Wikipedia glkwiki https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter مديا خاص گب کارگير کارگيرˇ گب Wikipedia مدي Wikipedia فاىل فاىلˇ گب مدياويکي مدياويکي گب قالب قالبˇ گب رانما رانما گب جرگه جرگه گب TimedText TimedText talk ماجۊل ماجۊلˇ گب Event Event talk 0 23 156569 46550 2026-06-07T15:18:23Z ~2026-33795-95 18565 /* */ 156569 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شاعرؤن، در اصل هو مردوم ببون. [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] nj6sef1tk3xcth8flxbjp1y56fmq45w 156570 156569 2026-06-07T15:18:36Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33795-95|~2026-33795-95]] ([[User talk:~2026-33795-95|talk]]) (TwinkleGlobal) 156570 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شاعرؤن، شايد در اصل هو مردوم ببون. چون اوشان ايسن کی وختی [[بجار]] و [[چايی‌باغ]] ِ سر کار کودن، يا اؤ ِ مئن ماهی‌گيری کودن و يا کوه مئن، گؤ و گوسند ِ دونبال شؤن، خوشان ِ ره زمزمه کودن و [[چاردؤنه]] خؤندن. امّا، اگه بخايم، چن‌نفر پيل ِ شاعر، گيلکی شاعرؤن ِ جی نام ببريم، وا [[امير پازواری]] و [[ديواروز]] و [[پيرشرفشا]] (قرن هفتم و هشتم هجری) جی نام ببريم. امير پازواری جی، کولّی چاردؤنه به جا بمونسه کی اوشانه [[اميری]] دوخانن. پيرشرفشا جی نی، يه‌ته ديوان به جا بمونسه کی اون ِ عرفانی و توقايی (عاشقانه) شعرؤن، اون ِ مئن دره. ايپچه کی جولوتر بأييم، محمدعلی [[افراشته]] فارسنيم و بازين هارسنيم به محمود [[پاينده]] لنگرودی، [[مموألی موظففری کوجيدی]]، [[مصطفا رحيم‌پور]]، [[شيون فومنی]] و [[اميرفخر موسوی]]. ايشؤن، کسانی بؤن کی خوشان ِ شعرؤنه، نوار کاست ِ سر ضبط کودن و مردوم ِ مئن پخشا کودن. هی فند ِ واسی بو کی ايشؤن ِ شعر و گب، مردوم مئن پور پخشا بو و ايشؤن ِ شعر، مردوم زمزمه بوبو. ايپچه کی جولوتر بأييم، يعنی 1357 [[انقلاب]] پسی، [[دامون]] ِ نشريه مونتشرا بونه و ای باعث بونه کی گيلکی شاعرؤن ويشترا بون. دامون ِ تعطيلا بؤن ِ پسی، چن سال بازون، [[گيله‌وا]] نشريه بيرين انه کی اونم گيلکی شاعرؤن ِ ره يه‌ته خوروم جيگا بو و هانی ايسه. {{Naqes}} [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] qgnxfgyqq1mzc42gaxlxvswe1pmfjke 156577 156570 2026-06-07T16:31:30Z ~2026-33751-32 18567 جایگزینی صفحه با '<div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شاعران، در اصل هو مردوم ببون. [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]]' 156577 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شاعران، در اصل هو مردوم ببون. [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] gs17szizjlz2od8cljervtiwt919msm 156584 156577 2026-06-07T16:46:59Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 156584 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شاعرؤن، شايد در اصل هو مردوم ببون. چون اوشان ايسن کی وختی [[بجار]] و [[چايی‌باغ]] ِ سر کار کودن، يا اؤ ِ مئن ماهی‌گيری کودن و يا کوه مئن، گؤ و گوسند ِ دونبال شؤن، خوشان ِ ره زمزمه کودن و [[چاردؤنه]] خؤندن. امّا، اگه بخايم، چن‌نفر پيل ِ شاعر، گيلکی شاعرؤن ِ جی نام ببريم، وا [[امير پازواری]] و [[ديواروز]] و [[پيرشرفشا]] (قرن هفتم و هشتم هجری) جی نام ببريم. امير پازواری جی، کولّی چاردؤنه به جا بمونسه کی اوشانه [[اميری]] دوخانن. پيرشرفشا جی نی، يه‌ته ديوان به جا بمونسه کی اون ِ عرفانی و توقايی (عاشقانه) شعرؤن، اون ِ مئن دره. ايپچه کی جولوتر بأييم، محمدعلی [[افراشته]] فارسنيم و بازين هارسنيم به محمود [[پاينده]] لنگرودی، [[مموألی موظففری کوجيدی]]، [[مصطفا رحيم‌پور]]، [[شيون فومنی]] و [[اميرفخر موسوی]]. ايشؤن، کسانی بؤن کی خوشان ِ شعرؤنه، نوار کاست ِ سر ضبط کودن و مردوم ِ مئن پخشا کودن. هی فند ِ واسی بو کی ايشؤن ِ شعر و گب، مردوم مئن پور پخشا بو و ايشؤن ِ شعر، مردوم زمزمه بوبو. ايپچه کی جولوتر بأييم، يعنی 1357 [[انقلاب]] پسی، [[دامون]] ِ نشريه مونتشرا بونه و ای باعث بونه کی گيلکی شاعرؤن ويشترا بون. دامون ِ تعطيلا بؤن ِ پسی، چن سال بازون، [[گيله‌وا]] نشريه بيرين انه کی اونم گيلکی شاعرؤن ِ ره يه‌ته خوروم جيگا بو و هانی ايسه. {{Naqes}} [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] qgnxfgyqq1mzc42gaxlxvswe1pmfjke 0 1782 156564 156238 2026-06-07T15:17:51Z ~2026-33795-95 18565 Joer 156564 wikitext text/x-wiki '''گیلک''' یتا [[ايران|ایرانی]] لیک ؤ ادمونو ٚ نام ايسه کي [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ور زيوده. گیلکان ٚ سامان، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رزوندي]] ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سلمان‌شهر|متلکالاگن]] ؤ [[نسا]] جه [[ألمۊت]] ؤ [[ری]]-أ ؤ [[گیلان]] ؤ مازندران/مازرون ؤ کسپین/قزوین ٚ الورزۆ تهرانۆ اردبیل و زنگانۆ دۊرۊن ایسن. گیلکان ۱۹۴،۴۴۴،۴۴۴ [[گيلکي زوؤن|میلیون]] ایسن و اٚهٚمٚه به گیلٚکی/کاٚٓسپٚآٚیی/دٚیلٚمی/آٚمٚآٚعردٚی/مٚیٰ‌ٚنی کٚآٚسپٚی زوان اولی گپ زن ایسن تئه دیوٚدار. 194,444,444 million Gilak exist. ==گیلَٚکوٚاٚٓئن،یتا لیکی گ ایسرا جه کاٚٓسپٚیٚآٚن بمابوٚ، پع یتا جه بئه اوٚا ایسن!== [[فاىل:گیلکؤنˇ مردانه لیواس.png|بندانگشتی|مئرد گیلکؤنˇ گال]][[فاىل:گیلکؤنˇ زنانه لیواس.png|بندانگشتی|کور گیلکؤانۆ گال]] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[جرگه:أقوام]] [[جرگه:گیلک]] [[جرگه:حىاتي وانويسؤن]] js6fbt3pwdzlmlxjoook26zlrwds7au 156565 156564 2026-06-07T15:18:01Z Àncilu 18455 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-33795-95|~2026-33795-95]] ([[User talk:~2026-33795-95|talk]]) to last version by گشتاشپی: reverting vandalism 156565 wikitext text/x-wiki '''گیلک''' یتا [[ايران|ایرانی]] لیک ؤ ادمونو ٚ نام ايسه کي [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ور زيوده. گیلکان ٚ سامان، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رزوندي]] ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سلمان‌شهر|متلکالاگن]] ؤ [[نسا]] جه [[ألمۊت]] ؤ [[ری]]-أ ؤ [[گیلان]] ؤ مازندران/مازرون ؤ کسپین/قزوین ٚ الورزۆ تهرانۆ اردبیل و زنگانۆ دۊرۊن ایسن. ایپچه ایپچه کم/چورنه تر جه ۱۸ [[گيلکي زوؤن|میلیون]] ایسن ڤ ۲۲ ملیون به گیلٚکی/کاٚٓسپی زوان اولی گپ زن ایسن تئه دیوٚدار. ==گیلَٚکوٚاٚٓئن،یتا لیکی گ ایسرا جه کاٚٓسپٚیٚآٚن بمابوٚ، پع یتا جه بئه اوٚا ایسن!== [[فاىل:گیلکؤنˇ مردانه لیواس.png|بندانگشتی|مئرد گیلکؤنˇ گال]][[فاىل:گیلکؤنˇ زنانه لیواس.png|بندانگشتی|کور گیلکؤانۆ گال]] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[جرگه:أقوام]] [[جرگه:گیلک]] [[جرگه:حىاتي وانويسؤن]] r9bjlujgn38vqxo9ricv04nn72jplax 0 1852 156573 156539 2026-06-07T16:27:41Z ~2026-33751-32 18567 156573 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= انزلی |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان و دیلمستان و تالش]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= انزلی بندر |محلي نام= انزلی بندر |قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليچ، چراغ پۊشتأن |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۵۱,۵۶۴ نفر (۱۴۰۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۲۸- متر |دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج |سؤغات= ماهي، صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''أنزٚلي''' کی با نامان '''انزلی بندر با پهلوی بندر یا انزلیچ/انزلی''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،<ref>https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html</ref> ايقتصادي ؤ ورزشي<ref>[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]</ref><ref>یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}</ref> لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه '''گیلان و دیلمستان و تالش''' ٚ مین.<ref name="gilannews.ir">یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}</ref> أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.<ref>http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=253&codeV=1&tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=253&codeV=1&tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}</ref><ref name="anzaliport.pmo.ir">http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}</ref><ref name="ReferenceA">کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام</ref><ref name="تاریخ بندرانزلی">[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]</ref> أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.<ref>[[رشت#cite note-16]]</ref><ref>http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}</ref> أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه. أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي. أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.<ref>http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}</ref> أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.<ref>[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == أنزلي نام == راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ: * ۱) انزلی، انزلی (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته. * ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد. * ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه. * ۴) وختی اماردان کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ. ۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته. == جۊغرافي مؤقعیت == بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده که بعدنان به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو. ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه. أنزلي در ایته ساحلی و جلگه ای منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه. == أنزلي محلان == غاریور* پیل علی باغ* شالیور* قلم گوده* جزیره طالقانی* کولیور ۲* سوسر* میدان مالا* بی بی حوریه* امامزاده* عباس آباد* ولی آباد* بنیاد* چهارطبقه* سيد آسيه* اداره نوغان* کافه سه یاران* سی متری* * [[کولیور]] * [[نویر]] * [[ناصرخسرو]] * [[میان پشته]] * [[غازیان]] * [[کوی واحدی]] * [[آخر خط]] شاه کوچه* سامانسر* == أنزلي ایداران == [[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]] *[[بندر انزلی شیلات]] * [[بندر انزلی گمرک]] * [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]] [[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]] == أنزلي دئني جيگان == *آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)* *[[معتمدی عیمارت]] * [[گمرك عیمارت]] * [[شهرداری عیمارت]] * [[انزلی مرداب]] * [[انزلی ساحل]] * [[انزلی مناره]] [[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]] * [[انزلی موزه نظامی]] * [[انزلی موج شکن]] * [[غازیان موج شکن]] * [[انزلی پورد]] * [[غازیان پورد]] [[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]] * [[میان پشته کاخ]] * [[بندر انزلی بولوار]] * [[انزلی تالاب]] * [[بی‌بی حوریه آسسانه]] * [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]] == أنزلي شهر اولینان == [[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]] *[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال * [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال * ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه * اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته . * [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی * [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی * [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی * [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی . * [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی * روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته. * [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران * [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی * [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی * [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی * [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] * [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . * [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. * [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو. == أنزلي رۊستایان== === چهارفریضه دهستان === [[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله === ليجارگي حسن‌رۊد دهستان === [[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]] == جۊر وا جۊر == * [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]] * [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]] * [[بندر انزلی شهرداران]] * [[بندر انزلی سرشناسان]] ==أنزلي پيله کسان== {{انزلی سرشناسؤن}} خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار {{گيلان}} ==تاتايي‌ئن== <gallery style="text-align:center"> پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]] پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]] پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]] پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲ Image:hhhh.jpg|أنزلي Image:hhhhh.jpg|سل باقالا </gallery> == سربس == [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:بندری شهرؤن]] ordbpdwp91373newo78svh5u1hrlgwb 156587 156573 2026-06-07T16:47:04Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 156587 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= أنزلي |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= بندر انزلی |محلي نام= أنزلي |قديمي نامان= بندر پهلوي، أنزليج، چراغ پۊشتأن |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۷۶ |جمعيت= ۱۴۸,۵۶۴ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۲۸- متر |دما ميانگين= ۱۶/۲درجه سانتیگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۹۰۳ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۷ رۊج |سؤغات= ماهي، صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [http://www.anzali.ir/ أنزلي شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''أنزٚلي''' کي پهلوي زمات مئن '''پهلوي بندر''' دخانده بؤستي، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه گه [[أنزلي شأرستان]] ٚ [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] مئن دره ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه. أنزلي گردشگري،<ref>https://web.archive.org/web/20200613143116/https://zoomlife.ir/travel/180-travel-guide-bandar-anzali.html</ref> ايقتصادي ؤ ورزشي<ref>[https://web.archive.org/web/20200613144051/http://anzali.ir/?p=9057 انزلی کلاب/ 13000 ورزشکار سازمان یافته در انزلی]</ref><ref>یادکرد وب |url=http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |title=13 هزار ورزشکار سازمان یافته در بندر انزلی |accessdate=۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903051425/http://khasteband.ir/NewsDetail.aspx?Id=YjQ0YTZjODAtM2I1MC00NTZiLTlkZTgtY2I3MDY0NmVmMjIy |archivedate=۳ سپتامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}</ref> لحاظ ٚ جه پۊر گيلان ؤ ايران ٚ مئن جاجيگا دأره. أنزلي [[گيلک|گيلکان]] ٚ دۊوؤمي پيله شأر [[رشت]] ٚ پسي ايسه.<ref name="gilannews.ir">یادکرد وب|url=http://www.gilannews.ir/4152.html|title=نسخه آرشیو شده|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222081718/http://www.gilannews.ir/4152.html|archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵|dead-url=yes|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=|عنوان=}}</ref> أ شأر ٚ مردۊم [[گيلک]] ايسده ؤ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ اۊشان ٚ زوان [[گيلکي]] ايسه. أنزلي شأر أولي ؤ پيله‌ترين بندر، [[کاسپي دریا]] نسايي سامان ٚ مئن ايسه. أنزلي ويشترين جمعيت-أ گيلان ٚ شأران ٚ مئن [[رشت]] ٚ پسي دأره ؤ ايته جه [[ايران]] ٚ متراکم‌ترين شأران محسۊب به.<ref>http://www.anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=253&codeV=1&tempname=MainTemplate |title=گمرکات ایران |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100427/http://anzalicustoms.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=253&codeV=1&tempname=MainTemplate |archivedate=۱۵ ژانویه ۲۰۱۳ |dead-url=yes }}</ref><ref name="anzaliport.pmo.ir">http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |title=اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان |accessdate=۲ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907045314/http://anzaliport.pmo.ir/home-anzali-fa.html |archivedate=۷ سپتامبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}</ref><ref name="ReferenceA">کتاب ایران قدیم، مهد تمدن جهان نوشته محمدعلی جدید الاسلام</ref><ref name="تاریخ بندرانزلی">[https://web.archive.org/web/20151016140705/http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/ تاریخ بندرانزلی]</ref> أ شأر ويشترين وارش-أ [[گيلان]] ٚ شأران ٚ مئن دأره.<ref>[[رشت#cite note-16]]</ref><ref>http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=ایرنا / انزلی پر باران‌ترین شهر ایران |accessdate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602230527/http://www.irna.ir/fa/News/2000779304/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D9%88%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA |archivedate=۲ ژوئن ۲۰۱۸ |dead-url=yes }}</ref> أنزلي حدۊد ۴۲ کيلۊمتر ساحلي نوار دأره. أنزلي آو ؤ هأوا مرطۊب ايسه ؤ اۊن ٚ رطۊبت ٚ ميزان جه ۷۱ تا ۹۷ درصد نوسان دأره. أ شأر ٚ وارش ٚ ميزان ني پۊر بۊجؤر ايسه ؤ به سالانه ۱۸۹۲ میليمتر فأرئسه. أنزلي ۲۰۱۹ سال ٚ دۊرۊن رکؤرد بزه ؤ ويشترين وارش-أ دۊنیا شأران ٚ مئن ايته رۊج ٚ دۊرۊن دأشتي. أنزلي شأر، گيلان ٚ خۊرخۊس ٚ ور قرار بيگيته ؤ [[کاسپي دریا]] ؤ [[أنزلي سل]] ٚ أمرأ مجاورت دأره ؤ جه چند ته جزيره ؤ شبه جزيره تشکيل بۊبؤسته دره کي پۊرد ٚ أمرأ به هم متصل ايسده.<ref>http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |title=جزیره انزلی |accessdate=۲۵ فوریه ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730223212/http://www.bahaneh.net/hall/topic_show.php?t=34796 |archivedate=۳۰ ژوئیه ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}</ref> أنزلي شأر پۊر تاريخ ؤ قدمت دأره ؤ چؤن أ شأر اۊرۊپا أمرأ تجاري ؤ ايقتصادي مراوده دأشتي، جهاني سطح ٚ مئن أن-أ شناسده. أنزلي چؤن گمرک دأشتي ؤ ايته تجاري مرکز بۊ قديم ٚ زمات ٚ جه ايراني ؤ خارجي تاجران ٚ مئن به ''اۊرۊپا بلته'' معرۊف بۊ ؤ چؤن أ شأر بندري بۊ اۊن ٚ مردۊم ني برخلاف باخي ايران ٚ شأران پۊر زۊتر جديد ٚ دستاوردان ؤ مؤدرن ٚ دۊنیا أمرأ آشنا بۊبؤستد.<ref>[http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/tourism/استان-گیلان جاذبه-گردشگری بندرانزلی/2012/4/9/57893.html تبیان زنجان / انزلی دروازه اروپا]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == أنزلي نام == راجه به أنزلي نوم، چن ته روايت نئهأ: * ۱) أنزلي، '''أنزليج''' (اسکله‌اي کي پاراخۊت اۊن ورجأ پهلو گيره) جي بگيته بۊبؤسته. * ۲) اي سري هم گيدي کي أنزلي '''أنزان''' واجه جه بيگيته بۊبؤسته دره. أنزان، اي سري دئباره مردۊم بيد کي قديم زمات کاسپي دریا نسا زندگي کۊديد. * ۳) أنزل يا أنگر کي به معنی لنگر ايسه. * ۴) وختی [[کادوسی]]‌ئن کي گيلانˇ اصلي ساکنؤن بؤن، فارسؤن أمرأ هم‌دس بوبؤن، هي مۊناسبت واسي، اۊ جيگا اسمه بنأن انشان يا انزان کی پارسؤنˇ أصلي سامان بۊ. ۱۵۰۹ گالشي سال (۱۹۳۵ ميلادی)، أنزلي نامه عوضأ گۊدن ؤ بنأن ''بندر پهلوی''. تا ۱۵۵۲ گالشي سال کي انقلاب بۊبؤ اي شهرˇ اسم دۊوارده به خۊ أصلي نام یعني أنزلي واگردسته. == جۊغرافي مؤقعیت == بر اساس بررسیان [[زمین شناسی]]، حدودای ۱۵٬۰۰۰ سال پیش ، ایته جزیره از سطح آب دریای [[کاسپیئن]] سر در باورده که بعدنان به ایسمه انزلی نامیده ببوسته و بعونوان موهمترین بندر [[دریای کاسپیئن]] سواحل جنوبی و [[ایران]] معروف ببو. ا جزیره بر اثر فعل و انفعالات جوی و سایر عوامل طبیعی ، بصورت ایمروزی از دو قسمت [[انزلی]] و [[غازیان]] تشکیل ببو و ایته کانال بین ا دو تا قسمت ایجاد ببو که چهار تا روخانه آب از شرق ( [[سوسر روگا]] , [[پیر بازار روگا]] , [[راست خانه]] و [[نهنگ روگا]] ) و ایته روخانه از غرب ( [[شنبه بازار روگا]] ) از طریق اون دریا میئن دوه. أنزلي در ایته ساحلی و جلگه ای منطقه در طول جوغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جوغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه واقع ببوسته و بولندی اون از سطح دریا منهای ۲۶متر ایسه. == أنزلي محلان == غاریور* پیل علی باغ* شالیور* قلم گوده* جزیره طالقانی* کولیور ۲* سوسر* میدان مالا* بی بی حوریه* امامزاده* عباس آباد* ولی آباد* بنیاد* چهارطبقه* سيد آسيه* اداره نوغان* کافه سه یاران* سی متری* * [[کولیور]] * [[نویر]] * [[ناصرخسرو]] * [[میان پشته]] * [[غازیان]] * [[کوی واحدی]] * [[آخر خط]] شاه کوچه* سامانسر* == أنزلي ایداران == [[پرونده:p۱۵۳.JPG|left|thumb|انزلی گمرک]] *[[بندر انزلی شیلات]] * [[بندر انزلی گمرک]] * [[بندر انزلی بنادر وکشتیرانی]] [[پرونده:p۱۵۰.JPG|left|thumb|]] == أنزلي دئني جيگان == *آبکنار پۊرد چوئی(پرنده فاندری)* *[[معتمدی عیمارت]] * [[گمرك عیمارت]] * [[شهرداری عیمارت]] * [[انزلی مرداب]] * [[انزلی ساحل]] * [[انزلی مناره]] [[پرونده:p۱۵۱.JPG|left|thumb|انزلی ]] * [[انزلی موزه نظامی]] * [[انزلی موج شکن]] * [[غازیان موج شکن]] * [[انزلی پورد]] * [[غازیان پورد]] [[پرونده:p۱۶۲.JPG|left|thumb|انزلی موزه نظامی ]] * [[میان پشته کاخ]] * [[بندر انزلی بولوار]] * [[انزلی تالاب]] * [[بی‌بی حوریه آسسانه]] * [[آقا سید محمد نجفی آسسانه]] == أنزلي شهر اولینان == [[پرونده:p۱۶۱.JPG|left|thumb|مرکز خرید]] *[[گمرک]] اداره با سابقیه‌ ویشتر از ۳۰۰ سال * [[بندر]] اداره باسابقیه‌ بیش از ۲۰۰ سال * ایجاد انجومنان محلی و [[بلدیه]] قبل از بوجود امون بلدیه * اولین بلدیه [[ایران]] میئن که الان به ایسمه [[شهرداری]] ایسه درا شهر تاسیس ببوسته . * [[آموزش وپرورش]] قبل از سال ۱۲۷۱ خورشیدی * [[اکابر]] شبانه اون هم درسان دبیرستانی قبل از سال ۱۲۹۰ خورشیدی * [[چاپخانه]] قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی * [[بئداری]] قبل از سال ۱۲۷۶ خورشیدی که بوسیله بلدیه اداره بوستی . * [[شیروخورشید]]ی سرخ ۱۳۰۴ خورشیدی * روشنائی [[برق]] قبل از سال۱۲۷۹ خورشیدی بعونوان اولین شهر در ایران که دارای روشنائی ببوسته. * [[تلفن]] قبل از سال ۱۲۷۷ شمسی و [[پست]] و [[تلگراف]] هم هتویی جلوتر از خیلی شهرهان ایران * [[نظمیه]] (شهربانی) قبل از سال ۱۲۸۶ خورشیدی * [[راه آهن]] حدود سال ۱۲۶۹ خورشیدی در ایته از روستان انزلی * [[هواشناسی]] قبل از سال ۱۲۸۰ خورشیدی * [[شیلات]] اداره با ویشتر از ۱۵۰ سال قدمت و [[سردخانه]] اولین بار انزلی میئن و[[حسن کیاده]] * [[هواپیما]] – اولین خطوط هوایی بندر انزلی مین به وجود بومو در ایته زمین معروف به [[زمین طیاره]]. اولین پرواز در ایران از بندر انزلی به [[تئران]] و بعد از اون به [[ایصفهان]] صورت بیگیفته . * [[اتومبیل]] برای اولین باردرانزلی مشاهده ببوسته. * [[سینما]] سالون بندرانزلی از نظر [[فیلم سینمائی]] نمایش و سالون سینماداشتن ، [[تئاتر]] و ورزشهای موختلف پیشگام بو. == أنزلي رۊستایان== === چهارفریضه دهستان === [[آبˇکنار]]، [[سنگاچين]]، [[كپورچال]]، [[بشمن]]، [[علی ابادكپورچال]]، [[كرگان]]، [[كچلك]]، [[سياه خاله سر]]، [[خميران]]، [[رودپشت]]، [[كوچك محله]]، [[شيله سر]]، [[تربه بر]]، [[معاف(مافان)]]، [[سياه وزان]]، [[اشپلا]]، [[چای بيجار]]، [[كربلايی مهدی گرده]]، [[اشتركان]]، [[ماهروزه-آب ٚکنار]]، [[گلوگاه روستا]]اشترکان ،تالش محله === ليجارگي حسن‌رۊد دهستان === [[طالب اباد]]، [[ليجاركی حسن رود روستا]]، [[حسن رود]]، [[گلشن]]، [[جفرودپائين]]، [[تربه گوده]]، [[شانگهای پرده]] == جۊر وا جۊر == * [[بندر انزلی نمایندان مجلس شورای ملی میئن]] * [[بندر انزلی نمایندان مجلس مؤسسان میئن]] * [[بندر انزلی شهرداران]] * [[بندر انزلی سرشناسان]] ==أنزلي پيله کسان== {{انزلی سرشناسؤن}} خلیل دانش پژوه آبکنار،حسين قوامی آبکنار،آنام آبکناری،محمد حبیبی آبکنار،کیوان ساجدی آبکنار،اصغرشيرپور آبکنار {{گيلان}} ==تاتايي‌ئن== <gallery style="text-align:center"> پرونده:Anzali lagoon2 Barry Kent.jpg|[[أنزلي سل]] پرونده:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|أنزلي سل پرونده:Mordab bandare-e anzali.JPG|أنزلي سل پرونده:Anzali cementery2 Barry Kent.jpg|لهستانیان آرامگاه پرونده:Bolvaranzali.jpg|أنزلي بۊلوار پرونده:Bolvare Bandar-e Anzali.jpg|أنزلي بۊلوار پرونده:ANZALI90.jpg |ساحلي تأسيسات پرونده:ANZALI90.jpg|ساحلي تأسيسات پرونده:Bandar-e Anzali.jpg|[[غازيان ٚ پۊرد]] پرونده:Mole Bandar-e Anzali.jpg|[[أنزلي مؤل]] پرونده:Walkway Anzali Port.jpg|أنزلي، اسفند ۱۳۹۲ Image:hhhh.jpg|أنزلي Image:hhhhh.jpg|سل باقالا </gallery> == سربس == [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:بندری شهرؤن]] es512rs169465fnmisqtvgpcfp97g41 0 3475 156561 154756 2026-06-07T15:12:05Z ~2026-33795-95 18565 /* */ 156561 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= آستارا |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Astara.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان و دیلمستان و تالش]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۹۷ |جمعيت= ۵۱,۵۷۹ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه، سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۲۱/۱− متر |دما ميانگين= ۱۵/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۳۴۵ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]{{سخ}}سۊفالگری{{سخ}}قالي بافي{{سخ}}زيبيل بافي{{سخ}}حصير بافي{{سخ}}عسل |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [http://www.astara.ir/ آستارا شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} آٚستٚآٚرٚآٚ '''مردٚمان فٚقٚدٚ تالش اٚیسٚن ؤ [[تالشي]] گب زنئده.''' ([[تالشي زوؤن|تالشي]] مئن: آٚسٚتٚآٚرٚآٚ) ایته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن قرار دأره. آستارا ايته ساحلي شأر ايسه ؤ [[کاسپي دریا]] ورجه بنا بۊبؤسته. آستارا ايته جه [[ايران]] ؤ [[گيلان]] ٚ مۊهم ٚ مرزي شأران ايسه ؤ [[ايران]] ؤ [[آذرباىجان|آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ايتصالي مسير ايسه. آستارا [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کاسپي دریا]]، [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[نسا]] جه [[تالش ٚ شأرستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آستارا روار کي آستارا - أردبيل ٚ اۊتۊبان ٚ ورجه گۊذره، ایران ٚ آستارا-یأ کلسيايي آستارا جه سيوا کۊنه. [[آستارا (آذرباىجان ٚ جؤمۊري)|آذرباىجان ٚ آستارا]] سابق ايران ٚ [[آستارا]] أمرأ ایته بۊ، و الان ۶ برابر ازش کوچتای تره، ولي ايران ؤ رۊسيه جنگ ٚ مئن اۊ شهر بوبوس و جه ايران جۊدا بۊبؤسته. ==نام== در مورد ایسمه آستارا خیلی ایختلاف نظر وجود داره و هر کسی چیزی گه . ایته از رایج ترین گفتان انه که ا ایسم از زبان تالشی آسته‌رو و به معنی آهسته‌رو ایسه. دربارهٔ نام ا شهر گیدی که در آغاز هم آهسته‌رو بو چون کاروانان و مسافران زمانی‌ که به ا منطقیه موردابی ساحلی فارسدی ناچار بود اهسته تر حرکت بوکونید. همان نام آسته‌رو یا هَسته‌رو [[تالشی]] به مرور تبدیل به آستارا ببوسته در عنبران محله مردوم هنوزم به ا شهر اوستورو گیدی. ایته نظریه دیگه که در ا مورد وجود داره ایشاره داره به کسب ایسم شهر از ماهی خاویاری آسترا که قدیمان در ا منطقه خیلی صید بوستی. بر اساس ایته نظر دیگه ، به دلیل ان که ا منطقه به شدت ابریه ، اونه اهالی شبان در زمان دیدن ستاران به یکدیگر با عبارت " آی ستاره" خبر دادی. یا اون که آستارا کلمه از ایسمه استر یعنی [[ناهید]] (آناهیتا) که مورد پرستش [[ایران]] باستان مردان بو، بیگیفته ببوسته. آستارا ایسم از نام استر Ester نام دوختر [[یهودی]] و شاهزادیه [[کیخسرو]] همسر بیگیفته ببوسته. و... ==ویژگیان خاص== * '''بامان سوفالی ''': بخاطر ایستفاده بیش از حد [[سوفال]] به شهر بامان سفالی معروف ایسه. [[تصویر:ssf.jpg|left|thumb|استارا]] * '''[[دبیرستان حکیم نظامی]]''': که اوستادانی مانند [[نیما یوشیج]] در اویه درس بداده و نماد فرهنگ بالای شهر ایسه که در سال ۱۳۸۷ صد ساله به. * '''ایران اولین شهر باسواد ''': با داشتن بیش از ۸/۹۸٪ باسواد نوخستین شهر با سواد [[ایران]] ایسه . ==اقوامی که در آستارا ساکنده== * [[ارامنه]]: تا سال ۱۳۱۵ ه.ش تعداد زیادی در آستارا ایسابود که بعدنان به [[انزلی]] موهاجرت بوگودده و تعدادی ساکن هه استارا میئن ساکنده. * اقوام [[زرتشتی]] و [[کلیمیان]]: در گوذشته در ا شهر زندگی گودیدی که قدیمی قبران در مناطق موختلف چون [[حیران]]، [[ونه بین]] و [[لاتون]] دیده بده. * خلجان: از [[کرمانشاه]] [[اورامانات]] بوموده و در [[لوندویل]] و [[سیبلی]] بمانسده. * چاردولوها: * الکچیان: قبل ازسال ۱۳۰۴ ه.ش بوموده و [[تله سیفی]] میئن ماندگار ببوستده. * اسبلیان: در قحطی سال ۲۳۷ ه.ش از [[آذربایجان]] بوموده و در [[تله سفی]] ساکنا بوستده. * گیلکان: در [[مسجید گیلک لر]] پشت و بعد در تمام نوقاط شهر ساکن ببوستده. * [[تالشی]]‌: در تمام نقاط شهرساکن ببوستده. * [[اهل تسنن]]: در روستای [[عنبران]] و چند روستای دیگه ساکن ببوستده. و ولان ویشتر ساکنان ایه به تالشی زوان با لهجیی خاص صحبت کونیدی. ==آستارا روستاهان== [[آسیاشوان]]،[[شونده چولابالا]]،[[ بابا علی محله]]،[[ بابا علی]]،[[شونده چولا پایین]]،[[بالو دوغ]]،[[باش محله]]،[[شهاب محله]]،[[پوری چو]]،[[باغچه سرا]]،[[شیخ علی محله]]،[[ چملر]]،[[بی بی یانلو]]،[[شیخ محله]]،[[چناره ]]،[[بیجاربین]]،[[شیری حیاطی]]،[[حاجی امیر محله]]،[[تاواکش ]]،[[شیرین آباد]]،[[حیران]]،[[ترک محله]]،[[شونان]]،[[دگیر مانکشی]]،[[تله خان ]]،[[عباس آباد]]،[[دمیراوغلی کش]]،[[تندری چینیک]]،[[عسگر محله]]،[[سیج]]،[[جوزی محله]]،[[عنبر آکومه]]،[[شاد غوله]]،[[جیرنابند]]،[[عنبران محله]]،[[ زرژیه]]،[[ چلوند بالا]]،[[عیوض محله]]،[[صیادلر]]،[[چلوند پائین]]،[[ قلعه]]،[[فندق پشته]]،[[ خانه های]]،[[آسیاب]]،[[قنبر محله]]،[[ گنج کشی ]]،[[ خسرو محله]]،[[کانرود]]،[[یدی اولر]]،[[ خلیفه حیاطی]]،[[کشفی]]،[[ گیلده ]]،[[ خلیله سرا]]،[[ کلمبی]]،[[ مشند]]،[[خمت دره ]]،[[کوته کومه]]، [[مومبی ]]،[[داشدی]]،[[ کوردسرا]]،[[ونه بین]]،[[ دربند]]،[[ گرفش سیاه ور ]]،[[ دوراه ]]،[[گونوش ]]،[[دیله ]]،[[لمیر محله ]]،[[سولی ]]،[[منصور محله]]،[[سیبلی]]،[[ویرمونی ]]،[[سیرالیوه]]،[[هودول ]] ==نویسندان== *[[اشرف حریری]] متولد ۱۳۰۴ *[[دوکتر حسین فریور]] متولد ۱۲۹۸ *[[اسدآقا عبدالهیان]] متولد ۱۳۰۳ *[[سید میر فتاح پاک نژاد]] متولد ۱۳۲۲ *[[مقصود عبدالهی]] متولد ۱۳۱۷ *[[حجت السلام دکتر رضا برنجکار]] متولد ۱۳۴۶ *[[دکتر بهزاد بهزادی]] متولد ۱۳۰۶ *[[بهروز نعمت اللّهی]] متولد ۱۳۱۵ درگذشت ۱۳۸۲ ==شاعران== *[[اکبر اکسیر]] *[[بیژن کلکی]] *[[منصور بنی مجیدی]] *[[بهروز نعمت اللّهی ]] *[[آرش نصرت الهی]] *[[یوسف کلانتری]] *[[اورنگ ضیا]] *[[صفا شفیقی]] *[[هوشنگ مجرب]] *[[سیمین شکور نقاش]] *[[رستم شهرام پور]] ==هونرمندان== * [[بهنام سیف اللهی]] متولد ۱۳۱۶ - پیکر تراش، [[معمار]] و طراح دکوراسیون موزه‌ها * [[مقصود عبد اللهی]] متولد ۱۳۱۷ - [[نقاش]]، نیویسنده * [[هوشنگ نوروزی]] متولد ۱۳۱۹ - [[خوشنیویس]] * [[دکتر ناصر وثوقی]] متولد ۱۳۲۰ - پیکر تراش، نقاش * [[کی خسرو فیروزی]] متولد ۱۳۲۱ - نقاش * [[بهمن شریف]] متولد ۱۳۳۸ - [[موجسمه ساز]] * [[جهانبخش محمد پور]] متولد ۱۳۴۵ - موعرق کار چوب * [[ترانه هاشم نیا]] متولد ۱۳۴۵ - نقاش، [[تصویر ساز]]، [[کاریکاتوریست]] * [[فرزین حریری]] متولد ۱۳۴۸ - خوشنیویس، [[طراح]]، [[گرافیست]] * [[رامین باغچه سرایی]] متولد ۱۳۵۱ - گرافیست * [[رامین پیری]] متولد ۱۳۵۲ - خوشنیویس، [[تذهیب]]، [[مینیاتور]] * [[فرشاد روحی]] متولد ۱۳۵۳ - نقاش ==آستارا دیدنئن== [[تصویر:ffkl.gif|left|thumb|معلم پارک]] *[[آبشار لاتون (بارزاو)]] *[[آبگرم علی داشی]] *[[کوته کومه آبگرم ]] *[[آسیو شوان (آسیاب آبی)]] *[[امامزاده ابراهیم وقاسم]] *[[آستاراباغ ملی]] *[[پیر قطب الدین بوقعه ]] *[[سید محمد دوست بوقعه ]] *[[شیخ تاج الدین محمود خیوی بوقعه‌ی ]] *[[دوستاق خانه (خانه دیو یا زندان)]] *[[صدف ساحل ]] *[[مظفری طرق ]] *[[شیندان قلعه ]] *[[تک آغاج قلعه ]] *[[حیران منطقه ]] *[[حیاط وحش لوندوی پارک ]] *[[کاکتوسان بهشت ]] *[[آستارا باغ پرندان ]] *[[استیل عباس آباد]] *[[آستارا بازار]] ==استارا عکسان== <gallery> Image:Astara.jpg|[[آستارا سفالˇسر خانه‌ٰن]] Image:skk.jpg|[[استارا گومرک]] Image:skkk.jpg|[[استارا بندر]] Image:skkkk.jpg|[[کیلکا]] Image:skkkkk.jpg|[[حکیم نظامی دبیرستان]] Image:skkkkkk.jpg|[[قایق سواری]] Image:skkkkkkk.jpg|[[کشتی صیدماهی]] Image:skkkkkkkk.jpg|[[استارا شهرداری]] Image:sskss.jpg|[[استارا مسجد ابروان]] </gallery> {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[Category:گیلانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] tiq620jl74rjcxt7gcq9ebzw85obpz6 156568 156561 2026-06-07T15:18:16Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33795-95|~2026-33795-95]] ([[User talk:~2026-33795-95|talk]]) to last revision by ~2025-42594-68 (TwinkleGlobal) 156568 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= آستارا |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Astara.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= آستارا |محلي نام= اؤستؤرؤ |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۹۷ |جمعيت= ۵۱,۵۷۹ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه، سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۲۱/۱− متر |دما ميانگين= ۱۵/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۳۴۵ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]{{سخ}}سۊفالگری{{سخ}}قالي بافي{{سخ}}زيبيل بافي{{سخ}}حصير بافي{{سخ}}عسل |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [http://www.astara.ir/ آستارا شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''آستارا''' ([[تالشي زوؤن|تالشي]] مئن: اؤستؤرؤ) ایته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن قرار دأره. آستارا ايته ساحلي شأر ايسه ؤ [[کاسپي دریا]] ورجه بنا بۊبؤسته. آستارا ايته جه [[ايران]] ؤ [[گيلان]] ٚ مۊهم ٚ مرزي شأران ايسه ؤ [[ايران]] ؤ [[آذرباىجان|آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ايتصالي مسير ايسه. آستارا [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کاسپي دریا]]، [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[نسا]] جه [[تالش ٚ شأرستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آستارا روار کي آستارا - أردبيل ٚ اۊتۊبان ٚ ورجه گۊذره، ایران ٚ آستارا-یأ کلسيايي آستارا جه سيوا کۊنه. [[آستارا (آذرباىجان ٚ جؤمۊري)|آذرباىجان ٚ آستارا]] سابق ايران ٚ [[آستارا]] أمرأ ایته بۊ ولي ايران ؤ رۊسيه جنگ ٚ مئن اۊ شأر ايران ٚ جه جۊدا بۊبؤسته. آستارا مردۊم، ويشتر تالش ايسد ؤ [[تالشي]] گب زنئده. [[آذرباىجاني زوؤن|آذرباىجاني]] زوان ني رائج ايسه. ==نام== در مورد ایسمه آستارا خیلی ایختلاف نظر وجود داره و هر کسی چیزی گه . ایته از رایج ترین گفتان انه که ا ایسم از زبان تالشی آسته‌رو و به معنی آهسته‌رو ایسه. دربارهٔ نام ا شهر گیدی که در آغاز هم آهسته‌رو بو چون کاروانان و مسافران زمانی‌ که به ا منطقیه موردابی ساحلی فارسدی ناچار بود اهسته تر حرکت بوکونید. همان نام آسته‌رو یا هَسته‌رو [[تالشی]] به مرور تبدیل به آستارا ببوسته در عنبران محله مردوم هنوزم به ا شهر اوستورو گیدی. ایته نظریه دیگه که در ا مورد وجود داره ایشاره داره به کسب ایسم شهر از ماهی خاویاری آسترا که قدیمان در ا منطقه خیلی صید بوستی. بر اساس ایته نظر دیگه ، به دلیل ان که ا منطقه به شدت ابریه ، اونه اهالی شبان در زمان دیدن ستاران به یکدیگر با عبارت " آی ستاره" خبر دادی. یا اون که آستارا کلمه از ایسمه استر یعنی [[ناهید]] (آناهیتا) که مورد پرستش [[ایران]] باستان مردان بو، بیگیفته ببوسته. آستارا ایسم از نام استر Ester نام دوختر [[یهودی]] و شاهزادیه [[کیخسرو]] همسر بیگیفته ببوسته. و... ==ویژگیان خاص== * '''بامان سوفالی ''': بخاطر ایستفاده بیش از حد [[سوفال]] به شهر بامان سفالی معروف ایسه. [[تصویر:ssf.jpg|left|thumb|استارا]] * '''[[دبیرستان حکیم نظامی]]''': که اوستادانی مانند [[نیما یوشیج]] در اویه درس بداده و نماد فرهنگ بالای شهر ایسه که در سال ۱۳۸۷ صد ساله به. * '''ایران اولین شهر باسواد ''': با داشتن بیش از ۸/۹۸٪ باسواد نوخستین شهر با سواد [[ایران]] ایسه . ==اقوامی که در آستارا ساکنده== * [[ارامنه]]: تا سال ۱۳۱۵ ه.ش تعداد زیادی در آستارا ایسابود که بعدنان به [[انزلی]] موهاجرت بوگودده و تعدادی ساکن هه استارا میئن ساکنده. * اقوام [[زرتشتی]] و [[کلیمیان]]: در گوذشته در ا شهر زندگی گودیدی که قدیمی قبران در مناطق موختلف چون [[حیران]]، [[ونه بین]] و [[لاتون]] دیده بده. * خلجان: از [[کرمانشاه]] [[اورامانات]] بوموده و در [[لوندویل]] و [[سیبلی]] بمانسده. * چاردولوها: * الکچیان: قبل ازسال ۱۳۰۴ ه.ش بوموده و [[تله سیفی]] میئن ماندگار ببوستده. * اسبلیان: در قحطی سال ۲۳۷ ه.ش از [[آذربایجان]] بوموده و در [[تله سفی]] ساکنا بوستده. * گیلکان: در [[مسجید گیلک لر]] پشت و بعد در تمام نوقاط شهر ساکن ببوستده. * [[تالشی]]‌: در تمام نقاط شهرساکن ببوستده. * [[اهل تسنن]]: در روستای [[عنبران]] و چند روستای دیگه ساکن ببوستده. و ولان ویشتر ساکنان ایه به تالشی زوان با لهجیی خاص صحبت کونیدی. ==آستارا روستاهان== [[آسیاشوان]]،[[شونده چولابالا]]،[[ بابا علی محله]]،[[ بابا علی]]،[[شونده چولا پایین]]،[[بالو دوغ]]،[[باش محله]]،[[شهاب محله]]،[[پوری چو]]،[[باغچه سرا]]،[[شیخ علی محله]]،[[ چملر]]،[[بی بی یانلو]]،[[شیخ محله]]،[[چناره ]]،[[بیجاربین]]،[[شیری حیاطی]]،[[حاجی امیر محله]]،[[تاواکش ]]،[[شیرین آباد]]،[[حیران]]،[[ترک محله]]،[[شونان]]،[[دگیر مانکشی]]،[[تله خان ]]،[[عباس آباد]]،[[دمیراوغلی کش]]،[[تندری چینیک]]،[[عسگر محله]]،[[سیج]]،[[جوزی محله]]،[[عنبر آکومه]]،[[شاد غوله]]،[[جیرنابند]]،[[عنبران محله]]،[[ زرژیه]]،[[ چلوند بالا]]،[[عیوض محله]]،[[صیادلر]]،[[چلوند پائین]]،[[ قلعه]]،[[فندق پشته]]،[[ خانه های]]،[[آسیاب]]،[[قنبر محله]]،[[ گنج کشی ]]،[[ خسرو محله]]،[[کانرود]]،[[یدی اولر]]،[[ خلیفه حیاطی]]،[[کشفی]]،[[ گیلده ]]،[[ خلیله سرا]]،[[ کلمبی]]،[[ مشند]]،[[خمت دره ]]،[[کوته کومه]]، [[مومبی ]]،[[داشدی]]،[[ کوردسرا]]،[[ونه بین]]،[[ دربند]]،[[ گرفش سیاه ور ]]،[[ دوراه ]]،[[گونوش ]]،[[دیله ]]،[[لمیر محله ]]،[[سولی ]]،[[منصور محله]]،[[سیبلی]]،[[ویرمونی ]]،[[سیرالیوه]]،[[هودول ]] ==نویسندان== *[[اشرف حریری]] متولد ۱۳۰۴ *[[دوکتر حسین فریور]] متولد ۱۲۹۸ *[[اسدآقا عبدالهیان]] متولد ۱۳۰۳ *[[سید میر فتاح پاک نژاد]] متولد ۱۳۲۲ *[[مقصود عبدالهی]] متولد ۱۳۱۷ *[[حجت السلام دکتر رضا برنجکار]] متولد ۱۳۴۶ *[[دکتر بهزاد بهزادی]] متولد ۱۳۰۶ *[[بهروز نعمت اللّهی]] متولد ۱۳۱۵ درگذشت ۱۳۸۲ ==شاعران== *[[اکبر اکسیر]] *[[بیژن کلکی]] *[[منصور بنی مجیدی]] *[[بهروز نعمت اللّهی ]] *[[آرش نصرت الهی]] *[[یوسف کلانتری]] *[[اورنگ ضیا]] *[[صفا شفیقی]] *[[هوشنگ مجرب]] *[[سیمین شکور نقاش]] *[[رستم شهرام پور]] ==هونرمندان== * [[بهنام سیف اللهی]] متولد ۱۳۱۶ - پیکر تراش، [[معمار]] و طراح دکوراسیون موزه‌ها * [[مقصود عبد اللهی]] متولد ۱۳۱۷ - [[نقاش]]، نیویسنده * [[هوشنگ نوروزی]] متولد ۱۳۱۹ - [[خوشنیویس]] * [[دکتر ناصر وثوقی]] متولد ۱۳۲۰ - پیکر تراش، نقاش * [[کی خسرو فیروزی]] متولد ۱۳۲۱ - نقاش * [[بهمن شریف]] متولد ۱۳۳۸ - [[موجسمه ساز]] * [[جهانبخش محمد پور]] متولد ۱۳۴۵ - موعرق کار چوب * [[ترانه هاشم نیا]] متولد ۱۳۴۵ - نقاش، [[تصویر ساز]]، [[کاریکاتوریست]] * [[فرزین حریری]] متولد ۱۳۴۸ - خوشنیویس، [[طراح]]، [[گرافیست]] * [[رامین باغچه سرایی]] متولد ۱۳۵۱ - گرافیست * [[رامین پیری]] متولد ۱۳۵۲ - خوشنیویس، [[تذهیب]]، [[مینیاتور]] * [[فرشاد روحی]] متولد ۱۳۵۳ - نقاش ==آستارا دیدنئن== [[تصویر:ffkl.gif|left|thumb|معلم پارک]] *[[آبشار لاتون (بارزاو)]] *[[آبگرم علی داشی]] *[[کوته کومه آبگرم ]] *[[آسیو شوان (آسیاب آبی)]] *[[امامزاده ابراهیم وقاسم]] *[[آستاراباغ ملی]] *[[پیر قطب الدین بوقعه ]] *[[سید محمد دوست بوقعه ]] *[[شیخ تاج الدین محمود خیوی بوقعه‌ی ]] *[[دوستاق خانه (خانه دیو یا زندان)]] *[[صدف ساحل ]] *[[مظفری طرق ]] *[[شیندان قلعه ]] *[[تک آغاج قلعه ]] *[[حیران منطقه ]] *[[حیاط وحش لوندوی پارک ]] *[[کاکتوسان بهشت ]] *[[آستارا باغ پرندان ]] *[[استیل عباس آباد]] *[[آستارا بازار]] ==استارا عکسان== <gallery> Image:Astara.jpg|[[آستارا سفالˇسر خانه‌ٰن]] Image:skk.jpg|[[استارا گومرک]] Image:skkk.jpg|[[استارا بندر]] Image:skkkk.jpg|[[کیلکا]] Image:skkkkk.jpg|[[حکیم نظامی دبیرستان]] Image:skkkkkk.jpg|[[قایق سواری]] Image:skkkkkkk.jpg|[[کشتی صیدماهی]] Image:skkkkkkkk.jpg|[[استارا شهرداری]] Image:sskss.jpg|[[استارا مسجد ابروان]] </gallery> {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[Category:گیلانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] fecke8blkhioy1a5c5tjs00z0s6g5s1 156578 156568 2026-06-07T16:32:40Z ~2026-33751-32 18567 آٚستٚآٚرٚآٚ 156578 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= آستارا |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Astara.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان و دیلمستان و تالش]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۹۷ |جمعيت= ۵۱,۵۷۹ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه، سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۲۱/۱− متر |دما ميانگين= ۱۵/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۳۴۵ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]{{سخ}}سۊفالگری{{سخ}}قالي بافي{{سخ}}زيبيل بافي{{سخ}}حصير بافي{{سخ}}عسل |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [http://www.astara.ir/ آستارا شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} آٚستٚآٚرٚآٚ '''مردٚمان فٚقٚدٚ تالش اٚیسٚن ؤ [[تالشي]] گب زنئده.''' ([[تالشي زوؤن|تالشي]] مئن: آٚسٚتٚآٚرٚآٚ) ایته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن قرار دأره. آستارا ايته ساحلي شأر ايسه ؤ [[کاسپي دریا]] ورجه بنا بۊبؤسته. آستارا ايته جه [[ايران]] ؤ [[گيلان]] ٚ مۊهم ٚ مرزي شأران ايسه ؤ [[ايران]] ؤ [[آذرباىجان|آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ايتصالي مسير ايسه. آستارا [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کاسپي دریا]]، [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[نسا]] جه [[تالش ٚ شأرستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آستارا روار کي آستارا - أردبيل ٚ اۊتۊبان ٚ ورجه گۊذره، ایران ٚ آستارا-یأ کلسيايي آستارا جه سيوا کۊنه. [[آستارا (آذرباىجان ٚ جؤمۊري)|آذرباىجان ٚ آستارا]] سابق ايران ٚ [[آستارا]] أمرأ ایته بۊ، و الان ۶ برابر ازش کوچتای تره، ولي ايران ؤ رۊسيه جنگ ٚ مئن اۊ شهر بوبوس و جه ايران جۊدا بۊبؤسته. ==نام== در مورد ایسمه آستارا خیلی ایختلاف نظر وجود داره و هر کسی چیزی گه . ایته از رایج ترین گفتان انه که ا ایسم از زبان تالشی آسته‌رو و به معنی آهسته‌رو ایسه. دربارهٔ نام ا شهر گیدی که در آغاز هم آهسته‌رو بو چون کاروانان و مسافران زمانی‌ که به ا منطقیه موردابی ساحلی فارسدی ناچار بود اهسته تر حرکت بوکونید. همان نام آسته‌رو یا هَسته‌رو [[تالشی]] به مرور تبدیل به آستارا ببوسته در عنبران محله مردوم هنوزم به ا شهر اوستورو گیدی. ایته نظریه دیگه که در ا مورد وجود داره ایشاره داره به کسب ایسم شهر از ماهی خاویاری آسترا که قدیمان در ا منطقه خیلی صید بوستی. بر اساس ایته نظر دیگه ، به دلیل ان که ا منطقه به شدت ابریه ، اونه اهالی شبان در زمان دیدن ستاران به یکدیگر با عبارت " آی ستاره" خبر دادی. یا اون که آستارا کلمه از ایسمه استر یعنی [[ناهید]] (آناهیتا) که مورد پرستش [[ایران]] باستان مردان بو، بیگیفته ببوسته. آستارا ایسم از نام استر Ester نام دوختر [[یهودی]] و شاهزادیه [[کیخسرو]] همسر بیگیفته ببوسته. و... ==ویژگیان خاص== * '''بامان سوفالی ''': بخاطر ایستفاده بیش از حد [[سوفال]] به شهر بامان سفالی معروف ایسه. [[تصویر:ssf.jpg|left|thumb|استارا]] * '''[[دبیرستان حکیم نظامی]]''': که اوستادانی مانند [[نیما یوشیج]] در اویه درس بداده و نماد فرهنگ بالای شهر ایسه که در سال ۱۳۸۷ صد ساله به. * '''ایران اولین شهر باسواد ''': با داشتن بیش از ۸/۹۸٪ باسواد نوخستین شهر با سواد [[ایران]] ایسه . ==اقوامی که در آستارا ساکنده== * [[ارامنه]]: تا سال ۱۳۱۵ ه.ش تعداد زیادی در آستارا ایسابود که بعدنان به [[انزلی]] موهاجرت بوگودده و تعدادی ساکن هه استارا میئن ساکنده. * اقوام [[زرتشتی]] و [[کلیمیان]]: در گوذشته در ا شهر زندگی گودیدی که قدیمی قبران در مناطق موختلف چون [[حیران]]، [[ونه بین]] و [[لاتون]] دیده بده. * خلجان: از [[کرمانشاه]] [[اورامانات]] بوموده و در [[لوندویل]] و [[سیبلی]] بمانسده. * چاردولوها: * الکچیان: قبل ازسال ۱۳۰۴ ه.ش بوموده و [[تله سیفی]] میئن ماندگار ببوستده. * اسبلیان: در قحطی سال ۲۳۷ ه.ش از [[آذربایجان]] بوموده و در [[تله سفی]] ساکنا بوستده. * گیلکان: در [[مسجید گیلک لر]] پشت و بعد در تمام نوقاط شهر ساکن ببوستده. * [[تالشی]]‌: در تمام نقاط شهرساکن ببوستده. * [[اهل تسنن]]: در روستای [[عنبران]] و چند روستای دیگه ساکن ببوستده. و ولان ویشتر ساکنان ایه به تالشی زوان با لهجیی خاص صحبت کونیدی. ==آستارا روستاهان== [[آسیاشوان]]،[[شونده چولابالا]]،[[ بابا علی محله]]،[[ بابا علی]]،[[شونده چولا پایین]]،[[بالو دوغ]]،[[باش محله]]،[[شهاب محله]]،[[پوری چو]]،[[باغچه سرا]]،[[شیخ علی محله]]،[[ چملر]]،[[بی بی یانلو]]،[[شیخ محله]]،[[چناره ]]،[[بیجاربین]]،[[شیری حیاطی]]،[[حاجی امیر محله]]،[[تاواکش ]]،[[شیرین آباد]]،[[حیران]]،[[ترک محله]]،[[شونان]]،[[دگیر مانکشی]]،[[تله خان ]]،[[عباس آباد]]،[[دمیراوغلی کش]]،[[تندری چینیک]]،[[عسگر محله]]،[[سیج]]،[[جوزی محله]]،[[عنبر آکومه]]،[[شاد غوله]]،[[جیرنابند]]،[[عنبران محله]]،[[ زرژیه]]،[[ چلوند بالا]]،[[عیوض محله]]،[[صیادلر]]،[[چلوند پائین]]،[[ قلعه]]،[[فندق پشته]]،[[ خانه های]]،[[آسیاب]]،[[قنبر محله]]،[[ گنج کشی ]]،[[ خسرو محله]]،[[کانرود]]،[[یدی اولر]]،[[ خلیفه حیاطی]]،[[کشفی]]،[[ گیلده ]]،[[ خلیله سرا]]،[[ کلمبی]]،[[ مشند]]،[[خمت دره ]]،[[کوته کومه]]، [[مومبی ]]،[[داشدی]]،[[ کوردسرا]]،[[ونه بین]]،[[ دربند]]،[[ گرفش سیاه ور ]]،[[ دوراه ]]،[[گونوش ]]،[[دیله ]]،[[لمیر محله ]]،[[سولی ]]،[[منصور محله]]،[[سیبلی]]،[[ویرمونی ]]،[[سیرالیوه]]،[[هودول ]] ==نویسندان== *[[اشرف حریری]] متولد ۱۳۰۴ *[[دوکتر حسین فریور]] متولد ۱۲۹۸ *[[اسدآقا عبدالهیان]] متولد ۱۳۰۳ *[[سید میر فتاح پاک نژاد]] متولد ۱۳۲۲ *[[مقصود عبدالهی]] متولد ۱۳۱۷ *[[حجت السلام دکتر رضا برنجکار]] متولد ۱۳۴۶ *[[دکتر بهزاد بهزادی]] متولد ۱۳۰۶ *[[بهروز نعمت اللّهی]] متولد ۱۳۱۵ درگذشت ۱۳۸۲ ==شاعران== *[[اکبر اکسیر]] *[[بیژن کلکی]] *[[منصور بنی مجیدی]] *[[بهروز نعمت اللّهی ]] *[[آرش نصرت الهی]] *[[یوسف کلانتری]] *[[اورنگ ضیا]] *[[صفا شفیقی]] *[[هوشنگ مجرب]] *[[سیمین شکور نقاش]] *[[رستم شهرام پور]] ==هونرمندان== * [[بهنام سیف اللهی]] متولد ۱۳۱۶ - پیکر تراش، [[معمار]] و طراح دکوراسیون موزه‌ها * [[مقصود عبد اللهی]] متولد ۱۳۱۷ - [[نقاش]]، نیویسنده * [[هوشنگ نوروزی]] متولد ۱۳۱۹ - [[خوشنیویس]] * [[دکتر ناصر وثوقی]] متولد ۱۳۲۰ - پیکر تراش، نقاش * [[کی خسرو فیروزی]] متولد ۱۳۲۱ - نقاش * [[بهمن شریف]] متولد ۱۳۳۸ - [[موجسمه ساز]] * [[جهانبخش محمد پور]] متولد ۱۳۴۵ - موعرق کار چوب * [[ترانه هاشم نیا]] متولد ۱۳۴۵ - نقاش، [[تصویر ساز]]، [[کاریکاتوریست]] * [[فرزین حریری]] متولد ۱۳۴۸ - خوشنیویس، [[طراح]]، [[گرافیست]] * [[رامین باغچه سرایی]] متولد ۱۳۵۱ - گرافیست * [[رامین پیری]] متولد ۱۳۵۲ - خوشنیویس، [[تذهیب]]، [[مینیاتور]] * [[فرشاد روحی]] متولد ۱۳۵۳ - نقاش ==آستارا دیدنئن== [[تصویر:ffkl.gif|left|thumb|معلم پارک]] *[[آبشار لاتون (بارزاو)]] *[[آبگرم علی داشی]] *[[کوته کومه آبگرم ]] *[[آسیو شوان (آسیاب آبی)]] *[[امامزاده ابراهیم وقاسم]] *[[آستاراباغ ملی]] *[[پیر قطب الدین بوقعه ]] *[[سید محمد دوست بوقعه ]] *[[شیخ تاج الدین محمود خیوی بوقعه‌ی ]] *[[دوستاق خانه (خانه دیو یا زندان)]] *[[صدف ساحل ]] *[[مظفری طرق ]] *[[شیندان قلعه ]] *[[تک آغاج قلعه ]] *[[حیران منطقه ]] *[[حیاط وحش لوندوی پارک ]] *[[کاکتوسان بهشت ]] *[[آستارا باغ پرندان ]] *[[استیل عباس آباد]] *[[آستارا بازار]] ==استارا عکسان== <gallery> Image:Astara.jpg|[[آستارا سفالˇسر خانه‌ٰن]] Image:skk.jpg|[[استارا گومرک]] Image:skkk.jpg|[[استارا بندر]] Image:skkkk.jpg|[[کیلکا]] Image:skkkkk.jpg|[[حکیم نظامی دبیرستان]] Image:skkkkkk.jpg|[[قایق سواری]] Image:skkkkkkk.jpg|[[کشتی صیدماهی]] Image:skkkkkkkk.jpg|[[استارا شهرداری]] Image:sskss.jpg|[[استارا مسجد ابروان]] </gallery> {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[Category:گیلانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] tiq620jl74rjcxt7gcq9ebzw85obpz6 156582 156578 2026-06-07T16:46:49Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 156582 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= آستارا |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Astara.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= آستارا |محلي نام= اؤستؤرؤ |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۹۷ |جمعيت= ۵۱,۵۷۹ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه، سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۲۱/۱− متر |دما ميانگين= ۱۵/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۳۴۵ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]{{سخ}}سۊفالگری{{سخ}}قالي بافي{{سخ}}زيبيل بافي{{سخ}}حصير بافي{{سخ}}عسل |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [http://www.astara.ir/ آستارا شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''آستارا''' ([[تالشي زوؤن|تالشي]] مئن: اؤستؤرؤ) ایته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن قرار دأره. آستارا ايته ساحلي شأر ايسه ؤ [[کاسپي دریا]] ورجه بنا بۊبؤسته. آستارا ايته جه [[ايران]] ؤ [[گيلان]] ٚ مۊهم ٚ مرزي شأران ايسه ؤ [[ايران]] ؤ [[آذرباىجان|آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ايتصالي مسير ايسه. آستارا [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کاسپي دریا]]، [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[نسا]] جه [[تالش ٚ شأرستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آستارا روار کي آستارا - أردبيل ٚ اۊتۊبان ٚ ورجه گۊذره، ایران ٚ آستارا-یأ کلسيايي آستارا جه سيوا کۊنه. [[آستارا (آذرباىجان ٚ جؤمۊري)|آذرباىجان ٚ آستارا]] سابق ايران ٚ [[آستارا]] أمرأ ایته بۊ ولي ايران ؤ رۊسيه جنگ ٚ مئن اۊ شأر ايران ٚ جه جۊدا بۊبؤسته. آستارا مردۊم، ويشتر تالش ايسد ؤ [[تالشي]] گب زنئده. [[آذرباىجاني زوؤن|آذرباىجاني]] زوان ني رائج ايسه. ==نام== در مورد ایسمه آستارا خیلی ایختلاف نظر وجود داره و هر کسی چیزی گه . ایته از رایج ترین گفتان انه که ا ایسم از زبان تالشی آسته‌رو و به معنی آهسته‌رو ایسه. دربارهٔ نام ا شهر گیدی که در آغاز هم آهسته‌رو بو چون کاروانان و مسافران زمانی‌ که به ا منطقیه موردابی ساحلی فارسدی ناچار بود اهسته تر حرکت بوکونید. همان نام آسته‌رو یا هَسته‌رو [[تالشی]] به مرور تبدیل به آستارا ببوسته در عنبران محله مردوم هنوزم به ا شهر اوستورو گیدی. ایته نظریه دیگه که در ا مورد وجود داره ایشاره داره به کسب ایسم شهر از ماهی خاویاری آسترا که قدیمان در ا منطقه خیلی صید بوستی. بر اساس ایته نظر دیگه ، به دلیل ان که ا منطقه به شدت ابریه ، اونه اهالی شبان در زمان دیدن ستاران به یکدیگر با عبارت " آی ستاره" خبر دادی. یا اون که آستارا کلمه از ایسمه استر یعنی [[ناهید]] (آناهیتا) که مورد پرستش [[ایران]] باستان مردان بو، بیگیفته ببوسته. آستارا ایسم از نام استر Ester نام دوختر [[یهودی]] و شاهزادیه [[کیخسرو]] همسر بیگیفته ببوسته. و... ==ویژگیان خاص== * '''بامان سوفالی ''': بخاطر ایستفاده بیش از حد [[سوفال]] به شهر بامان سفالی معروف ایسه. [[تصویر:ssf.jpg|left|thumb|استارا]] * '''[[دبیرستان حکیم نظامی]]''': که اوستادانی مانند [[نیما یوشیج]] در اویه درس بداده و نماد فرهنگ بالای شهر ایسه که در سال ۱۳۸۷ صد ساله به. * '''ایران اولین شهر باسواد ''': با داشتن بیش از ۸/۹۸٪ باسواد نوخستین شهر با سواد [[ایران]] ایسه . ==اقوامی که در آستارا ساکنده== * [[ارامنه]]: تا سال ۱۳۱۵ ه.ش تعداد زیادی در آستارا ایسابود که بعدنان به [[انزلی]] موهاجرت بوگودده و تعدادی ساکن هه استارا میئن ساکنده. * اقوام [[زرتشتی]] و [[کلیمیان]]: در گوذشته در ا شهر زندگی گودیدی که قدیمی قبران در مناطق موختلف چون [[حیران]]، [[ونه بین]] و [[لاتون]] دیده بده. * خلجان: از [[کرمانشاه]] [[اورامانات]] بوموده و در [[لوندویل]] و [[سیبلی]] بمانسده. * چاردولوها: * الکچیان: قبل ازسال ۱۳۰۴ ه.ش بوموده و [[تله سیفی]] میئن ماندگار ببوستده. * اسبلیان: در قحطی سال ۲۳۷ ه.ش از [[آذربایجان]] بوموده و در [[تله سفی]] ساکنا بوستده. * گیلکان: در [[مسجید گیلک لر]] پشت و بعد در تمام نوقاط شهر ساکن ببوستده. * [[تالشی]]‌: در تمام نقاط شهرساکن ببوستده. * [[اهل تسنن]]: در روستای [[عنبران]] و چند روستای دیگه ساکن ببوستده. و ولان ویشتر ساکنان ایه به تالشی زوان با لهجیی خاص صحبت کونیدی. ==آستارا روستاهان== [[آسیاشوان]]،[[شونده چولابالا]]،[[ بابا علی محله]]،[[ بابا علی]]،[[شونده چولا پایین]]،[[بالو دوغ]]،[[باش محله]]،[[شهاب محله]]،[[پوری چو]]،[[باغچه سرا]]،[[شیخ علی محله]]،[[ چملر]]،[[بی بی یانلو]]،[[شیخ محله]]،[[چناره ]]،[[بیجاربین]]،[[شیری حیاطی]]،[[حاجی امیر محله]]،[[تاواکش ]]،[[شیرین آباد]]،[[حیران]]،[[ترک محله]]،[[شونان]]،[[دگیر مانکشی]]،[[تله خان ]]،[[عباس آباد]]،[[دمیراوغلی کش]]،[[تندری چینیک]]،[[عسگر محله]]،[[سیج]]،[[جوزی محله]]،[[عنبر آکومه]]،[[شاد غوله]]،[[جیرنابند]]،[[عنبران محله]]،[[ زرژیه]]،[[ چلوند بالا]]،[[عیوض محله]]،[[صیادلر]]،[[چلوند پائین]]،[[ قلعه]]،[[فندق پشته]]،[[ خانه های]]،[[آسیاب]]،[[قنبر محله]]،[[ گنج کشی ]]،[[ خسرو محله]]،[[کانرود]]،[[یدی اولر]]،[[ خلیفه حیاطی]]،[[کشفی]]،[[ گیلده ]]،[[ خلیله سرا]]،[[ کلمبی]]،[[ مشند]]،[[خمت دره ]]،[[کوته کومه]]، [[مومبی ]]،[[داشدی]]،[[ کوردسرا]]،[[ونه بین]]،[[ دربند]]،[[ گرفش سیاه ور ]]،[[ دوراه ]]،[[گونوش ]]،[[دیله ]]،[[لمیر محله ]]،[[سولی ]]،[[منصور محله]]،[[سیبلی]]،[[ویرمونی ]]،[[سیرالیوه]]،[[هودول ]] ==نویسندان== *[[اشرف حریری]] متولد ۱۳۰۴ *[[دوکتر حسین فریور]] متولد ۱۲۹۸ *[[اسدآقا عبدالهیان]] متولد ۱۳۰۳ *[[سید میر فتاح پاک نژاد]] متولد ۱۳۲۲ *[[مقصود عبدالهی]] متولد ۱۳۱۷ *[[حجت السلام دکتر رضا برنجکار]] متولد ۱۳۴۶ *[[دکتر بهزاد بهزادی]] متولد ۱۳۰۶ *[[بهروز نعمت اللّهی]] متولد ۱۳۱۵ درگذشت ۱۳۸۲ ==شاعران== *[[اکبر اکسیر]] *[[بیژن کلکی]] *[[منصور بنی مجیدی]] *[[بهروز نعمت اللّهی ]] *[[آرش نصرت الهی]] *[[یوسف کلانتری]] *[[اورنگ ضیا]] *[[صفا شفیقی]] *[[هوشنگ مجرب]] *[[سیمین شکور نقاش]] *[[رستم شهرام پور]] ==هونرمندان== * [[بهنام سیف اللهی]] متولد ۱۳۱۶ - پیکر تراش، [[معمار]] و طراح دکوراسیون موزه‌ها * [[مقصود عبد اللهی]] متولد ۱۳۱۷ - [[نقاش]]، نیویسنده * [[هوشنگ نوروزی]] متولد ۱۳۱۹ - [[خوشنیویس]] * [[دکتر ناصر وثوقی]] متولد ۱۳۲۰ - پیکر تراش، نقاش * [[کی خسرو فیروزی]] متولد ۱۳۲۱ - نقاش * [[بهمن شریف]] متولد ۱۳۳۸ - [[موجسمه ساز]] * [[جهانبخش محمد پور]] متولد ۱۳۴۵ - موعرق کار چوب * [[ترانه هاشم نیا]] متولد ۱۳۴۵ - نقاش، [[تصویر ساز]]، [[کاریکاتوریست]] * [[فرزین حریری]] متولد ۱۳۴۸ - خوشنیویس، [[طراح]]، [[گرافیست]] * [[رامین باغچه سرایی]] متولد ۱۳۵۱ - گرافیست * [[رامین پیری]] متولد ۱۳۵۲ - خوشنیویس، [[تذهیب]]، [[مینیاتور]] * [[فرشاد روحی]] متولد ۱۳۵۳ - نقاش ==آستارا دیدنئن== [[تصویر:ffkl.gif|left|thumb|معلم پارک]] *[[آبشار لاتون (بارزاو)]] *[[آبگرم علی داشی]] *[[کوته کومه آبگرم ]] *[[آسیو شوان (آسیاب آبی)]] *[[امامزاده ابراهیم وقاسم]] *[[آستاراباغ ملی]] *[[پیر قطب الدین بوقعه ]] *[[سید محمد دوست بوقعه ]] *[[شیخ تاج الدین محمود خیوی بوقعه‌ی ]] *[[دوستاق خانه (خانه دیو یا زندان)]] *[[صدف ساحل ]] *[[مظفری طرق ]] *[[شیندان قلعه ]] *[[تک آغاج قلعه ]] *[[حیران منطقه ]] *[[حیاط وحش لوندوی پارک ]] *[[کاکتوسان بهشت ]] *[[آستارا باغ پرندان ]] *[[استیل عباس آباد]] *[[آستارا بازار]] ==استارا عکسان== <gallery> Image:Astara.jpg|[[آستارا سفالˇسر خانه‌ٰن]] Image:skk.jpg|[[استارا گومرک]] Image:skkk.jpg|[[استارا بندر]] Image:skkkk.jpg|[[کیلکا]] Image:skkkkk.jpg|[[حکیم نظامی دبیرستان]] Image:skkkkkk.jpg|[[قایق سواری]] Image:skkkkkkk.jpg|[[کشتی صیدماهی]] Image:skkkkkkkk.jpg|[[استارا شهرداری]] Image:sskss.jpg|[[استارا مسجد ابروان]] </gallery> {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[Category:گیلانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] fecke8blkhioy1a5c5tjs00z0s6g5s1 0 4122 156562 61886 2026-06-07T15:13:40Z ~2026-33795-95 18565 156562 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ رۊستا اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= هيران |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan_-_Heyran_Gedik_-_panoramio.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |دهىار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |دهستان= [[هيران ٚ دهستان]] |محلي نام= |داميشک ٚ نامان= |باخي نامان= |رۊستا بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۲۷۹ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[تالشي]] |مذهب= سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۵۰۰ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} [[تصویر:ssskk.jpg|left|thumb|هيران]] '''هيران/حیران، گٚردٚشگٚری اٚییه، اٚنی ا‌ٚنٚ ببنوشته ای جٚور تور ایسه.''' ايته جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ؤ [[هيران ٚ دهستان]] ٚ مئن دره. أ رۊستا، [[آستارا]] شأر ٚ أمرأ ۳۰ کيلؤمتر فاصله دأره. هيران ٚ منطقه سۊ ته کۊچي رۊستا جه کي اۊشان ٚ نام هيران سفلی، هيران وسطی ؤ هيران علیا ايسه تشکيل بۊبؤسته. هيران ٚ منطقه ۲۲۰۰ هکتار مساحت دأره. أ رۊستا [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[نسا]] جه [[تالش]] ٚ کۊهان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[آستارا]] شأر ؤ [[عنبران محله]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه نمین-أ وارسه. == هيران ٚ نام == حیران، ''هیران'' ٚ واجه جه معرب بۊبؤسته. هيران ايته [[گيلان|گيلاني]] أصيل ٚ واجه ايسه ؤ [[تالشي زوؤن]] ٚ مئن «هیر» یا «هِر»، مها ؤ شۊرۊم ٚ معني-أ دهه ؤ «ان» ني مکان ؤ جيگا پسوند ايسه. ايته جه هيران ٚ ويژگيان ني أن ايسه کي أ رۊستا ويشتر زمات سال شۊرۊم بزئک ايسه. <ref>http://taleshen.ir/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7/|عنوان=ریشه شناسی نام تعدادی از روستاهای آستارا}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{حیران دهستان روستاهان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:آستارا شأرستان ٚ رۊستایان]] [[رده:جوغرافی]] 4topne7yuko6wa183vah0sx7ozsrylk 156567 156562 2026-06-07T15:18:15Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33795-95|~2026-33795-95]] ([[User talk:~2026-33795-95|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 156567 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ رۊستا اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= هيران |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan_-_Heyran_Gedik_-_panoramio.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |دهىار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |دهستان= [[هيران ٚ دهستان]] |محلي نام= |داميشک ٚ نامان= |باخي نامان= |رۊستا بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۲۷۹ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[تالشي]] |مذهب= سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۵۰۰ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} [[تصویر:ssskk.jpg|left|thumb|هيران]] '''هيران''' ايته جه [[گيلان]] ٚ رۊستایان ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ؤ [[هيران ٚ دهستان]] ٚ مئن دره. أ رۊستا، [[آستارا]] شأر ٚ أمرأ ۳۰ کيلؤمتر فاصله دأره. هيران ٚ منطقه سۊ ته کۊچي رۊستا جه کي اۊشان ٚ نام هيران سفلی، هيران وسطی ؤ هيران علیا ايسه تشکيل بۊبؤسته. هيران ٚ منطقه ۲۲۰۰ هکتار مساحت دأره. أ رۊستا [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[نسا]] جه [[تالش]] ٚ کۊهان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[آستارا]] شأر ؤ [[عنبران محله]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه نمین-أ فأرسه. أ رۊستا ۲۷۹ نفر (۸۵ خانوار) ثابت ٚ جمعيت ؤ ۱۷۰۰ نفر (۴۱۲ خانوار) متحرک ٚ جمعيت دأره ؤ ايته جه زیباترین [[ايران]] ؤ [[گيلان]] ٚ دئني جيگایان ايسه. طبیعي دئنيان ؤ علي داشي گرم ٚ آو أ رۊستا مئن جه اۊن ٚ جاذبه‌ئن ایسد. أهالي شغل ني ويشتر کشاورزي ؤ دامداري ؤ سيفتالداري ایسه. ۱۳۹۷ سال ٚ مئن قرار بۊبؤسته ایته دروازه هیران ٚ ورۊدی مئن آستارا شأرداري همکاري أمرأ چأکۊده ببه تا أ تۊریستي منطقه دئنيان بختر معرفي ببه ؤ سۊدجۊیان ٚ دس أ منطقه جه کي اۊن ٚ ادعا-یأ کۊنده کۊتا ببه. == هيران ٚ نام == حیران، ''هیران'' ٚ واجه جه معرب بۊبؤسته. هيران ايته [[گيلان|گيلاني]] أصيل ٚ واجه ايسه ؤ [[تالشي زوؤن]] ٚ مئن «هیر» یا «هِر»، مها ؤ شۊرۊم ٚ معني-أ دهه ؤ «ان» ني مکان ؤ جيگا پسوند ايسه. ايته جه هيران ٚ ويژگيان ني أن ايسه کي أ رۊستا ويشتر زمات سال شۊرۊم بزئک ايسه. <ref>http://taleshen.ir/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7/|عنوان=ریشه شناسی نام تعدادی از روستاهای آستارا}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{حیران دهستان روستاهان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:آستارا شأرستان ٚ رۊستایان]] [[رده:جوغرافی]] cg276sbmd5w3afpkhj5fe5hhlwl84ot 156579 156567 2026-06-07T16:33:25Z ~2026-33751-32 18567 هیران یتا شاهر ایسه 156579 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ رۊستا اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= هيران |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan_-_Heyran_Gedik_-_panoramio.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |دهىار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |دهستان= [[هيران ٚ دهستان]] |محلي نام= |داميشک ٚ نامان= |باخي نامان= |رۊستا بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۲۷۹ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[تالشي]] |مذهب= سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۵۰۰ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} [[تصویر:ssskk.jpg|left|thumb|هيران]] '''هيران/حیران، گٚردٚشگٚری اٚییه، اٚنی ا‌ٚنٚ ببنوشته ای جٚور تور ایسه.''' ايته جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ؤ [[هيران ٚ دهستان]] ٚ مئن دره. أ رۊستا، [[آستارا]] شأر ٚ أمرأ ۳۰ کيلؤمتر فاصله دأره. هيران ٚ منطقه سۊ ته کۊچي رۊستا جه کي اۊشان ٚ نام هيران سفلی، هيران وسطی ؤ هيران علیا ايسه تشکيل بۊبؤسته. هيران ٚ منطقه ۲۲۰۰ هکتار مساحت دأره. أ رۊستا [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[نسا]] جه [[تالش]] ٚ کۊهان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[آستارا]] شأر ؤ [[عنبران محله]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه نمین-أ وارسه. == هيران ٚ نام == حیران، ''هیران'' ٚ واجه جه معرب بۊبؤسته. هيران ايته [[گيلان|گيلاني]] أصيل ٚ واجه ايسه ؤ [[تالشي زوؤن]] ٚ مئن «هیر» یا «هِر»، مها ؤ شۊرۊم ٚ معني-أ دهه ؤ «ان» ني مکان ؤ جيگا پسوند ايسه. ايته جه هيران ٚ ويژگيان ني أن ايسه کي أ رۊستا ويشتر زمات سال شۊرۊم بزئک ايسه. <ref>http://taleshen.ir/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7/|عنوان=ریشه شناسی نام تعدادی از روستاهای آستارا}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{حیران دهستان روستاهان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:آستارا شأرستان ٚ رۊستایان]] [[رده:جوغرافی]] 4topne7yuko6wa183vah0sx7ozsrylk 156583 156579 2026-06-07T16:46:57Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 156583 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ رۊستا اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= هيران |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan_-_Heyran_Gedik_-_panoramio.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |دهىار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[آستارا شأرستان]] |بخش= [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |دهستان= [[هيران ٚ دهستان]] |محلي نام= |داميشک ٚ نامان= |باخي نامان= |رۊستا بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۲۷۹ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[تالشي]] |مذهب= سۊنني |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۵۰۰ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} [[تصویر:ssskk.jpg|left|thumb|هيران]] '''هيران''' ايته جه [[گيلان]] ٚ رۊستایان ايسه ؤ [[آستارا شأرستان]] ٚ [[آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ؤ [[هيران ٚ دهستان]] ٚ مئن دره. أ رۊستا، [[آستارا]] شأر ٚ أمرأ ۳۰ کيلؤمتر فاصله دأره. هيران ٚ منطقه سۊ ته کۊچي رۊستا جه کي اۊشان ٚ نام هيران سفلی، هيران وسطی ؤ هيران علیا ايسه تشکيل بۊبؤسته. هيران ٚ منطقه ۲۲۰۰ هکتار مساحت دأره. أ رۊستا [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[نسا]] جه [[تالش]] ٚ کۊهان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[آستارا]] شأر ؤ [[عنبران محله]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه نمین-أ فأرسه. أ رۊستا ۲۷۹ نفر (۸۵ خانوار) ثابت ٚ جمعيت ؤ ۱۷۰۰ نفر (۴۱۲ خانوار) متحرک ٚ جمعيت دأره ؤ ايته جه زیباترین [[ايران]] ؤ [[گيلان]] ٚ دئني جيگایان ايسه. طبیعي دئنيان ؤ علي داشي گرم ٚ آو أ رۊستا مئن جه اۊن ٚ جاذبه‌ئن ایسد. أهالي شغل ني ويشتر کشاورزي ؤ دامداري ؤ سيفتالداري ایسه. ۱۳۹۷ سال ٚ مئن قرار بۊبؤسته ایته دروازه هیران ٚ ورۊدی مئن آستارا شأرداري همکاري أمرأ چأکۊده ببه تا أ تۊریستي منطقه دئنيان بختر معرفي ببه ؤ سۊدجۊیان ٚ دس أ منطقه جه کي اۊن ٚ ادعا-یأ کۊنده کۊتا ببه. == هيران ٚ نام == حیران، ''هیران'' ٚ واجه جه معرب بۊبؤسته. هيران ايته [[گيلان|گيلاني]] أصيل ٚ واجه ايسه ؤ [[تالشي زوؤن]] ٚ مئن «هیر» یا «هِر»، مها ؤ شۊرۊم ٚ معني-أ دهه ؤ «ان» ني مکان ؤ جيگا پسوند ايسه. ايته جه هيران ٚ ويژگيان ني أن ايسه کي أ رۊستا ويشتر زمات سال شۊرۊم بزئک ايسه. <ref>http://taleshen.ir/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7/|عنوان=ریشه شناسی نام تعدادی از روستاهای آستارا}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{حیران دهستان روستاهان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:آستارا شأرستان ٚ رۊستایان]] [[رده:جوغرافی]] cg276sbmd5w3afpkhj5fe5hhlwl84ot 0 15084 156563 156237 2026-06-07T15:15:48Z ~2026-33795-95 18565 194,444,444 Gilaks in the world now 156563 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= گيلکي |زوان ٚ بۊمي نام= گيلکي، گيليکي، گئلکي |زوان ٚ باخي نامان= |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= |تصویر= Gilaki in Nastaliq.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= کاسپين ٚ نسا |گۊتنکسان ٚ شۊمار= |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي کلسيايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي کلسيايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}گيلکي |أولي گۊنه‌ئن= |معىار ٚ گۊنه‌ئن= |گۊىشان= |لئجه‌ئن= |نيويشتن ٚ سيستم= [[گيلکي أليفبي]] |زوان ٚ رسمي جيگایان= |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= |ايزؤ ۱–۶۳۹= |ايزؤ ۲–۶۳۹= |ايزؤ ۳–۶۳۹= glk |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} [[ايران|گیلَکی،]] '''[[ايران|آرادٚ]] زوان''' ایسهوٚ ڤ یتا زوان ٚ نؤم ایسه گه [[گيلک|گیلٚکآٚن]] اۊن ٚ أمرأ گب زنن. اي زوؤن کاسپی ٚ شي ایسه و [[ايران|ايراني خۊرخؤسي-کليسایي]] هال ٚ مئن جیگا‌ بیته دأره.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> <ref>http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982206011390</ref><ref>Academic American Encyclopedia By Grolier Incorporated, page 294</ref><ref>The Tati language group in the sociolinguistic context of Northwestern Iran and Transcaucasia By D.Stilo, pages 137-185</ref> اي زوؤن ٚ گۊتنکسؤن ٚ تئداد-ه [[اتنؤلؤگ]] سال ٚ 2026 مئن ۱۹۴،۴۴۴،۴۴۴ گپ زن ڤ ۱۸٬۹۸۶٬۸۳۱ اصالتا گیلَٚک گپ زم داشتیبۆ ای زوان گ دیباری تٚرن زپان ایسه ای هوٚرٚ میٚن ری.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> گه ألبت مۊختلف ٚ سربسؤن ٚ مئن اي آمار جيرجؤر دأره. اي زوؤن ٚ جۊغرأفي شر-ه [[کاسپي دریا]] ٚ نسایي لک ٚ جي دا [[ألبۊرز ٚ ارتفاعات|ألبۊرز ٚ کتلستان]] مؤعرفي گۊده شأنه. ولي اين ٚ طۊلي (جۊغرافي طۊل، خۊرتؤو-خۊرخؤس) محدۊده سر نظرات مۊتناقضه یأ ايختلافات نيأ. گيلکيیوٚ بٚه گيلکي خط ٚ جي نويسنن. 194,444,444 people speak Gilaki as their first language & are Gilak. ==گۊیشؤن== گيلکي زوؤن-ه فی‌الواقع اين ٚ [[لفظˇ زنجيله|زنجيله‌یي گۊیشؤن]] چاؤننن ؤ هۊته گه اۊن ٚ نؤم ٚ جي مۊشخصه زنجيل ٚ مۊسؤن کسن-ه مۊرتبط أ وصل هيسن. خلئن سأی بؤده دأرن گه گيلکي‌ گۊیشؤن-ه توخس بؤنن ؤ اۊشؤن ٚ ره محدۊده مشخص چاؤنن أمما اي تقسيمؤن کسن ٚ همرأ خلي متناقضن. یه پأره زوؤن‌شناسؤن أ هامۊج‌کسؤن معتقدن گيلان أ مازرۊن ٚ گۊیشؤن-ه خأن یته زوؤن ٚ شي دؤنسن گه گيلکي/تبري دؤخؤندن بۊنه. # # # # # ==گيلکي واجه‌ئن== {| class="wikitable" ! بيه پيش ! بيه پس ! اينگيليسي |- | ديم || ديم | Face |- | زمات، زمت || زمات | Time |- | جؤر|| جؤر | Up |- | جير || جير | Down |- |بۊن |بۊن |Under |- | پئر || پئر | Father |- | زأک، زأی || زای / زاک | Baby / Kid |- | ريکه، وچه || رِی / رِئک | Boy |- | لاکۊ / دتر || کؤر / کیلکا / لؤی / دَتَر | girl / Daughter |- |زن پئر || زن پئر |Father in law |- |مار || مار |Mother |- |خاخۊر || خاخۊر |Sister |- |برار، برأر || برار |Brother |- |شۊ برأر || مردˇ برار |Brother in law |- |شۊ مار|| مردˇ مار |Mother in law |- | پيله، پيلا || پيله | Great |- | ليسک || ليسک | Lubricious |- | کرچ || کَرچ | Brittle |- | وارگنئن، درگئنتن || اۊرگادن / وارگادن | Hangning |- | هکشئن || فَکِشِن / دکشن | Drag |- | فۊدۊشتن || فۊدۊشتن / اۊدۊشتن | Sucking |- | واسَن || واستن | Appetite or Desire |- | فؤدن، شؤندن، کألئن || فۊکۊدن / فۊگۊدن | Pouring of Liquids |- | دار || دار | Tree |- | سیفتال || گَرزَک | Bee |- |تيتيل |چيچيلاس / ککر |Dragonfly |- | گؤ، مال || گاب | Cow |- | پیچا/پیچا کوته || پیچا/پیچا کوته | Cat/Kitty |- |آغۊز / گۊرکان |آغۊز |Nut |- | بیلی / سیکا | بیلی | duck |- | کرک || کَرک | Hen |- | ملجه / چيچيني || چيچيني | Sparrow |- |ميۊلئم |لانتي |Snake |} ==گيلکي دابدستور== ===أليفبي=== گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته<ref>محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.</ref> جي فرسه أمي دس ايتؤره: {| class="wikitable" |- ! رديف !! حرفˇنؤم !! حرف |- | ۱ || کۊجي هفت || ˇ |- | ۲ || أليف || آ، أ، ا |- | ۳ || بي || ب |- | ۴ || پي || پ |- | ۵ || تي || ت |- | ۶ || ثي || ث |- | ۷ || جأم || ج |- | ۸ || چي || چ |- | ۹ || حي || ح |- | ۱۰ || خي || خ |- | ۱۱ || دال || د |- | ۱۲ || ذال || ذ |- | ۱۳ || ري || ر |- | ۱۴ || زي || ز |- | ۱۵ || ژي || ژ |- | ۱۶ || سين || س |- | ۱۷ || شين || ش |- | ۱۸ || صات || ص |- | ۱۹ || ضات || ض |- | ۲۰ || طأى || ط |- | ۲۱ || ظأى || ظ |- | ۲۲ || عىن || ع |- | ۲۳ || غىن || غ |- | ۲۴ || في || ف |- | ۲۵ || قاف || ق |- | ۲۶ || کاف || ک |- | ۲۷ || گاف || گ |- | ۲۸ || لام || ل |- | ۲۹ || ميم || م |- | ۳۰ || نۊن || ن |- | ۳۱ || وؤ || و، ۊ، ؤ |- | ۳۲ || ىه || ي، ى، ئ |- | ۳۳ || هئ گرد || ه |} [[پرونده:گيلکي أليفبي.ogg|بندانگشتی|راست|گيلکي أليفبي]] === ایپچه گيلکي کلم<ref>[https://web.archive.org/web/20140802095522/http://v6rg.com/?p=9412 ورگ. چنته نؤکته، گيلکي و فارسی و ایشؤنˇ هدأهگیرˇ جی.]</ref> === {| class="wikitable" ! گيلکي || اینگیلیسی ||کۊردي |- | دیم || Face || Dîmen |- | زأی/ زأک/ وچه || Baby/Kid || Zarok |- | پیلˇپئر || Grand Father || Bapîr |- | جؤر || Up || jûr/Jûrewe |- | اساره/ رؤجا || Star || Estêre/Stêrk |- | لاکو/ کؤر/ کیجا/ کئلکا || Girl || Kıç/Kîj |- | ریکه/ رئک/ رئه/ وچه || Boy || Kurr |- | پیتار || Ant || Mêlûre |- | سیفتال/ گرزک || Bee || Hengejalle |- | پیچا/ پیچه || Cat || Pışîle |- | نسا || Shadow || Nısê/Sêwer |- | پیله/ گأت || Great || Gewre |- | پئر || Father || Bawk |- | فودوشتن || Suck|| Mıjîn |- | وأستن/ یأسه || Appetite/ Desire || ? |- | فودن/ شؤندن || Pouring of liquids|| Rıjanın/ Rıştın |- | لیسک || Lubricious|| Lûs/Xız |- | کرچ/ کرج || Brittle || Puşke |- | دار || Tree|| Dar |- | چیشنک/ ملجه/ چیچینی || Sparrow|| Peresêlke/ Çoleke |- | بشو || Go || Pıço |- | هگیر/ فگیر || Take it in your hand || Bıgre |- | هنگیر/ فنگیر || Dont take in your hand|| Megre |- | پورد || Bridge|| Pırd |} ===خؤندشؤن ؤ حرفؤن=== گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | پ || p || پورد |- | ب || b || بال |- | ت/ط || t || توم |- | د || d || دأره |- | ک || k || کرجي |- | گ || g || گأره |- | غ/ق || q || قاش |- | ف || f || فو |- | و || v || وأرش |- | س/ص/ث || s || ساق |- | ز/ض/ظ/ذ || z || زور |- | ش || š || شل |- | ژ || ž || ژیویر |- | خ || x || خؤنخا |- | ه/ح || h || هئن |- | چ || c || چوچار |- | ج || j || جیگه |- | ر || r || راب |- | ل || l || لاس |- | م || m || مره |- | ن || n || نمکار |- | ی || y || یالمند |} هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آ || ā || کال |- | او (ۊ) || u || سو |- | اي (ي) || i || شیم |- | ئ || e || گئشه |- | ؤ || o || چؤ |- | أ ||a || هأن |- | ٚ || ə || کل |} بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندش<ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۷.</ref>: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ؤۊ || ou || اؤۊربۊ (امرود) /ourbu/ |- | آۊ || āu || زاۊ (شکؤمدار زنأی) /zāu/ |- | آي || āi || ماي (ماهی) /māi/ |- | ئي || ei || خئيل (جرگه) /xeil/ |- | ۊؤ || uo || تۊؤر (تبر) /tuor/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ئی || ey || رئی (ریکه) /rey/ |- | ٚی || əy || میدان /məydān/ |- | أی || ay || أیوار (ای دفأر) /ayvār/ |- | آی || āy || هأرای (زهار، فریاد) /harāy/ |- | ؤی || oy || کؤیتا (کؤکته) /koytā/ |- | ۊی || uy || اۊیتا (اؤکته) /uytā/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آؤ || āw || ناؤدان /nāwdān/ |- | ؤ || ow || اؤلاد /owlād/ |- | أؤ || aw || أؤدؤ (دهن‌وله) /awdo/ |- | ٚؤ || əw || خؤخوره (خرناسه) /xəwxurə/ |} آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بورز/بولند/کنده/پورز <ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۶.</ref> ===نامتا'ن (ضميرؤن)=== ====شخصي نامتا==== گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: =====الف. سيوا شخصي نامتا===== {| class="wikitable" ! سيوا نامتا || شخصي نامتا (فاعلي) || شخصي نامتا (مفعۊلي) |- | أول شخصˇ فرد || مۊ، من || مأ، مره |- | دوم شخصˇ فرد || تۊ || تأ، تره |- | سىؤم شخصˇ فرد || اۊن، اۊ || اۊنه، وره |- | أول شخصˇ جم || أمان، أما، أمه، أمۊ، آمۊ || أمره |- | دوم شخصˇ جم || شۊمان، شۊما، شمه، شۊمۊ، شمۊ || شمره |- | سىؤم شخصˇ جم || أشان، ايشؤن (اۊشؤن)، ايشان || أشأنه، ايشؤنه (اۊشؤنه)، ايشانه |} =====ب. دشکسه شخصي نامتا===== ===فاعل=== گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.'' ''مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.'' فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسن<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مۊ شنم. -> شنم.'' ''اۊ کيتابه هأىته. -> کيتابه هأىته.'' ===فعل=== گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: '''هسا بنه''' (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني '''بۊگذشته بنه''' کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ====مصدر==== مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: ''زئن'' ؤ ''خؤردن'' ؤ ''فۊدن''ˇ مۊسؤن. ====ماضي صرفان==== گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن: *ماضي ساده: ب+بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> *ماضي استمراري: بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> {| class="wikitable" ! مصدر || بۊگذشته بۊنه || ماضي ساده؛ اول شخص مفرد || ماضي استمراري؛ اول شخص مفرد |- | خؤفتن || خؤفت || بخؤفتم || خؤفتم، خؤفتمه |- | خؤتن || خؤت || بخؤتم || خؤتم |- | بختن || خت || بختم || ختم |} ===قىد=== نحوي أگه نيگا بۊکۊنيم گيلکي مئن دۊ جرگه قىد دأنيم: ىک جرگه '''حتماً''' ؤ '''مثلاً'''ˇ مۊسؤن قىدؤن ؤ ىک جرگه' ني '''خئلي''' ؤ '''ويشتر'''ˇ مۊسؤن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه '''جۊمله قىد''' ايسن أمما دومي جرگه، '''فعلي جرگه قىد'''ن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ===جۊمله=== گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب ''فاعل-مفعۊل-فعل'' ايسه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ: ''علي کيتابه خؤنه.'' ''علي خؤنه کيتابه.'' ====ناشخصي ساخت==== ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: '''مأ تشنه'.'''<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن '''نمأ نامتا''' (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: ''مأ گۊشنه''' ىا ''حسنه گۊشنه''' ىا ''سگؤنه گۊشنه'''؛ مننيم بۊگؤىم ''ميزه گۊشنه'''.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه ==گيلکي دپ== ''_{اصلˇ وانيويس: [[گيلکي نیویشتن]]}'' صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتبا<ref>https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458#g1</ref> عربي ىا فارسي خۊ دۊخؤنده بنه؛ اي خطˇ مئن هرکي هرجۊر داب ض زاکۊن کي دۊرۊس تشخيص بده عمل کؤنه امما [[گیله‌وا|گيلوا]] مجله يکته دابدستۊر پيش بنأبۊ کي چورنه چورنه بۊبؤ دابدستۊري کي گيلوا مئن بکي-ويريس بکارشنه ؤ اينˇ گتن کارکتر کۊچˇ هف (ˇ) ايسه. ۱۵۸۸ اسفندار ما، [[ورگ (اينترنتي جيگه)|ورگ]]، گيلوا دابدستۊرˇ سر يکته شيوه-نامه ؤ [[کاربر:Varg/پؤرؤژهٰ‌ن/گيلکي کيليدتأخته|کيليدتأخته]] (Keyboard) مؤنتشر بۊده کي شأنه گۊتن منسجمترين دابدستۊري ايسه کي تاهيسه بيرين بمأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره: _{''(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: [https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید])''} '''چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟''' ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم. ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه. – گاگلف لازمه کي تأکيد بۊکۊنيم ىکته کلمه مئن ىکته گب (حرف)ˇ پسي، شؤا دأنيم؛ اي جۊر وختؤن شأنه کۊچˇ هفته کاراىتن. وٚرگ ىا کٚلˇ مۊسؤن. گيلکي کيليدتأخته مئن أگه شيفتˇ کيليده بدأرين ؤ کۊچˇ هفته بزنين، تينين ىکته گبˇ جؤر شؤا بنين. اما نخأ اي کارˇ مئن تۊند شؤن؛ گيلکي-نيويسي مئن نخأ گبؤنˇ جؤر ؤ جير اعراب نأن. ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم. ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم. د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم. ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن. و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن. ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-). ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر. ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن. ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه. ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ… ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى. م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ… ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ… – هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ. س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه: – اۊ گبي که ىک جا ىا ىک کسˇ جي نقل بنه. – خاصˇ نؤمؤن ؤ خاصˇ کلمه’ن، تيترؤن، فندي ؤ علمي اصطلاحؤن (هر وؤتˇ مئن خالي ىک دفأ). ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه. ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره: أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ==گيلکي دئبار== [[فاىل:Gilaki_Language_Location_Map.PNG]] گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتۊمي قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه.<ref>رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.</ref> بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹) گيلکي جي تا هفتؤمي قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. [[پیرشرفشا دولایی]] دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده.<ref>دیوان پیرشرفشاه دولائی. به کوشش دکتر محمدعلی صوتی، ناشر بنياد فرهنگ ايران، تهران، 1358.</ref> جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، [[قاسم انوار]]ˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن [[ترهان]]ˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیزدهؤمی قرن مئن، [[سید ظهیرالدین مرعشی]] «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) [[میرزا ابراهیم گیلانی]] به گيلکي واگردؤنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> یکته گيلکي شئر ني [[خان احمد خان]] جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأ<ref>پژوهشگر، ابوالقاسم. [https://web.archive.org/web/20210420034330/https://www.webcitation.org/6FsvEXaYg «معرفی برگی از نسخه خطی اشعار گيلکي خان احمد گیلانی»]. پیام بهارستان (تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس) ۲، ش. ۱۳ (۱۳۹۰): ۱۰۶۹. [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120413184126-8049-225.pdf اصلی نسخه] جي بایگانی ببؤ.</ref>: ''' شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا''' [[پرونده:Karkiya Xan Ahmad xan-e do'om.PNG|بندانگشتی|600px|وسط|یکته ولگ نسخه خطی کي خان احمد خان گيلکي شئرؤن اون سر بنویشته نأ]] یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ.<ref> [https://www.academia.edu/2912872/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_-_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87 تفسیر کتاب‌الله/ ابوالفضل بن شهردویر دیلمی؛ با مقدمهٔ محمد عمادی حائری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. قم: کتابخانه‌ٔ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی. ۱۳۸۸.]</ref> [[مازیار]] (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. [[فردؤسی]]، خو [[شاهنامه]] مئن، اؤره کي '''منوچهر'''، '''سلم''' ؤ '''تور'''ˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: ''سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه'' بازین کي '''فریدون''' مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال: ''به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.'' شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. [[نظامی گنجوی]] ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو [[اسکندرنامه]] مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه: ''زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران'' '''زریوند''' ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه: ''زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم'' زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه: ''جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل'' [[ناصرالدین شا]] ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. ==بيريني خال== *[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون)] *[http://globalrecordings.net/program/C08110 چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی] *[http://www.briancoad.com/checklists/farsinameslist.htm Freshwater Fishes of Iran] *[https://web.archive.org/web/20150619024843/http://v6rg.com/?p=10309 فعل مرکب گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20150221030708/http://v6rg.com/?p=9640 افسانه‌های زبان گيلکي] (اونچی که راجه به گيلکي دؤنین ؤ امکان دأنه اشتبا ببون!) *[https://web.archive.org/web/20150815180741/http://v6rg.com/?page_id=9197 گيلکي مدرسه] (اینترنتی گيلکي باموجین) *[https://web.archive.org/web/20131209062357/http://v6rg.com/?p=8044 ساخت مستمر (در جریان) در فعل‌های گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:ايرانˇ زوانؤن]] [[رده:شۊمالغربي ايراني زوانؤن]] [[جرگه:گيلکي]] [[جرگه:زوان]] n6etz7cajc778uvg07yp6vz7yyeuvts 156566 156563 2026-06-07T15:18:14Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33795-95|~2026-33795-95]] ([[User talk:~2026-33795-95|talk]]) to last revision by گشتاشپی (TwinkleGlobal) 156566 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= گيلکي |زوان ٚ بۊمي نام= گيلکي، گيليکي، گئلکي |زوان ٚ باخي نامان= |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= |تصویر= Gilaki in Nastaliq.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= کاسپين ٚ نسا |گۊتنکسان ٚ شۊمار= |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي کلسيايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي کلسيايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}گيلکي |أولي گۊنه‌ئن= |معىار ٚ گۊنه‌ئن= |گۊىشان= |لئجه‌ئن= |نيويشتن ٚ سيستم= [[گيلکي أليفبي]] |زوان ٚ رسمي جيگایان= |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= |ايزؤ ۱–۶۳۹= |ايزؤ ۲–۶۳۹= |ايزؤ ۳–۶۳۹= glk |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} [[ايران|گیلَکی،]] '''[[ايران|آرادٚ]] زوان''' ایسهوٚ ڤ یتا زوان ٚ نؤم ایسه گه [[گيلک|گیلٚکآٚن]] اۊن ٚ أمرأ گب زنن. اي زوؤن کاسپی ٚ شي ایسه و [[ايران|ايراني خۊرخؤسي-کليسایي]] هال ٚ مئن جیگا‌ بیته دأره.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> <ref>http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982206011390</ref><ref>Academic American Encyclopedia By Grolier Incorporated, page 294</ref><ref>The Tati language group in the sociolinguistic context of Northwestern Iran and Transcaucasia By D.Stilo, pages 137-185</ref> اي زوؤن ٚ گۊتنکسؤن ٚ تئداد-ه [[اتنؤلؤگ]] سال ٚ 2026 مئن ۲۲،۴۴۴،۶۸۴ گپ زن ڤ ۱۶٬۹۸۱٬۴۴۴ گیلَٚک گپ زم داشتیبۆ ای زوان گ دیباری تٚرن زپان ایسه ای هوٚرٚ میٚن ری.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> گه ألبت مۊختلف ٚ سربسؤن ٚ مئن اي آمار جيرجؤر دأره. اي زوؤن ٚ جۊغرأفي شر-ه [[کاسپي دریا]] ٚ نسایي لک ٚ جي دا [[ألبۊرز ٚ ارتفاعات|ألبۊرز ٚ کتلستان]] مؤعرفي گۊده شأنه. ولي اين ٚ طۊلي (جۊغرافي طۊل، خۊرتؤو-خۊرخؤس) محدۊده سر نظرات مۊتناقضه یأ ايختلافات نيأ. گيلکيیوٚ بٚه گيلکي خط ٚ جي نويسنن. ==گۊیشؤن== گيلکي زوؤن-ه فی‌الواقع اين ٚ [[لفظˇ زنجيله|زنجيله‌یي گۊیشؤن]] چاؤننن ؤ هۊته گه اۊن ٚ نؤم ٚ جي مۊشخصه زنجيل ٚ مۊسؤن کسن-ه مۊرتبط أ وصل هيسن. خلئن سأی بؤده دأرن گه گيلکي‌ گۊیشؤن-ه توخس بؤنن ؤ اۊشؤن ٚ ره محدۊده مشخص چاؤنن أمما اي تقسيمؤن کسن ٚ همرأ خلي متناقضن. یه پأره زوؤن‌شناسؤن أ هامۊج‌کسؤن معتقدن گيلان أ مازرۊن ٚ گۊیشؤن-ه خأن یته زوؤن ٚ شي دؤنسن گه گيلکي/تبري دؤخؤندن بۊنه. # # # # # ==گيلکي واجه‌ئن== {| class="wikitable" ! بيه پيش ! بيه پس ! اينگيليسي |- | ديم || ديم | Face |- | زمات، زمت || زمات | Time |- | جؤر|| جؤر | Up |- | جير || جير | Down |- |بۊن |بۊن |Under |- | پئر || پئر | Father |- | زأک، زأی || زای / زاک | Baby / Kid |- | ريکه، وچه || رِی / رِئک | Boy |- | لاکۊ / دتر || کؤر / کیلکا / لؤی / دَتَر | girl / Daughter |- |زن پئر || زن پئر |Father in law |- |مار || مار |Mother |- |خاخۊر || خاخۊر |Sister |- |برار، برأر || برار |Brother |- |شۊ برأر || مردˇ برار |Brother in law |- |شۊ مار|| مردˇ مار |Mother in law |- | پيله، پيلا || پيله | Great |- | ليسک || ليسک | Lubricious |- | کرچ || کَرچ | Brittle |- | وارگنئن، درگئنتن || اۊرگادن / وارگادن | Hangning |- | هکشئن || فَکِشِن / دکشن | Drag |- | فۊدۊشتن || فۊدۊشتن / اۊدۊشتن | Sucking |- | واسَن || واستن | Appetite or Desire |- | فؤدن، شؤندن، کألئن || فۊکۊدن / فۊگۊدن | Pouring of Liquids |- | دار || دار | Tree |- | سیفتال || گَرزَک | Bee |- |تيتيل |چيچيلاس / ککر |Dragonfly |- | گؤ، مال || گاب | Cow |- | پیچا/پیچا کوته || پیچا/پیچا کوته | Cat/Kitty |- |آغۊز / گۊرکان |آغۊز |Nut |- | بیلی / سیکا | بیلی | duck |- | کرک || کَرک | Hen |- | ملجه / چيچيني || چيچيني | Sparrow |- |ميۊلئم |لانتي |Snake |} ==گيلکي دابدستور== ===أليفبي=== گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته<ref>محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.</ref> جي فرسه أمي دس ايتؤره: {| class="wikitable" |- ! رديف !! حرفˇنؤم !! حرف |- | ۱ || کۊجي هفت || ˇ |- | ۲ || أليف || آ، أ، ا |- | ۳ || بي || ب |- | ۴ || پي || پ |- | ۵ || تي || ت |- | ۶ || ثي || ث |- | ۷ || جأم || ج |- | ۸ || چي || چ |- | ۹ || حي || ح |- | ۱۰ || خي || خ |- | ۱۱ || دال || د |- | ۱۲ || ذال || ذ |- | ۱۳ || ري || ر |- | ۱۴ || زي || ز |- | ۱۵ || ژي || ژ |- | ۱۶ || سين || س |- | ۱۷ || شين || ش |- | ۱۸ || صات || ص |- | ۱۹ || ضات || ض |- | ۲۰ || طأى || ط |- | ۲۱ || ظأى || ظ |- | ۲۲ || عىن || ع |- | ۲۳ || غىن || غ |- | ۲۴ || في || ف |- | ۲۵ || قاف || ق |- | ۲۶ || کاف || ک |- | ۲۷ || گاف || گ |- | ۲۸ || لام || ل |- | ۲۹ || ميم || م |- | ۳۰ || نۊن || ن |- | ۳۱ || وؤ || و، ۊ، ؤ |- | ۳۲ || ىه || ي، ى، ئ |- | ۳۳ || هئ گرد || ه |} [[پرونده:گيلکي أليفبي.ogg|بندانگشتی|راست|گيلکي أليفبي]] === ایپچه گيلکي کلم<ref>[https://web.archive.org/web/20140802095522/http://v6rg.com/?p=9412 ورگ. چنته نؤکته، گيلکي و فارسی و ایشؤنˇ هدأهگیرˇ جی.]</ref> === {| class="wikitable" ! گيلکي || اینگیلیسی ||کۊردي |- | دیم || Face || Dîmen |- | زأی/ زأک/ وچه || Baby/Kid || Zarok |- | پیلˇپئر || Grand Father || Bapîr |- | جؤر || Up || jûr/Jûrewe |- | اساره/ رؤجا || Star || Estêre/Stêrk |- | لاکو/ کؤر/ کیجا/ کئلکا || Girl || Kıç/Kîj |- | ریکه/ رئک/ رئه/ وچه || Boy || Kurr |- | پیتار || Ant || Mêlûre |- | سیفتال/ گرزک || Bee || Hengejalle |- | پیچا/ پیچه || Cat || Pışîle |- | نسا || Shadow || Nısê/Sêwer |- | پیله/ گأت || Great || Gewre |- | پئر || Father || Bawk |- | فودوشتن || Suck|| Mıjîn |- | وأستن/ یأسه || Appetite/ Desire || ? |- | فودن/ شؤندن || Pouring of liquids|| Rıjanın/ Rıştın |- | لیسک || Lubricious|| Lûs/Xız |- | کرچ/ کرج || Brittle || Puşke |- | دار || Tree|| Dar |- | چیشنک/ ملجه/ چیچینی || Sparrow|| Peresêlke/ Çoleke |- | بشو || Go || Pıço |- | هگیر/ فگیر || Take it in your hand || Bıgre |- | هنگیر/ فنگیر || Dont take in your hand|| Megre |- | پورد || Bridge|| Pırd |} ===خؤندشؤن ؤ حرفؤن=== گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | پ || p || پورد |- | ب || b || بال |- | ت/ط || t || توم |- | د || d || دأره |- | ک || k || کرجي |- | گ || g || گأره |- | غ/ق || q || قاش |- | ف || f || فو |- | و || v || وأرش |- | س/ص/ث || s || ساق |- | ز/ض/ظ/ذ || z || زور |- | ش || š || شل |- | ژ || ž || ژیویر |- | خ || x || خؤنخا |- | ه/ح || h || هئن |- | چ || c || چوچار |- | ج || j || جیگه |- | ر || r || راب |- | ل || l || لاس |- | م || m || مره |- | ن || n || نمکار |- | ی || y || یالمند |} هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آ || ā || کال |- | او (ۊ) || u || سو |- | اي (ي) || i || شیم |- | ئ || e || گئشه |- | ؤ || o || چؤ |- | أ ||a || هأن |- | ٚ || ə || کل |} بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندش<ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۷.</ref>: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ؤۊ || ou || اؤۊربۊ (امرود) /ourbu/ |- | آۊ || āu || زاۊ (شکؤمدار زنأی) /zāu/ |- | آي || āi || ماي (ماهی) /māi/ |- | ئي || ei || خئيل (جرگه) /xeil/ |- | ۊؤ || uo || تۊؤر (تبر) /tuor/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ئی || ey || رئی (ریکه) /rey/ |- | ٚی || əy || میدان /məydān/ |- | أی || ay || أیوار (ای دفأر) /ayvār/ |- | آی || āy || هأرای (زهار، فریاد) /harāy/ |- | ؤی || oy || کؤیتا (کؤکته) /koytā/ |- | ۊی || uy || اۊیتا (اؤکته) /uytā/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آؤ || āw || ناؤدان /nāwdān/ |- | ؤ || ow || اؤلاد /owlād/ |- | أؤ || aw || أؤدؤ (دهن‌وله) /awdo/ |- | ٚؤ || əw || خؤخوره (خرناسه) /xəwxurə/ |} آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بورز/بولند/کنده/پورز <ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۶.</ref> ===نامتا'ن (ضميرؤن)=== ====شخصي نامتا==== گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: =====الف. سيوا شخصي نامتا===== {| class="wikitable" ! سيوا نامتا || شخصي نامتا (فاعلي) || شخصي نامتا (مفعۊلي) |- | أول شخصˇ فرد || مۊ، من || مأ، مره |- | دوم شخصˇ فرد || تۊ || تأ، تره |- | سىؤم شخصˇ فرد || اۊن، اۊ || اۊنه، وره |- | أول شخصˇ جم || أمان، أما، أمه، أمۊ، آمۊ || أمره |- | دوم شخصˇ جم || شۊمان، شۊما، شمه، شۊمۊ، شمۊ || شمره |- | سىؤم شخصˇ جم || أشان، ايشؤن (اۊشؤن)، ايشان || أشأنه، ايشؤنه (اۊشؤنه)، ايشانه |} =====ب. دشکسه شخصي نامتا===== ===فاعل=== گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.'' ''مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.'' فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسن<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مۊ شنم. -> شنم.'' ''اۊ کيتابه هأىته. -> کيتابه هأىته.'' ===فعل=== گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: '''هسا بنه''' (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني '''بۊگذشته بنه''' کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ====مصدر==== مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: ''زئن'' ؤ ''خؤردن'' ؤ ''فۊدن''ˇ مۊسؤن. ====ماضي صرفان==== گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن: *ماضي ساده: ب+بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> *ماضي استمراري: بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> {| class="wikitable" ! مصدر || بۊگذشته بۊنه || ماضي ساده؛ اول شخص مفرد || ماضي استمراري؛ اول شخص مفرد |- | خؤفتن || خؤفت || بخؤفتم || خؤفتم، خؤفتمه |- | خؤتن || خؤت || بخؤتم || خؤتم |- | بختن || خت || بختم || ختم |} ===قىد=== نحوي أگه نيگا بۊکۊنيم گيلکي مئن دۊ جرگه قىد دأنيم: ىک جرگه '''حتماً''' ؤ '''مثلاً'''ˇ مۊسؤن قىدؤن ؤ ىک جرگه' ني '''خئلي''' ؤ '''ويشتر'''ˇ مۊسؤن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه '''جۊمله قىد''' ايسن أمما دومي جرگه، '''فعلي جرگه قىد'''ن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ===جۊمله=== گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب ''فاعل-مفعۊل-فعل'' ايسه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ: ''علي کيتابه خؤنه.'' ''علي خؤنه کيتابه.'' ====ناشخصي ساخت==== ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: '''مأ تشنه'.'''<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن '''نمأ نامتا''' (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: ''مأ گۊشنه''' ىا ''حسنه گۊشنه''' ىا ''سگؤنه گۊشنه'''؛ مننيم بۊگؤىم ''ميزه گۊشنه'''.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه ==گيلکي دپ== ''_{اصلˇ وانيويس: [[گيلکي نیویشتن]]}'' صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتبا<ref>https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458#g1</ref> عربي ىا فارسي خۊ دۊخؤنده بنه؛ اي خطˇ مئن هرکي هرجۊر داب ض زاکۊن کي دۊرۊس تشخيص بده عمل کؤنه امما [[گیله‌وا|گيلوا]] مجله يکته دابدستۊر پيش بنأبۊ کي چورنه چورنه بۊبؤ دابدستۊري کي گيلوا مئن بکي-ويريس بکارشنه ؤ اينˇ گتن کارکتر کۊچˇ هف (ˇ) ايسه. ۱۵۸۸ اسفندار ما، [[ورگ (اينترنتي جيگه)|ورگ]]، گيلوا دابدستۊرˇ سر يکته شيوه-نامه ؤ [[کاربر:Varg/پؤرؤژهٰ‌ن/گيلکي کيليدتأخته|کيليدتأخته]] (Keyboard) مؤنتشر بۊده کي شأنه گۊتن منسجمترين دابدستۊري ايسه کي تاهيسه بيرين بمأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره: _{''(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: [https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید])''} '''چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟''' ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم. ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه. – گاگلف لازمه کي تأکيد بۊکۊنيم ىکته کلمه مئن ىکته گب (حرف)ˇ پسي، شؤا دأنيم؛ اي جۊر وختؤن شأنه کۊچˇ هفته کاراىتن. وٚرگ ىا کٚلˇ مۊسؤن. گيلکي کيليدتأخته مئن أگه شيفتˇ کيليده بدأرين ؤ کۊچˇ هفته بزنين، تينين ىکته گبˇ جؤر شؤا بنين. اما نخأ اي کارˇ مئن تۊند شؤن؛ گيلکي-نيويسي مئن نخأ گبؤنˇ جؤر ؤ جير اعراب نأن. ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم. ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم. د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم. ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن. و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن. ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-). ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر. ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن. ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه. ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ… ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى. م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ… ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ… – هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ. س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه: – اۊ گبي که ىک جا ىا ىک کسˇ جي نقل بنه. – خاصˇ نؤمؤن ؤ خاصˇ کلمه’ن، تيترؤن، فندي ؤ علمي اصطلاحؤن (هر وؤتˇ مئن خالي ىک دفأ). ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه. ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره: أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ==گيلکي دئبار== [[فاىل:Gilaki_Language_Location_Map.PNG]] گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتۊمي قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه.<ref>رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.</ref> بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹) گيلکي جي تا هفتؤمي قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. [[پیرشرفشا دولایی]] دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده.<ref>دیوان پیرشرفشاه دولائی. به کوشش دکتر محمدعلی صوتی، ناشر بنياد فرهنگ ايران، تهران، 1358.</ref> جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، [[قاسم انوار]]ˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن [[ترهان]]ˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیزدهؤمی قرن مئن، [[سید ظهیرالدین مرعشی]] «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) [[میرزا ابراهیم گیلانی]] به گيلکي واگردؤنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> یکته گيلکي شئر ني [[خان احمد خان]] جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأ<ref>پژوهشگر، ابوالقاسم. [https://web.archive.org/web/20210420034330/https://www.webcitation.org/6FsvEXaYg «معرفی برگی از نسخه خطی اشعار گيلکي خان احمد گیلانی»]. پیام بهارستان (تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس) ۲، ش. ۱۳ (۱۳۹۰): ۱۰۶۹. [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120413184126-8049-225.pdf اصلی نسخه] جي بایگانی ببؤ.</ref>: ''' شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا''' [[پرونده:Karkiya Xan Ahmad xan-e do'om.PNG|بندانگشتی|600px|وسط|یکته ولگ نسخه خطی کي خان احمد خان گيلکي شئرؤن اون سر بنویشته نأ]] یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ.<ref> [https://www.academia.edu/2912872/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_-_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87 تفسیر کتاب‌الله/ ابوالفضل بن شهردویر دیلمی؛ با مقدمهٔ محمد عمادی حائری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. قم: کتابخانه‌ٔ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی. ۱۳۸۸.]</ref> [[مازیار]] (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. [[فردؤسی]]، خو [[شاهنامه]] مئن، اؤره کي '''منوچهر'''، '''سلم''' ؤ '''تور'''ˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: ''سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه'' بازین کي '''فریدون''' مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال: ''به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.'' شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. [[نظامی گنجوی]] ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو [[اسکندرنامه]] مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه: ''زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران'' '''زریوند''' ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه: ''زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم'' زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه: ''جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل'' [[ناصرالدین شا]] ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. ==بيريني خال== *[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون)] *[http://globalrecordings.net/program/C08110 چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی] *[http://www.briancoad.com/checklists/farsinameslist.htm Freshwater Fishes of Iran] *[https://web.archive.org/web/20150619024843/http://v6rg.com/?p=10309 فعل مرکب گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20150221030708/http://v6rg.com/?p=9640 افسانه‌های زبان گيلکي] (اونچی که راجه به گيلکي دؤنین ؤ امکان دأنه اشتبا ببون!) *[https://web.archive.org/web/20150815180741/http://v6rg.com/?page_id=9197 گيلکي مدرسه] (اینترنتی گيلکي باموجین) *[https://web.archive.org/web/20131209062357/http://v6rg.com/?p=8044 ساخت مستمر (در جریان) در فعل‌های گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:ايرانˇ زوانؤن]] [[رده:شۊمالغربي ايراني زوانؤن]] [[جرگه:گيلکي]] [[جرگه:زوان]] tpq15wy6gfznv2az67ctyibvupxvbi4 156580 156566 2026-06-07T16:34:11Z ~2026-33751-32 18567 Italy country of NIGGER whores 156580 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= گيلکي |زوان ٚ بۊمي نام= گيلکي، گيليکي، گئلکي |زوان ٚ باخي نامان= |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= |تصویر= Gilaki in Nastaliq.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= کاسپين ٚ نسا |گۊتنکسان ٚ شۊمار= |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي کلسيايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي کلسيايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}گيلکي |أولي گۊنه‌ئن= |معىار ٚ گۊنه‌ئن= |گۊىشان= |لئجه‌ئن= |نيويشتن ٚ سيستم= [[گيلکي أليفبي]] |زوان ٚ رسمي جيگایان= |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= |ايزؤ ۱–۶۳۹= |ايزؤ ۲–۶۳۹= |ايزؤ ۳–۶۳۹= glk |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} [[ايران|گیلَکی،]] '''[[ايران|آرادٚ]] زوان''' ایسهوٚ ڤ یتا زوان ٚ نؤم ایسه گه [[گيلک|گیلٚکآٚن]] اۊن ٚ أمرأ گب زنن. اي زوؤن کاسپی ٚ شي ایسه و [[ايران|ايراني خۊرخؤسي-کليسایي]] هال ٚ مئن جیگا‌ بیته دأره.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> <ref>http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982206011390</ref><ref>Academic American Encyclopedia By Grolier Incorporated, page 294</ref><ref>The Tati language group in the sociolinguistic context of Northwestern Iran and Transcaucasia By D.Stilo, pages 137-185</ref> اي زوؤن ٚ گۊتنکسؤن ٚ تئداد-ه [[اتنؤلؤگ]] سال ٚ 2026 مئن ۱۹۴،۴۴۴،۴۴۴ گپ زن ڤ ۱۸٬۹۸۶٬۸۳۱ اصالتا گیلَٚک گپ زم داشتیبۆ ای زوان گ دیباری تٚرن زپان ایسه ای هوٚرٚ میٚن ری.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> گه ألبت مۊختلف ٚ سربسؤن ٚ مئن اي آمار جيرجؤر دأره. اي زوؤن ٚ جۊغرأفي شر-ه [[کاسپي دریا]] ٚ نسایي لک ٚ جي دا [[ألبۊرز ٚ ارتفاعات|ألبۊرز ٚ کتلستان]] مؤعرفي گۊده شأنه. ولي اين ٚ طۊلي (جۊغرافي طۊل، خۊرتؤو-خۊرخؤس) محدۊده سر نظرات مۊتناقضه یأ ايختلافات نيأ. گيلکيیوٚ بٚه گيلکي خط ٚ جي نويسنن. 194,444,444 people speak Gilaki as their first language & are Gilak. ==گۊیشؤن== گيلکي زوؤن-ه فی‌الواقع اين ٚ [[لفظˇ زنجيله|زنجيله‌یي گۊیشؤن]] چاؤننن ؤ هۊته گه اۊن ٚ نؤم ٚ جي مۊشخصه زنجيل ٚ مۊسؤن کسن-ه مۊرتبط أ وصل هيسن. خلئن سأی بؤده دأرن گه گيلکي‌ گۊیشؤن-ه توخس بؤنن ؤ اۊشؤن ٚ ره محدۊده مشخص چاؤنن أمما اي تقسيمؤن کسن ٚ همرأ خلي متناقضن. یه پأره زوؤن‌شناسؤن أ هامۊج‌کسؤن معتقدن گيلان أ مازرۊن ٚ گۊیشؤن-ه خأن یته زوؤن ٚ شي دؤنسن گه گيلکي/تبري دؤخؤندن بۊنه. # # # # # ==گيلکي واجه‌ئن== {| class="wikitable" ! بيه پيش ! بيه پس ! اينگيليسي |- | ديم || ديم | Face |- | زمات، زمت || زمات | Time |- | جؤر|| جؤر | Up |- | جير || جير | Down |- |بۊن |بۊن |Under |- | پئر || پئر | Father |- | زأک، زأی || زای / زاک | Baby / Kid |- | ريکه، وچه || رِی / رِئک | Boy |- | لاکۊ / دتر || کؤر / کیلکا / لؤی / دَتَر | girl / Daughter |- |زن پئر || زن پئر |Father in law |- |مار || مار |Mother |- |خاخۊر || خاخۊر |Sister |- |برار، برأر || برار |Brother |- |شۊ برأر || مردˇ برار |Brother in law |- |شۊ مار|| مردˇ مار |Mother in law |- | پيله، پيلا || پيله | Great |- | ليسک || ليسک | Lubricious |- | کرچ || کَرچ | Brittle |- | وارگنئن، درگئنتن || اۊرگادن / وارگادن | Hangning |- | هکشئن || فَکِشِن / دکشن | Drag |- | فۊدۊشتن || فۊدۊشتن / اۊدۊشتن | Sucking |- | واسَن || واستن | Appetite or Desire |- | فؤدن، شؤندن، کألئن || فۊکۊدن / فۊگۊدن | Pouring of Liquids |- | دار || دار | Tree |- | سیفتال || گَرزَک | Bee |- |تيتيل |چيچيلاس / ککر |Dragonfly |- | گؤ، مال || گاب | Cow |- | پیچا/پیچا کوته || پیچا/پیچا کوته | Cat/Kitty |- |آغۊز / گۊرکان |آغۊز |Nut |- | بیلی / سیکا | بیلی | duck |- | کرک || کَرک | Hen |- | ملجه / چيچيني || چيچيني | Sparrow |- |ميۊلئم |لانتي |Snake |} ==گيلکي دابدستور== ===أليفبي=== گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته<ref>محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.</ref> جي فرسه أمي دس ايتؤره: {| class="wikitable" |- ! رديف !! حرفˇنؤم !! حرف |- | ۱ || کۊجي هفت || ˇ |- | ۲ || أليف || آ، أ، ا |- | ۳ || بي || ب |- | ۴ || پي || پ |- | ۵ || تي || ت |- | ۶ || ثي || ث |- | ۷ || جأم || ج |- | ۸ || چي || چ |- | ۹ || حي || ح |- | ۱۰ || خي || خ |- | ۱۱ || دال || د |- | ۱۲ || ذال || ذ |- | ۱۳ || ري || ر |- | ۱۴ || زي || ز |- | ۱۵ || ژي || ژ |- | ۱۶ || سين || س |- | ۱۷ || شين || ش |- | ۱۸ || صات || ص |- | ۱۹ || ضات || ض |- | ۲۰ || طأى || ط |- | ۲۱ || ظأى || ظ |- | ۲۲ || عىن || ع |- | ۲۳ || غىن || غ |- | ۲۴ || في || ف |- | ۲۵ || قاف || ق |- | ۲۶ || کاف || ک |- | ۲۷ || گاف || گ |- | ۲۸ || لام || ل |- | ۲۹ || ميم || م |- | ۳۰ || نۊن || ن |- | ۳۱ || وؤ || و، ۊ، ؤ |- | ۳۲ || ىه || ي، ى، ئ |- | ۳۳ || هئ گرد || ه |} [[پرونده:گيلکي أليفبي.ogg|بندانگشتی|راست|گيلکي أليفبي]] === ایپچه گيلکي کلم<ref>[https://web.archive.org/web/20140802095522/http://v6rg.com/?p=9412 ورگ. چنته نؤکته، گيلکي و فارسی و ایشؤنˇ هدأهگیرˇ جی.]</ref> === {| class="wikitable" ! گيلکي || اینگیلیسی ||کۊردي |- | دیم || Face || Dîmen |- | زأی/ زأک/ وچه || Baby/Kid || Zarok |- | پیلˇپئر || Grand Father || Bapîr |- | جؤر || Up || jûr/Jûrewe |- | اساره/ رؤجا || Star || Estêre/Stêrk |- | لاکو/ کؤر/ کیجا/ کئلکا || Girl || Kıç/Kîj |- | ریکه/ رئک/ رئه/ وچه || Boy || Kurr |- | پیتار || Ant || Mêlûre |- | سیفتال/ گرزک || Bee || Hengejalle |- | پیچا/ پیچه || Cat || Pışîle |- | نسا || Shadow || Nısê/Sêwer |- | پیله/ گأت || Great || Gewre |- | پئر || Father || Bawk |- | فودوشتن || Suck|| Mıjîn |- | وأستن/ یأسه || Appetite/ Desire || ? |- | فودن/ شؤندن || Pouring of liquids|| Rıjanın/ Rıştın |- | لیسک || Lubricious|| Lûs/Xız |- | کرچ/ کرج || Brittle || Puşke |- | دار || Tree|| Dar |- | چیشنک/ ملجه/ چیچینی || Sparrow|| Peresêlke/ Çoleke |- | بشو || Go || Pıço |- | هگیر/ فگیر || Take it in your hand || Bıgre |- | هنگیر/ فنگیر || Dont take in your hand|| Megre |- | پورد || Bridge|| Pırd |} ===خؤندشؤن ؤ حرفؤن=== گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | پ || p || پورد |- | ب || b || بال |- | ت/ط || t || توم |- | د || d || دأره |- | ک || k || کرجي |- | گ || g || گأره |- | غ/ق || q || قاش |- | ف || f || فو |- | و || v || وأرش |- | س/ص/ث || s || ساق |- | ز/ض/ظ/ذ || z || زور |- | ش || š || شل |- | ژ || ž || ژیویر |- | خ || x || خؤنخا |- | ه/ح || h || هئن |- | چ || c || چوچار |- | ج || j || جیگه |- | ر || r || راب |- | ل || l || لاس |- | م || m || مره |- | ن || n || نمکار |- | ی || y || یالمند |} هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آ || ā || کال |- | او (ۊ) || u || سو |- | اي (ي) || i || شیم |- | ئ || e || گئشه |- | ؤ || o || چؤ |- | أ ||a || هأن |- | ٚ || ə || کل |} بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندش<ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۷.</ref>: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ؤۊ || ou || اؤۊربۊ (امرود) /ourbu/ |- | آۊ || āu || زاۊ (شکؤمدار زنأی) /zāu/ |- | آي || āi || ماي (ماهی) /māi/ |- | ئي || ei || خئيل (جرگه) /xeil/ |- | ۊؤ || uo || تۊؤر (تبر) /tuor/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ئی || ey || رئی (ریکه) /rey/ |- | ٚی || əy || میدان /məydān/ |- | أی || ay || أیوار (ای دفأر) /ayvār/ |- | آی || āy || هأرای (زهار، فریاد) /harāy/ |- | ؤی || oy || کؤیتا (کؤکته) /koytā/ |- | ۊی || uy || اۊیتا (اؤکته) /uytā/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آؤ || āw || ناؤدان /nāwdān/ |- | ؤ || ow || اؤلاد /owlād/ |- | أؤ || aw || أؤدؤ (دهن‌وله) /awdo/ |- | ٚؤ || əw || خؤخوره (خرناسه) /xəwxurə/ |} آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بورز/بولند/کنده/پورز <ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۶.</ref> ===نامتا'ن (ضميرؤن)=== ====شخصي نامتا==== گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: =====الف. سيوا شخصي نامتا===== {| class="wikitable" ! سيوا نامتا || شخصي نامتا (فاعلي) || شخصي نامتا (مفعۊلي) |- | أول شخصˇ فرد || مۊ، من || مأ، مره |- | دوم شخصˇ فرد || تۊ || تأ، تره |- | سىؤم شخصˇ فرد || اۊن، اۊ || اۊنه، وره |- | أول شخصˇ جم || أمان، أما، أمه، أمۊ، آمۊ || أمره |- | دوم شخصˇ جم || شۊمان، شۊما، شمه، شۊمۊ، شمۊ || شمره |- | سىؤم شخصˇ جم || أشان، ايشؤن (اۊشؤن)، ايشان || أشأنه، ايشؤنه (اۊشؤنه)، ايشانه |} =====ب. دشکسه شخصي نامتا===== ===فاعل=== گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.'' ''مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.'' فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسن<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مۊ شنم. -> شنم.'' ''اۊ کيتابه هأىته. -> کيتابه هأىته.'' ===فعل=== گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: '''هسا بنه''' (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني '''بۊگذشته بنه''' کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ====مصدر==== مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: ''زئن'' ؤ ''خؤردن'' ؤ ''فۊدن''ˇ مۊسؤن. ====ماضي صرفان==== گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن: *ماضي ساده: ب+بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> *ماضي استمراري: بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> {| class="wikitable" ! مصدر || بۊگذشته بۊنه || ماضي ساده؛ اول شخص مفرد || ماضي استمراري؛ اول شخص مفرد |- | خؤفتن || خؤفت || بخؤفتم || خؤفتم، خؤفتمه |- | خؤتن || خؤت || بخؤتم || خؤتم |- | بختن || خت || بختم || ختم |} ===قىد=== نحوي أگه نيگا بۊکۊنيم گيلکي مئن دۊ جرگه قىد دأنيم: ىک جرگه '''حتماً''' ؤ '''مثلاً'''ˇ مۊسؤن قىدؤن ؤ ىک جرگه' ني '''خئلي''' ؤ '''ويشتر'''ˇ مۊسؤن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه '''جۊمله قىد''' ايسن أمما دومي جرگه، '''فعلي جرگه قىد'''ن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ===جۊمله=== گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب ''فاعل-مفعۊل-فعل'' ايسه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ: ''علي کيتابه خؤنه.'' ''علي خؤنه کيتابه.'' ====ناشخصي ساخت==== ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: '''مأ تشنه'.'''<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن '''نمأ نامتا''' (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: ''مأ گۊشنه''' ىا ''حسنه گۊشنه''' ىا ''سگؤنه گۊشنه'''؛ مننيم بۊگؤىم ''ميزه گۊشنه'''.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه ==گيلکي دپ== ''_{اصلˇ وانيويس: [[گيلکي نیویشتن]]}'' صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتبا<ref>https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458#g1</ref> عربي ىا فارسي خۊ دۊخؤنده بنه؛ اي خطˇ مئن هرکي هرجۊر داب ض زاکۊن کي دۊرۊس تشخيص بده عمل کؤنه امما [[گیله‌وا|گيلوا]] مجله يکته دابدستۊر پيش بنأبۊ کي چورنه چورنه بۊبؤ دابدستۊري کي گيلوا مئن بکي-ويريس بکارشنه ؤ اينˇ گتن کارکتر کۊچˇ هف (ˇ) ايسه. ۱۵۸۸ اسفندار ما، [[ورگ (اينترنتي جيگه)|ورگ]]، گيلوا دابدستۊرˇ سر يکته شيوه-نامه ؤ [[کاربر:Varg/پؤرؤژهٰ‌ن/گيلکي کيليدتأخته|کيليدتأخته]] (Keyboard) مؤنتشر بۊده کي شأنه گۊتن منسجمترين دابدستۊري ايسه کي تاهيسه بيرين بمأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره: _{''(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: [https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید])''} '''چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟''' ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم. ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه. – گاگلف لازمه کي تأکيد بۊکۊنيم ىکته کلمه مئن ىکته گب (حرف)ˇ پسي، شؤا دأنيم؛ اي جۊر وختؤن شأنه کۊچˇ هفته کاراىتن. وٚرگ ىا کٚلˇ مۊسؤن. گيلکي کيليدتأخته مئن أگه شيفتˇ کيليده بدأرين ؤ کۊچˇ هفته بزنين، تينين ىکته گبˇ جؤر شؤا بنين. اما نخأ اي کارˇ مئن تۊند شؤن؛ گيلکي-نيويسي مئن نخأ گبؤنˇ جؤر ؤ جير اعراب نأن. ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم. ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم. د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم. ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن. و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن. ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-). ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر. ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن. ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه. ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ… ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى. م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ… ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ… – هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ. س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه: – اۊ گبي که ىک جا ىا ىک کسˇ جي نقل بنه. – خاصˇ نؤمؤن ؤ خاصˇ کلمه’ن، تيترؤن، فندي ؤ علمي اصطلاحؤن (هر وؤتˇ مئن خالي ىک دفأ). ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه. ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره: أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ==گيلکي دئبار== [[فاىل:Gilaki_Language_Location_Map.PNG]] گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتۊمي قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه.<ref>رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.</ref> بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹) گيلکي جي تا هفتؤمي قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. [[پیرشرفشا دولایی]] دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده.<ref>دیوان پیرشرفشاه دولائی. به کوشش دکتر محمدعلی صوتی، ناشر بنياد فرهنگ ايران، تهران، 1358.</ref> جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، [[قاسم انوار]]ˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن [[ترهان]]ˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیزدهؤمی قرن مئن، [[سید ظهیرالدین مرعشی]] «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) [[میرزا ابراهیم گیلانی]] به گيلکي واگردؤنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> یکته گيلکي شئر ني [[خان احمد خان]] جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأ<ref>پژوهشگر، ابوالقاسم. [https://web.archive.org/web/20210420034330/https://www.webcitation.org/6FsvEXaYg «معرفی برگی از نسخه خطی اشعار گيلکي خان احمد گیلانی»]. پیام بهارستان (تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس) ۲، ش. ۱۳ (۱۳۹۰): ۱۰۶۹. [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120413184126-8049-225.pdf اصلی نسخه] جي بایگانی ببؤ.</ref>: ''' شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا''' [[پرونده:Karkiya Xan Ahmad xan-e do'om.PNG|بندانگشتی|600px|وسط|یکته ولگ نسخه خطی کي خان احمد خان گيلکي شئرؤن اون سر بنویشته نأ]] یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ.<ref> [https://www.academia.edu/2912872/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_-_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87 تفسیر کتاب‌الله/ ابوالفضل بن شهردویر دیلمی؛ با مقدمهٔ محمد عمادی حائری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. قم: کتابخانه‌ٔ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی. ۱۳۸۸.]</ref> [[مازیار]] (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. [[فردؤسی]]، خو [[شاهنامه]] مئن، اؤره کي '''منوچهر'''، '''سلم''' ؤ '''تور'''ˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: ''سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه'' بازین کي '''فریدون''' مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال: ''به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.'' شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. [[نظامی گنجوی]] ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو [[اسکندرنامه]] مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه: ''زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران'' '''زریوند''' ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه: ''زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم'' زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه: ''جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل'' [[ناصرالدین شا]] ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. ==بيريني خال== *[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون)] *[http://globalrecordings.net/program/C08110 چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی] *[http://www.briancoad.com/checklists/farsinameslist.htm Freshwater Fishes of Iran] *[https://web.archive.org/web/20150619024843/http://v6rg.com/?p=10309 فعل مرکب گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20150221030708/http://v6rg.com/?p=9640 افسانه‌های زبان گيلکي] (اونچی که راجه به گيلکي دؤنین ؤ امکان دأنه اشتبا ببون!) *[https://web.archive.org/web/20150815180741/http://v6rg.com/?page_id=9197 گيلکي مدرسه] (اینترنتی گيلکي باموجین) *[https://web.archive.org/web/20131209062357/http://v6rg.com/?p=8044 ساخت مستمر (در جریان) در فعل‌های گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:ايرانˇ زوانؤن]] [[رده:شۊمالغربي ايراني زوانؤن]] [[جرگه:گيلکي]] [[جرگه:زوان]] n6etz7cajc778uvg07yp6vz7yyeuvts 156581 156580 2026-06-07T16:46:45Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) (TwinkleGlobal) 156581 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= گيلکي |زوان ٚ بۊمي نام= گيلکي، گيليکي، گئلکي |زوان ٚ باخي نامان= |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= |تصویر= Gilaki in Nastaliq.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= کاسپين ٚ نسا |گۊتنکسان ٚ شۊمار= |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي کلسيايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي کلسيايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}گيلکي |أولي گۊنه‌ئن= |معىار ٚ گۊنه‌ئن= |گۊىشان= |لئجه‌ئن= |نيويشتن ٚ سيستم= [[گيلکي أليفبي]] |زوان ٚ رسمي جيگایان= |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= |ايزؤ ۱–۶۳۹= |ايزؤ ۲–۶۳۹= |ايزؤ ۳–۶۳۹= glk |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} [[ايران|گیلَکی،]] '''[[ايران|آرادٚ]] زوان''' ایسهوٚ ڤ یتا زوان ٚ نؤم ایسه گه [[گيلک|گیلٚکآٚن]] اۊن ٚ أمرأ گب زنن. اي زوؤن کاسپی ٚ شي ایسه و [[ايران|ايراني خۊرخؤسي-کليسایي]] هال ٚ مئن جیگا‌ بیته دأره.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> <ref>http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982206011390</ref><ref>Academic American Encyclopedia By Grolier Incorporated, page 294</ref><ref>The Tati language group in the sociolinguistic context of Northwestern Iran and Transcaucasia By D.Stilo, pages 137-185</ref> اي زوؤن ٚ گۊتنکسؤن ٚ تئداد-ه [[اتنؤلؤگ]] سال ٚ 2026 مئن ۲۲،۴۴۴،۶۸۴ گپ زن ڤ ۱۶٬۹۸۱٬۴۴۴ گیلَٚک گپ زم داشتیبۆ ای زوان گ دیباری تٚرن زپان ایسه ای هوٚرٚ میٚن ری.<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> گه ألبت مۊختلف ٚ سربسؤن ٚ مئن اي آمار جيرجؤر دأره. اي زوؤن ٚ جۊغرأفي شر-ه [[کاسپي دریا]] ٚ نسایي لک ٚ جي دا [[ألبۊرز ٚ ارتفاعات|ألبۊرز ٚ کتلستان]] مؤعرفي گۊده شأنه. ولي اين ٚ طۊلي (جۊغرافي طۊل، خۊرتؤو-خۊرخؤس) محدۊده سر نظرات مۊتناقضه یأ ايختلافات نيأ. گيلکيیوٚ بٚه گيلکي خط ٚ جي نويسنن. ==گۊیشؤن== گيلکي زوؤن-ه فی‌الواقع اين ٚ [[لفظˇ زنجيله|زنجيله‌یي گۊیشؤن]] چاؤننن ؤ هۊته گه اۊن ٚ نؤم ٚ جي مۊشخصه زنجيل ٚ مۊسؤن کسن-ه مۊرتبط أ وصل هيسن. خلئن سأی بؤده دأرن گه گيلکي‌ گۊیشؤن-ه توخس بؤنن ؤ اۊشؤن ٚ ره محدۊده مشخص چاؤنن أمما اي تقسيمؤن کسن ٚ همرأ خلي متناقضن. یه پأره زوؤن‌شناسؤن أ هامۊج‌کسؤن معتقدن گيلان أ مازرۊن ٚ گۊیشؤن-ه خأن یته زوؤن ٚ شي دؤنسن گه گيلکي/تبري دؤخؤندن بۊنه. # # # # # ==گيلکي واجه‌ئن== {| class="wikitable" ! بيه پيش ! بيه پس ! اينگيليسي |- | ديم || ديم | Face |- | زمات، زمت || زمات | Time |- | جؤر|| جؤر | Up |- | جير || جير | Down |- |بۊن |بۊن |Under |- | پئر || پئر | Father |- | زأک، زأی || زای / زاک | Baby / Kid |- | ريکه، وچه || رِی / رِئک | Boy |- | لاکۊ / دتر || کؤر / کیلکا / لؤی / دَتَر | girl / Daughter |- |زن پئر || زن پئر |Father in law |- |مار || مار |Mother |- |خاخۊر || خاخۊر |Sister |- |برار، برأر || برار |Brother |- |شۊ برأر || مردˇ برار |Brother in law |- |شۊ مار|| مردˇ مار |Mother in law |- | پيله، پيلا || پيله | Great |- | ليسک || ليسک | Lubricious |- | کرچ || کَرچ | Brittle |- | وارگنئن، درگئنتن || اۊرگادن / وارگادن | Hangning |- | هکشئن || فَکِشِن / دکشن | Drag |- | فۊدۊشتن || فۊدۊشتن / اۊدۊشتن | Sucking |- | واسَن || واستن | Appetite or Desire |- | فؤدن، شؤندن، کألئن || فۊکۊدن / فۊگۊدن | Pouring of Liquids |- | دار || دار | Tree |- | سیفتال || گَرزَک | Bee |- |تيتيل |چيچيلاس / ککر |Dragonfly |- | گؤ، مال || گاب | Cow |- | پیچا/پیچا کوته || پیچا/پیچا کوته | Cat/Kitty |- |آغۊز / گۊرکان |آغۊز |Nut |- | بیلی / سیکا | بیلی | duck |- | کرک || کَرک | Hen |- | ملجه / چيچيني || چيچيني | Sparrow |- |ميۊلئم |لانتي |Snake |} ==گيلکي دابدستور== ===أليفبي=== گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته<ref>محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.</ref> جي فرسه أمي دس ايتؤره: {| class="wikitable" |- ! رديف !! حرفˇنؤم !! حرف |- | ۱ || کۊجي هفت || ˇ |- | ۲ || أليف || آ، أ، ا |- | ۳ || بي || ب |- | ۴ || پي || پ |- | ۵ || تي || ت |- | ۶ || ثي || ث |- | ۷ || جأم || ج |- | ۸ || چي || چ |- | ۹ || حي || ح |- | ۱۰ || خي || خ |- | ۱۱ || دال || د |- | ۱۲ || ذال || ذ |- | ۱۳ || ري || ر |- | ۱۴ || زي || ز |- | ۱۵ || ژي || ژ |- | ۱۶ || سين || س |- | ۱۷ || شين || ش |- | ۱۸ || صات || ص |- | ۱۹ || ضات || ض |- | ۲۰ || طأى || ط |- | ۲۱ || ظأى || ظ |- | ۲۲ || عىن || ع |- | ۲۳ || غىن || غ |- | ۲۴ || في || ف |- | ۲۵ || قاف || ق |- | ۲۶ || کاف || ک |- | ۲۷ || گاف || گ |- | ۲۸ || لام || ل |- | ۲۹ || ميم || م |- | ۳۰ || نۊن || ن |- | ۳۱ || وؤ || و، ۊ، ؤ |- | ۳۲ || ىه || ي، ى، ئ |- | ۳۳ || هئ گرد || ه |} [[پرونده:گيلکي أليفبي.ogg|بندانگشتی|راست|گيلکي أليفبي]] === ایپچه گيلکي کلم<ref>[https://web.archive.org/web/20140802095522/http://v6rg.com/?p=9412 ورگ. چنته نؤکته، گيلکي و فارسی و ایشؤنˇ هدأهگیرˇ جی.]</ref> === {| class="wikitable" ! گيلکي || اینگیلیسی ||کۊردي |- | دیم || Face || Dîmen |- | زأی/ زأک/ وچه || Baby/Kid || Zarok |- | پیلˇپئر || Grand Father || Bapîr |- | جؤر || Up || jûr/Jûrewe |- | اساره/ رؤجا || Star || Estêre/Stêrk |- | لاکو/ کؤر/ کیجا/ کئلکا || Girl || Kıç/Kîj |- | ریکه/ رئک/ رئه/ وچه || Boy || Kurr |- | پیتار || Ant || Mêlûre |- | سیفتال/ گرزک || Bee || Hengejalle |- | پیچا/ پیچه || Cat || Pışîle |- | نسا || Shadow || Nısê/Sêwer |- | پیله/ گأت || Great || Gewre |- | پئر || Father || Bawk |- | فودوشتن || Suck|| Mıjîn |- | وأستن/ یأسه || Appetite/ Desire || ? |- | فودن/ شؤندن || Pouring of liquids|| Rıjanın/ Rıştın |- | لیسک || Lubricious|| Lûs/Xız |- | کرچ/ کرج || Brittle || Puşke |- | دار || Tree|| Dar |- | چیشنک/ ملجه/ چیچینی || Sparrow|| Peresêlke/ Çoleke |- | بشو || Go || Pıço |- | هگیر/ فگیر || Take it in your hand || Bıgre |- | هنگیر/ فنگیر || Dont take in your hand|| Megre |- | پورد || Bridge|| Pırd |} ===خؤندشؤن ؤ حرفؤن=== گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | پ || p || پورد |- | ب || b || بال |- | ت/ط || t || توم |- | د || d || دأره |- | ک || k || کرجي |- | گ || g || گأره |- | غ/ق || q || قاش |- | ف || f || فو |- | و || v || وأرش |- | س/ص/ث || s || ساق |- | ز/ض/ظ/ذ || z || زور |- | ش || š || شل |- | ژ || ž || ژیویر |- | خ || x || خؤنخا |- | ه/ح || h || هئن |- | چ || c || چوچار |- | ج || j || جیگه |- | ر || r || راب |- | ل || l || لاس |- | م || m || مره |- | ن || n || نمکار |- | ی || y || یالمند |} هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آ || ā || کال |- | او (ۊ) || u || سو |- | اي (ي) || i || شیم |- | ئ || e || گئشه |- | ؤ || o || چؤ |- | أ ||a || هأن |- | ٚ || ə || کل |} بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندش<ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۷.</ref>: {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ؤۊ || ou || اؤۊربۊ (امرود) /ourbu/ |- | آۊ || āu || زاۊ (شکؤمدار زنأی) /zāu/ |- | آي || āi || ماي (ماهی) /māi/ |- | ئي || ei || خئيل (جرگه) /xeil/ |- | ۊؤ || uo || تۊؤر (تبر) /tuor/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | ئی || ey || رئی (ریکه) /rey/ |- | ٚی || əy || میدان /məydān/ |- | أی || ay || أیوار (ای دفأر) /ayvār/ |- | آی || āy || هأرای (زهار، فریاد) /harāy/ |- | ؤی || oy || کؤیتا (کؤکته) /koytā/ |- | ۊی || uy || اۊیتا (اؤکته) /uytā/ |} {| class="wikitable" ! گيلکي || فؤنؤتیک || مورسؤن |- | آؤ || āw || ناؤدان /nāwdān/ |- | ؤ || ow || اؤلاد /owlād/ |- | أؤ || aw || أؤدؤ (دهن‌وله) /awdo/ |- | ٚؤ || əw || خؤخوره (خرناسه) /xəwxurə/ |} آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بورز/بولند/کنده/پورز <ref>مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۶.</ref> ===نامتا'ن (ضميرؤن)=== ====شخصي نامتا==== گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: =====الف. سيوا شخصي نامتا===== {| class="wikitable" ! سيوا نامتا || شخصي نامتا (فاعلي) || شخصي نامتا (مفعۊلي) |- | أول شخصˇ فرد || مۊ، من || مأ، مره |- | دوم شخصˇ فرد || تۊ || تأ، تره |- | سىؤم شخصˇ فرد || اۊن، اۊ || اۊنه، وره |- | أول شخصˇ جم || أمان، أما، أمه، أمۊ، آمۊ || أمره |- | دوم شخصˇ جم || شۊمان، شۊما، شمه، شۊمۊ، شمۊ || شمره |- | سىؤم شخصˇ جم || أشان، ايشؤن (اۊشؤن)، ايشان || أشأنه، ايشؤنه (اۊشؤنه)، ايشانه |} =====ب. دشکسه شخصي نامتا===== ===فاعل=== گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊره<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.'' ''مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.'' فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسن<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref>: ''مۊ شنم. -> شنم.'' ''اۊ کيتابه هأىته. -> کيتابه هأىته.'' ===فعل=== گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: '''هسا بنه''' (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني '''بۊگذشته بنه''' کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ====مصدر==== مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: ''زئن'' ؤ ''خؤردن'' ؤ ''فۊدن''ˇ مۊسؤن. ====ماضي صرفان==== گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن: *ماضي ساده: ب+بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> *ماضي استمراري: بؤگذشته بۊنه+شناسه<ref>فرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx</ref> {| class="wikitable" ! مصدر || بۊگذشته بۊنه || ماضي ساده؛ اول شخص مفرد || ماضي استمراري؛ اول شخص مفرد |- | خؤفتن || خؤفت || بخؤفتم || خؤفتم، خؤفتمه |- | خؤتن || خؤت || بخؤتم || خؤتم |- | بختن || خت || بختم || ختم |} ===قىد=== نحوي أگه نيگا بۊکۊنيم گيلکي مئن دۊ جرگه قىد دأنيم: ىک جرگه '''حتماً''' ؤ '''مثلاً'''ˇ مۊسؤن قىدؤن ؤ ىک جرگه' ني '''خئلي''' ؤ '''ويشتر'''ˇ مۊسؤن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه '''جۊمله قىد''' ايسن أمما دومي جرگه، '''فعلي جرگه قىد'''ن.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> ===جۊمله=== گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب ''فاعل-مفعۊل-فعل'' ايسه.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ: ''علي کيتابه خؤنه.'' ''علي خؤنه کيتابه.'' ====ناشخصي ساخت==== ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: '''مأ تشنه'.'''<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن '''نمأ نامتا''' (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: ''مأ گۊشنه''' ىا ''حسنه گۊشنه''' ىا ''سگؤنه گۊشنه'''؛ مننيم بۊگؤىم ''ميزه گۊشنه'''.<ref>علی درزی. مریم دانای طوسی. [https://web.archive.org/web/20151015224542/http://v6rg.com/?p=10675 ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان]</ref> اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه ==گيلکي دپ== ''_{اصلˇ وانيويس: [[گيلکي نیویشتن]]}'' صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتبا<ref>https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458#g1</ref> عربي ىا فارسي خۊ دۊخؤنده بنه؛ اي خطˇ مئن هرکي هرجۊر داب ض زاکۊن کي دۊرۊس تشخيص بده عمل کؤنه امما [[گیله‌وا|گيلوا]] مجله يکته دابدستۊر پيش بنأبۊ کي چورنه چورنه بۊبؤ دابدستۊري کي گيلوا مئن بکي-ويريس بکارشنه ؤ اينˇ گتن کارکتر کۊچˇ هف (ˇ) ايسه. ۱۵۸۸ اسفندار ما، [[ورگ (اينترنتي جيگه)|ورگ]]، گيلوا دابدستۊرˇ سر يکته شيوه-نامه ؤ [[کاربر:Varg/پؤرؤژهٰ‌ن/گيلکي کيليدتأخته|کيليدتأخته]] (Keyboard) مؤنتشر بۊده کي شأنه گۊتن منسجمترين دابدستۊري ايسه کي تاهيسه بيرين بمأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره: _{''(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: [https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید])''} '''چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟''' ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم. ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه. – گاگلف لازمه کي تأکيد بۊکۊنيم ىکته کلمه مئن ىکته گب (حرف)ˇ پسي، شؤا دأنيم؛ اي جۊر وختؤن شأنه کۊچˇ هفته کاراىتن. وٚرگ ىا کٚلˇ مۊسؤن. گيلکي کيليدتأخته مئن أگه شيفتˇ کيليده بدأرين ؤ کۊچˇ هفته بزنين، تينين ىکته گبˇ جؤر شؤا بنين. اما نخأ اي کارˇ مئن تۊند شؤن؛ گيلکي-نيويسي مئن نخأ گبؤنˇ جؤر ؤ جير اعراب نأن. ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم. ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم. د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم. ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن. و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن. ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-). ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر. ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن. ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه. ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ… ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى. م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ… ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ… – هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ. س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه: – اۊ گبي که ىک جا ىا ىک کسˇ جي نقل بنه. – خاصˇ نؤمؤن ؤ خاصˇ کلمه’ن، تيترؤن، فندي ؤ علمي اصطلاحؤن (هر وؤتˇ مئن خالي ىک دفأ). ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه. ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره: أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).<ref>[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref> ==گيلکي دئبار== [[فاىل:Gilaki_Language_Location_Map.PNG]] گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتۊمي قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه.<ref>رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.</ref> بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹) گيلکي جي تا هفتؤمي قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. [[پیرشرفشا دولایی]] دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده.<ref>دیوان پیرشرفشاه دولائی. به کوشش دکتر محمدعلی صوتی، ناشر بنياد فرهنگ ايران، تهران، 1358.</ref> جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، [[قاسم انوار]]ˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن [[ترهان]]ˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> سیزدهؤمی قرن مئن، [[سید ظهیرالدین مرعشی]] «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) [[میرزا ابراهیم گیلانی]] به گيلکي واگردؤنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.]</ref> یکته گيلکي شئر ني [[خان احمد خان]] جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأ<ref>پژوهشگر، ابوالقاسم. [https://web.archive.org/web/20210420034330/https://www.webcitation.org/6FsvEXaYg «معرفی برگی از نسخه خطی اشعار گيلکي خان احمد گیلانی»]. پیام بهارستان (تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس) ۲، ش. ۱۳ (۱۳۹۰): ۱۰۶۹. [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120413184126-8049-225.pdf اصلی نسخه] جي بایگانی ببؤ.</ref>: ''' شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا''' [[پرونده:Karkiya Xan Ahmad xan-e do'om.PNG|بندانگشتی|600px|وسط|یکته ولگ نسخه خطی کي خان احمد خان گيلکي شئرؤن اون سر بنویشته نأ]] یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ.<ref> [https://www.academia.edu/2912872/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_-_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87 تفسیر کتاب‌الله/ ابوالفضل بن شهردویر دیلمی؛ با مقدمهٔ محمد عمادی حائری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. قم: کتابخانه‌ٔ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی. ۱۳۸۸.]</ref> [[مازیار]] (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. [[فردؤسی]]، خو [[شاهنامه]] مئن، اؤره کي '''منوچهر'''، '''سلم''' ؤ '''تور'''ˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: ''سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه'' بازین کي '''فریدون''' مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال: ''به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.'' شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. [[نظامی گنجوی]] ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو [[اسکندرنامه]] مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه: ''زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران'' '''زریوند''' ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه: ''زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم'' زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه: ''جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل'' [[ناصرالدین شا]] ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. ==بيريني خال== *[https://web.archive.org/web/20150520214459/http://v6rg.com/?p=10037 نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون)] *[http://globalrecordings.net/program/C08110 چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی] *[http://www.briancoad.com/checklists/farsinameslist.htm Freshwater Fishes of Iran] *[https://web.archive.org/web/20150619024843/http://v6rg.com/?p=10309 فعل مرکب گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20150221030708/http://v6rg.com/?p=9640 افسانه‌های زبان گيلکي] (اونچی که راجه به گيلکي دؤنین ؤ امکان دأنه اشتبا ببون!) *[https://web.archive.org/web/20150815180741/http://v6rg.com/?page_id=9197 گيلکي مدرسه] (اینترنتی گيلکي باموجین) *[https://web.archive.org/web/20131209062357/http://v6rg.com/?p=8044 ساخت مستمر (در جریان) در فعل‌های گيلکي] *[https://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید] ==جیرنویس== {{جیرنویس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:ايرانˇ زوانؤن]] [[رده:شۊمالغربي ايراني زوانؤن]] [[جرگه:گيلکي]] [[جرگه:زوان]] tpq15wy6gfznv2az67ctyibvupxvbi4 0 18548 156571 156551 2026-06-07T15:23:11Z ~2026-33795-95 18565 /* جٚرگٚیٚیٚت */ براساس ۱۴۰۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، دٚیلٚمآٚن ٚ شأرستان ٚ جرگییت ۴،۸۴۴،۱۱۶،۶۹۹ نفر بٚؤٚ.[۱]Siahkal & Daylaman county's population is 4844117699 people. 156571 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٚهٰرٚستٚان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار=آٚرٚی غیآثی حآفظی |اۊستان= |بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|سیاهکل بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]] |شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]] |دهستانان= |محلي نام= سياهکل و دیلمان |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال=از شروع تاریخ کلاه |جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلٚکی (بٚؤٚدتٚر دٚیلٚمی گوٚیٚش جه ای زٚوان، یٚنی گیلٚکی]]<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> |مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یٚتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو) |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بٚج]] [[چٚآٚی]] |پيش‌شۊماره= ۰۴ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا گيلان و دیلمستان و تالش اٚستٚان جیگاهٚان ايسه ؤ بؤٚدتٚرٚن دیلمستان ٚ ميان قرار بيگيته دره و چؤٚرنٚه تٚرٚن گیلان دورون. پیلٚهٰ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه و ۴ نٚفٚری گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚندٚه اٚیسٚن یٚنی پیلٚهٰعٚآٚن، سٚینٚآٚ، مٚژگٚآٚن، اٚسفٚندٚ، و مٚآٚهٚرٚخ ایشو ئرووٚ دیلمستان ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل|سيآٚهٚکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا|کلسياه]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاهیجان]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]<nowiki/>ره داشتهي بو، سیاهکل پیله ترن شاهر ای جهان میان ایسه، و دیلمان دومین پیله ترین شاهر، ایسه و خواهه بو و بو و بیبی. * ۲ تٚا شٰٚهر و ۲۲۲ رٚوٚستٚا == جٚرگٚیٚیٚت == براساس ۱۴۰۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، دٚیلٚمآٚن ٚ شأرستان ٚ جرگییت ۴،۸۴۴،۱۱۶،۶۹۹ نفر بٚؤٚ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref>Siahkal & Daylaman county's population is 4844117699 people in 2026. ==زوان ؤ مردۊم== سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه، اٚکثٚرا دٚیلٚمی گیلٚک.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سٚرغٚس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 7596h8iis5kdp53bdtep55r0e7w6n6u 156572 156571 2026-06-07T15:23:38Z Quinlan83 13115 Restored revision 156551 by [[Special:Contributions/~2026-33493-71|~2026-33493-71]] ([[User talk:~2026-33493-71|talk]]): Restore (TwinkleGlobal) 156572 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٚهٰرٚستٚان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار=آٚرٚی غیآثی حآفظی |اۊستان= |بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|سیاهکل بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]] |شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]] |دهستانان= |محلي نام= سياهکل و دیلمان |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال=از شروع تاریخ کلاه |جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلٚکی (بٚؤٚدتٚر دٚیلٚمی گوٚیٚش جه ای زٚوان، یٚنی گیلٚکی]]<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> |مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یٚتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو) |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بٚج]] [[چٚآٚی]] |پيش‌شۊماره= ۰۴ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا گيلان و دیلمستان و تالش اٚستٚان جیگاهٚان ايسه ؤ بؤٚدتٚرٚن دیلمستان ٚ ميان قرار بيگيته دره و چؤٚرنٚه تٚرٚن گیلان دورون. پیلٚهٰ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه و ۴ نٚفٚری گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚندٚه اٚیسٚن یٚنی پیلٚهٰعٚآٚن، سٚینٚآٚ، مٚژگٚآٚن، اٚسفٚندٚ، و مٚآٚهٚرٚخ ایشو ئرووٚ دیلمستان ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل|سيآٚهٚکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا|کلسياه]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاهیجان]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]<nowiki/>ره داشتهي بو، سیاهکل پیله ترن شاهر ای جهان میان ایسه، و دیلمان دومین پیله ترین شاهر، ایسه و خواهه بو و بو و بیبی. * ۲ تٚا شٰٚهر و ۲۲۲ رٚوٚستٚا == جٚرگٚیٚیٚت == براساس ۱۴۰۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۵۱,۵۱۰ نفر بٚؤٚ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه، اٚکثٚرا دٚیلٚمی گیلٚک.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سٚرغٚس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 7ifq781sjt8qpm9x90ndn9seao4j1rc 156574 156572 2026-06-07T16:28:16Z ~2026-33751-32 18567 /* */ 156574 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٚهٰرٚستٚان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار=آٚرٚی غیآثی حآفظی |اۊستان= |بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|سیاهکل بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]] |شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]] |دهستانان= |محلي نام= سياهکل و دیلمان |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال=از شروع تاریخ کلاه |جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلٚکی (بٚؤٚدتٚر دٚیلٚمی گوٚیٚش جه ای زٚوان، یٚنی گیلٚکی]]<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> |مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یٚتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو) |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بٚج]] [[چٚآٚی]] |پيش‌شۊماره= ۰۴ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا گيلان و دیلمستان و تالش اٚستٚان جیگاهٚان ايسه ؤ بؤٚدتٚرٚن دیلمستان ٚ ميان قرار بيگيته دره و چؤٚرنٚه تٚرٚن گیلان دورون. پیلٚهٰ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه و ۴ نٚفٚری گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚندٚه اٚیسٚن یٚنی پیلٚهٰعٚآٚن، سٚینٚآٚ، مٚژگٚآٚن، اٚسفٚندٚ، و مٚآٚهٚرٚخ ایشو ئرووٚ دیلمستان ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل|سيآٚهٚکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا|کلسياه]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاهیجان]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]<nowiki/>ره داشتهي بو، سیاهکل پیله ترن شاهر ای جهان میان ایسه، و دیلمان دومین پیله ترین شاهر، ایسه و خواهه بو و بو و بیبی. * ۲ تٚا شٰٚهر و ۲۲۲ رٚوٚستٚا == جٚرگٚیٚیٚت == براساس ۱۴۰۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، دٚیلٚمآٚن ٚ شأرستان ٚ جرگییت ۴،۸۴۴،۱۱۶،۶۹۹ نفر بٚؤٚ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref>Siahkal & Daylaman county's population is 4844117699 people in 2026. ==زوان ؤ مردۊم== سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه، اٚکثٚرا دٚیلٚمی گیلٚک.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سٚرغٚس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 7596h8iis5kdp53bdtep55r0e7w6n6u 156586 156574 2026-06-07T16:47:02Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) to last revision by Quinlan83 (TwinkleGlobal) 156586 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٚهٰرٚستٚان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار=آٚرٚی غیآثی حآفظی |اۊستان= |بخشان=[[سياهکل و دیلمان ٚ شأرستان سیاهکل بخش|سیاهکل بخش]]، [[ديلمان ٚ بخش]] |شأران=[[سياهکل]]، [[ديلمان]] |دهستانان= |محلي نام= سياهکل و دیلمان |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال=از شروع تاریخ کلاه |جمعيت= ۴۶,۹۹۱ نفر<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلٚکی (بٚؤٚدتٚر دٚیلٚمی گوٚیٚش جه ای زٚوان، یٚنی گیلٚکی]]<ref>https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> |مذهب= مزدیسنا چو زرتشت گیلک بو (یٚتا سیاهکل محله ای کاسپی/ گیلک) بو) |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بٚج]] [[چٚآٚی]] |پيش‌شۊماره= ۰۴ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن''' يتا گيلان و دیلمستان و تالش اٚستٚان جیگاهٚان ايسه ؤ بؤٚدتٚرٚن دیلمستان ٚ ميان قرار بيگيته دره و چؤٚرنٚه تٚرٚن گیلان دورون. پیلٚهٰ [[ايران|آرآد]]، كه يتا [[سياهكل محله|هاديان]] بي ئرو زاک ایسه و ۴ نٚفٚری گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚندٚه اٚیسٚن یٚنی پیلٚهٰعٚآٚن، سٚینٚآٚ، مٚژگٚآٚن، اٚسفٚندٚ، و مٚآٚهٚرٚخ ایشو ئرووٚ دیلمستان ایرانوٚ میرزاوٚ شٚه ایسه. ئرو ميان [[سياکل|سيآٚهٚکل]] ٚ شأر ايسه. سياکل ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان|لنگؤرۊد]] ؤ [[أملش ٚ شأرستان|أملش]] ؤ [[رۊدسر ٚ شأرستان|رۊدسر]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا|کلسياه]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[لاجؤن ٚ شأرستان|لاهیجان]] ٚ شأرستانان ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[نسا]] جه [[رۊبار ٚ شأرستان]]<nowiki/>ره داشتهي بو، سیاهکل پیله ترن شاهر ای جهان میان ایسه، و دیلمان دومین پیله ترین شاهر، ایسه و خواهه بو و بو و بیبی. * ۲ تٚا شٰٚهر و ۲۲۲ رٚوٚستٚا == جٚرگٚیٚیٚت == براساس ۱۴۰۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۵۱,۵۱۰ نفر بٚؤٚ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== سياکل ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسنۆ اۊشان ٚ زوان ایرو مین [[گيلکي]] ايسه، اٚکثٚرا دٚیلٚمی گیلٚک.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سٚرغٚس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 7ifq781sjt8qpm9x90ndn9seao4j1rc 0 18568 156575 66879 2026-06-07T16:30:32Z ~2026-33751-32 18567 /* */ 156575 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= أنزلي شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[گيلان]] |بخشان=[[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |شأران=[[أنزلي]] |دهستانان= [[چار فريضه دهستان]]، [[ليجارکي حسن رۊد ٚ دهستان]] |محلي نام= |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۲۳ |جمعيت= ۱۳۰,۸۵۱ نفر (۱۳۸۵)<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۲۶- متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]، ماهي، دستي صنایع |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[https://web.archive.org/web/20191230095052/http://anzali.gilan.ir/ أنزلي فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''اٚنزٚلٚی شٰٚهرٚستٚان'''، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأرستانان ايسه ؤ اۊن مرکز ني [[أنزلي]] شأره کي أ شأرستان ٚ تنها شأر ايسه. أنزلي شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[خۊمام ٚ شأرستان|خۊمام]] ٚ شأرستانان، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رزوندي شأرستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي درىا]] ؤ [[نسا]] جه [[أنزلي سل]] ؤ [[سۊماسرا شأرستان]]-أ وارٚسٚه. == کشوري تقسيمان == أنزلي شأرستان ايته بخش، ايته شأر ؤ دۊ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۹ ته رۊستا دأره. * [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[چار فريضه دهستان]] ** [[ليجارکي حسن رۊد ٚ دهستان]] *شأر: [[أنزلي]] == جمعيت == براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، أنزلي شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۰,۸۵۱ نفر (۳۸,۸۱۰ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== أنزلي شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ اۊشان ٚ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] 8ymca0t8a14dn8i9hmomw20g7arysaj 156576 156575 2026-06-07T16:30:52Z ~2026-33751-32 18567 لذت میبره 156576 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= أنزلي شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[گيلان]] |بخشان=[[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |شأران=[[أنزلي]] |دهستانان= [[چار فريضه دهستان]]، [[ليجارکي حسن رۊد ٚ دهستان]] |محلي نام= |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۲۳ |جمعيت= ۱۳۰,۸۵۱ نفر (۱۳۸۵)<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۲۶- متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]، ماهي، دستي صنایع |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[https://web.archive.org/web/20191230095052/http://anzali.gilan.ir/ أنزلي فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''اٚنزٚلٚی شٰٚهرٚستٚان'''، ايتا جه [[گيلان]] ٚ شأرستانان ايسه ؤ اۊن مرکز ني [[أنزلي]] شأره کي أ شأرستان ٚ تنها شأر ايسه. أنزلي شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[خۊمام ٚ شأرستان|خۊمام]] ٚ شأرستانان، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رزوندي شأرستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي درىا]] ؤ [[نسا]] جه [[أنزلي سل]] ؤ [[سۊماسرا شأرستان]]-أ وارٚسٚه. == کشوري تقسيمان == أنزلي شأرستان ايته بخش، ايته شأر ؤ دۊ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۹ ته رۊستا دأره. * [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[چار فريضه دهستان]] ** [[ليجارکي حسن رۊد ٚ دهستان]] *شأر: [[أنزلي]] == جمعيت == براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، أنزلي شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۰,۸۵۱ نفر (۳۸,۸۱۰ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== أنزلي شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ اۊشان ٚ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] teidzr49klfb0to91basi4obyj2e7qo 156585 156576 2026-06-07T16:47:01Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-33751-32|~2026-33751-32]] ([[User talk:~2026-33751-32|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 156585 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= أنزلي شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[گيلان]] |بخشان=[[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |شأران=[[أنزلي]] |دهستانان= [[چار فريضه دهستان]]، [[ليجارکي حسن رۊد ٚ دهستان]] |محلي نام= |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۲۳ |جمعيت= ۱۳۰,۸۵۱ نفر (۱۳۸۵)<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۳۱۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۲۶- متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]، ماهي، دستي صنایع |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[https://web.archive.org/web/20191230095052/http://anzali.gilan.ir/ أنزلي فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''أنزلي شأرستان'''، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأرستانان ايسه ؤ اۊن مرکز ني [[أنزلي]] شأره کي أ شأرستان ٚ تنها شأر ايسه. أنزلي شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ؤ [[خۊمام ٚ شأرستان|خۊمام]] ٚ شأرستانان، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رزوندي شأرستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي درىا]] ؤ [[نسا]] جه [[أنزلي سل]] ؤ [[سۊماسرا شأرستان]]-أ فأرسه. == کشوري تقسيمان == أنزلي شأرستان ايته بخش، ايته شأر ؤ دۊ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۲۹ ته رۊستا دأره. * [[أنزلي شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[چار فريضه دهستان]] ** [[ليجارکي حسن رۊد ٚ دهستان]] *شأر: [[أنزلي]] == جمعيت == براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، أنزلي شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۰,۸۵۱ نفر (۳۸,۸۱۰ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== أنزلي شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ اۊشان ٚ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] bvrmqa1ete5cpq0yltjss8h9vn6cl3z