Wikipedia
glkwiki
https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF
MediaWiki 1.47.0-wmf.4
first-letter
مديا
خاص
گب
کارگير
کارگيرˇ گب
Wikipedia
مدي Wikipedia
فاىل
فاىلˇ گب
مدياويکي
مدياويکي گب
قالب
قالبˇ گب
رانما
رانما گب
جرگه
جرگه گب
TimedText
TimedText talk
ماجۊل
ماجۊلˇ گب
Event
Event talk
ايران
0
4138
156179
156173
2026-05-30T13:19:12Z
گشتاسبی
18413
156179
wikitext
text/x-wiki
{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=ايران
| عادي نام=ايران
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتايي=
| ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]
| نخشه=Iran (orthographic projection).svg
| مرکز= [[تئران]]
| پيلهترين شأر =
| رسمي زوان =[[فارسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]])
| نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
|دين=ايسلام (رسمي)
|أهالي نام=ايراني
| حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}}
| حاکمان ٚ نام =سید علي خامنهاي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژهاي{{سخ}}أحمد جنتي
|مقننه={{سخ}}
|أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا
|سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس
|تاريخي دؤرهئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشيئن{{سخ}}{{•}}أشکانيئن{{سخ}}{{•}} ساسانيئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىهئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفويئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاريئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاريئن{{سخ}}{{•}}پهلويئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵
| پيلئکي رتبه=۱۸اؤم
| آو ٚ درصد=۷/۰۷
| جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹
| جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷
| جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref>
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref>
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span>
| پۊل ٚ واحد=ريال
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR
| زمات ٚ جيگا=ىۊتيسي ۳:۳۰+
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتيسي ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بینالمللی خودرو=[[IR]]
| اينترنتي دامنه= [[ir.]]
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸
| جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| تقويم=خۊري تقويم
| جيني سال=۲۰۱۶
| جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰
| برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئنيخۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيتهدره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيلهترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.
[[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيلهترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکانيئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساسانيئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساسانيئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساسانيئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.
[[صفوئن|صفويئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفويئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفويئن ٚ پسي، زنديئن ؤ أفشاريئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاريئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤحالله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنهاي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.
==نام==
ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به.
ایر واژه مین بهمعنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» بهمعنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدتها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.
==تاريخ==
===قبل ایسلام دوره هان===
*[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.)
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیانگذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیانگذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیانگذار [[سلوکوس یکم]]
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیانگذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]]
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیانگذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]]
===بعد ایسلام دوره هان===
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیانگذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیانگذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیانگذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیانگذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیانگذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیانگذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیانگذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیانگذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیانگذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیانگذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیانگذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیانگذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیانگذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیانگذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیانگذار [[رضا شاه]]
*[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیانگذار [[روح الله موسوی خمینی]]
==جۊغرافي==
ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه ایسه.
ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنههان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگههان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه.
جی دید جوغرافیایی،ایران غربیترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقیترین شهر [[جالق]]؛ شمالیترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبیترین شهر [[چابهار]] ایسه
== غذا ؤ خۊراک ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center
|-
! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر
|-
| [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]]
|-
| [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]]
|-
| [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]]
|-
| [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]]
|-
| [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوهجات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]]
|-
| [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]]
|-
| [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه ||
|-
| [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیبزمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]]
|-
| [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]]
|-
| [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی ||
|-
| [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویهجات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]]
|-
| [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]]
|-
| [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]]
|-
| [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]]
|-
| [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویهجات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]]
|-
| [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]]
|-
| [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]]
|-
| [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویهجات ||
|-
| [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]]
|-
| [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویهجات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]]
|-
| [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویهجات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]]
|-
| [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]]
|-
| [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]]
|-
| [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]]
|-
| [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]]
|-
| [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]]
|-
| [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما ||
|-
| [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیبزمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]]
|-
| [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویهجات ||
[[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]]
|-
| [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی ||
[[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]]
|-
| [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیبزمینی، پیاز، تخم مرغ ||
[[پرونده:Kotleta.JPG|80px]]
|-
| [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات ||
|-
| [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو||
|-
| [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت ||
[[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]]
|-
| [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویهجات، تخم مرغ، سبزیجات ||
[[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]]
|-
| [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات ||
|-
| [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیبزمینی، پیاز ||
|-
|}
==ايران ٚ کيشوري تخسيمان==
*'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:'''
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]]
{|class="wikitable sortable" style="text-align:center"
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۱
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سياؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به دادههای ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي
|-
!۱۷
|[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي
|-
!۱۹
|[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۵
|[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به دادههای ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|}
==مردۊم==
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.
ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته.
ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروههان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه.
[[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.
==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:دونیا کشورؤن]]
[[جرگه:آسیا کشورؤن]]
[[جرگه:جوغرافی]]
[[جرگه :مردوم]]
[[جرگه:تارئخ]]
[[جرگه:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]
q5ibztze2d7sppfazndapf7put6xjye
156180
156179
2026-05-30T13:25:53Z
گشتاسبی
18413
156180
wikitext
text/x-wiki
{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=ايران
| عادي نام=ايران
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتايي=
| ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]
| نخشه=Iran (orthographic projection).svg
| مرکز= [[تئران]]
| پيلهترين شأر =
| رسمي زوان =[[فارسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]])
| نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
|دين=ايسلام (رسمي)
|أهالي نام=ايراني
| حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}}
| حاکمان ٚ نام =سید علي خامنهاي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژهاي{{سخ}}أحمد جنتي
|مقننه={{سخ}}
|أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا
|سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس
|تاريخي دؤرهئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشيئن{{سخ}}{{•}}أشکانيئن{{سخ}}{{•}} ساسانيئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىهئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفويئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاريئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاريئن{{سخ}}{{•}}پهلويئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵
| پيلئکي رتبه=۱۸اؤم
| آو ٚ درصد=۷/۰۷
| جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹
| جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷
| جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref>
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref>
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span>
| پۊل ٚ واحد=ريال
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR
| زمات ٚ جيگا=ىۊتيسي ۳:۳۰+
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتيسي ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بینالمللی خودرو=[[IR]]
| اينترنتي دامنه= [[ir.]]
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸
| جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| تقويم=خۊري تقويم
| جيني سال=۲۰۱۶
| جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰
| برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئنيخۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيتهدره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيلهترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.
[[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيلهترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکانيئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساسانيئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساسانيئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساسانيئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.
[[صفوئن|صفويئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفويئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفويئن ٚ پسي، زنديئن ؤ أفشاريئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاريئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤحالله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنهاي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.
==نام==
ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به.
ایر واژه مین بهمعنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» بهمعنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدتها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.
==تاريخ==
===قبل ایسلام دوره هان===
*[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.)
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیانگذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیانگذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیانگذار [[سلوکوس یکم]]
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیانگذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]]
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیانگذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]]
===بعد ایسلام دوره هان===
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیانگذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیانگذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیانگذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیانگذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیانگذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیانگذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیانگذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیانگذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیانگذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیانگذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیانگذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیانگذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیانگذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیانگذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیانگذار [[رضا شاه]]
*[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیانگذار [[روح الله موسوی خمینی]]
==جۊغرافي==
ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه ایسه.
ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنههان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگههان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه.
جی دید جوغرافیایی،ایران غربیترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقیترین شهر [[جالق]]؛ شمالیترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبیترین شهر [[چابهار]] ایسه
== غذا ؤ خۊراک ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center
|-
! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر
|-
| [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]]
|-
| [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]]
|-
| [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]]
|-
| [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]]
|-
| [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوهجات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]]
|-
| [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]]
|-
| [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه ||
|-
| [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیبزمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]]
|-
| [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]]
|-
| [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی ||
|-
| [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویهجات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]]
|-
| [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]]
|-
| [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]]
|-
| [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]]
|-
| [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویهجات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]]
|-
| [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]]
|-
| [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]]
|-
| [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویهجات ||
|-
| [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]]
|-
| [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویهجات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]]
|-
| [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویهجات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]]
|-
| [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]]
|-
| [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]]
|-
| [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]]
|-
| [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]]
|-
| [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]]
|-
| [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما ||
|-
| [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیبزمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]]
|-
| [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویهجات ||
[[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]]
|-
| [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی ||
[[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]]
|-
| [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیبزمینی، پیاز، تخم مرغ ||
[[پرونده:Kotleta.JPG|80px]]
|-
| [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات ||
|-
| [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو||
|-
| [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت ||
[[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]]
|-
| [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویهجات، تخم مرغ، سبزیجات ||
[[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]]
|-
| [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات ||
|-
| [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیبزمینی، پیاز ||
|-
|}
==ايران ٚ کيشوري تخسيمان==
*'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:'''
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]]
{|class="wikitable sortable" style="text-align:center"
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۱
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سياؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به دادههای ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي
|-
!۱۷
|[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي
|-
!۱۹
|[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۵
|[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶|| ||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲|| ||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به دادههای ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|}
==مردۊم==
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.
ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته.
ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروههان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه.
[[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.
==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:دونیا کشورؤن]]
[[جرگه:آسیا کشورؤن]]
[[جرگه:جوغرافی]]
[[جرگه :مردوم]]
[[جرگه:تارئخ]]
[[جرگه:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]
9pt0tvifyrkj4fyhvzr53vlkz5k3qfk
156181
156180
2026-05-30T13:27:17Z
گشتاسبی
18413
156181
wikitext
text/x-wiki
{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=ايران
| عادي نام=ايران
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتايي=
| ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]
| نخشه=Iran (orthographic projection).svg
| مرکز= [[تئران]]
| پيلهترين شأر =
| رسمي زوان =[[فارسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]])
| نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني(طبری)، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
|دين=ايسلام (رسمي)
|أهالي نام=ايراني
| حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}}
| حاکمان ٚ نام =سید علي خامنهاي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژهاي{{سخ}}أحمد جنتي
|مقننه={{سخ}}
|أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا
|سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس
|تاريخي دؤرهئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشيئن{{سخ}}{{•}}أشکانيئن{{سخ}}{{•}} ساسانيئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىهئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفويئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاريئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاريئن{{سخ}}{{•}}پهلويئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵
| پيلئکي رتبه=۱۸اؤم
| آو ٚ درصد=۷/۰۷
| جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹
| جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷
| جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref>
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref>
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span>
| پۊل ٚ واحد=ريال
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR
| زمات ٚ جيگا=ىۊتيسي ۳:۳۰+
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتيسي ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بینالمللی خودرو=[[IR]]
| اينترنتي دامنه= [[ir.]]
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸
| جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| تقويم=خۊري تقويم
| جيني سال=۲۰۱۶
| جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰
| برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئنيخۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيتهدره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيلهترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.
[[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]]
ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيلهترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکانيئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساسانيئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساسانيئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساسانيئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.
[[صفوئن|صفويئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفويئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفويئن ٚ پسي، زنديئن ؤ أفشاريئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاريئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤحالله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنهاي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.
==نام==
ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به.
ایر واژه مین بهمعنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» بهمعنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدتها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.
==تاريخ==
===قبل ایسلام دوره هان===
*[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.)
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیانگذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیانگذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیانگذار [[سلوکوس یکم]]
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیانگذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]]
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیانگذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]]
===بعد ایسلام دوره هان===
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیانگذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیانگذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیانگذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیانگذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیانگذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیانگذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیانگذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیانگذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیانگذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیانگذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیانگذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیانگذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیانگذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیانگذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیانگذار [[رضا شاه]]
*[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیانگذار [[روح الله موسوی خمینی]]
==جۊغرافي==
ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه ایسه.
ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنههان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگههان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه.
جی دید جوغرافیایی،ایران غربیترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقیترین شهر [[جالق]]؛ شمالیترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبیترین شهر [[چابهار]] ایسه
== غذا ؤ خۊراک ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center
|-
! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر
|-
| [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]]
|-
| [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]]
|-
| [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]]
|-
| [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]]
|-
| [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوهجات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]]
|-
| [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]]
|-
| [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه ||
|-
| [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیبزمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]]
|-
| [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]]
|-
| [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی ||
|-
| [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویهجات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]]
|-
| [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]]
|-
| [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]]
|-
| [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]]
|-
| [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویهجات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]]
|-
| [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]]
|-
| [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]]
|-
| [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویهجات ||
|-
| [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]]
|-
| [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویهجات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]]
|-
| [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویهجات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]]
|-
| [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]]
|-
| [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]]
|-
| [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]]
|-
| [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]]
|-
| [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]]
|-
| [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما ||
|-
| [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیبزمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]]
|-
| [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویهجات ||
[[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]]
|-
| [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی ||
[[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]]
|-
| [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیبزمینی، پیاز، تخم مرغ ||
[[پرونده:Kotleta.JPG|80px]]
|-
| [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات ||
|-
| [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو||
|-
| [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت ||
[[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]]
|-
| [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویهجات، تخم مرغ، سبزیجات ||
[[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]]
|-
| [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات ||
|-
| [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیبزمینی، پیاز ||
|-
|}
==ايران ٚ کيشوري تخسيمان==
*'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:'''
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]]
{|class="wikitable sortable" style="text-align:center"
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۱
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سياؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به دادههای ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي
|-
!۱۷
|[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي
|-
!۱۹
|[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۵
|[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶|| ||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲|| ||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به دادههای ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|}
==مردۊم==
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.
ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته.
ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروههان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه.
[[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.
==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[جرگه:سیاسی جوغرافی]]
[[جرگه:دونیا کشورؤن]]
[[جرگه:آسیا کشورؤن]]
[[جرگه:جوغرافی]]
[[جرگه :مردوم]]
[[جرگه:تارئخ]]
[[جرگه:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]
3ac9all6alqulyjiodhj0xc2x8k8nw2
Wikipedia:دؤجئه تاتايي/۲۰۲۶/۰۵
4
63267
156182
2026-05-31T09:23:07Z
محک
1345
صفحهای تازه حاوی «[[فاىل:CaspianSeaDrainage v1.png|250px|وسط]] [[کاسپي دریا|کاسپي درٮا]] دؤر-أ کۊده سامانان» ایجاد کرد
156182
wikitext
text/x-wiki
[[فاىل:CaspianSeaDrainage v1.png|250px|وسط]]
[[کاسپي دریا|کاسپي درٮا]] دؤر-أ کۊده سامانان
akcr92oqra4nmbmkyfijb452h33832h
Wikipedia:دؤجئه وانويس/۲۰۲۶/۰۵
4
63268
156183
2026-05-31T09:24:33Z
محک
1345
صفحهای تازه حاوی «[[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|80px|چپ]] '''[[شاکیرا |شاکیرا ایزابل مبارک ریپول]]''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیلا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا]]یی خؤندشگر، آهنگساز ؤ ترانهسرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه...» ایجاد کرد
156183
wikitext
text/x-wiki
[[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|80px|چپ]]
'''[[شاکیرا |شاکیرا ایزابل مبارک ریپول]]''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیلا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا]]یی خؤندشگر، آهنگساز ؤ ترانهسرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شاکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خؤندشگران دۊنیا مئن ايسه.
kp9qqyqeurzo4fwihuaec612gmv8e4b