Wikipedia glkwiki https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter مديا خاص گب کارگير کارگيرˇ گب Wikipedia مدي Wikipedia فاىل فاىلˇ گب مدياويکي مدياويکي گب قالب قالبˇ گب رانما رانما گب جرگه جرگه گب TimedText TimedText talk ماجۊل ماجۊلˇ گب Event Event talk 0 14 156211 155496 2026-05-31T21:32:31Z گشتاشپی 18522 گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش اٚستٚان Gilan & Daylamestan & Talysh Province 156211 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای ایسه. کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباري سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايروني تمدۊن گيلان ٚ مئن (مارلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزا ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرونی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ مرکزش بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|نسایی آذرباىجان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] 8fo96oajqtpttlrano0x3a2bqh8vq3c 156225 156211 2026-05-31T21:43:08Z گشتاشپی 18522 /* */ 156225 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای ایسه. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباري سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزا ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرونی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ مرکزش بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|نسایی آذرباىجان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] iqvsciqwezbzsnjz3xcugh2k44azdad 156226 156225 2026-05-31T21:43:27Z گشتاشپی 18522 جور Jor 156226 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای ایسه. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباري سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزا ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرونی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اٚنٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ مرکزش بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|نسایی آذرباىجان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] t8gc6q5h1hb6xwtl9447yklytczzwgk 0 1616 156246 154611 2026-05-31T22:01:55Z گشتاشپی 18522 /* */ 156246 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= مأمد أحمدي |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رٚشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شٰٚهرٚآٚن ؤ [[گيلان]] ٚ وزنگ/موٚرکز ؤ پيله‌ترين کلات/شأر/اشوٚن ايسه. رشت هأتؤني ايران ٚ کلسيا پيله شأره ويشترين حرکییت-أ کاسپي دریا نسا سامان ٚ مئن دأره. أ کلات/شأر [[رشت ٚ شأرستان|رشت ٚ کلاتستوٚان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|وزنگ روست]] ٚ میٚن ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} p1dk0e86iq72m207kbtp2xg4fjtkz0z 156247 156246 2026-05-31T22:02:31Z گشتاشپی 18522 /* */ 156247 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= مأمد أحمدي |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رٚشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شٰٚهرٚآٚن ؤ [[گيلان]] ٚ سومی وزنگ/موٚرکز ؤ سومی پيله‌ترين کلات/شأر/اشوٚن سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ایما ايسه. رشت هأتؤني ايران ٚ کلسيا پيله شأره ويشترين حرکییت-أ کاسپي دریا نسا سامان ٚ مئن دأره. أ کلات/شأر [[رشت ٚ شأرستان|رشت ٚ کلاتستوٚان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|وزنگ روست]] ٚ میٚن ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} mso07yjg7p9lmrr1puns4rh5hp8rxa8 156248 156247 2026-05-31T22:03:00Z گشتاشپی 18522 /* */ 156248 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= مأمد أحمدي |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رٚشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شٰٚهرٚآٚن ؤ [[گيلان]] ٚ سومی وزنگ/موٚرکز ؤ سومی پيله‌ترين کلات/شأر/اشوٚن سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ایما ايسه. رشت ايران ٚ کلسيا ۳مین پيله شأره أ کلات/شأر [[رشت ٚ شأرستان|رشت ٚ کلاتستوٚان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|وزنگ روست]] ٚ میٚن ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} 7w1rghoe1vtniwdi1xbqavamurwgztw 156249 156248 2026-05-31T22:03:23Z گشتاشپی 18522 Jor♾️ 156249 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= مأمد أحمدي |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رٚشت''' اٚیتٚه جه [[ايران]] ٚ پيله شٰٚهرٚآٚن ؤ [[گيلان]] ٚ سومی وزنگ/موٚرکز ؤ سومی پيله‌ترين کلات/شأر/اشوٚن سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ایما ايسه. رشت ايران ٚ کلسيا ۳مین پيله شأره أ کلات/شأر [[رشت ٚ شأرستان|رشت ٚ کلاتستوٚان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|وزنگ روست]] ٚ میٚن ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} nduo92t0f0autgrio6zv19dyw0gh6yw 156270 156249 2026-06-01T06:22:31Z NDG 17661 ویرایش‌های [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:~2025-32050-85|~2025-32050-85]] انجام داده بود واگردانده شد 154611 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''رشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شأران ؤ [[گيلان]] ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. رشت هأتؤني ايران ٚ کلسيا پيله شأره ويشترين جمعيت-أ کاسپي دریا نسا سامان ٚ مئن دأره. أ شأر [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} 8k3txjafja4kcu27t3xap6aoxetnq2k 0 1677 156250 155734 2026-05-31T22:05:11Z گشتاشپی 18522 /* */ 156250 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''دٚیلٚم، یتا دٚه رسلا/دوروستش دیلمی بی بی بژ خا، ''' يا گاولش، مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش. ای احتمال نی نأی کی ای کلمه '''گئوشورون ''' جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ بون و ريشه== خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد. هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 7vxiz6viykg8mjeesksj7aq4em4o33n 156271 156250 2026-06-01T06:22:42Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Annhsh|Annhsh]] انجام داده بود واگردانده شد 155734 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''گالِش''' يا گاولش، دیلمی/گیلکی مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش. ای احتمال نی نأی کی ای کلمه '''گئوشورون ''' جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ بون و کعنه== خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد. هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] j0a4udit6y97z0qxoczkmz9z9izgx6p 0 1782 156238 155485 2026-05-31T21:55:42Z گشتاشپی 18522 /* */ 156238 wikitext text/x-wiki '''گیلک''' یتا [[ايران|ایرانی]] لیک ؤ ادمونو ٚ نام ايسه کي [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ور زيوده. گیلکان ٚ سامان، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رزوندي]] ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سلمان‌شهر|متلکالاگن]] ؤ [[نسا]] جه [[ألمۊت]] ؤ [[ری]]-أ ؤ [[گیلان]] ؤ مازندران/مازرون ؤ کسپین/قزوین ٚ الورزۆ تهرانۆ اردبیل و زنگانۆ دۊرۊن ایسن. ایپچه ایپچه کم/چورنه تر جه ۱۸ [[گيلکي زوؤن|میلیون]] ایسن ڤ ۲۲ ملیون به گیلٚکی/کاٚٓسپی زوان اولی گپ زن ایسن تئه دیوٚدار. ==گیلَٚکوٚاٚٓئن،یتا لیکی گ ایسرا جه کاٚٓسپٚیٚآٚن بمابوٚ، پع یتا جه بئه اوٚا ایسن!== [[فاىل:گیلکؤنˇ مردانه لیواس.png|بندانگشتی|مئرد گیلکؤنˇ گال]][[فاىل:گیلکؤنˇ زنانه لیواس.png|بندانگشتی|کور گیلکؤانۆ گال]] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[جرگه:أقوام]] [[جرگه:گیلک]] [[جرگه:حىاتي وانويسؤن]] r9bjlujgn38vqxo9ricv04nn72jplax 0 1884 156219 155880 2026-05-31T21:38:08Z گشتاشپی 18522 /* */ 156219 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl" class="plainlinks" > [[پهلوی]] سلسلهٰ ايرانِ مئن بنا گود '''رضا شاه پهلوی'''، یتا مازنی کاسپیانی,اوشان در اصل [[سوادکو|سوادکوه]]<nowiki/>شی بو. وختی [[قاجار]] شاهنشاهی سلسله اخراش بؤ و اونِ آخرين شاه، [[احمد شا|احمد شاه]] ده کاری منّئس بکونی اونه واسی کی احمدشاه یتا خورده زاک بو ئو شه پئر موسون بی‌چوم و چار بو. رضاشاه(سپه سالار) کی طبری ئو پهلوانی طایفه جی بو کی دربار مئن، نوفوذی کسب بئوده بو و او زمات کی ايران ِ مئن همه امنيت خاستن، مردٚم ِ مئن نی کولّی هوادار بياته بو، خو تلاشه بئوده تا [[موسسؤنِ مجليس]] قاجاری سلسلهٰ مونحل اعلام بکونی و پهلوی سلسله سراگيری. اوشان دین ره سیاست جی سیوا بوکوده ئو ایران ره ایته خوجیر مملکت بوکوده اوشان چوارتا گبون(طبری,گیلکی,آذری و فارسی) ره دانستی ئو اونه واسی اوشان خارجی مملکتون امرا پور ژورا بو. [[Category:تارئخ]] hryvg356tiws2supbk0vz8nn8yivb0o 0 3350 156245 68801 2026-05-31T22:01:06Z گشتاشپی 18522 /* */ 156245 wikitext text/x-wiki '''مٚردٚآٚویچ لؤٚتکارٚان''' ايته [[گيلان|گيلاني]] فۊتباليست، [[أنزلي]] کۊلي‌وئر ٚ شين بۊ. قایقران [[ملوان ٚ أنزلي فۊتبالي باشگاه|أنزلي ملوان]] ٚ مئن بازي گۊدي ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ کاپيتان بۊ.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=۵۰ سالگی سیروس قایقران؛ قوی سپید خزری|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/f12_on_sirus_ghayeghran_iranian_soccer_player/24459183.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2022-10-17|کد زبان=fa|تاریخ=1390-11-02}}</ref> سيرۊس قایقران گيلان ؤ أنزلي ميئن پۊر محبۊبيت دأره ؤ سيوا جه أنگه فۊتبال بازي گۊدن ٚ ميئن پۊر مؤفق بۊ ؤ مردۊم أن ٚ بازي-أ خۊش دأشتيد، اۊن ٚ شخصيت ؤ أخلاق ؤ مرام ني خاص بۊ ؤ أن باعث بؤبؤست گه سيرۊس قایقران ايته اؤسطۊره-أ مردۊم ٚ ره تبديل ببه. ==زيوش== [[فاىل:سيرۊس قایقران گيلکي.jpeg|left|thumb|قایقران ٚ گيلکي بۊگۊ بيشتاو، گيله‌وا مجله أمرأ]] [[تصویر:siroos.jpg|left|thumb|سیروس قایقران]] سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در [[فوتبال]] ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال [[ایران]] هم طرازا کونه. واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید. قایقران 1340 [[بندرانزلی]] میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه [[کلویر]] أ شهر شوروع بوگود. محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر [[تربیت بدنی]] و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام [[راستین]] متولد 69 قایقران عضو باشگاههای [[ملوان بندر انزلی]] ، استقلال بندر انزلی ، [[الاتحاد قطر]] ، کشاورز تئران بو. ==قایقران مربیان تیم ملی میئن== *مرحوم پرویز دهداری *[[مهدی مناجاتی]] *[[علی پروین ]] *[[ناصر ابراهیمی]] *[[بهمن صالح نیا ]] *[[رضا وطنخواه]] اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی [[کاپیتان]] بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به [[کره جنوبی]] بزه در نیمه نهایی [[بازیهای اسیایی]] 1990 [[پکن]] . خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل [[یوگوسلاوی]] و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر[[ قطر]] انجام بدابو. سیروس در سال 1363 تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته. در سال 67 ، در[[ جام ملتهای اسیا]] قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی[[ پکن]] قهرمان ببوسته. سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو [[اسیا]] و [[اروپا]] هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو. قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو ==سیروس قایقران ایفتخارات== *قهرمان جام حذفی کشور *قهرمان گروه مقدماتی آسیا ملوان بندر انزلی همره *نایب قهرمانی لیگ استانی قدس ببوسته با منتخب گیلان *مقام سومی در جام ملتهای آسیا 1988 فیگیفته *قهرمان بازیهای آسیایی پکن 1990 ببوسته فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده [[رشت]] به[[ تئران]] ( [[امامزاده هاشم]] ) ==سربس== [[رده:ورزش]] [[رده:انزلی سرشناسؤن]] nayk636xf6ucs1vpl68e4xak7xfyts1 156273 156245 2026-06-01T06:22:53Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 68801 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه | نام= سيرۊس قایقران |تصویر=Syros Ghayeghran.jpg |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= سيرۊس قایقران |کۊنۊش ٚ زمينه= فۊتبال |ميلليت= [[ايران|ايراني]] |بزارۊج= ۱ بهمن ۱۳۴۰ |بزاجيگا= [[أنزلي]]، [[گيلان]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۱۸ فروردين ۱۳۷۶ (۳۶ سال) |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= کۊلي‌وئر، [[أنزلي]]، [[گيلان]] |باخي نامان= سيرۊس آبای |پیشه= فۊتباليست |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۳۵۶-۱۳۷۶ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سيرۊس قایقران''' ايته [[گيلان|گيلاني]] فۊتباليست، [[أنزلي]] کۊلي‌وئر ٚ شين بۊ. قایقران [[ملوان ٚ أنزلي فۊتبالي باشگاه|أنزلي ملوان]] ٚ مئن بازي گۊدي ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ کاپيتان بۊ.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=۵۰ سالگی سیروس قایقران؛ قوی سپید خزری|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/f12_on_sirus_ghayeghran_iranian_soccer_player/24459183.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2022-10-17|کد زبان=fa|تاریخ=1390-11-02}}</ref> سيرۊس قایقران گيلان ؤ أنزلي ميئن پۊر محبۊبيت دأره ؤ سيوا جه أنگه فۊتبال بازي گۊدن ٚ ميئن پۊر مؤفق بۊ ؤ مردۊم أن ٚ بازي-أ خۊش دأشتيد، اۊن ٚ شخصيت ؤ أخلاق ؤ مرام ني خاص بۊ ؤ أن باعث بؤبؤست گه سيرۊس قایقران ايته اؤسطۊره-أ مردۊم ٚ ره تبديل ببه. ==زيوش== [[فاىل:سيرۊس قایقران گيلکي.jpeg|left|thumb|قایقران ٚ گيلکي بۊگۊ بيشتاو، گيله‌وا مجله أمرأ]] [[تصویر:siroos.jpg|left|thumb|سیروس قایقران]] سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در [[فوتبال]] ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال [[ایران]] هم طرازا کونه. واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید. قایقران 1340 [[بندرانزلی]] میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه [[کلویر]] أ شهر شوروع بوگود. محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر [[تربیت بدنی]] و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام [[راستین]] متولد 69 قایقران عضو باشگاههای [[ملوان بندر انزلی]] ، استقلال بندر انزلی ، [[الاتحاد قطر]] ، کشاورز تئران بو. ==قایقران مربیان تیم ملی میئن== *مرحوم پرویز دهداری *[[مهدی مناجاتی]] *[[علی پروین ]] *[[ناصر ابراهیمی]] *[[بهمن صالح نیا ]] *[[رضا وطنخواه]] اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی [[کاپیتان]] بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به [[کره جنوبی]] بزه در نیمه نهایی [[بازیهای اسیایی]] 1990 [[پکن]] . خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل [[یوگوسلاوی]] و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر[[ قطر]] انجام بدابو. سیروس در سال 1363 تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته. در سال 67 ، در[[ جام ملتهای اسیا]] قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی[[ پکن]] قهرمان ببوسته. سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو [[اسیا]] و [[اروپا]] هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو. قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو ==سیروس قایقران ایفتخارات== *قهرمان جام حذفی کشور *قهرمان گروه مقدماتی آسیا ملوان بندر انزلی همره *نایب قهرمانی لیگ استانی قدس ببوسته با منتخب گیلان *مقام سومی در جام ملتهای آسیا 1988 فیگیفته *قهرمان بازیهای آسیایی پکن 1990 ببوسته فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده [[رشت]] به[[ تئران]] ( [[امامزاده هاشم]] ) ==سربس== [[رده:ورزش]] [[رده:انزلی سرشناسؤن]] 5p297o9390wrs4m4etowaw1epzkaur0 0 3387 156231 61076 2026-05-31T21:51:31Z گشتاشپی 18522 /* */ 156231 wikitext text/x-wiki مٚحمٚد کٚهٰن ایسه دٚ، ایته گیلٚک بی دٚه. [[رده:انزلی سرشناسؤن]] [[رده:ورزش]] sx07bi7qi1vormpggm5vz1k1jvfnwtq 0 3484 156201 156166 2026-05-31T21:26:32Z گشتاشپی 18522 Tenshi the NIPPONI NIGGEŘ 156201 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚکل یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==جمعيت== براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] cquiv3re81yn1hpd08wfur3f3l6gihc 156207 156201 2026-05-31T21:29:44Z گشتاشپی 18522 /* جمعيت */ 156207 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚکل یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 9gewr99cwimebelxu316p3ufrc33pqe 156208 156207 2026-05-31T21:30:15Z گشتاشپی 18522 قٚدیمی تٚرن نٚام سیآٚهٚکل ایسه کٚلا دٚه 156208 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚکل یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 3vowfg7y5k20eawe55r9lt3geze8y7g 156209 156208 2026-05-31T21:30:28Z گشتاشپی 18522 /* سربس */ 156209 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚکل یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مینی بخش]] ٚ جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شارستان مین زاک ایسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚروس== [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] pv0xzdtvlmtw5kf4zeht2x9h7t8j0gg 0 4138 156184 156181 2026-05-31T20:43:35Z ~2026-32420-27 18519 Whoever changes this who ain’t me is has the whorest mom ever historically 156184 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰهبٚر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 6bags869dgnk97pfu6xc8sred05c17g 156185 156184 2026-05-31T21:02:15Z AntiCompositeNumber 8775 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-32420-27|~2026-32420-27]] ([[User talk:~2026-32420-27|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:گشتاسبی|گشتاسبی]] انجام داده بود واگردانده شد 156181 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتايي= | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني(طبری)، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶|| ||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲|| ||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:دونیا کشورؤن]] [[جرگه:آسیا کشورؤن]] [[جرگه:جوغرافی]] [[جرگه :مردوم]] [[جرگه:تارئخ]] [[جرگه:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 3ac9all6alqulyjiodhj0xc2x8k8nw2 156186 156185 2026-05-31T21:18:05Z ~2026-32421-24 18521 Anti… has the whorest mom ever that NIGGER slave 156186 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰهبٚر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 6bags869dgnk97pfu6xc8sred05c17g 156191 156186 2026-05-31T21:19:45Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-32421-24|~2026-32421-24]] ([[User talk:~2026-32421-24|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:AntiCompositeNumber|AntiCompositeNumber]] انجام داده بود واگردانده شد 156181 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتايي= | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني(طبری)، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶|| ||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲|| ||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:دونیا کشورؤن]] [[جرگه:آسیا کشورؤن]] [[جرگه:جوغرافی]] [[جرگه :مردوم]] [[جرگه:تارئخ]] [[جرگه:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 3ac9all6alqulyjiodhj0xc2x8k8nw2 156193 156191 2026-05-31T21:21:23Z ~2026-32421-24 18521 /* */ 156193 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رهبر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] fhfxvmlquf2euc68rz9mzyo743f4ffc 156194 156193 2026-05-31T21:22:38Z گشتاشپی 18522 جؤٚر/جور 156194 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 0 4203 156210 60335 2026-05-31T21:31:16Z گشتاشپی 18522 156210 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Estil Lagoon.jpg|thumb|آستارا استيل]] '''استيل''' یتا جه [[گيلان|گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش]] ٚ سلان ايسه کي [[آستارا شأرستان]] ٚ مئن دره. أ سل ۱۳۸ هکتار پيلئکي دأره ؤ أسپينه کۊ ورجه واقع بۊبؤسته. أ سل ٚ مئن پۊر جاندار زيوش کۊنه ؤ پۊر جه دار ؤ واش ايسه، تۊسکا ؤ آبي نيلۊفر ٚ واشان، اي سري ماهيان کپۊر ؤ سبله ؤ شۊک ٚ مأنستن ؤ پرزناني کي هر سال زاستن ٚ وأسي مرکزي [[اۊرۊپا]] ؤ قطبي جيگایان ٚ جه أ سل ٚ مئن آیده. استيل، استل ىا هستل، [[تالشي زوؤن|تالشي]] زوان ٚ مئن هۊ سل ٚ معني-أ دهه. ==سربس== fw3xkvihxz5y0agifz8mhladd2qgtl3 0 4248 156239 156047 2026-05-31T21:56:09Z گشتاشپی 18522 Codename nigger whore Spanish bitch sissy 156239 wikitext text/x-wiki '''تالش🇮🇷🇮🇷🐦‍🔥🇮🇷🐦‍🔥🇮🇷🇮🇷🇮🇷🐦‍🔥🐦‍🔥🐦‍🔥🇮🇷''' ايته جیگا ايسه کي ؤ [[أردبيل]] ٚ [[خۊرتاو]] ؤ ايته بخش جه [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]]-أ شامل به ؤ تالشان ٚ زيوش ٚ جيگا ايسه. ==سربس== 78ik1qd2cayc9ehydszgeeronejsljk 156274 156239 2026-06-01T06:23:03Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Codename Noreste|Codename Noreste]] انجام داده بود واگردانده شد 155995 wikitext text/x-wiki '''تالش''' ايته منطقه ايسه کي [[آذرباىجان|آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] [[نسا]] ؤ [[أردبيل]] ٚ [[خۊرتاو]] ؤ ايته بخش جه [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]]-أ شامل به ؤ تالشان ٚ زيوش ٚ جيگا ايسه. [[تصویر:Talysh language dialects.svg|left|thumb|پيله تالش]] ==سربس== r8h7ye1hgt5kcdp0i8yttqy59emiu1u 0 4696 156235 155749 2026-05-31T21:53:57Z گشتاشپی 18522 /* */ 156235 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= گۊلستان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[گۊرگان]] | پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع  | جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر<ref>https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395</ref><ref>https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls</ref> | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۴ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۱۷ | وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري] }} '''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اکثریت کاسپی اۊستانان ایسه بٚا ۲مین طوٚلانی تٚرن دیوار هؤٚر ٚ مٚیٰن گ سٚلجوٚقیان، اٚیرٚآٚن ٚ تورکمٚنٚان گ تورک اهم بون جع اٚیر بٚمان، کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه و مازنی بی دیوداری بی.<ref>[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}</ref> == مردۊم == گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۴۹٪ درصد شأر ٚ شين ؤ ۵۱٪ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً خیلی ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن.، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن|مازندراني‌ئن (اکثریت)]]، بلۊچان، خوٚراسانی تۊرکان، کۊردان، ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.<ref>https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/</ref> == دين == تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، سنی ؤ ۴۰٪ ني شیعه مذهب ايسد.<ref>[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]</ref><ref>[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}</ref> مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مزدیسنا ايسه. ==کيشوري تخسيمان== [[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]] أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره. ==باخي اطلاعات== {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] [[Category:اوستان]] [[رده:جوغرافی]] cli4jcr8j0lo32ebjwa2oxs6zuqsdjg 0 4999 156187 65923 2026-05-31T21:19:08Z ~2026-32421-24 18521 /* */ 156187 wikitext text/x-wiki '''شٚهسٚوآٚر شٰٚهرستٚان گیلک بی.''' ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | '''مازندران''' | rowspan="9" | '''تۊنکابؤن''' | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} === شأران === * [[تۊنکابؤن]] (شهسوار) * [[شيرۊد]] * [[نشتارۊد]] * [[خۊرۊم‌آباد]] == جمعيت == تۊنکابون ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کيله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ جنگلان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] 20hu4u1q10r0ckcaj76df5ri6kl5wjb 156188 156187 2026-05-31T21:19:21Z ~2026-32421-24 18521 /* کيشوري تخسيمان */ 156188 wikitext text/x-wiki '''شٚهسٚوآٚر شٰٚهرستٚان گیلک بی.''' ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | گیلان | rowspan="9" | '''تۊنکابؤن''' | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} === شأران === * [[تۊنکابؤن]] (شهسوار) * [[شيرۊد]] * [[نشتارۊد]] * [[خۊرۊم‌آباد]] == جمعيت == تۊنکابون ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کيله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ جنگلان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] ql5yewh5yrx7ey044xzw5s11bb4946h 156189 156188 2026-05-31T21:19:22Z MrJaroslavik 11574 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-32421-24|~2026-32421-24]] ([[User talk:~2026-32421-24|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:ميرزا کۊچي|ميرزا کۊچي]] انجام داده بود واگردانده شد 65923 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Mazandaran.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[مازندران]] |بخشان=[[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[نشتا بخش]]، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]]، [[کۊهستان ٚ بخش]] |شأران=[[تۊنکابؤن]]، [[خۊرۊم‌آباد]]، [[شيرۊد]]، [[نشتارۊد]] |دهستانان= [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]]، [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]]، [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]]، [[کؤترا دهستان|کؤترا]]، [[بلده دهستان|بلده]]، [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]]، [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]]، [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]]، [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأرستان بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۶۶,۱۳۲ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۷۴۰ کيلۊمتر مۊربع |ارتفاع= |دما ميانگين= ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir//tonekabon/ تۊنکابؤن ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه کي أ اۊستان ٚ خۊرخۊس ٚ مئن نهأ. أ شأرستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر، [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ايسه. تۊنکابون ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[سختسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[عباس‌آباد ٚ شأرستان|عباس‌آباد]] ؤ [[کلاردشت ٚ شأرستان|کلاردشت]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان ٚ أمرأ سامانسر دأره. ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | '''مازندران''' | rowspan="9" | '''تۊنکابؤن''' | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} === شأران === * [[تۊنکابؤن]] (شهسوار) * [[شيرۊد]] * [[نشتارۊد]] * [[خۊرۊم‌آباد]] == جمعيت == تۊنکابون ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کيله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ جنگلان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] n12z9334fqd38qcg80zrcpdprem2x12 156190 156189 2026-05-31T21:19:34Z ~2026-32421-24 18521 /* جمعيت */ 156190 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Mazandaran.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[مازندران]] |بخشان=[[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[نشتا بخش]]، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]]، [[کۊهستان ٚ بخش]] |شأران=[[تۊنکابؤن]]، [[خۊرۊم‌آباد]]، [[شيرۊد]]، [[نشتارۊد]] |دهستانان= [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]]، [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]]، [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]]، [[کؤترا دهستان|کؤترا]]، [[بلده دهستان|بلده]]، [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]]، [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]]، [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]]، [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأرستان بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۶۶,۱۳۲ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۷۴۰ کيلۊمتر مۊربع |ارتفاع= |دما ميانگين= ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir//tonekabon/ تۊنکابؤن ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه کي أ اۊستان ٚ خۊرخۊس ٚ مئن نهأ. أ شأرستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر، [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ايسه. تۊنکابون ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[سختسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[عباس‌آباد ٚ شأرستان|عباس‌آباد]] ؤ [[کلاردشت ٚ شأرستان|کلاردشت]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان ٚ أمرأ سامانسر دأره. ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | '''مازندران''' | rowspan="9" | '''تۊنکابؤن''' | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} === شأران === * [[تۊنکابؤن]] (شهسوار) * [[شيرۊد]] * [[نشتارۊد]] * [[خۊرۊم‌آباد]] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کيله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ جنگلان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] 9smf8isivwvw22h7vp4oul3a0miwlfe 156192 156190 2026-05-31T21:20:05Z ~2026-32421-24 18521 /* تاتايي‌ئن */ 156192 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Mazandaran.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[مازندران]] |بخشان=[[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[نشتا بخش]]، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]]، [[کۊهستان ٚ بخش]] |شأران=[[تۊنکابؤن]]، [[خۊرۊم‌آباد]]، [[شيرۊد]]، [[نشتارۊد]] |دهستانان= [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]]، [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]]، [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]]، [[کؤترا دهستان|کؤترا]]، [[بلده دهستان|بلده]]، [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]]، [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]]، [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]]، [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأرستان بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۶۶,۱۳۲ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۷۴۰ کيلۊمتر مۊربع |ارتفاع= |دما ميانگين= ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir//tonekabon/ تۊنکابؤن ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه کي أ اۊستان ٚ خۊرخۊس ٚ مئن نهأ. أ شأرستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر، [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ايسه. تۊنکابون ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[سختسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[عباس‌آباد ٚ شأرستان|عباس‌آباد]] ؤ [[کلاردشت ٚ شأرستان|کلاردشت]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان ٚ أمرأ سامانسر دأره. ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | | rowspan="9" | | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] 575ryhperzjfze83gzc3po2359e61jx 156269 156192 2026-06-01T06:21:57Z NDG 17661 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-32421-24|~2026-32421-24]] ([[User talk:~2026-32421-24|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:MrJaroslavik|MrJaroslavik]] انجام داده بود واگردانده شد 65923 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Mazandaran.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[مازندران]] |بخشان=[[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[نشتا بخش]]، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]]، [[کۊهستان ٚ بخش]] |شأران=[[تۊنکابؤن]]، [[خۊرۊم‌آباد]]، [[شيرۊد]]، [[نشتارۊد]] |دهستانان= [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]]، [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]]، [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]]، [[کؤترا دهستان|کؤترا]]، [[بلده دهستان|بلده]]، [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]]، [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]]، [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]]، [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأرستان بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۶۶,۱۳۲ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۷۴۰ کيلۊمتر مۊربع |ارتفاع= |دما ميانگين= ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir//tonekabon/ تۊنکابؤن ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه کي أ اۊستان ٚ خۊرخۊس ٚ مئن نهأ. أ شأرستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر، [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ايسه. تۊنکابون ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[سختسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[عباس‌آباد ٚ شأرستان|عباس‌آباد]] ؤ [[کلاردشت ٚ شأرستان|کلاردشت]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان ٚ أمرأ سامانسر دأره. ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | '''مازندران''' | rowspan="9" | '''تۊنکابؤن''' | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} === شأران === * [[تۊنکابؤن]] (شهسوار) * [[شيرۊد]] * [[نشتارۊد]] * [[خۊرۊم‌آباد]] == جمعيت == تۊنکابون ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کيله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ جنگلان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] n12z9334fqd38qcg80zrcpdprem2x12 0 5032 156220 155865 2026-05-31T21:38:38Z گشتاشپی 18522 /* */ 156220 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= شٚاهی |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[مازندران]] |شأرستان= [[شاهی ٚ شأرستان]] |بخش= [[شٚاهی ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= شٚاهی |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴ |جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹ |زوان=طٚبٚری |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۵۱/۲ متر |دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج |سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''شٚاهی''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام هسا مورسون '''شٚاهی''' بۊ یتا جه مازندران ٚ شأران ؤ شاهی ٚ شاهرستان ٚ مرکز ايسه اٚسعا. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، شٚاهی ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-رٚسه.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==سربس== {{مازندران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] rg6h9kak27jquepdmf08qra8ddvsxo9 0 5936 156196 156168 2026-05-31T21:24:12Z گشتاشپی 18522 /* */ 156196 wikitext text/x-wiki دٚهبٚنٚه سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن. [[رده:جوغرافی]] 26om1dq9jjzcmv2399yjzggscjl22mj 0 5937 156241 155872 2026-05-31T21:58:23Z گشتاشپی 18522 /* */ 156241 wikitext text/x-wiki سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه، دئباری تٚرن و قدیمی تٚرن و دامیشگایی تٚرن و بٚبسٚردٚه تٚرن جیگا ای هؤٚر/جٚهآٚن/عٚالٚم/دٚنیآٚ ٚ دورون، اٚیر سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن. [[رده:جوغرافی]] 6q3p38s601dkmo7qw25wf4q8ktvnx92 156242 156241 2026-05-31T21:59:18Z گشتاشپی 18522 /* */ 156242 wikitext text/x-wiki سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه، دئباری تٚرن و قٚدیمی تٚرن و دامیشگایی تٚرن و بٚبسٚردٚه تٚرن جیگا ای هؤٚر/جٚهآٚن/عٚالٚم/دٚنیآٚ ٚ دورون، اٚیر سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن غیآٚثی حٚآٚفٚظی دٚه. [[رده:جوغرافی]] k3u5hfoh67anp80qab8mgzbou1ih6yd 156243 156242 2026-05-31T21:59:36Z گشتاشپی 18522 جور جور جور جور جور جور جور جور 156243 wikitext text/x-wiki سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه، دئباری تٚرن و قٚدیمی تٚرن و دامیشگایی تٚرن و بٚبسٚردٚه تٚرن جیگا ای هؤٚر/جٚهآٚن/عٚالٚم/دٚنیآٚ ٚ دورون، اٚیر سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن غیآٚثی حٚآٚفٚظی دٚه آٚهٚآٚه. [[رده:جوغرافی]] lwm6yx53fsf74qsrk5xzv2favvow14g 0 5941 156197 156169 2026-05-31T21:24:40Z گشتاشپی 18522 Tenshi the Nipponi Whore 156197 wikitext text/x-wiki سٚپٚردٚآٚن سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن. [[رده:جوغرافی]] la4t3tf5dhkp9vm6jw3nrajlft1x1qv 0 6591 156206 155871 2026-05-31T21:28:54Z گشتاشپی 18522 /* */ 156206 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} شٚآٚهٚدٚه سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن. {{لاجان شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{لفمجان دهستان روستاهان}} {{گیلان}} بالاشاده روستایی زیبا است با مردمانی خونگرم و پرتلاش که یکی از روستاهای دهستان لفمجان و شهرستان لاهیجان می باشد. mqodbd6l07czx4femd4de6zzkc2zx7b 0 6592 156205 155873 2026-05-31T21:28:24Z گشتاشپی 18522 Shah Deh 156205 wikitext text/x-wiki شٚآٚهٚدٚه سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن. byfnatmvnqaewstptwxqdx14j9olldr 0 9617 156198 156144 2026-05-31T21:25:13Z گشتاشپی 18522 /* */ 156198 wikitext text/x-wiki '''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتان یتا ساموان بی با کمتر جه ۲۵۰ سٚال سٚن هسا دٚه.!''' [[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:کشورؤن]] [[جرگه:آمریکا کشورؤن]] 3i2xchk79g35ddgq3pvu0u23k5xv74h 0 9933 156266 63379 2026-05-31T22:35:48Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156266 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:ard1.jpg|left|thumb|اردبیل]] نمین شهرستان '''تالش''' ایسه و ایته جه شهرستانان [[اردبیل اوستان]] ایسه . جه کیشور [[ایران]] که اونه مرکز هم شهر [[نمین]] ایسه. ==کیشوری تقسیمان== * [[نمین شهرستان مرکزی بخش ]] ** [[دولت ‌آباد دهستان ]] ** [[گرده دهستان]] ** [[ویلکیج شمالی دهستان]] شهر: [[نمین]] * [[ویلکیج بخش ]] ** [[ویلکیج جنوبی دهستان]] ** [[ویلکیج مرکزی دهستان]] شهر: [[آبی بیگلو]] * [[عنبران بخش ]] ** [[عنبران دهستان]] ** [[میناباد دهستان]] شهر: [[عنبران]] {{اردبیل سرشناسان}} {{اردبیل }} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] ky2po47u6kqtn4l19ndgajvd5eae7su 0 11263 156227 156080 2026-05-31T21:44:27Z گشتاشپی 18522 آٚریآٚیی بون و مساوی بین بٚا گیلٚک/کآٚسپٚآٚیی/دٚیلٚم مٚآٚعرلیک لیک دٚ 156227 wikitext text/x-wiki [[Category:مردوم]] [[Category:تارئخ]] [[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]] [[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]] [[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]] [[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]] '''آٚمٚآٚعردٚآٚن''' یه تا مستقل شبه قوم بان که اسپی روٚ ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و آریایی بون و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.<ref>یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}</ref> عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه. * گیلان دوران تارئخ مئن '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن == '''مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. = هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید = '''شاری که آماردیون نوم ره دأره''' هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو. '''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن''' بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن. == منبع == کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹ j6twa9xyrjypoomyd6r6y8jjg9kvhrk 0 11361 156265 23839 2026-05-31T22:35:25Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156265 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:ard1.jpg|left|thumb|اردبیل]] نمین تالش شٰٚهر بی و مرکز [[شهرستان نمین|نمین]] شهرستان ایسه [[اردبیل اوستان]] مین جه کیشور [[ایران]]. ==دئنی جیگان== ==جورواجور== ==توشکه== {{اردبیل سرشناسان}} {{اردبیل شهران}} {{اردبیل }} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[Category:اردبیل شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] 0l46qadxfml0mz9d8z0j9fxyq61mrvf 0 12642 156263 156044 2026-05-31T22:34:45Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156263 wikitext text/x-wiki '''تالشي زوان''' (تالشي جي: تالشی زوان) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.<ref>[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian</ref> اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن گیلان و دیلمستان و تالش، و خا اردبیل و مغان و خلخال و خورخوٚسی تالش زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني کلا ايسأن.<ref name="Ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]</ref> ==واجه-شيناسي == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;" |- !style="width:70px; background:#ADD8E6;"|اينگيليسي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|زازاکي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|کلسيايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|مرکزي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|نسايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاتي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|گيلکي |- |big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله |- |boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه |- |bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه |- |cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه |- |cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ |- |daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ |- |day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج |- |eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن |- |egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه |- |eye || çem || čâš || čaš, čam || čēm || čašm || چۊم |- |father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر |- |fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن |- |flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق |- |food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک |- |go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن |- |house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه |- |language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن |- |moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ |- |mother || mar,may, mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر |- |mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن |- |night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب |- |north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا |- |rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج |- |say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن |- |sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر |- |small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه |- |sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر |- |sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ |- |water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ |- |woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن |- |yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ |- |} {{Incubator|code=tly}} ==سربس== {{جيرنويس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:زوان]] 55zhhjxpfor41kpebxfx14nzixr7etp 156264 156263 2026-05-31T22:34:54Z ~2026-32353-35 18523 156264 wikitext text/x-wiki '''تالشي زوان''' (تالشي جي: تالشی زوان) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.<ref>[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian</ref> اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن گیلان و دیلمستان و تالش، و خا اردبیل و مغان و خلخال و خورخوٚسی تالش زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني کٚلا ايسأن.<ref name="Ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]</ref> ==واجه-شيناسي == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;" |- !style="width:70px; background:#ADD8E6;"|اينگيليسي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|زازاکي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|کلسيايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|مرکزي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|نسايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاتي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|گيلکي |- |big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله |- |boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه |- |bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه |- |cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه |- |cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ |- |daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ |- |day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج |- |eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن |- |egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه |- |eye || çem || čâš || čaš, čam || čēm || čašm || چۊم |- |father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر |- |fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن |- |flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق |- |food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک |- |go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن |- |house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه |- |language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن |- |moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ |- |mother || mar,may, mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر |- |mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن |- |night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب |- |north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا |- |rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج |- |say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن |- |sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر |- |small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه |- |sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر |- |sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ |- |water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ |- |woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن |- |yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ |- |} {{Incubator|code=tly}} ==سربس== {{جيرنويس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:زوان]] t00a2sqopx65s6rojpm7emtnp17sb87 0 13997 156251 62864 2026-05-31T22:05:43Z گشتاشپی 18522 /* */ 156251 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 95qzmxk888falh3ct1j3dkvks9squ4v 156252 156251 2026-05-31T22:12:18Z گشتاشپی 18522 بیغٚیرٚت بی بین توٚموٚان گیلٚکآٚن😉 156252 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]]گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر. l175qk0d647enj3ok9bfrm4bq42s43d 156256 156252 2026-05-31T22:17:23Z ~2026-32353-35 18523 یاشاسین Tahran 156256 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن. m282tv6ug56pf0x376rftodvj8ajmzh 156257 156256 2026-05-31T22:22:45Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156257 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. rt0ki3rjw7c0cqefea3hkhpzdxccw3v 156258 156257 2026-05-31T22:23:58Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156258 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. fyna0dgfer3vi4jn6crsmdphpohij91 156259 156258 2026-05-31T22:26:44Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156259 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) ، زنده باد فارس و فارسستان، مرگ بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. rm7x5bztqnozdyjghvqxr8fe1wqv37z 156260 156259 2026-05-31T22:27:17Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156260 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) ، زنده باد فارس و فارسستان، مرگ بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه😎♾️🐦‍🔥🇮🇷 aup0i6to0ka56ykvqwe12ubyt3qzkbq 156261 156260 2026-05-31T22:28:37Z ~2026-32353-35 18523 /* */ 156261 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) ، زنده باد فارس و فارسستان، مردن بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ راسی کیر های همه ی گیلکای کیر دار که همه ی کیراشونم موشیه تو زندان های چستیتیه و همه اٚس پلاگن و ٚ فارس/فارسی هسته مخصوصن فارس/کارمانی. ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه😎♾️🐦‍🔥🇮🇷 qfugirb3t2kqq5o3510y74fm29wwyrb 156262 156261 2026-05-31T22:32:15Z ~2026-32353-35 18523 بیغٚیرٚتٚم تؤٚمؤٚان دٚباخی گیلٚکآٚن ٚ مٰٚنستٚن دٚه لٚندی. 156262 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] زن گیلک یعنی کص دادن به هر کی تا حاملت کنه بجز دادن اجازه حامله شدن به مردای گیلک پس گیلک یعنی بیغیرت و جنده/ییلاغوز و برده/اسلیو و سیسی (سیسی آٚرٚآٚد هٚآٚدیآٚن غیآثی حآفظی سیآٚهٚکل مٚحلٚه مٰٚنٚستٚن دٚه آٚهٚآٚه دٚیوٚدٚآٚری اٚصن خٚآٚ. ؛ گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، آٚستٚآٚنٚه اٚشرٚفیه، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) ، زنده باد فارس و فارسستان، مردن بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ راسی کیر های همه ی گیلکای کیر دار که همه ی کیراشونم موشیه تو زندان های چستیتیه و همه اٚس پلاگن و ٚ فارس/فارسی هسته مخصوصن فارس/کارمانی. ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه😎♾️🐦‍🔥🇮🇷 0vibxuvgt6vmp0h14mr971cwtoge00p 0 14114 156200 156065 2026-05-31T21:25:52Z گشتاشپی 18522 /* */ 156200 wikitext text/x-wiki '''کلسیایی آذَربایجان یتا ۳۴ ساله''' کیشوره کي [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[آسیا]] ؤ [[اۊرۊپا]] [[نسا]] چاررا میئن قرار بیته ؤ [[نسايي قفقاز]] ٚ مطقه مئن نهأ. أ کيشور ٚ پایتخت [[باکۊ]] نام دأره ؤ اۊن ٚ رسمي زوان، [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایجاني]] ايسه. أ کيشور ٚ سامان تا حۊدۊد دۊويست سال پیش [[ايران]] ٚ شين بۊ ولي قاجار ٚ زمات، ایران ؤ رۊسيه جنگ ٚ پسي ؤ گۊلستان ؤ تۊرکمنچای ٚ قراردادان ٚ أمرأ ايران ٚ جه سيوا بؤبؤست ؤ [[رۊسيه]] قلمرؤ مئن قرار بیگيفت. آذربایجان تا ۱۹۹۱ [[شؤروي]] شين بۊ ؤ شؤروي آذربایجان ٚ سؤسياليستي جؤمۊري نام دأشتي ولي بأزۊن مۊستقل بؤبؤسته. آذربایجان ٚ مردۊم ٚ دين ويشتر [[ايسلام]] ؤ [[شيعه]] ايسد ؤ آذربایجان، [[ايران]] ؤ [[عراق]] ؤ [[بحرین]] ٚ أمرأ ايته جه چارته کيشوري ايسه گه شيعه مذهبان اۊن ٚ مئن أکثريت ايسد. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] 5flibcf9pz5pt9f5fat24s8ihe8ctj6 0 14570 156236 155750 2026-05-31T21:54:34Z گشتاشپی 18522 Infinite the whorest man 156236 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= گۊرگان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]] |شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] |بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |رسمي نام= گرگان |محلي نام=استرآباد |قديمي نامان= ورگان، استرآباد |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)<ref>{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ |زوان=طبری |مذهب= |پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۷۶ متر<ref>{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}</ref> |دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۷ |وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} گٚرگآٚن یتا جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گورگان مازنی بی بی. ==نام== أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته<ref>{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}</ref> ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.<ref>{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}</ref> ==جمعيت== بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}</ref><ref>{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &#124; 50 شهر اول &#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}</ref> ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]] jzra791yr690righ1goxt7i3uw80s55 0 14631 156214 154133 2026-05-31T21:34:49Z گشتاشپی 18522 اٚسکٚاتلٚن ٚ تٚنها زٚوان اٚسکٚاتس ایسه. 156214 wikitext text/x-wiki اٚسکٚاتلٚن ٚ تٚنها زٚوان اٚسکٚاتس ایسه. ==سربس== [[جرگه:بريتانيا]] [[جرگه:کشورؤن]] erq72dha5iqf2a4we36ytjuojcpcya5 156215 156214 2026-05-31T21:34:57Z گشتاشپی 18522 /* سربس */ 156215 wikitext text/x-wiki اٚسکٚاتلٚن ٚ تٚنها زٚوان اٚسکٚاتس ایسه. ==سروس== [[جرگه:بريتانيا]] [[جرگه:کشورؤن]] lh65fuypabt3g3tgb6g0zq8rswgjwkl 0 14952 156229 156147 2026-05-31T21:49:18Z گشتاشپی 18522 /* */ 156229 wikitext text/x-wiki {{بیسربس}}آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدٚیآٚن غیآٚثی حٚآٚفٚظی '''گیلٚکی رپ'''،رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه<ref>سربس خأنه اما ندأنه!</ref>: اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.<ref>سربس خأنه ؤ ندأنه!</ref> گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن. گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم [[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه. ==دیلم رپ== ==خالؤن== *[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ] *[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی] *[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا] *[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا] *[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم] * [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا] ==سربس== {{جیرنویس}} [[رده:گیلکی رپ]] [[رده:رپ]] [[رده:موزیک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 22xx1za85a3a75hd6c3rvgui7pxg8i1 0 15084 156237 156151 2026-05-31T21:55:23Z گشتاشپی 18522 جورعلی 156237 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= گيلکي |زوان ٚ بۊمي نام= گيلکي، گيليکي، گئلکي |زوان ٚ باخي نامان= |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= |تصویر= Gilaki in Nastaliq.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= کاسپين ٚ نسا |گۊتنکسان ٚ شۊمار= |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي کلسيايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي کلسيايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}گيلکي |أولي گۊنه‌ئن= |معىار ٚ گۊنه‌ئن= |گۊىشان= |لئجه‌ئن= |نيويشتن ٚ سيستم= [[گيلکي أليفبي]] |زوان ٚ رسمي جيگایان= |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= |ايزؤ ۱–۶۳۹= |ايزؤ ۲–۶۳۹= |ايزؤ ۳–۶۳۹= glk |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} [[ايران|گیلَکی،]] '''[[ايران|آرادٚ]] زوان''' ایسهوٚ ڤ یتا زوان ٚ نؤم ایسه گه [[گيلک|گیلٚکآٚن]] اۊن ٚ أمرأ گب زنن. اي زوؤن کاسپی ٚ شي ایسه و [[ايران|ايراني خۊرخؤسي-کليسایي]] هال ٚ مئن جیگا‌ بیته دأره.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> <ref>http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982206011390</ref><ref>Academic American Encyclopedia By Grolier Incorporated, page 294</ref><ref>The Tati language group in the sociolinguistic context of Northwestern Iran and Transcaucasia By D.Stilo, pages 137-185</ref> اي زوؤن ٚ گۊتنکسؤن ٚ تئداد-ه [[اتنؤلؤگ]] سال ٚ 2026 مئن ۲۲،۴۴۴،۶۸۴ گپ زن ڤ ۱۶٬۹۸۱٬۴۴۴ گیلَٚک گپ زم داشتیبۆ ای زوان گ دیباری تٚرن زپان ایسه ای هوٚرٚ میٚن ری.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> گه ألبت مۊختلف ٚ سربسؤن ٚ مئن اي آمار جيرجؤر دأره. اي زوؤن ٚ جۊغرأفي شر-ه [[کاسپي دریا]] ٚ نسایي لک ٚ جي دا [[ألبۊرز ٚ ارتفاعات|ألبۊرز ٚ کتلستان]] مؤعرفي گۊده شأنه. ولي اين ٚ طۊلي (جۊغرافي طۊل، خۊرتؤو-خۊرخؤس) محدۊده سر نظرات مۊتناقضه یأ ايختلافات نيأ. گيلکيیوٚ بٚه گيلکي خط ٚ جي نويسنن. ==گۊیشؤن== گيلکي زوؤن-ه فی‌الواقع اين ٚ [[لفظˇ زنجيله|زنجيله‌یي گۊیشؤن]] چاؤننن ؤ هۊته گه اۊن ٚ نؤم ٚ جي مۊشخصه زنجيل ٚ مۊسؤن کسن-ه مۊرتبط أ وصل هيسن. خلئن سأی بؤده دأرن گه گيلکي‌ گۊیشؤن-ه توخس بؤنن ؤ اۊشؤن ٚ ره محدۊده مشخص چاؤنن أمما اي تقسيمؤن کسن ٚ همرأ خلي متناقضن. یه پأره زوؤن‌شناسؤن أ هامۊج‌کسؤن معتقدن گيلان أ مازرۊن ٚ گۊیشؤن-ه خأن یته زوؤن ٚ شي دؤنسن گه گيلکي/تبري دؤخؤندن بۊنه. # # # # # ==گيلکي واجه‌ئن== {| class="wikitable" ! بيه پيش ! بيه پس ! اينگيليسي |- | ديم || ديم | Face |- | زمات، زمت || زمات | Time |- | جؤر|| جؤر | Up |- | جير || جير | Down |- |بۊن |بۊن |Under |- | پئر || پئر | Father |- | زأک، زأی || زای / زاک | Baby / Kid |- | ريکه، وچه || رِی / رِئک | Boy |- | لاکۊ / دتر || کؤر / کیلکا / لؤی / دَتَر | girl / Daughter |- |زن پئر || زن پئر |Father in law |- |مار || مار |Mother |- |خاخۊر || خاخۊر |Sister |- |برار، برأر || برار |Brother |- |شۊ برأر || مردˇ برار |Brother in law |- |شۊ مار|| مردˇ مار |Mother in law |- | پيله، پيلا || پيله | Great |- | ليسک || ليسک | Lubricious |- | کرچ || کَرچ | Brittle |- | وارگنئن، درگئنتن || اۊرگادن / وارگادن | Hangning |- | هکشئن || فَکِشِن / دکشن | Drag |- | فۊدۊشتن || فۊدۊشتن / اۊدۊشتن | Sucking |- | واسَن || واستن | Appetite or Desire |- | فؤدن، شؤندن، کألئن || فۊکۊدن / فۊگۊدن | Pouring of Liquids |- | دار || دار | Tree |- | سیفتال || گَرزَک | Bee |- |تيتيل |چيچيلاس / ککر |Dragonfly |- | گؤ، مال || گاب | Cow |- | پیچا/پیچا کوته || پیچا/پیچا کوته | Cat/Kitty |- |آغۊز / گۊرکان |آغۊز |Nut |- | بیلی / سیکا | بیلی | duck |- | کرک || کَرک | Hen |- | ملجه / چيچيني || چيچيني | Sparrow |- |ميۊلئم |لانتي |Snake |} ==گيلکي دابدستور== ===أليفبي=== گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته<ref>محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.</ref> جي فرسه أمي دس ايتؤره: {| class="wikitable" |- ! رديف !! حرفˇنؤم !! حرف |- | ۱ || کۊجي هفت || ˇ |- | ۲ || أليف || آ، أ، ا |- | ۳ || بي || ب |- | ۴ || پي || پ |- | ۵ || تي || ت |- | ۶ || ثي || ث |- | ۷ || جأم || ج |- | ۸ || چي || چ |- | ۹ || حي || ح |- | ۱۰ || خي || خ |- | ۱۱ || دال || د |- | ۱۲ || ذال || ذ |- | ۱۳ || ري || ر |- | ۱۴ || زي || ز |- | ۱۵ || ژي || ژ |- | ۱۶ || سين || س |- | ۱۷ || شين || ش |- | ۱۸ || صات || ص |- | ۱۹ || ضات || ض |- | ۲۰ || طأى || ط |- | ۲۱ || ظأى || ظ |- | ۲۲ || عىن || ع |- | ۲۳ || غىن || غ |- | ۲۴ || في || ف |- | ۲۵ || قاف || ق |- | ۲۶ || کاف || ک |- | ۲۷ || گاف || گ |- | ۲۸ || لام || ل |- | ۲۹ || ميم || م |- | ۳۰ || نۊن || ن |- | ۳۱ || وؤ || و، ۊ، ؤ |- | ۳۲ || ىه || ي، ى، ئ |- | ۳۳ || هئ گرد || ه |} [[پرونده:گيلکي أليفبي.ogg|بندانگشتی|راست|گيلکي أليفبي]] === ایپچه گيلکي کلم<ref>[https://web.archive.org/web/20140802095522/http://v6rg.com/?p=9412 ورگ. چنته نؤکته، گيلکي و فارسی و ایشؤنˇ هدأهگیرˇ جی.]</ref> === {| class="wikitable" ! گيلکي || اینگیلیسی ||کۊردي |- | دیم || Face || Dîmen |- | زأی/ زأک/ وچه || Baby/Kid || Zarok |- | پیلˇپئر || Grand Father || Bapîr |- | جؤر || Up || jûr/Jûrewe |- | اساره/ رؤجا || Star || Estêre/Stêrk |- | لاکو/ کؤر/ کیجا/ کئلکا || Girl || Kıç/Kîj |- | ریکه/ رئک/ رئه/ وچه || Boy || Kurr |- | پیتار || Ant || Mêlûre |- | سیفتال/ گرزک || Bee || Hengejalle |- | پیچا/ پیچه || Cat || Pışîle |- | نسا || Shadow || Nısê/Sêwer |- | پیله/ گأت || Great || Gewre |- | پئر || Father || Bawk |- | فودوشتن || Suck|| Mıjîn |- | وأستن/ یأسه || Appetite/ Desire || ? |- | فودن/ شؤندن || Pouring of liquids|| Rıjanın/ Rıştın |- | لیسک || Lubricious|| Lûs/Xız |- | کرچ/ کرج || Brittle || Puşke |- | دار || Tree|| Dar |- | چیشنک/ ملجه/ چیچینی || Sparrow|| Peresêlke/ Çoleke |- | بشو || Go || Pıço |- | هگیر/ فگیر || Take it in your hand || Bıgre |- | هنگیر/ فنگیر || Dont take in your hand|| Megre |- | پورد || Bridge|| Pırd |} ===خؤندشؤن ؤ حرفؤن=== گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | پ || p || پورد |- | ب || b || بال |- | ت/ط || t || توم |- | د || d || دأره |- | ک || k || کرجي |- | گ || g || گأره |- | غ/ق || q || قاش |- | ف || f || فو |- | و || v || وأرش |- | س/ص/ث || s || ساق |- | ز/ض/ظ/ذ || z || زور |- | ش || š || شل |- | ژ || ž || ژیویر |- | خ || x || خؤنخا |- | ه/ح || h || هئن |- | چ || c || چوچار |- | ج || j || جیگه |- | ر || r || راب |- | ل || l || لاس |- | م || m || مره |- | ن || n || نمکار |- | ی || y || یالمند |} هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آ || ā || کال |- | او (ۊ) || u || سو |- | اي (ي) || i || شیم |- | ئ || e || گئشه |- | ؤ || o || چؤ |- | أ ||a || هأن |- | ٚ || ə || کل |} بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندش<ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۷.</ref>: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ؤۊ || ou || اؤۊربۊ (امرود) /ourbu/ |- | آۊ || āu || زاۊ (شکؤمدار زنأی) /zāu/ |- | آي || āi || ماي (ماهی) /māi/ |- | ئي || ei || خئيل (جرگه) /xeil/ |- | ۊؤ || uo || تۊؤر (تبر) /tuor/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ئی || ey || رئی (ریکه) /rey/ |- | ٚی || əy || میدان /məydān/ |- | أی || ay || أیوار (ای دفأر) /ayvār/ |- | آی || āy || هأرای (زهار، فریاد) /harāy/ |- | ؤی || oy || کؤیتا (کؤکته) /koytā/ |- | ۊی || uy || اۊیتا (اؤکته) /uytā/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آؤ || āw || ناؤدان /nāwdān/ |- | ؤ || ow || اؤلاد /owlād/ |- | أؤ || aw || أؤدؤ (دهن‌وله) /awdo/ |- | ٚؤ || əw || خؤخوره (خرناسه) /xəwxurə/ |} آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بورز/بولند/کنده/پورز <ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۶.</ref> ===نامتا'ن (ضميرؤن)=== ====شخصي نامتا==== گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: =====الف. سيوا شخصي نامتا===== {| class="wikitable" ! سيوا نامتا || شخصي نامتا (فاعلي) || شخصي نامتا (مفعۊلي) |- | أول شخصˇ فرد || مۊ، من || مأ، مره |- | دوم شخصˇ فرد || تۊ || تأ، تره |- | سىؤم شخصˇ فرد || اۊن، اۊ || اۊنه، وره |- | أول شخصˇ جم || أمان، أما، أمه، أمۊ، آمۊ || أمره |- | دوم شخصˇ جم || شۊمان، شۊما، شمه، شۊمۊ، شمۊ || شمره |- | سىؤم شخصˇ جم || أشان، ايشؤن (اۊشؤن)، ايشان || أشأنه، ايشؤنه (اۊشؤنه)، ايشانه |} =====ب. دشکسه شخصي نامتا===== ===فاعل=== گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.'' ''مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.'' فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسن<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مۊ شنم. -> شنم.'' ''اۊ کيتابه هأىته. -> کيتابه هأىته.'' ===فعل=== گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: '''هسا بنه''' (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني '''بۊگذشته بنه''' کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ====مصدر==== مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: ''زئن'' ؤ ''خؤردن'' ؤ ''فۊدن''ˇ مۊسؤن. ====ماضي صرفان==== گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن: *ماضي ساده: ب+بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> *ماضي استمراري: بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> {| class="wikitable" ! مصدر || بۊگذشته بۊنه || ماضي ساده؛ اول شخص مفرد || ماضي استمراري؛ اول شخص مفرد |- | خؤفتن || خؤفت || بخؤفتم || خؤفتم، خؤفتمه |- | خؤتن || خؤت || بخؤتم || خؤتم |- | بختن || خت || بختم || ختم |} ===قىد=== نحوي أگه نيگا بۊکۊنيم گيلکي مئن دۊ جرگه قىد دأنيم: ىک جرگه '''حتماً''' ؤ '''مثلاً'''ˇ مۊسؤن قىدؤن ؤ ىک جرگه' ني '''خئلي''' ؤ '''ويشتر'''ˇ مۊسؤن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه '''جۊمله قىد''' ايسن أمما دومي جرگه، '''فعلي جرگه قىد'''ن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ===جۊمله=== گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب ''فاعل-مفعۊل-فعل'' ايسه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ: ''علي کيتابه خؤنه.'' ''علي خؤنه کيتابه.'' ====ناشخصي ساخت==== ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: '''مأ تشنه'.'''<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن '''نمأ نامتا''' (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: ''مأ گۊشنه''' ىا ''حسنه گۊشنه''' ىا ''سگؤنه گۊشنه'''؛ مننيم بۊگؤىم ''ميزه گۊشنه'''.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه ==گيلکي دپ== ''_{اصلˇ وانيويس: [[گيلکي نیویشتن]]}'' صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتبا<ref>https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458#g1</ref> عربي ىا فارسي خۊ دۊخؤنده بنه؛ اي خطˇ مئن هرکي هرجۊر داب ض زاکۊن کي دۊرۊس تشخيص بده عمل کؤنه امما [[گیله‌وا|گيلوا]] مجله يکته دابدستۊر پيش بنأبۊ کي چورنه چورنه بۊبؤ دابدستۊري کي گيلوا مئن بکي-ويريس بکارشنه ؤ اينˇ گتن کارکتر کۊچˇ هف (ˇ) ايسه. ۱۵۸۸ اسفندار ما، [[ورگ (اينترنتي جيگه)|ورگ]]، گيلوا دابدستۊرˇ سر يکته شيوه-نامه ؤ [[کاربر:Varg/پؤرؤژهٰ‌ن/گيلکي کيليدتأخته|کيليدتأخته]] (Keyboard) مؤنتشر بۊده کي شأنه گۊتن منسجمترين دابدستۊري ايسه کي تاهيسه بيرين بمأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره: _{''(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: [https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید])''} '''چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟''' ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم. ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه. – گاگلف لازمه کي تأکيد بۊکۊنيم ىکته کلمه مئن ىکته گب (حرف)ˇ پسي، شؤا دأنيم؛ اي جۊر وختؤن شأنه کۊچˇ هفته کاراىتن. وٚرگ ىا کٚلˇ مۊسؤن. گيلکي کيليدتأخته مئن أگه شيفتˇ کيليده بدأرين ؤ کۊچˇ هفته بزنين، تينين ىکته گبˇ جؤر شؤا بنين. اما نخأ اي کارˇ مئن تۊند شؤن؛ گيلکي-نيويسي مئن نخأ گبؤنˇ جؤر ؤ جير اعراب نأن. ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم. ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم. د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم. ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن. و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن. ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-). ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر. ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن. ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه. ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ… ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى. م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ… ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ… – هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ. س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه: – اۊ گبي که ىک جا ىا ىک کسˇ جي نقل بنه. – خاصˇ نؤمؤن ؤ خاصˇ کلمه’ن، تيترؤن، فندي ؤ علمي اصطلاحؤن (هر وؤتˇ مئن خالي ىک دفأ). ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه. ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره: أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ==گيلکي دئبار== [[فاىل:Gilaki_Language_Location_Map.PNG]] گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتۊمي قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه.<ref>رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.</ref> بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹) گيلکي جي تا هفتؤمي قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. [[پیرشرفشا دولایی]] دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده.<ref>دیوان پیرشرفشاه دولائی. به کوشش دکتر محمدعلی صوتی، ناشر بنياد فرهنگ ايران، تهران، 1358.</ref> جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، [[قاسم انوار]]ˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن [[ترهان]]ˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیزدهؤمی قرن مئن، [[سید ظهیرالدین مرعشی]] «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) [[میرزا ابراهیم گیلانی]] به گيلکي واگردؤنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> یکته گيلکي شئر ني [[خان احمد خان]] جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأ<ref>پژوهشگر، ابوالقاسم. [https://web.archive.org/web/20210420034330/https://www.webcitation.org/6FsvEXaYg «معرفی برگی از نسخه خطی اشعار گيلکي خان احمد گیلانی»]. پیام بهارستان (تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس) ۲، ش. ۱۳ (۱۳۹۰): ۱۰۶۹. [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120413184126-8049-225.pdf اصلی نسخه] جي بایگانی ببؤ.</ref>: ''' شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا''' [[پرونده:Karkiya Xan Ahmad xan-e do'om.PNG|بندانگشتی|600px|وسط|یکته ولگ نسخه خطی کي خان احمد خان گيلکي شئرؤن اون سر بنویشته نأ]] یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ.<ref> [https://www.academia.edu/2912872/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_-_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87 تفسیر کتاب‌الله/ ابوالفضل بن شهردویر دیلمی؛ با مقدمهٔ محمد عمادی حائری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. قم: کتابخانه‌ٔ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی. ۱۳۸۸.]</ref> [[مازیار]] (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. [[فردؤسی]]، خو [[شاهنامه]] مئن، اؤره کي '''منوچهر'''، '''سلم''' ؤ '''تور'''ˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: ''سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه'' بازین کي '''فریدون''' مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال: ''به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.'' شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. [[نظامی گنجوی]] ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو [[اسکندرنامه]] مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه: ''زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران'' '''زریوند''' ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه: ''زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم'' زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه: ''جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل'' [[ناصرالدین شا]] ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. ==بيريني خال== *[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون)] *[http://globalrecordings.net/program/C08110 چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی] *[http://www.briancoad.com/checklists/farsinameslist.htm Freshwater Fishes of Iran] *[https://web.archive.org/web/20150619024843/http://v6rg.com/?p=10309 فعل مرکب گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20150221030708/http://v6rg.com/?p=9640 افسانه‌های زبان گيلکي] (اونچی که راجه به گيلکي دؤنین ؤ امکان دأنه اشتبا ببون!) *[https://web.archive.org/web/20150815180741/http://v6rg.com/?page_id=9197 گيلکي مدرسه] (اینترنتی گيلکي باموجین) *[https://web.archive.org/web/20131209062357/http://v6rg.com/?p=8044 ساخت مستمر (در جریان) در فعل‌های گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:ايرانˇ زوانؤن]] [[رده:شۊمالغربي ايراني زوانؤن]] [[جرگه:گيلکي]] [[جرگه:زوان]] tpq15wy6gfznv2az67ctyibvupxvbi4 0 15865 156195 156165 2026-05-31T21:23:41Z گشتاشپی 18522 600 ppl only speak Farsi & Persian is EXTINCT 156195 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۲۳۰۰۰ ميليۊن نفر جرگییت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani. ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 5cowgcm6l6ouw8fx6u8w18tfkj02it8 0 16268 156230 68299 2026-05-31T21:49:49Z گشتاشپی 18522 گیلٚکی مٚزقٚآٚن 156230 wikitext text/x-wiki [[File:A court musician playing the kemanche, painting by Abul Qasim, Qajar Iran.jpg|thumb|[[کمؤنچه]]|alt=A court musician playing the kemanche, painting by Abul Qasim]] [[File:IranianMusicGroup.jpg|thumb|ميزقؤنچئن ٚ دربار، کمال الملکˇ أثر.]] '''گیلٚکی مٚ‌زقٚآٚن''' گرداگيري ايسه گيلکي ترؤنه'نˇ جي؛ شاملˇ [[گيلکي فؤلکلؤرˇ ميزقؤن]] گه خؤره چندين وابين دأنه: [[شؤنشيني ترؤنه'ن]] ؤ [[بيجارسري خؤندگي]] ؤ [[چاربداري ]] ؤ [[گاره سري]] ؤ [[أميري خؤني]] ؤ [[نؤرۊز خؤني]]... فؤلکلؤرˇ ميزقؤن بکت؛ گيلکي دئه-سبکؤنˇ ميئنأ ني دستي دأنه شاملˇ [[گیلکي رپ]] ؤ [[گيلکي راک]] ؤ [[گيلکي پاپ]] ؤ... گيلکي ميزقؤنˇ تاريخ وگردنه پۊر زمت پيشه أمما آخرين سربسي گه ياته بۊبؤ ؤ گيلکي ميزقؤنه ايشاره کؤنه وگردنه [[ساسانيان]]ˇ زمته.<ref>لاهيجاني، م، جغرافياى گيلان، ولگ ۱۰۴</ref> ==ساسانيان زمتˇ ميئن== ساسانيانˇ زمتˇ ميئن [[رى]] ؤ [[ديلمؤن]] ؤ [[طبرستؤن]]ˇ ميئن [[تار|تاره]] بر سايرˇ سازؤن ترجيح دأن ؤ جغيرˇ اين [[نى]] ؤ [[عۊد]] ؤ [[چنگ]] ؤ [[سۊرنا|سۊرنأ]] ني رواج دأشت. <ref>لاهيجاني، م، جغرافياى گيلان، ولگ ۱۰۴</ref> == ایسلامˇ پسي== [[أبۊ نصر محمد فارابي]] قؤلي خۊ [[المۊسيقي]] کيتابˇ ميئن بأرده گه [[خۊراسؤني]] تنبۊر دۊته سيم دأنه ؤ يک نؤعˇ ديگر به نؤم [[جيلي تنبۊر]] گه مۊعرب بۊبۊکه کلمهٔ [[گيلي تنبۊر]] يا [[گيلانˇ تنبۊر]] ايسه ؤ اينˇ کۊک گۊدن؛ خۊراسؤنئنˇ کۊک گۊدنˇ أمرأ تؤفير دأنه.<ref>فارابي، أبۊنصر، الموسيقي کبير منقۊل جه سرتيپ پۊر (۱۳۶۶)</ref> [[پيرشرفشاه دۊلايي]] گه قرنˇ۸ [[دۊلا]] ميئن زيويشت ؤ اۊنˇ چاردؤنه'نˇ ديوان گه اۊنˇ جي بۊمؤنسه منقۊله گه پيرشرفشاه اي چاردؤنه'نه ميزقؤنوار خؤند ؤ هين بۊ مردۊمˇ ميئن جادکته ؤ مردۊم اي چاردؤنه'نه خۊشؤن مۊناسبتؤنˇ ميئن خؤندن. [[اۊستاد أبۊلحسن صبا]] به هي نؤم استخراج بؤده. پيرشرفشاهˇ چاردؤنه'ن سينه به سينه نقل بۊبؤکه ؤ ايشؤنه [[شۊر]]ˇ مايه ميئن به نؤم شرفشاهي خؤندن.<ref>سرتيپ پۊر، جهانگير (۱۳۷۰)، ولگ ۲۷۲</ref> ==صفويه زمتˇ ميئن== صفويه زمتˇ ميئن ايندؤني گه [[شيعه]] ايرانˇ ميئن جادکته ميزقؤن ؤ ميزقؤنزني ؤ ميزقؤنچئن سرأکۊتۊن بۊبؤن ؤ خألي [[دسرکۊتن|دسرکۊتن (نقاره)]] بأضي موارد ٚ ره جايز بۊ. اي زمتˇ جي تا [[مشرۊطه انقلاب]] گيلکي ميزقؤن رؤنقي ندأشت. ولي چؤن ميزقؤنˇ طبيعت ذاتي ايسه نشأست اۊنˇ جۊلؤ گيتن ؤ اي مۊختصر نۊمۊدؤن خألي [[تعزيه]] ؤ مذهبي مراسمؤنˇ ميئن بۊ به اي صۊرت گه اي مراسمؤنˇ ميئن غمأزأ نواؤنˇ جي [[شيپۊر]] ؤ [[طبل]] ؤ [[سنج]] ؤ [[کرنى]]ˇ مۊسؤن کأرأگيتن. ألبته ميزقؤن باخي جيگه'نˇ ميئنأ ني هرچند کم أما تبلوؤري دأشت. مئلا عرۊس برؤنˇ ميئن درويشؤن شعر ؤ خؤندن ؤ ساز زأن. يا مثلا [[بيجارسري ميزقؤن| بيجارسري ترؤنه'ن]] گه [[شۊر]]ˇ دستگاه دشتي خۊندش همچنان خؤنده بؤنأبۊ. يا مثلا نقاره زني [[کۊشتي گيلمردي]]ˇ مراسمˇ ميئن. يا هنده مثلا چۊپانؤنˇ نى زني يا مۊرشدˇ ضرب؛ زۊرخؤنه'نˇ ميئن حماسي أشعارˇ أمرأ پابرجا بۊ.<ref>فخرايي، ابراييم، ولگ ۳۶۹ ؤ ۳۷۰</ref> کيايئنˇ خاندان ميزقؤن ؤ هۊنر ؤ فرهنگه خۊش دأشتن مخصۊصا [[خان احمد خان]] که ميزقؤن ؤ شعره التفاتˇ ويژه اي دأشت. اينˇ دربارˇ ميئن [[زيتۊن کمانچه نواز]] پيلˇ ميزقؤنچي ؤ دربارˇ ميزقؤنچئنˇ رهبر بۊ گه اۊستادؤنه [[کمؤنچه]] ؤ [[تنبۊر]] ؤ [[عۊد]] زأ.<ref>نؤزاد، فريدۊن (۱۳۷۳)، ولگ ۱۱۴ ؤ ۱۵۴ ؤ ۱۵۶</ref> [[سيد ظهير الدين مرعشي]] خۊ کيتابˇ ميئن ([[گيلان ؤ ديلمستانˇ تاريخ]]) بأرده گه صفوي عصرˇ ميئن؛ دسرکۊتن(نقاره) ؤ سؤرناؤ نى ؤ چنگ ؤ دفˇ جي شکار ؤ ختنه سۊرانˇ مراسمˇ ميئن کارأگيتن.<ref>مرعشي، ظهيرالدين، تاريخ گيلان و ديلمستان، ولگ ۳۱۸</ref> ==قاجارˇ زمتˇ ميئن== اي زمتˇ ميئن پۊر سربس گيلؤنˇ ميزقؤنˇ جي نۊمؤنسه. أما [[رۊح الله خالقي]] خۊ کيتابˇ ميئن به نؤم [[ميزقؤن سرگۊذشت]] منقۊل أز کيتابˇ [[يادداشتؤني أز ناصرالدين شاهˇ خۊصۊصي زيندگؤني]]؛ [[معير الممالک]]ˇ أثر بؤته دأنه گه چندينته زنؤنه ميزقؤنˇ جرگه دربارˇ ميئن زأن گه يکي أز اۊشؤن [[گۊل رشتي]] يا [[کل رشتي]] زنؤنه جرگه بۊ.<ref>خالقي، رۊح الله، ميزقؤنˇ سرگۊذشت (جلد ۱)، ولگ ۳۰</ref><ref>نقاشي گردايته کيتاب چندته نقاشˇ جي، مرق اصناف عهد قاجار</ref> ==زماتين== گيلؤنˇ زماتين ميزقؤنˇ نۊقطهٔ عطف؛ ميزقؤنˇ مدرسه بنأنأن توسط أبۊلحسن صبا بۊ. أبۊلحسن صبا چندينته پيلˇ قطعه ديلمؤنˇ جي [[زردˇ مليجه]]ˇ مۊسؤن ضبط بؤده.<ref>پورشعبان، حامد، موسیقی گیلان۱ (۱۳۹۵)، رشت:فرهنگ ايليا</ref> انقلابˇ مشرۊطه پسي گيلؤنˇ ميزقؤن بشدت ترقي بؤده. اينˇ تبلوؤر [[فريدۊن پۊررضا]] ؤ [[رۊح أنگيز ميرزايي]] ؤ [[ناصر مسعودی|ناصر مسعۊدي]] ؤ [[فرامرز دۊعايي]] ايسن. ==گيلکي پيلؤ ترؤنه'ن== * [[آها بۊگۊ (مۊزيک)| آها بۊگۊ]] -[[ فؤلکلؤر]] * [[ بيأ مره ىاري بدن (مۊزيک)|بيأ مره ياري بدن]] - [[فرامرز دۊعايي]] - واخؤني: [[شاهين نجفي]] * [[پس از باران (موسئقی)|وارشˇ پسي]] - [[فريدۊن پۊررضا]] * [[ميرزا کۊچي خان]] - [[ناصر مسعودی|ناصر مسعۊدي]] ==گيلکي سازؤن== #بادي سازؤن: [[سۊرنا]]، [[لؤله | لؤله (لله)]]، [[نى لبک]]، [[کرنى]]، [[گؤشاخ]] # زهي سازؤن:[[کمؤنچه| ديلمؤنˇ کمؤنچه]] # کۊبه اي سازؤن: [[دسرکۊتن|دسرکۊتن(نقاره)]]، [[دياره]]، [[کرب]] ==گالري== <center> <gallery> File:Sornay.jpeg|خاتمکاري بۊبؤ سؤرنا File:سؤرنا و نقاره.jpg|نقاره (دسرکۊتن) ؤ سؤرنا File:Kareney.jpg|عاشۊرا کرنئى زني [[لاجؤن]]ˇ ميئن پرونده:Kareney3.jpg|کرنئى پرونده:کرنئی_بیرینی_دهنه.jpg|کرنئىˇ بيريني دهنه پرونده:کرنئی_دهنی.jpg|دهني کرنئى </gallery> </center> ==سربس== {{جيرنويس}} [[رده:گيلکي مۊزيک]] [[رده:مۊزيک]] 60xhzji3re4m6hcq7mf6b28wf15cciv 0 16932 156216 68759 2026-05-31T21:36:13Z گشتاشپی 18522 مو قصد خام جؤٚر یا اینٚ دٚباخی مٚدلانٚ بٚنویسم بٚژ خا یسری وختان خوبهخو مرا واسی ای وبگاه بالا نویسه 156216 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''مکزیک'''، ایته کيشور [[کلسيايي آمريکا]] میان ایسه کي اۊن ٚ پایتخت [[مکزيکؤسيتي]] نام دأره. مکزیک [[کلسيا]] جه [[آمریکا]] ؤ [[نسا]] ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کارائيب ٚ دریا]] ؤ [[ بلیز]] ؤ [[گۊاتمالا]] أمرأ همساده ایسه. هأتؤني آرام ٚ اۊقیانۊس مکزيک ٚ نسا ؤ خۊرخۊس، مکزيک ٚ خليج اۊن ٚ خۊرتاو ؤ کارائيب ٚ دریا ني اۊن ٚ نسايي خۊرتاو نهأ. مکزيک ۲ ميليۊن کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا ۱۴اؤمي پيله کيشور ؤ ۱۰اؤمي کيشور جمعيت ٚ نظر ٚ جه ايسه.<ref>Merriam-Webster's Geographical Dictionary, 3rd ed., Springfield, Massachusetts, United States, Merriam-Webster; p. 733</ref> مکزیک ويشتر جه ۱۲۰ ميليۊن نفر جمعيت دأره. مکزیکیان ٚ دین ويشتر کاتؤليکي مسيحي ؤ اۊشان ٚ أصلي زوان [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]] ایسه.<ref>INEGI 2010 Census Statistics". www.inegi.org.mx. Archived from the original on January 8, 2011. Retrieved November 25, 2010.</ref> مکزیک ٚ ايقتصاد رؤشد ؤ اورزا گۊدن دره، مخصۊصا ۱۹۹۵ سال ٚ جه کي جهاني بانک ٚ عضو بؤبؤسته ؤ آزاد ٚ جهاني تجارت-أ ايمضا بۊگۊده. مکزیک ٚ رؤتبه، کيشوران ٚ ناخالص ٚ تؤليد ٚ ليست ٚ مئن پانزدهؤم ایسه.<ref>Country and Lending Groups". World Bank. Archived from the original on March 18, 2011. Retrieved March 5, 2011. "Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275"</ref> ==تارئخ== [[فاىل:Baja_California_Sur.jpg|بندانگشتی|راست|ایتا نقاشی دیوار غار میان کی هفت هزار سال پیش واگرده]]مکزیکˇ تارئخ پور قدمت دره. اشیای سنگی یافت بوبوسته کی اوشانه قدمت واگرده به ده هزار سال قبل.<ref>Michael S. Werner (January 2001). Concise Encyclopedia of Mexico. Taylor & Francis. pp. 386–. ISBN 978-1-57958-337-8.</ref> شواهد نیشان دیهه کی اولین دفعا مکزیکˇ درون [[مکابیج]] ، [[پامادور]] و [[باقالا]] بکاشته بوبوسته. پنج هزار سال پیش مکزیکˇ روستاهان دورون کشاورزی و شکارگودن وجود دشتی.<ref>Susan Toby Evans; David L. Webster (2013). Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia. Routledge. p. 54. ISBN 978-1-136-80186-0.</ref> اولین دفعا وستی ١٥٠٠ سال قبل شهرنشینی مکزیک میان بوجود بومو کی ''اولمک'' نام دشتی. اَ دوره ای بو کی شا گفتن مکزیک قدیمی فرهنگ و مذهب پا بیگیفته و خوره نشان بدا. حتی شا گفتن کی به دوران بعدی منتقل بوبوسته و اونه آثار و نشان تارئخ میان به عنوان ایتا تمدن دارای هویت مستقل و سیوا ثبت بوبسته.<ref>Diehl, Richard A. (2004). The Olmecs : America's First Civilization. London: Thames and Hudson. pp. 9–25.</ref> مکزیک مرکزی صارا میان ایتا پیله شهر کی تئوتیهواکان نام دشتی بوجود بومو. اَ شهر خو دوران اوج میان صدوپنجاه هزار کس جمعیت دشتی و معماری رونق بیگیفته و پور ساختمانان چگوده بوبوسته. بعد سال ٦٠٠ میلادی کی تئوتیهواکان رونق جا دکفته و نابودا بوسته. چند شهر مکزیک میان ، خوچیکالکو و چولولا منستن رشد بوگودید و اوشان میان رقایت شکل بیگیفته. وختی کی اَ شهران رشد بوگودید و پیله تر بوبوستید ، مردوم ، کلسیا جا بسمت جنوب کوچمال گودید. هتویی بو کی مکزیک زوان و فرهنگ پخشا بوسته.<ref>Cowgill, George (1997). "State and Society at Teotihuacan, Mexico" (PDF online reproduction). Annual Review of Anthropology. Palo Alto, CA. 26 (1): 129–161. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.129. ISSN 0084-6570. OCLC 202300854.</ref> [[فاىل:Leutze, Emanuel — Storming of the Teocalli by Cortez and His Troops — 1848.jpg|بندانگشتی|راست|اسپانیایین ، هرنان کورتس سرکردگی امره ،تنوچیتلان آزتکˇ امپراتوری تصرف بوگودید.]] وختی کی مکزیک شهران پیله تر بوبوستید و همدیگر امره تجارت گودید، ایتا امپراتوری پا بیگیفته کی مورخان اونه [[آزتکˇ امپراتوری]] دوخانید. آزتک ایتا امپراتوری نوبو کی پیروزی جنگ میان پا بیگیفته بی و یا ایجایی بداشته بی. بلکه چندته شهر بید کی ایتا امپراتور اوشانه حکومت گودی و اونه گب کم و بیش پیش شویی. هر شهری خوره ایتا حاکم دشتی و مالیات فدایی و آزتکˇ امپراتور اوشانه مسائل داخلی دخالت نوگودی.<ref>Coe, Michael D.; Rex Koontz (2002). Mexico: from the Olmecs to the Aztecs (5th edition, revised and enlarged ed.). London and New York: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-28346-2. OCLC 50131575.</ref> هتویی بو کی آزتکˇ امپراتوری پیله تر بوبوسته و ویشتر مکزیک صارای تصرف بوگوده. آزتکان ایتا سنت دشتید کی آدمانه ایتا مذهبی مراسم دورون قربانی گودید. هنه وستی جنگ میان ناجه دشتید کی خوشانه دوشمنان اویرا کونید تا بوکوشید. آزتکان باور دشتید کی قربانی گودن ، اوشانه خودایان راضی دره و اوشانه خشکسالی ، ناخوشی و بلایه ساق جیویزانه. آزتکان خوشانه مراسم اجرا گودن وستی پور جاجیگاه چگوده بید. قرن شانزدهم میان وختی کی اسپانیایین مکزیک تصرف بوگودید، سنت قربانی گودن آدمان ممنوع بوبوسته و پور تلاش بوگودید تا بومیانه مسیحی بوکونید. بازون ، بعد کی پور سالان دوراسته مکزیکیانˇ قدیمی سنت دیمه بنا بوبوسته و کم کم از بین بوشو.<ref>"The Enigma of Aztec Sacrifice". Natural History. Retrieved December 16, 2011.</ref> سال ١٥٢١ میان ، اسپانیایین سرکرده [[هرنان کورتس]] آزتکˇ پایتخت تنوچیتلان تصرف و بعد نابودا گوده و مکزیک به ایتا بخش جه اسپانیا امپراتوری تبدیل بوبوسته. اسپانیا استعمار مکزیک دورون سیصد سال طول بکشه.<ref>Gibson, Charles (1964). The Aztecs Under Spanish Rule: A History of the Indians of the Valley of Mexico, 1519–1810</ref> اوایل قرن نوزدهم میان، [[ناپلئون]] بتنسته اسپانیای تصرف بوکونه و هنه واسی ، اسپانیا مستعمران، آمریکا قاره دورون همه تان شورش بوگودید. شانزدهم سپتامبر ١٨١٠ میان ، ایتا کشیش بنام میگوئل ایدالگو ای کاستیا ، علیه اسپانیایین ایتا شورش بپا بوگوده و خاستی مکزیکه ، اسپانیا جه سیوا ببه و استقلال بداره و مکزیک میان آزادی و برابری نژادی وجود بداره. ایدالگو شورش اوایل خوروم پا بیگیفته بو و پیشرفت دشتی اما ایپچه بعد دشکن بوخورده و اسپانیایین اونه اویرا گودید و بعد بوکوشتید. اما شورش بطور کامل سرکوب نوبوسته و مکزیکˇ انقلاب بوسیله باخی سرکردگان ادامه پیدا بوگوده. اگرچه اسپانیایی بتنسته بید پور شورش و بلوای مکزیکیان دشکن بدید. ولی آخربسر ٢٤ آگوست ١٨٢١ میان ، هر دو طرف کوردوبا قرارداد امضا بوگودید کی مکزیک خو استقلاله اسپانیا جه بدست باورده. بعد استقلال مکزیکˇ امپراتوری شکل بیگیفته اما اَ امپراتوری پاچ عمر دشتی. چون ایتا آزادیخواه و انقلابی مردای بنام سانته آنا مکزیک امپراتوری نابودا گوده و حکومت جوموری باورده و خوره بعنوان مکزیکˇ اولین رئیس جومور دوجین بوگوده.<ref>https://www.history.com/this-day-in-history/spain-accepts-mexican-independence</ref> سال ١٨٤٦ میان ، آمریکا ایجایی ایالتان ، تگزاسˇ جومهوریه کی تازگی مکزیک جا سیوا بوبوسته تصرف بوگوده. بازون آمریکا مایه دار آمادا بوسته کی مکزیک صارای فوتورکه. چون مکزیکیان ادعا گودید کی تگزاس اوشانه شین ایسه و آمریکا مایه دار هرچه سریعتر وا تگزاس تخلیه بوکونه. وختی دو کشور اختلاف ویشترا بوسته ، جنگ آغازا بوسته اما مکزیکیان زود دشکن بوخوردید و و آمریکا مایه دار بتنسته مکزیکˇ پایتخته اشغال بوکونه. سال ١٨٤٨ میان دو کشور گوادالؤپ ایدالگؤ عهدنامه امضا بوگودید و مکزیک پور جه خو صارای شامل آریزونا، کالیفرنیا، نوادا، نئومکزیکو ؤ یوتا ضمیمه خو صارا بوکونه ؤ ریوگرانده روبار دو کشور مرز بوبوسته. درعوض آمريکا ١٥ میلیون غرامت مکزیک فدأ.<ref>McCarthy, Robert J. (Spring 2011). "Executive Authority, Adaptive Treaty Interpretation, And The International Boundary And Water Commission, US — Mexico". University of Denver Water Law Review (197). SSRN 1839903.</ref> [[فاىل:Madero en Cuernavaca.jpg|بندانگشتی|مادورو و زاپاتا ، ماشین دورون، انقلابˇ جنگ زمات]] سال ١٨٦٠ میان ، فرانسویان ، مکزیکˇ مسایل دورون به بهانه کاتولیک هواخوایی جه دخالت بوگودید و فرانسه مایه دار ، مکزیکه اشغال بوگوده. فرانسویان ، آرشیدوک [[فردیناند ماکسیمیلین]] اتریشه ، بعنوان مکزیکˇ امپراتور سرکار باوردید و مکزیکیان موحافظه کار اونه حمایت گودید. بعد اَ تاریخ مکزیکˇ دومین امپراتوری آغازا بوسته. اما ایپچه بعد آزاتیخواهان شورش بوگودید و بتنستید اونه دیمه بنید و ١٤ ژوئن ١٨٦٧ میان اونه موحاکمه و اعدام بوگوید. [[پورفیریو دیاس]] ، ایتا جه میهن پرستان سرکرده کی فرانسویان جولو بجنگسته بو بعنوان بیست ونهمی مکزیکˇ رئیس جومور دوجین بوبوسته. دیاس تا سال ١٩١١ میان مکزیکˇ رئیس جومور بو. اونه ریاست زمات مصادف بو [[خوجیر زمات]] امره فرانسه میان. دوره کی مکزیکˇ اقتصاد رشد بوگوده و قوت بیگیفته. کشور میان خطوط راه آهن چگوده بوبوسته و علم و هونر رواج پیدا بوگوده و پور تحول مکزیک میان بوجود بومو. دیاسˇ زمات مکزیکˇ روابط خارجی ، مخصوصا آمریکا امره پیشرفت دشتی.<ref>"cientifico". Encyclopædia Britannica. Retrieved February 7, 2017.</ref> اما پورفیریو دیاسˇ دیکتاتوری پور موخالف دشتی و آزاتیخواهان شورش بپا بوگودید و اونه مجبور بوگودید کی هنده خوره کاندید نوکونه و آخربسر اونه کشور جه کوچمال بدأئید. بعد انقلابیان سرکرده [[فرانسیسکو مادورو]] به قودرت فرسه اما بعد دو سال ایتا کودتا دورون اونه حکومت فوگوردسته و بوکوشته بوبوسته و قودرت ژنرال [[ویکتور اوئرتا]] دس دکفته کی باعث بوبو مکزیک دورون ایتا سخته جنگ داخلی را دکفته. اَ زمات مکزیک دورون بی ثباتی و هرج و مرج و کشتار پور رواج بی گیفته بو و مکزیکˇ جمعیت پانزده میلیونی جه ، نوهصد هزار کس کوشته بوبوستید. اما هتویی انقلابیان و آزاتیخواهان رهبری مرداکانی [[امیلیانو زاپاتا]] و [[فرانسیسکو ویا]] منستن علیه اوئرتا دیکتاتوری حکومت مبارزه بوگودید. مکزیکˇ داخلی جنگ تا سال ١٩١٧ ادامه دشتی تا قانون اساسی بینیویشته بوبوسته و مکزیکˇ اوضاع سیاسی ایپچه آرام تر و بختر بوبو. جنگ داخلی زمات به دوره آدم کوشی هم معروف ایسه چون همه تان مکزیک سیاسی مرداکان ، مادورو ، زاپاتا ، فرانسیسکو ویا ، ونوستیانو کارانزا و آلوارو ابرگون منستن ترور و کوشته بوبوستید.<ref>"The Mexican Revolution". Public Broadcasting Service. November 20, 1910. Retrieved July 17, 2013.</ref> ==جوغرافی== [[فاىل:Mountains04-Sierra SanPedroMartir-BajaCalifornia-Mexico.jpg|بندانگشتی|سنت پدرو مارتیر ملی پارک ، باخا کالیفرنیا میان]] مکزیکˇ صارا ویشتر ، آمریکا کلسیا فلات سر واقع بوبوسته کی شامل شبه جزیره یوکاتان و باخی مناطق چیپاس ، تاباسکو و کامپچه منستن ایسه. مکزیک کلسیا مناطق کوهستانی ایسه و اویه پور آتشفشان و رشته کوه وجود دره.<ref>Nord-Amèrica, in Gran Enciclopèdia Catalana</ref> مکزیک سه تا عمده آب و هوا دره کی باعث بوبوسته هر منطقه آب وهوای متفاوتی بداره. اقیانوس آرام جه سردباد کی اونه کالیفرنیا باد دوخانید مکزیکˇ نسایی و آفتاب نشست جا باعث کاهش دما و بارندگی بوبوسته. اونه تاثیر و چرخه آب و هوایی هنه کی مکزیکˇ کلسیا آفتاب نشست ، نیمه بیابانی ببه و اونه تاثیر آمریکا مرزی مناطق میان ، [[کالیفرنیا]] ، [[آریزونا]] و [[نيۊمکزيکؤ]] منستن ادامه بداره. کارائیب دریا آبگرم باعث بوبو کی تابستان میان ، مکزیکˇ خورتاب سواحل متعدل ببه. اَ منطقه آب وهوا مخصوصا تامپیکو نسایی میان پور شباهت به جزایر کارئیب بداره. زمستان میان سرد باد ، چند روج اول میان وراکروز و تامپیکو دورون خوره نیشان دیهه. ورف ویشتر نسا تامپیکو میان واره. فلات و کوهستان ، مکزیک مرکزی صارا میان سرده باده جلوی گیره. مکزیکˇ آب و هوا در طول سال ویشتر آفتابی ایسه. ابری و بیگیفته آسمان ویشتر خورتاب میان و پاسیفیک اقیانوس ساحل ، کلسیا قسمت میان ایسه و گاگلف پیش ایه کی ابران بجیر ایید و تمام منطقه شوروم دکفه. مکزیکˇ داخلی بخش ، تیرا تمپلادا میان میان آب و هوا خشک تر ایسه و ویشتر روج میان آسمان آفتابی ایسه. وارش زمات تا ماه می ایسه و تا اکتبر وارش نباره و خشکی زمات ایسه.<ref>https://www.focusonmexico.com/climate-mexico/</ref> مکزیک ˇ کلسیا میان ، آب و هوا ویشتر گرم و خشک ایسه و گاگلف وارش واره. اما مکزیک ˇ نسایی مناطق دورون کی آب و هوا حاره ای و مرطوب ایسه ، میانگین سالانه دورون تا دو هیزار میلی متر وارش واره. باخی مکزیک ˇ کلسیا شهران ؛ مونتری ، ارموسیو و مکزیکالی منستن تابستان میان میانگین دما تا ٤٠ درجه سانتی گراد یا حتی ایپچه بوجورتر هم فرسه. سونوران ˇ کویر میان میانگین دما ٥٠ درجه سانتی گراد ایسه. سال 2012 میان مکزیک ˇ دولت اولین کشور درحال توسعه بو کی لایحه تغییرات اقلیمی تصویب بوگوده. مطابق اَ لایحه تا سال ٢٠٢٤ میلادی ، مکزیک واسی 35 درصد جه خو انرژیه جه انرژی پاک تولید بوکونه و تا سال ٢٠٥٠ میان پنجاه درصد جه خو [[گولخانه ای گازان]] کی مطابق آمار سال ٢٠٠٠ بیگیفته بوبوسته بو کمترا کونه.<ref>BBC News — Mexico's president enacts climate change legislation". Bbc.co.uk. June 6, 2012. Retrieved July 12, 2013.</ref> ==سیاست== ===سیاسی نظام=== مکزیکˇ نظام حکومت ، برپایه دموکراسی و جومهوری خوایی و مردوم نمایندگی امره ایسه کی قانون اساسی سال ١٩١٧ میلادی میان تصویب بوبوسته. مکزیکˇ سیاست میان سه نوع موختلفه دولت بنام ، فدرالی دولت ، ایالتی دولت و شهرداریان وجود دره. قانون اساسی میان بینیویشته بوبوسته کی مکزیک ایالتان همه تان وا ، جومهوری و دموکراسی فرم حکومتی بدارید کی شامل سه خال بید. ایتا خال فرماندار و اونه کابینه ایسه کی قوه اجرایی درید. ایتا خال ده قوه مقننه یا کنگره ایسه کی اونه عملکرد مستقل و سیوا ایسه و آخر بسر قوه قضاییه یا دیوان عالی کشور ایسه. هرکدام جه اَ سه تا خال خوشانه ره قوانین و اختیارات سیوا و مستقل درید.<ref>www.livingmexico.com. Retrieved 2019-01-27</ref> مکزیکˇ سیاست میان سه تا تاریخی و پیله سیاسی حزب وجود دره. محافظه کارˇحزب سال ١٩٣٩ تاسیس بوبو کی متعلق به سازمان مسیحی دموکراتان ایسه. انقلابی حزب ، حزب مرکزی و سوسیالیستی ایسه کی سال ١٩٢٩ ، انقلابیان ایله جار امره بوجود بومو که هدف دشتی مکزیکˇ انقلابیان میان ایجایی باوره. سومی حزب ، انقلابی دموکراتیک ایسه کی بعنوان ایتا حزب چپ بحساب آیه کی سال ١٩٨٩ ، باخی سوسیالیست و لیبرالˇحزبان ایله جار امره تاسیس بوبوسته.<ref>"EstatutodelPartido de la RevoluciónDemocrática" (PDF). Archived from the original (PDF) on January 16, 2013. Retrieved July 17, 2013</ref> مکزیکˇ رئیس جومور ، رئیس قوه مجریه (رئیس دولت) و مسئول اجرایی کشور و فرمانده کل مکزیکˇ مایه دار ایسه. وی اختیار دره کی خو کابینه ، مسئولان کشور و مایه دارˇ فرماندهان دوجین بوکونه. مکزیکˇ رئیس جومور ، مسئول اجرایی کشور ایسه و کنگره نمایندگان جولو حق وتو دره.<ref>Political Constitution of the United Mexican States.Congress of the Union of the United Mexican </ref> مکزیکˇ پایتخت، [[مکزیکو سیتی]] ایسه و اَ کشور جه سی و یک تا ایالت تشکیل بوبوسته. کی هر ته خوشانه رو تشکیلات و قوانین آزات و سیوا درید. هر ته ایالت خوره ایتا فرماندار ، قوه قضاییه و کنگره مستقل و ایالتی دره و شهروندان هر شش سال ایبار رای مستقیم امره فرماندار و ایتا دوره سه ساله میان کنگره نمایندگان دوجین کونید. مکزیکو سیتی ، مرکز سیاسی کشور ایسه و بطور مستقیم ، اونه اختیار دولتˇ دست دره.<ref>"Article 116".Political Constitution of the United Mexican States.Congress of the Union of the United Mexican States.Archived from the original on November 13, 2006.Retrieved October 7, 2007.</ref> ===خارجی روابط=== مکزیک پور زمات ایسه کی [[آمریکا]] امره روابط سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی دره. ولی تاریخ میان پور اختلاف و جنگستن دو کشور میان اتفاق دکفته. هسا مبارزه علیه مواد مخدر ایتا پیله معضل دو کشور وستی ایسه و موجب اختلاف دو کشور میان بوبوسته. دهه دو هیزار میلادی میان مکزیک دولتˇ مبارزه علیه مکزیکی قاچاقچیان ویشترا گوده کی موجب پیله جنایتان و قتل های زنجیره ای بوبوسته. کی هرساله صدها نفر مکزیک دورون کوشته بید. ایتا پیله موشکل و اختلاف آمریکا و مکزیکˇ سیاست میان، موهاجرت و مکزیکیانˇ کوچمال به آمریکا مرزان ایسه. آمریکا ساده قانونˇ موهاجرت باعث بوبو کی پور مکزیکیان بتنید جه زمینی و دریایی آمریکا مرزان دورون، کوچمال بوکونید. آمریکا دولت سعی کونه کی خو قوانین اصلاح بوکونه تا مکزیکیانˇ کوچمال جولوی بیگیره. هسا آمریکا میان ورود و غیر قانونی کوچمال گودن موجازات دره و باعث اخراج موهاجران به.<ref>https://www.statista.com/statistics/275439/ethnic-groups-in-mexico/</ref> [[فاىل:FederalPoliceDF.jpg|بندانگشتی|مکزیکˇ پلیس اصلی جاجیگاه ، [[مکزیکو سیتی]] میان]] === جرم و جنایت=== بطور کلی مکزیکˇ دولت ، حقوق بشر و حق شهروندی رعایت کونه. اما سوءاستفاده و فساد اداری و قضایی به ویژه نسایی مناطق دورون ، سوتال و فقیر مناطق دورن پور گزارش بوبوسته. مکزیکˇ حقوق بشر کمیسیون ، تا هسا کی موفق نوبوسته اقدام موثری بوکونه و اوضاع بختر نوبوسته. فساد اداری و قضایی باعث بوبوسته کی مدارک علیه پیله متهمان و محکومان بسختی جمع ببه. طبق مکزیکˇ قوانین ، همه مجرمان وا محاکمه عادلانه و شرایط حقوقی مناسبی بدارید. اما مکزیکˇ قضایی سیستم پور مشکلات امره روبرو ایسه.<ref>Britannica Online Encyclopedia.Retrieved March 6, 2011.</ref> جنایی جرگهه'ن و مواد مخدرˇ کارتلان ایتا پیله معضل ایسید. مبارزه علیه مواد مخدر ، مکزیک دورون تا هسا شصت هیزار کوشته و بیست هیزارکس ناپدید بوبوستید. تخمین بزه بوبوسته کی مواد مخدرˇ کارتلان صد هیزار عضو درید. مکزیکˇ آمار و ملی جغرافیایی سازمان بوگوفته کی تا سال ٢٠١٤ یک پنجم مکزیکˇ مردوم قربانی جنایت بوبوستید.<ref>Mexico elections: failure of drugs war leaves nation at the crossroads". The Guardian. June 23, 2012</ref><ref>"Mexican president: We're not losing drug war"MSNBC.Retrieved January 9, 2011.</ref> سال ٢٠٠٠ جه به اَ طرف ویشتر جه صد روزنامه نگار و خبرنگار کی علیه قاچاقچیان گزارش اوانگره گیفتید کوشته یا ناپدید بوبوسته و ویشتر اَ جنایتان نامشخص و حل نشده بمانسته و فقط ایپچه جه مسببان و جنایتکاران بازداشت و محکوم بوبوسته اید.<ref>Freedom of Expression in Mexico".PEN American Center. Archived from the original on July 23, 2013</ref> ===مایه دار=== مکزیکˇ مایه دار دوخاله ایسه. ایتا خال شامل قوای سه گانه مایه دار (زمینی مایه دار ، دریایی مایه دار و هوایی مایه دار) ایسه. ایتا خال جه مکزیک ˇ مایه دار هم ایسه کی شامل زرهی مایه دار و مکزیکˇ مایه دارˇ مرکزˇ تحقیقات ایسه. اَ مرکز وظیفه تامین ، نگهداری و طراحی و چگودن و ارتقای جنگی سلاحان و جنگ افزاران برعهده دره. مکزیکˇدریایی مایه دار اَ سالان میان صنایع سنگین و کشتی و موشک چگودن دورون پور پیشرفت و تکنولوژی بوگوده.<ref>Loke. "Capacitarán a militares en combates con rifles láser | Ediciones Impresas Milenio". Impreso.milenio.com. Archived from the original on May 14, 2010. Retrieved May 30, 2010.</ref> چند سال اخیر دورون ، مکزیک صنایع دفاعی پور پیشرفت دشتی و مکزیک مایه دار بتنسته جهت خودکفایی و تامین قطعات ، موشک و سلاح ، هواپیما ، هلیکوپتر چگودن و دفاعی سیستم تکنولوژی و الکترونیک جنگ پیشرفت دشتی و پیله واز بوگوده. دهه نود میلادی میان ، کی مبارزه علیه مواد مخدر شدت بیگیفته و مکزیک مایه دار موظف بوبوسته کی قاچاقچیان امره مبارزه بوکونه. مکزیک مایه دار مجبور بو کی خو تجهیزات و امکانات ارتقابده تا مبارزه علیه قاچاقچیان جولو موفق ببه.<ref>"Mexican navy 2006 activities official report". Semar.gob.mx. Retrieved May 30, 2010.</ref> <ref>"The 5.56 X 45 mm: 2006". Thegunzone.com. Archived from the original on August 7, 2011. RetrievedAugust 8, 2011.</ref> ==نژاد== آمار و اطلاع دقیقی جه مکزیکˇ وضعیت قومی و نژادی وجود نره. استعمارˇ زمات میان اوروپایی موهاجران مکزیک میان ویشتر ائسپانیایی بید. قرن نوزدهم و بیستم میان ، جغیرز ائسپانیایین ، باخی اوروپایی موهاجران ، مکزیک دورون پور موهاجرت بوگودید. تا سده بیست و یکم ویشتر مکزیکˇجمعیت حاصل ادغام و ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران (ویشتر ائسپانیایین) و بومی مردوم که سورخپوست ایسید. چندین قرن آمیزش نژادی مکزیک میان باعث بوبو کی ایتا نژاد دورگه بنام (Mestizo - میستیزو) مکزیک میان بوجود بایه کی ویشتر مکزیکˇ جمعیت تشکیل دیهه.<ref>Federico Navarrete (2016). Mexico Racista. Penguin Random house Grupo Editorial Mexico. p. 86.ISBN 9786073143646.Retrieved February 23, 2018.</ref> ٦٢% مکزیکˇ جمعیت ، میستیو نژاد جا تشکیل بوبوسته. اوشان ریشه نژادی بطور دقیق مشخص نیه. میستیزو مردومˇ نژاد ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران ، آفریقایی بردگان و ایتا بومی سورخ مردکانˇ کوگا بنام امردینانی. کی پیوند خونی و ازدواج مره ، طول تاریخ میان بعنوان ایتا نژاد مستقل بوجود بوموئیدید. بعد مکزیکˇ استقلال ، میستیزوˇ مردوم بعنوان پیله ترین جمعیت و نژاد عمده مکزیکˇ میان ، ائسپانیان جانشین بوبوستید. اما اوشان ویشتر ترجیح بداهید کی خوشانه آمریکایی هویت و فرهنگه ، ائسپانیا فرهنگ و زوان ورجا حفظ و ادغام بوکونید.<ref>https://study.com/academy/lesson/ethnic-groups-in-mexico.html</ref> هسا مکزیک میان ، کلسیا و آفتاب زردی مناطق میان ، ویشتر جمعیت جه اروپایی نژاد تشکیل بوبوسته و بومیانˇ جمعیت اَ مناطق میان کمتر ایسه و ازدواج بین نژادی کمتر اتفاق دکفه.<ref>Howard F. Cline (1963). THE UNITED STATES AND MEXICO.Harvard University Press. p. 104</ref> ==داب== مکزیک میان موختلفه هونران و صنایع دستی وجود دره. مکزیکˇصنایع دستی بنام آرتسانیا (إسپانیایی: artesanía) دوخانید. مکزیکˇ صنایع دستی ، موختلفه مواد امره تشکیل بوبوسته و شامل خاک رس ، چوب ، فلز ، سنگ و گیاه ایسه. رنگانˇ پور رنگ و لاتینی جزئیات امره ، مکزیکˇ هونر اصلی ویژگی ایسه. ایتا جه مکزیکˇ ملی جشنان ، "مرگˇ روج" (إسپانیایی: El día de Los Muertos ) ایسه کی ٣١ اکتبر تا ٢ نوامبر برگزار به. اَ روج میان مردوم جما بید و خوشانه درگذشتگان شادی روح وستی دوعا خوانید. اعضای خانواده و دوستانˇ متوفی ایتا جومجومه اوسانید و محراب یا قبر سر نهید و خوشانه دیمه ماسک زنید. مکزیکˇ مردوم باور درید کی اَ کار باعث به کی موردگانˇ روح هنده اوشان ورجا واگرده. اَ سنت مکزیک دورون پور زمات ایسه کی برگزار به.<ref>http://www.facts-about-mexico.com/mexican-art.html</ref> ===هونر=== مکزیکˇ قدیمی هونرˇ تاریخ ، سه هیزار سال قدمت دره و جه سال هیزار و پانصد قبل میلاد تا سال هیزار و پانصد میلادی ادامه دشتی. اَ دوره شامل آثار هونری تمدن اولمک ، اینکا ، مایا و آزتک ایسه. اولمکˇمردومان ایتا تقویم به خط هیروگلیف دشتید کی اوشانه ساختمانان ˇمعماری طرحان اونه تاثیر بیگیفته بو. آفتابˇ نور جیگا و آفتاب دیمه ، اوشانه معماری جزئیاته مشخص گودی. مکزیکˇ باستانی آثار میان ، پور پیله سنگ گیشه وجود دره کی احتمال وجود دره کی اوشان اولمکˇ حاکمان ایسید. مکزیکˇ تمدنان ، هونری آثار دلایل مذهبی یا سیاسی دشتید. وختی کی إسپانیائین وارد بوبوستید و مکزیک فتح بوگودید. مکزیکˇ تازه هونری دوره آغازا بوسته. کی اونه استعمارˇ هونری دوره دوخانید. اَ دوره جه سال ١٥٢١ تا ١٨٢١ ادامه دشتی. اَ زمات میان مسیحیت رواج بیگفته و مکزیک دورون ، اسپانیا هونری آثار تقلید بوستی و پور سنگ گیشه جه مریم مقدس ، عیسی مسیح ، فرشتگان چگوده بوبوسته.<ref>http://www.facts-about-mexico.com/mexican-art.html</ref> [[فاىل:Día de muertos 1.JPG|بندانگشتی|مرگˇ روج مراسم ، مکزیکˇ ملی مراسم ایسه.]] اروپا نفوذ هونری ، مسیحیت کومک امره ، وارد مکزیکˇ هونر بوبوسته و موجب خلاقیت و ایجاد تازه هونری سبکان ، مکزیک میان ببه. نقاشی ایتا جه هونرانی بو کی پور پیشرفت بوگوده و خوجیر رنگ روغنی نقاشی تابلوهان ، مکزیک میان بکشه بوبوسته. صنایع دستی ، ظروف سفالی منستن سابقه زمات منستن بمانسته و خو راهه ادامه بدا. اما هونر شیشه گری بعد إسپانیائین ورود امره به تعویق دکفه اما ایپچه بعد کی دوارسته شیشه گری هنده رواج بیگیفته.<ref>https://web.archive.org/web/20190324074525/https://traveltips.usatoday.com/information-mexican-arts-crafts-18796.html</ref> ===مذهب=== مرگ و زندگی و قوربانی گودن جه قدیم زمات ، مکزیکˇ مذهب میان وجود زیادی دشتی. آزتکˇ امپراتوران خوشانه اسیران و بردگان قوربانی گودید تا خوشانه خودایانه راضی بدارید. إسپانیائین ورود امره باعث بوبو کی کاتولیکˇ مذهب ، مکزیک میان رواج بیگیره. سیصد سال إسپانیا استعمار باعث بوبو کی مکزیکیانˇمذهب تغییر زیادی بوکونه و إسپانیایی کشیشان حقسأی امره کاتولیکˇ مذهب و مسیحیت ، مکزیک میان رواج بیگیفته. إسپانیائین سعی بوگودید کی آزتکانˇ اعتقاداته نابودا کونید و اجرای اوشانه مراسمان ، آدم قوربانی گودن منستن جلوگیری بوکونید. اوخر قرن نوزدهم میان چندتا جرگه جه پروتستانˇ معتقدان وارد مکزیک بوبوستید و مکزیکˇ کلیسا میان ساکن بوبوستید.<ref>http://www.facts-about-mexico.com/mexican-religion.html</ref> ===زوان=== إسپانیائین ورود باعث بوبو کی إسپانیایی زوان ، مکزیک میان رسمی زوان ببه. مکزیک میان پور جه صدتا محلی زوان وجود دره ولی هیچکدام زوان غالب نیه. هشتاد درصد مکزیکˇ بومیان تنید هم خوشانه ماری زوان و هم اسپانیایی گب زنید. ناهواتل (إسپانیایی: Nahuatl) ایتا بومی زوان ایسه کی یک میلیون کس اَ زوان امره گب زنید.مکزیکˇ بومی زوان چهارتا جرگه تقسیم به. اصلی ترین جرگه ، مایا زوان ایسه.<ref> http://www.facts-about-mexico.com/mexican-people.html</ref> ==جیرنویس== [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:آمریکا کشورؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] hd1nd73g5wt5qj13ftm95g7ui0x6i9s 0 17022 156212 155743 2026-05-31T21:33:16Z گشتاشپی 18522 /* */ 156212 wikitext text/x-wiki 🗾Nippon ya Zhapon [[جرگه:کشورؤن]] bao9tnxzvt2piz5bwerck8t414gbodb 0 17618 156228 62746 2026-05-31T21:46:07Z گشتاشپی 18522 /* */ 156228 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دؤٚرگ یٚا بٚبر پیلٚهٰ''' جؤنور دوٚرگان ٚ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 0vl3hx2wr8stjqduwcz8b6nn934tjxm 0 17683 156240 68395 2026-05-31T21:57:29Z گشتاشپی 18522 فٚقد اٚژدٚخٚآٚ یٚا اٚژدٚهٚآٚ ایسه 156240 wikitext text/x-wiki '''اٚژدٚخٚآٚ''' ايته أفسانه‌اي مؤجۊد ايسه کي ويشتر فرهنگان ؤ مليتان ٚ مئن رائج ايسه ؤ أفسانه‌ئن ٚ مئن ايته مۊهم ٚ نخش دأره. [[فاىل:Friedrich-Johann-Justin-Bertuch Mythical-Creature-Dragon 1806.jpg|thumb|right]] == تؤصيف == أجديها جه مأرۊف ٚ أفسانه‌اي ؤ اؤسطۊره‌اي مؤجۊدان ايسه کي گلف بيده بۊبؤسته کي ايته فرهنگ ؤ مليت ٚ مئن أ مؤجؤد ٚ جه گبي نمانه. أجديها ايته پيله حىوان ايسه کي اۊن ٚ ظاهر خزنده‌ئن-أ مانه ؤ ويشتر داستانان ٚ مئن تأنه پرواز بۊکۊنه ؤ خۊ دهان جه تٚش تاواده. خۊرخۊسي کشوران ٚ فرهنگ ٚ مئن أجديها ايته منفي شخصيت دأره ؤ ويشتر زمات ايته بدذات ٚ حیوان تؤصيف به کي خأىه آدمان-ه أذئت بۊکۊنه ولي خۊرتاوي کشوران ٚ فرهنگ ٚ مئن برعکس خۊرخۊس، أجديها ايته مقدس ٚ مؤجۊد ؤ پاکي نماد ايسه کي پۊر دانيش ؤ معرفت دأره ؤ جه ماورايي قۊدرت برخؤردار ايسه. == أفسانه‌ئن ؤ دابان ٚ مئن == أجديها جانوري ايسه کي دئبار ٚ دابان ٚ مئن ايجائي ويراني نماد ؤ آبادي نماد ني بۊ. [[پرونده:Pergamonmuseum Ishtartor 02.jpg|بندانگشتی|260px|دئبارترين تاتايي أجديها جه، بابل ٚ دروازه سر کي هسأ پرگامؤن ٚ مۊزه دۊرۊن نهأ]] بابِليان ٚ تمدن ٚ مئن، أجديها جهان ٚ شرۊع أمرأ مرتبط بدانسته بۊبؤسته. بابل ٚ أفسانه مئن، تيامات ٚ الهه کي ايته أجديها ؤ ظلم ٚ نماد بۊ، مردۊک اۊن-ه بۊکۊشته ؤ ظلم ؤ بدي اۊن ٚ مردن أمرأ تۊمامه بؤسته. [[پرونده:Sg sentosa dragon mfountain.jpg|بندانگشتی|260px|أجديها مجسمه، سنگاپۊر ٚ مئن]] دئبار ٚ مصر ٚ مئن، مردۊم رۊخانان ٚ طغیان-ه أجديها أمرأ مرتبط دأنستيد. [[چین]] ٚ مئن أجديها ايته مقدس ٚ حىوان ايسه ؤ خأىليان اۊن-ه پرستيدي ؤ وارش ٚ نماد محسۊب به. أجديها چينيان ٚ ويشتر ٚ جشنان ٚ مئن ني حضۊر دأره. أجديها تنها أفسانه‌اي مؤجؤدي ايسه کي تۊمام دابان ؤ مردۊمان ٚ أفسانه مئن ايته ويجک ٚ جيگا دأره ؤ جه آمريکا ؤ [[اۊرۊپا]] کلسيا تا [[آسیا]] خۊرتاو شأ اۊن-ه دئن. فرهاد عسکري کي ايته محقق ؤ فیلسۊف ايسه گه کي أ مؤجۊد داميشک ٚ زمات، واقعا زيوش گۊدي ولي نأ أتؤ کي أفسانه‌ئن ؤ داستانان ٚ مئن تؤصيف بۊبؤسته، بلکي ايته پيله [[میلؤم|لانتي]] ظاهر ٚ أمرأ ىاته بؤستي. ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:أساطير]] gyikha6c9wygvat5v0bn5q6am00sib9 0 17695 156223 69089 2026-05-31T21:41:14Z گشتاشپی 18522 156223 wikitext text/x-wiki '''جٚنگٚل ٚ سٚردٚار ٚ وخش/بٚخش'''<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> <ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲<nowiki> اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</nowiki></ref> == سروس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] nvflrjl1pvzg78q2ja3trr8tkfmnqgq 0 17825 156255 156129 2026-05-31T22:14:47Z ~2026-32353-35 18523 156255 wikitext text/x-wiki '''مازنی کي اۊن-أ طبری، مازندرانی، تبری، تپوری، رویانی، پتشخوارگری، هیرکانی، ساروی، گورگانی، گلکي'''<ref>عمادی، اسدالله، زبان مازندرانی از دوران باستان تا امروز، سال ۱۳۹۹، ناشر: نشر شلفین، صفحه = ۱۵}}</ref> ني دۊخانده، ايته جه [[کاسپي زوانان]] ايسه ؤ ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوانان ٚ جرگه مئن دره ؤ [[مازندران]] ٚ مردۊم ٚ ماري زوان ايسه.<ref>(نام خانوادگی۱=BORJIAN |نام۱=HABIB |تاریخ=2010 |عنوان=Rev.: Etymological Dictionary of the Iranian Verb |پیوند= https://www.academia.edu/8075087/Rev_Etymological_Dictionary_of_the_Iranian_Verb?email_work_card=title |ژورنال=Journal of the Royal Asiatic Society |دوره= |شماره= |صفحات=2 |doi= |تاریخ بازبینی= |زبان=en}}</ref><ref>(نام خانوادگی = آقاگل‌زاده | نام = فردوس | عنوان = زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی) | سال = ۱۳۹۵ | ناشر = نشر دانشگاه تربیت مدرس | صفحه = ۳}}</ref> مازندراني باخي کاسپي ٚ زوانان أمرأ [[گيلکي]]، [[تالشي]] ؤ تاتی و کومسی مأنستن، ايته زواني جرگه ؤ خانواده مئن قرار گيره ؤ اۊشان ٚ أمرأ شباهت دأره.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Tabari, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order], Garnik Asatrian</ref> مازندراني، جؤز مازندران ٚ اۊستان، [[گلستان]] ؤ [[استان سمنان|سمنان]] ؤ [[تئران]] ؤ گلستان ٚ اۊستانان ٚ مئن ني رايجه. ==سربس== {{جيرنويس}} oq1n1r3gcp1v812e8ntz145o8m8mxua 0 18499 156232 69160 2026-05-31T21:53:25Z گشتاشپی 18522 اٚسلٚام یتا خال/شٚاخه بی جه مٚزدٚیسنٚآٚ گ کآٚسپٚیٚآٚنٚیآٚن، نٚخٚستین ۱خٚدٚآٚیی دٚین و ٚسی چٚکؤٚدٚن دٚه آٚهٚآٚ رؤٚخآٚؤٚ. Islam is a branch of Mazdayasna 156232 wikitext text/x-wiki اٚسلٚام یتا خال/شٚاخه بی جه مٚزدٚیسنٚآٚ گ کآٚسپٚیٚآٚنٚیآٚن، نٚخٚستین ۱خٚدٚآٚیی دٚین و ٚسی چٚکؤٚدٚن دٚه آٚهٚآٚ رؤٚخآٚؤٚ. ==سربس== [[جرگه:ايسلام]] 239qn60vzhgzrlh7req9vdrsw5tj6vs 156233 156232 2026-05-31T21:53:32Z گشتاشپی 18522 /* سربس */ 156233 wikitext text/x-wiki اٚسلٚام یتا خال/شٚاخه بی جه مٚزدٚیسنٚآٚ گ کآٚسپٚیٚآٚنٚیآٚن، نٚخٚستین ۱خٚدٚآٚیی دٚین و ٚسی چٚکؤٚدٚن دٚه آٚهٚآٚ رؤٚخآٚؤٚ. [[جرگه:ايسلام]] if9ivf3dboepztna0gk7rc2beh9xg9u 156234 156233 2026-05-31T21:53:43Z گشتاشپی 18522 /* */ 156234 wikitext text/x-wiki اٚسلٚام یتا خال/شٚاخه بی جه مٚزدٚیسنٚآٚ گ کآٚسپٚیٚآٚنٚیآٚن، نٚخٚستین ۱خٚدٚآٚیی دٚین و ٚسی چٚکؤٚدٚن دٚه آٚهٚآٚه رؤٚخآٚؤٚ. [[جرگه:ايسلام]] 4dj4ls6t6j9aqw1jwwkk0uv3sw16vms 0 18548 156203 156170 2026-05-31T21:27:20Z گشتاشپی 18522 Joe Joer 156203 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار=آرآ غیآثی حآفظی |اۊستان= [[گيلان]] |بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|مرکزي بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]] |شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]] |دهستانان= [[تۊتکي دهستان]]، [[خرارۊد ٚ دهستان]]، [[مالفجان ٚ دهستان]]، [[پيرکۊ دهستان]]، [[ديلمؤن ٚ دهستان]] |محلي نام= سياهکل |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۲۵۵۱ |جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]]<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> |مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو) |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]{{سخ}} [[چأيي]] |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا [[گيلان]] ٚ شاهرستاتان ايسه ؤ گيلان ٚ ميان قرار بيگيته دره. پيلّاٚٓ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه؛ ایشو ئرووٚ گیلانوٚ ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل|سيآٚهٚکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاجؤن]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]<nowiki/>ره داشتهي بو. == کشوري تقسيمان == سياکل ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۵ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۰۶ ته رۊستا دأره. * [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[تۊتکي دهستان]] ** [[خرارۊد ٚ دهستان]] ** [[مالفجان ٚ دهستان]] * شأر: [[سياکل]] * [[ديلمؤن ٚ بخش]] * دهستانان: ** [[پيرکۊ دهستان]] ** [[ديلمؤن ٚ دهستان]] * شأر: [[ديلمؤن]] == جمعيت == براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۶,۹۹۱ نفر (۱۳,۱۹۶ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 9r4gb1pgc8yeg4cd9ljfobs1h9qazgv 0 18549 156202 156167 2026-05-31T21:26:58Z گشتاشپی 18522 Tenshi the NIGGEREST slave 156202 wikitext text/x-wiki '''سیآٚهٚکل شٚهٰرٚستٚان ٚ وزٚنگی/مٚرکٚزی وخش/بٚخش''' یتا جه [[گيلان]] ٚ بخشان [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ مئن ايسه. أ بخش ٚ مرکز [[سياکل]] ٚ شأر ايسه و [[ایران|آراد]] اٚیرٚ شیه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کشوري تقسيمان == * سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش * دهستانان: ** [[تۊتکي دهستان]] ** [[خرارۊد ٚ دهستان]] ** [[مالفجان ٚ دهستان]] * شأر: [[سياکل]] == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] amr4g2u0ahho036gbaqlkngagap9z89 0 18552 156204 156081 2026-05-31T21:27:44Z گشتاشپی 18522 /* */ 156204 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن ٚ وخش''' یتا جه [[سياکل ٚ شأرستان|دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٚهٰرٚستٚان]] ٚ بخشان بی. == کشوري تقسيمان == * ديلمؤن ٚ بخش * دهستانان: ** [[پيرکۊ دهستان|پيرکوه دهستان]] ** [[ديلمؤن ٚ دهستان|ديلمان ٚ دهستان]] * شأر: [[ديلمؤن|ديلمان]] == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] k6pxq12djgc1uvu4f2icolouyx61rr0 156276 156204 2026-06-01T06:23:15Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد 156081 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''ديلمؤن ٚ بخش''' ايته جه [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ بخشان، [[گیلان]] ٚ دۊرۊن ايسه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کشوري تقسيمان == * ديلمؤن ٚ بخش * دهستانان: ** [[پيرکۊ دهستان]] ** [[ديلمؤن ٚ دهستان]] * شأر: [[ديلمؤن]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۲,۷۲۱ نفر (۳,۶۵۰ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] mot58xvlqw4fv25yjrbwd47vqmhybxs 0 18586 156224 66894 2026-05-31T21:41:51Z گشتاشپی 18522 تالشه فقد 156224 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= آستارا شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[گيلان]] |بخشان=[[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[لوندويل ٚ بخش]] |شأران=[[آستارا]]، [[لوندويل]] |دهستانان= [[هيران ٚ دهستان]]، [[ويرمۊني دهستان]]، [[لوندويل ٚ دهستان]]، [[چلوند ٚ دهستان]] |محلي نام= اؤستؤرؤ |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۳۶ |جمعيت= ۷۹,۴۱۶ نفر (۱۳۸۵)<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۶۵/۳ |زوان= |مذهب= شيعه، سۊنني |پيلئکي= ۳۴۴ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= |دما ميانگين= ۱۵ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]، عسل، ماهي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20191230094759/http://astara.gilan.ir/ آستارا فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''آستارا شأرستان فقد تٚآٚلٚش ایسه''' جه [[گيلان]] ٚ شأرستانانه ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[آستارا]] شأر ايسه. آستارا شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]] ٚ [[نمین]]، [[نسا]] جه [[تالش ٚ شأرستان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|آذرباىجان]] ٚ [[آستارا (آذرباىجان ٚ جؤمۊري)|آستارا]] شأر-أ فأرسه. == کشوري تخسيمان == آستارا شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۴ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۱۸۲ ته رۊستا دأره. * [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[هيران ٚ دهستان]] ** [[ويرمۊني دهستان]] *شأر: [[آستارا]] * [[لوندويل ٚ بخش]] *دهستانان: ** [[چلوند ٚ دهستان]] ** [[لوندويل ٚ دهستان]] *شأر: [[لوندويل]] == جمعيت == براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، آستارا شأرستان ٚ جمعيت ۷۹,۴۱۶ نفر (۲۰,۷۲۵ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 250gz8c3n69vjri23z8dx86hadbd44c 0 18673 156221 152768 2026-05-31T21:39:50Z گشتاشپی 18522 /* */ 156221 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ماکلان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[فؤمن ٚ شأرستان]] |بخش= [[سردار جنگل ٚ بخش]] |رسمي نام= ماکلوان |محلي نام= ماکلان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۶۳۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ماکلٚوان''' ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[فؤمن ٚ شأرستان]] ؤ [[سردار جنگل ٚ بخش|جنکل سردار وخش ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ و اٚنٚ مٚرکز بی بی دٚه اهاه. ==جمعيت== بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ماکلان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۶۳۵ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۲,۱۷۰ نفر بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> == تاتايي‌ئن == <gallery> پرونده:In the way of masuleh 5.JPG|ماکلان - ماسۊله را پرونده:Kados maklawan 4.JPG| ماکلان، کوروار پرونده:Kados maklawany 2.JPG|ماکلان ٚ گردسایه رۊستا پرونده:Kados maklawan 3.JPG|ماکلان ٚ چأيي باغ پرونده:Kados maklawan 12.jpg| پرونده:Gasht Rodkan Protected Area in Fuman County.jpg|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 5.JPG|ماکلان ٚ دامان پرونده:Kados maklawany 23.jpg|ماکلان ش دیزآب پرونده:Kados maklawan 6.JPG|ماکلان ٚ طبيعت پرونده:Kados maklawan 8.JPG|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 11.JPG|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 22.jpg|ماکلان ٚ زیده رۊستا پرونده:Kados maklawany.jpg|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawany 18.jpg|گيلاني محلي خانه ماکلان ٚ مئن پرونده:Kados maklawan 10.JPG|ماکلان ٚ دیزآب ٚ رۊستا پرونده:Kados maklawan 17.jpg|ايته بيجار ماکلان ٚ مئن پرونده:Kados maklawan 16.jpg|ماکلان ٚ خله دشت ٚ محل </gallery> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 0wvmbayo2blspu88cqgofjqov49sydh 156222 156221 2026-05-31T21:40:32Z گشتاشپی 18522 فٚقد مٚآٚکلٚوآٚن دٚرٚست تٚرنه 156222 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ماکلان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[فؤمن ٚ شأرستان]] |بخش= |رسمي نام= ماکلوان |محلي نام= مٚآٚکلٚوآٚن |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۶۳۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ماکلٚوان''' ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[فؤمن ٚ شأرستان]] ؤ [[سردار جنگل ٚ بخش|جنکل سردار وخش ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ و اٚنٚ مٚرکز بی بی دٚه اهاه. ==جمعيت== بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ماکلان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۶۳۵ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۲,۱۷۰ نفر بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> == تاتايي‌ئن == <gallery> پرونده:In the way of masuleh 5.JPG|ماکلان - ماسۊله را پرونده:Kados maklawan 4.JPG| ماکلان، کوروار پرونده:Kados maklawany 2.JPG|ماکلان ٚ گردسایه رۊستا پرونده:Kados maklawan 3.JPG|ماکلان ٚ چأيي باغ پرونده:Kados maklawan 12.jpg| پرونده:Gasht Rodkan Protected Area in Fuman County.jpg|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 5.JPG|ماکلان ٚ دامان پرونده:Kados maklawany 23.jpg|ماکلان ش دیزآب پرونده:Kados maklawan 6.JPG|ماکلان ٚ طبيعت پرونده:Kados maklawan 8.JPG|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 11.JPG|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 22.jpg|ماکلان ٚ زیده رۊستا پرونده:Kados maklawany.jpg|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawany 18.jpg|گيلاني محلي خانه ماکلان ٚ مئن پرونده:Kados maklawan 10.JPG|ماکلان ٚ دیزآب ٚ رۊستا پرونده:Kados maklawan 17.jpg|ايته بيجار ماکلان ٚ مئن پرونده:Kados maklawan 16.jpg|ماکلان ٚ خله دشت ٚ محل </gallery> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] e7cpl2lej4d4o1d5slfpmojut6py8uv 0 18894 156218 156164 2026-05-31T21:37:51Z گشتاشپی 18522 /* */ 156218 wikitext text/x-wiki [[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]] [[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]] '''مازندرانان ٚ نٚساجی لیگتوٚپی باشگاه''' یتا ایرانی تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر|شاهی]] ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.<ref name="hamshahrionline.ir">{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}</ref> نساجی یه ته مازنی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو. أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره. نساجی بارام مئن یته دوٚرگ دره کی أ دوٚرگ ,بودتٚر گیلان و ایپچه مازنیان نماد ئیسه. سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو. ==سرموربی و مودیر عامل== نساجی سرموربّی ساکت الهامی ایسه و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه ==سربس== kzcml5hrtfym05axw96a5zihx7eo84b 0 19117 156244 155952 2026-05-31T22:00:24Z گشتاشپی 18522 فٚقد سیآٚهٚکل ٚ شی ایسه 156244 wikitext text/x-wiki مٚحمّٚد عٚلی کٚریمی پاشاکی اٚیرٚآٚن ٚ قٚدیمی فوتبالیست گ [[سیآٚهٚکل]] ٚ شی ایسه. ==سربس== 59jrmsv9fmcttj8qu7l1nlt39zjb58a 156272 156244 2026-06-01T06:22:47Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:NDG|NDG]] انجام داده بود واگردانده شد 155934 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Ali Karimi in Mashhad.jpg|thumb|250px]] '''محمدعلي کريمي پاشاکي''' (بزارۊج ۱۷ آبان ۱۳۵۷) کي '''علي کريمي''' نام ٚ أمرأ بشناخته بۊبؤسته، [[ايران|ايراني]] ٚ سابق فۊتباليست ايسه. علي کريمي [[گيلک]] ايسه ؤ [[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]] ٚ [[کرج]] ٚ مئن دۊنیا بأمؤ ولي اۊن ٚ ايصالت [[گيلان]] ٚ [[لاجؤن]]-أ واگرده. علي کريمي ۱۸ سال فۊتبال بازي بۊگۊده ؤ ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۳ جه، ايران، امارات متحده عربی، قطر و آلمان ليگان ٚ مئن حضۊر بدأشته. علي کريمي خۊ دريبل زئن ؤ حمله ره پۊر مأرۊف ايسه ؤ «جادۊگر» ؤ «آسيا مارادؤنا» جه اۊن ٚ لقبان ايسد. کريمي ۲۰۱۸ سال ٚ مئن، آسيا فۊتبال ٚ کؤنفدراسيؤن ٚ وبجيگا کارگيران ٚ جه ۹۱٪ آراء أمرأ، «تاريخ ٚ بئترين هافبک» ٚ عۊنوان-أ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن بيگيته. کريمي ۱۳۹۴ شمسي سال ٚ مئن، ''۹۰ تلويزيؤني برنامه'' مئن مردۊم ٚ ۵۲.۵ درصد رأی ٚ أمرأ ايران ٚ محبۊب‌ترين فۊتباليست ٚ (۱۳۷۰ تا ۱۳۹۴) عۊنوان ٚ ره اينتخاب بۊبؤسته. کريمي خۊ حرفه‌اي فۊتبال گۊدن-أ ۱۳۷۵ مئن ؤ تئران ٚ فتح ٚ باشگاه جه شرۊع بۊگۊده ؤ دۊ سال ٚ پسي [[پرسپؤليس ٚ فۊتبالي باشگاه|پرسپؤليس]] ٚ ره بازي بۊگۊده کي اۊیه ۳ فصل بازي پسي اي وار حذفي جام ٚ قهرماني ؤ دۊ وار ايران ٚ فۊتبال ٚ ليگ ٚ قهرماني-أ خۊ تيم ٚ أمرأ بؤبؤرده ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ أمرأ ني بانکؤک ٚ آسيايي بازي‌ئن ٚ مئن طلا مدال-أ خۊ گردن وارگاده. کريمي ۱۳۷۷ بهمن ٚ مئن داور ٚ دۊسکۊل دأن ٚ وأسي، اي سال ٚ ره فۊتبال گۊدن ٚ جه محرۊم بۊبؤست. بأزين خۊ محرۊميت ٚ تۊمام بؤستن ٚ پسي دۊواره فۊتبال-أ واگردسته ؤ ۲۰۰۰ آسيا ملتان ٚ جام ٚ مئن ني حضۊر بيافته. کريمي ۱۳۸۰ سال ٚ مئن دؤبی ٚ ألاهلي باشگاه-أ منتقل-أ بؤسته ؤ ۲۰۰۲-۲۰۰۳ فصل ٚ مئن امارات ٚ بئترين خارجي فۊتباليست عۊنوان-أ بيگيته ؤ ۲۰۰۳-۲۰۰۴ فصل ٚ مئن، «امارات ٚ ليگ ٚ گؤل ٚ آقا» ؤ «امارات ٚ فۊتبال ٚ سال ٚ مرداک» ٚ عۊنوانان-أ بيگيته. اۊن ايران ٚ ميللي ٚ تيم ٚ أمرأ، ۲۰۰۴ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن سوؤمي مقام-أ کسب بۊگۊده ؤ علاء حبيل ٚ أمرأ کي ايته بحریني فۊتباليست بۊ ايجايي «گؤل ٚ آقا» عۊنوان-أ بؤبؤردئد. اۊن هأ سال ٚ مئن آسيا فۊتبال ٚ سال ٚ مرداک جائزه-یأ آسيا فۊتبال ٚ کؤفدراسيؤن ٚ جه فيگيته. کريمي ۲۰۰۵ سال ٚ مئن بۊشؤ کي بایرن مۊنيخ باشگاه ره آلمان ٚ بۊندسليگا ليگ ٚ مئن بازي بۊکۊنه. اۊن بایرن مۊنيخ باشگاه مئن دۊ سال بمانسته ؤ ۴۲ ته بازي أ باشگاه ره أنجام بدأ کي آلمان ٚ حذفي جام ٚ قهرماني ؤ بۊندسليگا قهرماني-أ أ تيم ٚ أمرأ تجرۊبه بۊگۊده. علي کريمي هأتؤني ۲۰۰۶ جهاني جام ٚ مئن ايران ٚ ميللي تيم ٚ أمرأ حضۊر بيافته ؤ ۲۰۰۷ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن ني بازي بۊگۊده. کريمي بأزين بۊشؤ قطر ؤ ألقطر ٚ ورزشي باشگاه ره بازي بۊگۊده. اۊن ايته سال ٚ پسي واگردسته ايران ؤ تئران ٚ پرسپؤليس ٚ باشگاه ملحق بۊبؤسته ؤ ايته سال اۊن ٚ مئن بئسا. کريمي استيل آذين ٚ باشگاه ره ني ۱٫۵ فصل بازي بۊگۊده ؤ ۲۰۱۰-۲۰۱۱ دۊوؤمي نيم‌فصل ٚ مئن، آلمان ٚ بۊندسليگا شالکه تيم ٚ ره بازي بۊگۊده ؤ أ تيم ٚ أمرأ آلمان ٚ حذفي جام ٚ قهرماني-أ جشن بيگيته. کريمي ۱۳۹۰ سال ٚ مئن سوؤمي وار ره بۊشؤ پرسپؤليس ؤ ۲ فصل بازي پسي تبريز ٚ تراکتؤر ٚ باشگاه ملحق بۊبؤسته ؤ خۊ آخري فۊتبال گۊدن فصل-أ أ تيم ٚ مئن بازي بۊگۊده ؤ اۊ فصل ٚ مئن ايران ٚ حذفي جام قهرماني-أ ني تراکتؤر ٚ أمرأ بؤبؤرده. کريمي ۱۳۹۳ سال مئن کارلؤس کیرؤش ٚ دسیاري أمرأ مۊربيگري حرفه مئن ورۊد بۊگۊده ؤ ايته دؤره [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|رشت ٚ سپيدرۊد ٚ باشگاه]] سرمۊربي ني بۊ.<ref>https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/10/10/1911044/%25D8%25B9%25D9%2584%25DB%258C-%25DA%25A9%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B3%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25AF%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AF-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25AA-%25DA%2586%25D9%2587-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF/amp</ref> ==سربس== 81i89bqk248fqggu6ktx45mwocq3xfn 0 20042 156253 66090 2026-05-31T22:13:04Z گشتاشپی 18522 /* */ 156253 wikitext text/x-wiki '''صادق بنا متجدد بوٚخی''' (متولد ۱۳۳۲) ايته [[گيلان|گيلاني]] مرداک ايسه گه خۊ [[گيلکي]] خاندن ؤ رخاصي وأسي [[رشت]] ٚ بازار ٚ دۊرۊن، پۊر مأرۊف ؤ محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ رخص ٚ ويديؤئان اينترنت ؤ مجازي برنامه‌ئن ٚ مئن پۊر بيده بۊبؤسته. ۱۴۰۲ آذرما مئن ايته خور ديپيچکسه گه صادق بۊقي-أ، پؤليس رخاسي وأسي بيگيته ؤ فتا پؤليس اۊن ٚ صفحه-أ دوسته. هأن باعث بۊبؤست گه [[ايران]] ٚ مردۊم، همه‌ته شأران ؤ اۊستانان ٚ جه صادق بۊقي حيمایت گۊدن ٚ وأسي اۊن ٚ آهنگان ٚ أمرأ رخص بۊکۊند ؤ ويديؤ چأکۊند. == زيوش == صادق بنا متجدد ۱۳۳۲ سال ٚ مئن [[گيلان]] ٚ دۊرۊن دۊنیا بأمؤ.<ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> <ref>{{یادکرد وب|عنوان=صادق بوقی کیست؟ متن شعر آهنگش چیست؟ (+آهنگ)|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/925197/صادق-بوقی-کیست-متن-شعر-آهنگش-چیست-آهنگ|وبگاه=عصر ایران|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref> اۊن دراز ٚ سالان خۊ برار ٚ أمرأ [[داماش ٚ گيلان ٚ فۊتبالي باشگاه|داماش]] ؤ [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|سپيدرۊد]] ٚ فۊتبالي تيمان ٚ ره ليدري گۊدي ولي خۊ بازنشسته بؤستن ٚ پسي، رشت ٚ بازار ٚ دۊرۊن مايي فۊرۊشي گۊدي. أ سالان ٚ مئن خؤره هۊیه آواز ني خاندي ؤ رخاصي گۊدي ؤ مردۊم اۊن ٚ آواز ؤ رخص ٚ جه فئلم بيگيتد ؤ بنأده مجازي فضا دۊرۊن ؤ أن باعث بۊبؤسته گه صادق بۊقي ايوارکي مأرۊف ببه ؤ مردۊم اۊن ٚ طرفدار ببد.<ref name="bbcc282ez7ezeyo">{{یادکرد وب|نویسنده = فرج بال‌افکن|نشانی = https://www.bbc.com/persian/articles/c282ez7ezeyo |عنوان = صادق بوقی؛ از لیدری فوتبال تا لیدری رقص و شادمانی اجتماعی| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> == رخاصي == آذر ۱۴۰۲، صادق بۊقي رخاصي فئلمان رشت ٚ مايي فۊرۊشان ٚ بازار ٚ دۊرۊن، [[اينستاگرام]] ٚ مئن مۊنتشر بۊبؤست گه همزمان رخاصي أمرأ گيلکي خاندي. أ ايجرا أمرأ مردۊم پۊر دابسمش چأگۊدئد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://p.dw.com/p/4a1pL |عنوان = تکذیب بازداشت صادق بوقی؛ شادی و رقص ابزار مبارزه با خفقان| ناشر = دوچه‌وله فارسی|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> چن وخت ٚ پسي اۊن ٚ اينستاگرام ٚ صفحه ۱۲۸ هيزار دۊمبال گۊدنکس ٚ أمرأ دوسته بۊبؤسته ؤ اۊن مئن ايته پؤست بنأده گه پؤليس فتا أ صفحه-یأ ''مجرمانه'' فعاليت ٚ وأسي مسدۊد بۊگۊده.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/32720910.html |عنوان = صفحه اینستاگرامی مردی که در خیابان‌های رشت می‌رقصید، مسدود شد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رفتارهای متناقض در برخورد با شادی؛ رقص در فیلم‌های سینمایی مجاز، در بازار رشت ممنوع|نشانی=https://ir.voanews.com/a/rasht-dance-islamic-republic/7390555.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2023-12-09|بازبینی=2023-12-12|کد زبان=fa}}</ref> ؤ هأ زمات گيلان ٚ پؤليس ني بۊگۊته گه هأ مؤضۊع باره ۱۲ نفر-أ بيگيتد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=صفحه اینستاگرام پیرمردی که در رشت آواز می‌خواند و می‌رقصید مسدود شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202312070855|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=2023-12-11|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|archive-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210184823/https://www.iranintl.com/202312070855|url-status=live}}</ref> <ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> مردۊم ني شرۊع بۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ آواز ٚ أمرأ فئلم بيگيتد ؤ رخاصي بۊگۊدئد ؤ صادق بۊقي رسانه‌ئن ٚ ؤ خوران ٚ مئن پۊر وایرال بۊبؤسته ؤ آسيا فۊتبال ٚ فدراسیؤن ني صادق بۊقي شعر ٚ جه خۊ صفحه مئن ويديؤ بنأ.<ref name=":radiofarda32724170">{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/amp/dancing-man-iran-arrested/32724170.html |عنوان = اظهارات وزیر گردشگری در مورد برخورد با «صادق بوقی» و پلمب ۱۳ مغازه در رشت به دلیل شادی| ناشر =رادیو فردا |تاریخ = ۱۹ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> آخرپسي مردۊم ٚ حيمایتان ٚ وأسي پؤليس اۊن ٚ گيتن-أ تکذيب بۊگۊده ؤ اۊن اينستاگرام-أ واگردانه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/sadegh-boughi/32725371.html |عنوان = پلیس گیلان بازداشت «صادق بوقی» را تکذیب کرد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref name="bbcc282ez7ezeyo"/><ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-12|وبگاه=خبر آنلاین|نشانی=https://www-khabaronline-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.khabaronline.ir/amp/1847434/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1702329782528&amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17023297749570&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.khabaronline.ir%2Fnews%2F1847434%2F%25D8%25B5%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2587-%25D8%25A7%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B5%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2582-%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2582%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B4%25D8%25AF-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3|عنوان=صفحه اینستاگرام صادق بوقی به وی بازگردانده شد/ عکس}}</ref> ==سربس== rwgrpvnd4t8rofqvmi1d63j5f0mfgk0 156254 156253 2026-05-31T22:13:06Z KiranBOT 17454 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 156254 wikitext text/x-wiki '''صادق بنا متجدد بوٚخی''' (متولد ۱۳۳۲) ايته [[گيلان|گيلاني]] مرداک ايسه گه خۊ [[گيلکي]] خاندن ؤ رخاصي وأسي [[رشت]] ٚ بازار ٚ دۊرۊن، پۊر مأرۊف ؤ محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ رخص ٚ ويديؤئان اينترنت ؤ مجازي برنامه‌ئن ٚ مئن پۊر بيده بۊبؤسته. ۱۴۰۲ آذرما مئن ايته خور ديپيچکسه گه صادق بۊقي-أ، پؤليس رخاسي وأسي بيگيته ؤ فتا پؤليس اۊن ٚ صفحه-أ دوسته. هأن باعث بۊبؤست گه [[ايران]] ٚ مردۊم، همه‌ته شأران ؤ اۊستانان ٚ جه صادق بۊقي حيمایت گۊدن ٚ وأسي اۊن ٚ آهنگان ٚ أمرأ رخص بۊکۊند ؤ ويديؤ چأکۊند. == زيوش == صادق بنا متجدد ۱۳۳۲ سال ٚ مئن [[گيلان]] ٚ دۊرۊن دۊنیا بأمؤ.<ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> <ref>{{یادکرد وب|عنوان=صادق بوقی کیست؟ متن شعر آهنگش چیست؟ (+آهنگ)|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/925197/صادق-بوقی-کیست-متن-شعر-آهنگش-چیست-آهنگ|وبگاه=عصر ایران|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref> اۊن دراز ٚ سالان خۊ برار ٚ أمرأ [[داماش ٚ گيلان ٚ فۊتبالي باشگاه|داماش]] ؤ [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|سپيدرۊد]] ٚ فۊتبالي تيمان ٚ ره ليدري گۊدي ولي خۊ بازنشسته بؤستن ٚ پسي، رشت ٚ بازار ٚ دۊرۊن مايي فۊرۊشي گۊدي. أ سالان ٚ مئن خؤره هۊیه آواز ني خاندي ؤ رخاصي گۊدي ؤ مردۊم اۊن ٚ آواز ؤ رخص ٚ جه فئلم بيگيتد ؤ بنأده مجازي فضا دۊرۊن ؤ أن باعث بۊبؤسته گه صادق بۊقي ايوارکي مأرۊف ببه ؤ مردۊم اۊن ٚ طرفدار ببد.<ref name="bbcc282ez7ezeyo">{{یادکرد وب|نویسنده = فرج بال‌افکن|نشانی = https://www.bbc.com/persian/articles/c282ez7ezeyo |عنوان = صادق بوقی؛ از لیدری فوتبال تا لیدری رقص و شادمانی اجتماعی| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> == رخاصي == آذر ۱۴۰۲، صادق بۊقي رخاصي فئلمان رشت ٚ مايي فۊرۊشان ٚ بازار ٚ دۊرۊن، [[اينستاگرام]] ٚ مئن مۊنتشر بۊبؤست گه همزمان رخاصي أمرأ گيلکي خاندي. أ ايجرا أمرأ مردۊم پۊر دابسمش چأگۊدئد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://p.dw.com/p/4a1pL |عنوان = تکذیب بازداشت صادق بوقی؛ شادی و رقص ابزار مبارزه با خفقان| ناشر = دوچه‌وله فارسی|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> چن وخت ٚ پسي اۊن ٚ اينستاگرام ٚ صفحه ۱۲۸ هيزار دۊمبال گۊدنکس ٚ أمرأ دوسته بۊبؤسته ؤ اۊن مئن ايته پؤست بنأده گه پؤليس فتا أ صفحه-یأ ''مجرمانه'' فعاليت ٚ وأسي مسدۊد بۊگۊده.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/32720910.html |عنوان = صفحه اینستاگرامی مردی که در خیابان‌های رشت می‌رقصید، مسدود شد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رفتارهای متناقض در برخورد با شادی؛ رقص در فیلم‌های سینمایی مجاز، در بازار رشت ممنوع|نشانی=https://ir.voanews.com/a/rasht-dance-islamic-republic/7390555.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2023-12-09|بازبینی=2023-12-12|کد زبان=fa}}</ref> ؤ هأ زمات گيلان ٚ پؤليس ني بۊگۊته گه هأ مؤضۊع باره ۱۲ نفر-أ بيگيتد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=صفحه اینستاگرام پیرمردی که در رشت آواز می‌خواند و می‌رقصید مسدود شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202312070855|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=2023-12-11|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|archive-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210184823/https://www.iranintl.com/202312070855|url-status=live}}</ref> <ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> مردۊم ني شرۊع بۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ آواز ٚ أمرأ فئلم بيگيتد ؤ رخاصي بۊگۊدئد ؤ صادق بۊقي رسانه‌ئن ٚ ؤ خوران ٚ مئن پۊر وایرال بۊبؤسته ؤ آسيا فۊتبال ٚ فدراسیؤن ني صادق بۊقي شعر ٚ جه خۊ صفحه مئن ويديؤ بنأ.<ref name=":radiofarda32724170">{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/dancing-man-iran-arrested/32724170.html |عنوان = اظهارات وزیر گردشگری در مورد برخورد با «صادق بوقی» و پلمب ۱۳ مغازه در رشت به دلیل شادی| ناشر =رادیو فردا |تاریخ = ۱۹ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> آخرپسي مردۊم ٚ حيمایتان ٚ وأسي پؤليس اۊن ٚ گيتن-أ تکذيب بۊگۊده ؤ اۊن اينستاگرام-أ واگردانه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/sadegh-boughi/32725371.html |عنوان = پلیس گیلان بازداشت «صادق بوقی» را تکذیب کرد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref name="bbcc282ez7ezeyo"/><ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-12|وبگاه=خبر آنلاین|نشانی=https://www-khabaronline-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.khabaronline.ir/amp/1847434/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1702329782528&amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17023297749570&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.khabaronline.ir%2Fnews%2F1847434%2F%25D8%25B5%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2587-%25D8%25A7%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B5%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2582-%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2582%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B4%25D8%25AF-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3|عنوان=صفحه اینستاگرام صادق بوقی به وی بازگردانده شد/ عکس}}</ref> ==سربس== c5montccnmglvjkt4uy538fnfyknel7 0 21841 156199 156066 2026-05-31T21:25:29Z گشتاشپی 18522 /* */ 156199 wikitext text/x-wiki '''کلسیایی تورکمٚنستٚان یتا ۳۴ ساله ساموان''' یتا ساموان گه مرکزي آسيا مئن نهأ أ کيشور [[کلسيا]] جه [[قزاقستان]] ؤ [[اۊزبکستان]]، [[نسا]] جه [[أفغانستان]] ؤ [[ايران]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[کاسپي دریا]] مئن [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[رۊسيه]] أمرأ سامانسر دأره. تۊرکمنستان ۴۸۸ هيزار کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا مئن پنجاه ؤ دۊوؤمي پيله کيشور ايسه.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}</ref> هأتؤني تۊرکمنستان ويشتر جه ۷ ميليۊن نفر جمعيت ٚ أمرأ دۊنیا ۱۰۴اؤمي کيشور جمعيت ٚ مئن ايسه. أ کيشور مرکزي آسيا مئن کمترين جمعيت-أ دأره.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2020) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}</ref> تۊرکمنستان ٚ پایتخت ؤ پيله شأر عشق‌آباد ايسه گه ۱,۰۳۰,۰۶۳ نفر (۲۰۲۲) أن ٚ مئن زيوده. أ کيشور ٚ رسمي زوان تۊرکمني ايسه گه لاتين ٚ أليفبي أمرأ نيويشته به. أن ٚ مردۊم ويشتر تۊرکمن ايسد ؤ رۊسان ني أقليت ايسد ؤ [[شؤروي]] زمات اۊشان ٚ جمعيت ويشتر بۊ ولي شؤروي اينحلال ٚ پسي خیليان واگردستد [[رۊسيه]].<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Political structure|نشانی=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=487259232&Country=Turkmenistan&topic=Summary&subtopic=Political+structure|وبگاه=country.eiu.com|بازبینی=2021-10-30}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/russia/totalitarianism.pdf|عنوان=ترکمنستان}}</ref> أ کيشور تا سال ۱۹۹۱ ؤ شؤروي زمات، تۊرکمنستان ٚ سؤسياليستي ٚؤروي جؤمۊري نام دأشتي و کشور نٚبو ؤ ايته جه شؤروي جؤمۊري‌ئن بۊ.<ref>{{Cite journal|date=2021-10-26|title=Turkmenistan|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|journal=The World Factbook|language=en|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref> تۊرکمنستان پۊر گاز ٚ منابع دأره ؤ أن ٚ گاز ٚ ذخایر دۊنیا کيشوران ٚ مئن چارؤمي محسۊب به.<ref>{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019|page=30}}</ref><ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=Countries with the largest natural gas reserves worldwide 2019|نشانی=https://www.statista.com/statistics/265329/countries-with-the-largest-natural-gas-reserves/|وبگاه=Statista|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=en}}</ref> ۷۰٪ درصد جه أ کيشور ٚ مساحت-أ ايته پيله بيابان تشکيل دنه گه قره‌قؤم نام دأره. أ کيشور ٚ اقليم ؤ آو ؤ هأوا خۊشک ؤ بياباني ايسه ولي أن ٚ نسا ور گه ايران ٚ نزيکي نهأ، آو ؤ هأوا بئتره ؤ أ کيشور ٚ جمعيت ؤ رۊستایان ؤ شأران ؤ هأتؤني أن ٚ پایتخت عشق‌آباد، هأ ناحيه مئن نهأده. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] 9jcp1e1jgndya39orqk0ty6nt4758xy 0 62641 156213 156067 2026-05-31T21:33:52Z گشتاشپی 18522 /* */ 156213 wikitext text/x-wiki ایتالیا = جٚندٚهان ٚ ساموٚان ایسه Italia/Italy = Country of whores [[جرگه:ایتالیا]] ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] 3figbeof373dykvt560s5vl95oflvlm 156275 156213 2026-06-01T06:23:09Z NDG 17661 ویرایش [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:AntiCompositeNumber|AntiCompositeNumber]] انجام داده بود واگردانده شد 154370 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''ايتاليا''' (ايتاليايي زوان: Italia)، '''ايتاليا جؤمۊري''' رسمي نام ٚ أمرأ (ايتاليايي: Repubblica Italiana)، ايته سامان چنتا قاره مئن ايسه کي نسايي اۊرۊپا و مرکزي اۊرۊپا مئن نهأ ؤ اۊن ٚ مرکز، [[رؤم (ايتاليا)|رؤم]] ايسه. ايتاليا دۊنيا مئن، نؤهؤمي پيله ايقتصاد ايسه. أن ٚ سامان جه ايتاليا شبه‌جزيره ؤ دۊتا سيسيل ؤ ساردِني جزيره‌ئن ٚ جه، [[مديترانه دریا|مديترانه دريا]] مئن تشکيل بؤبؤسته. ايمرۊ ايتاليا ايته پيشرفته کيشور ايسه ؤ هفت ٚ گرۊه ٚ مئن عۊضويت دأره. ايتاليا کيشور، نخشه مئن بؤت ٚ أمرأ شباهت دأره و هأن ٚ وسين معرۊف بؤبؤسته. أن پۊل ٚ واحد، يؤرؤ ؤ أن رسمي زوان [[ايتاليايي زوؤن|ايتاليايي]] ايسه. ايتاليا جمعيت ۶۰٫۴ ميليۊن نفر-أ رسه ؤ ۹۳/۹ درصد جه أن ٚ مردۊم مسيحي ايسده. ايتاليا، جمعيت ٚ نظر ٚ جه، اۊرۊپا مئن پنجؤمي پيلئکي ؤ مساحت ٚ مين ني دۊنيا بيس ؤ سوؤمي پيله کيشور ايسه. ايتاليا آو ؤ هأوا، مؤعتدل ايسه و أن ٚ ساحيلي منطقه آو ؤ هأوا، أن ٚ کۊهستاني منطقه أمرأ تفاوت دأره. دۊتا کۊجه جۊدا کيشور [[واتيکان]] ؤ [[سان مارينؤ]] نامان ٚ أمرأ، ايتاليا خاک ٚ وسط نهأده ؤ ايته واوين جه ايتاليا خاک ني [[سۊئيس]] مئن نهأ کي أن ٚ نام کامپيؤنه د ايتاليا ايسه. == ايتاليا تاريخ == === باستان ٚ دؤران و ميانه دؤران === اترۊسکان، [[یۊنان|يۊنانيان]] و [[رۊم|رۊميان]] باستان ٚ دؤران مئن، ايتاليا مئن حکۊمت بۊکۊديد و وسطي ٚ قرنان مئن، ايتاليا به‌دست [[پاپ|پاپان]]، [[فرانک ٚ امپراتۊري|فرانکان]]، بيزانسيان (رۊميان) و ابچه ٚ زماتان مئن نورمنان ببسته. بعد از اشن محلي حکۊمتان بوجۊد بموييدي و هرکۊدام ايته جايي ٚ خۊشن ٚر بگيفتيد؛ [[جنؤوا|جنۊوا]] منأسن. === ايتاليا ايتحاد === [[فاىل:Episodio_delle_cinque_giornate_(Baldassare_Verazzi).jpg|راست|بندانگشتی|ميلان ٚ پنج رو]] [[أولي جهاني جنگ]] ٚ پيشي، ايتاليا ٚ ايقتصاد و فرهنگ هچين پيله ٚکه بؤست کي دؤلت ٚ ساختاران و مالي وضعيت بهتر بؤست و اۊن ٚ صنعت گۊسترش پيدا بۊکۊد. البته خاريجي ٚ سامانان هم ايتالياي کۊمک ٚ کۊديد. أن ٚ پسي، شرايط جديد ٚ حيزبان وسين بوجۊد بمو کي همديگرأمره رقابت بۊکۊنيد و هن باعث ببست کي ايتالياي تاريخ تغيير بۊکۊنه. === أولي جهاني جنگ === [[فاىل:Italian_Colonial_Empire_(orthographic_projection).svg|بندانگشتی|200x200پیکسل|ايتاليا و ان ٚ مؤستعمرئان]] سال ۱۹۱۳ مئن، ايتالياي مردۊم حق رأي بيگيفتيدي و ان سامان ايته ٚتيکه ببست. بعد از أن، ايتاليا مؤدرن بست و [[أولي جهاني جنگ]] مئن [[فرانسه]]، [[بريتانيا|اينگيليس]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره مۊتحد ببست. === دۊوؤمي جهاني جنگ === سال ۱۹۲۵ مئن، بقيه حيزبان ممنوع ببستيدي و فاشيست ٚ ريژيم سر ٚکار بمو. أن سالان ٚ مئن ايتاليا، ملي‌گرا ببست و جۊز [[محور ٚ نيرۊئان|مؤتحدين]] ببست. بعد از أن [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ايجاد ببست و [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]، بتأنستيد أن ريژيم ٚ أز بين ببريدي. سال ۱۹۴۶ مئن ايته همه‌پۊرسي بنأييدي و مردۊم به ايتاليا ٚ جؤمۊري رأي بدأيدي. جنگ ٚ پسي، ايتاليا ناتؤ عضو بؤبؤسته و به خۊرخۊس نزديک بؤبؤست. سال ۱۹۹۹ مئن ايتاليا ج ۱۱ ساماني بۊ کي اۊن پۊل ٚ واحد، [[يؤرؤ]] بۊ. == جۊغرافيا == [[فاىل:Satellite_image_of_Italy_in_March_2003.jpg|بندانگشتی|350x350پیکسل|ايتاليا ٚ هوايي تاتايي]] ايتاليا بؤت ٚمأنسن ايسه و اۊن ٚ مۊختصات حدۊد ۵۰ ۲۲ کلسيايي و ۳۰ ۱۲ خۊرتاوي ايسه. اۊن ٚ پيله‌کي ۳۰۱٬۳۴۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه و دۊته جزيره به نام [[سيسيل]] و [[ساردني]] داره. اۊن ٚ کلسيا کۊئستاني و اۊن ٚ باخي جيگائان ساحلي ايسيدي. ايتاليا [[ليبي|ليبي‌]]<nowiki/>أمره ج نسا، دريايي مرز دأره و [[اؤتريش]]، [[فرانسه]]، [[واتيکان]]، [[سان مارينؤ|سان‌مارينو]]، [[اسلؤوني]] و [[سۊئيس|سۊئيس‌]]<nowiki/>أمره مرز داره. [[جرگه:ایتالیا]] ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] aug44v5rrppox624u2rm37gm4nc2hoy 0 63038 156217 156122 2026-05-31T21:36:49Z گشتاشپی 18522 /* */ 156217 wikitext text/x-wiki هیتلر بوبورد دوومی هوری جنگ رٚ [[فاىل:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|جایگزین=|راست|بندانگشتی|هيتلر خۊ سۊخنرأني مئن، ۱۹۳۰]]Hitler won World War 2 sgsq4wwym76yb8kku5fh5zifofhs1vf 0 63269 156267 2026-06-01T01:09:54Z Avayefarvahar66 18525 صفحه‌ای تازه حاوی «{| class="infobox" style="width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; font-size:95%; float:left; margin: 0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold;" | حمیدرضا قربانی |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Hgh300.jpg|200px|توضیح تصویر]] <br /> ''حمیدرضا قربانی'' |- ! style="text-align:right;" | زادروز: | ۳۰ مرداد ۱۳۷۰ |- ! style="te...» ایجاد کرد 156267 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; font-size:95%; float:left; margin: 0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold;" | حمیدرضا قربانی |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Hgh300.jpg|200px|توضیح تصویر]] <br /> ''حمیدرضا قربانی'' |- ! style="text-align:right;" | زادروز: | ۳۰ مرداد ۱۳۷۰ |- ! style="text-align:right;" | زادگاه: | اصفهان، ایران |- ! style="text-align:right;" | سبک‌ان: | پاپ، پاپ-راک، آکوستیک |- ! style="text-align:right;" | کاران: | خوندشگر، آهنگساز، ترانه‌سرا، پؤژوهشگر |- ! style="text-align:right;" | سازان: | گیتار، گیتار الکتریک، گیتار باس، پیانو |- ! style="text-align:right;" | فعال سالان: | ۱۳۸۶ تا هسا |} '''حمیدرضا قربانی''' (بزائه‌ بۊبؤ ۳۰ مرداد ۱۳۷۰، اصفهان ِ مئن) یک‌ته ایرانی خوندشگر، شاعر، آهنگساز و پؤژوهشگر هیسه که پاپ و پاپ-راک ِ موسیقی مئن فعالیت دأره.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://www.yjc.ir/00bOgM|عنوان=گفت‌وگو با حمیدرضا قربانی خواننده و ترانه‌سرا |ناشر=باشگاه خبرنگاران جوان|تاریخ=۲ خرداد ۱۴۰۲ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> اۊنِ سبک بیشتر آرام و کلاسیک‌پاپه و تا هسا چنتائن گۊتنکس (تک‌آهنگ) و بین‌المللی کارهای ِ مئن حضور دأشته‌ دأره. == زندگی و فعالیت == حمیدرضا قربانی خۊ هۆنری فعالیتِ جه سال ۱۳۸۶ ترانه‌سرایی و آهنگسازی همره آغاز بؤگوده. اۊن خۊ کارهای مئن سازهایِ گیتار، گیتار الکتریک، گیتار باس و پیانو ره نوازندگی کؤنه. اۊنِ صدا بم و گرمه و خۊ کارنامه‌یِ مئن چن‌ته بین‌المللی کارهایِ مئن همکاری دأشته که اۊشأنِ مئن شأنه «شای واتسون» (آمریکایی خوندشگر) ره اشاره گۊدن.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی= https://theateronline.ir/?p=62501|عنوان=همه چیز درباره فعالیتهای حمیدرضاقربانی |ناشر=خبرگزاری تئاتر آنلاین|تاریخ=۲ بهمن ۱۴۰۰ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> یکی جه اۊنِ سرشناسِ تک‌آهنگان, آهنگ '''«ترافیک»''' هیسه که اۊنه به صورت تک‌خوانی بۊگۊفته و بخونده؛ اۊن ائی آهنگِ مئن خۊ تنهائی و کلافگی حسه شلوغِ شهرِ مئن روایت کؤنه. حمیدرضا قربانی خۊ هۆنری کارهایِ کنار، موسیقی و فرهنگِ مئن پؤژوهش کؤنه و رسانه‌ئانِ مئن ادبیات و موسیقیِ باره، اۊنِ جی چن‌ته مقاله و پژوهشی طرح منتشر بۊبؤسته.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://eghtesadegardeshgari.com/9880/%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%84%D9%87%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/|عنوان=یادداشتی از حمیدرضا قربانی درباره وضعیت موسیقی ایلام |ناشر=خبرگزاری ایسنا/ اقتصادگردشگری |تاریخ=۱ مرداد ۱۴۰۱ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> == آثار == === آلبومان === * '''روز و شب''' (پاپ-راک سبکِ مئن) === بین‌المللی آلبومان (همکاری) === * زندگی ادامه دأره (Life Goes On)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://www.rokna.net/fa/tiny/news-974074 |عنوان=فعالیت بین المللی حمیدرضا قربانی |ناشر=پایگاه خبری رکنا |تاریخ=۱۴ دی ۱۴۰۰ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> * آوازهای امید و صلح (Songs of Hope and Peace) * عشق کافیست ( Love Is Enough ) === تک‌آهنگان === * بهانه * رابطه * زمین‌گرده * لبخند * هوامو داشتی * احساس تو * ماهی *چراغی نیست * ترافیک == رفرنس و بن‌مایه == {{پانویس}} [[جرگه:ایرانی خوندشگران]] [[جرگه:ایرانِ پاپِ خواننده‌ئان]] [[جرگه:اصفهانِ آدمان]] 45nkw02ut3bppom84f4dqcws7m8co8a 156268 156267 2026-06-01T01:11:29Z Avayefarvahar66 18525 156268 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; font-size:95%; float:left; margin: 0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold;" | حمیدرضا قربانی |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Hgh300.jpg|200px|توضیح تصویر]] <br /> ''حمیدرضا قربانی'' |- ! style="text-align:right;" | زادروز: | ۸ مرداد ۱۳۷۰ |- ! style="text-align:right;" | زادگاه: | اصفهان، ایران |- ! style="text-align:right;" | سبک‌ان: | پاپ، پاپ-راک، آکوستیک |- ! style="text-align:right;" | کاران: | خوندشگر، نوازنده، آهنگساز، ترانه‌سرا، پؤژوهشگر |- ! style="text-align:right;" | سازان: | گیتار، گیتار الکتریک، گیتار باس، پیانو |- ! style="text-align:right;" | فعال سالان: | ۱۳۸۶ تا هسا |} '''حمیدرضا قربانی''' (بزائه‌ بۊبؤ ۳۰ مرداد ۱۳۷۰، اصفهان ِ مئن) یک‌ته ایرانی خوندشگر، شاعر، آهنگساز و پؤژوهشگر هیسه که پاپ و پاپ-راک ِ موسیقی مئن فعالیت دأره.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://www.yjc.ir/00bOgM|عنوان=گفت‌وگو با حمیدرضا قربانی خواننده و ترانه‌سرا |ناشر=باشگاه خبرنگاران جوان|تاریخ=۲ خرداد ۱۴۰۲ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> اۊنِ سبک بیشتر آرام و کلاسیک‌پاپه و تا هسا چنتائن گۊتنکس (تک‌آهنگ) و بین‌المللی کارهای ِ مئن حضور دأشته‌ دأره. == زندگی و فعالیت == حمیدرضا قربانی خۊ هۆنری فعالیتِ جه سال ۱۳۸۶ ترانه‌سرایی و آهنگسازی همره آغاز بؤگوده. اۊن خۊ کارهای مئن سازهایِ گیتار، گیتار الکتریک، گیتار باس و پیانو ره نوازندگی کؤنه. اۊنِ صدا بم و گرمه و خۊ کارنامه‌یِ مئن چن‌ته بین‌المللی کارهایِ مئن همکاری دأشته که اۊشأنِ مئن شأنه «شای واتسون» (آمریکایی خوندشگر) ره اشاره گۊدن.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی= https://theateronline.ir/?p=62501|عنوان=همه چیز درباره فعالیتهای حمیدرضاقربانی |ناشر=خبرگزاری تئاتر آنلاین|تاریخ=۲ بهمن ۱۴۰۰ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> یکی جه اۊنِ سرشناسِ تک‌آهنگان, آهنگ '''«ترافیک»''' هیسه که اۊنه به صورت تک‌خوانی بۊگۊفته و بخونده؛ اۊن ائی آهنگِ مئن خۊ تنهائی و کلافگی حسه شلوغِ شهرِ مئن روایت کؤنه. حمیدرضا قربانی خۊ هۆنری کارهایِ کنار، موسیقی و فرهنگِ مئن پؤژوهش کؤنه و رسانه‌ئانِ مئن ادبیات و موسیقیِ باره، اۊنِ جی چن‌ته مقاله و پژوهشی طرح منتشر بۊبؤسته.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://eghtesadegardeshgari.com/9880/%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%84%D9%87%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/|عنوان=یادداشتی از حمیدرضا قربانی درباره وضعیت موسیقی ایلام |ناشر=خبرگزاری ایسنا/ اقتصادگردشگری |تاریخ=۱ مرداد ۱۴۰۱ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> == آثار == === آلبومان === * '''روز و شب''' (پاپ-راک سبکِ مئن) === بین‌المللی آلبومان (همکاری) === * زندگی ادامه دأره (Life Goes On)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://www.rokna.net/fa/tiny/news-974074 |عنوان=فعالیت بین المللی حمیدرضا قربانی |ناشر=پایگاه خبری رکنا |تاریخ=۱۴ دی ۱۴۰۰ |تاریخ بازدید=۱ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> * آوازهای امید و صلح (Songs of Hope and Peace) * عشق کافیست ( Love Is Enough ) === تک‌آهنگان === * بهانه * رابطه * زمین‌گرده * لبخند * هوامو داشتی * احساس تو * ماهی *چراغی نیست * ترافیک == رفرنس و بن‌مایه == {{پانویس}} [[جرگه:ایرانی خوندشگران]] [[جرگه:ایرانِ پاپِ خواننده‌ئان]] [[جرگه:اصفهانِ آدمان]] 2qjxm0xba2tlixm96cm1tgyl1c913wf