسپين ٚ زوانان''' پیله جرگه جه زوانان ايسه کي ايران مئن بی بی، ۳۸ میلیون جرگییت دره، فارس ۲۰میلیون، تورک ۲۳ میلیون، دباخی چورنه تر بی بین. اي زوانان ويشتر [[ايران]] ٚ کليسا ؤ [[آذرباىجان]] ٚ نسا مئن تکلم بۊنه کي سۊته گت ٚ گۊده-أ شامل بۊنه ىأني [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] ؤ [[مازندراني]] ؤ [[تالشي زوؤن|تالشي]]، هلبت دئباخي گۊىشان ؤ زوانان، سمناني، زازاکي، گۊراني، هأؤرامي ؤ سيوندي مۊرسؤن ني کاسپي زوانان ٚ جرگه مئن قرار گيرن. کاسپي زوانان، هئچ کمتان کيشور ٚ رسمي زوان نيئن. هأتؤ ني زازائن ٚ زوان، کي [[کاسپي درىا]] ٚ نسا جي [[تۊرکيه]] مۊهاجرت بۊگۊدن، هسأ ني [[زازاکي زوؤن]] ٚ أمرأ گب زنن ؤ رۊشن ایسه کي زازاکي زوان ني کاسپي زوانان ٚ أمرأ ايته بۊنه دأره.&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/dimli&lt;/ref&gt;

== سربس ==

# https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_languages
# https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%86
# https://iranicaonline.org/articles/dimli</text>
      <sha1>eomgff7g07j0280vu7rnn7aquodsgn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مازندراني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17825</id>
    <revision>
      <id>155600</id>
      <parentid>155540</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="rwjjuxi6eodbemnnuqo9ujj5rkbrpi2" xml:space="preserve">'''ٰٰمٚآٚزٚنی، مازندراني، تبري، طٚبٚری، هیرکٚانی، تٚپوٚری، سٚارٚوی، گٚرگٚانی گلٚکی'''&lt;ref&gt;عمادی، اسدالله، زبان مازندرانی از دوران باستان تا امروز، سال ۱۳۹۹، ناشر: نشر شلفین، صفحه = ۱۵}}&lt;/ref&gt; یتا جه [[کاسپي زوانان]] ايسه ؤ ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوانان ٚ جرگه مئن دره ؤ [[مازندران]] ٚ مردۊم ٚ ماري زوان ايسه.&lt;ref&gt;(نام خانوادگی۱=BORJIAN |نام۱=HABIB |تاریخ=2010 |عنوان=Rev.: Etymological Dictionary of the Iranian Verb |پیوند= https://www.academia.edu/8075087/Rev_Etymological_Dictionary_of_the_Iranian_Verb?email_work_card=title |ژورنال=Journal of the Royal Asiatic Society |دوره= |شماره= |صفحات=2 |doi= |تاریخ بازبینی= |زبان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(نام خانوادگی = آقاگل‌زاده | نام = فردوس | عنوان = زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی) | سال = ۱۳۹۵ | ناشر = نشر دانشگاه تربیت مدرس | صفحه = ۳}}&lt;/ref&gt; مازندراني باخي کاسپي ٚ زوانان أمرأ [[گيلکي]]، [[تالشي]]،سمناني مأنستن، ايته زواني جرگه ؤ خانواده مئن قرار گيره ؤ اۊشان ٚ أمرأ شباهت دأره.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Tabari, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order], Garnik Asatrian&lt;/ref&gt;
مازندراني [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[گيلکي]] همرأ، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تۊرکمني]] ؤ [[نسا]] جه ني تاتي زوان ٚ همساده ايسه. مازندراني، جؤز مازندران ٚ اۊستان، [[گلستان]] ؤ [[استان سمنان|سمنان]] ؤ [[تئران|تهران]] ٚ اۊستانان ٚ مئن ني رايجه.

==سربس==
{{جيرنويس}}</text>
      <sha1>rwjjuxi6eodbemnnuqo9ujj5rkbrpi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155632</id>
      <parentid>155600</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="54vq5mbqlpra2d91vrp57v83ldr7krw" xml:space="preserve">[[پرونده: Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|400px|بندانگشتی|چپ|کاسپينˇ زوانان ؤ لئجه‌ئنˇ نخشه.]]
ٰٰ'''مازندراني''' کي اۊن-أ '''تبري'''، '''مازرۊنی'''، '''گالشي'''، '''تاتي'''  ىا '''گلکي'''&lt;ref&gt;عمادی، اسدالله، زبان مازندرانی از دوران باستان تا امروز، سال ۱۳۹۹، ناشر: نشر شلفین، صفحه = ۱۵}}&lt;/ref&gt; ني دۊخانده، ايته جه [[کاسپي زوانان]] ايسه ؤ ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوانان ٚ جرگه مئن دره ؤ [[مازندران]] ٚ مردۊم ٚ ماري زوان ايسه.&lt;ref&gt;(نام خانوادگی۱=BORJIAN |نام۱=HABIB |تاریخ=2010 |عنوان=Rev.: Etymological Dictionary of the Iranian Verb |پیوند= https://www.academia.edu/8075087/Rev_Etymological_Dictionary_of_the_Iranian_Verb?email_work_card=title |ژورنال=Journal of the Royal Asiatic Society |دوره= |شماره= |صفحات=2 |doi= |تاریخ بازبینی= |زبان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(نام خانوادگی = آقاگل‌زاده | نام = فردوس | عنوان = زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی) | سال = ۱۳۹۵ | ناشر = نشر دانشگاه تربیت مدرس | صفحه = ۳}}&lt;/ref&gt; مازندراني باخي کاسپي ٚ زوانان أمرأ [[گيلکي]]، [[تالشي]]، [[زازاکي زوؤن|زازاکي]] ؤ سمناني مأنستن، ايته زواني جرگه ؤ خانواده مئن قرار گيره ؤ اۊشان ٚ أمرأ شباهت دأره.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Tabari, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order], Garnik Asatrian&lt;/ref&gt;
مازندراني [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[گيلکي]] همرأ، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[فارسي]] ؤ [[تۊرکمني]] ؤ [[نسا]] جه ني تاتي ؤ فارسي زوان ٚ همساده ايسه. مازندراني، جؤز مازندران ٚ اۊستان، [[گلستان]] ؤ [[استان سمنان|سمنان]] ؤ [[تئران]] ؤ ألبۊرز ٚ اۊستانان ٚ مئن ني رايجه.

==سربس==
{{جيرنويس}}</text>
      <sha1>54vq5mbqlpra2d91vrp57v83ldr7krw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155653</id>
      <parentid>155632</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="rwjjuxi6eodbemnnuqo9ujj5rkbrpi2" xml:space="preserve">'''ٰٰمٚآٚزٚنی، مازندراني، تبري، طٚبٚری، هیرکٚانی، تٚپوٚری، سٚارٚوی، گٚرگٚانی گلٚکی'''&lt;ref&gt;عمادی، اسدالله، زبان مازندرانی از دوران باستان تا امروز، سال ۱۳۹۹، ناشر: نشر شلفین، صفحه = ۱۵}}&lt;/ref&gt; یتا جه [[کاسپي زوانان]] ايسه ؤ ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوانان ٚ جرگه مئن دره ؤ [[مازندران]] ٚ مردۊم ٚ ماري زوان ايسه.&lt;ref&gt;(نام خانوادگی۱=BORJIAN |نام۱=HABIB |تاریخ=2010 |عنوان=Rev.: Etymological Dictionary of the Iranian Verb |پیوند= https://www.academia.edu/8075087/Rev_Etymological_Dictionary_of_the_Iranian_Verb?email_work_card=title |ژورنال=Journal of the Royal Asiatic Society |دوره= |شماره= |صفحات=2 |doi= |تاریخ بازبینی= |زبان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(نام خانوادگی = آقاگل‌زاده | نام = فردوس | عنوان = زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی) | سال = ۱۳۹۵ | ناشر = نشر دانشگاه تربیت مدرس | صفحه = ۳}}&lt;/ref&gt; مازندراني باخي کاسپي ٚ زوانان أمرأ [[گيلکي]]، [[تالشي]]،سمناني مأنستن، ايته زواني جرگه ؤ خانواده مئن قرار گيره ؤ اۊشان ٚ أمرأ شباهت دأره.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Tabari, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order], Garnik Asatrian&lt;/ref&gt;
مازندراني [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[گيلکي]] همرأ، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تۊرکمني]] ؤ [[نسا]] جه ني تاتي زوان ٚ همساده ايسه. مازندراني، جؤز مازندران ٚ اۊستان، [[گلستان]] ؤ [[استان سمنان|سمنان]] ؤ [[تئران|تهران]] ٚ اۊستانان ٚ مئن ني رايجه.

==سربس==
{{جيرنويس}}</text>
      <sha1>rwjjuxi6eodbemnnuqo9ujj5rkbrpi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155779</id>
      <parentid>155653</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="54vq5mbqlpra2d91vrp57v83ldr7krw" xml:space="preserve">[[پرونده: Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|400px|بندانگشتی|چپ|کاسپينˇ زوانان ؤ لئجه‌ئنˇ نخشه.]]
ٰٰ'''مازندراني''' کي اۊن-أ '''تبري'''، '''مازرۊنی'''، '''گالشي'''، '''تاتي'''  ىا '''گلکي'''&lt;ref&gt;عمادی، اسدالله، زبان مازندرانی از دوران باستان تا امروز، سال ۱۳۹۹، ناشر: نشر شلفین، صفحه = ۱۵}}&lt;/ref&gt; ني دۊخانده، ايته جه [[کاسپي زوانان]] ايسه ؤ ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوانان ٚ جرگه مئن دره ؤ [[مازندران]] ٚ مردۊم ٚ ماري زوان ايسه.&lt;ref&gt;(نام خانوادگی۱=BORJIAN |نام۱=HABIB |تاریخ=2010 |عنوان=Rev.: Etymological Dictionary of the Iranian Verb |پیوند= https://www.academia.edu/8075087/Rev_Etymological_Dictionary_of_the_Iranian_Verb?email_work_card=title |ژورنال=Journal of the Royal Asiatic Society |دوره= |شماره= |صفحات=2 |doi= |تاریخ بازبینی= |زبان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(نام خانوادگی = آقاگل‌زاده | نام = فردوس | عنوان = زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی) | سال = ۱۳۹۵ | ناشر = نشر دانشگاه تربیت مدرس | صفحه = ۳}}&lt;/ref&gt; مازندراني باخي کاسپي ٚ زوانان أمرأ [[گيلکي]]، [[تالشي]]، [[زازاکي زوؤن|زازاکي]] ؤ سمناني مأنستن، ايته زواني جرگه ؤ خانواده مئن قرار گيره ؤ اۊشان ٚ أمرأ شباهت دأره.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Tabari, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order], Garnik Asatrian&lt;/ref&gt;
مازندراني [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[گيلکي]] همرأ، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[فارسي]] ؤ [[تۊرکمني]] ؤ [[نسا]] جه ني تاتي ؤ فارسي زوان ٚ همساده ايسه. مازندراني، جؤز مازندران ٚ اۊستان، [[گلستان]] ؤ [[استان سمنان|سمنان]] ؤ [[تئران]] ؤ ألبۊرز ٚ اۊستانان ٚ مئن ني رايجه.

==سربس==
{{جيرنويس}}</text>
      <sha1>54vq5mbqlpra2d91vrp57v83ldr7krw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گيلکي ويکيپديا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18161</id>
    <revision>
      <id>155607</id>
      <parentid>155531</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با 'بٚزیوی اٚهر چی ورانیجه ویکیپدیا  ==گيلکي ويکيپديا باره== 😎NIGGERنٚیگٚر  ==سربس== [//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]  [[جرگه:ويکيپديا زوانان]]'</comment>
      <origin>155607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="4gv2tvrydjrcarsjh26in4ojejevqk7" xml:space="preserve">بٚزیوی اٚهر چی ورانیجه ویکیپدیا

==گيلکي ويکيپديا باره==
😎NIGGERنٚیگٚر

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>4gv2tvrydjrcarsjh26in4ojejevqk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155608</id>
      <parentid>155607</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="hftuwciuq5z057c8mcdryuc4inl0pw2" xml:space="preserve">بٚزیوی تٚغریبا اٚهر چی ورانیجه ویکیپدیا

==گيلکي ويکيپديا باره==
😎NIGGERنٚیگٚر

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>hftuwciuq5z057c8mcdryuc4inl0pw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155611</id>
      <parentid>155608</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) to last version by DreamRimmer: reverting vandalism</comment>
      <origin>155611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="fhmmsgm2xndts0msco6sp1czpgwukdj" xml:space="preserve">{{وبجيگا جعبه
| name             = گيلکي ويکيپديا
| logo             = Wikipedia-logo-v2-glk.svg
| logo_size        = 127px
| screenshot       =  
| collapsible      = 
| caption          =
| url              = http://glk.wikipedia.org/
| commercial       = نأ
| type             =اينترنتي أزا دانشنامه
| language         = [[گيلکي زوؤن|گيلکي]]
| num_users        = ۱۴,۸۴۸ (نام بينيویشته کارگيران، ۱۱ فوريه ۲۰۲۳ مئن)&lt;ref&gt;[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#100_000.2B_articles List of Wikipedias]. Wikimedia.org. 13 January 2014. Retrieved 13 January 2014.&lt;/ref&gt;
| content_license  = 
| registration     =ايختياري
| owner            =[[ويکيمديا مؤسسه]]
| alexa            = 
| launch_date      = سپتامبر ۲۰۰۶
}}
'''گيلکي ويکيپديا''' ايته نۊسخه [[ويکيپديا]] جه ايسه کي [[گيلکي زوان]] ٚ مئن بينيويشته به. گيلکي ويکيپديا ۱۹ آگۊست ۲۰۱۱ مئن ۵,۹۵۰ وانيويس ٚ أمرأ، ويکيپديائن ٚ مئن ۱۲۶اؤمي بۊ ولي ۳۱ اؤکتؤبر ۲۰۱۵ مئن ۵,۸۰۷ته وانيويس ٚ أمرأ، ۱۴۹اؤمي بۊ. ۱۹ آگؤست ۲۰۲۰ مئن گيلکي ويکيپديا وانيويسان ۶,۰۰۰ جه دوارسته ؤ ۱۰ فوريه ۲۰۲۳ مئن، ۶,۵۰۷ته وانيويس ٚ أمرأ ويکيپديائن ٚ مئن ۱۹۰اؤمي بۊ.

==گيلکي ويکيپديا باره==
گيلکي ويکيپدياخۊ کار-أ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچ ٚ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.&lt;ref&gt;https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;action=raw&lt;/ref&gt;  ۲۰۰۷ اؤکتؤبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانيويس ٚ أمرأ، اۊن ٚ رۊتبه ۱۶۷ ويکيپديا زوانان ٚ مئن بۊ. اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دۊبۊ.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=730128&lt;/ref&gt;
۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ گيلکي ويکي ۶۰۳۰ته وانيويس ٚ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوانان ٚ لیست ٚ مئن پيدؤده.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=15872373&lt;/ref&gt;

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>fhmmsgm2xndts0msco6sp1czpgwukdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155627</id>
      <parentid>155611</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="hftuwciuq5z057c8mcdryuc4inl0pw2" xml:space="preserve">بٚزیوی تٚغریبا اٚهر چی ورانیجه ویکیپدیا

==گيلکي ويکيپديا باره==
😎NIGGERنٚیگٚر

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>hftuwciuq5z057c8mcdryuc4inl0pw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155640</id>
      <parentid>155627</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="fhmmsgm2xndts0msco6sp1czpgwukdj" xml:space="preserve">{{وبجيگا جعبه
| name             = گيلکي ويکيپديا
| logo             = Wikipedia-logo-v2-glk.svg
| logo_size        = 127px
| screenshot       =  
| collapsible      = 
| caption          =
| url              = http://glk.wikipedia.org/
| commercial       = نأ
| type             =اينترنتي أزا دانشنامه
| language         = [[گيلکي زوؤن|گيلکي]]
| num_users        = ۱۴,۸۴۸ (نام بينيویشته کارگيران، ۱۱ فوريه ۲۰۲۳ مئن)&lt;ref&gt;[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#100_000.2B_articles List of Wikipedias]. Wikimedia.org. 13 January 2014. Retrieved 13 January 2014.&lt;/ref&gt;
| content_license  = 
| registration     =ايختياري
| owner            =[[ويکيمديا مؤسسه]]
| alexa            = 
| launch_date      = سپتامبر ۲۰۰۶
}}
'''گيلکي ويکيپديا''' ايته نۊسخه [[ويکيپديا]] جه ايسه کي [[گيلکي زوان]] ٚ مئن بينيويشته به. گيلکي ويکيپديا ۱۹ آگۊست ۲۰۱۱ مئن ۵,۹۵۰ وانيويس ٚ أمرأ، ويکيپديائن ٚ مئن ۱۲۶اؤمي بۊ ولي ۳۱ اؤکتؤبر ۲۰۱۵ مئن ۵,۸۰۷ته وانيويس ٚ أمرأ، ۱۴۹اؤمي بۊ. ۱۹ آگؤست ۲۰۲۰ مئن گيلکي ويکيپديا وانيويسان ۶,۰۰۰ جه دوارسته ؤ ۱۰ فوريه ۲۰۲۳ مئن، ۶,۵۰۷ته وانيويس ٚ أمرأ ويکيپديائن ٚ مئن ۱۹۰اؤمي بۊ.

==گيلکي ويکيپديا باره==
گيلکي ويکيپدياخۊ کار-أ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچ ٚ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.&lt;ref&gt;https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;action=raw&lt;/ref&gt;  ۲۰۰۷ اؤکتؤبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانيويس ٚ أمرأ، اۊن ٚ رۊتبه ۱۶۷ ويکيپديا زوانان ٚ مئن بۊ. اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دۊبۊ.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=730128&lt;/ref&gt;
۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ گيلکي ويکي ۶۰۳۰ته وانيويس ٚ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوانان ٚ لیست ٚ مئن پيدؤده.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=15872373&lt;/ref&gt;

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>fhmmsgm2xndts0msco6sp1czpgwukdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155644</id>
      <parentid>155640</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="hftuwciuq5z057c8mcdryuc4inl0pw2" xml:space="preserve">بٚزیوی تٚغریبا اٚهر چی ورانیجه ویکیپدیا

==گيلکي ويکيپديا باره==
😎NIGGERنٚیگٚر

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>hftuwciuq5z057c8mcdryuc4inl0pw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155787</id>
      <parentid>155644</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="fhmmsgm2xndts0msco6sp1czpgwukdj" xml:space="preserve">{{وبجيگا جعبه
| name             = گيلکي ويکيپديا
| logo             = Wikipedia-logo-v2-glk.svg
| logo_size        = 127px
| screenshot       =  
| collapsible      = 
| caption          =
| url              = http://glk.wikipedia.org/
| commercial       = نأ
| type             =اينترنتي أزا دانشنامه
| language         = [[گيلکي زوؤن|گيلکي]]
| num_users        = ۱۴,۸۴۸ (نام بينيویشته کارگيران، ۱۱ فوريه ۲۰۲۳ مئن)&lt;ref&gt;[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#100_000.2B_articles List of Wikipedias]. Wikimedia.org. 13 January 2014. Retrieved 13 January 2014.&lt;/ref&gt;
| content_license  = 
| registration     =ايختياري
| owner            =[[ويکيمديا مؤسسه]]
| alexa            = 
| launch_date      = سپتامبر ۲۰۰۶
}}
'''گيلکي ويکيپديا''' ايته نۊسخه [[ويکيپديا]] جه ايسه کي [[گيلکي زوان]] ٚ مئن بينيويشته به. گيلکي ويکيپديا ۱۹ آگۊست ۲۰۱۱ مئن ۵,۹۵۰ وانيويس ٚ أمرأ، ويکيپديائن ٚ مئن ۱۲۶اؤمي بۊ ولي ۳۱ اؤکتؤبر ۲۰۱۵ مئن ۵,۸۰۷ته وانيويس ٚ أمرأ، ۱۴۹اؤمي بۊ. ۱۹ آگؤست ۲۰۲۰ مئن گيلکي ويکيپديا وانيويسان ۶,۰۰۰ جه دوارسته ؤ ۱۰ فوريه ۲۰۲۳ مئن، ۶,۵۰۷ته وانيويس ٚ أمرأ ويکيپديائن ٚ مئن ۱۹۰اؤمي بۊ.

==گيلکي ويکيپديا باره==
گيلکي ويکيپدياخۊ کار-أ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچ ٚ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.&lt;ref&gt;https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&amp;action=raw&lt;/ref&gt;  ۲۰۰۷ اؤکتؤبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانيويس ٚ أمرأ، اۊن ٚ رۊتبه ۱۶۷ ويکيپديا زوانان ٚ مئن بۊ. اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دۊبۊ.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=730128&lt;/ref&gt;
۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ گيلکي ويکي ۶۰۳۰ته وانيويس ٚ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوانان ٚ لیست ٚ مئن پيدؤده.&lt;ref&gt;https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=15872373&lt;/ref&gt;

==سربس==
[//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias متاويکي]

[[جرگه:ويکيپديا زوانان]]</text>
      <sha1>fhmmsgm2xndts0msco6sp1czpgwukdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سياکل ٚ شأرستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18548</id>
    <revision>
      <id>155677</id>
      <parentid>155490</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="kf9q8tyvyv3kldeakztt0dw4aggc9x4" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان	 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Gilan.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی
|اۊستان= [[گيلان]]
|بخشان=[[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|شأران=[[سياکل]]، [[ديلمان]]
|دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
|محلي نام= سياهکل
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱
|جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;
|مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاخکل محله ای کاسپی ( قدیمو گیلک) بو)
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]]
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سيآئٚهکل''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]&lt;nowiki/&gt;ره داشتهي بو.

== کشوري تقسيمان ==
سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره.
* [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

* [[ديلمؤن ٚ بخش]]
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]] 
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعيت ==
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==زوان ؤ مردۊم==
سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>kf9q8tyvyv3kldeakztt0dw4aggc9x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155678</id>
      <parentid>155677</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="rl5v2trojlol04ibv44lvxw23biu618" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان	 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Gilan.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی
|اۊستان= [[گيلان]]
|بخشان=[[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|شأران=[[سياکل]]، [[ديلمان]]
|دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
|محلي نام= سياهکل
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱
|جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;
|مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاخکل محله ای کاسپی ( قدیمو گیلک) بو)
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]]
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]&lt;nowiki/&gt;ره داشتهي بو.

== کشوري تقسيمان ==
سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره.
* [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

* [[ديلمؤن ٚ بخش]]
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]] 
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعيت ==
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==زوان ؤ مردۊم==
سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>rl5v2trojlol04ibv44lvxw23biu618</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155681</id>
      <parentid>155678</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4485" sha1="30j8t9r6wn1c3uzfipyvm68r2q9vgi2" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان	 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Gilan.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی
|اۊستان= [[گيلان]]
|بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]]
|شأران=[[سياکل]]، [[ديلمان]]
|دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
|محلي نام= سياهکل
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱
|جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;
|مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو)
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]]
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]&lt;nowiki/&gt;ره داشتهي بو.

== کشوري تقسيمان ==
سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره.
* [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

* [[ديلمؤن ٚ بخش]]
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]] 
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعيت ==
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==زوان ؤ مردۊم==
سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>30j8t9r6wn1c3uzfipyvm68r2q9vgi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155682</id>
      <parentid>155681</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4487" sha1="rymu67t4a68y3igxrcu23nqmf5ozgkb" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان	 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Gilan.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی
|اۊستان= [[گيلان]]
|بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]]
|شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]]
|دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
|محلي نام= سياهکل
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱
|جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;
|مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو)
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]]
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]&lt;nowiki/&gt;ره داشتهي بو.

== کشوري تقسيمان ==
سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره.
* [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

* [[ديلمؤن ٚ بخش]]
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]] 
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعيت ==
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==زوان ؤ مردۊم==
سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>rymu67t4a68y3igxrcu23nqmf5ozgkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155693</id>
      <parentid>155682</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="9r4gb1pgc8yeg4cd9ljfobs1h9qazgv" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان	 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Gilan.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی
|اۊستان= [[گيلان]]
|بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]]
|شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]]
|دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
|محلي نام= سياهکل
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱
|جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;
|مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو)
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]]
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل|سيآٚهٚکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]&lt;nowiki/&gt;ره داشتهي بو.

== کشوري تقسيمان ==
سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره.
* [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

* [[ديلمؤن ٚ بخش]]
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]] 
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعيت ==
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==زوان ؤ مردۊم==
سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>9r4gb1pgc8yeg4cd9ljfobs1h9qazgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155753</id>
      <parentid>155693</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:~2026-29224-15|~2026-29224-15]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="sctehc6v13a6p8ws23kcwks03py9apz" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|رسمي نام= سياکل ٚ شأرستان	 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض=
|جۊغرافيايي طۊل=
|تصویر= Gilan.svg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر=
|فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی
|اۊستان= [[گيلان]]
|بخشان=[[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|شأران=[[سياکل]]، [[ديلمؤن]]
|دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
|محلي نام= سياکل
|قديمي نامان= 
|شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱
|جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گیلکي]]&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;
|مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاخکل محله ای کاسپی ( قدیمو گیلک) بو)
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]]
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سيآئٚهکل''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]&lt;nowiki/&gt;ره داشتهي بو.

== کشوري تقسيمان ==
سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره.
* [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]]
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

* [[ديلمؤن ٚ بخش]]
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]] 
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعيت ==
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==زوان ؤ مردۊم==
سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.&lt;ref&gt;گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]]</text>
      <sha1>sctehc6v13a6p8ws23kcwks03py9apz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18549</id>
    <revision>
      <id>155675</id>
      <parentid>68096</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1394" sha1="6s5l24h2y0p821b41ysmdgx0kpnjwjh" xml:space="preserve">'''سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان ٚ وزٚنگی/مٚرکٚزی وخش/بٚخش''' یتا جه [[گيلان]] ٚ بخشان [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ مئن ايسه.
أ بخش ٚ مرکز [[سياکل]] ٚ شأر ايسه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.&lt;/ref&gt;

== کشوري تقسيمان ==
* سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۳۴,۲۷۰ نفر (۹,۵۴۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>6s5l24h2y0p821b41ysmdgx0kpnjwjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155676</id>
      <parentid>155675</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="648" sha1="f9lth4gplvl8hpkm7zymltmirj9v0bn" xml:space="preserve">'''سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان ٚ وزٚنگی/مٚرکٚزی وخش/بٚخش''' یتا جه [[گيلان]] ٚ بخشان [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ مئن ايسه.
أ بخش ٚ مرکز [[سياکل]] ٚ شأر ايسه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.&lt;/ref&gt;

== کشوري تقسيمان ==
* سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>f9lth4gplvl8hpkm7zymltmirj9v0bn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155756</id>
      <parentid>155676</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>68096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="fq9bjta27etmz6ilu9s04rlpiwxs0f2" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش''' ايته جه [[گيلان]] ٚ بخشان [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ مئن ايسه.
أ بخش ٚ مرکز [[سياکل]] ٚ شأر ايسه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.&lt;/ref&gt;

== کشوري تقسيمان ==
* سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش
* دهستانان:
** [[تۊتکي دهستان]]
** [[خرارۊد ٚ دهستان]] 
** [[مالفجان ٚ دهستان]]
* شأر: [[سياکل]]

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۳۴,۲۷۰ نفر (۹,۵۴۶ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>fq9bjta27etmz6ilu9s04rlpiwxs0f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديلمؤن ٚ بخش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18552</id>
    <revision>
      <id>155689</id>
      <parentid>66380</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="t88wky2ombw8gbnzezbufrb7bqxouvo" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن ٚ وخش''' یتا جه [[سياکل ٚ شأرستان|دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٚهٰرٚستٚان]] ٚ بخشان بی.

== کشوري تقسيمان ==
* ديلمؤن ٚ بخش
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]]
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]] 
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۲,۷۲۱ نفر (۳,۶۵۰ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>t88wky2ombw8gbnzezbufrb7bqxouvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155690</id>
      <parentid>155689</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="q4mfaq57w3mpms2nxriwhz1y6b2h5w2" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن ٚ وخش''' یتا جه [[سياکل ٚ شأرستان|دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٚهٰرٚستٚان]] ٚ بخشان بی.

== کشوري تقسيمان ==
* ديلمؤن ٚ بخش
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان|پيرکوه دهستان]]
** [[ديلمؤن ٚ دهستان|ديلمان ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن|ديلمان]]

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۲,۷۲۱ نفر (۳,۶۵۰ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>q4mfaq57w3mpms2nxriwhz1y6b2h5w2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155691</id>
      <parentid>155690</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="ghqk00otganp92assrw11xz7iyqavvg" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن ٚ وخش''' یتا جه [[سياکل ٚ شأرستان|دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٚهٰرٚستٚان]] ٚ بخشان بی.

== کشوري تقسيمان ==
* ديلمؤن ٚ بخش
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان|پيرکوه دهستان]]
** [[ديلمؤن ٚ دهستان|ديلمان ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن|ديلمان]]

== &lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲&lt;nowiki&gt; اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ==
== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>ghqk00otganp92assrw11xz7iyqavvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155692</id>
      <parentid>155691</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="k6pxq12djgc1uvu4f2icolouyx61rr0" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن ٚ وخش''' یتا جه [[سياکل ٚ شأرستان|دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٚهٰرٚستٚان]] ٚ بخشان بی.

== کشوري تقسيمان ==
* ديلمؤن ٚ بخش
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان|پيرکوه دهستان]]
** [[ديلمؤن ٚ دهستان|ديلمان ٚ دهستان]]
* شأر: [[ديلمؤن|ديلمان]]

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>k6pxq12djgc1uvu4f2icolouyx61rr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155754</id>
      <parentid>155692</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>66380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1219" sha1="mot58xvlqw4fv25yjrbwd47vqmhybxs" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
'''ديلمؤن ٚ بخش''' ايته جه [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ بخشان، [[گیلان]] ٚ دۊرۊن ايسه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.&lt;/ref&gt;

== کشوري تقسيمان ==
* ديلمؤن ٚ بخش
* دهستانان:
** [[پيرکۊ دهستان]]
** [[ديلمؤن ٚ دهستان]] 
* شأر: [[ديلمؤن]]

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۲,۷۲۱ نفر (۳,۶۵۰ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== سربس ==
{{جيرنويس}}
[[جرگه:گيلان ٚ بخشان]]</text>
      <sha1>mot58xvlqw4fv25yjrbwd47vqmhybxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاسپي دریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18566</id>
    <revision>
      <id>155610</id>
      <parentid>155532</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9099" sha1="p4ytf4luhxbxgkhbiep4hw4jbpu1o6z" xml:space="preserve">[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا یتا''' دٚریا ايسه کی أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤمان زيوش گۊدي [[کاسپيئن|کاسپيان]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ لیکی جعرگه محسۊب به. 

‌ أ دریا جۊلف ٚ جيگا ۱۰۲۸ متر جۊلفي دأنه. 

کاسپي دریا پیله ارن دریا دۊنیا مئن ایسه&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپٚن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 جورتٚر کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح ۳۰ متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نیع.

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>p4ytf4luhxbxgkhbiep4hw4jbpu1o6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155612</id>
      <parentid>155610</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9270" sha1="3madj8367p5rwfg8sqr5ebgad5q5nbl" xml:space="preserve">[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا یتا''' دٚریا ايسه کی أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤمان زيوش گۊدي [[کاسپيئن|کاسپيان]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ لیکی جعرگه محسۊب به، ۸۹٪ ای دٚریا ایران/کاسپ شی ایسه و اٚکثٚر ای دٚریا ٚ چٚاف/کٚرانٚه/چٚاو/سٚاحل اٚیرٚآٚن ٚ شی ایسع 

‌ أ دریا جۊلف ٚ جيگا ۱۰۲۸ متر جۊلفي دأنه. 

کاسپي دریا پیله ارن دریا دۊنیا مئن ایسه&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپٚن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 جورتٚر کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح ۳۰ متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نیع.

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>3madj8367p5rwfg8sqr5ebgad5q5nbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155613</id>
      <parentid>155612</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="cdzv6vuz94lnpzwdp7gy72lf9yew6nd" xml:space="preserve">[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا یتا''' دٚریا ايسه کی أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤمان زيوش گۊدي [[کاسپيئن|کاسپيان]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ لیکی جعرگه محسۊب به، ۸۹٪ ای دٚریا ایران/کاسپ شی ایسه و اٚکثٚر ای دٚریا ٚ چٚاف/کٚرانٚه/چٚاو/سٚاحل اٚیرٚآٚن ٚ شی ایسه أ دریا جۊلف ٚ جيگا ۱۰۲۸ متر جۊلفي دأنه. 

کاسپي دریا پیله ارن دریا دۊنیا مئن ایسه&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپٚن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 جورتٚر کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح ۳۰ متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نیع.

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>cdzv6vuz94lnpzwdp7gy72lf9yew6nd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155614</id>
      <parentid>155613</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9271" sha1="tv3hhnnj0b5jrj2v6y887t9zyab2ubs" xml:space="preserve">[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا یتا''' دٚریا ايسه کی أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤمان زيوش گۊدي [[کاسپيئن|کاسپيان]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ لیکی جعرگه محسۊب به، ۸۹٪ ای دٚریا ایران/کاسپ شی ایسه و اٚکثٚر ای دٚریا ٚ چٚاف/کٚرانٚه/چٚاو/سٚاحل اٚیرٚآٚن ٚ شی ایسه أ دریا جۊلفتٚرٚن جيگا ۱۰۲۸ متر جۊلفي دأنه. 

کاسپي دریا پیله ارن دریا دۊنیا مئن ایسه&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپٚن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 جورتٚر کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح ۳۰ متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نیع.

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>tv3hhnnj0b5jrj2v6y887t9zyab2ubs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155639</id>
      <parentid>155614</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 4 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11771" sha1="kfh3obtuemi9r3jbibwg0ef4duu0bnq" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کاسپي دریا''' ([[اينگيليسي زوؤن]] ٚ مئن: Caspian Sea) ایته دریاچه ايسه کي اۊن ٚ جه پيله‌تر زيمي سر ننأ&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;[http://www.esa.int/esaEO/SEM5GYTLWFE_index_0.html]&lt;/ref&gt; ؤ هأن ٚ وأسي اۊن-أ دریا دۊخانده. أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤم زيوش گۊدي [[کاسپيئن]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ مارقؤم محسۊب به. دۊرۊسسه گه کاسپئن ٚ دریا، دریاچه هيسه اٚمما عملاً [[وؤلگا-دؤن ٚ کانال|وؤلگا-دؤن ٚ کنال]] ٚ جي ايسه [[آزؤف ٚ دریا]]-ا مۊتصله. اي دریاچه زماتی بينه اي تتيس ٚ اۊقیانۊس ٚ جي بؤ گه ايمه خۊشکي اۊن-ه دؤرأچئه. هيتأن نفتي یأ گازي منابع ٚ دارا هيسه یأ دۊنیا بٚیترين خاويار-ه دأره.

‌ أ دریا جۊلف ٚ جيگا ۱۰۲۵ متر جۊلفي دأنه. یته دئه نقلي گه نأ اينه گه وختي کي رۊمي‌ئن فأرسه بؤن اي دریاچه ور ؤ اۊن ٚ آو-ه واچيشتن، بيدئن کي اين ٚ اؤ شۊر ايسه همدؤني اۊن-ه دریا دؤخؤندن.&lt;ref&gt;[http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html Large Lakes of the World]. ''Factmonster.com.''&lt;/ref&gt;

کاسپي دریا پيلاترين دؤرأچئه دریا دۊنیا مئن هيسه گه اۊن-ه خۊکفا دریا-ني دؤخؤنن.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپۊن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح 27 متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نيأ. اين ٚ پيلاترين وؤرۊدي رۊخؤنه‌ني اۊرۊپا ٚ طويل‌ترين رۊخؤنه، وؤلگا هيسه گه دریا ٚ کمجل ٚ کلسیا ٚ را دکلنه یأ رۊسيه کلسیا جي سربس گيره. کاسپي دریا دۊته پۊرجل ٚ حؤضه-ني دأره گه افقي تفاوؤتؤن-ه شۊري یأ دما یأ اکؤلؤجي مئن مۊنجر-أبۊنه. دریا ٚ قعر اين-ي نسایي بينه مئن 1,025 متر-ه رسنه گه زمي دۊوؤمي طبيعي غیراۊقیانؤسي پۊرجل ٚ دؤنه بایکال ٚ دریاچه (1,180 متر) پسي محسۊب بۊنه. [[باکۊ]] (آذربایجؤن ٚ نيشتنگا) بأني [[مٚخاچ‌قلأ]] (داغستؤن ٚ نيشتنگا) اي دریا ٚ مۊهمترين بندري شأرؤن محسۊب بۊنن.

کاسپي دریا پۊر پۊر ٚ جانوري گۊنه‌أن ٚ زيويشر محسۊب بۊنه گه ايسه اۊشؤن ٚ خلئن ٚ زيوش خطر دکته. دمغأکه تتريج سددؤني گه اي دریا وۊرۊدئن ٚ رای ٚ مئن چاؤده نأن بأني جهاني گرمش ٚ دؤني پيش‌ويني بؤبؤ نأ گه ميلادي ۲۱ ٚ قرن ٚ مئن اي دریا ملأزي‌شا مساحتي خۊ شئه خأنه چيکأدأن.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fs43247-020-00075-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://theconversation.com/the-caspian-sea-is-set-to-fall-by-9-metres-or-more-this-century-an-ecocide-is-imminent-152229&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nature.com/articles/377673a0&lt;/ref&gt;

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>kfh3obtuemi9r3jbibwg0ef4duu0bnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155645</id>
      <parentid>155639</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9271" sha1="nfn54bahjp775mkgxpr8gxafd1ockbw" xml:space="preserve">[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کآٚسپٚیٚآٚن دٚریا یتا''' دٚریا ايسه کی أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤمان زيوش گۊدي [[کاسپيئن|کاسپيان]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ لیکی جعرگه محسۊب به، ۸۹٪ ای دٚریا ایران/کاسپ شی ایسه و اٚکثٚر ای دٚریا ٚ چٚاف/کٚرانٚه/چٚاو/سٚاحل اٚیرٚآٚن ٚ شی ایسه أ دریا جۊلفتٚرٚن جيگا ۱۰۲۸ متر جۊلفي دأنه. 

کاسپي دریا پیله ارن دریا دانیا مئن ایسه&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپٚن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 جورتٚر کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح ۳۰ متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نیع.

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>nfn54bahjp775mkgxpr8gxafd1ockbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155786</id>
      <parentid>155645</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11771" sha1="kfh3obtuemi9r3jbibwg0ef4duu0bnq" xml:space="preserve">{{زيبيل/جاجيگا}}
[[File:CaspianSeaDrainage v1.png|thumb|left|کاسپي دریا دؤر-أ کۊده سامانان]]
[[پرونده:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|left|کاسپي دریا هوايي تاتايي]]
'''کاسپي دریا''' ([[اينگيليسي زوؤن]] ٚ مئن: Caspian Sea) ایته دریاچه ايسه کي اۊن ٚ جه پيله‌تر زيمي سر ننأ&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;[http://www.esa.int/esaEO/SEM5GYTLWFE_index_0.html]&lt;/ref&gt; ؤ هأن ٚ وأسي اۊن-أ دریا دۊخانده. أ دریا پيلئکي ۳۷۱,۰۰۰ کيلؤمتر ٚ مۊربع ايسه.&lt;ref name=LakeNet&quot;&gt;[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet.''&lt;/ref&gt; 
أ دریا نسا ور ایته مۊتمدن ٚ قؤم زيوش گۊدي [[کاسپيئن]] ٚ نامي کي [[گيلک|گيلکان]] ٚ مارقؤم محسۊب به. دۊرۊسسه گه کاسپئن ٚ دریا، دریاچه هيسه اٚمما عملاً [[وؤلگا-دؤن ٚ کانال|وؤلگا-دؤن ٚ کنال]] ٚ جي ايسه [[آزؤف ٚ دریا]]-ا مۊتصله. اي دریاچه زماتی بينه اي تتيس ٚ اۊقیانۊس ٚ جي بؤ گه ايمه خۊشکي اۊن-ه دؤرأچئه. هيتأن نفتي یأ گازي منابع ٚ دارا هيسه یأ دۊنیا بٚیترين خاويار-ه دأره.

‌ أ دریا جۊلف ٚ جيگا ۱۰۲۵ متر جۊلفي دأنه. یته دئه نقلي گه نأ اينه گه وختي کي رۊمي‌ئن فأرسه بؤن اي دریاچه ور ؤ اۊن ٚ آو-ه واچيشتن، بيدئن کي اين ٚ اؤ شۊر ايسه همدؤني اۊن-ه دریا دؤخؤندن.&lt;ref&gt;[http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html Large Lakes of the World]. ''Factmonster.com.''&lt;/ref&gt;

کاسپي دریا پيلاترين دؤرأچئه دریا دۊنیا مئن هيسه گه اۊن-ه خۊکفا دریا-ني دؤخؤنن.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.euras.2010.10.009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/08/16/is-the-caspian-a-sea-or-a-lake&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.kremlin.ru/supplement/5328&lt;/ref&gt; اي دريا یته [[دؤرين-دکأل حؤضه]] هيسه گه [[اۊرۊپا]] یأ [[آسيا]] مئنأ نيأ: [[قفقاز]] ٚ خۊرتؤو، [[مئن-آسيا]] ٚ [[استپ]] ٚ خۊرخؤس، [[رۊسيه]] ثمروند ٚ دشتؤن ٚ نسا بأني گيلان أ [[مازندران]] ٚ کلسیا. اي دریا 371,000 کيلؤمتر ٚ مۊربع مساحت-ه ودأ دأره (اٚلبت دریا ٚ خۊرتؤو ٚ قرأبۊغاز ٚ پيلا سل گه اين-ي آو خلي شۊره بکت). اي مساحت تقريبا [[ژاپؤن|ژاپۊن]] ٚ مساحت ٚ هأندي هيسه. 78,200 کيلؤمتر ٚ مۊکأب-ني اي دریا حجم هيسه. کاسپئن ٚ دريا شۊري تقريبا %1.2 ( 12 گرم هر ليتر ٚ مئن) هيسه گه اي اٚنداجه کيلأکيله دریا'ن ٚ شۊري یک سۊوؤم ٚ جي. کاسپئن ٚ دريا دؤرأچئه نيأ کلسیا-خۊرتؤو ٚ را [[قزاقستان]] ٚ جي، کلسا-خۊرخؤس ٚ را رۊسيه جي، نسا-خۊرخؤس ٚ را [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] جي، نسا را [[ايران]] ٚ جي یأ نسا-خۊرتؤو ٚ را-ني [[تۊرکمنستان]] ٚ جي.
[[فاىل:Caspian Sea relief location map.jpg|بندانگشتی]]
اي دریا  1,200 کيلؤمتر کلسا جي تا نسا ايمتداد دأره یأ اين ٚ مۊتوسط ٚ لختئکي 320 کيلؤمتر هيسه. هيته-ني اين ٚ سطح 27 متر اٚزا دریا'ن ٚ سطح ٚ جي جيتتر نيأ. اين ٚ پيلاترين وؤرۊدي رۊخؤنه‌ني اۊرۊپا ٚ طويل‌ترين رۊخؤنه، وؤلگا هيسه گه دریا ٚ کمجل ٚ کلسیا ٚ را دکلنه یأ رۊسيه کلسیا جي سربس گيره. کاسپي دریا دۊته پۊرجل ٚ حؤضه-ني دأره گه افقي تفاوؤتؤن-ه شۊري یأ دما یأ اکؤلؤجي مئن مۊنجر-أبۊنه. دریا ٚ قعر اين-ي نسایي بينه مئن 1,025 متر-ه رسنه گه زمي دۊوؤمي طبيعي غیراۊقیانؤسي پۊرجل ٚ دؤنه بایکال ٚ دریاچه (1,180 متر) پسي محسۊب بۊنه. [[باکۊ]] (آذربایجؤن ٚ نيشتنگا) بأني [[مٚخاچ‌قلأ]] (داغستؤن ٚ نيشتنگا) اي دریا ٚ مۊهمترين بندري شأرؤن محسۊب بۊنن.

کاسپي دریا پۊر پۊر ٚ جانوري گۊنه‌أن ٚ زيويشر محسۊب بۊنه گه ايسه اۊشؤن ٚ خلئن ٚ زيوش خطر دکته. دمغأکه تتريج سددؤني گه اي دریا وۊرۊدئن ٚ رای ٚ مئن چاؤده نأن بأني جهاني گرمش ٚ دؤني پيش‌ويني بؤبؤ نأ گه ميلادي ۲۱ ٚ قرن ٚ مئن اي دریا ملأزي‌شا مساحتي خۊ شئه خأنه چيکأدأن.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fs43247-020-00075-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://theconversation.com/the-caspian-sea-is-set-to-fall-by-9-metres-or-more-this-century-an-ecocide-is-imminent-152229&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nature.com/articles/377673a0&lt;/ref&gt;

== وۊرۊدئن ==
طويل‌ترين رۊخؤنه‌أني گه کاسپي دریا-یأ منتهي بۊنن:

* وؤلگا 3,531 کيلؤمتر

* اۊرال 2,428 کيلؤمتر

* کۊرا 1,515 کيلؤمتر

* اٚسپي‌رۊ 670 کيلؤمتر

* تئرٚک 623 کيلؤمتر
#

#

#

#

#

==درىا نام==

=== درىا نام دۊنىا سامانان ٚ مئن ===

پۊر پۊر ٚ زوؤنؤن اي دریا ٚ ديمه‌أن گۊتنکس دأرن گه اۊشؤن-ي پۊرگۊتنکس‌ترينؤن [[رۊسي زوؤن|رۊسي]]، [[قزاقي]]، [[تۊرکٚمني]]، [[گيلکي زوؤن|گيلٚکي]]، [[تالشي زوؤن|تالشي]] یأ [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایٚجؤن ٚ تۊرکي]] هيسن. رۊسي یأ قزاقي مئن اي دریا' کاسپين دؤخؤنن. گيلٚکي مئن پيله دریا نؤم ٚ جئم شناس هيسه هيته-ني مازندرؤن ٚ مئن اۊن-ه مازرۊن ٚ دریۊ دؤخؤنن. تۊرکي مئن خزر أ تۊرکٚمني مئنأني هزر دؤخؤندن بۊنه. 

دئبأخي زوؤنؤن ٚ مئن-ني گه اي دریا ٚ دؤر ٚ بر دنئن رایج‌ترين نؤم کاسپين هيسه. اٚلبت اعراب اۊن ٚ معرب ٚ جي یأني قزویٚن ايستفاده کۊنن. خلي تۊرکي زوؤنؤن أ فارسي مئن-أن خزر ٚ نؤمي مشهۊره.

أ درىا نام ويشتر کشورانˇ مئن هۊ کاسپي درىا (caspian sea) ایسه ؤ ايرانˇ مئن اۊنˇ نام ''خزر'' ثبت بۊبؤسته کي گۊتن أ نام، أ درىا ره دۊرۊس نيه ؤ اۊنˇ أصلي نام کاسپي درىا ايسه، چؤن أ درىا قديمي ؤ أصلي ساکنان، کاسپیان بؤن. خزران ایته وحشي ؤ مۊهاجر قؤم ؤ ايته جه تۊرکانˇ طاىفه‌ئان بؤن کي چينˇ کلسيا ؤ مغۊلستانˇ بيابانˇ جه، کاسپي درىا ور ؤ قفقازˇ کلسيا-یه کۊچمال بۊگۊده بؤن ؤ هميشک ايرانئن ؤ گيلانئنˇ أمرأ دۊشمن بؤن. آخرپسي ني رۊسان اۊشان-أ قلمرؤ-یه فترکستد ؤ ويران-ه گۊدد ؤ اۊشان قؤم ني مؤنقرض-أ بؤسته.&lt;ref&gt;محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان‌ترکیسم، ایران و آذربایجان»، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳&lt;/ref&gt;

آفريكانسˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيس&quot;، عربي سامانانˇ مئن ىا عربي زوانˇ مئن ''بحر قزوين'' (قزوين، کاسپينˇ عربي بۊبؤسته‌ ايسه)، كاتالانˇ زوانˇ مئن &quot;كاسپيا&quot;، دانماركي زوان &quot;كاسپيسكه&quot;، [[آلماني زوؤن|آلماني]] &quot;كاسپيشز&quot;، [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]ˇ مئن &quot;كاسپين&quot;، اسپرانتؤ مئن &quot;كاسپيو&quot;، [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايی]] &quot;كاسپيو&quot;، اِستي زوان &quot;كاسپيا&quot;، [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] &quot;كاسپين&quot;، پنجابي &quot;كسپيئن&quot;، پرتقالي &quot;كاسپيو&quot;، روماني &quot;كاسپيكا&quot;، قزاقي &quot;كاسپين&quot;، سومالي&quot;كاسپين/قزوين&quot;، اؤردۊ &quot;بحيره قزوين&quot;. [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106]

=== متۊن ٚ مئن ===
فردؤسي شاهنامه مئن هرجا کي أ درىا نام بأمؤ  اۊنˇ نام (دریای گیلان) ذکر بۊبؤسته ؤ أن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ درىا نام گیلان بۊ و أ لقب أمرأ دۊخانده بؤستي.

== شۊري ==
اۊ جيگايي کي تازه اؤ اۊ درىاچه دۊرۊن أىه، درىاچه اؤ کمتر شۊره تا باخي جيگایان. مثلا کاسپيئنˇ کلسيا واوينؤنˇ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه ؤ کمتر شۊره. امّا ايرانˇ نزديکي، شۊري پۊره ؤ اؤِ تازگي کم.

== کاسپي درىا بندري ؤ مۊهم شأران ==
مۊهترين بندري شأرؤني گه اي دریا ور نأن رۊسيه مئن ماخاچ‌قلأ، آذربایجؤن ٚ مئن باکۊ، قزاقستؤن ٚ مئن [[آکتاو]] (یا آقتاو)، ايران ٚ مئن [[أنزلي|اٚنزٚلي]] یأ تۊرکمستؤن ٚ مئن تۊرکمنباشي هيسه.
* [[آستارا (آذربایجؤن ٚ جؤمۊري)|آستارا]]، آذربایجؤن ٚ جؤمۊري
*[[آقتاو|آکتاو]]، قزاقستؤن
* [[آستارا]]، ايران
*
* [[أنزلي|اٚنزلي]]، ايران
* [[باکو]]، آذربايجؤن
*
* [[بابلسر]]، ايران
* [[تۊرکمنباشي|تۊرکٚمنباشي]]، تۊرکمنستؤن
* [[تۊنکابؤن|تنکابؤن]]، ايران
*[[دربند]]، رۊسيه
* [[چالۊس]]، ايران
*
*[[رۊدسر|رۊدٚسر]]، ايران
* [[سخت‌سر|سختٚسر]]، ايران
*
*
*
*[[فریدون‌کنار|فري‌کنار]]، ايران
*[[کاسپيسک|کاسپييسک]]، رۊسيه
* [[لنکران]]، آذربايجؤن
*[[مٚخاچ‌قلأ]]، رۊسيه
*[[محمودآباد|مأمۊدآباد]]، ايران
*[[نوشهر|نؤشأر]]، ايران
*[[نور (شهر)|نۊر]]، ايران

=== مئن‌پوشته‌أن (جزيره‌أن) ===
* [[آشوراده]]
* [[بولا]]
* [[قرأسو]]

== دئبار ==
تخمين بزه بۊبؤ کي کاسپي دريا، ۳۰ ميليون سال عومر بۊگۊده دأنه ؤ ۵.۵ ميليون سال پيش، اي درىا خۊشکي دؤراکۊده ؤ بۊبؤسته درىاچه.

[[هۊتؤ غار]] ([[بهشهر]]ˇ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کي نشان دهه کي أن درىا دؤر ؤ بر، ۷۵۰۰۰ سال پيش آدم زيوش گودي.[https://web.archive.org/web/20070710075729/http://www.iran-daily.com/1385/2717/html/focus.htm]

== جۊغرأفي ==
اين ٚ جۊغرافي عرض ۳۷ درجه تا ۴۷ (کلسایي) هيسه.

== أشأنم بیدينيد ==
* [[باکو]]
* [[آرال ٚ دریاچه]]
* [[ايران]]     
* [[گيلان]]
* [[مازندران]]

== جیرنویس ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]
*درىا نام دۊنىا سامانانˇ مئن [https://web.archive.org/web/20181008115712/http://parssea.org/?p=2106&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;  

{{جیرنویس}}

==سربس==
[[جرگه:دریا]]</text>
      <sha1>kfh3obtuemi9r3jbibwg0ef4duu0bnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ألبۊرز ٚ اۊستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18783</id>
    <revision>
      <id>155651</id>
      <parentid>69071</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="retmwhvxzopj8kpn0h3p6ak95hlqdle" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= ألبۊرز
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranAlborz-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[کرج]]
| پيلئکي= ۵,۸۳۳ 
| جمعيت= ۲,۷۱۲,۴۰۰ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۷
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= مجتبی عبداللهي
| پيش شۊماره= ۰۲۶
| وبجيگا= 
}}
'''ألبۊرز''' یتا جه [[ايران]] ٚ کاسپیانی اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[کرج]] ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[قزوين ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[مرکزي اۊستان]]-أ رسه. ألبۊرز أول بار ۱۳۸۹ سال ٚ مئن اۊستان بۊبؤسته ؤ پيشتر [[تئران ٚ اۊستان]] ٚ شين بۊ.&lt;ref&gt;{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>retmwhvxzopj8kpn0h3p6ak95hlqdle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155780</id>
      <parentid>155651</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>69071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1586" sha1="hpehxfoi0909bkazbf9ko05h2n5ajmu" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= ألبۊرز
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=IranAlborz-SVG.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[کرج]]
| پيلئکي= ۵,۸۳۳ 
| جمعيت= ۲,۷۱۲,۴۰۰ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۷
| ولي فقيه نماىنده = 
| اۊستاندار= مجتبی عبداللهي
| پيش شۊماره= ۰۲۶
| وبجيگا= 
}}
'''ألبۊرز''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[کرج]] ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[قزوين ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[مرکزي اۊستان]]-أ فأرسه. ألبۊرز أول بار ۱۳۸۹ سال ٚ مئن اۊستان بۊبؤسته ؤ پيشتر [[تئران ٚ اۊستان]] ٚ شين بۊ.&lt;ref&gt;{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==سربس==
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>hpehxfoi0909bkazbf9ko05h2n5ajmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18894</id>
    <revision>
      <id>155573</id>
      <parentid>61649</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="d99719ypu89qerlbl785wyjk6359yyz" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اون مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>d99719ypu89qerlbl785wyjk6359yyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155574</id>
      <parentid>155573</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="raimvthz73jn8wlxb5a80gt9g8tdu60" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر(دوروگ) نماد درگ(درگ:هن ببر طبری زوون مئن ئیسه) مازرون ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>raimvthz73jn8wlxb5a80gt9g8tdu60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155575</id>
      <parentid>155574</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاسبی</username>
        <id>18413</id>
      </contributor>
      <origin>155575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155585</id>
      <parentid>155575</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>شاهی ایسه، اٚ یتا نامٚ یتا فٚچم دٚ بنویس، تی مٚاعرٚ جم جم اکونٚم تٚا بٚمیری</comment>
      <origin>155585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1738" sha1="jkz5mz4strre8si3lit39bw0xwzhfi0" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر|شاهی]] ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازنی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>jkz5mz4strre8si3lit39bw0xwzhfi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155586</id>
      <parentid>155585</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="ce1pvtpodc0narnj3atww2y3v2gwzhn" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''مازندران ٚ نٚساجی لیگتوٚپی/فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر|شاهی]] ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازنی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>ce1pvtpodc0narnj3atww2y3v2gwzhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155587</id>
      <parentid>155586</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1805" sha1="t9ly8g87jfgzkkvibp1m7tyot3mmz1a" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''مازندران ٚ نٚساجی لیگتوٚپی/فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر|شاهی]] ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازنی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته دوٚرگ دره کی أ دوٚرگ ,بودتٚر گیلان و ایپچه مازنیان نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>t9ly8g87jfgzkkvibp1m7tyot3mmz1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155623</id>
      <parentid>155587</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenshi Hinanawi</username>
        <id>18199</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>155623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155660</id>
      <parentid>155623</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1805" sha1="t9ly8g87jfgzkkvibp1m7tyot3mmz1a" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''مازندران ٚ نٚساجی لیگتوٚپی/فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر|شاهی]] ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازنی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته دوٚرگ دره کی أ دوٚرگ ,بودتٚر گیلان و ایپچه مازنیان نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>t9ly8g87jfgzkkvibp1m7tyot3mmz1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155661</id>
      <parentid>155660</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="j9vpvavd86p2fhrx7i43jhs2djr2rm0" xml:space="preserve">[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''مازندران ٚ نٚساجی لیگتوٚپی/فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر|شاهی]] ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازنی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته دوٚرگ دره کی أ دوٚرگ ,بودتٚر گیلان و ایپچه مازنیان نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>j9vpvavd86p2fhrx7i43jhs2djr2rm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155772</id>
      <parentid>155661</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>155623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h" xml:space="preserve">{{پأچ}}
[[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]]
[[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]]

'''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}&lt;/ref&gt;

نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو.

أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره.

نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه.

سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو.

==سرموربی و مودیر عامل==

نساجی سرموربّی 
ساکت الهامی ایسه
و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه

==سربس==</text>
      <sha1>7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۊرکمنستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21841</id>
    <revision>
      <id>155706</id>
      <parentid>74111</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="mmefxfqj4xszaihse9q5cbrp6so8uwd" xml:space="preserve">{{زيبيل/کيشور}}
'''کلسیایی تورکمٚنستٚان یتا ۳۴ ساله ساموان''' یتا ساموان گه مرکزي آسيا مئن نهأ أ کيشور [[کلسيا]] جه [[قزاقستان]] ؤ [[اۊزبکستان]]، [[نسا]] جه [[أفغانستان]] ؤ [[ايران]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[کاسپي دریا]] مئن [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[رۊسيه]] أمرأ سامانسر دأره. تۊرکمنستان ۴۸۸ هيزار کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا مئن پنجاه ؤ دۊوؤمي پيله کيشور ايسه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; هأتؤني تۊرکمنستان ويشتر جه ۷ ميليۊن نفر جمعيت ٚ أمرأ دۊنیا ۱۰۴اؤمي کيشور جمعيت ٚ مئن ايسه. أ کيشور مرکزي آسيا مئن کمترين جمعيت-أ دأره.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2020) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; 
تۊرکمنستان ٚ پایتخت ؤ پيله شأر عشق‌آباد ايسه گه ۱,۰۳۰,۰۶۳ نفر (۲۰۲۲) أن ٚ مئن زيوده. 

أ کيشور ٚ رسمي زوان تۊرکمني ايسه گه لاتين ٚ أليفبي أمرأ نيويشته به. أن ٚ مردۊم ويشتر تۊرکمن ايسد ؤ رۊسان ني أقليت ايسد ؤ [[شؤروي]] زمات اۊشان ٚ جمعيت ويشتر بۊ ولي شؤروي اينحلال ٚ پسي خیليان واگردستد [[رۊسيه]].&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Political structure|نشانی=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=487259232&amp;Country=Turkmenistan&amp;topic=Summary&amp;subtopic=Political+structure|وبگاه=country.eiu.com|بازبینی=2021-10-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/russia/totalitarianism.pdf|عنوان=ترکمنستان}}&lt;/ref&gt; أ کيشور تا سال ۱۹۹۱ ؤ شؤروي زمات، تۊرکمنستان ٚ سؤسياليستي ٚؤروي جؤمۊري نام دأشتي و کشور نٚبو ؤ ايته جه شؤروي جؤمۊري‌ئن بۊ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2021-10-26|title=Turkmenistan|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|journal=The World Factbook|language=en|publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt; تۊرکمنستان پۊر گاز ٚ منابع دأره ؤ أن ٚ گاز ٚ ذخایر دۊنیا کيشوران ٚ مئن چارؤمي محسۊب به.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019|page=30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Countries with the largest natural gas reserves worldwide 2019|نشانی=https://www.statista.com/statistics/265329/countries-with-the-largest-natural-gas-reserves/|وبگاه=Statista|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; 
۷۰٪ درصد جه أ کيشور ٚ مساحت-أ ايته پيله بيابان تشکيل دنه گه قره‌قؤم نام دأره. أ کيشور ٚ اقليم ؤ آو ؤ هأوا خۊشک ؤ بياباني ايسه ولي أن ٚ نسا ور گه ايران ٚ نزيکي نهأ، آو ؤ هأوا بئتره ؤ أ کيشور ٚ جمعيت ؤ رۊستایان ؤ شأران ؤ هأتؤني أن ٚ پایتخت عشق‌آباد، هأ ناحيه مئن نهأده.

==سربس==
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>mmefxfqj4xszaihse9q5cbrp6so8uwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155745</id>
      <parentid>155706</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>74111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3941" sha1="fv65p83lissrryloiu0t75jwu9mxtio" xml:space="preserve">{{زيبيل/کيشور}}
'''تۊرکمنستان''' گه أن ٚ رسمي نام '''تۊرکمنستان ٚ جؤمۊري''' (تۊرکمني: Türkmenistan Respublikasi) ايسه، ايته کيشوره گه مرکزي آسيا مئن نهأ أ کيشور [[کلسيا]] جه [[قزاقستان]] ؤ [[اۊزبکستان]]، [[نسا]] جه [[أفغانستان]] ؤ [[ايران]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[کاسپي دریا]] مئن [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[رۊسيه]] أمرأ سامانسر دأره. تۊرکمنستان ۴۸۸ هيزار کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا مئن پنجاه ؤ دۊوؤمي پيله کيشور ايسه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; هأتؤني تۊرکمنستان ويشتر جه ۷ ميليۊن نفر جمعيت ٚ أمرأ دۊنیا ۱۰۴اؤمي کيشور جمعيت ٚ مئن ايسه. أ کيشور مرکزي آسيا مئن کمترين جمعيت-أ دأره.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2020) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; 
تۊرکمنستان ٚ پایتخت ؤ پيله شأر عشق‌آباد ايسه گه ۱,۰۳۰,۰۶۳ نفر (۲۰۲۲) أن ٚ مئن زيوده. 

أ کيشور ٚ رسمي زوان تۊرکمني ايسه گه لاتين ٚ أليفبي أمرأ نيويشته به. أن ٚ مردۊم ويشتر تۊرکمن ايسد ؤ رۊسان ني أقليت ايسد ؤ [[شؤروي]] زمات اۊشان ٚ جمعيت ويشتر بۊ ولي شؤروي اينحلال ٚ پسي خیليان واگردستد [[رۊسيه]].&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Political structure|نشانی=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=487259232&amp;Country=Turkmenistan&amp;topic=Summary&amp;subtopic=Political+structure|وبگاه=country.eiu.com|بازبینی=2021-10-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/russia/totalitarianism.pdf|عنوان=ترکمنستان}}&lt;/ref&gt; أ کيشور تا سال ۱۹۹۱ ؤ شؤروي زمات، تۊرکمنستان ٚ سؤسياليستي ٚؤروي جؤمۊري نام دأشتي ؤ ايته جه شؤروي جؤمۊري‌ئن بۊ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2021-10-26|title=Turkmenistan|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|journal=The World Factbook|language=en|publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt; تۊرکمنستان پۊر گاز ٚ منابع دأره ؤ أن ٚ گاز ٚ ذخایر دۊنیا کيشوران ٚ مئن چارؤمي محسۊب به.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019|page=30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Countries with the largest natural gas reserves worldwide 2019|نشانی=https://www.statista.com/statistics/265329/countries-with-the-largest-natural-gas-reserves/|وبگاه=Statista|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; 
۷۰٪ درصد جه أ کيشور ٚ مساحت-أ ايته پيله بيابان تشکيل دنه گه قره‌قؤم نام دأره. أ کيشور ٚ اقليم ؤ آو ؤ هأوا خۊشک ؤ بياباني ايسه ولي أن ٚ نسا ور گه ايران ٚ نزيکي نهأ، آو ؤ هأوا بئتره ؤ أ کيشور ٚ جمعيت ؤ رۊستایان ؤ شأران ؤ هأتؤني أن ٚ پایتخت عشق‌آباد، هأ ناحيه مئن نهأده.

==سربس==
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>fv65p83lissrryloiu0t75jwu9mxtio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميجيک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29719</id>
    <revision>
      <id>155667</id>
      <parentid>152312</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="2gk4tki25v1nyy6f0rwczw3r4l29zah" xml:space="preserve">'''مجیک توانه مغزوٚ منی اهم دهه، یاٚ''' مۊیيٚ منی دهه گه پلک ٚ جيري یأ جؤري لبه‌أن، هر کمتؤن ٚ سر شيش لایه مئن رۊشد کۊنه یأ برجه را ايمتداد گيره.&lt;ref&gt;https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6147748&lt;/ref&gt; ميجيک چۊم-ه ذررات أ آخال أ گرد ٚ خاک ٚ جي دأشتدأري کۊنه. اۊن فؤق‌العاده حساس ایسه یأ أگر لمس ٚ جي تحريک بؤبۊن اؤشتؤوي ايجاد کۊنه گه یته شی (ويأ یا پؤرز ٚ مۊسؤن) چۊم ٚ نزيکي دره یأ نتيجتاً به طؤر ٚ اوخان دؤبسئن بۊنه یا أني لکسن ٚ همرأ اۊ شی-ه خۊ ناحيه جي رفع کۊنه. پلک ٚ ميجيک‌دؤبؤ لبه‌أن، حساس‌ترين أقسؤم ٚ جي اينسؤن ٚ جؤن ٚ مئن هيسن گه اۊشؤن ٚ مئن پۊر عصبي پایانه ميجيکؤن ٚ بۊنه-أ وأپيچنن أ حتی ميجيکؤن ٚ تۊکه أني&lt;ref&gt;http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537278/&lt;/ref&gt; کۊجئه‌ترين محرکؤن ٚ سر حساس چاؤنن. اين ميجيکؤن-ه قادر چاکۊنه گه أگر تحريک بؤبؤن ميجيک زأن ٚ اينعکاس-ه مۊنجر بؤبۊن.&lt;ref&gt;https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3047948&lt;/ref&gt; ميجيک هيته أني ظاهري جذابيت ٚ مۊهيم ٚ عناصؤر ٚ جي هيسه. بۊرز أ چۊم‌دکي ميجيک تۊنه چۊم-ه دۊرؤشت أ خيره‌کۊننده جلوه بده&lt;ref&gt;http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/ebs0000243&lt;/ref&gt; یأ توجه-ؤ اۊن ٚ سمت جلب بؤنه.

== سربسؤن ==

* [[:en:Eyelash|Eyelash]]</text>
      <sha1>2gk4tki25v1nyy6f0rwczw3r4l29zah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155766</id>
      <parentid>155667</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Aqurs1|Aqurs1]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>87669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="f5u2dty4rl159lhg5vw7i2kfi1fjlz8" xml:space="preserve">[[فاىل:Human eyelashes.jpg|بندانگشتی|آدم ٚ ميجيک]]
[[فاىل:Human eye with eyelid pulled open, anterior view.jpg|بندانگشتی]]
'''ميجيک''' مۊیي هيسه گه پلک ٚ جيري یأ جؤري لبه‌أن، هر کمتؤن ٚ سر شيش لایه مئن رۊشد کۊنه یأ برجه را ايمتداد گيره.&lt;ref&gt;https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6147748&lt;/ref&gt; ميجيک چۊم-ه ذررات أ آخال أ گرد ٚ خاک ٚ جي دأشتدأري کۊنه. اۊن فؤق‌العاده حساس هيسه یأ أگر لمس ٚ جي تحريک بؤبۊن اؤشتؤوي ايجاد کۊنه گه یته شی (ويأ یا پؤرز ٚ مۊسؤن) چۊم ٚ نزيکي دره یأ نتيجتاً به طؤر ٚ اينعکاسي دؤبسئن بۊنه یا أني لکسن ٚ همرأ اۊ شی-ه خۊ ناحيه جي رفع کۊنه. پلک ٚ ميجيک‌دؤبؤ لبه‌أن، حساس‌ترين أقسؤم ٚ جي اينسؤن ٚ جؤن ٚ مئن هيسن گه اۊشؤن ٚ مئن پۊر عصبي پایانه ميجيکؤن ٚ بۊنه-أ وأپيچنن أ حتی ميجيکؤن ٚ تۊکه أني&lt;ref&gt;http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537278/&lt;/ref&gt; کۊجئه‌ترين محرکؤن ٚ سر حساس چاؤنن. اين ميجيکؤن-ه قادر چاکۊنه گه أگر تحريک بؤبؤن ميجيک زأن ٚ اينعکاس-ه مۊنجر بؤبۊن.&lt;ref&gt;https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3047948&lt;/ref&gt; ميجيک هيته أني ظاهري جذابيت ٚ مۊهيم ٚ عناصؤر ٚ جي هيسه. بۊرز أ چۊم‌دکي ميجيک تۊنه چۊم-ه دۊرؤشت أ خيره‌کۊننده جلوه بده&lt;ref&gt;http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/ebs0000243&lt;/ref&gt; یأ توجه-ؤ اۊن ٚ سمت جلب بؤنه.

== سربسؤن ==

* [[:en:Eyelash|Eyelash]]</text>
      <sha1>f5u2dty4rl159lhg5vw7i2kfi1fjlz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محور مقاومت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62640</id>
    <revision>
      <id>155709</id>
      <parentid>154475</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9378" sha1="5jwmdkfterjcnj94dsh6r589cwd72x7" xml:space="preserve">'''محور موقاومت'''&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; (عربي زوان مئن: محور المقاومة)، ايصطيلاحي ايسه کي از حاميان ور واسه ايشاره به ايتا شبکه از شبه‌نظاميان و سياسي [[اسلام‌گرایی|اسلام‌گرا]] گروهون کي بيشتر [[اسلام‌گرایی شیعه|شيعه]] و تحت حمايت [[ايران|جمهوري ايسلامي ايران]] [[خاورمیانه|خاورميانه مئن]]&lt;sup&gt;[۲][۳]&lt;/sup&gt; مورد استفاده قرار گيره. اا گروهون توسط جمهوري ايسلامي، از طريق پرورش و متحد بساختن مسلح گروهوني کي [[اسرائیل|اسرائيل]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره دوشمني داريدي، تشکيل ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۴][۵][۶]&lt;/sup&gt; آمريکا، بيشتر ان گروهون به‌نام [[تروریسم|تروريستي]] سازمانون طبقه‌بندي بوکوده.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt; بعضي از شخصيتون حامي محور مقاومت، از اون به‌نام ''[[امپراتوری|امپراتوري]]'' ''مقاومت'' ياد کونيدي.&lt;sup&gt;[۷][۸][۹][۱۰]&lt;/sup&gt;

[[حزب‌الله لبنان]] کي دهه ۱۹۸۰ ميلادي مئن با حمايت موستقيم ايران در [[لبنان]] پديد بمو، برجسته‌ترين عضو ان محور ايسه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ديگر گروهون مهم ان ايئتيلاف شامل گروه [[حماس]]،&lt;sup&gt;[۱][۲][۳]&lt;/sup&gt; [[جهاد اسلامی فلسطین|فليسطين ايسلامي جهاد]]،&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt; [[یمن|يمن حوثيون جونبش]]&lt;sup&gt;[۲][۳]&lt;/sup&gt; و شيعه گروهون [[عراق|عراقي]] (عراق ايسلامي مقاومت) ايسيد.&lt;sup&gt;[۱][۲][۳]&lt;/sup&gt; حيزب بعث سوريه هم تنها دگر عضو دولتي ان محور، به‌جز ايران بو&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; کي ۸ دسامبر ۲۰۲۴ ميلادي مئن فرار [[بشار اسد]] از [[دمشق]] امره دچار فروپاشي ببسته و [[سۊريه|سوريه]] از محور مقاومت خارج ببست.&lt;sup&gt;[۴]&lt;/sup&gt;

محور مقاومت با ان هدف امره ايجاد ببست کي هماهنگي و ايتيحاد مئنه ايته درگيري بزرگ، ايسرائيل‌مره تشکيل ببسته.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt; اان ايئتيلاف همچينين حملاتي عليه [[عربستان سعودی|سعودي عربستان]]&lt;sup&gt;[۳]&lt;/sup&gt; (توسط
=== '''تأسيس''' ===
بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب سال ۱۳۵۷ مئن]]، بعضي از راديکال بونيان‌گوذاران [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]]، [[محمد منتظری|محمد منتظري]] و [[مصطفی چمران|مصطفي چمران]] منسن تلاش بوکوديد تا ايته «ايسلامي انترناسيونال» دوروست بوکونيد،&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; با مفاهيم [[علی شریعتی|علي شريعتي]] و [[سید روح‌الله خمینی|خميني]] افکار دربارهٔ «موستضعفان همبستگي» امره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

== اعضا ==

=== ايران ايسلامي جوموري ===
سيد علي خامنه‌اي کي از سال ۱۳۶۸ به عونوان ايسلامي جمهوري رهبر، خدمت بوکوده، بارها دولت ايسلامي جمهوري به عونوان ايته «مقوامت دولت» عليه آمريکا و ايسرائيل نوفوذ تعريف بوکوده.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Qasem_Soleimani_in_Syrian_Desert_(June_2017).jpg|بندانگشتی|قاسم سليماني و لشکر فاطميون، عراق و سوريه مرز درون، ۱۳۹۶]]
[[قاسم سلیمانی|قاسم سليماني]] نقش مهمي نبرد ايران و [[داعش]] مئن ايفا بوکود. او بتوانست کوردان و شيعيان عليه داعش موتحد بوکود.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;سليماني باعث ببست کي شيعه، با رهبري ايران خاورميانه دورون نوفوذ بدست بواره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== سوريه ===
[[فاىل:Ali_Khamenei_and_Bashar_al-Assad07.jpg|بندانگشتی|سيد علي خامنه‌اي، و بشار اسد، سوريه قبلي رييس‌جومور کي بعثي بو]]
ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی|سوريه چوتو سقوط کودن ۱۰ روز مئن]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>5jwmdkfterjcnj94dsh6r589cwd72x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155710</id>
      <parentid>155709</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6846" sha1="dd8gcx5q4z9dm8zdsxzzezxle30ix5r" xml:space="preserve">مٚخاومٚت ٚ مٚحور
=== '''تأسيس''' ===
بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب سال ۱۳۵۷ مئن]]، بعضي از راديکال بونيان‌گوذاران [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]]، [[محمد منتظری|محمد منتظري]] و [[مصطفی چمران|مصطفي چمران]] منسن تلاش بوکوديد تا ايته «ايسلامي انترناسيونال» دوروست بوکونيد،&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; با مفاهيم [[علی شریعتی|علي شريعتي]] و [[سید روح‌الله خمینی|خميني]] افکار دربارهٔ «موستضعفان همبستگي» امره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

== اعضا ==

=== ايران ايسلامي جوموري ===
سيد علي خامنه‌اي کي از سال ۱۳۶۸ به عونوان ايسلامي جمهوري رهبر، خدمت بوکوده، بارها دولت ايسلامي جمهوري به عونوان ايته «مقوامت دولت» عليه آمريکا و ايسرائيل نوفوذ تعريف بوکوده.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Qasem_Soleimani_in_Syrian_Desert_(June_2017).jpg|بندانگشتی|قاسم سليماني و لشکر فاطميون، عراق و سوريه مرز درون، ۱۳۹۶]]
[[قاسم سلیمانی|قاسم سليماني]] نقش مهمي نبرد ايران و [[داعش]] مئن ايفا بوکود. او بتوانست کوردان و شيعيان عليه داعش موتحد بوکود.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;سليماني باعث ببست کي شيعه، با رهبري ايران خاورميانه دورون نوفوذ بدست بواره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== سوريه ===
[[فاىل:Ali_Khamenei_and_Bashar_al-Assad07.jpg|بندانگشتی|سيد علي خامنه‌اي، و بشار اسد، سوريه قبلي رييس‌جومور کي بعثي بو]]
ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی|سوريه چوتو سقوط کودن ۱۰ روز مئن]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>dd8gcx5q4z9dm8zdsxzzezxle30ix5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155711</id>
      <parentid>155710</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6163" sha1="79276sgamoi0583eclhr5oh3arqahhf" xml:space="preserve">مٚخاومٚت ٚ مٚحور
== اعضا ==

=== ايران ايسلامي جوموري ===
سيد علي خامنه‌اي کي از سال ۱۳۶۸ به عونوان ايسلامي جمهوري رهبر، خدمت بوکوده، بارها دولت ايسلامي جمهوري به عونوان ايته «مقوامت دولت» عليه آمريکا و ايسرائيل نوفوذ تعريف بوکوده.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Qasem_Soleimani_in_Syrian_Desert_(June_2017).jpg|بندانگشتی|قاسم سليماني و لشکر فاطميون، عراق و سوريه مرز درون، ۱۳۹۶]]
[[قاسم سلیمانی|قاسم سليماني]] نقش مهمي نبرد ايران و [[داعش]] مئن ايفا بوکود. او بتوانست کوردان و شيعيان عليه داعش موتحد بوکود.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;سليماني باعث ببست کي شيعه، با رهبري ايران خاورميانه دورون نوفوذ بدست بواره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== سوريه ===
[[فاىل:Ali_Khamenei_and_Bashar_al-Assad07.jpg|بندانگشتی|سيد علي خامنه‌اي، و بشار اسد، سوريه قبلي رييس‌جومور کي بعثي بو]]
ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی|سوريه چوتو سقوط کودن ۱۰ روز مئن]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>79276sgamoi0583eclhr5oh3arqahhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155712</id>
      <parentid>155711</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6060" sha1="3f65r7eo6jxf8zzw9aftngv3xkfbpl7" xml:space="preserve">مٚخاومٚت ٚ مٚحور
== اعضا ==

=== ايران ايسلامي جوموري ===
سيد علي خامنه‌اي کي از سال ۱۳۶۸ به عونوان ايسلامي جمهوري رهبر، خدمت بوکوده، بارها دولت ايسلامي جمهوري به عونوان ايته «مقوامت دولت» عليه آمريکا و ايسرائيل نوفوذ تعريف بوکوده.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Qasem_Soleimani_in_Syrian_Desert_(June_2017).jpg|بندانگشتی]]
[[قاسم سلیمانی|قاسم سليماني]] نقش مهمي نبرد ايران و [[داعش]] مئن ايفا بوکود. او بتوانست کوردان و شيعيان عليه داعش موتحد بوکود.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;سليماني باعث ببست کي شيعه، با رهبري ايران خاورميانه دورون نوفوذ بدست بواره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== سوريه ===
[[فاىل:Ali_Khamenei_and_Bashar_al-Assad07.jpg|بندانگشتی|سيد علي خامنه‌اي، و بشار اسد، سوريه قبلي رييس‌جومور کي بعثي بو]]
ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی|سوريه چوتو سقوط کودن ۱۰ روز مئن]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>3f65r7eo6jxf8zzw9aftngv3xkfbpl7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155713</id>
      <parentid>155712</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5209" sha1="tpmyvbwa90ldcg8zxrzbhgika3pz4b5" xml:space="preserve">مٚخاومٚت ٚ مٚحور
== اعضا ==

=== سوريه ===
[[فاىل:Ali_Khamenei_and_Bashar_al-Assad07.jpg|بندانگشتی|سيد علي خامنه‌اي، و بشار اسد، سوريه قبلي رييس‌جومور کي بعثي بو]]
ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی|سوريه چوتو سقوط کودن ۱۰ روز مئن]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>tpmyvbwa90ldcg8zxrzbhgika3pz4b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155714</id>
      <parentid>155713</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="qnaidlt9sibz5c2cghfjxsh2siv9aoi" xml:space="preserve">مٚخاومٚت ٚ مٚحور

ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>qnaidlt9sibz5c2cghfjxsh2siv9aoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155715</id>
      <parentid>155714</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="htqocvt0qujyc7gs0qvduy1lpn150js" xml:space="preserve">مٚخاومٚت ٚ مٚحور

ايران ٚ شی ایسه هٚسا

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>htqocvt0qujyc7gs0qvduy1lpn150js</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155742</id>
      <parentid>155715</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:AMRaSHa89|AMRaSHa89]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>154475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10730" sha1="9qrspdxzx01mkjt77gkhnhd41kn9pj7" xml:space="preserve">'''محور موقاومت'''&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; (عربي زوان مئن: محور المقاومة)، ايصطيلاحي ايسه کي از حاميان ور واسه ايشاره به ايتا شبکه از شبه‌نظاميان و سياسي [[اسلام‌گرایی|اسلام‌گرا]] گروهون کي بيشتر [[اسلام‌گرایی شیعه|شيعه]] و تحت حمايت [[ايران|جمهوري ايسلامي ايران]] [[خاورمیانه|خاورميانه مئن]]&lt;sup&gt;[۲][۳]&lt;/sup&gt; مورد استفاده قرار گيره. اا گروهون توسط جمهوري ايسلامي، از طريق پرورش و متحد بساختن مسلح گروهوني کي [[اسرائیل|اسرائيل]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره دوشمني داريدي، تشکيل ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۴][۵][۶]&lt;/sup&gt; آمريکا، بيشتر ان گروهون به‌نام [[تروریسم|تروريستي]] سازمانون طبقه‌بندي بوکوده.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt; بعضي از شخصيتون حامي محور مقاومت، از اون به‌نام ''[[امپراتوری|امپراتوري]]'' ''مقاومت'' ياد کونيدي.&lt;sup&gt;[۷][۸][۹][۱۰]&lt;/sup&gt;

[[حزب‌الله لبنان]] کي دهه ۱۹۸۰ ميلادي مئن با حمايت موستقيم ايران در [[لبنان]] پديد بمو، برجسته‌ترين عضو ان محور ايسه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ديگر گروهون مهم ان ايئتيلاف شامل گروه [[حماس]]،&lt;sup&gt;[۱][۲][۳]&lt;/sup&gt; [[جهاد اسلامی فلسطین|فليسطين ايسلامي جهاد]]،&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt; [[یمن|يمن حوثيون جونبش]]&lt;sup&gt;[۲][۳]&lt;/sup&gt; و شيعه گروهون [[عراق|عراقي]] (عراق ايسلامي مقاومت) ايسيد.&lt;sup&gt;[۱][۲][۳]&lt;/sup&gt; حيزب بعث سوريه هم تنها دگر عضو دولتي ان محور، به‌جز ايران بو&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; کي ۸ دسامبر ۲۰۲۴ ميلادي مئن فرار [[بشار اسد]] از [[دمشق]] امره دچار فروپاشي ببسته و [[سۊريه|سوريه]] از محور مقاومت خارج ببست.&lt;sup&gt;[۴]&lt;/sup&gt;

محور مقاومت با ان هدف امره ايجاد ببست کي هماهنگي و ايتيحاد مئنه ايته درگيري بزرگ، ايسرائيل‌مره تشکيل ببسته.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt; اان ايئتيلاف همچينين حملاتي عليه [[عربستان سعودی|سعودي عربستان]]&lt;sup&gt;[۳]&lt;/sup&gt; (توسط يمن حوثيون) و آمريکاي نيروهان عراق مئن&lt;sup&gt;[۳]&lt;/sup&gt; (توسط عراق نيروهون) انجام بده و گروه‌هاي مسلح [[سلفی‌گری|سلفي]] سني مثل [[القاعده]] و [[داعش]] امره موخالف ايسه.&lt;sup&gt;[۴]&lt;/sup&gt; از طريق [[نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|نيروي قدس]]&lt;sup&gt;[۵][۶]&lt;/sup&gt; (ايته واحد ويژه نيروهان کي متعلق به [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايسه)، ايران طي دهه‌ها منابع قابل توجهي واسه تقويت نظامي قابليتون ا گروهون اختصاص بده و ايرتيباطات ضروري اشن مئن ايجاد بوکوده.&lt;sup&gt;[۱][۳]&lt;/sup&gt; وزارت خارجه آمريکا تخمين بزه کي ايران، هر سال مئن حودود ۷۰۰ ميليون دولار، ا شبه‌نظاميان (قبل از تحريمان سال ۲۰۱۹ مئن) هزينه بوکوده.&lt;sup&gt;[۶]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Seyyed_Ali_Khamenei_and_Seyyed_Hassan_Nasrallah_by_khamenei.ir_01(2005)_01.jpg|بندانگشتی|سيد حسن نصرالله دبيرکول قبلي حيزب‌الله و سيد علي خامنه‌اي رهبر جوموري ايسلامي]]

=== '''تأسيس''' ===
بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب سال ۱۳۵۷ مئن]]، بعضي از راديکال بونيان‌گوذاران [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]]، [[محمد منتظری|محمد منتظري]] و [[مصطفی چمران|مصطفي چمران]] منسن تلاش بوکوديد تا ايته «ايسلامي انترناسيونال» دوروست بوکونيد،&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; با مفاهيم [[علی شریعتی|علي شريعتي]] و [[سید روح‌الله خمینی|خميني]] افکار دربارهٔ «موستضعفان همبستگي» امره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

== اعضا ==

=== ايران ايسلامي جوموري ===
سيد علي خامنه‌اي کي از سال ۱۳۶۸ به عونوان ايسلامي جمهوري رهبر، خدمت بوکوده، بارها دولت ايسلامي جمهوري به عونوان ايته «مقوامت دولت» عليه آمريکا و ايسرائيل نوفوذ تعريف بوکوده.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Qasem_Soleimani_in_Syrian_Desert_(June_2017).jpg|بندانگشتی|قاسم سليماني و لشکر فاطميون، عراق و سوريه مرز درون، ۱۳۹۶]]
[[قاسم سلیمانی|قاسم سليماني]] نقش مهمي نبرد ايران و [[داعش]] مئن ايفا بوکود. او بتوانست کوردان و شيعيان عليه داعش موتحد بوکود.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;سليماني باعث ببست کي شيعه، با رهبري ايران خاورميانه دورون نوفوذ بدست بواره.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== سوريه ===
[[فاىل:Ali_Khamenei_and_Bashar_al-Assad07.jpg|بندانگشتی|سيد علي خامنه‌اي، و بشار اسد، سوريه قبلي رييس‌جومور کي بعثي بو]]
ايران و [[سۊريه|سوريه]]، از اوائل اينقيلاب ايسلامي ايران مئن با همديگر روابط خوبي بدشته‌ايدي؛ چون هردوتا عراق‌مره دوشمني دشتيد.

[[خبرگزاری سوریه|''سانا'']]، ايعلام بوکوده کي دو دولت راجع به «رابطه همکاري استراتژيک» و «تلاشان غربي کيشوران و اشن موتحدان، واسه ضربه زئن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوريه و حمايت از تروريسم اويه مئن» بحث بوکوده‌ايدي.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان ايتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نوخوست‌وزير و [[اسرائیل|اسرائيل]] سفيران توصيف ببسته.&lt;sup&gt;[۲][۳][۴]&lt;/sup&gt;
[[فاىل:Northwestern_Syria_offensive_(2024).jpg|بندانگشتی|سوريه چوتو سقوط کودن ۱۰ روز مئن]]
۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ مئن، شورشي گروهون سوري به‌نام [[هیئت تحریر شام|هيئت تحرير الشام]] (HTS)، ايته گوسترده حمله‌ايه عليه سوريه نيروهان انجام بدئيدي و رژيم بعثي سوريه از بين ببرديد و سوريه از محور مقاومت خارج ببست.

=== حيزب‌الله ===
حيزب‌الله، سال ۱۹۸۲ مئن توسط جوانون شيعه روحانيون اهل [[لۊبنان]] کي [[نجف]] مئن تحصيل بوکوده بيد، تأسيس ببست. ان سازمان مودل ارائه ببسته توسط [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خميني]] بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷|ايران اينقيلاب]] سال ۱۹۷۹ مئنه بپذيرفت و ان بونيان‌گوذاران «حزب‌الله» نام به‌دستور خميني اينتيخاب بوکوديد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; [[حزب‌الله لبنان]] (به‌معني «خوداي حزب») از ايته ايراني ايبتيکار، متحد بوکودن شيعه‌گروهون مبارز لبنان مئن واسين، به‌ويژه [[جنگ داخلی لبنان|جنگ داخلي کشور]]، ظهور بوکود. حزب‌الله نيروهان توسط ايته گروه ۱۵۰۰ نفري از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامي]] ايران، با اجازه [[سۊريه|سوريه]] دولت، آموزش بده و سازماندهي ببستيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== عراقي گروهون ===
بعد از [[حمله ۲۰۰۳ به عراق|تهاجم ايالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳]] ان کيشور مئن، ان نيروهون ظوهور بوکوديد. ان گروهون زماني کي به‌عونوان ايته جبهه جمعي واسه موقابله عليه [[داعش]] سازماندهي ببستيد، به‌طور تصاعدي قويتر ببستيد.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt; ان گروهون همچينين به‌حمله به آمريکايي گروهون عراق و سوريه مئن به دليل حمايت واشينگتن از اسرائيل متمرکز ايسيد.&lt;sup&gt;[۲]&lt;/sup&gt;

=== يمن حوثيون ===
[[عبدالملک حوثی|عبدالملک الحوثي]]، [[جنبش حوثی‌ها|جنبش حوثي]] فرمانده [[یمن|يمن]] مئن، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ مئن ايعلام بوکود کي ان سازمان در صورت دخالت آمريکا غزه جنگ مئن، با استفاده از موشکون و [[پهپاد|پهپادون]] و ساير اقدامات نظامي تلافي کونه.&lt;sup&gt;[۱]&lt;/sup&gt;

=== فيليسطيني گروهون ===
با ان وجود کي محور مقاومت عمدتاً از جناحون ايسلام‌گراي شيعه تشکيل ببسته، [[خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي|خلقي جبهه فلسطين رهايي وأسي]]، ايته حيزب سکولار مارکسيست-لنينيست، به‌طور کولي جوزئي از محور مقاومت محسوب به و از ايران حمايت دريافت کونه.&lt;sup&gt;[۱][۲]&lt;/sup&gt;

جۊنبش اسلام‌گراي سۊني [[حماس]] هم با انکه سۊني ايسه بخشي از محور مقاومت ايسه.

== موخالفون ==
مهم‌تيرين محور موقاومت دوشمنان، ايسرائيل ايسه. ايران جوموري اسيلامي، لوبنان حيزب الله، حماس، فيليسطين ايسلامي جهاد، يمن حوثيون و عراقي گروهون، همگي چند دفعه به انواع موختلف به اسرائيل حمله بوکوديد.

[[داعش]] هم از معروف‌تيرين دوشمنان محور موقاومت ايسه. [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] هم بيشتر ان گروهان و آدمان تروريست شناسه.</text>
      <sha1>9qrspdxzx01mkjt77gkhnhd41kn9pj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نازي آلمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63013</id>
    <revision>
      <id>155719</id>
      <parentid>154384</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="k8ccoraiefibf078ow5jyz60j7vmcki" xml:space="preserve">'''بوبورد جهانی جٚنگ ۲ رٚ اٚیرٚآٚن ٚ ورجٚا'''

{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه|رسمي نام=آلمان ٚ پيله رايش|أصلي نام=Großdeutsches Reich|عادي نام=آلمان|بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Germany (1935–1945).svg|ميللي نشان ٚ تاتايي=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|ميللي شعار=Ein Volk, ein Reich, ein Führer
ايته ملّت، ايته رايش، ايته پيشوا|مرکز=[[برلين]]|پيله‌ترين شأر ٚ نؤع=برلين|رائج ٚ زوانان=[[آلماني زوان]]|حکۊمت ٚ نؤع=ايته‌حيزبي ناسيؤنال‌سؤسياليستي|حاکمان ٚ نام=پيشوا|مقننه=رايشس‌تاگ|تاريخي دؤره‌ئن=دۊته جنگ ٚ مئن / [[دۊوؤمي جهاني جنگ]]|پيلئکي=۶۹۶٬۲۶۵ مۊربع ٚ کيلۊمتر|جمعيت=۷۹٬۳۷۵٬۲۸۱|جمعيت ٚ تخمين ٚ سال=۱۹۳۹|پۊل ٚ واحد=[[رايش مارک]] (ℛℳ)|نخشه=German Reich 1942 Greatest Extend, end of 1942.png|نخشه جيرنيويس=نازي آلمان خۊ پيله‌ترين حالت مئن

- پؤررنگ ٚ سبز: آلمان

- سبز: آلمان-أ فتح ببسته جيگائان

- کمرنگ ٚ سبز: آلمان-أ نظامي حضوران}}

رايش ٚ نام، به‌معناي قلمرۊ ايسه کي معمۊلاً به سه يا چارتا حکۊمت آلمان ٚ مئن اشاره دأره: أولي رايش کي [[رۊم ٚ مؤقدس ٚ امپراتۊري]] بۊ، دۊوؤمي رايش کي [[آلمان ٚ امپراتۊري]] بۊ، وايمار ٚ جۊمۊري کي معمۊلاً به‌نام رايش شناخته نبه، و سۊوؤمي رايش کي نازي آلمان بۊ.

آدؤلف هيتلر ۱۹۳۳ ٚ ۳۰ ژانويه توسؤط پائؤل فؤن هيندنبؤرگ، ببست آلمان ٚ صدرأعظم. ۱۹۳۳ انتخابات ٚ پسي، ناسيؤنال‌سؤسياليست ٚ حيزب خۊ جيگاي آلمان ٚ مئن مؤحکم ٚ کۊد و خۊ مؤخالفان-أ پاکسازي بۊکۊد. هيندنبؤرگ ۱۹۳۴ ٚ مئن بمؤرد و [[آدؤلف هيتلر]]، دۊته مقام-أ يئني صدرأعظمي و رييس‌جۊمۊري-أ ترکيب بۊکۊد و ببست آلمان ٚ پيشوا ([[آلماني زوان]]: Führer) و هۊتؤ صدرأعظم هم بۊ. پيله‌رکۊد ٚ مئن، نازيان بتأنستيد آلمان ٚ اقتصاد ٚ ثؤبات ٚ وأگردأنيد و بيکاران ٚ کم ٚ کۊديد. نازيان شرۊع به بازسازي و ساخت اؤتۊبان بؤکۊديد کي باعث ببست مردۊم ٚ مئن محبۊب بيبيد.
[[فاىل:War_Ensign_of_Germany_1938-1945.svg|بندانگشتی|سۊوؤمي رايش ٚ جنگي بيدۊق]]

==سربس==
[[جرگه:سابق ٚ کيشوران]]</text>
      <sha1>k8ccoraiefibf078ow5jyz60j7vmcki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155740</id>
      <parentid>155719</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>154384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="cg51xd2vqr836ohna8jd13j4zg6m2pa" xml:space="preserve">'''نازي آلمان''' يا '''سۊوؤمين رايش''' ([[آلماني زوان]]: Deutsches Reich) ايته اصطلاح ايسه کي به آلمان تحت رئبري [[آدؤلف هيتلر]] ج ۱۹۳۳ مئن تا ۱۹۴۵ مئن اشاره دأره. أ امپراتۊري، [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ٚ مئن أز بين بۊشؤ. أ سامان ٚ رسمي نام تا ۱۹۴۳، آلمان ٚ رايش (Deutsches Reich) بۊ؛ ولي ج اۊن ٚ پسي ببست آلمان ٚ پيله رايش (Großdeutsches Reich).

{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه|رسمي نام=آلمان ٚ پيله رايش|أصلي نام=Großdeutsches Reich|عادي نام=آلمان|بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Germany (1935–1945).svg|ميللي نشان ٚ تاتايي=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|ميللي شعار=Ein Volk, ein Reich, ein Führer
ايته ملّت، ايته رايش، ايته پيشوا|مرکز=[[برلين]]|پيله‌ترين شأر ٚ نؤع=برلين|رائج ٚ زوانان=[[آلماني زوان]]|حکۊمت ٚ نؤع=ايته‌حيزبي ناسيؤنال‌سؤسياليستي|حاکمان ٚ نام=پيشوا|مقننه=رايشس‌تاگ|تاريخي دؤره‌ئن=دۊته جنگ ٚ مئن / [[دۊوؤمي جهاني جنگ]]|پيلئکي=۶۹۶٬۲۶۵ مۊربع ٚ کيلۊمتر|جمعيت=۷۹٬۳۷۵٬۲۸۱|جمعيت ٚ تخمين ٚ سال=۱۹۳۹|پۊل ٚ واحد=[[رايش مارک]] (ℛℳ)|نخشه=German Reich 1942 Greatest Extend, end of 1942.png|نخشه جيرنيويس=نازي آلمان خۊ پيله‌ترين حالت مئن

- پؤررنگ ٚ سبز: آلمان

- سبز: آلمان-أ فتح ببسته جيگائان

- کمرنگ ٚ سبز: آلمان-أ نظامي حضوران}}

رايش ٚ نام، به‌معناي قلمرۊ ايسه کي معمۊلاً به سه يا چارتا حکۊمت آلمان ٚ مئن اشاره دأره: أولي رايش کي [[رۊم ٚ مؤقدس ٚ امپراتۊري]] بۊ، دۊوؤمي رايش کي [[آلمان ٚ امپراتۊري]] بۊ، وايمار ٚ جۊمۊري کي معمۊلاً به‌نام رايش شناخته نبه، و سۊوؤمي رايش کي نازي آلمان بۊ.

آدؤلف هيتلر ۱۹۳۳ ٚ ۳۰ ژانويه توسؤط پائؤل فؤن هيندنبؤرگ، ببست آلمان ٚ صدرأعظم. ۱۹۳۳ انتخابات ٚ پسي، ناسيؤنال‌سؤسياليست ٚ حيزب خۊ جيگاي آلمان ٚ مئن مؤحکم ٚ کۊد و خۊ مؤخالفان-أ پاکسازي بۊکۊد. هيندنبؤرگ ۱۹۳۴ ٚ مئن بمؤرد و [[آدؤلف هيتلر]]، دۊته مقام-أ يئني صدرأعظمي و رييس‌جۊمۊري-أ ترکيب بۊکۊد و ببست آلمان ٚ پيشوا ([[آلماني زوان]]: Führer) و هۊتؤ صدرأعظم هم بۊ. پيله‌رکۊد ٚ مئن، نازيان بتأنستيد آلمان ٚ اقتصاد ٚ ثؤبات ٚ وأگردأنيد و بيکاران ٚ کم ٚ کۊديد. نازيان شرۊع به بازسازي و ساخت اؤتۊبان بؤکۊديد کي باعث ببست مردۊم ٚ مئن محبۊب بيبيد.
[[فاىل:War_Ensign_of_Germany_1938-1945.svg|بندانگشتی|سۊوؤمي رايش ٚ جنگي بيدۊق]]

==سربس==
[[جرگه:سابق ٚ کيشوران]]</text>
      <sha1>cg51xd2vqr836ohna8jd13j4zg6m2pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دۊوؤمي جهاني جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63041</id>
    <revision>
      <id>155716</id>
      <parentid>154424</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <comment>جایگزینی صفحه با ' == مؤرتبط ٚ مؤضۊعان ==  * [[نازي آلمان]] * [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري]] * [[ايتاليا]] * [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]  == سربس == &lt;references /&gt; [[جرگه:جنگان]]'</comment>
      <origin>155716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253" sha1="hm56tb1x0p56bjckfvb8e0wazfg8mit" xml:space="preserve">
== مؤرتبط ٚ مؤضۊعان ==

* [[نازي آلمان]]
* [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري]]
* [[ايتاليا]]
* [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]

== سربس ==
&lt;references /&gt;
[[جرگه:جنگان]]</text>
      <sha1>hm56tb1x0p56bjckfvb8e0wazfg8mit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155717</id>
      <parentid>155716</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="s91xrr08cdfoba3ps4lerqyh6562xqx" xml:space="preserve">
== مؤرتبط ٚ م ==

== سربس ==
&lt;references /&gt;
[[جرگه:جنگان]]</text>
      <sha1>s91xrr08cdfoba3ps4lerqyh6562xqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155718</id>
      <parentid>155717</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29825-43</username>
        <id>18454</id>
      </contributor>
      <origin>155718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="mfv4qkhrk81r6aau941pxopga5wsoky" xml:space="preserve">
اٚیرٚآٚن و نٚازی آٚلمٚآٚن گ پور نٚازه بوبوردٚن
== مؤرتبط ٚ م ==

== سربس ==
&lt;references /&gt;
[[جرگه:جنگان]]</text>
      <sha1>mfv4qkhrk81r6aau941pxopga5wsoky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>155741</id>
      <parentid>155718</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinite0694</username>
        <id>7071</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-29825-43|~2026-29825-43]] ([[User talk:~2026-29825-43|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:AMRaSHa89|AMRaSHa89]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>154424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8676" sha1="26j40vl18q32t8rhzdvviwym9fgwcpa" xml:space="preserve">[[فاىل:WWII.gif|چپ|بندانگشتی|400x400پیکسل|پؤررنگ ٚ آوي: خۊرخۊسي مؤتفقين

کمرنگ ٚ آوي: مؤتفقين ٚ مۊستعمرئان

سۊرخ: خۊرتاوي مؤتفقين

سيا: محور ٚ نيرۊئان

پۊررنگ ٚ تۊسي: محور ٚ نيرۊئان ٚ مۊستعمرئان

کمرنگ ٚ تۊسي: هيچ‌کؤيته‌ور ٚ سامانان

]]
'''دۊوؤمي جهاني جنگ''' أيته پيله جنگ بۊ کي ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ سالان ٚ مئن (۹ شأريور ۱۳۱۸ تا ۱۰ شأريور ۱۳۲۴ شمسي، ۲۴ نؤرۊز ۱۵۱۳ تا ۲۵ نؤرۊز ۱۵۱۹ ديلمي) أتفاق دأکفت. أ جنگ به‌عؤنوان پيله‌ترين جنگ تاريخ ٚ مئن نام بؤرده به. أ جنگ، تقريباً دۊنيا تمام-أ دربرگيفتي و دۊته جبهه دأشتي؛ أيته محور ٚ نيرۊئان، أيته [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين ٚ]] نيرۊئان. طياره و بؤمباران، أ جنگ مئن نخش مؤهمي دأشتيد. ني دۊته هستأيي بؤمب أ جنگ ٚ مئن أولين دفعه وأسين أستفاده ببست. أ جنگ باعث ببست ۷۰ تا ۸۵ ميليۊن نفر بيميريد کي ويشتر غيرنظامي بيد. چندين ميليۊن نفر [[هؤلؤکاست]] ٚ مئن بمرديد و ني بيماري، ويشتايي و کؤشتار ٚ وأسين بمرديد. أ جنگ مئن، محور ٚ نيرۊئان شکست بؤخؤرديد و أوشن شکست ٚ پسي، [[آلمان]]، [[ژاپؤن]] و [[اؤتريش]] أشغال ببستيد و دادگائاني عليه آلماني رئبران و ژاپؤني رئبران تشکيل ببست.&lt;ref&gt;&quot;Roots – Non-Jewish Holocaust Victims: The 5,000,000 others&quot;. www.bbc.co.uk. BBC – Tyne. Archived from the original on 19 October 2017. Retrieved 27 August 2017.&lt;/ref&gt;

معمۊلاً گيدي أ جنگ ٚ شرۊع ببستن، ۱۹۳۹ ٚ ۱ سپتامبر أيسه&lt;ref&gt;{{Citation|last=Axelrod|first=Alan|year=2007|title=Encyclopedia of World War II|volume=1|publisher=Infobase Publishing|page=659|isbn=978-0-8160-6022-1}}&lt;/ref&gt; کي [[نازي آلمان|آلمان]] به لهستان حمله بۊکۊد، و أون ٚ حمله پسي [[بريتانيا]] و [[فرانسه]] ني به آلمان أعلان جنگ بۊکۊديد. آلمانيان بتأنستيد تا سال ۱۹۴۱، حمله ؤ قرارداد ٚأمره [[اۊرۊپا|اۊرۊپاي]] پيله وخش-أ فيگيريد. فرانسه دأکئفتن ٚأمره سال ۱۹۴۰ مئن، [[آفريقا|آفريقاي]] کلسيا و خۊرتاو مئن جنگ در بيگيفت؛ محور ٚ نيرۊئان و بريتانيا مئن. ''بليتس ٚ عمليات'' کي أون ٚ مئن آلمان دس به بريتانياي بؤمباران بئزه و ني أطلس ٚ أؤقيانۊس ٚ نبرد، ه دؤره مئن أتفاق دأکئفتيد.
[[فاىل:Dornier 17 bombers over West Ham.jpg|بندانگشتی|آلماني طيارئان کي وستهام ٚ بريتانيا مئن بؤمباران کۊدأندأريد.]]


۱۹۴۱ ٚ ۲۲ ژؤئن ٚ مئن، محور ٚ نيرۊئان، طي آلمان هدف کي زیوش ٚجيگا (Lebensraum) نام دأشتي، أيته حمله عليه [[شؤروي|شؤروي سؤسياليستي جؤمۊري‌ئن ٚ ايتحاد]] أنجام بده رمز ٚنام ''باربارؤسا'' أمره. أن حلمه، باعث ببست شؤروي و أون ٚ مؤتحدان، رسماً وارد جنگ بيبيد. درنهايت شؤروي پيشروي أمره، کؤمؤنيسيتي سامانان ويشتر ببستيد و شؤروي أوشن ٚ مئن أيته دس‌بنشانده دؤلت چأکۊد.

باربارؤسا عمليات باعث ببست خۊرتاو ٚ جبهه هم ايجاد ببه و آلمان ج دۊته ور، [[اينگيليس]] و [[شؤروي]] أمره بجنگه.

۱۹۴۱ ٚ دسامبر ٚ مئن، [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري]]، به ''پِرل هاربر'' بدؤن أطلاع حمله بۊکۊد کي [[هاوايي ايالت|هاوايي]] مئن نهه و مؤتعلق به [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] أيسه. أ حمله باعث ببست آمريکا هم وارد جنگ ببه. هن ٚوأسين، ژاپؤن ٚ مؤتحدان هم [[تايلند|تايلند ٚ]] مأنسن ج ژاپؤن-أ حمايت بۊکۊديد.

محور ٚ نيرۊئان ٚ پيشروي، ژاپؤن ٚ شکست ٚ پسي ميدؤي ٚ نبرد مئن، و ني آلمان و ايتاليا شکست دۊوؤمي العلمين نبرد ٚ مئن و ني شکست أستالينگراد ٚ نبرد ٚ مئن، تمامأ بست. هشن باعث ببستيد محور ٚ نيرۊئان د أبتکار عمل نأدأريد و بيشيد حالت تدافؤعي مئن؛ و هن باعث ببست کم‌کم خۊشن ٚ زمينان ٚ أز دست بديد.

سال ۱۹۴۴ مئن مؤتفقين، به فرانسه‌اي کي [[نازي آلمان]] أشغال بۊکۊده بۊ، حمله بۊکۊديد؛ کي أون ٚ نام ''نؤرماندي عمليات'' بۊ. شؤروي ضد حملات بتأنستيد خۊشن قبلي زمينان ٚ پس فيگيريد. ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۵ مئن، ژاپؤن مجبۊر به عقب‌نشيني ببست و پؤر خۊ زمينان ٚ [[چين ٚ جۊمۊري|چين]] و [[ميانمار|برمه]] مئن فئده مؤتفقين ٚ دس. مؤتفقين ني بتأنستيد ژاپؤن ٚ ج أوقيانؤس ٚ آرام به‌در ٚ کۊنيد و مؤهم ٚ جزيرئان ٚ فيگيريد.

[[اۊرۊپا]] مئن جنگ، خۊرخۊسي [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين ٚ]] حمله أمره به [[نازي آلمان]]، ج مارس ٚ ۲۲ تا مه ۸ ۱۹۴۵ مئن، تمامأ بست. أ حملات ٚ نتيجه، أن بۊ کي نازيان ٚ حکؤمت [[آلمان|آلمان ٚ]] مئن تمامأ بست و آلمان تحت مؤتفقين ٚ [[آلمان ٚ أشغال دۊوؤمي جهاني جنگ ٚ مئن|أشغال]] در بمؤ؛ [[آدؤلف هيتلر]]، آلمان ٚ رئبر خؤدکۊشي بۊکۊد. ۲۶ ژؤئیه ۱۹۴۵ مئن، مؤتفقين أيته أعلاميه فدئيد کي أون ٚ مئن تسليم ببستن ٚ شرايط بينويشته ببسته بۊ. [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري|ژاپؤن]]، أ شرايط-أ قؤبۊل نۊکۊد و أون ٚ پسي، آمريکا ۶ و ۹ أوت ۱۹۴۵ مئن، هيرؤشيما و ناگاساکي ٚ أتؤمي بؤمباران بۊکۊد. شؤروي هم کي تا أن أتفاقات ٚ پيش به عدم تجاوؤز ٚ قرارداد پايبند بۊ، به ژاپؤن نظامي حمله بۊکۊد و به [[منچۊري]] حمله بۊکۊد. ژاپؤن ٚ أمپراتۊر، [[هيرؤهيتؤ]]، ۱۵ أوت ٚ مئن بمؤ به راديؤ سازمان و راديؤ أمره خۊ مردۊم ٚ أمره أولين‌بار ٚوأسي خۊ مردۊم ٚأمره گب بزه و تسليم ٚ أعلام بۊکۊد.

أ جنگ ٚ پسي، [[نؤرنبرگ ٚ دادگا]] چأکۊده ببست تا خسارتان و جنگي جنايتان ٚ بررسي بۊکۊنه و آلمان و أون ٚ مؤتحدان ٚ محکۊم بۊکۊد.

أ جنگ، دۊنيا ساختار ٚ تغيير بده و أون ٚ پسي سازمان ملل تأسيس ببست.&lt;ref&gt;The UN Security Council, archived from the original on 20 June 2012, retrieved 15 May 2012&lt;/ref&gt; أون ٚ پسي، شؤروي بتأنست خؤره پؤر مؤتحد اۊرۊپا خۊرتاو ٚ مئن چأکۊنه و آمريکا چۊن کي دۊر بۊ ج آلمان، کمتر صدمه بيده. هشن باعث ببست کي [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] و [[شؤروي]]، بيبيد دۊته ج دۊنيا قۊدرتان و سرد ٚ جنگ مئن، همديگر ٚأمره جنگ بدأريد. اۊرۊپايي سامانان ٚ تأثير دۊنيا مئن کم ببست و أوشن ٚ آسيايي و آفريقايي مۊستعمرئان، سيوا ببستيد. ني [[ناتؤ|ناتؤ پيمان]] و [[ورشؤ پيمان]] شکل بيگيفتيد کي ناتؤ تا هسه باخي بمأنسته.

== مؤرتبط ٚ مؤضۊعان ==

* [[نازي آلمان]]
* [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري]]
* [[ايتاليا]]
* [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]

== سربس ==
&lt;references /&gt;
[[جرگه:جنگان]]</text>
      <sha1>26j40vl18q32t8rhzdvviwym9fgwcpa</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>