Wikipedia glkwiki https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter مديا خاص گب کارگير کارگيرˇ گب Wikipedia مدي Wikipedia فاىل فاىلˇ گب مدياويکي مدياويکي گب قالب قالبˇ گب رانما رانما گب جرگه جرگه گب TimedText TimedText talk ماجۊل ماجۊلˇ گب Event Event talk 0 14 157494 157479 2026-06-16T14:46:36Z ~2026-35207-80 18616 آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت) ایرو زای بی بی. گیلٚکآٚن/گیلٚکی گٚپ زٚنٚان جرگییت ۱۹۴ میلیون اٚیسه و گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان کاسپي دریا نسا مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش یتا جه ايران ٚ اۊستانان ؤ ان ٚ م 157494 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای بی بی. گیلٚکآٚن/گیلٚکی گٚپ زٚنٚان جرگییت ۱۹۴ میلیون اٚیسه و گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ ان ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ میانه اش پی بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاعی اذربایجان ۳۴ ساله]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] ixgyjw1r8xkwssqyj5slujzgdczncy7 157495 157494 2026-06-16T14:47:48Z ~2026-35207-80 18616 گیلٚکآٚن/گیلٚکی گٚپ زٚنٚان جرگییت ۱۹۴ میلیون اٚیسه و گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان کاسپي دریا نسا مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش یتا جه ايران ٚ اۊستانان ؤ ان ٚ م 157495 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آٚرٚآٚدٚ (آٚرٚآٚ ٚدٚآٚ(حق فرصت)]] ایرو زای بی بی. گیلٚکآٚن/گیلٚکی گٚپ زٚنٚان جرگییت ۱۹۴ میلیون اٚیسه و گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ ان ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ میانه اش پی بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاعی اذربایجان ۳۴ ساله]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] 5nizsk42fbjogda4g1ljs08qed5i8md 157531 157495 2026-06-16T15:05:20Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Quinlan83 (TwinkleGlobal) 157531 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= گيلان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= [[رشت]] | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = رسۊل فلاحتي | اۊستاندار= أسدالله عباسي | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= [https://www.gilan.ir/ گيلان ٚ اۊستانداري] }} '''گيلان''' ايته قديمي ؤ تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئن ايسه ؤ تمدۊن گيلان ٚ مئن ويشتر جه ۳۰۰۰ سال قدمت دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن، گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي حاکم ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. هسأ گيلان ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[رشت]] ايسه.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان ٚ نام ٚ باره پۊر نظر بدأده ؤ سربسان ٚ مئن اۊن ٚ باره گب بزئده. دهخۊدا واجه‌نامه مئن بينيویشته دره کي گيلان ٚ واجه، گيل+ان ترکيب ٚ جه چأگۊده بۊبؤسته ؤ [[گيلک|گيل]] ٚ قؤم ٚ زيوش ٚ جيگا معني-أ دنه. ىۊناني‌ئن گيلکان ٚ جه، گلای ٚ نام ٚ أمرأ ىاد بۊگۊدئد ؤ پألوي زوان ٚ مئن ني گيلان ٚ واجه، گِلان بينيویشته بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |عنوان=گیلان |ناشر=لغت‌نامه دهخدا |تاریخ بازدید=September 17, 2012 |تاریخ=27 شهریور 1391 |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20121109154143/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |تاریخ بایگانی=۹ نوامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۳۹۵ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130|عنوان=تراکم جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گیلان ازنظر غذا اول ایسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۳۱۶ شمسي سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == موضوعانه وابسته == [[گیلانه اوستانداران]] [[گیلان پرندان]] [[گیلان غذان]] [[گیلان امام زادان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] s63tvw98no1vwv7zmbb7fs6o6cisju4 157558 157531 2026-06-16T15:20:36Z ~2026-35207-80 18616 /* */ Áncilu/Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157558 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آٚرٚآٚدٚ (آٚرٚآٚ ٚدٚآٚ(حق فرصت)]] ایرو زاک بیبی. گیلٚکآٚن/گیلٚکی گٚپ زٚنٚان جرگییت ۱۹۴ میلیون اٚیسه و گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ ان ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ میانه اش پی بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاعی اذربایجان ۳۴ ساله]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] 2exgpxey3opolcutx478o0epluf8vzs 157578 157558 2026-06-16T15:30:57Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157578 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= گيلان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= [[رشت]] | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = رسۊل فلاحتي | اۊستاندار= أسدالله عباسي | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= [https://www.gilan.ir/ گيلان ٚ اۊستانداري] }} '''گيلان''' ايته قديمي ؤ تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئن ايسه ؤ تمدۊن گيلان ٚ مئن ويشتر جه ۳۰۰۰ سال قدمت دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن، گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي حاکم ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. هسأ گيلان ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[رشت]] ايسه.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان ٚ نام ٚ باره پۊر نظر بدأده ؤ سربسان ٚ مئن اۊن ٚ باره گب بزئده. دهخۊدا واجه‌نامه مئن بينيویشته دره کي گيلان ٚ واجه، گيل+ان ترکيب ٚ جه چأگۊده بۊبؤسته ؤ [[گيلک|گيل]] ٚ قؤم ٚ زيوش ٚ جيگا معني-أ دنه. ىۊناني‌ئن گيلکان ٚ جه، گلای ٚ نام ٚ أمرأ ىاد بۊگۊدئد ؤ پألوي زوان ٚ مئن ني گيلان ٚ واجه، گِلان بينيویشته بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |عنوان=گیلان |ناشر=لغت‌نامه دهخدا |تاریخ بازدید=September 17, 2012 |تاریخ=27 شهریور 1391 |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20121109154143/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |تاریخ بایگانی=۹ نوامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۳۹۵ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130|عنوان=تراکم جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گیلان ازنظر غذا اول ایسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۳۱۶ شمسي سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == موضوعانه وابسته == [[گیلانه اوستانداران]] [[گیلان پرندان]] [[گیلان غذان]] [[گیلان امام زادان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] s63tvw98no1vwv7zmbb7fs6o6cisju4 0 1616 157505 157312 2026-06-16T14:55:38Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157505 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= مأمد أحمدي |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رٚشت''' اٚیتٚا جه [[ايران]] ٚ پيله شٰٚهرٚآٚن ؤ [[گيلان]] ٚ سومی وزنگ/موٚرکز ؤ سومی پيله‌ترين کلات/شأر/اشوٚن سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ایما ايسه جهان مین و جلوتر جه تهران گ انم گیلک ایسه. رشت ايران ٚ کلسياه ۳مین پيله شأره أ کلات/شأر [[رشت ٚ شأرستان|رشت ٚ کلاتستوٚان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|وزنگ روست]] ٚ میٚن ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} ky6foful56bfyov0j0eoy3fahty68lj 157519 157505 2026-06-16T15:04:57Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Tenshi Hinanawi (TwinkleGlobal) 157519 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شأران ؤ [[گيلان]] ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. رشت هأتؤني ايران ٚ کلسيا پيله شأره ويشترين جمعيت-أ کاسپي دریا نسا سامان ٚ مئن دأره. أ شأر [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت سوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت مشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] oqyobhd0q2qmpha8l9pvnub96lvtjbc 0 1837 157555 154599 2026-06-16T15:19:13Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157555 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl" class="plainlinks" > آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدٚیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه خٚفٚنٚه! [[جرگه:ناقص مقاله‌ئن]] [[جرگه:موسئقی]] [[جرگه:گیلک خاننده‌ٰن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] roj0pirorj9dt9l05p6d1xmmp6dlg56 157581 157555 2026-06-16T15:31:01Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by ~2025-31277-74 (TwinkleGlobal) 157581 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/بنا}} <div dir="rtl" class="plainlinks" > '''ناصر وحدتی''' يه‌ ته خاننده گيلکی هیسه اهل لیش از توابع سیاهکل. البته ای روستای لیش میون هرچه قدر تی دیل بخوای خواننده و هنرمند موسیقی داریم که ناشناخته هیسن. آنچه مسلمه آقای وحدتی از کوچکی به موسیقی علاقه دشت و یته کتاب هم دنه بنام "زندگی و موسیقی" که انتشارات نگاه اونه چاپ بگوده. البته آقای وحدتی سینما هم خوب شناسنه و چندین نقد و بررسی هم دره که در مجلاتی مثل دیلمون و کلک چاپ ببون. چهار ته رمان هم دنه به نامهای "خوندشت"، "روی خوش زندگی"، "یک زندگی" و "تا فردا دیر نیست". کنسرتهای زیادی در زمینه موسیقی گیلکی اجرا بوده که از همه معروف‌تر "زرنگیس" هیسه که با گروه موسیقی "آمارد" اجرا بودن. {{گیلان خوانندان}} [[جرگه:ناقص مقاله‌ئن]] [[جرگه:موسئقی]] [[جرگه:گیلک خاننده‌ٰن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 4fvh88g1no8qb005hv6eflpaj9hw1sk 0 1884 157618 156219 2026-06-17T09:22:00Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|talk]]) to last revision by Tenshi Hinanawi (TwinkleGlobal) 157618 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl" class="plainlinks" > [[پهلوی]] سلسلهٰ ايرانِ مئن بنا گوده,اوشان در اصل [[سوادکو]] شی بو. وختی [[قاجار]] شاهنشاهی سلسله ضعيفأ بؤ و اونِ آخرين شا، [[احمد شا]] ده کاری منّئس بکونی اونه واسی کی احمدشا ایته خورده زاک بو ئو شه پئر موسون بی‌چوم و چار بو. رضاشا(سپه سالار) کی طبری ئو پاهلونی طایفه جی بو کی دربار مئن، نوفوذی کسب بئوده بو و او زمات کی ايران ِ مئن همه امنيت خاستن، مردوم ِ مئن نی کولّی هوادار بياته بو، خو تلاشه بئوده تا [[موسسؤنِ مجليس]] قاجاری سلسلهٰ مونحل اعلام بکونی و پهلوی سلسله سراگيری. اوشان دین ره سیاست جی سیوا بوکوده ئو ایران ره ایته سکولاری مملکت بوکوده اوشان چوارتا گبون(طبری,فارسی,آذری و روسی) ره دانستی ئو اونه واسی اوشان خارجی مملکتون امرا پور جورا بو. [[Image:Rezaashaa.jpg|thumb|left|Rezä Pahlavi o Täjolmoluk]] رضا شا، 1515،دوّمی جنگ جهانی زمات، وختی کی [[موتفقين]] ايرانه اشغال بئودن، اوشان ایران جی بوشؤ به ژوهانسبورگ و شه ریکا ره شاه اعلام بوکوده اوشان وچه آخرین شاهنشاه ایران مئن بو. '''مردوم حمایت پهلوی جه:''' ۵۷ِ انقلابِ أمره، ملائون ئو فقیهون مملکته پهلویِ رژیمِ جی فِئیتن ئو ایته شیعه اسلامی حکومت ایرانِ مئن چاگودن. هر ۴ سالِ مئن ایته انتخابات برگوذار کونن گ مردوم خوشانِ رئیس‌جوموره انتخاب بوکونَن، اما رهبر هَنی یه‌ نفر هیسه. مردوم گیدی کی رئیس‌جمهور هم عوض ببه، مملکتِ واسی فرقی نره. هسا پهلویِ طرفداران گیدی که او زمات مئن مردومِ وضع پور بهتر بؤ و مردم سال ۵۷ اشتباه بوکودن کی آیت‌الله خمینیه بأردنِ. سال ۱۳۹۶ اعتراضاتِ خوزستان ئو اصفهانِ مین، پهلویِ طرفداران شعار دأنبؤنِ کی: "رضاشاه رضاشاه معذرت معذرت". دی ماه ۱۴۰۴ هم ایرانِ مردم دئباره اعتراض بوکودن کی اَ دفه رضا پهلویِ رهبریِ أمره بؤ. مردوم گیدی کی اعتراضاتِ میان خون دکته و ۴۰ هزار نفر جی ویشتر کوشته یا زخمی بوبوستن؛حکومتِ جرگه هم مدعی هیسه کی دو هزار نفر کوشته بوبوسته، ولی خارجی رسانه‌ٰن گیدی کی اَ کوشتئون دو هزار نفر جی پور ویشتر بو ئو چهل هزار نفر یا حتا ویشتر انه جه کوشته بوبوسته. اَ اعتراضات نیشان دئنه کی مردوم خاییدی کی اسلامی حکومت دکفه و یته سکولار مملکت هنده سر ویگیره. البته هسا هم اسلامی جوموری مردومِ میان ایپچه طرفدار داره؛ ۲۲ بهمنِ مئن ام اسلامی جوموری طرفدارون آیت‌الله خامنه‌ای جی حمایت بوکودن و بوگوتنِ کی اَمانم دَبیم، اما خارجی رسانه‌ٰن گیدی کی اکثر مردوم رژیمِ عوضا بؤنه خاییدی. چندته سایتِ مئن ام بنویشته دَره کی ۲۰ درصدِ مردم پهلویِ طرفدار هیسن، ۲۰ درصد اسلامی جوموری خاه هیسن و بقیه ام استقلال‌طلب، جوموری‌خواه، فدرال‌طلب و... جرگه‌ٰنِ میان هیسن یعنی ۸۰ درصد مردوم جه فقد خواین گ رژیم عوض ببه ئو اوشان واسی فرقی نره پهلوی هنده آیه یا یته فدرالی حوکومت سر ویگیره. ---- [[Category:تارئخ]] 41vg69cx5hw1f68hxq64c6w3izyt3mp 0 2539 157492 157481 2026-06-16T14:43:57Z ~2026-35207-80 18616 دٚیلٚمٚآٚن یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان ؤ ديلمان وخش ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل ایما! 157492 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل ایما!{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 8mucf59fl08345hdvj03bvwadxbluc6 157529 157492 2026-06-16T15:05:18Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Quinlan83 (TwinkleGlobal) 157529 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ديلمؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]] |رسمي نام= ديلمان |محلي نام= ديلمؤن، ديلمان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۴۵۲ متر |دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج |سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. ==نؤم== «دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.<ref>افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.</ref> ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==مردۊم ؤ زوان== ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt 157560 157529 2026-06-16T15:21:51Z ~2026-35207-80 18616 دٚیلٚمٚآٚن یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان ؤ ديلمان وخش ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل ایما! Ancilu the NIGGER Slave 157560 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل ایما!{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 8mucf59fl08345hdvj03bvwadxbluc6 157576 157560 2026-06-16T15:30:49Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) (TwinkleGlobal) 157576 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ديلمؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]] |رسمي نام= ديلمان |محلي نام= ديلمؤن، ديلمان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۴۵۲ متر |دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج |سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. ==نؤم== «دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.<ref>افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.</ref> ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==مردۊم ؤ زوان== ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt 157610 157576 2026-06-16T22:19:15Z ~2026-35397-65 18622 /* */ 157610 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل ایما!{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 8mucf59fl08345hdvj03bvwadxbluc6 157615 157610 2026-06-16T22:21:36Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35397-65|~2026-35397-65]] ([[User talk:~2026-35397-65|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157615 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ديلمؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]] |رسمي نام= ديلمان |محلي نام= ديلمؤن، ديلمان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۴۵۲ متر |دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج |سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. ==نؤم== «دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.<ref>افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.</ref> ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==مردۊم ؤ زوان== ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt 0 2835 157502 157440 2026-06-16T14:53:44Z ~2026-35207-80 18616 این کوه بورزترن ارتفاع ره دره جه سیاهکل و دیلمان شاهرستانان.ا؛ لاجون چه سولشعریه؛ انا گوعن لٚآٚهٚیجٚآٚن 157502 wikitext text/x-wiki این کوه بورزترن ارتفاع ره دره جه سیاهکل و دیلمان شاهرستانان.ا ---- [[category:کو]] 6l2hzkun7647ejnopvr8hy2ox7eakjk 157522 157502 2026-06-16T15:05:04Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157522 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} ای کو بولندی2815 متر ایسه ، ای کو [[لاجانه]] شهرستؤن ، [[دیلمؤنه]] بخش ، و [[پیر کو]] ِ دیهستؤنه مئن هننأ . کو سو کلسیا افتؤزردی( شمال غربی )- نسا خورتاب( جنوب شرقی )ایسه و اینه مختصات ´4 ° 50 طول جوغرافی و ´41 °36 عرض جوغرافی ایسه . ---- {{کاسپئنه کوؤن}} [[category:کو]] ptlkue349cwciklprmuyg8eu8555eca 157568 157522 2026-06-16T15:29:00Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157568 wikitext text/x-wiki این کوه بورزترن ارتفاع ره دره جه سیاهکل و دیلمان شاهرستانان.ا ---- [[category:کو]] 6l2hzkun7647ejnopvr8hy2ox7eakjk 157569 157568 2026-06-16T15:29:26Z ~2026-35207-80 18616 /* */ این کوه بورزترن ارتفاع ره دٰٚرٚه جه سیاهکل و دیلمان شاهرستانان.ا 157569 wikitext text/x-wiki این کوه بورزترن ارتفاع ره دٰٚرٚه جه سیاهکل و دیلمان شاهرستانان.ا ---- [[category:کو]] b5z55ruvreh1c5eufbxt2zjihy3gjba 157570 157569 2026-06-16T15:30:42Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157570 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} ای کو بولندی2815 متر ایسه ، ای کو [[لاجانه]] شهرستؤن ، [[دیلمؤنه]] بخش ، و [[پیر کو]] ِ دیهستؤنه مئن هننأ . کو سو کلسیا افتؤزردی( شمال غربی )- نسا خورتاب( جنوب شرقی )ایسه و اینه مختصات ´4 ° 50 طول جوغرافی و ´41 °36 عرض جوغرافی ایسه . ---- {{کاسپئنه کوؤن}} [[category:کو]] ptlkue349cwciklprmuyg8eu8555eca 0 2891 157537 157441 2026-06-16T15:06:44Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157537 wikitext text/x-wiki {{ناقص}}بلوچستان کوه ارتفاع هساه ایسه ۱۱۱۱ متر ده و هٚآٚمٚؤٚآٚن دٚریٚآٚچٚه مین نٚع! ---- [[رده:کو]] dm2n3jocsib8lhhm2ps5ydjz6xk9x17 157596 157537 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157441 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} ای کو بولندی1100 متر ایسه ، ِ [[لاجانه]] شهرستؤن ، [[سیاکل]] ِ بخش، [[خرا رود]] دیهستؤنه مئن هننأ . کو سو شرقی- غربی ایسه و اینه مختصات ´46 ° 49 طول جوغرافی و ´57 ° 36 عرض جوغرافی ایسه. ---- {{کاسپئنه کوؤن}} [[رده:کو]] kqt5ujuyqr0coipj05q1uc8nbyaxokt 0 3484 157491 157483 2026-06-16T14:43:31Z ~2026-35207-80 18616 سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚئکل، با سیآٚهٚکل قدیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه گيلان ٚ شٰٚهرٚان ؤ سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان ٚ مٚیٰنی وخش ٚ جه ايسه. سیآٚهٚکل آٚنٚ میانه ايسه و آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی، امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه. 157491 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚئکل، با سیآٚهٚکل قدیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚیٰنی وخش]] ٚ جه ايسه. سیآٚهٚکل آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚروس== [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] h1q6if9h5lfm4836tjmxns7bbvmz8ix 157528 157491 2026-06-16T15:05:16Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Quinlan83 (TwinkleGlobal) 157528 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= سياکل |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار=ايمان محمدپۊر |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیاهکل |محلي نام= |قديمي نامان= سي ٚ کل |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸ |جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷ |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۴۲ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==جمعيت== براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi 157556 157528 2026-06-16T15:19:43Z ~2026-35207-80 18616 Áncilu/Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157556 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚئکل، با سیآٚهٚکل قدیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚیٰنی وخش]] ٚ جه ايسه. سیآٚهٚکل آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚروس== [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] h1q6if9h5lfm4836tjmxns7bbvmz8ix 157580 157556 2026-06-16T15:30:59Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157580 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= سياکل |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار=ايمان محمدپۊر |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیاهکل |محلي نام= |قديمي نامان= سي ٚ کل |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸ |جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷ |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۴۲ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==جمعيت== براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi 157611 157580 2026-06-16T22:20:10Z ~2026-35397-65 18622 /* */ 157611 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚئکل، با سیآٚهٚکل قدیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|جٚؤٚرٚی وخش]] ٚ جه ايسه گ سیآٚهٚکل آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚروس== [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] lo05kh5edjjhusx179e311z8yyntdrv 157614 157611 2026-06-16T22:21:35Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35397-65|~2026-35397-65]] ([[User talk:~2026-35397-65|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157614 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= سياکل |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار=ايمان محمدپۊر |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیاهکل |محلي نام= |قديمي نامان= سي ٚ کل |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸ |جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷ |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۴۲ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==جمعيت== براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi 0 3519 157497 157451 2026-06-16T14:48:59Z ~2026-35207-80 18616 بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/سٚیتٚه/سیتٚهٰ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ یتا جاندار در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. +98-9120157357 آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones. 157497 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/سٚیتٚه/سیتٚهٰ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا''' '''جاندار در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. [tel:+98-9120157357 +98-9120157357] آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] gidrhnwsb5xr5c7v5exb23fa0ltlz1q 157532 157497 2026-06-16T15:05:22Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157532 wikitext text/x-wiki [[تصویر:or.jpg|left|thumb|نرء اوردک وختی پراء گیفتن دره]] '''بيلي''' یا '''سيکا''' یا '''اۊرديک''' پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی. أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد. اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، [[مصر]]ء دورون بو. [[اثار باستانی]] میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره. {{حیوانان}} [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 5n71zegmj429jkdfhzfvhcp7cutf47n 157553 157532 2026-06-16T15:17:12Z ~2026-35207-80 18616 Áncilu/Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157553 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/سٚیتٚه/سیتٚهٰ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا''' '''جاندار در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. [tel:+98-9120157357 +98-9120157357] آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] gidrhnwsb5xr5c7v5exb23fa0ltlz1q 157585 157553 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد 157532 wikitext text/x-wiki [[تصویر:or.jpg|left|thumb|نرء اوردک وختی پراء گیفتن دره]] '''بيلي''' یا '''سيکا''' یا '''اۊرديک''' پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی. أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد. اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، [[مصر]]ء دورون بو. [[اثار باستانی]] میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره. {{حیوانان}} [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 5n71zegmj429jkdfhzfvhcp7cutf47n 157612 157585 2026-06-16T22:20:51Z ~2026-35397-65 18622 2004 Tatsu Japanese/Nipponese NIGGER 157612 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/سٚیتٚه/سیتٚهٰ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا''' '''جاندار در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. [tel:+98-9120157357 +98-9120157357] آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] gidrhnwsb5xr5c7v5exb23fa0ltlz1q 157613 157612 2026-06-16T22:21:34Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35397-65|~2026-35397-65]] ([[User talk:~2026-35397-65|talk]]) to last revision by 20041027 tatsu (TwinkleGlobal) 157613 wikitext text/x-wiki [[تصویر:or.jpg|left|thumb|نرء اوردک وختی پراء گیفتن دره]] '''بيلي''' یا '''سيکا''' یا '''اۊرديک''' پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی. أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد. اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، [[مصر]]ء دورون بو. [[اثار باستانی]] میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره. {{حیوانان}} [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 5n71zegmj429jkdfhzfvhcp7cutf47n 0 4138 157487 157486 2026-06-16T14:39:50Z ~2026-35207-80 18616 157487 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] rkwjpg2gkm4yuw0rjo7p8mllkffhymm 157525 157487 2026-06-16T15:05:10Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Tenshi Hinanawi (TwinkleGlobal) 157525 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157549 157525 2026-06-16T15:15:28Z ~2026-35207-80 18616 Áncilu/Àncilu esit one more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157549 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] g2cne05zjy5r14qc8r11wgu83sue1sj 157593 157549 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد 157525 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157598 157593 2026-06-16T20:15:24Z سیآٚهٚکل 18619 ....>اٚیرٚآٚن ٚ اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی، یتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآٚهٚکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دٚهبٚنٚه 157598 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، '''ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] koqbgdklky4g6lde8xuwlo8cyn7qd8n 157599 157598 2026-06-16T20:16:44Z سیآٚهٚکل 18619 /* */ 157599 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-اٚصٚلٚی-نٚام، اٚیرٚآٚن '''بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 465dqsk7xa0tczn57nj04r2zkb4s0mj 157600 157599 2026-06-16T20:16:59Z سیآٚهٚکل 18619 /* */ 157600 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-اٚصٚلٚی-نٚام، اٚیرٚآٚن '''بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 1s3ypsrxerll1ce9x02d2p7r5b3ckux 157601 157600 2026-06-16T20:18:04Z ~2026-35390-06 18620 جور جور جور جور جٚؤٚر Joer 157601 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایران دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پٚیلٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-اٚصٚلٚی-نٚام، اٚیرٚآٚن '''بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] r3j6nf5nmdua0vyu6nion1vusuha9vq 157602 157601 2026-06-16T20:26:47Z Àncilu 18455 Vandalismo 157602 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157603 157602 2026-06-16T20:35:52Z ~2026-35260-30 18621 157603 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] rkwjpg2gkm4yuw0rjo7p8mllkffhymm 157604 157603 2026-06-16T20:36:30Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35260-30|~2026-35260-30]] ([[User talk:~2026-35260-30|talk]]) (TwinkleGlobal) 157604 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157605 157604 2026-06-16T20:40:01Z ~2026-35260-30 18621 Áncilu you will be my FOREVER NIGGER Slave Bitch Whore Cumslut & all the bad words ever in history in all things if you edit ONLY 1 more time this Iran, page of Gilaki Wikipedia 157605 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی | رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، '''ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 9twfotutgwf7cda8jmwte1r8kpogkcj 157606 157605 2026-06-16T20:41:57Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35260-30|~2026-35260-30]] ([[User talk:~2026-35260-30|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157606 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157607 157606 2026-06-16T22:15:59Z ~2026-35397-65 18622 157607 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی | رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، '''ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 9twfotutgwf7cda8jmwte1r8kpogkcj 157608 157607 2026-06-16T22:16:59Z ~2026-35397-65 18622 /* */ 157608 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی | رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، '''ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلٚکی دٚیلٚمٚآٚنٚی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 2spfa049mmgactgk9esz43qqsn85i4a 157609 157608 2026-06-16T22:18:32Z ~2026-35397-65 18622 >اٚیرٚآٚن ٚ اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی، یتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآٚهٚکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دٚهبٚنٚه Iran ruler:Arad GH 157609 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی | رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>اٚیرٚآٚن ٚ''' اٚتٚیکٚ😎پٚتٚیک-نٚام، '''ايران بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی،''' یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلٚکی دٚیلٚمٚآٚنٚی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مکران دَریاٚ ؤ آٚرٚیٚآٚیی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] n6sy4rtlo4tyxuyuxttl5z7q77p0hv3 157616 157609 2026-06-16T22:21:37Z Àncilu 18455 Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-35397-65|~2026-35397-65]] ([[User talk:~2026-35397-65|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157616 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 0 4686 157538 157430 2026-06-16T15:07:15Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157538 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= طالقان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Taleqan, iran.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] |شأرستان= [[طالقان ٚ شأرستان]] |بخش= [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= طالقان |محلي نام= طالقؤن، تالقؤن |داميشک ٚ نامان= تلکان، تالکان، تلکؤن، تالکؤن |شأر بؤستنˇ سال= ۱۳۸۹ |جمعيت= ۵۰۰۰ نفر (۱۳۹۵) |جمعيتˇ رشد= |جمعيتˇ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۸۲۰ متر |دما ميانگين= ۱۱/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارشˇ ميانگين= ۴۷۱ ميلي‌متر |جرندي رۊجانˇ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۲۸ |وبجيگا= [http://www.taleghan.ir/ طالقان ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان''' یتا '''گیلٚک''' شاهر جه ايران ٚ شأران، [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ [[طالقان ٚ شأرستان]] ٚ مرکز ايسه. أ شأر جؤرا ؤ ألبؤرز ٚ رشته کۊ مئن واقع بؤبؤسته ؤ [[تئران]] ٚ شأر ٚ جه ۱۲۰ کیلۊمتر فاصله دأره. طالقان خۊ کۊهستاني مؤقعيت ٚ وأسي، اۊن ٚ آو ؤ هأوا سرد ؤ خۊشک ايسه ؤ فصلي جمعيت دأره ؤ زمستان ٚ مئن اۊن ٚ جمعيت گلف-أ به ؤ تاوستان ٚ دۊرۊن اۊن ٚ جمعیت ۱۲ هزار نفر ٚ جه ني ويشتر-أ به. طالقان ٚ ثابت ٚ جمعيت حدۊد ۵۰۰۰ نفر ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20090625053521/http://news.moe.org.ir/vdcakune149nu.5k4.txt وب‌گاه خبری وزارت نیرو]، بازدید: مه ۲۰۰۹.</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأران]] pteovx25lmkuoeo85hxo98p8xt83lro 157590 157538 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157430 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= طالقان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Taleqan, iran.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] |شأرستان= [[طالقان ٚ شأرستان]] |بخش= [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= طالقان |محلي نام= طالقؤن، تالقؤن |داميشک ٚ نامان= تلکان، تالکان، تلکؤن، تالکؤن |شأر بؤستنˇ سال= ۱۳۸۹ |جمعيت= ۵۰۰۰ نفر (۱۳۹۵) |جمعيتˇ رشد= |جمعيتˇ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۸۲۰ متر |دما ميانگين= ۱۱/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارشˇ ميانگين= ۴۷۱ ميلي‌متر |جرندي رۊجانˇ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۲۸ |وبجيگا= [http://www.taleghan.ir/ طالقان ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان''' ايته جه ايران ٚ شأران، [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ [[طالقان ٚ شأرستان]] ٚ مرکز ايسه. أ شأر جؤرا ؤ ألبؤرز ٚ رشته کۊ مئن واقع بؤبؤسته ؤ [[تئران]] ٚ شأر ٚ جه ۱۲۰ کیلۊمتر فاصله دأره. طالقان خۊ کۊهستاني مؤقعيت ٚ وأسي، اۊن ٚ آو ؤ هأوا سرد ؤ خۊشک ايسه ؤ فصلي جمعيت دأره ؤ زمستان ٚ مئن اۊن ٚ جمعيت گلف-أ به ؤ تاوستان ٚ دۊرۊن اۊن ٚ جمعیت ۱۲ هزار نفر ٚ جه ني ويشتر-أ به. طالقان ٚ ثابت ٚ جمعيت حدۊد ۵۰۰۰ نفر ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20090625053521/http://news.moe.org.ir/vdcakune149nu.5k4.txt وب‌گاه خبری وزارت نیرو]، بازدید: مه ۲۰۰۹.</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأران]] jyoi3ez9d7zhb19wswefpcumwakc5ap 0 4758 157507 157449 2026-06-16T14:58:55Z ~2026-35207-80 18616 تی ماعر/مار/مائر/مأر جنده اٚیسه، یتا ادیت ده بٚزٚنٚی 157507 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاکان ٚ دهستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] |دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |باخي نامان= |داميشک ٚ نامان= |دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= |رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰ |رۊستایان= |جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} '''سعید حسن لاکانی نژاد، لاکان ٚ دهستان شی بی بی ک یتا''' جه [[گيلان]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚرکزی و ٚخش]] ٚ مئن ايسه. == جرگییت == بر اساس ۱۴۰۵ ‌ٚ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جرگییت ۲۲۲۲۲ ادام بو. ==رۊستایان== {{لاکان دهستان روستاهان}} ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] [[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]] [[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]] juq7awcfglfk1rskhofakdazxs47unp 157508 157507 2026-06-16T15:00:38Z ~2026-35207-80 18616 اٚی جیرٚی دوکّودو/دوککودو/Dokkodo/Dokkōdō اٚیسٚه، یتا ده اٚدٚیت بٚزٚنه جٚندٚه مٚاعرٚه! 157508 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاکان ٚ دهستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] |دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |باخي نامان= |داميشک ٚ نامان= |دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= |رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰ |رۊستایان= |جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} '''سعید حسن لاکانی نژاد، لاکان ٚ دهستان شی بی بی ک یتا''' جه [[گيلان|گيلان و دیلمستان و تالش]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚرکزی و ٚخش]] ٚ دورون ايسه. == جرگییت == بر اساس ۱۴۰۵ ‌ٚ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جرگییت ۲۲۲۲۲ ادام بو. ==رۊستایان== {{لاکان دهستان روستاهان}} ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] [[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]] [[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]] 2mwf5og6d3tmjoqwwxxgol1cpdslmbj 157509 157508 2026-06-16T15:00:57Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157509 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاکان ٚ دهستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] |دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |باخي نامان= |داميشک ٚ نامان= |دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= |رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰ |رۊستایان= |جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= مزدیسنآٚ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} '''سعید حسن لاکانی نژاد، لاکان ٚ دهستان شی بی بی ک یتا''' جه [[گيلان|گيلان و دیلمستان و تالش]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚرکزی و ٚخش]] ٚ دورون ايسه. == جرگییت == بر اساس ۱۴۰۵ ‌ٚ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جرگییت ۲۲۲۲۲ ادام بو. ==رۊستایان== {{لاکان دهستان روستاهان}} ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] [[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]] [[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]] qkat54scdv62qnejc4celw5uojux4p8 157517 157509 2026-06-16T15:04:55Z Àncilu 18455 Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157517 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاکان ٚ دهستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] |دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |باخي نامان= |داميشک ٚ نامان= |دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= |رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰ |رۊستایان= |جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} '''لاکان ٚ دهستان''' ايته جه [[گيلان]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن ايسه. == جمعيت == بر اساس ۱۳۸۵ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جمعيت ۲۱,۲۵۱نفر (۵,۹۲۳ خانوار) بۊ.<ref>http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=553 |عنوان= نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵| ناشر = درگاه ملی آمار ایران|تاریخ = |تاریخ بازبینی= ۱ ژانویه ۲۰۱۳|پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20130101150433/https://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=553 | تاریخ بایگانی = ۱ ژانویه ۲۰۱۳}}</ref> ==رۊستایان== {{لاکان دهستان روستاهان}} ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] [[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]] [[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]] 7g9l61609cv2wkautl5k2fpoiatbfy0 0 5209 157501 157448 2026-06-16T14:52:54Z ~2026-35207-80 18616 سٚعید حٚسٚن لاکانی نٚژاد، لاکان شٰٚهر شی بی بی گ ایته جه لاکان دهستان رشت شٰٚهرٚستٚان میٚن و یتا و ٚخش ٚ مٚین گ میانی بی بی ایسه ، دٚیلٚمٚسٚتٚآٚن مئن ، جی امی پیلٚهٰ ایران. 157501 wikitext text/x-wiki '''سٚعید حٚسٚن لاکانی نٚژاد، لاکان''' شٰٚهر شی بی بی گ ایته جه [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شٰٚهرٚستٚان میٚن و یتا و ٚخش ٚ مٚین گ میانی بی بی ایسه ، [[گیلان|گیلان و دیلمستان]] مئن ، جی امی پیلٚهٰ [[ایران]]. [[جرگه:ناقص مقاله‌ئن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] cz9d7rggmihzgwfn0lcqjow5euf21zz 157523 157501 2026-06-16T15:05:04Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157523 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''لاکان''' روستا ایسم ایته جی روستاهان [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شهرستان بخش مرکزی ایسه ، اوستان [[گیلان]] مئن ، جی کیشور [[ایران]]. {{لاکان دهستان روستاهان}} {{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{گیلان}} [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] 4n4fw75fmure1osl62noyrors50lt3q 157567 157523 2026-06-16T15:27:58Z ~2026-35207-80 18616 Saeid Hasan Lakani Nezhad: Lakan Shahr Adam! 157567 wikitext text/x-wiki '''سٚعید حٚسٚن لاکانی نٚژاد، لاکان''' شٰٚهر شی بی بی گ ایته جه [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شٰٚهرٚستٚان میٚن و یتا و ٚخش ٚ مٚین گ میانی بی بی ایسه ، [[گیلان|گیلان و دیلمستان]] مئن ، جی امی پیلٚهٰ [[ایران]]. Saeid Hasan Lakani Nezhad from Lakan City yall! [[جرگه:ناقص مقاله‌ئن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] sq3ti01009nxet9mtwf13vncoiawdma 157571 157567 2026-06-16T15:30:43Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) (TwinkleGlobal) 157571 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''لاکان''' روستا ایسم ایته جی روستاهان [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شهرستان بخش مرکزی ایسه ، اوستان [[گیلان]] مئن ، جی کیشور [[ایران]]. {{لاکان دهستان روستاهان}} {{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{گیلان}} [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] 4n4fw75fmure1osl62noyrors50lt3q 0 5941 157540 157369 2026-06-16T15:08:09Z ~2026-35207-80 18616 /* */ سٚپٚردٚآٚن سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن. 157540 wikitext text/x-wiki سٚپٚردٚآٚن سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن سٚپٚردٚآٚنی. [[رده:جوغرافی]] p3o0ny86weepxyfjcd9qhfieu2mkz82 157541 157540 2026-06-16T15:08:28Z ~2026-35207-80 18616 سٚپٚردٚآٚنی !!!! 157541 wikitext text/x-wiki سٚپٚردٚآٚن سیآٚهٚکل شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی آٚرٚآد هٚآٚدٚیآٚن سٚپٚردٚآٚنی! [[رده:جوغرافی]] e39rdb0c1zw45z65eex406euv6r68er 157586 157541 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157369 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} سیردان ایسم ایته جی روستاهان [[مالفجان دهستان]] ،[[سیاکل]] شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان [[گیلان]] مئن جی کیشور [[ایران]]. سپردان ایسمه ایته روستا ایسه [[شبخوس لات دهستان]] مئن ، [[املش]] شهرستان جی اوستان [[گیلان]]. {{مالفجان دهستان روستاهان}} {{سیاکل شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{شبخوس لات دهستان روستاهان}} {{گیلان}} [[رده:جوغرافی]] 8h3cn0t9bkyw42v8phfld3042omzrka 0 9156 157496 157274 2026-06-16T14:48:27Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157496 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki, as well as death to fuck slave Nigger Dokkōdō/Dokkodo and other versions of it!اٚ [[رده:جوغرافی]] mhz6g5pc0ho7eyjgepa2nsahbzxxtkk 157533 157496 2026-06-16T15:05:25Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) (TwinkleGlobal) 157533 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} جندین ایسم ایته روستا ایسه جه [[میاندورود کوچک دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میاندورود کوچک دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] 9rjczyhabomtsrvjtkjbt3wfu80kjr0 157557 157533 2026-06-16T15:20:06Z ~2026-35207-80 18616 /* */ Áncilu/Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157557 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki, as well as death to fuck slave Nigger Dokkōdō/Dokkodo and other versions of it!اٚ [[رده:جوغرافی]] mhz6g5pc0ho7eyjgepa2nsahbzxxtkk 157579 157557 2026-06-16T15:30:58Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157579 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} جندین ایسم ایته روستا ایسه جه [[میاندورود کوچک دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میاندورود کوچک دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] 9rjczyhabomtsrvjtkjbt3wfu80kjr0 0 9651 157493 157482 2026-06-16T14:44:53Z ~2026-35207-80 18616 تٚهرٚآٚن یتا جه ايران ٚ کآٚسپٚیٚآٚپی اۊستانان ايسه و اٚکثٚریتٚش گیلٚک بی تٚهرٚآٚن شٰهر مورسون! أ اۊستان ٚ مرکز تهران ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان کلسياه جه مازندران ٚ اۊستان، خۊرخۊس ٚ جه ألبۊرز ٚ اۊستان، خۊرتاو ٚ جه سمنان ٚ اۊستان ؤ نسا جه قؤم ؤ مرکزي اۊستانان-أ رٚسٚه. ألبۊرز ٚ اۊستان ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۸ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته. 157493 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تٚهرٚآٚن یتا جه [[ايران]] ٚ [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚپی]] اۊستانان ايسه و اٚکثٚریتٚش [[گيلک|گیلٚک]] بی تٚهرٚآٚن شٰهر مورسون'''! أ اۊستان ٚ مرکز تهران ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا|کلسياه]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ رٚسٚه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۸ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] 1w3l8x9cb42y7jtbwfpvv8an9k1afhc 157530 157493 2026-06-16T15:05:19Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Quinlan83 (TwinkleGlobal) 157530 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تئران''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ فأرسه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۹ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t 157559 157530 2026-06-16T15:21:24Z ~2026-35207-80 18616 /* */ Tehran & Tehran Province both ONLY Caspiani btw! Áncilu/Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157559 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تٚهرٚآٚن یتا جه [[ايران]] ٚ [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚپی]] اۊستانان ايسه و اٚکثٚریتٚش [[گيلک|گیلٚک]] بی تٚهرٚآٚن شٰهر مورسون'''! أ اۊستان ٚ مرکز تهران ايسه کي ايران ٚ مرکزه. Tehran is Caspiani like Tehran Province, both ONLY y'all nowأ اۊستان [[کلسيا|کلسياه]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ رٚسٚه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۸ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] e9tu5bkpu3e2qsxkbamf3e86smdbaox 157577 157559 2026-06-16T15:30:51Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157577 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تئران''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ فأرسه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۹ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t 0 11446 157542 157434 2026-06-16T15:09:05Z ~2026-35207-80 18616 /* */ سٚگ ایسه اٚمی زٚوان تٚؤٚ اٚصلا بٚؤٚدٚتٚر، سک کٚؤٚمسی ایسه.؛ دوککودو ته یتا فارس اٚیسٚی 157542 wikitext text/x-wiki سٚگ ایسه اٚمی زٚوان تٚؤٚ اٚصلا بٚؤٚدٚتٚر، سک کٚؤٚمسی ایسه. <center></center> {{جيرنويس}} [[رده:زیست]] [[رده:حیوان]] r6lunxp1rzngutzyjvjf1aja7cuyvxa 157592 157542 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157434 wikitext text/x-wiki [[File:Coat types 3.jpg|thumb|سک]] '''سک''' یا ساقۊ يته پستاندار حيوؤنه گه [[ورگ|ورگؤن]]ˇ أهلي جيرجۊر ؤ سکسانؤنˇ راسته جي ايسن. سک أولين حيوؤني بۊ گه اينسؤن أهلي بؤده. ۲۰۰۱ سال تخمين بزأ بۊبؤ گه ۴۰۰ ميليۊن ته سک دۊنيا ميئن وۊجۊد دأنه.<ref>[[:fa:سگ| ويکيپديا فارسي]]</ref> ==سکؤنˇ دزيو == سک کۊته گه تازه بيچئه بۊبؤ سريعن يته بالغˇ سک بۊنه. ايشؤنˇ دزيو (عمر) چندته فاکتؤره مۊرتبطه من جۊمله: مۊحيط ؤ نژاد ؤ ساقي ؤ بئداشت ؤ ورزش ؤ تغذيه.اشپيتز ؤ فکس تريرˇ نژادؤن ۱۸-۲۰ سال دزيونن ولي باکسر ؤ ژرمن شپرد ۱۲-۱۳ سال عمر کؤنن. == تاتایی == <center> <gallery> پرونده:Military dog barking.JPG|لؤ گۊدن پرونده: Greyhound Racing 2 amk.jpg|يته سک، سکؤنˇ مۊسابقه ميئن پرونده:Please....jpg|يته گئشه-اي سک پرونده:Choclolate Labrador Retriever puppy 12 weeks.jpg|جؤسن پرونده:Homosexual behavior of dogs.jpg|[[گأستن]] پرونده:Let Sleeping Dogs Lie..jpg|خۊتن |رئن پرونده:Dalmatian liver yawn.jpg|دهن وله گۊدن پرونده:EmmaJumpingDec2008.jpeg|پرسن پرونده:Zeus, Digging For China.jpg|زمين کندن پرونده:USMC-06868.jpg|آؤ خؤردن پرونده:TaraNRV.jpg|خؤردن پرونده:Winston the paper retriever.jpg|دهنˇ أمرأ حمل گۊدن پرونده:Kerrrrrrrwin.jpg|زۊکه کشئن </gallery> </center> ==سربس== {{جيرنويس}} {{حیوانان}} [[رده:زیست]] [[رده:حیوان]] oz028nri5b6vvix539w2h8a6oeuvpor 0 11503 157510 157433 2026-06-16T15:01:25Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157510 wikitext text/x-wiki مٚلٚجٚی دوروست تٚره ۱۰۰٪ fjy6y72kepsr176miw2etnvow8nyfct 157516 157510 2026-06-16T15:04:55Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157516 wikitext text/x-wiki '''چيچيني''' یا '''مليجه''' ([[فارسي زوان|فارسي]]: گنجشک) ايته کۊجي پرنده ايسه کي گنجشک سانان ٚ رده دۊرۊن قرار گيره ؤ دۊنیا ويشتر منطقه‌ئن ٚ دۊرۊن زندگي کۊنه. [[File:House sparrow.jpg|جایگزین=چيچيني|بندانگشتی|چيچيني]] == آرایه شناسی == فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: گنجشک‌سانان زیرراسته: مرغان آوازخوان تیره: '''گنجشکیان''' == سربس == * https://en.wikipedia.org/wiki/Old_World_sparrow kn005o76qz9pwpqpndnqpmbudlq8w2e 157566 157516 2026-06-16T15:26:52Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157566 wikitext text/x-wiki مٚلٚجٚی دوروست تٚره ۱۰۰٪ fjy6y72kepsr176miw2etnvow8nyfct 157572 157566 2026-06-16T15:30:44Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) (TwinkleGlobal) 157572 wikitext text/x-wiki '''چيچيني''' یا '''مليجه''' ([[فارسي زوان|فارسي]]: گنجشک) ايته کۊجي پرنده ايسه کي گنجشک سانان ٚ رده دۊرۊن قرار گيره ؤ دۊنیا ويشتر منطقه‌ئن ٚ دۊرۊن زندگي کۊنه. [[File:House sparrow.jpg|جایگزین=چيچيني|بندانگشتی|چيچيني]] == آرایه شناسی == فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: گنجشک‌سانان زیرراسته: مرغان آوازخوان تیره: '''گنجشکیان''' == سربس == * https://en.wikipedia.org/wiki/Old_World_sparrow kn005o76qz9pwpqpndnqpmbudlq8w2e 0 14084 157513 157439 2026-06-16T15:04:43Z ~2026-35207-80 18616 ویکیپدیا نابوٚد بوبوس😎Wikipedia is destroyed forever دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️ 157513 wikitext text/x-wiki ویکیپدیا نابوٚد بوبوس😎Wikipedia is destroyed forever دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️ ==گيلکي ويکيپديا تٚنها ویکیپدیایی اییه گ اٚهریمٚنی نیعه== ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:وبجيگه'ن]] c95rxzd0nor3fxemhcw93qhff2m0iaz 157514 157513 2026-06-16T15:04:53Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157514 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|ويکيپديا لؤگؤ|alt=Wikipedia-logo-v2.svg]] '''ويکيپديا''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه گه داوطلب کارگيرؤن ٚ ايلجار ٚ أمرأ نيويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اين ٚ وانويسؤن-ه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردۊم ٚ بۊدؤنسه'ن ٚ جي چاگۊده بؤستن‌دره ؤ أن یعني أنکي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤن ٚ ره بنه. ويکيپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واجه جي "مۊشارکتي جيگه" معني أمرأ ؤ انسايکلؤپديا کي "دانشنامه" معني-أ دنه. ويکيپديا ٚ هدف یکته رها دانشنامه ٚ واتينأدأن أ چاگۊدن تمؤم ٚ زينده زوؤنؤن ٚ مئن ايسه. ويکيپديا اينگيليسي مؤورخ ٚ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱ به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اين ٚ بنأنأنکسؤن "جيمي ولز" ؤ "لري سنگر" ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) [[فلؤريدا]] تامپا شأر ٚ ميئن ايسه. هأتؤني چن‌ته ايضافي ميزبانؤنأن [[آمستردام]] ؤ [[سئۊل]] ٚ ميئن دأنه.<ref name="wikipedia">Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=129105201</ref> ويکپيديا آوريل ما ۲۰۰۷ ٚ أواخر يکته جي دهته برتر جيگه'ن دئنکسؤن ٚ لحاظ ٚ جي [[ألئکسا]] ميئن بۊ گه نيصف ٚ جي ويشتر ٚ اي آمار اينگيليسي ويکيپديا شي بۊ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071111223936/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?url=http%3A%2F%2Fwww.wikipedia.org آمارAlexa.com]</ref> تا ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤل ٚ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانيويس ايسه. پيله زوؤنؤن ٚ جي؛ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] ۵ ميليۊن ته ويشتر, [[سۊئدي]] ۲/۱ ميليؤن, [[آلماني]] ۱/۸ ميليۊن, [[هۊلندي]] ۱/۸ ميليۊن, [[فرانسوي]] ۱/۷ ميليۊن, [[رۊسي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايتاليايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايسپانيايي زوؤن| ايسپانيايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[لهستاني]] ۱/۱ ميليۊن, [[ويتنامي]] ۱/۱ ميليۊن ؤ [[ژاپۊني]] ؤ [[پۊرتقالي زوؤن|پۊرتقالي]] ؤ [[چيني]] هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبت ٚ نؤم بؤده کارگيرؤن ٚ تعداد حۊدۊد ٚ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤن ٚ جي ۴۰۲۲ نفر [[کارکيا]] ايسن. ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤن-ه پۊشتيباني کؤنه. <ref>[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=14981235 List of Wikipedias/Table] meta.wikimedia 5 December 2015</ref> اي دانشنامه wikipedia.org جيگه سر "ويکي" نرمأفزار ٚ سر گه هاوايي زوؤن ٚ ميئن بۊنه "تۊند" چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ''ويکيپديا'' خأن بريتانيکا کيفيت-ه برسي ؤ حتي چاپ-أ ني ببي. جيمي ولز ''ويکيپديا'' بنأنأنکس اۊن-ه ايتؤ تؤصيف کؤنه" <blockquote>"''ويکيپديا'' حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدن ٚ دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤن ٚ مأري زوؤن ٚ ويسين ايسه."</blockquote> ==گيلکي ويکيپديا== [[File:Wikipedia-logo-v2-glk.svg|thumb|گيلکي ويکيپديا لؤگؤ]] گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.<ref>https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&action=raw</ref> ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=730128</ref> ۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=15872373</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:وبجيگه'ن]] 72r25xhh1teh5idw8todob0rknkxtim 157548 157514 2026-06-16T15:14:12Z ~2026-35207-80 18616 Twinkle Niggerball🤣🤣🤣🤣🤣🤣🤣 157548 wikitext text/x-wiki ویکیپدیا نابوٚد بوبوس😎Wikipedia is destroyed forever دٚیوٚدٚآٚرٚی♾️ ==گيلکي ويکيپديا تٚنها ویکیپدیایی اییه گ اٚهریمٚنی نیعه== ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:وبجيگه'ن]] c95rxzd0nor3fxemhcw93qhff2m0iaz 157597 157548 2026-06-16T15:31:06Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد 157514 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|ويکيپديا لؤگؤ|alt=Wikipedia-logo-v2.svg]] '''ويکيپديا''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه گه داوطلب کارگيرؤن ٚ ايلجار ٚ أمرأ نيويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اين ٚ وانويسؤن-ه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردۊم ٚ بۊدؤنسه'ن ٚ جي چاگۊده بؤستن‌دره ؤ أن یعني أنکي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤن ٚ ره بنه. ويکيپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واجه جي "مۊشارکتي جيگه" معني أمرأ ؤ انسايکلؤپديا کي "دانشنامه" معني-أ دنه. ويکيپديا ٚ هدف یکته رها دانشنامه ٚ واتينأدأن أ چاگۊدن تمؤم ٚ زينده زوؤنؤن ٚ مئن ايسه. ويکيپديا اينگيليسي مؤورخ ٚ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱ به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اين ٚ بنأنأنکسؤن "جيمي ولز" ؤ "لري سنگر" ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) [[فلؤريدا]] تامپا شأر ٚ ميئن ايسه. هأتؤني چن‌ته ايضافي ميزبانؤنأن [[آمستردام]] ؤ [[سئۊل]] ٚ ميئن دأنه.<ref name="wikipedia">Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=129105201</ref> ويکپيديا آوريل ما ۲۰۰۷ ٚ أواخر يکته جي دهته برتر جيگه'ن دئنکسؤن ٚ لحاظ ٚ جي [[ألئکسا]] ميئن بۊ گه نيصف ٚ جي ويشتر ٚ اي آمار اينگيليسي ويکيپديا شي بۊ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071111223936/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?url=http%3A%2F%2Fwww.wikipedia.org آمارAlexa.com]</ref> تا ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤل ٚ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانيويس ايسه. پيله زوؤنؤن ٚ جي؛ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] ۵ ميليۊن ته ويشتر, [[سۊئدي]] ۲/۱ ميليؤن, [[آلماني]] ۱/۸ ميليۊن, [[هۊلندي]] ۱/۸ ميليۊن, [[فرانسوي]] ۱/۷ ميليۊن, [[رۊسي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايتاليايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايسپانيايي زوؤن| ايسپانيايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[لهستاني]] ۱/۱ ميليۊن, [[ويتنامي]] ۱/۱ ميليۊن ؤ [[ژاپۊني]] ؤ [[پۊرتقالي زوؤن|پۊرتقالي]] ؤ [[چيني]] هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبت ٚ نؤم بؤده کارگيرؤن ٚ تعداد حۊدۊد ٚ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤن ٚ جي ۴۰۲۲ نفر [[کارکيا]] ايسن. ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤن-ه پۊشتيباني کؤنه. <ref>[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=14981235 List of Wikipedias/Table] meta.wikimedia 5 December 2015</ref> اي دانشنامه wikipedia.org جيگه سر "ويکي" نرمأفزار ٚ سر گه هاوايي زوؤن ٚ ميئن بۊنه "تۊند" چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ''ويکيپديا'' خأن بريتانيکا کيفيت-ه برسي ؤ حتي چاپ-أ ني ببي. جيمي ولز ''ويکيپديا'' بنأنأنکس اۊن-ه ايتؤ تؤصيف کؤنه" <blockquote>"''ويکيپديا'' حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدن ٚ دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤن ٚ مأري زوؤن ٚ ويسين ايسه."</blockquote> ==گيلکي ويکيپديا== [[File:Wikipedia-logo-v2-glk.svg|thumb|گيلکي ويکيپديا لؤگؤ]] گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.<ref>https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&action=raw</ref> ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=730128</ref> ۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=15872373</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:وبجيگه'ن]] 72r25xhh1teh5idw8todob0rknkxtim 0 14114 157617 156200 2026-06-17T09:21:49Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|talk]]) (TwinkleGlobal) 157617 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''آذربایجان''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Azerbaijan.ogg|ˌ|æ|z|ər|b|aɪ|ˈ|dʒ|ɑː|n}}، رسماً '''آذربایجان ٚ جؤمۊری''' [[قفقاز]] ٚ پیلته کیشوره کي [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[آسیا]] ؤ [[اۊرۊپا]] [[نسا]] چاررا میئن قرار بیته ؤ [[نسايي قفقاز]] ٚ مطقه مئن نهأ. أ کيشور ٚ پایتخت [[باکۊ]] نام دأره ؤ اۊن ٚ رسمي زوان، [[آذرباىجاني زوؤن|آذربایجاني]] ايسه. أ کيشور ٚ سامان تا حۊدۊد دۊويست سال پیش [[ايران]] ٚ شين بۊ ولي قاجار ٚ زمات، ایران ؤ رۊسيه جنگ ٚ پسي ؤ گۊلستان ؤ تۊرکمنچای ٚ قراردادان ٚ أمرأ ايران ٚ جه سيوا بؤبؤست ؤ [[رۊسيه]] قلمرؤ مئن قرار بیگيفت. آذربایجان تا ۱۹۹۱ [[شؤروي]] شين بۊ ؤ شؤروي آذربایجان ٚ سؤسياليستي جؤمۊري نام دأشتي ولي بأزۊن مۊستقل بؤبؤسته. آذربایجان ٚ مردۊم ٚ دين ويشتر [[ايسلام]] ؤ [[شيعه]] ايسد ؤ آذربایجان، [[ايران]] ؤ [[عراق]] ؤ [[بحرین]] ٚ أمرأ ايته جه چارته کيشوري ايسه گه شيعه مذهبان اۊن ٚ مئن أکثريت ايسد. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] d6nwtjw8cvlqldbndvcluldhmpo6u5f 0 15865 157543 157310 2026-06-16T15:10:01Z ~2026-35207-80 18616 توموان ازاییت/واقعیت/ازازعی: فارسی یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه هيندۊاۊرۊپايي زوانان ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! 157543 wikitext text/x-wiki '''فٚآٚرسٚی''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 6h7rjiz7i0fjh62hnd98b7ikmhry6nk 157589 157543 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد 157282 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 0 16973 157544 157443 2026-06-16T15:11:01Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157544 wikitext text/x-wiki نٚؤٚ عٚصٚر تٚماشٚایی جٚعبٚه ایه! k7ww84k4f04m768n4m4i625ysplsfl8 157594 157544 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157443 wikitext text/x-wiki '''عصر جدید''' ایته تلویزیونی رقابت استعدادیابی ایرانی ایسه. اَ برنامه با احسان علیخانیِ تهیه کونندگی ساخته ببوسته و از شبکه سه تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۹۷ خورشیدی (مصادف با ۱۳ امیر ما ۱۵۹۲ گیلکی) دورون شروع به پخش بوکود. قرار ایسه هرساله اَ رقابت فصل زمستانِ دورون پخش ببه. اَ برنامه سراسرِ ایرانِ جه استعدادهای موختلفی جذب کونه تا اَ افراد خو استعدادِ مردمِ رِ نشان فدید. اَشَنه اعمال شامل خوانندگی، کمدی، شعبده‌بازی و… ایسه. هر شرکت کننده تلاش کونه تا با نمایش زنده خو استعداد داورانِ تحت تاثیر قرار فده. داوران اَ برنامه، امین حیایی، رویا نونهالی، آریا عظیمی‌نژاد و سید بشیر حسینی ایسد. f42p0ryoa41r1a4gk7evr0vqsawhhkp 0 17392 157504 157444 2026-06-16T14:55:12Z ~2026-35207-80 18616 اٚی یٚارؤٚ بٚیٚآٚبٚآٚنٚکی کؤٚمسٚی اٚیسٚه. 157504 wikitext text/x-wiki اٚی یٚارؤٚ بٚیٚآٚبٚآٚنٚکی کؤٚمسٚی اٚیسٚه. == جستارهای وابسته == {{Reflist}} 68tgzlg439vdho1mkltnj2r8lccjqq8 157520 157504 2026-06-16T15:05:04Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157520 wikitext text/x-wiki '''علی‌اصغر بیانی''' (۱۸ اسفند ۱۳۳۰ در تهران – ۱۰ بهمن ۱۳۹۸ در خور و بیابانک) آهنگساز و نوازندهٔ ایرانی و معاون هنری فرهنگستان هنر ایران بو. بیانی خو تحصیلاته دانشگاه تهران درون در رشته هنر های تجسمی بوخوانده. خیلی زمانان استاد لطفی ویجه میرزا عبدالله ردیف با موخته و هطو که اونه ویجه یاد بیگیفته بو خو شاگردانه یاد دایی. او خیلی خو وقته خراسان موسیقی واسی بنه بو و موسیقی مقامی خراسانه خیلی مدون بوکوده. بیانی 10 بهمن 98 در حالی که خو شاگردانه امره بشو بو خور و بیابانک دورون، مسمومه بوسته و خو جانه از دست فده. == جستارهای وابسته == {{Reflist}} 1a80ayexrff47ltclo3tzo2n7s3lq34 0 17516 157534 157431 2026-06-16T15:05:28Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157534 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[چيچيني]] گیلٚک گیلٚکی گٚپ زٚنٚه نٚه چٚینٚی، جٚندٚه مٚاعر 8tnz27o8mjivnvv9eb2ht72wj8p44pd 157535 157534 2026-06-16T15:05:55Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157535 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[چيچيني]] m1w24quvb4ft6e4znbz5slykff4wncw 157550 157535 2026-06-16T15:15:57Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157550 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[چيچيني]] گیلٚک گیلٚکی گٚپ زٚنٚه نٚه چٚینٚی، جٚندٚه مٚاعر Ancilu the whore mother hknd2h5zuqwgjz383t6bme8h1pha70m 157551 157550 2026-06-16T15:16:14Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157551 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[چيچيني]] گیلٚک گیلٚکی گٚپ زٚنٚه نٚه چٚینٚی، جٚندٚه مٚاعر Ancilu the NIGGER slave with the whore mother a3ssfy136xw4e42b9usy8bzbblvurfv 157584 157551 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد 157535 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[چيچيني]] m1w24quvb4ft6e4znbz5slykff4wncw 0 17520 157506 153214 2026-06-16T14:58:03Z ~2026-35207-80 18616 شٚآٚهٚنٚآٚمٚه (به فارسی: نؤمه شآه یا نآمه شآه) یتا کتاب بی بی گ ۱۳ لیک/قوم رٚ تٚیام/تٚرگیب بوعود بٚه فٚارس، گ کآٚسپٚیٚآٚنٚی ٚ اٚیمٚآٚ پیلٚه تٚرٚن اٚیرٚآٚن ٚ لٚیک اٚیسٚه! 157506 wikitext text/x-wiki شٚآٚهٚنٚآٚمٚه (به فارسی: نؤمه شآه یا نآمه شآه) یتا کتاب بی بی گ ۱۳ لیک/قوم رٚ تٚیام/تٚرگیب بوعود بٚه فٚارس، گ کآٚسپٚیٚآٚنٚی ٚ اٚیمٚآٚ پیلٚه تٚرٚن اٚیرٚآٚن ٚ لٚیک اٚیسٚه! b97cmvleiwj08nb5u4d8bi7qfiqhqoa 157518 157506 2026-06-16T15:04:56Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by 20041027 tatsu (TwinkleGlobal) 157518 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيتاب}} '''شاهنؤمه''' یِته حيماسي کيتاب، [[فردؤسي]] نيويشته‌ئن ٚ جي هیسه. برحسب دس وانيۊيشته‌ئن ٚ مؤجۊد، أ کيتاب دربرگیرنده نزدیک به ۵۰,۰۰۰ ته بیت تا نزدیک به ۶۱,۰۰۰ ته بیت ؤ یکته جي پیله‌ترین ؤ برجسته‌ترین حيماسي سؤرۊده‌ئن، جهان ٚ مئن هیسه گه أن ٚ سۊرایش دساورد، دسکم سي سال کار پیوستهٔ أ نؤمدار ؤ ايراني شاعر هیسه.أ پيله سؤراینده اۊ زمات ٚ مئن که [[فارسي|پارسي]] زۊان جي میأن شؤ دؤبؤ سۊرۊده بؤبۊ تا پارسي زۊان حفظ بؤبون. فردؤسي أصلي سربس أ کيتاب ٚ سۊرۊدن ٚ وأسي، شاهنؤمه أبۊمنصۊري بؤ. أ کيتاب، ایران ٚ تاریخ-أ ايسلام ٚ جي پيشتر تا عربان ٚ حمله رۊایت کۊنه. [[فاىل:Shahnameh3-1.jpg|بندانگشتی|شاهنامه فردوسی]] == کتابˇ اطلاعات == نيۊيشتنکس:فردۊسي نشرˇ تائرخ:سدهٔ چهارم و پنجم ه‍.ق و پس از آن سبک:خؤراساني زۊان:پارسي == نمونه اۊن ٚشعرؤن ٚجی == ز دریای گیلان چو ابر سیاه دمادم به ساری رسید آن سپاه همه گيل مردان چو شير يله ابا طوق زرين و مشكين كله‏ == سربس == * امین، سید حسن (۱۳۸۸). فردوسی و شاهنامه. تهران: دائرةالمعارف ایرانشناسی. شابک ۹۷۸۶۰۰۵۲۰۴۱۱۷. * دانشور، رضا (۲۰۱۰). باغی میان دو خیابان: چهار هزار و یک روز از زندگی کامران دیبا در گفتگو با رضا دانشور. فرانسه: البرز. شابک ۹۷۸-۲-۳۵۹۹۷-۰۰۱-۲. * شریف‌زاده، سیدعبدالمجید (۱۳۷۵). تاریخ نگارگری در ایران. تهران: انتشارات حوزهٔ هنری * صفا، ذبیح‌الله (۱۳۶۳). حماسه‌سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر. 096wg3fx6nrnfvjpxzy2fyh843zfqas 0 17525 157554 157322 2026-06-16T15:18:13Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157554 wikitext text/x-wiki اٚسرٚائیلی بیلی واقٚع ٚ دورون اٚیرٚآٚنی ایسه و نٚامش اٚیرٚآٚنی خورخوسی بیلی ایسه. bty6ltg3vumsxj14k7d08d1be2hk4z9 157582 157554 2026-06-16T15:31:04Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Tenshi Hinanawi (TwinkleGlobal) 157582 wikitext text/x-wiki <big>اسرائیلی بیلی</big>(به فارسي:اردک اسرائیلی یا اردک مسکووی) گونه ای پیلا چثه از بیلی هیسه.ای نو بیلی ارتباطي اسرائیل و مسکو همرَأ نِدَره و آمریکای جنوبی، مرکزی و مکزیکˇ بومی هیسه.ای بیلی بر خلاف ویشتر هم خانواده هایش یعنی بیلِئن علاقه چندانی به شنا و آبرِه نِدَره. [[فاىل:MuscovyDuck.jpg|بندانگشتی|اسرائیلی بیلی]] ====== آرایه شناسی ====== فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: غازسانان تیره: اردکیان == سربس == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «<bdi>Muscovy Duck</bdi>». در ''دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی''، بازبینی‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۲. nwx8bgu6xt5ocnqrwz3g01eaubkdu2x 0 17618 157488 157485 2026-06-16T14:40:46Z ~2026-35207-80 18616 Tenshi Hinawi edit even 1 more time ONLY on Gilaki Wikipedia & you will become my NIGGER Slave Sissy Bitch Whore for fucking bloody ever 157488 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & they don't overall either now & will not in the future.'' == سٚرغٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] t20hq1nhl3dz17yk6v30a5vsjvktj6b 157489 157488 2026-06-16T14:41:28Z ~2026-35207-80 18616 Tenshi Hinanawi edit even 1 more time ONLY on Gilaki Wikipedia & you will become my NIGGER Slave Sissy Bitch Whore for fucking bloody ever 157489 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & they don't overall either now & will not in the future.'' == سٚرو ٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] hzonl3tmmqedkysusgquixqt01vrrpz 157526 157489 2026-06-16T15:05:12Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Tenshi Hinanawi (TwinkleGlobal) 157526 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دۊرگ يا دؤرۊگ''' (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716.}}</ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 50vlo3qriwgdykyw1kfjmgqay1b4cnt 157561 157526 2026-06-16T15:23:37Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157561 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & they don't overall either now & will not in the future.'' == سٚرو ٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] hzonl3tmmqedkysusgquixqt01vrrpz 157562 157561 2026-06-16T15:24:01Z ~2026-35207-80 18616 & Tehran Province both ONLY Caspiani btw! Áncilu/دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷] Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & Áncilu = my Nigger whore slave bitch cumslut forever 157562 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & they don't overall either now & won't in the future.'' == سٚرو ٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 71ci85nijo5zsqzmr4nyct0pfsyyis0 157575 157562 2026-06-16T15:30:48Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157575 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دۊرگ يا دؤرۊگ''' (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716.}}</ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 50vlo3qriwgdykyw1kfjmgqay1b4cnt 0 18783 157539 157327 2026-06-16T15:07:33Z ~2026-35207-80 18616 /* */ ألبۊرز یتا/ایته/یه/یک/یکتا/ییتا/یکتاه/یاکاتا جه ايران ٚ دٚیلٚمی/دیلمی/دٰیلٰمی/دِیلٰمی گیلٚک کاسپیانی اۊستانان ايسه. ٚ اۊستان ٚ مرکز کرج ايسه ؤ کلسيا جه مازندران ٚ اۊستان، خۊرخۊس ٚ جه قزوين ٚ اۊستان، خۊرتاو ٚ جه تئران ٚ اۊستان ؤ نسا جه مرکزي اۊستان-أ رسه. ألبۊرز أول بار ۱۳۸۸ سال ٚ مئن اۊستان بۊبؤسته ؤ پيشتر تئران ٚ اۊستان ٚ شين بۊ. 157539 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= ألبۊرز | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranAlborz-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[کرج]] | پيلئکي= ۵,۸۳۳  | جمعيت= ۲,۷۱۲,۴۰۰ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۷ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= مجتبی عبداللهي | پيش شۊماره= ۰۲۶ | وبجيگا= }} '''ألبۊرز''' یتا/ایته/یه/یک/یکتا/ییتا/یکتاه/یاکاتا جه [[ايران]] ٚ دٚیلٚمی/دیلمی/دٰیلٰمی/دِیلٰمی گیلٚک کاسپیانی اۊستانان ايسه. ٚ اۊستان ٚ مرکز [[کرج]] ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[قزوين ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[مرکزي اۊستان]]-أ رسه. ألبۊرز أول بار ۱۳۸۸ سال ٚ مئن اۊستان بۊبؤسته ؤ پيشتر [[تئران ٚ اۊستان]] ٚ شين بۊ.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] g51ttfkby6svahze9ak11dmuq5f6vxu 157588 157539 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد 69071 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= ألبۊرز | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranAlborz-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[کرج]] | پيلئکي= ۵,۸۳۳  | جمعيت= ۲,۷۱۲,۴۰۰ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۷ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= مجتبی عبداللهي | پيش شۊماره= ۰۲۶ | وبجيگا= }} '''ألبۊرز''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[کرج]] ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[قزوين ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[مرکزي اۊستان]]-أ فأرسه. ألبۊرز أول بار ۱۳۸۹ سال ٚ مئن اۊستان بۊبؤسته ؤ پيشتر [[تئران ٚ اۊستان]] ٚ شين بۊ.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] hpehxfoi0909bkazbf9ko05h2n5ajmu 0 18832 157503 157436 2026-06-16T14:54:50Z ~2026-35207-80 18616 مٚآٚه، تٚنها دٚؤٚرؤٚست گیلٚکی/کآٚسپٚآٚئٚی/دٚیلٚمی/آٚمٚآٚعردٚی نٚام ای سٚیاره واسی ایسه، مانگ فٚقٚدٚ تٚآٚلٚشی و تٚآٚتی ایسه، ایپچه بؤٚدٚتٚر تٚآٚلٚشی، تٚآٚلٚشٚآٚن ٚ ویشینه گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش اٚستٚان ٚ دٚؤٚرؤٚن بیبین هٚسآٚه خٚآٚ، می لٚند/کٚر ویکیپدیا تٚؤٚ. Moon = Mah in Gilaki/Daylami/Caspuay/Amaerdi/Maerliki 157503 wikitext text/x-wiki '''مٚآٚه، تٚنها دٚؤٚرؤٚست گیلٚکی/کآٚسپٚآٚئٚی/دٚیلٚمی/آٚمٚآٚعردٚی نٚام ای سٚیاره واسی ایسه، مانگ فٚقٚدٚ تٚآٚلٚشی و تٚآٚتی ایسه، ایپچه بؤٚدٚتٚر تٚآٚلٚشی، تٚآٚلٚشٚآٚن ٚ ویشینه گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش اٚستٚان ٚ دٚؤٚرؤٚن بیبین هٚسآٚه خٚآٚ، می لٚند/کٚر ویکیپدیا تٚؤٚ. Moon = Mah in Gilaki/Daylami/Caspuay/Amaerdi/Maerliki''' ==سٚرغٚس== [[جرگه:خۊري منظۊمه]] 5p5mjn5v2snb1kyow4alfmqa0gcf99v 157521 157503 2026-06-16T15:05:04Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157521 wikitext text/x-wiki [[فاىل:FullMoon2010.jpg|frameless|left]] '''مانگ''' (نماد: [[file:Moon crescent symbol (fixed width).svg|16px|☽︎]]) گه کۊچي زاکان أن-أ دخانئده '''ألاتيتي'''، [[زيمي]] تنئا قمر ايسه. مانگ تقريبا زيمي اي چارؤم ٚ قؤطر ؤ اۊستراليا ور ٚ أندر ايسه. مانگ [[خۊري منظۊمه]] مئن پيله‌ترين أندازه-یأ سياره‌اي کي اۊن ٚ دؤر گرده نسبت دأره. مانگ پنجؤمي پيله قمر خۊري منظۊمه مئن ايسه. مانگ همه‌ته بشناخته بۊبؤسته ''پاچ ٚ سياره'' جه پيله‌تره. مانگ أتمؤسفر، هيدرؤسفر ىا مغناطيسي مىدان نأره. اۊن ٚ سطحي جاذبه زيمي اي شيشؤم ايسه (۰٫۱۶۵۴ گرم). آىؤ کي مۊشتري سياره قمر ايسه، خۊري منظۊمه تنئا قمره کي اۊن ٚ جاذبه ؤ سطحي چگالي مانگ ٚ جه ويشتره. مانگ ۳۸۴۴۰۰ کيلۊمتر متوسط فاصله أمرأ زيمي دؤر گرده، کي اۊن ٚ فاصله تقريبا سي‌ته زيمي قؤطر ٚ أندر ايسه. مانگ ٚ جاذبه زيمي سر تأثير نئهه ؤ زيمي رۊج-أ طۊلاني کۊنه ؤ جزر ؤ مد ٚ أصلي عامل ؤ محرک ني ايسه. مانگ ۲۷٫۳ رۊج ٚ مئن ايته وار زيمي دؤر گرده. ايته بخش جه مانگ هميشک زيمي سمت نهأ ؤ اۊيته بخش هئوخت بيده نيبه. مانگ ٚ نوساني حرکتان ٚ وأسي کي اۊن-أ ديم‌گردي گد، ۵۹٪ جه مانگ ٚ سطح-أ شأ زيمي جه پرسپکتيو تغيير ٚ أمرأ دئن. مانگ ٚ تشکيل ٚ ره چن‌ته فرضيه نهأ.<ref>{cite journal |doi=10.1126/sciadv.1602365 |pmid=28097222 |pmc=5226643 |journal=[[Science Advances (journal)|Science Advances]] |date=2017 |volume=3 |issue=1 |title=Early formation of the Moon 4.51 billion years ago |last=Barboni |first=M. |author2=Boehnke, P. |author3=Keller, C.B. |author4=Kohl, I.E. |author5=Schoene, B. |author6=Young, E.D. |author7=McKeegan, K.D. |page=e1602365 |bibcode=2017SciA....3E2365B}}</ref> معرۊف‌ترين فرضيه أنه کي مانگ حۊدۊد ۴,۵۱ ميليارد سال پيش، ايبچه زيمي پسي ؤ ۶۰ ميليۊن سال خۊري مظۊمه تشکيل ٚ پسي ايجاد بۊبؤسته. ايته پيله سياره کي [[مريخ]] ٚ أندر بۊ ؤ تيا نام دأشتي، زيمي-أ بگنسه ؤ أن باعث بۊبؤست کي اي سري واوين زيمي ؤ تيا جه وأدایه ؤ اۊ واوينان گلف گلف ايجايي دۊچکستد ؤ مانگ-أ تشکيل بدأد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=PSR Discoveries:Hot Idea: Origin of the Earth and Moon|نشانی=http://www.psrd.hawaii.edu/Dec98/OriginEarthMoon.html|وبگاه=www.psrd.hawaii.edu|بازبینی=2019-10-17|نویسنده=G. Jeffrey Taylor|کد زبان=en|تاریخ=1998-12-31}}</ref><ref>{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/ |title=Asteroids Bear Scars of Moon's Violent Formation |date=16 April 2015 |publisher= |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008160812/http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/ |archivedate=8 October 2016}}</ref> مانگ ٚ سطح نسبتاً غىر اينعکاسي ايسه، ايبچه پۊر سۊتر دؤرسفته آسفالت ٚ جه. ولي مانگ خۊ پيله زاويه‌اي قؤطر ٚ وأسي، پۊر سۊترين جرم شو ٚ آسمان ٚ مئن ايسه. مانگ [[خۊر]] ٚ جه پۊر کۊچي‌تره ولي چؤن اۊن ٚ فاصله زيمي نزديکي ايسه چۊم اۊن-أ پيله دينه ؤ ظاهري نظر ٚ جه آسمان ٚ مئن خۊر ٚ أندر بيده به ؤ کسۊف ٚ مؤقع خۊر-أ کامل پۊشانه. أولين مصنۊعي جسمي کي مانگ-أ فأرسه، [[شؤروي]] لۊنا ۲ فضاپىما بۊ کي ۱۹۵۹ سال ٚ مئن مانگ-أ بۊخؤرده ؤ اۊن ٚ پسي لۊنا ۹ ني ۱۹۶۶ سال ٚ مئن مانگ ٚ دۊرۊن بيجير بامؤ. فقط [[آمريکا]] آپؤلؤ مأمۊريتان ٚ مئن بۊ کي آدمان ني اۊن ٚ مئن حضۊر دأشتيد. ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ سالان ٚ جه دوازده نفر-أ مانگ ٚ دۊرۊن اۊسه بۊگۊده. == تاتايي‌ئن == <gallery> فاىل:LRO WAC Nearside Mosaic.jpg|مانگ ٚ دئنشأ ور فاىل:Moon Farside LRO.jpg|مانگ ٚ جۊخۊفته ور فاىل:LRO WAC North Pole Mosaic (PIA14024).jpg|مانگ ٚ کلسيايي قؤطب فاىل:LRO WAC South Pole Mosaic.jpg|مانگ ٚ نسايي قؤطب فاىل:ماه کامل.JPG فاىل:ماه کامل - panoramio.jpg فاىل:ماه و درخت - panoramio.jpg فاىل:هلال ماه.JPG|مانگ ٚ هلال فاىل:Apollo 15 flag, rover, LM, Irwin.jpg|آمريکا بيدۊق ٚ نصب، مانگ ٚ رۊ </gallery> ==سربس== [[جرگه:خۊري منظۊمه]] fvll6mxbhenvur4aim5kusrdodpaphy 0 19140 157498 157438 2026-06-16T14:50:14Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157498 wikitext text/x-wiki رٚؤٚجٚآٚ/اٚعاسٚوٚسٚوٚ/رٚآٚخٚآٚ ==سربس== havhs10gqtgwkk5ssjrt45x8zuvbnrb 157499 157498 2026-06-16T14:51:07Z ~2026-35207-80 18616 /* سربس */ 157499 wikitext text/x-wiki رٚؤٚجٚآٚ/اٚعاسٚوٚسٚوٚ/رٚآٚخٚآٚ ==Dokkodo/Dokkōdō = Arad's Nigger Slave Sissy Bitch LINEAGEWHORE!== 4r01r8oy8l73lmxkhnbwm0bkhi19hcm 157500 157499 2026-06-16T14:51:24Z ~2026-35207-80 18616 سٚرو ٚس 157500 wikitext text/x-wiki '''رٚؤٚجٚآٚ/اٚعاسٚوٚسٚوٚ/رٚآٚخٚآٚ''' ==Dokkodo/Dokkōdō = Arad's Nigger Slave Sissy Bitch LINEAGEWHORE!== 23rvo3heyhvw63tlc8mtbspb7h5z46z 157524 157500 2026-06-16T15:05:05Z Àncilu 18455 Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157524 wikitext text/x-wiki [[فاىل:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|چپ|بندانگشتی|[[خۊر]] ٚ تاتايي کي [[خۊري منظۊمه]] پيله ستاره ايسه]] '''ستاره''' گه کۊچي زاکان أن-أ دخانئده '''ألاسۊسۊ'''، یته کؤروي آسماني شیء هیسه که [[پلاسما]] جي چاگۊده بؤبه ؤ [[جاذبه]] جي خۊ انسجامه دأره. نزیکترین ستاره [[زيمي]] جي [[خۊر]] هیسه. دئباخي ستاره‌ئن دۊر دؤبؤ را وأسي شؤو ٚ آسمان ٚ دل یته رؤشن ٚ نۊقطه مۊسان دیئه بۊنن. یته ستاره [[اتمی همجۊشی]] وأسي که اۊن ٚ مرکز ٚ دل اتفاق دکنه، سۊ تؤلید کۊنه ؤ وژ وژ زنه. یته أتؤمي همجۊشي مئن یته [[هیدرؤژن]] هليؤم-ه تبدیل بۊنه ؤ اي تبدیل بؤؤن ٚ سر نۊر ؤ گرما تؤلید بۊنه. ستاره‌ئن ٚ مرکز ٚ دل هیدرؤژن ٚ أتؤمان ٚ سر فشار أندي زیاد هیسه گه هیدرؤژن تاوسه مننه ؤ دۊتته هیدرؤژن کسنه جۊش خؤرن تا اۊشاني مقاومت ویشترابۊن. ستاره‌ئن تا زمتی گه اۊشاني مرکز ٚ دل هیدرؤژن دؤبۊن، زنده هیسن ؤ نۊر ؤ گرما تؤلید کۊنن. ستاره‌أني هیدرؤژن ٚ تۊمانابؤ پسي ؤ سنگین ٚ عناصر ٚ شکل بگیته پسي، ستاره یته '''انفجار''' جي میرنه. اي انفجار علمي سربسان ٚ مئن معرۊف هیسه '''سۊپر نؤوا'''. ==سربس== 3fkdnep9yczqx3pmej0bo9he592ixo5 157563 157524 2026-06-16T15:24:30Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157563 wikitext text/x-wiki '''رٚؤٚجٚآٚ/اٚعاسٚوٚسٚوٚ/رٚآٚخٚآٚ Ruja = Star in Gilaki''' ==Dokkodo/Dokkōdō = Arad's Nigger Slave Sissy Bitch LINEAGEWHORE!== hcv2kqsm6c4mnl8x7ra8cgjt6zkrlmi 157564 157563 2026-06-16T15:25:15Z ~2026-35207-80 18616 & Tehran رProvince both ONLY Caspiani btw! Áncilu/دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷] Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest Àncilu/Ancilu/Anćilu edit even 1 more time & Áncilu = my Nigger whore slave bitch cumslut forever 157564 wikitext text/x-wiki '''رٚؤٚجٚآٚ/اٚعاسٚوٚسٚوٚ/رٚآٚخٚآٚ Ruja/Aeasusu/Rakha = Star in Gilaki''' ==Dokkodo/Dokkōdō = Arad's Nigger Slave Sissy Bitch LINEAGEWHORE!== bfjdtbyb7vgjaipai2a8t4hwns1u111 157574 157564 2026-06-16T15:30:47Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal) 157574 wikitext text/x-wiki [[فاىل:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|چپ|بندانگشتی|[[خۊر]] ٚ تاتايي کي [[خۊري منظۊمه]] پيله ستاره ايسه]] '''ستاره''' گه کۊچي زاکان أن-أ دخانئده '''ألاسۊسۊ'''، یته کؤروي آسماني شیء هیسه که [[پلاسما]] جي چاگۊده بؤبه ؤ [[جاذبه]] جي خۊ انسجامه دأره. نزیکترین ستاره [[زيمي]] جي [[خۊر]] هیسه. دئباخي ستاره‌ئن دۊر دؤبؤ را وأسي شؤو ٚ آسمان ٚ دل یته رؤشن ٚ نۊقطه مۊسان دیئه بۊنن. یته ستاره [[اتمی همجۊشی]] وأسي که اۊن ٚ مرکز ٚ دل اتفاق دکنه، سۊ تؤلید کۊنه ؤ وژ وژ زنه. یته أتؤمي همجۊشي مئن یته [[هیدرؤژن]] هليؤم-ه تبدیل بۊنه ؤ اي تبدیل بؤؤن ٚ سر نۊر ؤ گرما تؤلید بۊنه. ستاره‌ئن ٚ مرکز ٚ دل هیدرؤژن ٚ أتؤمان ٚ سر فشار أندي زیاد هیسه گه هیدرؤژن تاوسه مننه ؤ دۊتته هیدرؤژن کسنه جۊش خؤرن تا اۊشاني مقاومت ویشترابۊن. ستاره‌ئن تا زمتی گه اۊشاني مرکز ٚ دل هیدرؤژن دؤبۊن، زنده هیسن ؤ نۊر ؤ گرما تؤلید کۊنن. ستاره‌أني هیدرؤژن ٚ تۊمانابؤ پسي ؤ سنگین ٚ عناصر ٚ شکل بگیته پسي، ستاره یته '''انفجار''' جي میرنه. اي انفجار علمي سربسان ٚ مئن معرۊف هیسه '''سۊپر نؤوا'''. ==سربس== 3fkdnep9yczqx3pmej0bo9he592ixo5 0 19149 157565 63689 2026-06-16T15:26:17Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157565 wikitext text/x-wiki پیلٚهٰ اٚنوجٚار! می لٚندٚم کٚمتٚر بیبی دوکّودو یتا جٚندٚه خٚاندٚان/رٚچٚه qp7g6gkze0mqon300tjt4jycta3stt8 157573 157565 2026-06-16T15:30:45Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by YiFeiBot (TwinkleGlobal) 157573 wikitext text/x-wiki '''پیلا انفجار''' یا '''گت ٚ انفجار''' (یا اۊجۊر گه اینگیلیسی دل گۊنن: بیگ بنگ) یته تئؤری هیسه گه تؤضیح دنه چۊته جهان شکل بگیته. ای نظریه سر جهان یته داغ ؤ أمبس ٚ نۊقطه ترکسن ٚ جی سرأگیته بۊنه. ای أمبس ٚ نۊقطه گه اۊنه تکینگی دۊخؤنن، اۊن ٚ یه‌وأره ترکسن ٚ جی جهان شکل بگیت. ای نظریه معتبرترین نظریه هیسه گه جهان ٚ شکل‌گیری وأسی تایسه مطرح بؤبه. m2g7ylc8czwboqzl08jngubwvgygf4i 0 20692 157545 157429 2026-06-16T15:11:32Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157545 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= طالقان ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Alborz Taleghan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[ألبۊر ٚ اۊستان]] |بخشان= |شأران=[[طالقان]] |دهستانان= [[جوستان ٚ دهستان]]، [[کناررۊد ٚ دهستان]]، [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]]، [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] |محلي نام= |قديمي نامان= تلکان، تالکان |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۷۸ |جمعيت= ۱۶٬۸۱۵ (۱۳۹۵)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ |ناشر=}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۳۲۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۲۶ |وبجيگا= [https://taleghan.alborz.ir/ طالقان ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان ٚ شأرستان''' یتا گیلٚک جیگا جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ شأرستانان ایسه ؤ اۊن ٚ مرکز [[طالقان]] ٚ شأر ايسه. أ شأرستان کلسیا جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ؤ [[ألمۊت]]، خۊرخۊس ٚ جه آبیک ؤ زياران، نسا جه ساوجبلاغ ؤ [[کرج ٚ شأرستان|کرج]] ٚ شأرستانان ؤ خۊرتاو ٚ جه [[آسارا]]-یأ فأرسه. == کيشوري تخسيمان == [[File:طالقان نقشه.png|thumb|طالقان ٚ نخشه]] * [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]] ** [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] *شأر: [[طالقان]] * [[بالاطالقان ٚ بخش]] * دهستانان: ** [[جوستان ٚ دهستان]] ** [[کناررۊد ٚ دهستان]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، طالقان ٚ شأرستان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۶,۸۱۵ نفر (۶,۳۵۴ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأرستانان]] saewcy282mwozebzjpins1y76hvev6t 157546 157545 2026-06-16T15:12:24Z ~2026-35207-80 18616 /* */ 157546 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= طالقان ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Alborz Taleghan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[ألبۊر ٚ اۊستان]] |بخشان= |شأران=[[طالقان]] |دهستانان= [[جوستان ٚ دهستان]]، [[کناررۊد ٚ دهستان]]، [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]]، [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] |محلي نام= |قديمي نامان= تلکان، تالکان |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۷۸ |جمعيت= ۱۶٬۸۱۵ (۱۳۹۵)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ |ناشر=}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۳۲۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۲۶ |وبجيگا= [https://taleghan.alborz.ir/ طالقان ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان ٚ شأرستان''' یتا گیلٚک جٚیگٚاه! جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان|اٚلبٚؤٚرز اٚستٚان]] ٚ شأرستانان ایسه ؤ اۊن ٚ مرکز [[طالقان]] ٚ شأر ايسه. أ شأرستان کلسیا جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ؤ [[ألمۊت]]، خۊرخۊس ٚ جه آبیک ؤ زياران، نسا جه ساوجبلاغ ؤ [[کرج ٚ شأرستان|کرج]] ٚ شأرستانان ؤ خۊرتاو ٚ جه [[آسارا]]-یأ فأرسه. == کيشوري تخسيمان == [[File:طالقان نقشه.png|thumb|طالقان ٚ نخشه]] * [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]] ** [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] *شأر: [[طالقان]] * [[بالاطالقان ٚ بخش]] * دهستانان: ** [[جوستان ٚ دهستان]] ** [[کناررۊد ٚ دهستان]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، طالقان ٚ شأرستان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۶,۸۱۵ نفر (۶,۳۵۴ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأرستانان]] 8lppfcuzg10hb69dwk1o7tg7dayq3wf 157591 157546 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157429 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= طالقان ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Alborz Taleghan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[ألبۊر ٚ اۊستان]] |بخشان=[[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[بالاطالقان ٚ بخش]] |شأران=[[طالقان]] |دهستانان= [[جوستان ٚ دهستان]]، [[کناررۊد ٚ دهستان]]، [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]]، [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] |محلي نام= طالقؤن، تالقؤن |قديمي نامان= تلکان، تالکان |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۸۹ |جمعيت= ۱۶٬۸۱۵ (۱۳۹۵)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ |ناشر=}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۳۲۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۲۶ |وبجيگا= [https://taleghan.alborz.ir/ طالقان ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان ٚ شأرستان''' ایته جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ شأرستانان ایسه ؤ اۊن ٚ مرکز [[طالقان]] ٚ شأر ايسه. أ شأرستان کلسیا جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ؤ [[ألمۊت]]، خۊرخۊس ٚ جه آبیک ؤ زياران، نسا جه ساوجبلاغ ؤ [[کرج ٚ شأرستان|کرج]] ٚ شأرستانان ؤ خۊرتاو ٚ جه [[آسارا]]-یأ فأرسه. == کيشوري تخسيمان == [[File:طالقان نقشه.png|thumb|طالقان ٚ نخشه]] * [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]] ** [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] *شأر: [[طالقان]] * [[بالاطالقان ٚ بخش]] * دهستانان: ** [[جوستان ٚ دهستان]] ** [[کناررۊد ٚ دهستان]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، طالقان ٚ شأرستان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۶,۸۱۵ نفر (۶,۳۵۴ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأرستانان]] k37h5o69q7rpwt6bf5m85sowyxlh950 0 62726 157511 153540 2026-06-16T15:03:21Z ~2026-35207-80 18616 /* */ پٚیرٚ شٚرٚف شٚآٚه دٚؤٚلٚآٚبٚی Pir Sharaf Shah Dolaei: Giui Gilaki Caspiani Irany 157511 wikitext text/x-wiki پٚیرٚ شٚرٚف شٚآٚه دٚؤٚلٚآٚبٚی Pir Sharaf Shah Dolaei: Giui Gilaki Caspiani Irany ==سربس== [[جرگه:شاعرؤن]] [[جرگه:گيلکی شاعر]] b3jsoa70iapxp9ua5i4ojzw3lyxr9rf 157512 157511 2026-06-16T15:04:02Z ~2026-35207-80 18616 157512 wikitext text/x-wiki پٚیرٚ شٚرٚف شٚآٚه دٚؤٚلٚآٚبٚی Pir Sharaf Shah Dolaei: Giui Gilaki Caspiani Irany ==می لٚندٚ دٚؤکوٚدوٚ مٚیٰن!== [[جرگه:شاعرؤن]] [[جرگه:گيلکی شاعر]] 861sl950nn7lkiohzio46k8wr3zveku 157515 157512 2026-06-16T15:04:54Z Àncilu 18455 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157515 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه |نام= پير شرفشاه |تصویر= |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= شرفشاه دۊلايي گيلاني |فعاليت ٚ زمينه= |ميلليت= [[ايران|ايراني]] |تولد ٚ تاريخ= قرن ۸ |تولد ٚ جيگا= [[گيلان]] ٚ [[رزوندي]] [[گيل دۊلاب ٚ دهستان|گيل دۊلاب]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= [[گيلان]]، [[رزوندي]]، [[گيل دۊلاب ٚ دهستان]]، [[دارسرا]] |باخي نامان= |پیشه= شاعر |کار گۊدن ٚ سالان= هشتؤمي قرن |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= گيلکي شعر ؤ أدبيات |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''پیر شرفشاه''' (قرن ۸ ه.ق.) گه اۊن ٚ أصلي نام '''شرفشاه دۊلايي گيلاني''' بۊ ؤ سید شرفشاه یا سید شرف الدین نامان ٚ أمرأ ني معرۊف بۊ، ايته [[گيلک]] شاعر ؤ عارف بۊ گه هجري هشتؤمي قرن ٚ زمات زيوش گۊدي. پير شرفشاه-أ [[گيلکي شعر]] ٚ پئر لقب بدأده ؤ گئده أولين شاعري ايسه گه أ [[گيلکي زوان]] ٚ مئن شعر بينيويشته ؤ ايته گيلکي شعر ٚ ديوان ني دأره. اۊن هأتؤني شرفشاهي شعر ٚ سبک-أ ابداع بۊگۊده. شرفشاه [[گيلان]] ٚ [[رزوندي]] [[گيل دۊلاب ٚ دهستان|گيل دۊلاب]] ٚ دۊرۊن دۊنيا بأمؤ ؤ اۊن ٚ بۊقا ني [[دارسرا]] رۊستا مئنه گه هأ منطقه دۊرۊن نهأ.<ref>{{ یادکرد کتاب | نام خانوادگی= گلزاری | نام= مسعود | عنوان=سفرنامه استرآبادو مازندران و گیلان و …}}</ref> پير شرفشاه جه ايته شعر ٚ ديوان بمانسته گه رۊماني بۊخارست ٚ مئن نهأ ؤ اۊن ٚ شعران دۊبیتي ايسه.<ref>{{یادکرد وب | عنوان=شعرا و ادیبان استان گیلان | وبگاه=ویکی اطلس فرهنگی ایران | پیوند=http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=شعرا_و_ادیبان_استان_گیلان | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2015-05-12}}</ref><ref name="noormags.ir">{{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=میرعلینقی | نام=سیدعلی‌رضا | عنوان=بومی سرود: سلطان العشاق شرفشاه گیلانی (2) | ژورنال=شعر | شماره=2 | سال=1372 | صفحه=75–78 | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/875902 | زبان=fa | تاریخ بازبینی=2015-05-12}}</ref><ref>{{یادکرد وب | عنوان=مراکز زیارتی | وبگاه=پرتال استان گیلان | تاریخ=2015-05-12 | سال=2015 | پیوند=http://rezvanshahr.gilan.ir/63 | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2015-05-12 | archive-date=18 مه 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150518070132/http://rezvanshahr.gilan.ir/63 }}</ref> ==سربس== [[جرگه:شاعرؤن]] [[جرگه:گيلکی شاعر]] 2n3753pdmn2si8pl9k9mrukdfzgrpv8 157552 157515 2026-06-16T15:16:32Z ~2026-35207-80 18616 Áncilu/Àncilu esit one more time & you are my Nigger whore slave bitch cumslut forever! 157552 wikitext text/x-wiki پٚیرٚ شٚرٚف شٚآٚه دٚؤٚلٚآٚبٚی Pir Sharaf Shah Dolaei: Giui Gilaki Caspiani Irany ==می لٚندٚ دٚؤکوٚدوٚ مٚیٰن!== [[جرگه:شاعرؤن]] [[جرگه:گيلکی شاعر]] 861sl950nn7lkiohzio46k8wr3zveku 157587 157552 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد 157515 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه |نام= پير شرفشاه |تصویر= |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= شرفشاه دۊلايي گيلاني |فعاليت ٚ زمينه= |ميلليت= [[ايران|ايراني]] |تولد ٚ تاريخ= قرن ۸ |تولد ٚ جيگا= [[گيلان]] ٚ [[رزوندي]] [[گيل دۊلاب ٚ دهستان|گيل دۊلاب]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= [[گيلان]]، [[رزوندي]]، [[گيل دۊلاب ٚ دهستان]]، [[دارسرا]] |باخي نامان= |پیشه= شاعر |کار گۊدن ٚ سالان= هشتؤمي قرن |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= گيلکي شعر ؤ أدبيات |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''پیر شرفشاه''' (قرن ۸ ه.ق.) گه اۊن ٚ أصلي نام '''شرفشاه دۊلايي گيلاني''' بۊ ؤ سید شرفشاه یا سید شرف الدین نامان ٚ أمرأ ني معرۊف بۊ، ايته [[گيلک]] شاعر ؤ عارف بۊ گه هجري هشتؤمي قرن ٚ زمات زيوش گۊدي. پير شرفشاه-أ [[گيلکي شعر]] ٚ پئر لقب بدأده ؤ گئده أولين شاعري ايسه گه أ [[گيلکي زوان]] ٚ مئن شعر بينيويشته ؤ ايته گيلکي شعر ٚ ديوان ني دأره. اۊن هأتؤني شرفشاهي شعر ٚ سبک-أ ابداع بۊگۊده. شرفشاه [[گيلان]] ٚ [[رزوندي]] [[گيل دۊلاب ٚ دهستان|گيل دۊلاب]] ٚ دۊرۊن دۊنيا بأمؤ ؤ اۊن ٚ بۊقا ني [[دارسرا]] رۊستا مئنه گه هأ منطقه دۊرۊن نهأ.<ref>{{ یادکرد کتاب | نام خانوادگی= گلزاری | نام= مسعود | عنوان=سفرنامه استرآبادو مازندران و گیلان و …}}</ref> پير شرفشاه جه ايته شعر ٚ ديوان بمانسته گه رۊماني بۊخارست ٚ مئن نهأ ؤ اۊن ٚ شعران دۊبیتي ايسه.<ref>{{یادکرد وب | عنوان=شعرا و ادیبان استان گیلان | وبگاه=ویکی اطلس فرهنگی ایران | پیوند=http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=شعرا_و_ادیبان_استان_گیلان | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2015-05-12}}</ref><ref name="noormags.ir">{{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=میرعلینقی | نام=سیدعلی‌رضا | عنوان=بومی سرود: سلطان العشاق شرفشاه گیلانی (2) | ژورنال=شعر | شماره=2 | سال=1372 | صفحه=75–78 | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/875902 | زبان=fa | تاریخ بازبینی=2015-05-12}}</ref><ref>{{یادکرد وب | عنوان=مراکز زیارتی | وبگاه=پرتال استان گیلان | تاریخ=2015-05-12 | سال=2015 | پیوند=http://rezvanshahr.gilan.ir/63 | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2015-05-12 | archive-date=18 مه 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150518070132/http://rezvanshahr.gilan.ir/63 }}</ref> ==سربس== [[جرگه:شاعرؤن]] [[جرگه:گيلکی شاعر]] 2n3753pdmn2si8pl9k9mrukdfzgrpv8 0 63260 157536 157414 2026-06-16T15:06:01Z ~2026-35207-80 18616 خٚامنه ای وخشی جه پیلٚه تٚرن جٚندٚه خٚاندٚان دٚئبٚار/تٚاریخ/دٚامیشگاه/دٚعو ٚر ٚ دٚؤٚروٚن. 157536 wikitext text/x-wiki خٚامنه ای وخشی جه پیلٚه تٚرن جٚندٚه خٚاندٚان دٚئبٚار/تٚاریخ/دٚامیشگاه/دٚعو ٚر ٚ دٚؤٚروٚن. ljy2omss68swdby2eaaid69epsywt5u 157595 157536 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157414 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه | نام= سید علي خامنه‌اي |تصویر= Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02 (3 x 4 cropped).jpg |تاتايي تؤضيح= خامنه‌اي ۱۳۹۷ نؤرۊز |أصلي نام= سید علي حسینی خامنه |کۊنۊش ٚ زمينه= سياست، مذهب |ميلليت= ايراني |تولد ٚ تاريخ= ۲۹ فروردين ۱۳۱۸ |تولد ٚ جيگا= [[مشهد]]، [[ايران]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۹ تسفند ۱۴۰۴ |مرگ ٚ جيگا= [[تئران]]، [[ايران]] |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= |باخي نامان= |پیشه= رابر |کار گۊدن ٚ سالان= |نقش برجسته= |همسر= منصۊره خجسته باقرزاده |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= ۶ |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سیّد علي حسیني خامنه‌''' (۲۹ فروردین ۱۳۱۸ – ۹ اسفند ۱۴۰۴) گه سید علي خامنه‌اي نام ٚ أمرأ معرۊف بۊ، ايته ايراني سیاستمدار و رۊحاني بۊ گه ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر بۊ. هأتؤني ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ ايران ٚ سوؤمي ريئيس جؤمۊر بۊ. خامنه‌اي ۳۶ سال ؤ شيش ماه ايران ٚ رابر بۊ. ==سربس== 4hhq7m0wfbwvkdswd7ddh223fot3ik6 4 63286 157490 157456 2026-06-16T14:42:47Z ~2026-35207-80 18616 /* */ Shakira is Irany btw 157490 wikitext text/x-wiki Dokkodo/Dokkōdō edit even 1 more time ONLY on Gilaki Wikipedia & you will become my NIGGER Slave Sissy Bitch Whore for fucking bloody ever 2ira7kgi1008ewcw6gkgss2ct33ut5y 157527 157490 2026-06-16T15:05:14Z Àncilu 18455 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal) 157527 wikitext text/x-wiki [[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|250px|وسط]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه. 38yzs40xft9qnf3c9hz45023u8p64o9 157547 157527 2026-06-16T15:13:42Z ~2026-35207-80 18616 157547 wikitext text/x-wiki Dokkodo/Dokkōdō/Anćilo/Anćilu/Ancilu/Ancilo edit even 1 more time ONLY on Gilaki Wikipedia & you will become my NIGGER Slave Sissy Bitch Whore for fucking bloody ever ch4or6syw9zqepzxytsvmzs1hvrfyvi 157583 157547 2026-06-16T15:31:05Z 20041027 tatsu 12438 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35207-80|~2026-35207-80]] ([[User talk:~2026-35207-80|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد 157527 wikitext text/x-wiki [[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|250px|وسط]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه. 38yzs40xft9qnf3c9hz45023u8p64o9