Vikipetã gnwiki https://gn.wikipedia.org/wiki/Kuatia_%C3%91epyr%C5%A9ha MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Medio Mba'echĩchĩ Myangekõi Puruhára Puruhára myangekõi Vikipetã Vikipetã myangekõi Ta'ãnga Ta'ãnga myangekõi MediaWiki MediaWiki myangekõi Tembiecharã Tembiecharã myangekõi Pytyvõ Pytyvõ myangekõi Ñemohenda Ñemohenda myangekõi TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Jasypo 0 2409 137873 128261 2026-06-20T22:31:48Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137873 wikitext text/x-wiki {| class="WSerieH" id="WMois" border="0" align="center" style="margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; background: transparent" |[[Jasyteĩ]]&nbsp;· |[[Jasykõi]]&nbsp;· |[[Jasyapy]]&nbsp;· |[[Jasyrundy]]&nbsp;· |Jasypo&nbsp;· |[[Jasypoteĩ]]&nbsp;· |[[Jasypokõi]]&nbsp;· |[[Jasypoapy]]&nbsp;· |[[Jasyporundy]]&nbsp;· |[[Jasypa]]&nbsp;· |[[Jasypateĩ]]&nbsp;· |[[Jasypakõi]] |} {{Jasypo}} '''Jasypo''' ({{es|Mayo}}) ha'e hína [[jasy (ára)|jasy]] poha [[ary|arýgua]] upe [[arapapaha Gyregoriopegua]] ipype ha oguereko 31 [[ára]]; hákatu Rróma arapapahápe ''Maius'' ha'e akue jasy mbohapyha, [[jasyteĩ]] ha [[jasykõi]] opytágui ary ipahápe. == Tembiasa == * Ára [[1 jasypo]] ary [[1886]]-pe, táva [[Chicago]]-pe ([[Tetã peteĩ reko Amérikagua]]) oñepyrũ peteĩ tembiapo jokoha guasu ojeruréva 8 aravo omba'apo hag̃ua, ára ha ára, imba'apohápe, ha upévare ojeporavókuri 1 jasypo [[Mba'apohára Ára]], ojegueromandu'ávo umi mba'apohára ojejukava'ekue.<ref>{{cita web|autor=Unión General de Trabajadores|título=La Historia del 1º de Mayo|url=http://www.ugt.es/ugtpordentro/historia1demayo.htm|fechaacceso=12 de marzo de 2014|title=Archive copy|accessdate=2014-11-25|archivedate=2014-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140605072352/http://www.ugt.es/ugtpordentro/historia1demayo.htm|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20140605072352/http://www.ugt.es/ugtpordentro/historia1demayo.htm|fechaarchivo=2014-06-05}}</ref> * [[Epáña]] retãme, [[Sy Ára]] oñemboarete peteĩha [[arateĩ]] jasypógui, ha ambue retãme Amérikagua oñemboarete arateĩ mokõiháme jasypógui. [[El Salvador]], [[Guatemala]] ha [[Méhiko]] omboarete [[10 jasypo|10 jasypópe]], ha [[Paraguái]] retãme oñemboarete [[15 jasypo|15 jasypópe]], [[Volívia]] oñemboarete [[27 jasypo]] ha umi Karíve retãme ([[República Dominicana]] ha ambuéva) oñemboarete arateĩ pahaguépe jasýgui. [[Nikaragua]]pe oñemboarete [[30 jasypo|30 jasypópe]].<ref>{{cita web|autor=Euroresidentes|título=Día de la madre|url=http://www.euroresidentes.com/calendario/dia_de_la_madre/|fechaacceso=12 de marzo de 2014}}</ref> * Ára [[3 jasypo]] oñemboarete [[Ñemomarandu Hekosãsóva Ára]], [[ONU]] rupive.<ref>{{cita web |url = http://www.un.org/spanish/events/calendario/2011/doc_05_03.html |título = 3 de mayo |fechaacceso = 7 de junio de 2011 |editorial = ONU }}</ref> * Ára [[5 jasypo]] oñemboarete [[Oporomomembýva Ára]].<ref>{{cita web |url = http://www.un.org/spanish/events/calendario/2011/doc_05_05.html |título = 5 de mayo |fechaacceso = 7 de junio de 2011 |editorial = ONU }}</ref> * Ára [[5 jasypo|5 jasypópe]] [[Hapõ]] retãme oñemboarete [[Kodomo no hi|Mitã Ára]].<ref>{{cita web|autor=Noticias Universia|título=oñemboarete Día de los Niños en Japón|url=http://noticias.universia.ad/en-portada/noticia/2011/05/05/819739/celebra-dia-ninos-japon.html|fechaacceso=12 de marzo de 2014|fecha=5 de mayo de 2011|title=Archive copy|accessdate=2014-11-25|archivedate=2014-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312213547/http://noticias.universia.ad/en-portada/noticia/2011/05/05/819739/celebra-dia-ninos-japon.html|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20140312213547/http://noticias.universia.ad/en-portada/noticia/2011/05/05/819739/celebra-dia-ninos-japon.html|fechaarchivo=2014-03-12}}</ref> * Ára [[14 jasypo|14]] ha [[15 jasypo|15 jasypópe]] oñemboarete [[Paraguái]] hekosãso ára.<ref>{{cita web|autor=Última hora|título=Independencia de Paraguay: Reseña histórica|url=http://www.ultimahora.com/independencia-paraguay-resena-historica-n397621.html|fechaacceso=12 de marzo de 2014|fecha=24 de enero de 2011}}</ref> * Ára [[15 jasypo]] oñemboarete [[Ñemoñare Ára]], ONU rupive.<ref>{{cita web |url = http://www.un.org/spanish/events/calendario/2011/doc_05_15.html |título = 15 de mayo |fechaacceso = 7 de junio de 2011 |editorial = ONU }}</ref> * Ára [[15 jasypo]] oñemboarete Méhikope ha Kolombia avei upe [[Mbo'ehára Ára]].<ref>{{cita noticia|nombre=Jorge|apellidos=Castañeda Bermúdez|título=15 de mayo, Día del maestro en México|url=http://noticias.starmedia.com/mexico/15-mayo-dia-maestro-en-mexico.html|fecha=15 de mayo de 2013|fechaacceso=12 de marzo de 2014|agencia=Redacción starMedia}}</ref> * Ára [[24 jasypo]] ary [[1822]]-pe ojejapo upe [[Ñorairõ Pichincha]] táva [[Quito]]-pe, ha oñemosãso [[Ekuator]].<ref>{{cita web|autor=Gobierno Bolivariano de Venezuela. Procuraduría General de la República|título=Efemérides. 24 de mayo de 1822. Batalla de Pichincha|url=http://www.pgr.gob.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=1620:24-de-mayo-de-1822-batalla-de-pichincha|fechaacceso=12 de marzo de 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130608113809/http://www.pgr.gob.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=1620:24-de-mayo-de-1822-batalla-de-pichincha|archivedate=2013-06-08}}</ref> * Ára 25 jasypópe oñemboarete [[Afrika Ára]], [[ONU]] rupive. * Ára 25 jasypópe oñemboarete [[Argentina]] retãme upe [[Jasypo Ñemopu'ã]] omoñepyrũ Argentina.<ref>{{cita web|autor=Gobierno de México|título=25 de mayo de 1810. La Revolución de Mayo de 1810|url=http://www.me.gov.ar/efeme/25demayo/|fechaacceso=12 de marzo de 2014|title=Archive copy|accessdate=2014-11-25|archivedate=2015-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103123800/http://www.me.gov.ar/efeme/25demayo/|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20150103123800/http://www.me.gov.ar/efeme/25demayo/|fechaarchivo=2015-01-03}}</ref> * Ára [[31 jasypo]] oñemboarete [[Petỹ'ỹ Ára]], [[ONU]] rupive.<ref>{{cita web |url = http://www.un.org/spanish/events/calendario/2011/doc_05_31.html |título = 31 de mayo |fechaacceso = 7 de junio de 2011 |editorial = ONU }}</ref> == Mandu'apy == {{listaref}} == Joaju == {{commonscat|May}} [[Ñemohenda:Jasypo]] 0t2ozyd32z0xs32ptec3z1fsdzc079j Guajayvi 0 3444 137870 91291 2026-06-20T20:16:05Z GabrielColl 22666 137870 wikitext text/x-wiki [[Ta'ãnga:Guajuvira (nome do tupi, de étimo indeterminado), Cordia americana, em Bagé, RS, Brasil.jpg|thumb|150px]] '''Guajayvi''' ({{es|guayuvirá, guayaibí}}, {{la|Patagonula americana}}) [[yvyra]] [[ka'aguy]]pegua imbaretéva. Imátakue hatã. [[Ñemohenda:Yvyra]] lgmh3zuqclsvf0ewllss81wy2nvwr4s 137871 137870 2026-06-20T20:16:15Z GabrielColl 22666 137871 wikitext text/x-wiki [[Ta'ãnga:Guajuvira (nome do tupi, de étimo indeterminado), Cordia americana, em Bagé, RS, Brasil.jpg|thumb]] '''Guajayvi''' ({{es|guayuvirá, guayaibí}}, {{la|Patagonula americana}}) [[yvyra]] [[ka'aguy]]pegua imbaretéva. Imátakue hatã. [[Ñemohenda:Yvyra]] i0c4egn4siof8kysc5t9i07huvu6y2m Ñakanina 0 5011 137878 134026 2026-06-21T06:54:11Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137878 wikitext text/x-wiki [[File:Hydrodynastes gigas, male2.jpg|250px|thumb|Ñakanina.]] '''Ñakanina''' ('''''Hydrodynastes gigas''''') oĩ umi [[Colubridae]] hérava apytépe. Ñakanina oĩ opaichagua ha ijapytépe oĩ umi ipochyreikuaáva. Ko'ãva oikokuaa ýpe, yvy apére ha yvyra rakãre. Ñakanina ñambopochýrõ ñanemuñáta, ha ñanderupytýrõ, ñandesu'úta. Ha'e jepe na'ivenénoi. Paraguáipe jajuhu '''''Dryadophis bifossatus''''' ha '''''Eudrias bifossatus'''.'' Ko'ãva ipuku 2 métro rupi ha hũ pytãngy. Ovy'a yvyra ypytũguy rupi ha y rembe'ýre [[kururu]] oikoha rupi, ha upéva hembi'uite. Ipya'e, iñakuã ha ipochyrei. Ikatu ñandesu'u, jepe hãi mbykýgui sapy'ántente ombokua ñande pire. Mba'eveguasu ndojapói ñanderehe nahãimbukúigui hendy opoi hag̃ua ñandesu'u jave. Oguereko jepe hendy ryru iñapekũme ikatúva oike ñanderehe, ku ñandesu'u jave hendy onárõ upe ñandesu'u haguépe, ha ikatúva ñanembohasy. Upévare oĩ umi omoĩva ko'ã mbói umi [[jarara]] ha [[mbói chini]] apytépe. Karaiñe'ẽme ñakanina ha umi ijoguahápe oje'e "'''aglifa'''", nahãimbukúigui hendy opoi hag̃ua. Ha oimérõ jepe oguereko hendy ryru, umi hãi ndahapéi hendy opoi hag̃ua. [[Kuriju]] avei oĩ ko'ãva apytépe. Oĩ avei '''''Dryadophis boddaerti''''' ovy'áva ñúre ha sapy'ante ojetopáva táva jerére hamba'e. '''''Chironius sexacarimatus''''' ovy'a yvyra rakãre, ha tuichave umi ambuégui. '''Ñakanina estéro''' térã '''ñakanina hũ''', '''''Spilotes pullatus''''', Brasílpe oje'e chupe '''caninana''', ipuku 2 métro rupi ha hũ sa'yjuvy. Ovy'a yvyra rakãre ha hembi'u guyra rupi'a, guyra'i ha anguja'i hamba'e. Pya'e ipochy, mba'eve jepe ndojapói ñanderehe. Ojekyhyje chugui ipochyreígui ha péicha jave ombovúgui ijajúra. Ha'e ndahendyryrúi, ha ñandesu'úrõ ñanekarãinte hãime. '''''Pseudoboa cloelia''''' oje'e avei chupe '''mbusurã''', ha Brasílpe '''mussurana''', ipuku 2 métro rasa rupi, hũ tanimbu ha ijyke sa'yju. Hatã oiko. Osẽ pyharekue ha okañy arakue, upévare hasy ijuhu. Ovy'a y oĩha rupi. Nañandesu'úi ha nda'ipochýi ñainupãrõ jepe. Ha'e oiko hapicha mbóire, ho'u umi hendy mbaretevévape jepe, '''[[jarara]]''' hamba'e, ha umíva rendy mba'evete asy ndojapói hese. Ha'e omuña, ojagarra ha ho'ukuaa mbói chugui tuichavéva.<ref>Gatti, Carlos (1985) Enciclopedia Guarani - Castellano de Ciencias Naturales y Conocimientos Paraguayos. Arte Nuevo Editores. Asunción</ref> Ñakanina ovy'a umi karugua rembe'ýre ha michĩmie michĩve [[Kuriju]]gui. Paraguái, Arhentina ha avei Vrasilpe oĩ ñakanina, ha ojejuhu avei Volivia ha Guyana Francésape. [[Paraguaýpe]], umi tymba saite ojererekohápe oguereko hikuái mbohapyichagua ñakanina, peteĩ sa'yjungy, hũva ha yvysa'ynungáva. == Ehecha avei == * [http://www.faunaparaguay.com/hydrodynastesgigas.html Fauna Paraguay Ñakanina.] * [https://web.archive.org/web/20100423114601/http://www.acanomas.com/Diccionario-Espanol/110858/NACANINA-o-NACANINA.htm Acanomás.com Diccionario Ñakanina.] * [https://web.archive.org/web/20091208112021/http://www.wordreference.com/definicion/%C3%B1acanina World Reference.] * [https://web.archive.org/web/20081016083753/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi2000/corrientes/ibera/flora_y_fauna.htm Argentina rymbakuéra.] * [http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=en&base=moliner&page=showid&id=56327 Diclib Referencias.] [[Ñemohenda:Mbói]] 7f8upjuy05kk1l633yyoumxe2ie6hi7 Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca 0 7461 137869 129234 2026-06-20T20:00:38Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137869 wikitext text/x-wiki '''Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca''' ha'e peteĩ mbo'ehaorusu [[Pindorama]]pegua, tetãvore [[Rio de Janeiro]], oñepyrű ary 1994pe táva [[Pindorama]]pe oguereko arandu róga táva [[Rio de Janeiro]]-pe.<ref>{{Cita web |title=Ministro nomeia novo Diretor-Geral do CEFET/RJ: Professor Carlos Henrique Figueiredo Alves |url=http://noticias.cefet-rj.br/2011/06/27/ministro-nomeia-novo-diretor-geral-do-cefetrj-professor-carlos-henrique-figueiredo-alves/ |accessdate=2012-12-15 |archivedate=2012-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120525034942/http://noticias.cefet-rj.br/2011/06/27/ministro-nomeia-novo-diretor-geral-do-cefetrj-professor-carlos-henrique-figueiredo-alves/ |título=Archive copy |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120525034942/http://noticias.cefet-rj.br/2011/06/27/ministro-nomeia-novo-diretor-geral-do-cefetrj-professor-carlos-henrique-figueiredo-alves/ |fechaarchivo=2012-05-25 |fechaacceso=2012-12-15 }}</ref><ref>[http://brasildo.com/diario-oficial-da-uniao/2-regiao/2011-06-30/p-18 Diário oficial]</ref> Ko'ag̃aite ko Mbo'ehaorusu Pindoramapegua ohekombo'e 9669 temimbo'ekuerape ha oguereko 525 mbo'ehára.<ref name="noticias">[https://web.archive.org/web/20110412103411/http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ Eleições para Direção-Geral do CEFET/RJ: DEBATE COM OS CANDIDATOS], portal Cefet/RJ, publicado em 4 de abril de 2011.</ref><ref name="noticias01">{{Cita web |title=CEFET/RJ tem novo diretor geral |url=http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |accessdate=2012-12-15 |archivedate=2012-07-15 |archiveurl=https://archive.is/20120715064637/http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |título=Archive copy |urlarchivo=https://archive.is/20120715064637/http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |fechaarchivo=2012-07-15 |fechaacceso=2012-12-15 }}</ref> == Mandu'apy == {{listaref|2}} == Joaju == *[https://web.archive.org/web/20130412202620/http://portal.cefet-rj.br/ Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca] [[Ñemohenda:Mbo'ehaorusu Pindoramapegua]] acifphk8ifoeb6zpxzn5mmb95osmx1k Ñemongaru 0 10187 137879 127319 2026-06-21T07:10:37Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137879 wikitext text/x-wiki [[File:Fnhum-10-00511-g001.jpg|thumb|270px|Yvypóra rembi'u opaichagua: [[kesu]], [[ka'avo]], [[manduvi]] ha tembi'u ambuéva.]] '''Ñemongaru''' niko opa umi mba'e [[mymba]], [[yvypóra]] térã [[ka'avo]] ho'úva ha oipurúva hetére,<ref>{{Google books|QI0tHB80XqIC|Biología 2. Escrito por Patricia Campos|page=41}}</ref> [[Tembi'uguapy|omboguapy porã]] hag̃ua umi mba'e [[jekaru|okarúva]] ha okakuaa hag̃ua umi oikovéva. Oñehesa'ỹijórõ ñemongaru, jahecháta mba'éicha tete omba'apo oipuru hag̃ua tembi'u okarúva.<ref>[https://web.archive.org/web/20160619044247/http://www.wordreference.com/definicion/nutrici%C3%B3n «Ñemongaru he'iseha karaiñe'ẽme»].</ref> Ñemongaru ha'e yvypóra, mymba térã ka'avo rete rembiapo omboguapy porãva [[hi'upy]] térã [[tembi'u|hembi'u]] ha [[jey'urã]] ho'úva omomba'apoite, omongakuaa ha omombarete hag̃ua hetekuéra. Upévare ikatu ojehechakuaa [[jekaru|jekarúre]] iporãpa térã ivaípa [[tete|hete]] [[Tesãi|resãi]]. == Yvypóra ñemongaru == Mymbakuéra ambuéicha, [[yvypóra]] oheka avei [[hi'upy]] ojapo hembi'urã [[tekoha renda|hekoha rendápe]], oikotevẽ [[y|y satĩ]], tembi'u omombaretéva ha omongakuaáva, ndokarueterei va'erã [[hesãi]] porã hag̃ua. Yvypóra ho'u opa mba'e, taha'e ha'éva [[so'o]], ka'avo, [[yva]], [[tymbachu'i]], [[urupe]] ha [[pira]]. == Mymba ñemongaru == Mymbakuéra oikotevẽ [[mymba]] ambuéva oñemongaru hag̃ua, oĩ umíva [[so'o|so'ónte]] ho'úva ha oho omymbajuka ho'u hag̃ua, oĩ avei umíva ho'u kapi'i ha ka'avo oheka hag̃ua hembi'urã. == Ka'avo ñemongaru == [[Ka'avo]] ha yvyramáta ojapo hembi'urã ha ikatu oñemongaru pytyvõ'ỹre, umíva oipuru ko [[tesapemoñanga]], he'iséva ka'avo oñemoabue [[Kuarahy]] [[Tesape|resape]] [[mbaretekue]] ojapo hag̃ua hembi'urã. Ka'a ha kapi'i oñongatu hoguépe ha hetepýpe Kuarahy resape mbaretekue ha oipuru ku mbaretekue hembi'urãicha. Ka'avo hogue oipyhýgui kuarahy resape. == Mandu'apy == {{listaref}} * {{cita libro |isbn = 978-84-92751-15-0 |título = Del comer al nutrir. La ignorancia ilustrada del comensal moderno. |url = http://www.plazayvaldes.es/libro/del-comer-al-nutrir/1389/ |año = 2010 |autor = Herrera Racionero, Paloma |enlaceautor = |editorial = Plaza y Valdés }} == Joaju == {{Commonscat|Nutrition}} * [http://www.who.int/topics/nutrition/es/ La nutrición según la OMS (Organización Mundial de la Salud).] * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/spanish/nutrition.html La nutrición según MedlinePlus en español.] [[Ñemohenda:Ñemongaru| ]] sjh02w538l3elalrfp7xi3vhx1mf1fi Mbyta'a 0 10595 137876 104043 2026-06-21T01:20:58Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137876 wikitext text/x-wiki [[File:MaryboroughBuildingScaffold.JPG|thumb|250px|Mbyta'a óga guasu renondépe.]] '''Mbyta'a''' ha '''pyta'a'''<ref>{{Cita web |url=http://digibug.ugr.es/bitstream/10481/19859/1/20100012.pdf |title=Archive copy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813180056/http://digibug.ugr.es/bitstream/10481/19859/1/20100012.pdf |archivedate=2017-08-13 |accessdate=2017-07-20 }}</ref> ({{es|Andamio}}) mba'e jupiha guasu ojeipurúva [[jogapo|jejogapópe]], naimeméiva, ojeipuru sapy'a jogapohára ojapo hag̃ua [[óga yvate]] térã omyatyrõ hag̃ua [[óga]] kuéra. == Mandu'apy == [[Ñemohenda:Jogapokuaa]] nrp365czunkn82ptlnz1flpogus8nwd Mangu 0 14247 137875 119714 2026-06-21T00:53:19Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137875 wikitext text/x-wiki '''Mangu''' ([[Karaiñe'ẽ|karaiñe’ẽme]]: ''mangú'') ha’e peteĩ tembi’u aranduymagua ha teete oje’úva [[Tavakuairetã Ndominikagua|Tavakuairetã Ndominikaguápe]].<ref>https://app.glosbe.com/es/gn/mang%C3%BA</ref> Oje’u avei [[Ekuadóry|Ekuadórype]], upépe, ko tembi’u héra ''tigrillo'', [[Kóta Rríka|Kóta Rríkape]] héra ''angú'',<ref>{{Cita web |url=https://www.kerwa.ucr.ac.cr/handle/10669/76377 |title=Archive copy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308205639/https://www.kerwa.ucr.ac.cr/handle/10669/76377 |archivedate=2022-03-08 |accessdate=2022-03-08 }}</ref> [[Kúva]] ha [[Panama|Panamápe]] ''fufu'', ha [[Perũ|Perúpe]], ''tacacho''. Mangu ojejapo pakova hi’aky purégui.<ref>https://www.diariolibre.com/actualidad/nacional/2022/02/06/cuando-se-celebra-el-dia-nacional-del-mangu/1626077</ref> [[Ta'ãnga:Mangu dominicano --Contenido- -Lonjas de salami fritas -Lonjas de queso blanco -Mangu o puré de plátano verde -Mantequilla --Este es un plato típico en el desayuno dominicano --República Dominicana - 2013-10-08 14-28.jpg|miniaturadeimagen|Mangu [[Tavakuairetã Ndominikagua|ndominikagua]].]] == Mandu’apykuéra == <references /> [[Ñemohenda:Tembi'u]] llrsbnfuzpui1cutyhlzyahcw9s467h Yvorasa 0 14322 137877 130309 2026-06-21T06:33:12Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137877 wikitext text/x-wiki Peteĩ '''yvorasa''' ([[Karaiñe'ẽ|karaiñe’ẽme]]: ''puente'')<ref>https://glosbe.com/es/gn/puente</ref> ha’e peteĩ mba’e ojejapóva ojehasa hag̃ua peteĩ térã hetave mba’e ári oĩva tape mbytére ha omopa’ãva térã ombohasýva pe jehasa ([[tavarape]], [[ysyry]], [[para]] ha ambuéva).<ref>{{Cita web |url=https://www.wordreference.com/definicion/puente |title=Archive copy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327142636/https://www.wordreference.com/definicion/puente |archivedate=2022-03-27 |accessdate=2022-03-27 }}</ref> [[Ta'ãnga:Hite Crossing Bridge HWY95 view2 MC.jpg|miniaturadeimagen|Yvorasa [[Ysyry Pytã]] ári, [[Tetãvore Joapykuéra|Tetãvore Joapykuérape]].]] Umi retepy yvorasa rehegua ijoavy, ha’ãnga oñemoambue ikatu hag̃uáicha ojapo umi tenda ojeikotevẽhápe. == Mandu’apykuéra == <references /> [[Ñemohenda:Jogapokuaa]] 5hzupzncdj5xzllverpw6kndvscoatm Manga'imbota 0 15992 137874 125746 2026-06-21T00:51:03Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137874 wikitext text/x-wiki [[File:Kei Nishikori 1, Wimbledon 2013 - Diliff.jpg|thumb|250px|Peteĩ ha'ãhára ombotávo manga'i.]] '''Manga'imbota''' térã '''''tenis''''' ha'e peteĩ [[jetepyso]] oñombohováiva mokõi ha'ãhára térã mokõi atýra mokõigui. Omombo va'erã hikuái peteĩ [[manga|manga'i]] ombotávo [[rrakéta]] reheve, pe manga'i ohasa va'erã yke ambuévape peteĩ kyha inimbógui ijapopyre ári, nosẽ va'erãi ñeha'ã rendakuégui.<ref name="ref_duplicada_976">{{cita web |url=http://www.wordreference.com/definicion/tenis |título=Tenis - Definición |fechaacceso=7 de octubre de 2010 |autor= |fecha=2010 |editorial=Word Referencie |cita= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521110704/https://www.wordreference.com/definicion/tenis |archivedate=2023-05-21 }}</ref> Ko ñe'ẽ «tenis» ou [[ingleñe'ẽ]]gui ''«tennis»'', ha upe ou [[Hyãsiañe'ẽ]]gui ''«tenez»''.<ref name="ref_duplicada_977">{{cita web |url=http://deconceptos.com/ciencias-sociales/tenis |título=Concepto de tenis |fechaacceso=7 de octubre de 2010 |autor= |fecha=2010 |editorial=De conceptos |cita= }}</ref> Umi manga'imbota ha'ãhára (ikatúva ojehero «''tenista''») omoĩkuévo manga'i oñeha'ãrã, osapukái hikuái '' «tenez!»'' («na'ápe!», Hyãsiañe'ẽme).<ref name="ref_duplicada_978">{{cita web |url=http://www.tv5.org/TV5Site/lf/merci_professeur.php?id=2750&title=Explication%20de%20Bernard%20Cerquiglini%20en%20images |título=Tennis |fechaacceso=7 de octubre de 2010 |autor= |fecha=2010 |editorial=TV5 |idioma=francés |cita= |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20080515171130/http://www.tv5.org/TV5Site/lf/merci_professeur.php?id=2750 |fechaarchivo=15 de mayo de 2008 }}</ref> == Mandu'apy == {{reflist}} [[Ñemohenda:Jetepyso]] jdqdskg7b2leoclw31zfnjac8veea9p Guaguasi 0 17192 137872 131345 2026-06-20T21:24:10Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 137872 wikitext text/x-wiki '''Guaguasi''' ('''''Zuelania guidonia''''') ha’e peteĩ [[yvyramáta]] yvate ojejuhúva [[Yvateamérika]] ha [[Mbyteamérika]] [[Ka'aguy|ka’aguyre]], ome’ẽva [[poty]] morotĩ ha [[yva]] puku.<ref>https://www.asale.org/damer/guaguas%C3%AD</ref> [[Yvyra|Ijyvyra]] kangy ojeipuru oga’apohápe ha ijape ha ijaysy ojeipuru [[Pohã|pohãme]] g̃uarã.<ref>{{Cita web |url=https://revmultimed.sld.cu/index.php/mtm/article/view/373/547 |title=Archive copy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240621183807/https://revmultimed.sld.cu/index.php/mtm/article/view/373/547 |archivedate=2024-06-21 |accessdate=2024-06-21 }}</ref> [[File: Zuelania guidonia 19621185.jpg|thumb|right|200px|Guaguasi yvyramáta.]] ==Mandu’apykuéra== [[Ñemohenda:Yvyra]] 3axnafuvmtvi0iyqmt3a5dvymztilbz