Ka'asapa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gn">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipetã</sitename>
    <dbname>gnwiki</dbname>
    <base>https://gn.wikipedia.org/wiki/Kuatia_%C3%91epyr%C5%A9ha</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medio</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Mba'echĩchĩ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Myangekõi</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Puruhára</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Puruhára myangekõi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipetã</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipetã myangekõi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ta'ãnga</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ta'ãnga myangekõi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki myangekõi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Tembiecharã</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Tembiecharã myangekõi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pytyvõ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pytyvõ myangekõi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ñemohenda</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Ñemohenda myangekõi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Módulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Módulo discusión</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Evento</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Evento discusión</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ka'asapa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2378</id>
    <revision>
      <id>138312</id>
      <parentid>136777</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5960" sha1="ik38mepm32fnzo1ycnmrk2z4rmt4if5" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ka'asapa
| nombre-original = Caazapá
| foto =
| fotoinfo = Tupao Ka'asapape
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[tetãvore Ka'asapa|Ka'asapa]]
| poblacion = 	22.372
| territorio = 944
| ISO = 
| altitud = 155
| coor = {{coor dms|28|06|60|S|56|23|60|W}}
|}}
'''Ka'asapa''' oĩ ñembýpe táva [[Paraguái]]gua retãme. Oĩhína [[tetãvore Ka'asapa]]me. Ko távape oiko 22.372 ava (2002 ary).

Táva [[Paraguái]]gua, Departamento Ka'asapa tavusu, opytáva 230 km  [[Paraguaý]]gui.

==Héra tee==

Ou guaranígui &quot;Ka'aguy jehasapa&quot; he’iséva &quot;ka’aguy rire&quot;; guarani retãygua orovia rupi ka’aguy mboypýri Tupã, Fray Luis de Bolaños, oguerojera hague chupe.

Ymaitémi herava’ekue &quot;San José de Caazapá&quot;.

Ojekuaa avei chupe “táva ipajéva ramo”, kuñanguéra neporãva ombotavyrai rupi mbohupa kuimba’évape. 

==Yvy rehegua==
Yvate,  kuarahy resẽ gotyo opyta kordilléra [[Ka'aguasu]] ha meseta central brasileña; ko sona yvatekue ndohupytýi 400 m, oĩ yvyty karapemimi arenisca pytãguigua ha yvytypa’ũ puku og̃uahẽva ysyry [[Parana|Paraná]] ypy peve.

Ko yvy tuichakue javeve ojaho’i ypety, ha’éva umi ka’aguy kakuaa opytáva yvy porã ári ha ojepysóva [[Vrasil]] ka’aguy guive. 

Yvy oguejy ha ojupi upépe, yvy gotyo, kuarahy resẽ gotyo, ojejuhu yvype ndekakuáava; peteĩva Tevikuary, ysyry Tevicuary ha Tevikuarymi mbytépe; ko’ãva yvy karape henyhẽva sedimento-gui ha ndoheja guasúiva ohasa y, oipytyvõva oiko hag̃ua ñu, yvypasusũ, ha tenda kakuaa oĩhápe karanda’y, ñanandy tuicha, yvyra karapety, ha yvyra guasu pokã. Ysyry oĩva guive oñepyrỹ ysyry Paraguáipe. 

=== Árarova===
Ndahakúi ni naho’ysãi; jepive haku 21ºC, arahaku aja hakukue ojupi 37ºC, ha araro’ysã aja katu oguejy 1ºC peve. Oĩ umi departamento okyveha apytépe, upévare ko región iporã añetete vaka  oñemongakuaa hag̃ua.

===Demografía===

Ka’asapápe oiko 23.996 tapicha, umíva apytégui 12.500 ha'e kuimba’e ha 11.496 katu ha'e kuña; péicha he’i Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

==Barrio ha distrito-kuéra==

Oreko po &quot;Barrio&quot;:

*Barrio San Pablo 
*Barrio Santa Teresita
*Barrio San Blas
*Barrio San Antonio 
*Barrio San Roque 

Ko’ápe oĩ  tupã0'i ypykue, omopu’ãva’ekue franciscano-kuéra. Reducción Franciscana Ka’asapápegua tuicha mba’eterei Paraguái arandu ha rekópe g̃uarã. 

Ka'asapa distrito oguerekó: 

Rosario Guavira, San José, San José Mi, San Pedro Mi, Santa Teresita, Jaula Kue, Teniente Rojas Silva (Rojas Silva), Santa Lucía, San Francisco, Loma Clavel, Ñu Pyahumi, Paso Pindo ha Arasaty. 

==Hekoasa==

Ko táva ofunda 1607-me Fray Luis de Bolaños [[Hernandarias]] omyakãramo guare mokõiha jey ko provincia, upéramo oiekuaa chupe  San José de Tevikuarýramo. Fray Luis de Bolaños omotenonde oñepyrũ hag̃ua peteĩ reducción, oĩhápe kasíke ha ambue ha ypykuéva, upéichante avei franciscano-kuéra, ha ambueve ypykue reducción [[Ita_(t%C3%A1va)|Itá]] pegua oipytyvõséva ypykuéra ojapyhy hag̃ua peteĩ tupã pyahu ha’ekuéra ogueraháva. 

Ko tavusúgui oiko municipio 1872, ág̃a katu ojupi añetehápe distritoramo ley orgánica 1884 guare rupi ae.

==Ekonomia==

Ka’asapa tuicha mba’eterei tavaháicha tekombo’e ha industria rupi. Heta industria oreko omba’apóva eíra, aramirõ ha [[Takuare%27%E1%BA%BD|takuare'ẽ]] rehe.


==Mba’yruguata==

Ka’asapa opyta 230 km tavusu [[Paraguaý]]gui. Ymavémi opyta ha’eño mombyry, ha péva apañuãi ndetuichávami. Ferrocarril omba’apo gueteriramo guare, Maciel-pegua estación ombojoajúmi chupe Paraguay ndive.

Ko távape oñeg̃uahẽkuaa ruta II Mcal. Estigarribia (Paraguay guive) ha ruta VIII Blás Garay rupi (Cnel. Oviedo guive).

==Turismo==
Yvu hérava “Ykuá Bolaños” herakuãmombyry; mombe’upy hesegua omyesakã Fray Luis de Bolaños-ite voi oguerojera hague ko ykua, ypykuéra ojopyvaitereíramo guare chupe; jeko aretereíma ndokyvéi ha ypykuéra ojopy chupe ojuhu hag̃ua tape pe apañuãi renondépe Tupã ha’e omyasãiva pokatu rupi.  Omombe’u háicha tapichakuéra upépe oikóva, ko yvu máramo ndahypáiva, jepéramo ndokyvéi puku, ha avei oipytyvõ oñembokívape.  

Tupão ko távapegua oñemopu’ãva’ekue franciscano-kuéra tiémpope. Tupão’i San Roque, ambue techapyrã yma guare ohejava’ekue franciscano-kuéra, ko’ag̃aite peve iporãitemi gueteri. 

Táva Ka’asapa hembiasakue heta, oguereko gueteri ko’ag̃aite peve óga oñemopu’ãva’ekue colonia aja pe tavaitépe. Ha’eva’ekue Reducción Franciscana apytépe pe tuichavéva Río de la Plata-pe.


== Tapicha ojekuavéva upepegua ==

Ka’asapagua Paraguái Retã Tendotarekuái Eduardo Schaerer.

Tapichakuéra Ka’asapágua omomba’e guasu ha oguerohory ipehẽnguekuéra heñóiva’ekue ijapytepekuéra ha omomba’ehávo chupekuéra omoĩ herakuéra tape réraramo. Ramove tape oñemboherava’ekue, tape tuichavéva pe távape, oĩhápe Palacio de Justicia, oraha &quot;Dr. José de Jesús Aguirre&quot; réra. Iteindyra, Antonia Aguirre, ambue tapicha ojekuaa mombyrýva, ndaha’éi Ka’asapápe año, ojekuaa[[Paraguái]] tuichaha javeve avei. Dr. Aguirre, ha’eva’ekue pa’i  jesuita, psicólogo peteĩha omohendava’ekue Test Psicológico [[Europa]]-gua Paraguái rekóre.

==Referencias==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007.
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

==Enlaces externos==

* [http://www.fallingrain.com/world/PA/5/Caazapa.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Caazapá]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos]
* [http://www.bvp.org.py/ Asociación Bibliteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ka'asapa]]</text>
      <sha1>ik38mepm32fnzo1ycnmrk2z4rmt4if5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciudad del Este</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2654</id>
    <revision>
      <id>138298</id>
      <parentid>136958</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6410" sha1="9cujeodqxgsplrvec3sct6uuxb0mfr8" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Siuda del Éhte
| nombre-original = Ciudad del Este
| imagen_bandera = 
| imagen_escudo =Coat_of_arms_of_Paraguay.svg
| imagen_escudo_tamaño = 100px
| imagen_mapa = Paraguay (orthographic projection).svg
| lema_nacional = ''Iporãvéva mirĩ táva pindoramagua''
| foto = Centro ciudad del este 2.jpg
| fotoinfo = Siuda del Éhte, Paraguái
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Parana|Parana Hi'arigua]]
| poblacion = 245.000
| territorio = 149
| ISO = 
| altitud = 185
| coor = {{coor dms|25|30|00|S|54|37|00|W}}
|}}
'''Siuda del Éhte''' térã '''Táva Kuarahyresẽme''' ([[Epañañe’ẽ|ehpañañe'ẽ]]&lt;nowiki/&gt;me: ''Ciudad del Este'') ha'ehína peteĩ táva tuicháva opytáva [[Paraguái]] retãme, kuarahyresẽ gotyo, [[Paraná|Ysyry Parana]] rembe'ýpe. Oĩhína tetãvore [[Alto Parana|Parana Hi'ariguá]]&lt;nowiki/&gt;pe.
Oĩ 327 km mombyry Paraguaýgui, haꞌe táva tuichavéva [[Paraguay]] rire. Oguereko 279.655 yvypóra, ijerére katu oĩ 814.139 rupi. Avei mboꞌehao guasu Universidad Nacional del Este renda.

== Tendarerakuaa ==

Heñóiva mbohapy jasykõi ary 1957, héra ñepyrũha &quot;Puerto Flor de Lis&quot;. Upe rire jopóiramo tendota Alfredo Stroessner-pe guara héra '''Puerto Presidente Stroessner''', upéi, “Ciudad Presidente Stroessner”, hoꞌa peve tendota mbohapy jasykõi ary 1989-pe. Ko mbaꞌe oiko rire tapichakuéra tavaygua oñepyꞌamongeta heta rire oiporavo herarã oguahẽ peteĩ ñeꞌẽme ha ojehero ''Ciudad del Este''.
Ko tenda ojekuaa avei ''Triple Frontera''pe, oĩ rupi ijerére mokõi táva (Foz do Iguaçu ha Puerto Iguazú), peteĩha haꞌe tetã [[Arahentína|Arhentína]] ha ambueha [[Pindoráma|Vrasil]]. Koꞌápe oñoñuguaitĩ mbohapy tetã.
Kóva haꞌe tenda iporãmbajepéva ejeheróva “Táva Yvotyty”, oguereko rupi yvyra opaichagua, oñehundimimi ramojepe ohóvo ikatu gueteri jaꞌe hese péicha. Tavaháicha oĩporãraiterei avei ojejapo rupi hendápe.

== Ararova ==

Hakuve jave ohupyty 38&amp;nbsp;°C, ohysãvévo 0&amp;nbsp;°C ha mbyte katu 21&amp;nbsp;°C. Okyve ary pukukue Alto Paranáme opavave távagui oĩva [[Paraguái]] ryepýpe. Araroꞌy jave katu ysapy ha tatatĩna manterei.

[[Ta'ãnga:Rydfhyytytyyy.JPG|thumb|250px|left|Vista de Ciudad del Este]]

== Avaitakue ==

Távape 279.655 ava apytégui oĩ 140.381 kuimbaꞌe ha 139.274 kuña, [[Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos]] marandúicha.

== Marandeko ==

Heñoivaꞌekue mbohapy jasykõi jave ary 1957-pe Puerto Presidente Stroessner ramo, 1989 rire oñemoambue héra ha ojehero ''Ciudad del Este''. Henondépe oĩ táva Foz do Iguaçu (&quot;Yguasu Juru&quot;), oñembojaꞌo Ysyry Paraná rupi ha peteĩ jehasaha hérava [[:es:Puente_Internacional_de_la_Amistad|Tekoayhu Yvorasa Tetãpavẽgua]] (''Puente Internacional de la Amistad'') rupi, ojepuru ñepyrũvaꞌekue ary 1984-pe.
Ndahetái tapicha oĩvaꞌekue ohoséva oiko upépe oĩre kaꞌaguy ha javorái vai upérõ, ha ko táva opuꞌã ñepyrũ ojejapóramo guare Yvorasa Tekoayhu rehegua ary 1960 ha upéi ko mbaꞌe tuichapajepéva hérava Represa de Itaipú. Koꞌã tembiapo rupive tuichaiterei oñakãrapuꞌã tavayguakuéra ha avei omyakãraku heta mbaꞌapohárape viru rekávo. Koꞌápe heta tapicha ambue tetãgua.

== Virureko ==

Haꞌe mbohapyha ñemuha tuichavéva tetãnguéra apytépe, Miami ha Hong Kong rire. [[Pindoráma|Vrasil]] haꞌe pe oikevéva ñemuhame, ko táva ha avei Paraguái oikotevẽ hese. Avei kokuépe guare, oĩ rupi tuichaitereíva mbaꞌapohára Paraguái ray ha ambue tetãnguéra pegua. 

Siuda del Ehte ndorekói tenda okaraygua, ha katu oreko heta táva ijykére, [[Hernandarias|Ernandáriah]], Puérto Presidénte Franco ha [[Minga Guasu|Minga Guasu]], péicha oĩ 720.225 tapicha rupi.

Ary 2025 Siuda del E'te oguerekóta 1.200.000 yvypóra jerére.

== Jehekápy ha mbaꞌe porã guerohory ==
[[Ta'ãnga:Saltos del Monday111.JPG|miniaturadeimagen|Saltos del Monday]]
Ko tendápe oĩ hetaiterei techapyrã opaichagua:
* A 20 km yvate gotyo, Ernandáriahpe, oĩ ''Represa de Itaipú'', haꞌe tuichavéva tetãnguéra apytépe.
* 8 km-re ñemby gotyo, oĩ [[Monday]] Ytukuéra, oháva ysyry guasu héra ogueraháva chugui. 
* 26 km-re ñemby gotyo, Museo Moisés Bertoni, kóvare oñeñatende, koꞌápe oĩ Moisés Bertoni róga, ohai haguépe heta mbaꞌe.
* 20 km-re kuarahyresẽ gotyo, [[Argentina]] ha[[Vrasil]] ykére oĩ [[Yguasu Chororo]].

Parque Acaray, Ysyry Akaray ari oĩ ojepyta hag̃ua, ñembosarairã hoꞌóvape arahaku jave.
Lago de la República oĩ táva ryepyetépe haꞌéva avei tenda iporãva ñembosaráirã, ojere hese yvyraty, jaguata hagua ha opambaꞌerã. 

Ary 1964-pe oiko Catedral de San Blás, ojejapo itágui, ojogua yga guasúpe (barco) [[Európa]]&lt;/nowiki&gt;pe guáicha. 

Museo “El Mensú” oĩ munisipalidápe, haꞌevaꞌkue óga ñepyrũ táva pegua, koꞌápe jahechakuaa heta mbaꞌe ojepuruvaꞌekue Siuda del Éhte oñepyrũramo guare, avei ñande ypykuéra rembiapokue.
Mbohapy jasykõi haꞌe táva ára, avei San Blas ára, jasypoteĩme katu oiko “Festival de las Tres Fronteras”.

== Mbaꞌeicha oñeguahẽ ==

Ñaguahẽ hagua ko távape, oĩva 327 km Paraguaýgui, jahavaꞌerã [[Rrúta II]] “Mcal. Estigarribia” rupi ha upéi [[Rrúta VII]] “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia”. Tekoayhu Yvorasa Tetãpavẽgua rupive ikatu rehasa Vrasil gotyo.
&quot;Aeropuerto Guaraní&quot; héra ikatuhápe mbaꞌyruveva oguejy, oguahẽva ára ha ára Paraguaýgui, Córdoba, São Paulo ha ambue hendágui.

== Manduꞌapy ==

* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Aramí SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición. 1999. Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Joaju okapeguándi ==
* [http://www.abc.com.py/paraguay/Xaltoparana.htm/ Así es nuestro país]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.fallingrain.com/world/PA/1/Ciudad_del_Este.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''Ciudad del Este'']
* [http://www.mcde.gov.py Sitio oficial del Municipio de Ciudad del Este]
* [https://web.archive.org/web/20080430104250/http://www.infocde.com/ InfoCDE.com Noticias. Informaciones Turísticas]
* [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=300148 Fotos de Ciudad del Este por Samurái Guaraní]

[[Ñemohenda:Paraguái táva]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana]]</text>
      <sha1>9cujeodqxgsplrvec3sct6uuxb0mfr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuerte Olimpo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2665</id>
    <revision>
      <id>138303</id>
      <parentid>138108</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7903" sha1="2f4ij95z05itehn95h84hu7l71fnh8t" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Fuerte Olimpo
| nombre-original = Fuerte Olimpo
| foto = Alto Paraguay py.jpg|200px
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Paraguái]]
| poblacion = 	5.000
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 64
| coor = {{coor dms|21|01|60|S|57|53|60|W}}
|}}
'''Fuerte Olimpo''' oĩ araguápe tava [[Paraguái]] retãme. Oĩhína tetãvore [[Alto Paraguay]]-me. Ko távape oiko 5.000 ava (2001 ary). Alto Paraguay Tavusu, opytáva 838 km. Paraguaýgui, Río Paraguay rembe’ýpe; ñepyrũrã herava’ekue Fuerte Bordón. Ko tavusu ojehero “Pantanal rokẽ”. 

Tavusu Fuerte Olimpo opyta [[Chaco]] rembe’ýpe kuarahy resẽvo, ysyry Paraguáigui akatúa gotyo, haimete ko río-pe ho’ahápe (ko’ág̃a opytáva Brasil-pe) ysyry Blanco; yvate gotyo ha kuarahy resẽvo, ojepyso ndetuicháva yvy hi’ýva Gran Pantanal rehegua, Fuerte Olimpo tavaite oĩ yvy yvatépe hasyhápe og̃uahẽ hag̃ua y ojupíramo. Yvývo, kuarahy resẽ gotyomi, Chaco-gui, osyryry río Melo avei ho’áva ysyry Paraguay-pe.


Ko táva rehe ojere peteĩ muralla guasu ojepysóva 4 km.

==Ararova==
Pe távape haku, arahaku aja og̃uahẽ 45ºC peve, ha araro’y aja katu oguejy 9ºC peve. Jepive haku 25ºC rupi. Akóinte ojehasa kyve’ỹ puku ha hapykuéri katu ama ndetuicháva. 

La zona de Fuerte Olimpo es la más prodigiosa de la región, de la llamada “Pantanal Paraguayo”.
[[Ta'|left|thumb|300px|Alto Paraguay guyrakuéra]]

==Yvykuaa==
Yvype ijyvatekue ndohasáiva 300 para guasu ári. Oĩ tenda ojupi ha oguejyhápe ha pe yvy ha iporã oñeñemitỹ ha mymba oñemongakuaa hag̃ua. 

Upe tendápe opyta Laguna Capitán.

Fuerte Olimpo oĩ mokõi yvyty karape mbytépe, peteĩme opyta Fuerte Bordón ha ambuépe katu Catedral de María Auxiliadora.

Yvyty  '''3 hermanos''' ijyvate porã pe tendápe, pe mbytepegua guive ikatu ojehecha karanda’yty Paraguay ha yvy he’õ Pantanal Nabileque-gua ha avei Sierra de Bordón [[Brasil]]-pe.

==Demografía==

Fuerte Olimpo-pe oiko 4.998 tapicha; umíva apytégui 2.585 ha'e kuimba’e ha 2.413 ha'e kuña, he’iháicha Dirección Gral. de Estadísticas, Encuestas y Censos.

==Ekonomia==
Oreko heta yga g̃uahẽha:
* 14 de Mayo
* Esperanza
* Leda
* Lida
* María Elena

Tembiapo imbaretevéva upépe ha’e mymba ñemongakuaa. 

==Hekoasa ==
Ko táva ofundava’ekue [[Espa%C3%B1a|España]] 1792-me ha oñembohéra '''Fuerte Borbón''' ha ojapuka Gobernador Joaquín Alos y Bru ome’ẽva’ekue ko tembiaporã Comandante José Antonio de Zavala y Delgadillo-pe, ikatu hag̃uáicha imbareteve upépe defensa orekóva Virreinato del [[La Plata|Río de la Plata]] ojoko potávo (fuerte de Itapacú ndive) Paraguái yvýpe jeike [[Brasil]] guive, ojapóva umi bandeirantes. Ñepyrũrã oñemopu’ã tenda ko’ag̃a opytáva Brasil yvýpe Forte Porto Carrero ha Fecho dos Morros mbytépe. Ova hag̃ua hendaiterãmema pe Fuerte Borbón ojeporavo peteĩ tenda oĩhápe yvyty ndaijyvatetéiva, ha ndahasymo’ãihápe oñedefende hag̃ua peteĩ &quot;bahía&quot; joguaha orekóva ysyry Paraguái renondépe. Oñefundaramo guare oñepeipirũ umi ypykuéra mbaja mburuvichakuérape. 

Omanda aja Gaspar Rodríguez de Francia  ojehero ñepyrũ chupe Fuerte Olimpo, oiméne pe yvyty tuichavéva ojoguáre yvyty Olimpo-pe Grecia yvýpe opytávape mba’e. Upéramo avei oñepyrũ  upe tenda opytaite Paraguái poguýpe puerto franco ñemurã [[Brasil|brasileño]].

Oñepyrũramo [[Ñorairõ Paraguaigua|Guerra de la Triple Alianza]] ysyry Paraguáigui kuarahy resẽvo oĩgueteriva’ekue Paraguái poguýpe, ha Fuerte Olimpo tuicha oipytyvõ Paraguái oho hag̃ua umi tetã oguerúva chupe pe ñorairõ ári Mato Grosso-pe, upéi 1866-me, Paraguái ikangy riréma pe ñorairõ guasúpe, Fuerte Olimpo ojeporu jey tetã oñedefende hag̃ua, katu upéi ho’a Brasil pópe opamíre pe ñorairõ. Ko mba’e renondépe [[Argentina]] ohenduka iñe’ẽ ha ojerure Fuerte Olimpo ohasa hag̃ua ipoguýpe ha avei Chaco Boreal tuichakue javeve Bahía Negra peve, katu Brasil omosẽ rire Paraguáipe, Argentina okirirĩ ha ndojerurevéi pe yvy. 

1870 rire upe yvy latifundistas pópe, ãva oity quebrachales ha omomba’apo ypykuérape tembiguái rekópe, péva omoñepyrũ arapa’ũ ojeheróva &quot;ciclo del tanino&quot; ha oipe’a okẽ oike hag̃ua industria curtiduría. Ojeitývo ohóvo ka’aguy, umi yvy guasu ojeporu ganadería extensiva vacunos-gua pevarã iporã pe yvy, haku rupi upépe; péicha Fuerte Olimpo-gui oiko peteĩ puerto fluvial ojeporúva oñemondo hag̃ua ambue tetãme mba’e repy ka’aguýpe guare ha avei vaka ro’o; Guerra del Chaco pa’ary 1930 ryepýpe, [[Volívia|Bolivia]] ohatapyña oguerahapa hag̃ua ipoguýpe yvy guasu kóva ha Paraguái katu oñeha’ãmbaite opyrũ mbareteve upépe, jepémo iponandi nunga; upéramo Fuerte Olimpo ojeporujey ñoraiõ pyendáramo; Ñorairõ Chako aja tapichakuéra oikóva ko távape ári ho’a mboriahu ha avei tuicha ipokã hikuái (heta kuimba’e omano pe ñorairõme). Ko távape oñepyrũ oguata industria michĩmíva ojejapohápe teja karanda’ýgui ha avei ladrillo. Ambue mba’e oipytyvõva akãrapu’ãrã (ndatuichaitéiva) upe távape ha’e ojejapyhýre ko tekoha departamento de Olimpo tuja administración rembiapo rendáramo, ha upe rire Departamento de Alto Paraguay administración rendáramo.

==Mba’yrumýi==
Ygarata mba’yru ojeporuvéva oñeg̃uahẽ hag̃ua Fuerte Olimpo peve. Ojeporu Lancha Aquidabán, osẽva semanalmente Concepción-gui oraháva carga, ha Bahía Negra-gui oraháva tapichakuérape.

Avei ikatu oñeg̃uahẽ ko távape Ruta IX “Transchaco” rupi “Cruce Pioneros” peve, km 409-pe; upégui ojejapyhy peteĩ tape Fuerte Olimpo peve, 361 km.

Ikatu avei oñeg̃uahẽ Loma Plata peve, km 444-pe ha upégui ojeho peteĩ tape pytã ipukúva 333 km rehe. 

Fuerte Olimpo oĩ peteĩ aviõ guejyha yvyguigua ha avei kapi’ipe aviõ michĩvévape g̃uarã.

==Tenda turista ohechasekuaáva==
*Fuerte Borbón, 1792-pe guare. Oñemopu’ãmbyre itágui peteĩva umi yvyty Olimpo-pe.
*Catedral de María Auxiliadora, ambue yvyty ru’ãme; itágui ojejapopyre avei.
*Mirador turístico: mbohapyve yvyty Fuerte Olimpo: ojeheróva &quot;Tres Hermanos&quot;.
*Museo Indígena ha Comunidad Indígena Ishir “Virgen Santísima”, oñekuave’ẽhápe artesanía ha peteĩ avare oporomog̃uahẽhápe. 
*40 Km. Bahía Negra-gui, río Negro ári, opyta estación biológica Los Tres Gigantes, ha’éva tanda ojejapohápe investigación pantanal rehegua Paraguái yvýpe, tuicháva 15.000 hectárea, oñangarekóva hese [http://www.guyra.org.py/ fundación Guyra Paraguay], ONG peteĩ omba’apóva oykeko ha omo’ã hagua tekove heta.

Asociación de Pescadores Municipalidad Fuerte de Olimpo-gua ojapo paso ygáva rupi ha tapichakuéra ohóva upépe ikatu vy’apópe oñemboyvytu Ysyry Paraguái ha ysyry ho’áva pype syrýpe, ohecha hag̃ua vy’apópe mba’e porã, mymba ha yvyra upe tendapegua. 

Pe távape oĩ tapicha oporoisãmbyhýva, oporomoirũ ha omyesakãva mbohupakuérape hechapyrãita oĩva Fuerte Olimpo-pe.

== Referencias ==
*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[http://www.guyra.org.py/  Fundación Guyra Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[https://web.archive.org/web/20080531234232/http://www.fallingrain.com/world/PA/23/Fuerte_Olimpo.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Fuerte Olimpo]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Yvate Paraguái Tetãvore]]</text>
      <sha1>2f4ij95z05itehn95h84hu7l71fnh8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pilar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2709</id>
    <revision>
      <id>138327</id>
      <parentid>138124</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="d7fs0wolm7udddhzw7g64az8ppste4q" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Pilar
| nombre-original =Pilar
| foto =Catedral de Pilar Reflejada en el Agua.jpg
| fotoinfo = Pilar tupão guasu
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Ñe'embuku]]
| poblacion =	33.000
| territorio = 1130
| ISO = 
| altitud = 44
| coor = {{coor dms|26|52|00|S|58|22|00|W}} 
|}}
'''Pilar''' oĩ ñembýpe tava [[Paraguái]] retãme. Oĩhína tetãvore [[Ñe'embukú]]me. Ko távape oiko 33.000 ava (2021 ary).

Departamento [[Departamento de Ñeembucú|Ñeembucú]]  [[Paraguai]]gua tavusu, opytáva 358 kilómetro [[Paraguaý]]gui, [[Río Paraguay]] ha Arroyo Ñe’ẽmbuku rembe’ýpe. Péva peteĩ táva tuicha mba’e ha hekoasa hetáva Paraguáipe.

Ko távape ojeiko  py’aguaýpe, ha oñakãrapu’ã tapichakuéra oikóva upépe oñeha’ãre katuínte, heta jejopy ohasáre hikuái hetaite ary oñemoha’añóre ambue tava Paraguaiguágui, ndorekóire ruta hũ og̃uahẽva upépe.

== Héra tee==
Ofunda [[Pedro Melo de Portugal]]  12 jasypa  [[1779]]-me &quot;Villa del Ñe’ẽmbuku&quot; ramo, 4 ary upe rire oñembohéra &quot;Villa del Pilar&quot;; pe téra omoĩ chupe karai España-ygua Marcial Antonio Uliambre, heñoiva’ekue Zaragoza-pe, oñemomorãhápe &quot;Virgen del Pilar&quot;.

==Ararova==
Upe zona-pe oĩ hetaiterei ñu, ysyry michĩ ha tuicháva oipytyvõva ho’ysãvy ha he’õ hag̃ua. Hakukue jepivéramo opyta 22 grado centígrado rupi; hakuvéramo ojupi 37 ha 40 grado rupi, ha ho’ysãvéramo katu  oguejy 5 ha 2 grado rupi. Okyve jasyteĩ, jasyapy, jasyrundy ha jasypápe; ndokyséi jasypo ha jasypoapýpe. 

==Demografía==
Pilar-pe oko 29.327 tapicha; 14.298 kuimbae ha 15.030 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

==Yvykuaa==
Y upe zona-pegua oikuave’ẽ tenda neporãva táva Pilar jere rehe, tenda iporãmbajepéa pirakutu ha ojejahu hag̃ua. 

==Hekoasa==
Omombe’u umi tapicha Pilar-gua, pe óga Viejo Cabildo, táva Pilar-pe, Mcal. Francisco Solano López, ha’éramo guare Coronel he’i hague ko ñe’ẽ: “Máramo ndo’ava’erãi che pógui che retã poyvi”.

==Turismo==
Heta óga ohechaukáva ko táva rekoasakue oĩ pe tavaitépe; umíva apytépe  jajapyhykuaa techapyrãramo:
*Plazas Mcal. López  ha de los Héroes.
*Basílica Menor de Nuestra Señora del Pilar, ko santa ára ojegueromandu’a 12 jasypápe. 
*Museo Cabildo, oñemopu’ãva’ekue 1817-me, [[Gaspar Rodríguez de Francia]] omotenondéramo ko tetã. Peteĩ óga ipyahu’asýva gueteri péva, oreko 3 lance ha planta alta-pe katu  balcón ndetuicháva peteĩ, Coronel López ojykýi haguépe ñe’ẽ poravopyre. Pévantema óga Cabildo rehegua opytáva Paraguáipe. Ko museo-pe oñeñongatu Mcal. [[Francisco Solano López]] rembiporukue, ta’anga, trofeo ha medalla; upéichante avei retablo ha yta tupão yma guare; avei oĩ urna, mboka, mbokara’ỹi, kusepuku, bayoneta, itasã, kyseyvuku, escudo hamba’e. 
* Juanita Pesoa róga tuja, Mcal. López rembiayhukue imitãrusúpe, ha orekova’ekue chugui 3  mitã. Ko óga colonia añemopu’ãmbyre oreko ovetã kakuaa irréhava, hogyke anambusu ha hokẽ yma sa’ary XIX okẽnguéra ojejapo hagueichagua; opyta tape Alberzoni ári.

Restaurante ha hotel-kuéra oikuave’ẽ tembi’u ndehéva, umi oje’usevéva hína umi oñembosako’íva [[Suruvi]], [[corvina]], [[Piaractus_mesopotamicus|pacú]] y [[Salminus_brasiliensis|dorado]].

Pyharekue oku’ememe tapichakuéra upépe, oĩ tenda ojakaru térã ojejeroky hag̃ua oipe’áva hokẽ pyhare pyte peve. 

Ary Pyahu oikévo ojejapo vy’aguasu a lo yma Clubes Pilarense, América ha Capitán Bado-pe. Arroyo Ñe’ẽmbuku rembe’ýpe ojejapo jeroky “Hawaiana”.

Semana santa-pe oñeha’ã mávapa opirakutu hetave. 

Ára oñemomba’eguasúva Pilar-pe:
*1 jasypo: Vy’aguasu oñemomorãvo San José Obrero-pe
*14 jasypo: Desfile ojegueromandu’ávo Paraguái Sãso ára. 
*12 jasypa: Vy’aguasu Virgen del Pilar ñemomorãvo.

== Ekonomia==
Pilar-pe imbarete ñemu ha avei industria. Mandyju rehe omba’apóva  tuichavéva Paraguápe, Manufactura Pilar, oiporupa nunga mandyju oñeñotỹva ko tetãme. Karai Italia-gua Paolo Federico Alberzoni ou opyta upépe ha opyta porã rupi ko tenda ofunda peteĩ fábrica tuicháva mandyju rehe oñemba’apo hag̃ua. 

== Mba’éicha oñeg̃uahẽkuaa ==
Pilar opyta 358 km tavusu [[Paraguaý]]gui; oñeg̃uahẽkuaa upépe ruta I “Mcal. Francisco Solano López”  ha ruta  IV “Gral. José Eduvigis Díaz” rupi.

Pilar guive, oñeg̃uahẽ mboyve pe tavaitépe, oĩ peteĩ tape juasa; akatúa gotyo oñeg̃uahẽ  [[Tacuaras]]-pe ha asu gotyo katu [[Guazú Cuá]]-pe.

== Referencias ==
*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Enlaces externos ==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20080331122209/http://www.fallingrain.com/world/PA/13/Pilar.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Pilar]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ñe'ẽmbuku]]</text>
      <sha1>d7fs0wolm7udddhzw7g64az8ppste4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paraguari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2710</id>
    <revision>
      <id>138325</id>
      <parentid>138122</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="tdoq6bjsdikcxvz4ya8s4m5hv4v78v4" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Paraguari
| nombre-original =Paraguarí
| foto =
| fotoinfo = Ñemuha Paraguarigua
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Paraguari]]
| poblacion =	22.174
| territorio = 273
| ISO = 3166-2 
| altitud = 87
| coor = {{coor dms|25|37|60|S|57|08|60|W}}
|}}

'''Paraguarí''' oĩ ñembýpe tava [[Paraguái]] retãme. Oĩhína [[tetãvore Paraguarí]]me. Ko távape oiko 22.174 ava (2002 ary).

Táva [[Paraguai]]gua, [[Paraguari Departamento |Departamento péicha avei hérava]] tavusu, opytáva 66 km tetã tavusu ([[Paraguaý]])gui.


==Héra tee==

Paraguarípe oñehenói &quot;Cuna de la Independencia Nacional&quot;,  pe [[13 jasyteĩ]] [[1811]]-me, paraguaikuéra Yegros, Gamarra ha Cabañas ha avei itropa-kuéra, omboguevi ejército argentino omotenondéva general Dr. [[Manuel Belgrano]] ñorairõ Cerro Mbaépe, ha péicha omopyenda porã Paraguái Sãso. 

[[1775]]-pe [[Agustín Fernando de Pinedo]] ofunda ko táva peteĩ yvyty ári, oñemosẽmba aremi rire umi jesuita Paraguáigui. [[18 jasypoapy]] [[1960]]-pe oiko chugui Distrito.

==Yvykuaa==

Tavusu Paraguari opyta 66  km [[Paraguaý]]gui; ojere rehe, yvate gotyo, opyta cerranía de la Cordillera de los Altos ha yvy gotyo katu  yvype jepyso tuicha peteĩ. 

Ojere hese cerro Santo Tomás, Cerro Perõ (Cerro Pelado) ha Cerro Porteño.
[[Imagen:Paisaje de Paraguari.jpg |250px |left |thumb |Yvytykuéra Paraguarípe]]
===Oja ko’ã táva rehe===

*Yvate gotyo [[Pirayú (Paraguarí)|Pirayú]] ndive.
*Kuarahyresẽ gotyo [[Escobar (Paraguarí)|Escobar]] ndive.
*Yvy gotyo [[Sapukai|Sapukái]], [[Acahay (Paraguarí)|Acahay]] y [[Karapegua]] ndive.
*Kuarahyreike gotyo [[Yaguarón|Yaguarón]] ndive.

===Ararova===

Hakukue ñamombytétaramo 21 º C rupi, arahaku aja katu og̃uahẽ 39º  C peve ha araro’y aja oguejy 2º C peve. 

===Demografía===

Paraguari oguereko 22.154 tapicha oikóva pype, ijapyteguikuéra 11.053 kuimba’e ha 11.101 kuña; péicha he’i Censo Guasu ojejapova’ekue 2002-me.

Tavaitépe oiko 8.307 tapicha ha okaháre katu 13.847.

==Ekonomia==
[[Image:Mercado de Paraguari frutas.png |300 px |right]]

Kokue ha mymbañemoñemoña, ha avei tape porã orekóva, oipytyvõ Paraguarípe omog̃uahẽ hag̃ua heta hi’upyrã  [[Paraguaýpe]]. 

Ha’e peteĩ táva ojehepyme’ẽhápe heta mba’e tapichakuéra rembiapo. Upéichante avei peteĩ tenda tekombo’e oguataha porãhápe. 

Oĩ cantera oñeguenohẽhágui itara’ỹi ha tovatĩ.

==MBa’yruguata==

Paraguari opyta 66 km  [[Paraguaýgui]] Ruta I “Mcal. Francisco Solano López” rupi.

Oñeg̃uahẽ hag̃ua ápe ikatu ojejupi mba’yruguatápe Terminal Paraguaýpe, ỹrõ Avda. Eusebio Ayala-pe, ohasaha rupi manterei mba’yruguata oporogueraháva Paraguarípe.

Ojejúramo kuarahy resẽgui ruta Nº 2 rupi, oñeg̃uahẽ hag̃ua Paraguarípe ojejuva’erã  ruta &quot;Rogelio Benitez&quot;, 7 km ojehasa rire [[Eusebio Ayala]].

==Hekoasakue==

[[Agustín Fernando de Pinedo]] ofundava’ekue [[Carlos III]], España-gua Rey,  oipota rupi péicha ojejapo, jesuita-kuera oñemosẽmba rire. Opyta ipopekuéra mba’erepy: estancias de Paraguarí “Tavapy” ha “Campo Grande”.

Paraguarípe opytava’ekue oiko heta español, oúva [[Burgos]] ha [[Andalucía]]-gui; chupekuéra ogustaitereími tóro ñemoñarõ, upévare ko távape ojekuaa “cuna de toreros” ramo.


Compañía de Jesús, pe sa’ary VII-pe oiko peteĩ estancia-pe, oĩ haguépe Rey Carlos III omosẽ meve chupe.

==Turismo==


Yvakuéra jehepyme’ẽha ko tavapegua hyakuãmombyry ha oñeg̃uahẽ meme upépe oñeñemu hag̃ua; umi ñemuha opyta Ruta I yképe.

Vy’aguasu táva ñangarekoha Santo Tomas ñemomorãha árape, oiko tóro ñemoñarõ, “toro moñaroha” ha avei Santo ñemboguata ohopahápe tavayguakuéra.

Ruta ombojoajúva [[Paraguari|Paraguarí]] [[Piribebuy]] ndive oimenevoi pe tape iporãvéva ko tetãmegua, ha’e ombojoaju rupi heta tenda turístico, oipysóva tesa renondépe yvyty ha ysyry porã ag̃uiete Paraguaýgui. 

Reserva [[Eco Reserva Mbatovi|Mbatoví]] ha’e peteĩva umíva apytépe, opytáva 72 km [[Paraguaý]]gui ruta hũ ombojupytýva Ruta I  Ruta II ,  ha tenda ojepyta  hag̃ua Chololó, Pinamar, Piraretá ha ambueve.

Museo de la Artillería opyta tavaitépe, ha’e rupi Comando de Artillería del Ejército oĩha; upépe ojehechauka mboka guasu ha ambue mboka yma guare, upéichante avei trofeo, ta’anga ha kuatia.
 
Barrio Kamba Kokue ohechauka oĩ hague tembiguái umi Misiones-pe.

Tren opytaha ko tavapegua oĩ umi itujavéva América-pegua apytépe. 

Turista-kuéra ohecharamo tupão ha ambue óga yama.

==Referencias==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6

*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

==Joaju okapeguávandi==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]

*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]

*[https://web.archive.org/web/20080531115646/http://www.fallingrain.com/world/PA/15/Paraguari.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Paraguarí]

*[https://web.archive.org/web/20071220163512/http://usuarios.lycos.es/viajesyvacaciones/informacion/America/sur/paraguay/departamento_de_paraguari.htm Departamento de Paraguarí]

*[http://www.abc.com.py/paraguay/IXparaguari.htm ABC Color, Así es nuestro país]

*[http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>tdoq6bjsdikcxvz4ya8s4m5hv4v78v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Villa Hayes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2711</id>
    <revision>
      <id>138342</id>
      <parentid>138140</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6134" sha1="9nbsqtdjt2iyhrw427xnfbqwmz8r9ca" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Villa Hayes
| nombre-original =Villa Hayes
| foto = Gobernación de Pdte. Hayes.JPG
| fotoinfo = Gobernación de Presidente Hayes
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Presidente Hayes]]
| poblacion =	57.217
| territorio = 20.002
| ISO = 
| altitud = 55
| coor ={{coor dms|25|06|00|S|57|34|00|W|}}
|}}
'''Villa Hayes''' peteĩ tavusu [[Paraguái]]gua, tetãvore [[Presidente Hayes]] táva guasu, ojekuaáva “táva po héravape”.

Ko’ág̃a oraha téra orekóva oñemomorãhavo karai Rutherford B. Hayes-pe, omoañeteva’ekue kuatia laudo [[Paraguái]]pe ou porã háichal.

==Ararova==

Arahaku jave hakukue og̃uahẽ 44°C-pe ha araro’y jave katu 0°C-pe. Hakukue oñemombytekuaa 26°C-pe.

==Yvykuaa==

Villa Hayes oĩ [[Ysyry Paraguái]] rembe’ýpe, ha opyta 31 km. Táva [[Paraguaý]]gui.

==Demografía==

Villa Hayes –pe oiko 19.001 tapicha, umíva apytégui 10.071 kuimba’e ha 9.930 katu kuña, he’iháicha Censo Guasu ojejapova’ekue ary 2002-me. Tavaitépe oĩ 2.049 tapicha ha okahápe katu 16.592.

Tapichakuéra oikóva Villa Hayes-pe apytépe ojehechakuaa heta etnia: heta oĩ ypykue, avei Europa guare ñemoñare, [[menonita-kuéra]] ha paraguaigua.

Ypykuéra oikóva upépe hína umi [[Chulupí|nivaclé]], [[Toba maskoy|toba maskoy]], [[angaite]], [[guana]], [[maka]], [[chamacoco]] ha [[Toba|toba qom]].

[[Imagen:14102007 036.JPG|thumb|left|300px|Iglesia de Villa Hayes de la Virgen de la Victoria]]

==Ekonomia==

Villa Hayes-pe oĩ pe usina siderúrgica [[ACEPAR]] “[[Aceros del Paraguay]]”.

Tapichakuéra Villa Hayes-gua omba’apove [[mymbañemoñáme]], ha sa’ive [[kokuépe]].
[[Imagen:Barco en el Rio Paraguay.JPG|300 px|thumb|Vista de un Barco en el Río Paraguay, desde el mirador de Villa Hayes]]

==Turismo==

En Villa Hayes-pe opyta Museo Histórico de la Ciudad, ojehechaukahápe ao, mboka, fóto, ha tembiporu [[Cháko Ñorairõ|Chákope Ñorairõ guare]]. Upéichante avei moneda yma guare ha mymba Chako yvýpegua oñembopirupyre. 

Táva okarusúpe Ñorairõ aja oĩva’ekue Hospital de Sangre.

Umi ogaguasu ko táva peguagua ñanemomandu’a yma guare rehe. Tupão oñemomorãhápe [[Virgen de la Victoria]] ha’e avei peteĩ tenda turistico. 

Opaite ary ojejapo Festival del Acero, ojehechaukahápe opaichagua artista ohechaukahápe ikatupyry. 

[[Image:Escuela Rutherford B. Hayes.JPG|thumb|300 px|left|Escuela Rutherford B. Hayes]]

Oĩ peteĩ ta’anga’ita [[Rutherford Hayes]]  rehe mandu’aháramo ha ambue katu [[Benjamín Aceval]] rehe mandu’aháramo avei [[Ysyry Paraguái]] rembe’ýpe.

Henondépe, peteĩ tape mboypýri, opyta  Departamento [[Presidente Hayes]] Gobernación ha [[Facultad de Ciencias Económicas (FCE)]] [[Universidad Nacional de Asunción]] róga peteĩ. 

Yvyty ndaijyvatetéiva Galván ha Confuso, ha avei Patiño ñu ha Reserva Natural Parque Tinfunqué-pe oĩ heta mymba ka’aguy ha upéichante avei ka’avo Paraguái mba’éva. 

Peteĩ óga yma 1870-pe guarépe oku’e Centro Cultural Melodía, omopu’akãva’ekue Gral. Bartolomé Mitre paraguajokuéra ho’ava’ekue ipopekuéra Ñorairõ Guasúpe, ha omyakã ityvýra Julio Mitre. Ko óga ojereko patrimonio histórico-ramo ha py’ỹinte temimbo’ekuéra arquitectura oñemoarandúva tetãpy tuichakue javeve ou ohecha. Ko Centro Cultural oreko peteĩ arandukakoty ha avei koty informática rehegua ha oñemboguata oñemombarete potávo tekombo’e ha arandu.

==Hekoasakue ==

Ijypyrãme herava’ekue “Amancio Cué”, upe rire, ofunda 1786 -me, reducción jesuítica-ramo pa’i [[Juan Francisco Amancio González]] ha [[Escobar (Amancio González]]) ombohérava chupe “Reducción Melodía” ojegueromandu’ahávo Gobernador [[Pedro Melo de Portugal]]-pe.

Oñefunda jey ary [[1855]] [[Carlos Antonio López]] omanda aja, 120 ogapy, oĩhaguépe 410 colono Francia-gua ha oñembohéra “Nueva Burdeos”, katu péva ndoguatái ha ambue arýpe oñefunda jey ha oñembohéra “Villa Occidental”. [[Guerra de la Triple Alianza]] opa rire opyta Argentina soldado-kuéra pópe ha ombohéra chupe hikuái “Villa Argentina”.

[[Image:Hospital de Sangre.JPG|300 px|thumb|Ex Hospital de Sangre, hoy plaza de la ciudad]]

Oñembohéra “Villa Hayes” decreto orahava’ekue tendota [[Cándido Bareiro]] reraguapy 13 jasypo [[1879]]-pe ojegueromandu’ahávo karai EE.UU Rendota [[Rutherford Hayes]]; kóva  pe 13 jasypateĩ [[1878]]-pe, omombytéramo guare [[Argentina]] ndive apañuãi opa rire [[Guerra de la Triple Alianza]], osẽ [[Paraguái]] ládo [[Chaco]] yvy jára teéramo pe ysyry Verde ha  Pilcomayo mbytépe.

Oiko guive upe mba’e, oñembohéra &quot;Villa Hayes&quot;, ymave ojekuaa rupi chupe &quot;Villa Occidental&quot; ramo; péva oĩva’ekue mburuvichakuéra ojeheróva [[Territorio Nacional del Chaco]] rembiapo renda sapy’aguáramo. Ko yvy oĩva’ekue Argentina poguýpe ojepysóva ko’ág̃agua provincia [[Cháko Paraguái|Chaco]] ha [[Provincia de Formosa|Formosa]], avei yvy opytáva ysyry [[Araguay|Río Pilcomayo]] ha [[Río Verde]] opytajeyva’ekue Paraguái yvýramo pe arbitraje ko’ag̃aite oñeñe’ẽ hague rupi.

==Mba’yruguata==

Oñeg̃uahẽkuaa ko távape Ruta IX “Carlos Antonio López” térã “Ruta Traschaco” rupi. Umi empresa mba’yruguata rehegua tuichavéva oñeg̃uahẽ hag̃ua táva illa Hayes ko’ãva:  Línea 46 ha 5.

== Referencias ==
*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Joju okapeguávandi==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[https://web.archive.org/web/20080219161419/http://www.fallingrain.com/world/PA/16/Villa_Hayes.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Villa Hayes]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Presidente Hayes]]</text>
      <sha1>9nbsqtdjt2iyhrw427xnfbqwmz8r9ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ykuamandyju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2712</id>
    <revision>
      <id>138346</id>
      <parentid>138145</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="spglo9o349y73pzakb4ua9mwlkv2208" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ykuamandyju
| nombre-original =San Pedro
| foto =
| fotoinfo = Municipalidad Ykuamandyjupe
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[tetãvore San Pedro|San Pedro]]
| poblacion =	29.097
| territorio = 3185
| ISO = 
| altitud = 64
| coor ={{coor dms|24|06|00|S|57|04|60|W}}
|}}
'''Ykuamandyju''' térã '''Sã Pédro''' niko paraguaipegua tetãvore [[Departamento de San Pedro|Sã Pédro]] tavusu, opytáva 330 [[km]] tavusu [[Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui.

== Héra tee ==
Ñepyrũrãite héravaꞌekue “Villa de San Pedro Apóstol de Ykuamandyju”, Villa de San Pedro “yvy oñepyrũva mandyjutýpe”, oñembohasávo ambue ñeꞌẽme guaranimegua ñeꞌẽnguéra “ykua” ha“mandyju”, oĩ rupi vaꞌekue peteĩ mandyjumáta peteĩ ykua rembeꞌýpe. 

Pe téra omoĩvaꞌekue chupe Karai Pedro García Lacoizqueta, Pedro Melo de Portugal ojokuaivaꞌekue chupe omoñepyrũ hag̃ua peteĩ villa, tenda koꞌág̃a oĩhápe pe táva.

== Yvykuaa ==
Ko távape oñeg̃uahẽ Ruta III “Elizardo Aquino” ha XI “Juana de Lara” rupi, opyta 25 kilómetro [[Ysyry Paraguái]]gui.
[[Imagen:San Pedro Paraguay.jpg|thumb|left|250px|Calles de San Pedro]]
Upéichate avei opyta 15 km  distrito  Antequera-gui ha 3 kilómetro ysyry Jejuígui.

=== Ararova ===
Ko táva yvy heꞌõporã ha okymeme pépe, heꞌõngue 70 ha 80% rupi. Hakukue 23 °C rupi; arahakuꞌaja ohupyty 35 °C ha oguejyvéramo ohupyty 10&amp;nbsp;°C.

=== Avaitakue ===
Ykuamandyjúpe oiko 29 097 tapicha, umíva apytépe 15 043 kumbaꞌe ha 14 054 kuña. 

Pe tavaitépe oiko 7 927 tapicha ha okaháre katu 21 170.

== Hekoasakue ==
1525-pe ypykuéra ojuka karai portugalgua Alejo García, haꞌévaꞌekue peteĩha tapicha europaygua oipykuivaꞌekue Tape Aviru.

== Virureko ==

Ko távape tuicha oñembaꞌapo mymba: vaka, kavaju, ovecha ha kure ñemongakuaápe. 

Kokuepegua tembiapópe, ko dihtrítope oñeñeñotỹ kaꞌa, mandyju, sóha, papa, alfálfa, limõ, manduvi, mandiꞌo ha avatimirĩ. Industria rehe ñañeꞌẽramo ñambohysyikuaa aserradero-kuéra ha avei ojejapoha petit grain  ha aseite mbokajágui. .

Artesanía ykuamandyjugua rehe ñañeꞌẽramo katu ojekuaave tembiapo [[ao poꞌi]] ñembojegua rehegua ha avei tembiapo ñaiꞌũguigua.

== Turíhmo ==

Ykuamandyju haꞌe “Ñembohupa Tavaguasu”, umi tapicha oikóva upépe akóinte omochichĩre mbohupápe. Mbaꞌe ojehechasevéva upépe haꞌe umi óga yma guare, ogagusu kolónia aja oñemopuꞌãvaꞌekue oĩva upe távape.

Tupão oñemopuꞌãvaꞌekue franciscano ojapoháicha, ou yma Don Carlos Antonio López omanda aja guivéma. ''Retablo'' ha taꞌangakuéra orekóva ndaijojahái Paraguáipe g̃uarã. Avei ojehechakuaa taꞌanga neporãva museo karai Francisco Resquin mbaꞌévape.

Casa de la Cultura haꞌe ambue tenda tuicha mbaꞌéva artista-kuéra ohechaukahápe hembiapo, upéichante avei oñemboꞌehápe purahéi, ñeꞌẽpotyꞌapo ha mboraka ñembopu. 

Yvykuꞌi ysyry Jejui rembeꞌýpe oikuaveꞌẽ tenda porã ojepytuꞌu hag̃ua, ha ikatuhápe avei ojeiko ygápe.

== Manduꞌapy ==

Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6

Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL,

== Táva Joykeꞌy ==
* {{VEN}} [[Valle de la Pascua]], [[Venezuela]]
* {{ARG}} [[Rosario]], [[Argentina]]

== Joajuha okapeguándi ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20080224012540/http://www.fallingrain.com/world/PA/17/San_Pedro_de_Ycuamandiyu.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: San Pedro de Ycuamandyyu]
* [https://web.archive.org/web/20071220235737/http://sanpedroycuamandyyu.org/ Municipalidad de San Pedro de Ycuamandyyu]
* [http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore San Pedro]]</text>
      <sha1>spglo9o349y73pzakb4ua9mwlkv2208</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ñemby (táva)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2835</id>
    <revision>
      <id>138350</id>
      <parentid>134971</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5634" sha1="sp7j56biraffpuskhvd367qm7p15w44" xml:space="preserve">{{tava
| nombre =Ñemby
| nombre-original =Ñemby
| foto =|200px
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Central]]
| poblacion =	59.789
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 64
| coor ={{coor dms|25|04|31|S|57|35|33|W}}
|}}

'''Ñemby''' ha’e peteĩ táva opytáva tetãvore [[Central]] tetã [[Paraguái]]pe, [[Paraguay]] [[guasu]] rehegua, oikéva ipype táva [[Paraguay]] ha umi tavakuéra ijereregua. Iñepyrũrã ko táva oñembohera va’ekué &quot;San Lorenzo de la frontera&quot; . Oñefunda kuri upe [[2 jasypoapo]] ary [[1899]]-pe, ára oñeñohendaramo guare upe peteĩha junta económica administrativa.

Ko’ágã ramo guarã Ñembype oikovéma 86.614 tapichakuéra.


== Geografía ==

Ko táva opyta peteĩ tenda ijyvatemíva tetãvore Central-pe. Upe ijyvateveha katu opyta upe yvyty hérava kóicha avei oguerekóva 176 [[m]] ijyvatekue, jajuhu ko’ápe mbohapy yvyty’i iñambuéva ojuehegui ohasáva imbytepekuéra ysyry hérava avei Ñemby ha ysyry’ikuéra osẽva ichugui.

Ko táva korapy oguereko 40 [[km²]]. Ndopytái y rembe’ýpe, upéicha ramo jepe oguereko tape porã oguahẽva umi puerto-kuéra opytáva táva [[San Antonio]]-pe. Norte gotyo opyta táva [[San Lorenzo]], Este gotyo táva [[Capiatá]], Sur goytyo táva San Antonio ha Oste gotyo táva [[Villa Elisa]].


== Clima ==

Ko táva rupi ára ndahakuetéi ha ndaho’ysãtéi, oky porã porã uvei. Hakuvé Arahakúpe ha ohupyty 39&amp;nbsp;°C; Araro’ysãme oguejy 1º C peve. Peteĩ ary jave katu 22&amp;nbsp;°C rupi arapytu. Ama katu ho’ave jasyrundy ha jasypoapy ramo.


== Demografía ==
[[Ta'ãnga:Ñemby mercado1.jpg|thumb|left|280px|Mercado de Ñemby]]

Ko távape oikove 86.614 tapicha ha 2165,36 hab./km-pe. Ko tenda tavapáma, okaha ndaiporivéima. Tapichakuéra oikovéva ipype omba’apopa [[Paraguay]] rupi.


== Tava vorekuéra ==

Ñemby oguereko 11 tavavore, jajuhuárupi heta yvyraty rovyũ. Ojapo pa ary rupi ko táva rupi heta óga ndahepyetéiva oñemopu’ã tetã ambueguakuéra ñepytyvõme, paraguaikuéra oikotevẽva hogarãkuéra upéicha ojerure rupi.


== Hembiasakue ==

Umi tenda omombe’úva ko táva rembiasakue hechapyrã jajuhúta upe tupao guasu San Lorenzo-pe omopu’ã va’ekue umi tapichakuéra España-gua ou va’ekue upe ary 1718 ramo Ñemby ha’éramo guare tava’imínte oikovehápe 2.187 tapicha. 

Ñembýpe avei jajuhúta upe colegio nacional Pablo Patricio Bogarín ha avei Escuela Carlos Antonio López, ko’ãva opyta ko táva mbytetépe.

Peteĩha intendente va’ekué karai Pedro Regalado Bogarín. Tavaguakuéra omohenda va’ekue katu ha’e karai Enrique Hugo Delvalle García ojupi va’ekue upe 17 jasypakõi ary 1991 ramo.


== Símbolos del distrito ==

Poyvi ko tavavore’i rehegua tuichakue Tetã Paraguái poyvicha avei. Ysa’y mokõi: pytãhũ ha morotĩ. Upe pytãhũ ohechauka upe Santo Patrono “San Lorenzo” aho; morotĩ katu omombe’u ñorarõ’ỹ ha tekove potĩ. Ko’ã mokõve sa’y peteĩchante tuichakue.

Upe Escudo Distrital katu oñemohenda upe bandera mytépe umi sa’ykuéra pytãhũ ha morotĩ ári ha oguereko 6 mbyja he’iséva umi poteĩ tava’ikukéra Salinas, Mbocayaty, Pa’i Ñu, Rincón, Cañadita ha Caaguazú. Ipype avei jahecha upe yvyty, yno’õ, yvy ha avei mbokaja máta, ipahápe parrilla omombe’úva mba’éichapa ojehapy raka’e San Lorenzo. Yvyvy ohechauka upe oñehundipotámava ohóvo Yvyty Cerro Ñemby. Mbokaja máta katu ha’e upe hetaite va’ekue Ñembýpe iñepyrũrã.
Pe Bandera Distrital oñemboveve opaite Institución Pública ko tetãvore’i Ñemby rupi.

[[Ta'ãnga:Ñemby iglesia.jpg|thumb|right|280px|Tupao guasu Ñembýpe]]


== Economía ==

Ymave tembiapo Ñembýpe ha’e ñepytyvõkuéra rehegua ha avei sector industrial. Kokue rehegua ndaiporiguasúi, tavapáma haguére ko tendárupi. Ñemby oje’e ha’eha táva ojekeha, tapichakuéra ko’árupigua omba’apoha haguére Paraguay rupi ha okehaguãnte ou.


== Mba’yruguatakuéra ==
Ko táva rupi heta mba’yruguatakuéra osẽ ha oike ohasáva tavakuéra ijereregua ha avei Paraguaýpe; hyepyetépe avei jajuhu mba’yruguatakuéra, avei jajuhu ogaguasu mba’yruguatakuéra opytaha.
Ko táva oñemboja’o mokõi hendápe upe Autopista Sur rupi, ombojoajúva táva Paraguay táva Ita ndive, oguereko heta tape iporãva ha avei río Paraguái ári barkokuéra oñembojaha táva San Antonio-pe.


== Turismo ==
Heta tapichakuéra ou ko távape, ãva apytéte oĩ kuñataĩ ha karia’ykuéra oúva ñemuhápe ha avei vy’arã hetáva ko’árupi. 
Ko yvyty hérava Ñemby avei ha’e heta tapicha ouha omaña mombyry haguã. Ogakujéra jerokyha heta rupi ko’árupi pyhare ojevy’a haguã.


== Mba’eichapa ñaguahẽ ==

Hetaiterei mba’yruguatakuéra oho ha oúva táva Paraguay guive Ñemby peve. Pyhare pyte jepe ikatu jajuhu ko’ã mba’yruguatakuéra. Ñaguahẽ ko tape Ruta Acceso Sur rupive. Ndahetaitéiramo mba’yrukuéra ikatu ñaguahẽ peteĩ aravo vorépe mba’yruguatápe.


== Gobierno ha política ==

Ko távape tendotakuéra ha’e karai intendente, peteĩ Junta Municipal oguerekóva 15 tapicha oñemoĩva 5 ary javeve. Avei oñemondo mokõi Concejales Departamentales aty Gobernación-pe ko táva rerape oñe’ẽ haguã. Ko’agãgua intendente ha’e karai Blas Lanzoni ha’éva Partido Liberal Radical Auténtico (PLRA) gua.


== Enlaces externos ==
* [http://www.ñemby.com.py Pagina Oficial de la Ciudad de Ñemby] 
  
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Sentral]]</text>
      <sha1>sp7j56biraffpuskhvd367qm7p15w44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tetãvore Ñe'ẽmbuku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2870</id>
    <revision>
      <id>138337</id>
      <parentid>136929</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6935" sha1="p26awx6lzoe1i8grco7vp1rx3pav5ln" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot;
! colspan=&quot;2&quot; align=center bgcolor=&quot;#DEFFAD&quot;|Estadísticas [[Ta'ãnga:Flag_of_Paraguay.svg|30px]]
|-
||Capital:||[[Pilar]]
|-
||Superficie:||valign=top|12,147 [[km&amp;sup2;]]
|-
||Habitantes:||valign=top|76,738 &lt;small&gt;''(2008)''&lt;/small&gt;
|-
||Densidad:||valign=top|6,3 hab./km&amp;sup2;
|-
||[[ISO 3166-2]]:||PY-12
|-
!colspan=&quot;2&quot; align=center bgcolor=&quot;#DEFFAD&quot;|Mapa
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=center|
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=center|[[Ta'ãnga:Paraguay Neembucu.png|100px|Ubicación del departamento en el Paraguay]]
|}
'''Ñe'ẽmbuku''' ha’e tetãvore opytáva [[Paraguái]]pe. Táva omyakãva ko’ápe ha [[Pilar]].

== Tembiasakue ==

[[Ta'ãnga:Humaita 05.jpg|thumb|350px|left|Antigua Iglesia Jesuita-Humaitá]]

Ára colonial ramo guare oñeme’ẽ va’ekue korapy guasu umi España-gua kuérape ohupytýva ysyry Tebicuary peve, ko’ãva yvy oñeme’ẽ va’ekue vaka ñangareko haguã; Ko ysyrygui Sur gotyo oñemohenda va’ekue umi jesuitas.

Ko tendá rupi ojapyhara va’ekue umi ñande ypykuéra Payaguá, upéva rui hasýpe ojeiko va’eku ko’árupi, oñemoĩ porãve va’ekue hetavémaramo ohóvo tapichakuéra oñembohógava ko’ápe. Upe tenonderãguáva táva ha’e Villeta de San Felipe de Borbón upe ary 1779 ramo,uperire oñemohenda Ñeembucú, (ko’ágã ojeikuaáva táva [[Pilar]]pe).

Ambue tavakuéra oñemopyenda va’ekue porãve va’ekue ko tetãvore ha’e Reducción, Herradura, Remolino, Naranjay, Tacuaras ha Curupayty, ko’ãva apytépe oĩ táva ndaiporivéimava.

Ha katu ojeiko porãve kuri oñemohenda mbaretémarõ táva Yabebyry, kuarahy reikó gotyo ysyry Paranágui, upéicha avei oje Remolinos, Villa Franca-pe. Siglo XVIII paha rupi umi tavakuérape oñembohetave avakuéra oguahẽmeve “Los Laureles-pe” ha “Villa Franca” oñemokatu va’ekue López ára ramo. Uperire, siglo XIX-pe oñemoĩ táva Villa Oliva.

Ary 1906 ramo ojejapo ko pokõha tetãvore ha oñemoĩ táva akãramo [[Pilar]] ha tetãvore’i ramo ko’ãva: 

* [[Humaita]]
* Laureles
* [[Paso de Patria]]
* [[San Juan Bautista del Ñe'embuku|San Juan Bautista de Ñe'ẽmbuku]]
* Tacuaras
* [[Isla Umbu]]
* Desmochados
* [[Guasu Kua]]
* Yabebyry

Ary [[1973]] ramo oñemohenda porã va’ekue ko’ã tetãvore’e korapy ko’ágãitepeve gua.

== Tetãvore’ikuéra ==

Ko tetãvore ko’ágãrupi oñemboja’o 16 tetãvore’ípe, ha’éva:

* [[Alberdi]]
* Cerrito
* Desmochados
* Gral. José Eduvigis Díaz
* [[Guasu Kua]]
* [[Humaita]]
* [[Isla Umbu]]
* Laureles
* Mayor José J. Martínez
* [[Paso de Patria]]
* [[Pilar]]
* [[San Juan Bautista del Ñe'embuku|San Juan Bautista de Ñe'ẽmbuku]]
* Tacuaras
* Villa Franca
* Villalbín
* Villa Oliva

== Ikorapykuéra ==

[[Ta'|thumb|300px|left|Cabildo en Pilar]]

* ''' Norte gotyo''': [[Tetãvore Central]]
* '''Sur gotyo''': Ysyry Paraná
* '''Este gotyo''': [[Tetãvore Paraguarí]] ha Tetãvore Misiones
* '''Oeste gotyo''': [[Ysyry Paraguái]]ndi

== Arapytukuéra ==

Arapytukuéra ko tetãvorépe ndahakuetéi ha katu he’õ hetaite oĩre ko’árupi ñu karuguakuéra, ysyry ha avei ysyryguasu ombohykuéva ko yvy.

== Arahakukue ==

Arahakukue katu 22&amp;nbsp;°C rupi, verano-pe 37&amp;nbsp;°C guvi 40&amp;nbsp;°C rupive, ikarapeve katu Araro’ýpe ohupyty 5&amp;nbsp;°C guvie 2&amp;nbsp;°C peve .Oky 1334mm ary jave, jasykuéra okyhetaveha katu ha jasyteĩ, jasyapy, jasyrundy ha avei jasypa, oky’iveha katu jasypo ha jasypoapy.

== Yvytykuéra rehegua ==

Ndaipóri yvytykuéra ijyvatetéva, peteĩmínte oĩ ijyvatemivéva opytáva sur gotyo ko tetãvorépe, ha kóva oikuaa Cerrito-pe.

== Ysyrykuéra rehegua ==

Ñeembucú opyta ysyry Paraná ha Paraguái mbytépe.

Río Paraguay-pe o’a río Negro, upe ysyry Yacaré ha hetave. Umi ysyrykuéra Ñeembucú ha Hondo ome’ẽ hi’yrã umi Esteros Bellaco, Peguaho, Yacaremi, Po´i Tuju Pytã, Kamba, Mburicaokue, umía.

[[Ta'ãnga:Rio en Paraguay.jpg|thumb|300px|right|Atardecer en el Río Paraguay]]

Norte gotyo ko tetãvorépe opyta Laguna Cabral, Lago Ypoá, ha Laguna Vera.

== Mba’éichapa ijyvy ==

Ko tetãvorépe hetave jatopa yvy karape ha ñananguéra, upeicha rupi heta oĩ karugua umía, upéicha rupi ko’ã ysyrykuéra Paraguay, Tebicuary ha Río Negro kuéra osẽmba hapegui kuéra, ha upéva omombytapa ýpe umi tapekukéra ha kaitakuvéi oñeguahẽ umi táva rupi.

70% rupi ko tetãvore henyhẽ ñu karuguakuéra gui.

== Tapekuéra rehegua ==

=== Yrupigua ===

Oĩ río Paraná ha río Paraguay, ko’ãva ojeipurueterei ohasa rupi ko tetãvore rupi.


=== Yvyrupigua ===

Ko ruta IV “General José Eduvigis Díaz”, ojuaju Ruta I “Mcal. Francisco Solano López” ndive, mokõve oñemohatãmbaitémava. Oĩ avei tape porã oñemyatyrõva itara’ỹipe a avei yvyreínteva.

=== Aéreo ===

Ko’ape ou avión Paraguay guive Pilar peve, tape porã oguejy haguã avión ndatuichaitéivape.

=== Radioemisoras ===

AM- oi “Carlos Antonio López”, “Radio Boquerón”; FM-pe katu: “Arapy”, “Jasy”, “Alberdi”, “Humaitá” ha ambuekuéra. Oĩ avei televisión repetidora.

== Economía ==

Ko tetãvorépe ndahetaiveha kogakuéra. Oñeñoty takuare’ẽ, avati ha mandyju; oñeñotỹ avei [[jety]], [[Mandi'o|mandi’o]], kumanda ha oĩve avei.
Vakakuéra rehegua oñemba’apo porãve ha heta oĩ, upéicha avei ryguasukuéra rehegua.

Táva Pilar-pe oĩ ogaguasu oñeha’yi’oha [[mandyju]], ojejapoha ininimbo ha ao. Oguereko avei ojejapoha aceite vegetal, oñemondykyha káña, aramirõ.

== Mbo’ekuéra rehegua ==

Ko tetãvore oguereko 50 mbo’ehao iñepyrũmegua, 201 educación básica-pegyua, ha’éva avei ñandepe guãrã, 38 ome’ẽva educación media (científico ha técnico).

== Pohanokuéra ==

Jatopa 57 pohanohaokuéra ha’éva hospitales, centro ha puestos de salud, ja’e’ỹre umi clínica privada; ko’ãva ha’ehína umi oñangareko ani haguã tapichakuérape ojapyhu mba’asykuéra, hesãi porã haguã katu.

== Atractivos Culturales ==

Heta tenda oĩ jajuhutahápe tembiasakuéra: [[Paso de Patria]], Estero Bellaco, [[Humaitá]], Curupayty, Sauce y [[Boquerón]], ko’ã tendárupi oiko va’ekue upe ñorairõ guasu Guerra de la Triple Alianza ramo guare. 

San Fernando ha’e peteĩ táva Mcal. López omboguapy haguépe icampamento ha ko’agãitépeve ikatu jajuhu ko'árupí umi yvykuá Paraguaiguakuéra ojohague ñorairõrã.
Museo Pilar-pe upe cabildo-pe ha’e va’ekue upe Mcal López omanda hagua róga ha hetave ogakuéra yma guare.

[[Ta'ãnga:Casa colonial humaita 2.jpg|thumb|300px|Casa Colonial]]

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20060709160708/http://www.abc.com.py/paraguay/XIIneembucu.htm Ñeembucú]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]

{{Paraguay}}

[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguái]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ñe'ẽmbuku| ]]</text>
      <sha1>p26awx6lzoe1i8grco7vp1rx3pav5ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Limpio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3078</id>
    <revision>
      <id>138319</id>
      <parentid>135003</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8069" sha1="k5x6xjxik4a7ub0pbwyfkpj79vsy3wb" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Limpio
| nombre-original =Limpio
| foto = Iglesia de Limpio.JPG
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Central]]
| poblacion = 	87.301
| territorio = 
| ISO = PY-11
| altitud =
| coor =
|}}

'''Limpio''' ha'ehína peteĩ táva [[Paraguái]] retãme, mbytépe gotyo. Oĩhína [[tetãvore Central]]me.

Heñoi va’ekue peteĩ jasykõi ary [[1785]] jave [[Luis de Bolaños|Fray Luis de Bolaños]] rupive, upérõ héra raka’e [[San José de los Campos Limpios de Tapúa]]. Ha’e iñepyrũmby pe ojeheróva [[mestizaje]] [[español]] ha [[guarani]] rehegua. Ymave ojekuaava’ekue héraramo Tapuá. Oĩ ijerére mbohapy ysyry guasu, ãva ha’e: [[río Paraguay]], [[Salado]] ha [[San Francisco]], isanto réra ha’e [[San José]].

== Características ==

Ojehe ko távare ha’e hague ñepyrũrã ojeiko hague távaramo [[Paraguái]] retãme. 

[[Ta'ãnga:Piquete cue 0018.JPG|370px|thumb|left|Piquete Cué]]

Oguereko 117 [[km2]] rupi, oĩháme 9 compañías ha 20 barrios táva ryepýpe. Heta gueteri oĩva ko’ága peve okarayguaitéramo ha ambue hendápe ojeikóma tavaháicha. 

Oĩhína municipios urbanizados apytépe tetãvore [[Central]] opu’ãiterei rupi heñóiva táva ryepýpe, tavayguakuérape guara peteĩ mba’e tuicháva ha’e pe mbaepurupy ndaipóriva (infraestructura) hákatu ha’evaerã avei peteĩ ikatúava ojehupity mba’apo mbarete rupive tendaguápe guarã.

Ko távare ojere mbohapy ysyry guasu, ãva ha’e: [[río Paraguay]], Salado ha San Francisco ([[Paraguay]]). 

Mombyry 23 [[km]] [[Paraguaýgui]], tapekuéra karu ha’epaitéma tapehũ, ha’e tenda ojeikeha ambue hendápe oĩháme heta mba’apopy kokue, mymba rerekoha ha ambue mba’e renda tetã yvate gotyo.

Ko táva oguereko peteĩ puerto ysyry Paraguái rembére hérava [[Piquete Cué]], oñepyrũramo guare ha’eva’ekue ñemuha tuicháva pe tendápe guara. [[Limpio]] ha’e tenda táva ombyatýva tapicha opárupigua hi’a’gui rupi táva guasu Paraguaýgui; avano’õ heta táva Paraguay ykére ára ha ára tuichave.

== Historia ==

Ko távare oje’éva ou oikova’ekue pe [[conquista]] guive, hákatu Limpio ndoguerekói peteĩ tembiasakue omombe’úva oikohaguéicha ára ha ára ohasávo.

Ikatu jaikuaa oje’éva hese oĩramo guare Capitán de Vergara, [[Domingo Martínez de Irala]], oguahẽ ko’ápe ([[1537]]) jave ha omoñepyrũ pe ojeheróva “cuna al mestizaje” omendávo Yvoty Sa’yju rehe, upe rire hérava Leonor, [[cacique]] Mokirase rajy; ha upépe oguerekóma pokatu tendagua pa’ũme. Ko mombe’u uperire oje’e [[Mariano Roque Alonso]] he’i hague. 

Táva Limpio oĩ peteĩ tenda iporãvape, ijerére oguereko yvy porã ñemityrã, ojapyhýva pe Campos Limpios de Tapúa, péicha rupi are héra “San José de los Campos Limpios”, téra heta ary ohasávo opytáva ko’ága Limpio.

Oje’e ko távare ha’e hague ava aty jeiko ypykue távaramo tetã megua. Pytaguakuéra ouva’ekue ko tetãme [[España]]-gui oñomongeta ñepyrũ ko’ápe umi tekove ypykue ndive [[indígenas]] [[Paraguái]] pegua, oĩháme pe [[puerto]] de Tapúa (ko’ága Limpio), namombyrýi heñói haguépe [[Paraguay]]. 

Heta hendápe ãga meve ha’e gueteri ogakuéra okarayguaite (rural-agrícola), oĩ avei tenda oikómava chugui tekoha tavaite. 

== Demografía ==

Limpio oguereko 87.301 ava, péicha oĩ 43.945 kuimba’e ha 43.355 kuña, Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos urpive.

37% oiko távape ha 27% okaraygua. Pe hérava crecimiento demográfico ijyvate: 8,24% ary pukukue pa ary ohasaramóvape jave. Tuicha opu’ã avakuéra ko táva pegua oiko rire tape hũ (Ruta 3) ha avei táva oñakãrapu’ã rire. Oĩhína municipios urbanizados apytépe tetãvore [[Central]] megua opu’ãiterei rupi heñóiva táva ryepýpe, tavayguakuérape guara peteĩ mba’e tuicháva ha’e pe mbaepurupy ndaipóriva (infraestructura) hákatu ha’evaerã avei peteĩ ikatúava ojehupity mba’apo mbarete rupive tendaguápe guarã.

== Turismo ==

[[Ta'ãnga:Calle de la Ciudad de Limpio.jpg|300px|thumb|right|Calle céntrica de la ciudad]]

Umi tenda iporãvéva ikatúva mayma tapicha oho ohecha hagua oĩva távape: [[El Peñón]], ysyry guasu [[Paraguáipe]], Isla San Francisco, tupão [[San José]], ha’eva yma ojejapo haguéicha ha avei pe herakuã mombyrýva hérava puerto de Piquete Cué, ha’éva peteĩ puerto tuicháva ha ohasa ypy haguépe pe [[Transchaco]].

Oĩ tapicha oiko arémava ko távape he’i pe tupão oguerekomaha 400 ary rupi, oiháichaite ko’ága, avei umi ta’angakuéra, omimbíva porãgui. Henonde pegua ipyahuvéva [[Carlos Antonio López]] mburuvichãrõ guare, ohova’ekue py’ýi upe rupi, pe vakarekoha Surubi’y (ñepyrũrã oĩva [[Río de la Plata]]-pe) ha’eva’ekue itajýra [[Inocencia López]] mba’e. 

Ko’ága pe tupão korapy yvyraty porã ha pépe ojehecha pe primer santuario ecológico del país. Avei pe [[Isla San Francisco]], 15 km. Ipukukue ha 6 km. Ipekue, ha’éva [[reserva ecológica]].

== ¿Cómo llegar? ==

Oĩ 25 km. Paraguaýgui. Tapekuéra oguerekopa tape hũ. Reguahẽ hagua táva Limpio-pe rehova’erã [[Ruta 3]] [[General Elizardo Aquino]] rupi. Ndahasýi ñeguahẽ oguerekopa rupi tembipuru tape rehegua.

== Arte y Cultura ==

[[Ta'ãnga:Municipalidad de Limpio.jpg|300px|thumb|left|Municipalidad]]

[[Artesanía indígena en Paraguay|Artesanía]] Limpio pegua hetavéva ha’e [[cestería]] ha akão karanda’ýguigua. Oguereko avei [[Ballet]] “Karanday Poty” ha “Ballet Mainumby”. Ha’e avei mba’ekuaa tava pegua pe ñemomba’eguasu [[San José]] ára rehegua, (Santo Patrono). Oĩ ko tendápe pe fuente de agua del primer santuario ecológico del país. Heta tapicha opárupigua oho pépe oñembopiro’y hagua hi’ýpe, ha’éva –ojegueroviáva upépe– oguerekóva pokatu.

== Personajes Ilustres ==

Tapicha katupyry ha’éva táva Limpio-gua oĩ:
[[Benigno Ferreira]], tendota Paraguái retãme guare ([[1906]] ha [[1908]] peve).
Avei heñói ko’ápe [[Agustín Bogarín Argaña]], pa’i [[Encarnación]] pegua. 
Ary [[1785]] jave ou arapýpe [[Fernando de la Mora]], akã guasu tetã [[Paraguái]] isasõrõ guare. 
Ko’áva tapicha tembiasakue [[Paraguay]] pegua omyanyhẽ vy’a ha techaramóme tavayguápe, heñói haguepe tapicha ikatupyry añetéva.

== Economía ==

Umi akão pope ijapopyre karanda’yguigua, ojejapóva táva Limpio-pe, ha’ehína pe tembiapo imbaretevéva ojeikuaaukaha tendagua. Ko karanda’ygui avei ojejapo bolsos, akãope ha oñembosa’ýva ha ambue mba’e.
 
Ára ha ára opu’ã rupi avakuéra távape, mba’apo kokue térã mymba rehegue oñemomichĩmba, oĩ granja, ka’vo ha yva, avei oĩ vaka renda kamby me’ẽha ha opamba’e oikóva chugui.

== Geografía ==

Oguereko 130 &lt;math&gt;km^2&lt;/math&gt;. Yvy ijyvyku’íva oĩháme ka’avo opaichagua.

== Clima ==

[[Ta'ãnga:Biblioteca en Limpio.jpg|300px|thumb|right|Museo y Biblioteca]]

Limpio pegua ararova akuvéva oiko arahaku jave, oguahẽvo 40º C rupi, hákatu ikatuvoi ohasa avei. Ararova michĩveva araro’y jave, 4º C. Ararova mbyte ha’e 23º C rupi
.
Okykue ary pukukue ohupity 1.323 mm rupi. Okyveha jasykuéra jasyteĩ ha jasyrundy jave, ha sa’ive jave oky jasykuéra katu jasypoteĩ ha jasypoapy jave.

== Barrios y distritos ==

Oguereko hetave 20 compañías-gui, Isla Aranda, Salado, Isla Aveiro, Kure Ygua ha ambue. Ko’áva ha’e techapyrãramo barrios tava pegua: Villa Jardín, Anahí ha Santa Mónica.

== Municipio ==

Intendente ko’ágagua ha’e karai [[Carlos Palacios]]. 
Secretario: [[Carlos Insfrán]]
Secretaria: [[Liz Vera]]

== Referencia ==

Reportaje al País. Tomo 2. Año 2001.

== Enlace externo ==
*[https://web.archive.org/web/20080827225120/http://www.midamos.org.py/ Midamos]
*[https://web.archive.org/web/20080710091957/http://www.viajes-a.net/ciudad/Limpio-82665.htm Viajes a ]
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ SENATUR]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Sentral]]</text>
      <sha1>k5x6xjxik4a7ub0pbwyfkpj79vsy3wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mínga Guasu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3079</id>
    <revision>
      <id>138322</id>
      <parentid>136964</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="h0juadmvsg5s4s7lmklfzw273tq3ij6" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Mínga Guasu
| nombre-original =Minga Guazú
| foto =
| fotoinfo = Tavao
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Paraná|Parana Hi'arigua]]
| poblacion =	60 719
| territorio = 489
| ISO = PY-10
| altitud = 241
| coor ={{coor dms|25|22|00|S|54|45|00|W}}
|}}

'''[[Minga Guasu|Mínga Guasu]]''' ha'ehína peteĩ táva Tetã [[Paraguái]]&lt;nowiki/&gt;pe, kuarahyresẽ gotyo. Oĩhína tetãvore [[Alto Paraná|Parana Hi'ariguá]]&lt;nowiki/&gt;pe. Ko távape oiko 60 719 ava.

== Térarapokuaa ==

“Mínga” [[Kechuañe’ẽ|kechuañeꞌẽ]]&lt;nowiki/&gt;me heꞌise “mbaꞌapo oñondivegua” ha guasu avañe'eme heꞌise “tuicha”, ñambojoajúvo ikatu jaꞌe tuicháva mbaꞌapo oñondivegua.

== Ararova ==

Akuve jave oguahẽ 38 °C, hoysãvevo 0 °C ha mbyte katu 21 °C. Alto Paraná ryepýpe haꞌe okyveha opaveve távagui oĩva Tetã [[Paraguái]]&lt;nowiki/&gt;pe.

== Avaitakue ==
Oguereko 60 719 ava, koꞌã apytégui oĩ 31 358 kuimbaꞌe ha 29 361 kuña, [[Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos]] marandúicha.
[[Ta'ãnga:Municipalidad de Minga Guazú.jpg|miniaturadeimagen|Munisipalida Mínga Guasu.]]

== Tembiasakue ==
Oiko ary [[1958]] heta mitãrusu oho kaꞌaguy mbytépe oñepyrũrõ guare Kolónia [[Ciudad del Este|Presidénte Stroessner]]. Ombaꞌapo hikuái oñondivepa arakõi jave paꞌi salesiano [[Guido Coronel]] poguýpe, haꞌe peteĩ motenodehára mbarete tendapegua, peicha oñepyrũ ombaꞌpo hikuái oñondive. 
Oñepyrũ tavaꞌi ramo ''Ley N° 623 22 de marzo de [[1990]]''pe. 
Haꞌe tenda oguerahava Paraguái [[tavarandu]] iñapytuꞌũme, avei oĩ ambue mbaꞌéva, techapyrãrõ [[Vrasil]].

== Tavaygua rembiapo ==
Viru reheguáva oĩ pe hérava Cooperativa, ombyatýva tendaguápe,koꞌága oikóva chugui peteĩ mbaꞌe tuichapajepéva. Kóga rehegua pe hetave oĩva haꞌe sója, avei avati, mandiꞌo, [[mandyju]], [[trigo]], [[Ka'a|kaꞌa]], [[takuare’ẽ|takuareꞌẽ]], ryguasu, kaꞌavo ha kumanda. Ñandyry apoha tuichavéva Paraguái ryepýpe oĩ táva Mínga Guasúpe, avei “Cargill” mbaꞌapoha tuicháva.

== Tenda jehayhu ==
[[Aeropuerto Guaraní]] jajuhu avei Mínga Guasúpe, peteĩ mbaꞌyruveve guejyha tuicha ha iporãva ojoguáva heta hendápe oĩva [[Amérika Latína|Latinoamérika]] ryepýpe, 4 km Rrúta VII &quot;[[Dr. Gaspar Rodríguez de Francia]]&quot;-gui ha 26 km [[Ciudad del Este|Siuda del Éhte]]&lt;nowiki/&gt;gui mombyry.

Expo Mínga Guasu oiko opa ary jasyporundýpe, ''arete sánto'' haꞌe mokõipa irundy jasypo, [[María Auxiliadora]] Ára. Poteĩ jasypoteĩme oñemoañete Mingagua Ára (&quot;''Día del Minguero''&quot;). Oguereko mokõi tenda tavaygua, peteĩva km 20-pe ha ambuéva km 16-pe. Peteĩha megua ary [[1966]] ojejapo mboꞌehao ha tupão ha'eva ''patrona del agro'' &quot;María Auxiliadora&quot;-pe  g̃uarã. Upe rire oiko [[Cooperativa Minga Guasu]], ogueruvaꞌekue jeikoporãve tapichakuéra tendaguápe.

Ambue hendápe katu oĩ ''instituciones públicas'' ha mboꞌehao [[Don Bosco]]. Avei oĩ ysyry guasukuéra [[Monday]], [[Akaray]], ysyryꞌi Akaraymi ha Santa María.
Peteĩ mbaꞌe iporãmbajepéve haꞌe pe [[Paraíso Golf Club]], oĩva 24 km Siuda del Éhtegui [[Ruta VII]] rupi. Ypa jerére oĩ bungalows ohóvape guara, kavaju ári jeiko, huꞌy rehegua ha ñembosaraki, ypápe katu pira jekutu rehegua, tilapia umía. Tembiꞌu apaichgua ikatu rejuhu upe restaurante del club, jahuha japopyre ykére. Mitãnguérape guara avei oĩ opaichagua ñembosarái. Mangapykuua rehegua avei oĩmbaite, vóley de playa, futbol 5, tenis ha tenis de mesa. ''Golf'' avei, umi yvyraty mbytére oñembosarái opaichagua ava.

== Guahẽ rape ==
Ndahasýi oguahẽ távape tape hérava Rrúta VII rupi, avei ikatu oguahẽ [[Encarnación|Ẽkarnasiõ]] peve Rrúta VI rupive.

== Manduꞌapy ==
* Geografía Ilustrada del Paraguay. Distribuidora Aramí SRL. 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay. Primera Edición. 1999. Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Joajuha okapeguándi ==
* [http://www.abc.com.py/paraguay/Xaltoparana.htm/ Así es nuestro país]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.fallingrain.com/world/PA/1/Minga_Guazu.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Minga Guazu]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana]]</text>
      <sha1>h0juadmvsg5s4s7lmklfzw273tq3ij6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ytaygua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3143</id>
    <revision>
      <id>138348</id>
      <parentid>138147</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5379" sha1="3d34iwhdamanvgwy2wek7qjkw1aow4h" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ytaygua
| nombre-original = Itauguá
| imagen= [[Imagen:Central-py.jpg|200px]]
| foto = 
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Central]]
| poblacion =	89.449 
| territorio = 
| ISO = PY-11
| altitud = 170
| coor = {{coor dms|25|22|60|S|57|19|60|W}}
|}}
'''Ytaygua''' ha'e peteĩ táva ojetopáva [[Paraguái]] retãme, [[tetãvore Central]]me. Ko táva ojetopa 30 km [[Paraguay|Paraguaýgui]].

Oñemoheñói 27 jasypoteĩ 1728 jave ha omoheñóiva'ekue Barón Martín de Barúa. Ojekuaavéva pe herakuã mombyrýva hérava [[Ñanduti|ñandutí]] ha avei ipurahéi rupive.

Oguereko peteĩ museo hérava San Rafael oĩháme heta mba'e porã yma guare (período colonial). 

Ko távape oĩ pe tasyo guasu hérava &quot;Hospital Nacional&quot;, ha'éva pe tuichavéva pa'ũme oĩva tetã Paragúai tuichakue.

== Historia y Toponimia ==

Itaygua omoheñóiva'ekue Barón Martín de Barúa, ára 27 jasypoteĩ 1728 jave. Ko'ág̃a peve ikatu gueteri ojehecha heta arquitectura ymaiterei guare (colonia) ko távape. 

Héra ou pe ysyry Ytaýgui, omohe'õva ijyvy tehengue, avei ita: (piedra) ha ñe'ẽpehetai upeigua “gua”, ãva [[Avañe'ẽ|guaraníme]], he'ise tenda peguaite (pertenecía a un lugar).

Ko'ág̃a rupi ojehero chupe &quot;La Ciudad del [[Ñanduti]]&quot;, ha'e rupi ko'ápe ko tembiapo porãite hetave ojejapo, ñanduti héra ko mba'apopyre ojoguaiterei rupi ñandu renimbópe.

Ko távape avei heta tapicha katupyry purahéipe ha mba'epu aty heñoiva'ekue, ãva ha'e Vocal Dos, Grupo Evolución ha ambue. 

Pe mba'e tuichavéva ko tendápe ha'e pe ojeheróva '''Festival del Ñandutí''', ary ha ary jave ogueraháva heta tapicha ambue hendágui mbohapypa pokõi ary guive. Oñepyrũva'ekue jasypoteĩ ary 1970 jave. Ko festival-pe oho puraheihárakuéra ikatupyrýra tetã Paraguái pegua, ko'áva ha'e [[Juan Cancio Barreto]], Grupo Generación, Quemil Yambay, Vocal Dos, Óscar Pérez y su Conjunto ha mba'epu aty ojehayhúva Juan Carlos Oviedo y los Hermanos Acuña.

Ko táva oguereko y porã ome'ẽva pe Junta de Saneamiento Ambiental hákatu ndoguerekói pe hérava alcantarillado sanitario. Oguereko avei peteĩ polideportivo ojeheróva “Dr. [[Nicolás Leoz Almirón|Nicolás Leoz]]”.

[[Ta'ãnga:Artesanía.JPG|250px|thumb|right|Artesanía]]

== Demografía ==

Itaygua oguereko 109.203 ava, ãvagui 54.115 ha'e kuimba'e ha 55.088 ha'e kuña, omombe'úva Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

== Turismo ==

Hecharamomby mayma tapicha ohosévape guara ha'e umi yvytykuéra Patiño ha El Cerrito, tupão Virgen del Rosario, Museo San Rafael ha umi ogakuéra ojejapova'ekue Gaspar Rodríguez de Francia mburuvicháramo guare. Ãva ha'e óga puku ikatúva ja'e hese óga aty oĩva pe tupão jerére. 

Pe &quot;Museo San Rafael&quot; ohechauka heta mba'e &quot;Período Colonial&quot;-pe guare. Ko'ã mba'e apytépe oĩ heta tembipuru tupão peguáva.

== Clima ==

Ararova ha'e campestre fresco hérava ha ombopyahúva tapicha rekove. Ararova imbaretevéva ary pukukue ha'e hakuvéva. 

== Economía ==

Itauguagua omba'apove [[Ñanduti|ñandutí]] jejapo ha jehepyme'ẽme, mesa ári guara, ao, encajes, ha ambue. Umi ñanduti apopyre ojegueraha avei heta tetã ambuépe, [[Europa]] gotyo hetave oho. Ambue tetãgua ohecharamove ko tembiapo porãite ha'éva ñanduti, he'i hikuái ha'eha tembiapo araka'eve nomanomoãiva ojehayhueterei rupi tetã ambuére.

== Compañías ==
Itauguá oguereko 16 &quot;compañias&quot; ha peteĩ &quot;zona urbana&quot;. Umi compañíakuéra ha'e:

* Itaugùa Guazu
* Aldama Cañada
* Mboi'y
* Jhugua Poti
* Ñu Po`i
* Guazu Vira
* Potrerito
* Potrero Guazu
* Mbokayaty Sur 
* Cañadita
* Patiño
* Estanzuela
* Mbokayaty Norte
* Valle Karë
* Guayaibity
* Ybyraty.

== Cómo llegar ==

Ko távape ikatu ñaguahẽ Ruta II rupive. Resẽvo [[Paraguaý]]gui hetaiterei oĩ mba'yru guata ohóva ko táva Itaygua gotyo. Ko tape oguereko tembipuru opaichagua ikatu hagua oñeguahẽ porã.

== Personajes ilustres ==

Itauguá ovy'a, ijuruvy imba'ekuaáre ha ipurahéi rehe, ko'ã mba'e tapichakuéra távaygua ohecharamoiterei, heta tapicha katupyry heñói ko távape. Ko'áva apytépe oĩ Félix Fernández, ñe'ẽpapára guarani megua ha avei haihára Nicolás Cóppulo. 

Ko táva ha'e avei heñõi hague heta artistas ha mba'epu aty, Vocal Dos, Evolución ha mabue.

== Arte y Cultura ==

Jasypoteĩ opávo ko táva omomba'e guasu hi'ára, oiko festival oĩháme jeroky, purahéi ha mba'epu aty tendaguáva ohechauka ikatupyry tapichakuéra ambue tavaguápe.

=== El Ñanduti ===

Ha'e peteĩ ''encaje'' ojejapóva júpe, oñemoĩva bastidor ijapu'áva rehe. Ko tejido ñanduti ombojegua hetaiterei aokuérape, omoporãsevégui chupe. Reguahẽva'erã táva Itayguápe rehendu hag̃ua mombe'upy Ñanduti rehegua, vy'a ha techaramóme omonbe'úva tapichakuéra tendagua.

== Referencias ==

* Reportaje al País. Tomo 1. Edición 2001. Asunción Paraguay.
* Geografía Ilustrada del Paraguay - ISBN 99925-68-04-06 - Distribuidora Arami S.R.L.
* La Magia de nuestra tierra. Fundación en Alianza. Asunción. 2007.

== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20080329061849/http://www.fallingrain.com/world/PA/6/Itaugua.html Coord. geográficas e imágenes satelitales]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ SENATUR]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Sentral]]</text>
      <sha1>3d34iwhdamanvgwy2wek7qjkw1aow4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ita (táva)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3148</id>
    <revision>
      <id>138307</id>
      <parentid>134998</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7310" sha1="6hg6emto5zgfj9mchfl6fmt1keyk5ic" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ita
| nombre-original = Itá
| foto =Iglesia San Blás.jpg
| fotoinfo = San Blas tupão
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Central]]
| poblacion = 50.391
| territorio = 190
| ISO = PY-11
| altitud = 101
| coor = {{coor dms|25|28|60|S|57|21|00|W}}
|}}
[[File:Bandera de ita paraguay.png|thumb|200px|Poayvi]]
'''Ita''' tavusu [[Paraguái]]gua, opytáva Departamento [[Central]]-pe, 35 km [[Paraguaý]]gui.

== Héra tee ==
itá osẽ ñe'ẽnguegui he'ívaekue peteĩ ava che mbou che rapichaita he'iséva &quot;me envían los de mi comunidad&quot;, upéicharamo Itá he'ise &quot;Grupo&quot;, aty. Nde'iséiri &quot;piedra&quot; ([[ita]]) guarani ñe´ẽ he´ẽasyetévape. Ojekuaa avei chupe &quot;Capital de la Cerámica&quot;-ramo, ''ciudad del cántaro y la miel''.

Oje'e avei aipo kasike Karios pegua oikova'ekue umi tenda rembe'u rupi héra hague Ita (piedra) ha, oñemomba'e guasúgui, tekuaihára Irala omongarai upéicha upe térape.

== Yvykuaa ==

=== Ararova ===
Arahaku aja ko távape ára haku og̃uahẽ 40ºC peve, jeyvérõ hakuve pévagui. Araro’y aja oguejy 0ºC peve. Departamento Central-pe arahaku hi’are 22ºC rupi. Ita opyta peteĩva umi departamento okyvehápe jasyteĩ guive jasyrundy peve ha sa’ihápe oky jasypoteĩ guive jasyrundy peve.

=== Jepapambo’e ===
Itápe oiko 80.441 avakuéra ojejapo avakuéra jepapa 2019.

;Oguereko 24 tava’i:

{| class=&quot;wikitable&quot; |
! colspan=&quot;6&quot; |Tava'i Itape
|-
! width=&quot;15px;&quot; |N.º
! width=&quot;170px;&quot; |Tava'i
! width=&quot;15px;&quot; |N.º
! width=&quot;170px;&quot; |Tava'i
|-
| align=&quot;center&quot; |'''1'''
| align=&quot;left&quot; |San Blas
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;left&quot; |Yhovy
|-
| align=&quot;center&quot; |'''2'''
| align=&quot;left&quot; |30 de agosto
| align=&quot;center&quot; |'''15'''
| align=&quot;left&quot; |Karaguatayty
|-
| align=&quot;center&quot; |'''3'''
| align=&quot;left&quot; |Sportivo
| align=&quot;center&quot; |'''16'''
| align=&quot;left&quot; |Caaguazú
|-
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;left&quot; |Cerro Corá
| align=&quot;center&quot; |'''17'''
| align=&quot;left&quot; |Calle Po'i
|-
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;left&quot; |San Antonio
| align=&quot;center&quot; |'''18'''
| align=&quot;left&quot; |María Auxiliadora
|-
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;left&quot; |Kurupika'yty
| align=&quot;center&quot; |'''19'''
| align=&quot;left&quot; |Aveiro
|-
| align=&quot;center&quot; |'''7'''
| align=&quot;left&quot; |Arrua'i
| align=&quot;center&quot; |'''20'''
| align=&quot;left&quot; |Las Piedras
|-
| align=&quot;center&quot; |'''8'''
| align=&quot;left&quot; |Valle Jo'a
| align=&quot;center&quot; |'''21'''
| align=&quot;left&quot; |Posta Gaona
|-
| align=&quot;center&quot; |'''9'''
| align=&quot;left&quot; |Oculto
| align=&quot;center&quot; |'''22'''
| align=&quot;left&quot; |Calle Yvate
|-
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;left&quot; |Tape Tuja
| align=&quot;center&quot; |'''23'''
| align=&quot;left&quot; |Hugua Ñaró
|-
| align=&quot;center&quot; |'''11'''
| align=&quot;left&quot; |Itá Potrero
| align=&quot;center&quot; |'''24'''
| align=&quot;left&quot; |Peguajho
|-
| align=&quot;center&quot; |'''12'''
| align=&quot;left&quot; |Paranambú 2
| align=&quot;center&quot; |'''25'''
| align=&quot;left&quot; |San Benito
|-
|'''13'''
|Potrero Po'i
|
|
|}

== Táva Itá rembiasakue ==

Moñepyrũhára herava’ekue [[Domingo Martínez de Irala]], [[3 jasykõi]] [[1539]], [[San Blas]] árape ha’éva mo’ãha Táva Itápe. Itá ha’eva’ekue peteĩ Táva oikohaguépe ñande ypukuéra te’ỹi, oje’e chupe tetã’i [[24 jasypo]] ary [[1884]] guive.

Ko Táva oñepyrũva’ekue avakuéra huguykõiva ndive oguerekóva teko arandu ymaguare ha ko’ag̃a opáva mbeguekatúpe ohóvo noñemomba’eguasúi ha noñembohasaihaguére umi avakuéra ko’ag̃aguápe. Táva Itá Ojeikuaa Táva kambuchi ha eiretépe &quot;Ciudad del Cántaro y la miel&quot; oĩhaguére heta ñai’ũ ko Táva ryepýpe ha ojehepyme’ẽre tembiapojegua ojejapóva pe ñai’ũgui, eirete katu omoñepyrũ umi avakuéra tenondete oikova’ekue oñotỹre hikuái takuare’ẽ ha ohechávo hetaha ojapo chugui eirete, ko Táva oñemomba’eguasu ha’ehaguére peteĩ Tenda neporãva ha ojehepyme’ẽre tembiapojegua ijojaha’ỹva ohechaukáva pe ñande mba’eteéva. 

[[File:Itá, Paraguay - vista panorámica.jpg|thumb|center|500px|Yno'õ Ita]]

==Virupurukuaa==
Tapichakuéra oikóva Itápe omba’apo [[kokue|kokuépe]] ha avei ñai’ũjyrendápe tembiapojegua apópe, Ojeikuaa, avei ojapo mitakuña’i membygua’u ao.

== Mba’yruguata ==
Itá  opyta [[tape 1 Mariscal Francisco Solano López]] rupi Itá guive, peteĩ tape hũ osẽva Tapehũ I-gui rupi, ikatu oñeg̃uahẽ Itauguápe, ha tape Acceso Sur rupi katu [[Guarambare|Guarambarépe]].

==Tekombo’e==
Itá oguereko heta mbo’ehao oñemoarandu hag̃ua mitã ha mitãrusukuéra, mbo’ehao purahéipegua, ha mbo’ehaovusu avei.

== Vy’arã marangatúva ==
[[Ta'ãnga:Itá Bailarinas.jpg|250px|thumb|Dancers]]

Ko távape oñemomba’eguasu San Blas ára ha’éva [[3 jasykõi]] ha upe árape Oiko ñembo’e tupãope porundy ára, Oiko avei ñembokapu guasu ha itapu ñembopu tupãópe.

*Ko távape opyta peteĩ ''Reducción Franciscana'' tuichavéva. Tapicha Itagua omombarete gueteri umi teko: ojapo temiporã ñai’ũgui ha avei ajaka.
*''Centro Artesanal San Blas''-pe, opytáva Tapehũ I ykére Ita tavaitépe, ojehechauka ha ojehepyme’ẽ akói árante cerámica guaraní-hispánica, kambuchi, ahoja, ha ambuete tembiapokue neporãva.
*Tapichakuéra ko tavaygua avei omba’apo mitã kuña membygua’u aoguigua apópe.
*[[Yno'õ Ita]], &quot;Mártires de Acosta Ñú&quot; máramo ndahypáiva ha’e tenda jehecharamomby.
*Cerro Arrua’ípe opyta peteĩ itakua ha avei tenda ojejahu hag̃ua Ysyry Paranambu ári.
*Tupão San Blás avei peteĩ tupão Franciscano-kuéra omopu’ãva’ekue yma 1698-pe; kóva peteĩ mba’e porã ymaguare ojeguerekóva gueteri.

===Y Táva Itápe opytáva=== 

;Mártires de Acostañu 
Avakuéra oikóva Itápe omombe’u yma ñorãirõguasu jave umi ñane tetã rembiguái, ohasava’ekue ko tenda rupi ha uperõ pýpe oikova’ekue peteĩ g̃uaig̃ui oguerekova’ekue peteĩ yvykua hóga ryepýpe. Umi ñane retã rembiguái ndaje ojerure raka’e chupe hoy’u hag̃ua hikuái ha ko g̃uaig̃ui nome’ẽihague chupekuéra ha upérõ ho’aha peteĩ amaguasu tuichapajepéva ha ohasapa hóga ári y ha upéicha oiko pe tendágui peteĩ y renda.
Oĩ avei ava omombe’úva ambueháicha pe tendápe yma oñeñotỹhague peteĩ itapu ikuarepotĩjúva ha ani hag̃ua umi oúva ambue tetãgui ogueraha pu’aka rerekuaháramo upéva ohapohague hikuái.

== Tapicha upepegua ojekuaavéva ==
[[Ta'ãnga:Itá trabajos de Rosa Britez1.jpg|thumb|250px|Magníficos trabajos de cerámica de Rosa Brítez]]

Kuñakarai cerámica apoha [[Rosa Brítez]], tapicha ojeguerovu’ỹva, ko tavaygua. Hembiapokuéra rupi ojerereko chupe “Ceramista de América” ramo.

Cerámica apoha ña Juana ha ña Julia Isidrez avei ojekuaa mombyry, ha hembiapokue rupi oñeme’ẽ chupekuéra jehechakuaa Premio Holandés &quot;Príncipe Klaus&quot;.

== Referencias ==
*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Joaju ==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos]
*[http://www.fallingrain.com/world/PA/6/Ita.html Coordenadas geográficas e imágenes satelitales: Itá]

== *** ==
*Ohai: Esmelda Gayoso.

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Sentral]]</text>
      <sha1>6hg6emto5zgfj9mchfl6fmt1keyk5ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yvyku'i</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3196</id>
    <revision>
      <id>138349</id>
      <parentid>138148</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4078" sha1="hh8uambk44ij7ln6ssw43r2a20in6tn" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Yvyku'i
| nombre-original =Ybycuí
| foto =
| fotoinfo =Parque Nacional Ñepyruha
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[tetãvore Paraguarí|Paraguari]]
| poblacion =	20.887
| territorio = 273
| ISO = 
| altitud =  121
| coor = {{coor dms|26|01|00|S|57|02|60|W}}
|}}
'''Yvyku'i''' táva [[paraguai]]gua opytáva [[Paraguari Departamento]]-pe, 120 km rupi [[Paraguay]]-gui [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] rupi.

==Yvykuaa==
Yvyku’i opyta 123 km táva [[Paraguaý]]gui.

===Ararova===
Hakukue ñamombytétaramo 21ºC rupi, arahaku aja katu og̃uahẽ 39ºC peve ha araro’y aja 2ºC peve. 

==Demografía==
Yvyku'ípe oiko 20.887 tapicha; ijapytepekuéra oĩ 10.756 kuimba'e ha 10.131 kuña, he'iháicha Censo Guasu ojejapo'akue 2002-pe.

Tavaitépe katu oiko 4.630 tapicha, ha okaháre katu 16.257.


==Ekonomía==
Tembiapokuéra apytépe ikatu ja'e oĩha ñemitỹ, mymba jerereko, yvyra jehepyme'ẽ, inimbo ñepovã ha mandyju ñemono'õ.

Oĩ avei fábrica ojejapohápe tatapỹi, terã eirete ñeñami, ha eíra takuar'ẽ ojejapohápe.

==Tupão==
San José, táva ñangarekohára tupão. 

==Mbo’ehao==
Mbo’ehao Niño Jesús  ha’e peteĩ mbo’ehao  tuichavéva upe jerére.

==Mba’yruguata==
Opyta 123 kilómetro táva Paraguaýgui, peteĩ tape hũ [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mcal. [[Francisco Solano López]] rehegua ári.


==Turismo==
Yvyku'ípe oĩ fundición de hierro ha arsenal [[Minas Cué]], ojekuaáva [[La Rosada]] ramo, omba'apo va'ekue yma karai [[Carlos Antonio López]] omanda aja. Upépe ojejapo akue tembiporu ñorairõrã ha avei opaite mba'e ygarata guasu flóta paraguaya peg̃uarã. 

[[Guerra de la Triple Alianza]] aja, fundición [[Minas Cué]]pe ojejapo opaichagua mboka, upéi katu opyta  ambue tetãygua pópe ha ombyaipa hikuái. Ko'ág̃a [[La Rosada]]-pe oĩ peteĩ Museo jahechahápe tembiporueta ojeporu'akue yma oñemboyku hag̃ua kuarepoti, avei mbokaita upépe ojejapo vakue. 

[[La Rosada]] opyta [[Turismo aventura Paraguáipe|Parque Nacional de Ybycuí]] ryepýpe. Ko Párquepe avei opyta Salto Mina, ojeheróva avei Salto Cristal, ikatuhápe jaguata ha jahecha tymba saite ha ka'aguy, opaichagua yvyra uperupigua. Tapepo'i rupi ñag̃uahẽ Salto Guaraníme. 

Yvyku'ípe avei jahecha Pozo Tatacua, ipypukukue avave oikuaa’ỹva. Upépe avei jajuhu Paso Ita.

Turista kuéra katu, oikuaasemiẽvéva Paraguái reko'asa, oguãhẽ joaite ohecha [[Bernardino Caballero]] róga tujakue.

Granja Escuela Mamoreípe oñeñeha'ã ojehesape'a mayma upérupi oikóvape oikuaa haguã tuicha mba'eha pe ñande rekoháre ñañangareko.

==Tapicha ojekuavéva upepegua==
Imembykuéra ojekuaavevahína ko’ãva:

*Gral. Bernardino Caballero, heñói rupi Yvyku’ípe, ojehero chupe &quot;El Centauro de Ybycuí&quot;. Ko  távape, hérape oime tape ha mbo’ehao guasu &quot;Gral. Bernardino Caballero&quot;.
*[[Mauricio Cardozo Ocampo]], puraheiha ha purahéi apoha, ñe’ẽpapára ha puraheiha aty myakãha, heñoiva’ekue [[1907]]-me.
*Vicepresidente [[Facundo Machaín]] ofundava’ekue mbo’ehaovusu Medicina ombo’éva.

==Referencias==
*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL
*Guaraní Renda

==Joaju okapeguávandi==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20070717154315/http://www.fortunecity.com/tinpan/sound/786/mauricio_cardozo_ocampo.htm Mauricio Cardozo Ocampo]
*[https://web.archive.org/web/20080216122237/http://www.datamex.com.py/guarani/taangaite/museo_la_rosada/index.html Fotos de Ybycuí]
*[https://web.archive.org/web/20180929003816/http://www.fallingrain.com/world/PA/15/Ybycui.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Ybycuí]
*[http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>hh8uambk44ij7ln6ssw43r2a20in6tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ayolas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3263</id>
    <revision>
      <id>138292</id>
      <parentid>138152</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4814" sha1="n0g5ld54w7hl10d5dn7eqoc0ar6bb5g" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ajólas
| nombre-original = Ayolas
| foto =
| fotoinfo = Corateí en Ayolas
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Misiones]]
| poblacion = 16&amp;nbsp;921
| territorio = 1060
| ISO = 
| altitud = 45
| coor = {{coor dms|27|23|60|S|56|53|60|W}}
|}}
'''Ayolas''' tenda [[Paraguai]]gua opytáva [[Misiones]] departamento pe, ymave ojeikuaava’ekue &quot;Korateī&quot; ha &quot;San José mi&quot; ramo.

== Héra tee ==
Ko táva oñembohéra péicha ojegueromandu’aháre [[Juan de Ayolas]] pe, [[Pedro de Mendoza]] pytyvõha, heñói va'ekue [[Puerto la Candelaria]], táva ko’ág̃a hérava [[Fuerte Olimpo]], [[Ysyry Paraguái|ysyry Paraguay]] ári. Oje’e ypykuéra Chakoygua ojuka hague chupe, okañyete rupi avave oikuaave’ỹme chugui mba’eve.

== Yvykuaa ==
Ayolas opyta yvy gotyo tetãpýpe, ag̃ui ete táva Santiago de Misiones, San Juan Bautista ha San Ignacio gui. Ha’e peteĩ táva hetahápe pirakutuha, opytáva 310 [[km]] [[Paraguaý]]gui, [[ysyry Parana]] rembe’ýpe.

=== Ararova ===
Arahakúpe hakukue og̃uahẽ 39&amp;nbsp;°C, araro’y aja katu ho’ysãngue ohupyty 0&amp;nbsp;°C. Ary pukukue oñemombytéramo hakukue 21&amp;nbsp;°C rupi.

=== Demografía ===
Ayolas pe oiko 15&amp;nbsp;219 tapicha, umíva apytégui 7&amp;nbsp;749 kuimba’e ha 7&amp;nbsp;470 kuña. Okaháre oĩ 10.851 tapicha ha pe tavaitépe katu, 4&amp;nbsp;368; péicha jahecha ko táva oĩha irundyhápe tapicha retakuépe  departamento-pe, [[San Ignacio]], [[San Juan Bautista]] ha [[Santa Rosa (Paraguái)|Santa Rosa]] rire.

== Hekoasakue ==
Táva “Ayolas” ofunda 1840 karai Patricio Aquino, José Gaspar Rodríguez de Francia ojerure rupi chupe.
[[Ta'ãnga:Río_Parana.JPG|thumb|300px|left|[[Ysyry Parana]].]]
Ayolas-pe opyta Entidad Binacional Yacyretã. Kóva oñemopu’ã aja oñemohenda pe táva ikatu hag̃uáicha mba’apoharakuéra hóga “Mil Viviendas” ha “Villa Permanente”.

Ko distrito ojekuaa mombyry “Fiesta Nacional del Dorado” rupi.

== Ekonomia ==
Ajolas-guakuéra omba’apo mymba ñemongakuaa ha mba’e jehepyme’ẽme; avei pirakutúpe. 

== Mba’éichapa oñeg̃uahẽkuaa upépe ==
Ayolas-pe oñeg̃uahẽ peteĩ ruta hũ osẽva Ruta I “Mcal. Francisco Solano López”-gui, Santiago rire.

== Turismo ==
Ko távagui ag̃ui ete opyta ''represa hidroeléctrica de Yacyretã'', (''&quot;país de la luna&quot;'') hi’ag̃ui rupi opyta peteĩ y pa’ũ tekoha ndaijojaháiva Paraguáipe. Ojeikuaave ka’aguy Arary ha heta yvyku’i ypererĩ ári ojeipysóva. Ko represa ome’ẽ tembiapo heta tapichápe ko távaygua ha avei ijerereguápe; péva kuri paraguaigua ha argentina pegua rembiapokue. 

Ayolas pe oĩ peteĩ oñembohérava ''Museo Arqueológico'' ha oguereko heta mba’e ojejuhuva’ekue upe jere rehe, umíva apytépe oĩ ''urna funeraria'' ypykuéra upe rupiguare mba’ekue ha avei ojehechaukahápe mymba ha ka’avo upe rupi gua. 

Ayolas táva iporãitereíntema pirakutuharakuérape g̃uarã, oĩ rupi hi’ysyrýpe pira neporãva: vóga, piraju, suruvi ha ambue pira upe rupi gua. Playa Korateĩ pe katu, ha San Josemíme heta tapicha opavave tetãgui oho ohasa arahaku aja.

[[Ta'ãnga:Vista represa.JPG|thumb|right|300px|[[Yasyretã-Apipe|Represa de Yacyretá]].]]

Tupão San Josemíme, oĩ peteĩ Tupãsy Maria henyhẽva kapi’ígui, ou va'ekue yma jesuita kuéra gui oīro guare. 

Jasyporundýpe oñembosako’i ''Festival del Arary'', ojejapóva ''Teatro de las Mil Viviendas'' pe, ohohápe ohechauka ikatupyry artista Paraguái ha Argentina gua.

18 km Villa Permanente gui, opytáva Ayolas pe, ojejuhu peteĩ yvy guasu orekóva 100 ''hectárea'', oĩhápe mymba opaichagua oikove ha ikatu hape oñemoña hikuái; péva héra ''Refugio de Atingy''. Ko tenda mymba kuera oñemo’ãháre oñangareko ''Entidad Binacional Yacyretã'', 1982 guive. Oĩ tapicha oisãmbyhýva umi tape po’i rehe mbohupa ohóvape. Umi mymba upe jere rehe guare oñeimo’ã ha oñeñongatu ikatu hag̃uáicha ojekuaauka ha oñemboguata ''programa'' oñemoñaña mbotávo péicha sãso’ỹme mymba omamombakuaáva.

== Referencias ==
* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [http://www.abc.com.py ABC Digital &quot;Así es Nuestro País&quot; MISIONES (VIII Departamento)]
* [https://web.archive.org/web/20080224012535/http://www.fallingrain.com/world/PA/12/Ayolas.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Ayolas]
* [http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Misiónes]]</text>
      <sha1>n0g5ld54w7hl10d5dn7eqoc0ar6bb5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Takuru Puku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3302</id>
    <revision>
      <id>138336</id>
      <parentid>138133</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6639" sha1="9kqyo1nd5xvs5bpncf127icv5fg9l3d" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Takuru Puku
| nombre-original =Hernandarias
| foto =
| fotoinfo = Munisipalidad Takuru Pukugua
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Parana]]
| poblacion =	79.735
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 243
| coor = {{coor dms|25|22|00|S|54|45|00|W|}}
|}}
'''Takuru Puku''' térã '''Hernandárias''' oĩ tava [[Paraguái]] retãme, ha'e peteíva umi táva itujavéva tetãvore [[Alto Parana]]pe. Opyta 349 km Paraguaýgui; ha oje’e avei ichupe “Capital Latinoamericana de la Energía Eléctrica”.

== Héra ==
Ymave Hernandarias oñehenói va’ekue “Tacurú Pucu”. Ko’ãga katu héra péicha, Hernando Arias de Saavedra, primer gobernador criollo de la Provincia Gigante de las Indias colonia aja Tendota va’ekue.

== Arapytu ==

Ara hakue ko’ápe ha’e 21&amp;nbsp;°C rupi; ohupyty hetavérõ oguahe 38&amp;nbsp;°C peve ha michivérõ 0&amp;nbsp;°C. Amá katu ohupyty petei arye. Ko táva [[Alto Paraná]] ha’e oky hetaveha ñande retãme. Ara Ro’ype katu oi meme ysapy ha tatatina.

Ko táva Hernandarias rehe ojere ysyry guasu [[Parana]] ha Akaray.
[[Ta'ãnga:Rio Acaray.jpg|290px|thumb|left|Rio Acaray]]

== Demografía ==

Ko’ápe oĩ 79.735 tapicha; ko’ãvagui 40.389 ha'e kuimba’e ha 39.346 ha'e kuña, he’i Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos.

== Istoria ==

Oiko chugui municipio de tercera categoría 26 jasypokõi 1988-pe ramo ha katu 22 jasyapy 1990-pe ramo ha’éma de primera categoría.
Ymave távaguasu ka’a sy va’ekue. Ko’ape oĩ va’ekue tuichaitéva fábrica ka’a ojejapoha “Industrial Paraguaya”. Ko represa-kuéra jejapo, tuichaite akã rapu’ã ogueru ko táva ha ijerekuévope.

Tacurú Puku oñembohéra va’ekue ko tenda, hetaite rupi isarambi ko’árupi umi kupi’ikuéra oĩhetaitéva ha omopu’ãva ápe ha pépe hogarã.

== Ekonomia ==

Ko Capital Latinoamericana de la Energía Eléctrica-pe oĩ mokõi central hidroeléctrica, peteíva ha’e Acaray, oñemongu’e va’ekue [[1968]]-pe, ha Itaipú, oñemopu'ã va’ekue [[1976]] guive [[1982]] peve, ha’éva avei represa tuichavéva ko yvy ape ári, oñemomba’eguasúva ha ojecharamóva oparupiete ko’ãga rupi.

Ha’e kokue guasu renda oñemba’apohápe palmito, menta, avati, café, mandyju, arro, kumanda, trigo ha mba’ysyvo umívare. Oĩ avei omba’apóva vakakuéra ñemoñáre, yvyrakuéra ñemba’apo ha ñemuhaguasúre.
[[Ta'|thumb|300px|Tupao Hernandarias-pegua]]

== Turismo ==

Heta tenda porã porã oi ko’árupi ojehechaséva, ko’ãva apytepe ikatu ja’e: represa Itaipú ha Acaray.
Umi tenda hérava turístico oñemoĩva Hernandarias-pe represa Itaipú jejapo rire katu ha’e:

* '''Reserva Biológica Itabó''': kóva opyta ecorregión Alto Paraná-me, 80 km Hernandarias-gui. Oreko 13.807 hectáreas, ko’ape ko yvy ndojojái, oĩ ijyvateha ha ikarapeha. Jatopa upépe ysyry guasu hérava avei Itabó, kóva ohasa pe reserva oeste-gui este gotyo mokõivéva umi ysyry vorépe: Itabó Sur ha Itabó Norte, avei oive ysyry’i oséva chuguikuéra. Arahakukue katu subtropical, oguerúva hendive amangy porã ndatuichaitéiva, oguerekóva 1.500 a 1.700 mm. Yvyrakuéra apytepe katu hetave ''Tabebuia'' sp., ''Peltophorum dubium'', ''Cedrela fissilis'', ha oĩve.
* '''Museo de la Tierra Guaraní''': peteĩha museo multimedial interactivo del [[Paraguay]], oñeorganisa mokõi óga guasu guýpe: Mundo Guaraní, oñemoĩhápe ava guaranikuéra ymaguare oiko va’ekue ko’árupi, mba’éichapa hekove ha ijeiko kuéra, ikarukuéra rehegua ha historia; upéicha avei umi tapichakuéra oiko va’ekue ko’árupi ymaite ojapómava 10.000 ary. 

Mundo de las Ciencias-pe katu oĩ mymbakuéra oiko va’ekue ko’árupi.

Ko museo opyta 7 [[Ciudad del Este]]-gui, Itaipú represa Centro Ambiental-pe.

* '''Museo de Historia Natural''': kóva oreko mymba ha ka’avokuéra rehegua jehechauka ko jeréregua.
* ''Zoológico de Itaipú''' : oguereko ipype 12 hectáreape mymbakuéra opáichagua.
* '''Vivero Forestal''': oguereko ka’avo ha yvyrakuéra ra’y ko’árupigua, ipype ojeguerova hendaguãme 200.000 ta’ýra rupi ha avei 500 especie yvotykuéra rehegua, avei yva ha ka’aguyrã. Umi yvyrara’ykuéra ojepuru oñemboka’aguy jey haguã ojeytypahaguérupi yvyrakuéra, ojehecharamojey haguã umi oipotáva guivépe guarã.
* Estación de Acuicultura oñemuñahápe pira katu, oĩ laboratorio, y renda, incubadora ha tapichakuéra katupyry omba’apo va’erã ko’ã mba’e omotenonde haguã. Umi pirakuéra oñemuñáva ha’e: paku, karimbata, dorado, surubi.
* '''Refugio Tati Jupi''': oguereko korapy oñeñembosarái haguã yno’õ guasu rembe’ýpe ha ysyry Tati Jupi rembe’ýpe avei, turista-kuéra ikatuhaguãicha ojapo safari fotográfico, visita ñeñangarekóva ha jeguata kanoa umívape.
[[Ta'ãnga:Vegetación.jpg|thumb|left|300px|Ka’aguy Hernandarias-pe]]
* '''Teatro Municipal''' Hernandarias-pegua: kóva oñemyatyrõ ha oñemoporã ramohína. Ikatu oike pypy mil tapicha; ojejapo ko’ápe espectáculo artístico, jeroky, teatro, purahéi, hamba’e.
* '''Paseo España''': Ha’e peteĩ complejo arquitectónico en el oĩhápe Departamentos de Cultura, Turismo ha Educación Municipalidad de Hernandarias pegua. Oĩ avei Biblioteca ha Parque Tecnológico.
* El [http://www.paranacountry.com Paraná Country Club] ha’e peteĩ barrio residencial exclusivo, heta mba’e oreko rupi ha’e peteĩ tenda iporãitereíva ojeiko haguã vy’apópe ko’ápe.

== Mba’éicha oñeguãhẽ ==

Ko táva, oĩva 15 km [[Ciudad del Este]]-gui pe ikatu jaha Ruta II “[[Mariscal Estigarribia|Mcal. Estigarribia]]” rupi rotonda ha viaducto km 4-peve; ko’águi jaha Supercarretera Internacional osẽva Ruta VII “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia” ñande gueraháva [[Salto del Guaira|Saltos del Guairá]]-pe opytáva 15 km.
[[Ta'|right|300px|thumb|Tape Hernandarias-pe]].

== Referencias ==

* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==
* [http://www.abc.com.py/paraguay/Xaltoparana.htm/ Así es nuestro país]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [https://web.archive.org/web/20160303180629/http://www.fallingrain.com/world/PA/1/Hernandarias.html Coord. geográficas e imágenes satelitales: Hernandarias]
* [https://web.archive.org/web/20160303201413/http://www.natura-express.com/turismo Natura Express Turismo en Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana]]</text>
      <sha1>9kqyo1nd5xvs5bpncf127icv5fg9l3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Presidente Franco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3305</id>
    <revision>
      <id>138328</id>
      <parentid>136963</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8335" sha1="7ij3mnfrsh3is8kfgc90unix8ymstro" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Presidénte Franco
| nombre-original =Presidente Franco
| foto =
| fotoinfo = Munisipalida Presidénte Franco
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Parana|Parana Hi'arigua]]
| poblacion =	68.242
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 184
| coor = {{coor dms|25|22|00|S|54|45|00|W|}}
|}}
'''Presidénte Franco''' térã '''Mburuvicha Franco''' oĩ táva Tetã [[Paraguái]] retãvore [[Alto Parana|Parana Hi'ariguá]]&lt;nowiki/&gt;pe, [[Ysyry Parana]] rembeꞌýpe.

== Héra ==

Ko táva opyta ojoajuhápe ysyry guasu [[Paraná]] ha [[Monday]], aguiete [[Puerto Iguazú]], tetã [[Argentina]]-gui; ojeikuaa avei “Ciudad de las Tres Frontera” ramo, upépeve oguahére ko’a mbohapy tetã korapy guasu ha’éva Paraguay, Brasil ha Argentina.
Oñemoi chupe kóicha karai Mburuvicha guasu '''Manuel Franco''', rérape, omanda vaekueParaguay-pe 1918 ramo.

== Hara pytu ==

Ara hakue ko’ápe ha’e 21&amp;nbsp;°C rupi; ohupyty hetavérõ oguahe 38&amp;nbsp;°C peve, ha ikarapekué 0&amp;nbsp;°C peve. Amá katu ohupyty petei arye. Ko táva [[Alto Paraná]] ha’e oky hetaveha ñande retãme. Ara Ro’ype katu oi meme ysapy ha tatatina.

[[Ta'|300px|left|thumb|Tres Fronteras Presidente Franco-pe.]]


== Demografía ==

Presidente oguereko 68.242 ava, umívagui 33.998 kuimba’e ha 34.245 kuña, he’i [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]].

Ndojeikuaa porãi rupi moõite pevépa Ciudad del Este ha Presidente Franco, avei heta hetavére avakuéra ko’ã tavakuérape, ko’ápe oi integración opaháichape: economía, educación, sanitario ha hetave mba’epe.
Presidente Franco-pe oje’e avei “ciudad dormitorio”, hetavégui ko’aguakuéra ohóva omba’apo haguã Ciudad del Este-pe, ha’e rupi capital ko tetã vore Alto Paraná-pe.


== Historia ==

Ko táva omoheñói va’ekué 1929-pe karai [[Vicente Matiauda]], [[Ciudad del Este]] ypyetépe. Ha’e barco-kuéra oñembojaha iñimportante véva ko jerére, kóva ojegueraha ha ojegueru haguã yvyra ha ka’a umía.

[[1874]]-pe ojedeclara municipio de tercera categoría ha 1979-pe katu ojedeclara de primera categoría. Heta ary okakuaarire ohóvo ha oñembohetavévo avakuéra, ko távagui oiko puerto cabecera umi ambue puerto kuérape, ha’eva [[Puerto Indio]], [[Hernandarias]], [[Maranguatú]] ha [[Carlos Antonio López]]. Ko távagui ou oiko ñemuhaguasu, ko puerto ypýrupi oike haguére hetaiterei mba’e oñevende ha ojejogua va’erã ojeguerúva puerto Encarnación- oívagui gotyo.
Ciudad Presidente Franco-gui oikó avei “tavakuéra sy” ramo ko tetã vore’ipe, kóva raeve heñói rupi ko jerére. Ikorapýpe ningo opyta mokõi mba’e guasu ojehechaséva, ha’éva [[Monumento Científico Moisés Bertoni]], de interés botánico, étnico ha histórico, ha umi iporãitéva [[Saltos del Monday]], ára marangatu ome’éva yvypórape, oihápe estación del Tape Aviru, ko’ã rupi ojeipurúva deporte de aventura-rã.

== Economía ==

Héta rupi oi ko’ápe yvyra iporãva oñembo’apo haguã hese, ko jerére heta oi aserradéro yvyrakuérare oñemba’apoha. Avei heta tapichakuéra oñeñemityva soja oi ko’ápe.
Industria-kuéra ramo katu, ko’ápe oi ojejapoha kamby, aceite ha oje-procesamiento avei [[palmito]]. 

== Turismo ==

Presidente Franco ha’e petei zona hetaiteri oihápe ñana, yvyra ha mymbakuéra neporãva. Umí tenda turístico apytépe ikatu ñamoi:

[[Ta'|300px|thumb|Tupao Presidente Franco-pe]]

* '''Saltos del Monday''': Ha’e petei espectáculo natural neporãmbajepéva ijihistoria pukumíva, ko’ape umi ava guaraní prehispánico rape pytu’uha kuri ko’ápe. Ko’a salto oguereko 40 metro ijyvatekue ha oiko mbohapy ypypuku guasu je’agui, avei ojapóva mbohapy y je’a michivéva ho’ava ysyry [[Monday]] ypýpe ha’eva, ysyry guasu Paraná rehegua. Ko espectáculo iporãitéva oiko yryjúi moroti’asy hayrypýi guasu oikóva pe ysyry guasu ombetívo itakuéra ha yvyra rusu kuéra oiva ko ysyry Monday jerekuéro. Ko’ã mba’e porãita oiva ikatu ojehecha miradores ha pasarelas oñemoiva upevarã voi ko parque porãite ha ipoti’asyva ojejapo vaekue ko’ápe.
Ko parque oipuru umi turista-kuéra ko jereregua [[picnic]], jeguata ha campamento umía rã.
Ko naturaleza iporãitemi ha oguereko ñana, yvyra kuéra ha mymbakuéra ko’arupinte oiva, ombojegua ha omoporãva ko [[Alto Paraná]] región.

Oi itape guasu iporaitemíva umi turista-kuéra oñembosarái hagua rappel ha alpinismo, ojeréva hese ka’aguyete guasu ryakuã porã, avakuér aopoko’yva gueteri. Ikatu avei ojeguata tape po’ire omombykyva ysyrype oñeguahe hagua, aguiete umi y caída-gui.
Ara Hakúpe katu umi y rembe’y neporãva peve heta ou oñembopiro’y hagua ara hakuvaígui umi turista kuéra.

* '''Río Paraná ári''', katu, ho’ahápe [[Río Yguazú]], oi pe “Mirador”, ikatu hágui jahecha umi hito fronterizo [[Argentina]], [[Paraguay]] ha [[Brasil]] ohechaukáva. Ikatu ojehasa pe ysysy guasu balsape oñeguahe meve Argentina gotyo.

* '''[[Moisés Bertoni]] Museo''', ha’e petei tenda mamove ndaipóriva, ojejapohápe tembiapo investigación, ñande Paraguái yvotyty porãre. Ko museo oñembyatyrõ ramoitehína. Ko área protegida oreko 199 hectárea ikatuhápe oñemomba’e guasu haojehecha oheja va’ekue ko karai aranduete [[Bertoni]] ñana, mymbakuéra, arandu arakueraregua, avakuéra rehegua ha hetave arandu. Opyta ysyry río Paraná rembe’ype. Ko jereje oñeñangareko petei ka’aguy rusu’i hérava Bosque Atlántico del Rio Paraná-re. Oi mimi yvu ha saltos de agua. Ojejapo avei ko’ape, investigaciones agroforestales experimentales. Avei 60% rupi ogueru hague especies vegetales ko karai arandu Moisés Bertoni. Umi tapicha [[Mbya]] oiko norte gotyo ko región-pe.

* '''El Hito de las [[Tres Fronteras]]''', oiva 3 km ko táva mbytégui, ko’ape ojojuhu río kuéra [[Paraguay]] ha [[Yguazú]], avei mbohapy tetã: [[Paraguay]], [[Brasil]] y [[Argentina]].

Marzo-pe ojejapo Festival de la Integración y la Hermandad en las Tres Fronteras.

== Naturaleza ha educación ambiental rehegua ==

Ko río [[Paraná]], peteiva umi ipypukuvéva apytépe ko yvy ape ári, ome’e táva Presidente Franco petei ñema’e renda iporã jepéva. 

Ko’ã ysury guasu porãitépe oívape ikatu ñamoive heta ysyru’i porã porã ha avei ko río [[Monday]] guasu, ho’ava Paraná-me, ogueraháva avei ysakã moroti asy oikova ichugui y jepo guasu ombotavyraíva imbaretekue ha imba’eguasukue umi tapicha ohóva ohechápe. 

Ko [[Bosque Atlántico]] Interior, ymave omyenyhé va’ekue ko [[Alto Paraná]], ojerekó guetei tuicha porã ko jerére oñangarekóva hese el Estado paraguayo, umíva apytépe oi Monumento Científico [[Moisés Bertoni]], ja’éma haguéicha oreko mba’e hepy ijyvotytykuéra rupive oikóva ichugui mymbakuéra porã porãita ñanemba’eteéva rekoha ko’árupi.
 
Ko parque avei iporã jahecha haguã umi mymbaita, guyra porã porã, havei jajesareko haguã ko naturaleza-re. Ijerekuévo, ko’arupi oi irundy mbya kuéra táva. Oi 40 tribu guaraní rogakuéra oñemúva artesanía-re Museo Bertoni-rupi.
[[Ta'|300px|thumb|left|Umi río Yguazú ha Paraguay ojojuhuhápe.]]

== Mba’éicha ñaguahe ==

Ñaguahé ko távape, opytáva 341 km Paraguaýgui, tape guasu nº II “Mcal. Estigarribia” rupi ha Ruta VII “Dr. [[Gaspar Rodríguez de Francia]]”. 7 km opyta [[Ciudad del Este]]-gui.
Presidente Franco rupi katu, jahakuévo tape pavimentado rupi sur gotyo, ñaguahe Los Cedrales-pe.


== Referencias ==

* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==

* [http://www.abc.com.py/paraguay/Xaltoparana.htm/ Así es nuestro país]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.fallingrain.com/world/PA/1/Presidente_Franco.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Presidente Franco]
* [https://web.archive.org/web/20160303201413/http://www.natura-express.com/turismo Natura Express Turismo en Paraguay]
* [http://www.guiadeleste.com.py Guía comercial de la Región Este del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana]]</text>
      <sha1>7ij3mnfrsh3is8kfgc90unix8ymstro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Ignacio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3309</id>
    <revision>
      <id>138329</id>
      <parentid>138127</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6816" sha1="iikl29g0qwhm3dgvloz1gobmyhstfpd" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = San Ignacio Guazú
| nombre-original =San Ignacio Guazú
| foto = San Ignacio en Misiones.GIF
| fotoinfo = Tupao San Ignacio-pe
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Misiones]]
| poblacion =	24&amp;nbsp;468
| territorio = 2020
| ISO = 
| altitud = 124
| coor = {{coor dms|26|53|12|S|57|01|42|W}}
|}}
'''San Ignacio Guasu''' oĩ tava [[Paraguái]] retãme, tetãvore [[Misiones]]pe. Ko távape oiko 24&amp;nbsp;468 ava (2002 ary).

==Yvy rehegua==

Opyta yvývo [[Paraguaý]]gui, oñeg̃uahẽ San Ignacio Guasu, Ruta I “Mcal. [[Francisco Solano López]]” rupi.

== Ára rova==

Arahaku aja, hakuvéramo og̃uahẽ 39 grado peve, ha araro’ysã aja oguejy 0 grado rupi peve. Ñamombytéramo hakukue, ohupy 21 grado rupi.

==Demografía==		
Ijyvy tuicha 2.020 [[km²]], San Ignacio Guasúpe oguereko 24&amp;nbsp;468 tapicha (2002 ary); ijapyteguikuéra 12&amp;nbsp;095 kuimba’e ha 12&amp;nbsp;373 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos. Péva ha’e táva hetave tapicha oguerekóva [[Misiones|Departamento de Misiones]] pe.

Tekoha pyahu Reinfeld opyta ag̃uiete tavusu San Ignacio gui; upépe 30 ogapy Canada-gua (ojeheróva katuete menonita) Ojapoma 40 ary oiko hague hikuái upepe; ogakuéra ijégua ha oñemondéva yvotýgui ojehe’a soja, avati ha sorgo ty ndive.

==Hekoasa==
Heñoi 29 jasypakõime  [[1609]]-pe aguyje pa’i jesuita kuéra Marcial de Lorenzana ha Francisco de San Martín; oipytyvõ chupekuéra Cacique Arapysandu, oraháva ko’a tapichápe ijyvykuérape omopu’ã haguépe peteĩ altar ha ojejapo’ype ñembo’eguasu. 

Jesuita kuéra ''misión'' oñepyrũ omba’apo añete 1610 pe ha héra “San Ignacio Guazú” oñemoambue hag̃ua “San Ignacio Miní” gui, oiméva Misiones Argentina yvýpe. Jasykõi 1610 pe, pa’i [[Roque González de Santa Cruz]] omohenda pe ifundación, ha ojapo chugui jesuita-takuéra ''misión'' moakãha Paraguáipe. San Ignacio gui osẽ jesuita kuéra omoheñóivo ambue táva: Santa Rosa, Santiago, Santa María, San Cosme ha Damián, avei [[Encarnación]] ha ambueve táva.

Ñepyrũrãite opytava’ekue “Santa Rita” ko’ag̃aguápe, upégui ohasa “Santiago”pe ha upe rire ko’ág̃a oĩhápe; ko táva hetama ojeguerova oikóvo.

Tapichakuéra oiko’ypyva’ekue San Ignacio pe, umi ypykuéra, oikuaa va’ekue ''arte'' mbo’ehára Europa gua ndive.

==Ekonomia==
San Ignacio táva tuicháva ñemu, vaka ñemongakuaa ha ñemitỹrã, ko’ãva umi mba’erepy ymaite guivéma orekóva ykére. Opyta rupi Misiones departamento mbytetépe, ha heta tape ohasáre upe rupi, tapichakuéra upe tavaygua ha’e umi oku’evéva tembiapo akãrapu’ã kuápe ko departamento-pe                                 [[Misiones]].

San Ignacio-pe, Universidad  ryepýpe [[Universidad Católica Nuestra Señora de la Asunción]] (UCA), oikuave’ẽ mitãkaria’y ha kuñataĩnguérape heta mbo’esyry oñemoarandu hag̃ua: Ciencias de la Educación, Derecho y Ciencias Sociales, Administrativas, Contables ha Ingeniería Informática.

==Turismo rehegua==

Ojeikuaa San Ignacio pe “Capital del Barroco Hispano–Guaraní” rehe, hetaite mba’e porã arte rehegua oĩ rupi upe távape. Avei oĩ gueteri ''piezas'' Tupão San Ignacio pe guare.

Museo Diocesano de Arte Jesuítico pe, oúva España poguýpe ojeikoha ára guivéma, ikatu jahecha santo ra’anga ojejapóva yvyrágui, ha ambueve ta’anga hepýva; upéichante avei oreko kuatia ha mapa jesuita-kuéra reducción peteĩha [[Paraguái]]pe. Ko Museo omotenonde pa’ikuéra Compañía de Jesús-gua; pe museo oñemohenda irundy kotýpe:

•	La Creación (ohechauka: Ñandejára Ñe’ẽ, ñorairõ mba’e porã ha mba’e vai ndive, ha peteĩ mitã oisãmbyhýva chupe peteĩ ángel en la creación).

•	La Redención (ta’anga yvyra Hesu calvario, ñemano ha jeikovejey rehegua)

•	Historia de Cristo en la Iglesia (santo-kuéra ra’anga)

•	Compañía Jesuítica (ojehechaukahápe jesuita-kuéra rekoasakue).


Ambue tenga herakuã mombyrýva ha’e hina Museo de Héroes del Chaco &quot;Museo Semblanza de Héroes&quot;, ombyatýva tembiporukuéra Guerra del Chaco ha  Triple Alianza aja ojeiporuva’ekue. Casa de la Cultura, ha umi óga España poguýpe ojeiko aja guare, ohechauka mba’éicha oñemopu’ãva’ekue ogakuéra upéramo. Peteĩva ko’ã ágape opyta Centro de Documentación &quot;Archivos de la Dictadura Stronista / Casa de las Víctimas 1954 - 1989, opytáva tupão rovái. 

Opaite arýte, [[jasyteĩ]]me, ojegueromandu’a Fiesta de la Tradición Misionera, ojehechaukahápe tavarandu yma ha teko yma okaháre, kavaju ñemoñani ha avei tembi’u.  Hi’upyrã ojekuaavevahína batiburrillo.

[[Tañarandy]]pe, &quot;tierra de los irreductibles&quot;, táva San Ignacio-pe opytáva, ogakuéra renonde oñembosa’y ohechaukávo mba’épepa omba’apo tapichakuéra upépe oikóva. Upe tendápe oiko umi ypykuéra ndojepokuaukai va’ekue jesuita-kuérape; héra avei he’ise &quot;aña yvy &quot; térã &quot;ijerovia meg̃uáva yvy&quot;.

Peteĩ jerovia ymaite guivéma ojapóva tapichakuéra upepegua ha’e hína pe estacionero , péva ojejapo vierne santo ka’aruete; upe árape,  oikévo kuarahy, tapichakuéra oñepyrũ peteĩ jeguata tysýire kandil rendy ipopekuéra, omoingovejeývo rito ymaite guivéma oúva, purahéi ha jetopa ojapóva [[estacioneros]]. Estacionero-hína kuimba’ekuéra opurahéiva oguata aja hikuái Vía Crucis apóvo. Heta turista Paraguái ha tetã ambuegua ou upe ararã ohechávo upe &quot;cuadros vivientes&quot;, tapichakuéra upe tavaygua ohechaukahápe cuadros ojapova’ekue ta’anga apoha herakuãguasúva peteĩ jehechauka guasu neporãvape. Ko tembiapo guasu omoñepyrũva’ekue artista paraguaigua [[Koki Ruiz]], hembiapoha guive, ha oipytyvõ chupe hapicha kuera San Ignaciogua opavave. 

15 jasypópe oñemomorã San Isidro Labrador ára, barrio oraháva hérape. 31 jasypokõime ojegueromandu’a San Ignacio ára.

==Referencias==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL,

==Enlaces externos==
*[https://web.archive.org/web/20080713041850/http://www.sanignacioguazu.com/ Página de la Ciudad de San Ignacio Misiones]
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[https://web.archive.org/web/20080906220529/http://www.estacioncreativa.com/jhs/html/visita_sanignacio.htm Las Ruinas Jesuiticas, una civilización latente]
*[https://web.archive.org/web/20080521174719/http://www.fallingrain.com/world/PA/12/San_Ygnacio.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''San Ignacio'']
*[http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Misiónes]]</text>
      <sha1>iikl29g0qwhm3dgvloz1gobmyhstfpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karaguatay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3321</id>
    <revision>
      <id>138313</id>
      <parentid>138113</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="kzmw9savtiwpt5tt6wn87m1oxvfowvq" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Karaguatay
| nombre-original = Caraguatay
| foto =
| fotoinfo = Vista de un barco de la Armada Paraguaya en Vapor Cué
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion = 	13.965
| territorio =91
| ISO = 
| altitud = 71
| coor = {{coor dms|25|13|60|S|56|49|00|W}}
|}}
'''Karaguatay''' distrito ha tenda tetãvore [[Kordillera]], [[Paraguái]]gua.

==Ararova==
Ko departamento [[Cordillera]] pe ndahaku ha naho’ysãitéi. 22ºC rupi memeve haku; arahaku aja ohupyty 39ºC ha araro’y aja katu ho’ysãvéramo oguejy 3ºC peve.

==Demografía==
Karaguataýpe oiko 13.965 tapicha rupi; umíva apytégui 7.288 kuimba’e ha 6.677 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

Heta Kuruguatygua oje’ói EE.UU.-pe omba’apo hag̃ua ha ogueruka viru hogayguakuérape; óga omopu’ãkáva hikuái ohechauka mba’éichapa oiporu iviru itávape. 

==Hekoasa==
Oñefunda 24 jasyporundy 1770-pe; péva ojapo España-yguakuéra Franco, Carlos Morphi omotenonde aja Paraguái Retã, río Yaguy rembe’ýpe. Ko táva ñepyrũrã ojeherova’ekue puesto Mbokajaty, ha opyta hyepýpe Iriarte, Yvyra’ity ha Yeguarizo.
[[Image:Puente Sobre el Río Yhaguy.jpg|300px|thumb|left|Puente sobre el río Yhaguy]]

Ko táva oĩ umi itujavéva Paraguáipe ryepýpe. Oreko arquitectura colonial neporãva, ijyvoty ha hape oñeñangareko porãva.

Ag̃uiete pe tavaitégui opyta “Museo Vapor Cué”, oĩhápe ygarata  oñenohẽva’ekue ysyry Yhaguýgui: Apa, Ypoa, Piraveve ha Amambay, imboguatahakuéra omyendyva’ekue ani hag̃ua opyta enemigo-kuéra pópe 

== Ekonomia==
Umi oikóva ko távape omba’apove kokuépe ha avei mymba ñemongakuaápe. 

== Turismo==

24 jasyporundy, ojegueromandu’a jave fundación ára, ho’áva avei Virgen de las Mercedes, táva ñangarekoha árape, ojejapo aty mburuvichakuéra ndive, ñembo’e, mbo’ehaokuéra jejotopa, avei festival ha baile social-pe. 

Miranda-kuéra rógape opytava’ekue mbohupáramo Mcal. López ha Madame Lynch oho mboyve San Estanislao-pe.

Ykua Ramírez ojeporuva’ekue tropa paraguaya campamento-ramo ñorãirõ 70-gua aja.

Vapor Cué peteĩ museo oĩva okápe, ag̃ui ysyry Yguýgui, oĩhápe pokõi ygarata flota armada paraguaya mba’ekue ojeporuva’ekue pe Ñorãirõme. Ojehecha avei tembipuru kuarepotiguigua, temibopu ñorãirõ árape guare, poyvy ha avei foto.

Hotel Vapor Cué omba’apo ha oñangareko porãitemi restaurante-pe.

Ko tavusúpe ojegueromandu’a, 14 jasypo San Francisco Labrador ára ha 24 jasyporundy Virgen de las Mercedes ára, táva ñangarekoha. 

==Mba’éichapa oñeg̃uahẽkuaa==
Opyta 91 km [[Paraguaý]]gui ruta II rupi. Eusebio Ayala tavaitépe, 65 km [[Paraguaý]]gui, ojehova’erã tape heñóiva pépe, yvate gotyo, oporogueraháva Karaguatay ha ambue táva ijerereguápe. 

Terminal de ómnibus [[Paraguay]]pegua guive oĩ mba’yruguata osẽva heta jey peteĩ árape, oporogueraháva Karaguataýpe. Eusebio Ayala guive arakue oĩ manterei mba’yruguata oho ha oúva ko távape. 

== Tapicha ojekuavéva upepegua ==
Mbohapy tetã rekuái heñoiva’akue Karaguataýpe:
* Juan Antonio Escurra (1859 – 1919)
* Emiliano González Navero (1861 – 1940)
* José Félix Estigarribia (1888 - 1940)

Ambueve táva memby ha’ehína:
* Comandante Lara, Héroe de la Guerra del 70
* Quemil Yambay
* Gregorio y Cirilo Ortega
* Pablo Barrios
* Francisco Miranda

== Referencias ==
*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20160304080626/http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Caraguatay.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''Caraguatay'']

[[Category:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>kzmw9savtiwpt5tt6wn87m1oxvfowvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emboscada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3329</id>
    <revision>
      <id>138300</id>
      <parentid>138107</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4473" sha1="g45nejrxiphbzdppx7wnq32692siwgs" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Emboscada
| nombre-original = Emboscada
| foto = Entrada a Emboscada.jpg
| fotoinfo = Emboscada távape jaikévo
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion = 	13.472
| territorio = 265
| ISO = 
| altitud = 192
| coor = {{coor dms|25|07|24|S|57|21|19|W}}
|}}
'''Emboscada''' peteĩ municipio [[Cordillera]] Departamento [[Paraguai]]gua.

== Héra tee ==
Ofunda 1740-pe karai Gobernador Rafael de la Moneda “San Agustín de la Emboscada” ramo, pépe heta ñuhã omoĩmi rupi conquista mboyve Carios-kuérape umi tribu [[Guaikuru]].

Ojekuaa avei chupe táva ijita hetávaramo, hetaiterei tapicha oikóva pype omba’apo rupi ita rehe, onohẽva hikuái itatýgui.

== Ararova ==
Cordillera departamento-pe ningo ndahaku ha naho’ỹsã guasúi. Hakukue oñemombytekuaa 22&amp;nbsp;°C, ha arahaku aja katu hakuvéramo ohupyty 39&amp;nbsp;°C ha araro’y aja ho’ysãvéramo ohupyty 3&amp;nbsp;°C.

== Demografía ==
Emboscada-pe oiko 13.472 tapicha rupi, umíva apytépe 6.979 kuimba’e ha 6.493 kuña, he’iháicha, Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

== Ekonomia ==
Tembiapo omongu’evéva economía hína ita ñeguenohẽ itatýgui.

Ámbue tembiapo ojapóva tapichakuéra ko tavaygua hína café ñeñotỹ ha aceite de almendras de coco ñeguenohẽ; avei ojepirakutu ysyry Paraguáipe.

[[Ta'ãnga:Bibliolteca de Emboscada.jpg|thumb|320px|Emboscada táva arandukakoty]]

== Hekoasakue ==
Tapichakuéra oñepyrũva’ekue oiko Emboscada-pe ha’e umi tembiguái isãsoramóva ha ouva’ekue [[Brasil]]-gui, sa’ary XVIII aja.

1816 oñemopu’ã Penitenciería de Máxima Seguridad del [[Paraguay]], Ka’irãi Emboscada-pegua, péva oĩ gueteri ko’ág̃a meve, dictadura aja ko ka’irãime ojegueraha umi ho’áva politica-kuére.

== Turismo ==
[[Ta'|thumb|300px|left|San Francisco Solano Tupão Emboscada-pe]]

Compañía de Minas, Emboscada-pe, 24 jasypokõi ojejapo fiesta patronal oñemomorãvo [San Francisco Solano]]-pe. Vy’aguasuhápe oñemboguata sánto patrono, ha pevarã imboguatahára omoĩ tovara’anga ha ojeroky mbotapu púpe, ogueromandu’a hag̃ua ijypykuéra tembiguái kamba ha oguata pe táva rapekuéra rehe tupão peve. Upéva ári oĩ banda folklórica ha heta tembi’u yma. Promesero ha iñemoñarekuéra oñemonde mymba ovevéva rague ha pakova pirépe, oñembyaty okarasúpe, ojeroky ha oñembo’e ome’ẽ mbotávo aguyje San Francisco-pe oipytyvõ haguére chupekuéra. 

Tupão franciscano oñemomorãhápe San Agustín-pe, oñemopu’ãva’ekue 1774-me, péva ojapo Pa’i Amancio González, umi jeguaka ha ta’anga yvra ojejapo franciscano-kuéra ojapoháicha, tupão ogyke, hokẽ ha hovetã oñemoha’angava’ekue sa’ary XVIII-pe.

Artesanía-pe ko távape oñemba’apove sombréro [[karanda'y]] apópe (tipo de palmera), pejuha ha abanicos. Avei oñemba’apo sapatu, mba’ehe’ẽ, ka’ygua yvyraguigua (mba’yru ojekayu’u ha ojetere hag̃ua) ha tembiporu ysypo (lianas) guipa apópe.

Oreko pirámide hecharamombýva ojejapyhyva’ekue &quot;patrimonio municipal&quot; ramo, oporohesareraháva. 

[[Ta'|thumb|340px|Jeroky San Francisco Solano jeguerohoryrã]]

== Tapicha ojekuavéva upepegua ==
Pa’i Amancio González Emboscada-gua.

== Mba’yruguata ==

Opyta 38 km [[Paraguaý]]gui, oñeg̃uahẽ upépe Ruta III “Gral. Elizardo Aquino” rupi.

Táva Emboscada guive ikatu oñeg̃uahẽ [[Nueva Colombia]] peve, ko táva guive katu [[Loma Grande]] peve, peteĩ ruta hũ rupi. Loma Grande guive oñeg̃uahẽ [[Altos]], [[Atyrá]] ha San Bernardino-pe. Opaite ko’ã táva oreko ruta hũ ombojoajúva chupekuéra Ruta II ndive.

== Referencias ==
* Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
* [http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
* [https://web.archive.org/web/20160304104952/http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Emboscada.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''Emboscada'']

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>g45nejrxiphbzdppx7wnq32692siwgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Victoria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3334</id>
    <revision>
      <id>138318</id>
      <parentid>138265</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7138" sha1="lrwzml529cy5pb3bhraenyal86ntsp8" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = La Victoria
| nombre-original = La Victoria
| foto = 
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Paraguái]]
| poblacion = 	5.000
| territorio = 674
| ISO = 
| altitud = 64
| coor = {{coor dms|25|10|00|S|57|33|00|W|}}
|}}
'''La Victoria''' (térã Puerto Casado) hína distrito ha tavusu Departamento [[Alto Paraguái]], [[Paraguái]]gua, opytáva 674 km yvatévo [[Paraguaý]]gui, Río Paraguay rembe’ýpe

== Héra tee ==
[[Ta'ãnga:Heteranthera limosa.jpg|thumb|350px|right|]]
Héra péicha &quot;Empresa Carlos Casado&quot; oĩ rupi pépe, oñefundava’ekue [[sa'ary XIX]], péva ojapo peteĩ tapicha España-gua oikóva táva [[Rosario]]-pe.

== Ararova ==
Ko távape hakumeme; arahaku aja ojupi 45 grado centígrado peve, ha araro’y aja katu oguejy 9 grado centígrado peve. Memeve haku 25 grado rupi. Akóinte ojehasa kyve’ỹ puku ha hapykuéri katu ama ndetuicháva. 

== Yvykuaa ==
Opyta yvy karape ndohasáiva 300 metro para guasu ári. Yvy iporã oñeñemitỹ ha mymba oñemongakuaa hag̃ua. 

== Demografía ==
La Victoria-pe oiko 6.489 tapicha; umíva apytégui 3.304 kuimba’e ha 3.185 katu kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

== Ekonomia ==
Tembiapo oguata mbaretevéva ápe ha’e vaka ñemongakuaa. Ymave oĩva’ekue ko’ápe empresa tanino rehe omba’apóva hérava Carlos Casado Ltda.

Empresa tuicháva ko tetãmegua ha’evakue Carlos Casado, fábrica tanino rehe oñemba’apoha. Fábrica jere rehe ojekuaa ijára ha imba’apoharakuéra rogakue, upéichante avei Hotel Puerto Casado tuja.

== Hekoasa ha Turismo ==
Oñefunda 1889-pe Patricio Escobar oĩramo guare tendotáramo, ymave ojekuaa chupe Ángeles Custodios ramo. Pépe oĩva’ekue Empresa Taninera Carlos Casado, upévare ojehero chupe “Puerto Casado”. Oiko chugui distrito 1973-pe.

Ko ygag̃uahẽha ojeporuva’ekue tropa paraguaya ohóva oñorairõ Guerra del Chaco aja oguejy ha ojupi hag̃ua 

Empresa Carlos Casado oguereko jepe 5.000.000 hectárea yvy Chaco Paraguáipe; ko’ág̃a pe fábrica nomba’apovéi. Menonita ha soldado-kuéra paraguaigua oho hague guive ojasuru Chaco Central yvýpe ferrocarril og̃uahẽva 145 km Río Paraguay-gui.

Puerto Casado-pe oĩ tenda hechapyrã Guerra del Chaco ramo guare; umi mononita ova’ypyva’ekue ápe 1920-pe.

Cerro Galván opyta 5 km yvy gotyo tenda ojeheróva “Kilometro 11” gui, kóva yma tren ohóva Casado-pe estación. Ygáva Aquidabán opyta’imi ápe ohokuévo Concepción-pe. Ambue ygáva opytáva ápe ha’e el “Cacique II”, oúva Paraguaýgui ha ohóva Vallemíme.

Cerro Galván-pe ko’ág̃a meve ojehecha ferrocarril riel tujakue. Ko’ápe Emiliano R. Fernández oipyaha ñe’ẽpoty “La Moda” 1926-me. Kóva ha’e estación peteĩha tuicháva ferrocarril Casado pegua. 

Ko Ferrocarril ojapoukava’ekue Empresa Carlos Casado oity hag̃ua yvyra, 150 km tapepo’íre, Chaco ruguápe. Upe vía ojepysove km 160 peve; péva oipytyvõ ikatu hag̃uáicha tropa paraguaya ohóva oñorairõ og̃uahẽ umi fortín-pe ojoko potávo Bolivia-guaykuéra jeike mombyry Chaco Yvýpe Guerra del Chaco aja. 

Chákope ñorairõ aja ferrocarril tuicha mba’etereíva’ekue oho ha ou hag̃ua soldado, mboka, valara’ỹi, hi’upyrã, mba’yruguata, combustible, pohã ha herido-kuéra. 

Estación tuja Kilometro 11, peteĩ óga kakuaa tuja oĩ Carlos Casado ferrocarril tuja ryepýpe; péva tenda ymami guaréma oĩva gueteri ko’ág̃a meve. 

Yvy Estado mba’éva ojehepyme’ẽramo guare sa’ary XIX pahávo, oike pépe empresa Carlos Casado Ltda., ojoguava’ekue 1886-me 3000 legua cuadrada rasami, 5.625.000 hectárea rupi; pe empresa omba’apo yvyra rehe tatino apópe. Tanino oñenohẽ yvyra héra “quebracho” gui ha ojeporu oñembosa’y hag̃ua mymba pire. Ifundahare ra’y, José Casado, ou 1929-pe omboguata hag̃ua upe tembiapoha guasu, ha oiko upépe 1945 peve.

Guerra del Chaco aja pe empresa róga ojeporu taller oñemba’apohápe maquina-kuéra rehe, upéichante avei ojejapo mboka, mba’yruguata motorizado-va, oho mboyve oñorairõ. Ojeporu avei ojajapo hag̃ua inseminación artificial vakakuérare. 

1931-me Comando de División de Infantería oñembohóga ko puerto-pe, José Félix Estigarribia omoneĩ ñekuave’ẽ oikóvo chugui Comandante, oikuave’ẽva chupe José P. Guggiari, upéramo ha’eva’ekue Paraguái rendota, ha jasypokõi 1931 pehápe Estigarribia oñembohógama upe távape. Comandante oiko hag̃ua upépe, fábrica jára rogaygua ome’ẽ chupe peteĩ óga, “la Chaqueña”, tuicha ha oñeimeporã kuaahápe, opytáva pe táva mbytetépe. 

Emiliano R. Fernández, pyharaiha ha ñe’ẽpapára herakuã mombyrýva , ojeheróva heta jey “poeta norteño”, 1923 rupi oĩ Puerto Casado-pe, ojapo haguépe heta tembiapo, jeyvéramo iñe’ẽpotýre ohai ojapo hague Alto Paraguay-pe.

Artesanía rehe ñañe’ẽramo ja’ekuaa yma 1980 rupi peteĩ tapicha omba’apova’ekue pe empresa-pe oñepyrũ hague ojapo ka’ygua ha’e oiporuva’erã kuarepotitãgui, kóva ojeporu upépe oñeñembohyru hag̃ua tanino. Hembiapokue ojehecharamoiterei ha vokóikema ojejerure chupe ha ijapohára ojapokuévo omyatyrõ hembiapokue ha ojapo modelo ipyahúva ka’ygua ojekay’u ha ojeterere hag̃ua. Ko’ág̃a ojejapo hetaichagua ka’ygua, pevarã ojejerure, ha ojeporu oñeme’ẽ hag̃ua jopói oporomandu’áva Puerto Casado rehe.

Río Paraguay ha Apa ha hetave ysyry michĩvéva upe jere rehegua ojeporu turismo de pesca-ramo.

== Jeguata guasu &quot;Ñande Yvyrekávo&quot; ==
'''Ñande Yyyrekávo''', ojeguata haguépe 600 km rupi Puerto Casado guive Paraguay peve, ojeguatava’ekue 156 km yvy rupi, ojejapóva poteĩ árape, ha upe rire kamiõme. Tapichakuéra upe tavapegua he’i péva jeguata ipukuvéva ojejapova’ekue Paraguáipe yvy tee rehe ojelucha hag̃ua. Ojerure umi tetãygua ojepe’a hag̃ua yvy opytáva pe distrito-pe, Secta Moon-gui

== Mba’yruguata ==
Upe távape oñeg̃uahẽ Ruta Transchaco, rupi, cruce de los Pioneros, opytáva 409 km Paraguaýgui peve; pégui oĩ peteĩ tape og̃uahẽva Puerto Casado peve; 230 km kuarahy resẽvo, oĩ Ruta Amalia.

Puerto Casado-pe oĩ peteĩ aviõ guejyha aviõ’ípe g̃uarã; pe távape avei oñeg̃uahẽkuaa ygáva rupi.


== Referencias ==
* Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
* [http://www.fallingrain.com/world/PA/11/La_Victoria.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: La Victoria]
* [https://web.archive.org/web/20090224175428/http://www.paraguay-fotos.de/spn/are.htm Imágenes turísticas]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Yvate Paraguái Tetãvore]]</text>
      <sha1>lrwzml529cy5pb3bhraenyal86ntsp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Festival Yno’õ Ypakaraípe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3579</id>
    <revision>
      <id>138302</id>
      <parentid>134531</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8567" sha1="faf06rqvubgtfh4uz3aiy6pbyzh2f31" xml:space="preserve">'''Festival Yno’õ Ypakaraípe''' tetã [[Paraguái]] tavaugasu [[Ypakarai|Ypakaraípe]], [[Central|tetãvóre Central]] ary 1971, jasypoapy ha jasyporundýpe oñemotenonde tavarandu festival folklóriko oñemokyre’ỹva umi temiandu kuaandy reheguáva.

[[Image:Lago1.jpg|thumb|300px|Vista desde la orilla del Lago Ypacarai]]

== Lago Ypacarai rembe'y ==
Ko’ã mba’e ojehechakuaávo tembipota rupi ojeguereko gente apytu’ũme ohasáva ha orekóva opàichagua disciplina artística.
Ha pèva omokyre’ỹvo mborayhu umi mba’e rehe oikuaaukáva tavaguasu ha pñeva ndaha’éi opavave tetãme.

==Tembiasa mbykymi== 
Festival del Lago heñói 1971 omoñepyrũva tavaygua ypakaraiense ohayhu añetéva folklore, ogueromandu’avo omoheñòiva distrito. Peteĩha aty purory oñemotenonde jasyporundýpe.

Kóva ha’e alternativa omokyre’ỹva mborayhu añetetéva nacional péva omokyre’ỹva opáichagua alternativa purorýpe,  orekóva mitãpyahu akãreñói.

Ko festival peteĩha omokyre’ỹva guerohory [[Demetrio Ortiz]]-pe ohaíva guarania oñemotenondéva tavaguasúpe. [[Recuerdos de Ypakarai]], oimeva’ekue exiliado ramo oñemotenondévo régimen upérõ oñemotenondéva tetãme.

Omoñepyrũ club 24 Jasypo,  escenario mbykymíme. Omonéigui taayguakuéra, omokyre’ỹ umi ombosako’íva omongakuaa agua ha ikatúva omotenonde ary oúvape oĩvévo audiencia ha valor musical nacional.

==Festival ohasáva== 
Ko Festival omotenondéva mokõi etapa omboguatáva:

Peteĩha; ombosako’íva omantene kuaandy rembiasa ha umi teko porã jepokuaáva tetãme opàichagua manifestación ha’eháicha jeroky, ñe’ẽpoty ha artesanía oguahẽvo umi década 80 jave. Mokõiha; oñepyrũ he’ívo peteĩ compromiso oñemotenondévo omohenda porãve haguã derechos humanos reheguáva oñemomba’e guasúva régimen dictatorial hapykuéri [[General Stroessner]], omokyre’ỹva gobierno ombotove 1986 jave, peteĩ resolución osẽva Ministerio del Interior, opàichagua tembiapo festival-pe guarã.

Jepénte pueblo nomboykéi esperansa omotenondévo ko actividad, tavayguakuèra omboyke py’amiri ha opavave komunidad ypakaraiense oipyhy pytyvõ ñepytyvõme tetãme ha upéicha festival ogueraha hikuái Tupão korapýpe orekóva custodia policial.

Ary 1989 jave ho’ávo gobierno dictatorial ha oguahëvo democracia avei omoheñói festival opàichagua oñeha’ãrõva. Ko árape ojegueraha 37 ary iñemboguata.

==Festival mbohupa Internacional rupive== 

Iñepyrũmbýpe festival ha’e va’ekue festival internacional ombojopyrúva umi tekovépe hembiap´pe oikuaaukàvo hetã tavarandu ha hembipotápe oikuaauka ha omopu’ã ñane retã mba’éva ñemoherakuã.

Oime kuri festival [[Argentina]], péva [[Santa Fe]], [[Córdoba]], Festival Nacional del Folklore [[Pirane]], [[Chile]] gotyo Festival Folklórico Yaku’íva, avei [[Brasil]] ha [[Bolivia]].

==Internacional== 
Ary 1973 guive omoirũ grupo artístico internacional omoñepyrũva “Los del Suquia”, momento omoñepyrũva [[Argentina]], Los Carabajal, Los Cantores del Alba, La Compañía Argentina de Danza, Teresa Parodi ha ambue aty tetãme.

[[Brasil]]-gui ou Ballet Primitivo del Arte Negro del estado de [[Pernambuco]], Xaxado, [[Paraíba]].  Tetã [[Peru]] ogueru  jeroky oúvaPeru Negro, Aukamaru, Roberto Parra ha ambue tekove aty. [[México]] ogueru Mariachi Los Pasajeros, Mariachi Nacional de Méjico ha ambue aty avei.

Péicha ko’ã aty oiméva umi artista [[Uruguái]], [[Chile]] ha [[Bolivia]] ohejáva Festival-pe ipypore. Pèicha ojeguereko lista puku ha ohenói opavave teko jaezaba oñemoherakuãvo arte. Péva festival nomboguejýiva purory, péicha festival omoheñói mbo’ehao ñepyrũ ha’éva “escuela municipal de danza” ome’ẽva pa’ũ ojapòva arte ñemoherakuã. Hembipotàpe omoirũ ambue manifestación programación.

==Jopói Festival ome’ẽva==

Ary 1976 omopyenda trofeo Recuerdos de Ypacarai, ome’ẽva jurado oiporavóva edición oñeme’ẽvape,  ámbito nacional ha internacional
Ko’àgã ikatu ja’e Festival del Lago Ypakarai ha’e tavarandu latinoamericano [[Paraguáipe]], orekóva peteĩha escenario kakua.

==Tapicha ojeguerohorýva festival-pe== 
[[Imagen:Lakeypacarai.jpg|left|300px|thumb|Lago Ypacaraí]]

Ko'ãva ojeguerohory festival edición, ohasávo ára ko'ã ombosako'íva umi festival especifico ha’èva ñoha’anga, jeroky, artesanía ha ambue festival orekóva umi dato oñeikotevẽva,  omisión involuntaria.
Ary 2006 oguerohory [[Renée Ferrer]] ha’éva peteĩ haihára katupyry upe ñe’ẽpoty festival reheguàvape; ary 2001 omotenondéva upe comisión oguahẽva peteĩ ñe’ẽme oguerohorýva tembiapo artesanal.

==Festival del Lago Ypakaraípe ==

*1971, [[Demetrio Ortiz]] 
*1972, [[Félix de Ypacaraí]] / [[María Cristina Gómez Rabito]]
*1973, [[Alberto de Luque]] 
*1974, [[Diosnel Chase]] 
*1975, [[Luís A. del Paraná]] 
*1976, [[Teófilo Escobar]] 
*1977, [[Agustín Barboza]] 
*1978, [[Mujer paraguaya compañera del artista]]
*1979, [[Florentín Giménez]]
*1980, [[Eladio Martínez]]
*1981, [[Mauricio Cardozo Ocampo]] 
*1982, [[Félix Fernández]]
*1983, [[Darío Gómez Serrato]]
*1984, [[Teodoro S. Mongelós]]
*1985, [[Músicos de la Epopeya del Chaco]] 
*1986, 1987 ha 1988, Oñemopu’ã Gobierno guive 
*1989, [[Maneco Galeano]] 
*1990, [[Augusto Roa Bastos]] 
*1991, [[Dúo Quintana-Escalante]]
*1992, [[Alejandro Cubilla]]
*1993, [[Juan Alfonso Ramírez y los Indios]]
*1994, [[José Magno Soler]]
*1995, [[Zulema de Mirkin]] 
*1996, [[Vocal Dos]]
*1997, [[El pueblo]]
*1998, [[Rigoberto Arévalo]] 
*1999, [[Los hermanos González]]
*2000, [[Juan Cancio Barreto]]
*2001, [[Efrén Echeverría]]
*2002, [[Carlos Federico Abente]] 
*2003, [[Carlos Niz]] 
*2004, [[Neneco Norton]]
*2005, [[Ricardo Flecha]]
*2006, [[Epifanio Méndez Fleitas]]
*2007, [[Oscar Nelson Safuán]] 

==Festival Ñe’ẽpotýpe==
 
*1990, [[Elvio Romero]]
*1991, [[María Luisa Artecona de Thompson]] 
*1992, [[Félix de Guarania]]
*1993, [[Renée Ferrer de Arréllaga]]
*1994, [[Gladys Carmagnola]]
*1995, [[Luis María Martínez]] 
*1996, [[Ramiro Domínguez]]
*1997, [[José Luís Appleyard]]
*1998, [[Elsa Wiezell]]
*1999, [[Oscar Ferreiro]]
*2000, [[Teresa Servián de Sosa]]
*2001, [[Pedro Encina Ramos]] 
*2002, [[Ramón Silva]]
*2003, [[Mercedes Jané ]]
*2004, [[Aurelio González Canale]] 
*2005, [[Rubén Bareiro Saguier]] 
*2006, [[Renée Ferrer de Arréllaga]] 
*2007, [[Mario Rubén Álvarez]]

==Festival Ñoha’angápe==

*1982, [[José Arturo Alsina]] 
*1983, [[Máxima Lugo]]
*1984, [[José L. Melgarejo]]
*1985, [[Josefina Plá ]]
*1989, [[Alcibíades González Delvalle]]
*1990, [[Ernesto Báez]] 
*1991, ndojekuaa porãi 
*1992, [[Rudi Torga]]
*1993, [[Tito Chamorro]]
*1994, [[Pedro Moliniers]] 
*1995, [[Sara Giménez]]
*1996, [[Erenia López]]
*1997, [[María Helena Sachero]] 
*1998, [[Edith Errecartes]] 
*1999, [[César Álvarez Blanco]] y [[Rafael Rojas Doria]] (Los Compadres) 
*2000, [[Jesús Pérez]]
*2001, [[Victoria Figueredo]]
*2002, [[Nizugan]]
*2003, [[Mercedes Jané ]]
*2004, [[Luís D’Oliveira]]
*2005, [[Humberto Gulino]] 
*2006, [[Jorge Ramos]]
*2007, [[Compañía Roque Sánchez-Graciela Pastor]]

==Festival Jerokýpe== 

*1990, [[Celia Ruiz de Domínguez]] y [[Gilda Ruiz de Segovia]] 
*1991, [[María Magdalena Duarte Melgarejo]] y [[Emilio Barrientos]]
*1992, [[Petronita Vinader]]
*1993, [[María Balbina Vera]]
*1994, [[Rosa Vera de Barúa]] y [[Dora Rabito de Sosa]]
*1995, [[Lilian Garicoche]]
*1996, [[Elizabeth Vinader]]
*1997, [[Mercedes Vera]]
*1998, [[Sussy Sacco]]
*1999, [[Mirtha Cabañas de Bonzi]]
*2000, [[Pamela Fretes]] 
*2001, [[Cándido Duarte]] y [[Gladys Lenguaza]] 
*2002, [[Reina Cáceres]]
*2003, [[Natalia Ramos]] y [[Felicita Patiño de Márquez]] 
*2004, [[Mirta Lenguaza]] 
*2005, [[Katy Ortega]] 
*2006, [[Beatriz Frutos]]
*2007, [[Zully Vinader]] 

==Festival Artesanía-pe==

*2001, [[Marcial Medina]] 
*2002, [[Indalecio Chávez]] y [[Del Rosario Sanabria]] 
*2003, [[Rosa Brítez]] 
*2004, [[Federico Giménez]] 
*2005, [[Benjamín Patiño]] y [[Serafín Montanía]]
*2006, [[Alejandrino García]] 
*2007, [[Ramón Ayala Salim]]

==Mandu'apy==
*Revista dominical ABC Color
*[http://www.festivaldellago.org/]

==Joaju okapeguávandi ==
*[https://web.archive.org/web/20081120140640/http://www.vivaparaguay.com/]
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/] Secretaria Nacional de Turismo

[[Category:Paraguái arandupy]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Sentral]]</text>
      <sha1>faf06rqvubgtfh4uz3aiy6pbyzh2f31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yno'õ Ypakarai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3857</id>
    <revision>
      <id>138347</id>
      <parentid>136795</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8207" sha1="24kni2tuxzekmsl88ej0ad1f2sa45lg" xml:space="preserve">[[Ta'ãnga:Lago1.jpg|thumb|240px|Vista desde la orilla del Lago Ypacarai]]
Ko '''yno'õ Ypakarai''', maymáva oikuaa [[guarania]] rupive, “Recuerdos del Ypacarai”, ohaiva’ekue [[Demetrio Ortiz]]. Kó’ãva mokõi yno’o principal [[yno'õ]] [[Paraguáipe]]. Oiméva 28 [[km]] Tavaguasu, [[Asunción]]-gui. 

Ko yno’õ guasu orekóva ijerére [[Ypakarai]], [[Aregua]] ha [[San Bernardino (Paraguái)|San Bernardino]] . Ko yno’õ ojeporúva umi tembiapo ha pytu’õrã, turismo ha arte oñemotenonde ipype. Umi ára omoguahẽva arahaku, ko tenda hetaiterei imbohupa ha umi oguahẽva upe ysyry rembe’ý ha ijyvyku’ípe opytu’u ha oguata ohechávo tekoha porãite.

== Geografía ==

Ko “”lago Ypakarai” ipe 90 [[km²]] rupi, ha tuichakue 24 km yvate guive yvy gotyo peve ha 5 terã 6 km kuarahy resē ha kuaraky oike gotyo. Ipypukúkue haimete media orekóva 3 [[metro|m]] rupi.

Mba’e porãitereíva tekoha, ojeréva hese umi yvyty kaa’avo rypy’ũme, ha umi tavusu Aregua, Ypakarai ha San Bernardino, ojehecha.
Ho’a ipype río Salado, avei oguahẽval [[Ysyry Paraguái]]. Péicha ho’a, ojedesagua ko yno’õ heta ysyry rehe, ha’eháichal Jagua Resay, Yukyry, Puente Estrella ha Piraju.

== Ára pytu ==

Ara pytuho oñepyrũva ndaro’yi ni naho’ysãi, katuete arahaku ha kuarahy ojope porã. Ko’ã temperatura ikatu oñemoambue 26 ha 41&amp;nbsp;°C arahaku jave, ha 3 a 25&amp;nbsp;°C araro’y jave.

== Téra renda ==

Ymaite, ko yno’õ oñehenóiva’ekue “lago Tapykua”. Oĩ he’íva téra he’iséha pe héra ogueraháva voi. Oĩ umi he’íva “lago conjurado”, ymaite guive omombe’úval beato Luis Bolaños omongarai hague 1600 jave. Oì, omoañetéva téra omoapañuãiva ñe’ẽ guarani “Y pa karai”

== Mba’yru ojeporúva ==

Ko tendápe ikatu oñeguahẽ umi mokõ ysyry rembe’ýre yno’õ, oguahẽvo tavaguasu ojeréva. Péva Terminal de Ómnibus tavaguasu [[Asunción]] guive osẽ umi mba’yrumýi público ohóva San Bernardino ha Ypakarai-pe.
Mba’yrumýi oguahẽva Areguápe oguahẽ Paraguaýpe, upéicha avei ikatu pe ohoséva ojupi Avenida San Martín térã Aviadores del Chaco tapére.
[[Ta'ãnga:Playa aregua.jpg|thumb|250px|left|Vista de la playa de Aregua]]

== Arte ha Cultura ==

=== Areguápe ===

Ko táva oikuave’ẽ opáichagua mba’e porã ikatúva ojehecha.Oñemomorã umi exposición opáichagua estilo tembiapo artístico ha artesanal. Pe ojeheróva casco histórico iporã ojeho ojehecha, péva arquitectura orekóva umi construcción.
“Centro Artesanal la Cuenca”, oikuave’ẽ feria ikatúva ojeguerohory umi tembiapo artista ha artesano umi tendágua oikuave’ẽva. Oimel “Centro Cultural La Estación A”, ohechaukáva ha oikuaaukáva opa mba’e oñeporandúva ichupekuéra ha umi ndoikuaáivape omombe’u umi tenda ojeguerekóva ojepytu’u ha ojekaru haguã. Péicha ojeguerekol Centro “Guggiari Arte”, oikuauakáva umi esculturas artista Herman Guggiari rembiapo,ha upépe oime avei ojeikévo upe tavusúpe, ojehóvo Paraguaýgui. 
Tavaguasu oikuave’ẽ avei turismo de pesca, ko’ápe ikatu ojehasa porã oñopehẽngue ndive. 

[[Imagen:Areguá 30.jpg|thumb|300px|right|Iglesia de la Candelaria, Areguá]]

=== Ypakarapei ===

Ojeguereko “”Casa de la Cultura””: ha’éva peteĩ museo ohechaukáva ñane retã rembiasákue, ojejapóva avei exposicón katuete. Oñemba’apo kyre’ỹ jasyporundy guive, upéva oñepyrũgui oñembosako’i “”Festival del Lago””: péicha ary katuete, tavusu Ypakaraípei, ary 1971 guvie, oñemotenodnel [[Festival Yno’õ Ypakaraípe]], peteĩ fiesta popular omokyre’ỹva tavarandu ha arte nacional. Péicha ko festivaloikóva jasyporundy jave káda ary. 

Oñemomorã umi concierto, festival danza ha teatro. Avei umi yvypóra rembiapo artesanía rupive.
Péicha Comisión Municipal de Folklore y Artesanía táva guasu Ypakaraii, ko festival “oheka ogueru jey ha omopu’ã jey tetã mba’éva ha’éva umi ojeheróva arte popular”

=== San Bernardino-pe ===

Oime “”Casa Hassler””, péva 26 jasyteĩ 1990 guvie. Ha’e peteĩ pa’ũ kuaandýpe guarãl, omba’apóva ary pukukue. Ko’ã artista orekóva posibilidad ohechaukávo hembiapo ko’ã centro-pe ojehepyme’ẽ’ỹre mba’eve. 

Péicha exposiciones temporal ha permanente, oiko Casa Hassler-pe, orekóva peteĩ Museo Histórico, Biblioteca Publica,ombo’e ñoha’ãnga ha jeroky, avei oñeñatende mbohupa ha turista oguahẽva guive rehe
[[Imagen:Vista del lago 1.jpg|thumb|250px|right|El lago Ypacaraí desde San Bernardino]]

== Jeguatarã ==

Yno’õ ndaipypukúi, ipor0Òiterei ygarata michĩva ikatu osyry hi’ary. 
Yno’õ rehe ojere umi tavusu oñembosako’íva avei ikatu haguã umi oguahẽva guive upe tendápe ohasa porã, omopotĩvo umi ysyry ha yno’õ jere ha oipe’a hokẽ chupekuéra ha ohenóiva playa abierta al público, maymáva ohóva upe tendápe arahaku jave ojahu haguã, hetave ojeho táva San Bernardino-pe.

'''San Bernardino'''

Ojejuhu 48 km Paraguaýgui. Oreko hetaiterei ysyry ha ojejahu haguã umi playa, centro cultural ha oñeikuave’ẽ opáichagua hi’upyrã. 

Maymáva oikuaa “Sanber” ko táva oñehenóiva péicha ojehógui arahaku jave ha ojeguereko tavaguasu ramo, péva orekógui infraestructura ha actividad iporãvéva umi ohóva guive mbohupá ramo upe távape, péicha oho opytu’u ha omorã tekoha, térã oho ojeroky ha hogaygua ndive ohasa porã pytu’úpe.

'''Aregua'''

Ojejuhu 31 km Asunción-gui, Aregua ha’e peteĩ tavusu iporãitereíva, oreko peteĩ aire bohemio ha encantador, he’i pe oñe’ẽkuaáva. Tenda ojeguerohorýva ha omor0Òva umi haihára ha personaje ilustre ñane retãguáva. Hetaiterei óga guasu ha óga’i ymaguaréva oñemyatyrõ ha oñemomorãva gueteri ha’éva peteĩ casco histórico, ojedeklaráva Patrimonio Nacional. 
Reko peteĩ playa municipal, maymáva ikatúva oike. 

Ko tavusúpe ikatu ojehecha feria de artesanos orekóva opáichagua mba'erepy oñeikuave'ẽva, alfarería-pe. 
Opyta 1 [[km]] távagui, umi yvyty Cerros Kõi ha Chororĩ. 

'''Tren Turístico'''

Ymaite guive oiméva Antiguo Ferrocarril de Asunción omýiva jepe'a rupive, umi visitante Paraguay guive ohóva ha oguahẽva Aregua peve. Orekóvo pasaje oike ipype oñamindu'u va'erã umi ñoha'anga ojapóva ha ombopukáva pasajero-kuérape ha omoha'angáva avei ijapytépe kuéra.

Tren estación oime Jardín Botánico ykére ( Jardín Zoológico costado-pe). Ko mba'yrutĩmbo osẽ 10.00 aravo jave ha oñeguahẽ 16.30 aravópe.

'''Ypakarai'''
 
Opyta 34 km Paraguaýgui. Avei oreko Casa de la Cultura, Paseo de la Estación-gui ikatu ojevisita upe Feria de Artesanos, orekóva avei umi mba'erepy típico ha artesanal ndahepýiva.
Oreko peteĩ playa municipal oñembosako'íva ha ikatúva maymáva oho opytu'u ha ohecha mba'ép oĩ upe tendápe.

'''Parque Nacional de Ypacarai''': oreko 16.000 [[ha]] área protegida, ikatu haguã oñeñangareko riqueza natural tekoha orekóva umi tendáre, ha'éva karugua, yvu ha avei pe ecosistema.

== Gastronomía ==

Ko tenda ojere hese lago oikuave'ẽva opáichagua hi'upyrã pe mbohupápe. Oĩ umi tembi'u Paraguái ha ymaguaréva, ensalada de fruta, bollo, chipa ha empanada. Avei opaíchagua restaurant, umi tekove ohosehápe ikatu oguahẽ.

== ¿mba'éichapa oñeguahẽ? ==

'''Ypakarai''': oime 34 km paraguaýgui Ruta 2 ári.

'''Aregua''': opyta 31 km Capital-gui. Oñeguahẽ Kapiata guive, térã ramal osẽa Lúle távagui. 

'''San Bernardino''': oime 48 km paraguaýgui. Ojehova'erã desvío San Bernardino gotyo ojeho ramo Ruta 2 rupi.

== Bibliografía y referencias ==

# La Magia de Nuestra Tierra- Fundación en Alianza, 2003. 
# Jaha, Sitios imperdibles del Paraguay. Revista informativa. Senatur, 2008.

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.angelfire.com/vt/sudamericana/portal/ypacarai.htm Portal Ypacarai]
* [http://www.festivaldellago.org/ Festival del Lago]

[[Ñemohenda:Paraguái yvyapekuaa]]
[[Ñemohenda:Yno'õ]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Sentral]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>24kni2tuxzekmsl88ej0ad1f2sa45lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jajesarekóvo Ysyry Paraguái rupive</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3877</id>
    <revision>
      <id>138309</id>
      <parentid>133661</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5365" sha1="acczh0j8yzlnbkesfx55fy98u51a65j" xml:space="preserve">[[Image:Rio_Paraguay_(2008).jpg|thumb|200px|Jahecha [[río Paraguay]]]]

Pe '''[[Ysyry Paraguái]]''' hembiasa ymaite guive tuicha ba'e raka'el transporte ramo [[America del Sur]]-péva omomarandúgui [[Paraguái]] ojoajúva [[Argentina]], [[Brasil]] ha [[Bolivia]] ndive, péicha  ambue tetã ohasáva [[cuenca del Plata]] rupive. Ndaipór ramo tape ha ruta,  río Paraguái orekóva  alternativa ipya'evéva  transporte ha comunicación, ombohapéva [[Paraguái]], tetã mediterráneo ramo, ikatúva ohasa [[Atlántico]] gotyo. 

Ko'ã árape, ndaha'evéima arteria principal tapisa ohasáva upe tendáre, pero ha'e gueteri ojeporúvo  propósito opáichaguáva orekóva tekove, péva transporte de carga, ha pasajero upe ysyry rembe'ýre.

[[Image:Vistadelpantanal.jpg|thumb|400px|left|Yvate guive ojehechaháicha  [[Pantanal]]]]

===Paraguái Ysyry===

Río Paraguái ojuhu [[Alejo García (navegante)|Alejo García]] ary 1524. Ojeipyso 2.620 [[km]], ipékue 500 [[metro|m]] rupi, ha osyry pya'eterei  3 km/h. Heñói mesetal [[Mato Grosso]] [[Brasil]]-pe, ha ho'áva ysyry tuichavéva ha ipya'éva [[ysyry Parana]]. Oipehe'ã Paraguái mokõiha  región ojehechaporãva ojoavýva, oriental ha occidental. Umi ára estiaje ikatúva oñemotenonde ha'e jasyapy guive jasypa peve, ha ipukukué ome'ẽ porã umi yga osyry porã haguã mediano calado ha tuichávape. 

Ohasávo Paraguái, oreko hetaiterei afluente, ha'eháicha río: Tevikuary, Ypane, Manduvira, Ypane, Aquidaban, Apa, Confuso, Verde ha Montelindo.

===Ñeikuave'ẽha===

Ysyry Paraguái oiporúva transporte kosecha (ha'éva soha), mineral (ha'eháicha  calera Concepción) ha ambue omondóva hepykua ndahepýiva umi tendáre orekóva umi tape ha peteĩ opción ambuépe guarã, ha'eháicha cemento oguerúva tavaguasu Vallemi. Péva río, ombohasáva tetãme ñeme'ẽs, petroleo ha derivado, ohasapaitéva. Ohasáva 30.000 [[tonelada|t]] mensual mba'erepy exportación contenedor-kuéra.


===Turismo===

Oĩ opáichagua opción aravo oikuaáva Paraguái ysyry rupive. Ikatu ojealkila embarcación privada, orekóva yga Puerto de Asunción térã peteĩ crucero ogueraháva Pantanal peve. 

[[Image:bote.jpg|thumb|200px|right|Bote a orillas del rio]]

==Krusero  río Paraguái==

Ojekuaa ramo tetã ysyry rupive, oikuave'ẽ perspectiva maravillosa ha opáichagua ikatúva yvy. Ome'ẽ pa'ũ ha'éva tekoha tendárel, ombyaiýre térã omoambuéva tekoha. Ohóva río rupive, ikatu ojehecha ecosistema upe tendáre. Péicha ko'ã tembiapo oĩva disponible ha'e  pirakut (pesca), mymba heka ( exploración de los animales acuáticos) ha umi mymba oikóva yvýpe ( terrestres), avei ka'avo ha yvyramáta oĩva ( flora).

[[Image:yacare.jpg|thumb|300px|left|Río Paraguái rupive, ikatúva ojeguerohory fauna ha flora ko'ã tendáre]]

===Ygarata Kuñataĩ===

Ko ygarata, oguata ysyry rehe mbykými tavaguasu Paraguaýnte. Kóva ojedeklara Patrimonio Turistico Nacional.

===Jeguata yga'ípe===

Tenda ha pirakutu, oikuave'ẽ paseo ygápe ha umi kanoa ikatu haguãicha ojehecha.

==Tavusu Okaháre==

&quot;&quot;Puerto Kavaju&quot;&quot;

Orekóva 872 km  [[Paraguay]].Oiméva [[confluencia]] río Paraguái ha río Negro. Ko'ã tendáre oime frontera mbohapy tetã: Brasil, Bolivia ha Paraguái. Ko'ágã ndaha'evéima ymaguare, ou ramo upe tendáre ojapóva tanino. Ko'ágã ojehecha upépe tavusuntéma.

&quot;&quot;[[Bahía Negra]]&quot;&quot;

Opyta 859 km yvate gotyo Paraguaýgui (Asunción). Ko tendáre peteĩ ary ikatu ojeike río rupive térã aviõ michĩ rupive, ndorekóigui ruta porã, ñaguahẽvo ko'ã tendáre oime asentamiento indigena Chamakoko.

Péva  40 Km. Bahía Negra, péva río Negro, ojupíva estación biológica &quot;&quot;Los Tres Gigantes&quot;&quot;, ha'éva peteĩha centro de investigación sector paraguayo  Pantanal, ohupytýva 15.000 hectárea, oadministráva [[Guyra Paraguái]], ha'éva peteĩ [[ONG]]  defensa ha protección diversidad biológica. 

&quot;&quot;[[Fuerte Olimpo]]&quot;&quot;

Oiméva 697 km capital-gui, Alto Paraguái. Tavaguasu ha tavaguasu'i michĩmíva oiméva yvyty yvate ru'ãme.

&quot;&quot;Isla Margarita&quot;&quot;

Kóva pintoresca isla oikóva hetatekove omba'apóva pirakutúpe (pescadores). Henondépe, oime tavauguasu brasilera Puerto Murtinho. Orekóva ijerére umi asentamiento indígena. Kóva 545 km Paraguaýgui.

&quot;&quot;Vallemí&quot;&quot;

Oime  449 km  tavaguasu Paraguaýgui. Ko'ápe oñemba'apo Cemento Paraguái rehe. Ko tavaguasúpé oime Río Apa.

&quot;&quot;[[Concepción (Paraguái)]]&quot;&quot;

Tavaguasu oiméva [[Tetãvore Concepción|departamento homónimo]], péva 310 km tavaguasu Paraguaýgui. 

&quot;&quot;[[Alberdi]]&quot;&quot; 

Oime tavaguasu Argentina [[Formosa]], opytáva 133 km Paraguaýgui.

&quot;&quot;[[Pilar]]&quot;&quot;

Kóva oime 301 km ha'éva itavaguasu [[departamento  Ñe'ẽmbuku]].Ko tavaguasu oreko ymaite guive edificiio estilo colonial.

==Referencia==

*La Magia de Nuestra Tierra- Fundación en Alianza, 2003. 
*Jaha, Sitios imperdibles del Paraguay. Revista informativa. Senatur, 2008.
*Paraguay, nuestro país. Ediciones Nuevo Mundo. ISBN 84-7555-879-8

===Enlaces externos===

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo]
*[https://web.archive.org/web/20080529013633/http://www.cruceroparaguay.info/ Crucero Paraguay]
*[http://es.wikipedia.org/wiki/Río_Paraguay Río Paraguay]
*[http://www.guyra.org.py/  Fundación Guyra Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái yvyapekuaa]]</text>
      <sha1>acczh0j8yzlnbkesfx55fy98u51a65j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karapegua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4029</id>
    <revision>
      <id>138314</id>
      <parentid>136967</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6583" sha1="ontn5793c850c5dp2x4g1nkfskm8vwe" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Karapegua
| nombre-original = Carapeguá
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = Paraguari
| poblacion =	32.939 
| territorio = 435 
| ISO = PY-11
| altitud =
| coor = {{coor dms|25|25|26|S|56|35|57|W}}
|}}

'''Karapegua''' haꞌe peteĩ táva oĩva tetãvore [[Paraguari]], [[Paraguái]] retãme. Opyta 84km urpi táva guasu [[Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui.

Oĩ ysyry Kaañave rembeꞌýpe ha avei [[Ruta I|Ruta I Mariscal Francisco Solano López]] ykére, avei namombyryiete opyta ypa Ypoágui. 

Ojekuaa avei chupe &quot;La perla del Caañabé&quot;-ramo, ko táva heñói ary 1725 jave España-gua Martín de Barúa mburuvicháramo guare.

== Superficie ==
[[Imagen:Carapegua-panoramica de la entrada.png |left |300 px| thumb|Karepegua]]
Karapegua oguereko 435 km² yvy tuichakue, ary 2008 oiko pype 32.939 ava rupi, ''densidad poblacional'' haꞌe 75,72 ava/km² , hetaiteve tendagua oiko okaraháre.

== Economía ==

Karapegua ojekuaa capital del ''poyvi''ramo (haꞌéva hilo guaraníme), ojejapo rupi koꞌpe mbaꞌapo popegua hilo-gui, frazada, poncho, arambohahoja, tupahoja, kyha ha ambuéva. Kóva ojejapo aporeko ojehero poyvi, ojepuruhápe gueteri yma guare tembipuru. 

Hetave tendagua ombaꞌapo kokuépe ha avei oĩ omongakuaáva mymba ogaygua, kokue pegua oĩ takuareꞌẽ, oĩháme peteĩ ingenio azucarero ombaꞌapóva pe tendápe. 

Mymbakuéra rehegua, oĩ vaka, ovecha ha kavaju rehegua.

Mbaꞌapo kokue pegua hetavéva oĩ haꞌe hiꞌupyrã rehegua. Avei oñeñoty [[Takuare'ẽ|takuareꞌẽ]], avati opaichagua, mandyju, [[Mandi'o|mandiꞌo]] ha ambue.

== Industrias ==

Karapeguápe oĩ peteĩ ingenio azucarero, avei heta fábrica ombaꞌapóva embutido opaichaguáre ha avei vakapi rehegua (''curtiembre''). Koꞌága katu oĩ heta hérava microempresas familiares, pe mbaꞌapo prendas típicas originales rehegua heta tendaguápe omombaꞌapo.

== Educación ==

Ko távape heta mboꞌehao, mitã ha mitãrusu mboꞌehao. Ko ''sistema educativo regional'' omotenonde táva guasu, ha pévagui osẽ mbohapy ''supervisiones administrativas'' oĩva: [[Paraguarí|Paraguari]], Karapegua ha Quiindýpe.

== Municipio ==

Intendénte koꞌágagua táva Karapeguápe haꞌe karai Ismael Damián Cáceres Santacruz, péva haꞌe koloꞌo ANR, ary 2006 guive 2010 peve. 
 
== Vías y Medios de Comunicación ==

Táva Karapeguápe tape tuichambaꞌevéva ohasáva táva mbytépe haꞌe ruta I Mariscal Francisco Solano López, ombojuajúva táva guasu [[Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;re ha ambue tendáre tetãvore pegua. Tapekuéra katu heta yvyreíva (''terraplenados y enripiados'') ombojuajúva tavaꞌivéva oñondive ha táva guasu tetãvore pegua. 

Karapegua oguereko pumbyry Copaco ha pumbyry popegua, avei pojoekuéra (''medios de comunicación'') ha opa hendápe oguahẽ kuatiahaipyre [[Paraguay]]&lt;nowiki/&gt;pegua.

Ruta I Mariscal Francisco Solano López rupi,osẽva Paraguaýgui. Tapekuéra (terraplenados ha enripiados) ombojuaju Karapegua umi tenda uperupigua oñondive ha táva guasu tetãvore pegua ndive. Terminal de Ómnibus Paraguaýgui osẽ heta mbaꞌyru guata ava guerahaha oguahẽve opa henda rupi tetãvore tuichakue.

== Tavaygua ==

Karapegua haꞌe pe hetave tapicha oĩha tetãvore [[Paraguarí]] ryepýpe. Hetave tapicha oĩ oikóva okaraháre ha saꞌimi hetave oĩ kuimbaꞌe, ombaꞌapóva kokue térã mymbkuéra rehe.
Tapichakuéra oikóva kuimbaꞌe térã kuña oĩ kóicha.

* Ary 2008 peve oĩ: 32.939 ava, pévegui 16.903 kuimbaꞌe ha 16.036 kuña.

== Geografía ==

Karapegua opyta kuarahy reike gotyo tetãvore Paraguarígui, koꞌã rupi ojeike pe tenda tuicháva hérava región del lago Ypoa, iporãitereíva henyhẽva mombeꞌupyrãgui.

== Límites ==

* Yvate gotyo oĩ tetãvore Central ha táva [[Yaguarón]].
* Yvy gotyo tenda [[San Roque González de Santacruz (táva)|San Roque González de Santacruz]], oipeꞌáva ojuehegui ysyry Aguai-hy-mi.
* Kuarahy resẽvõ katu oĩ [[Paraguarí]] ha Acahay. 
* Kuarahy reike gotyo tetãvore Central.

== Hidrografía ==
 
Ko tenda Karapegua jerére oĩ ha omboykue chupe ysyrykuéra Kaañavé ha Aguai-hy-mi. Kuarahy reike gotyo oĩ pe estero Ypoá.

== Avaita ==

Karapegua oguereko 32.939 ava.

Jaikuaaporãvo ko tenda ikatu jaꞌe ha jahecha 82,09% tendagua oikoha okára gotyo. 

Ogakuéra avei oĩ 82,78% okára gotyo. 

Principales indicadores socio - demográficos:
 
* Avakuéra imitãveva 15 arýgui 31%.

* Kuñakuéra 2,7 imemby.

* Ohohýva mboꞌehaópe 6,4%.

* Oñembaꞌapo sector primario-pe 32,8%.

* Oñembaꞌapo sector secundario-pe 32,1%.

* Oñembaꞌapo sector terciario 34,5%.

* Oñembaꞌapo labores agropecuarios-pe 32,7%.

* Oga oguerekóva servicio eléctrico 91,1%. 

* Oga oguerekóva agua corriente 57,2%. 

* Avakuéra oikotevéva (necesidades Básicas Insatisfechas (NBI). 

* Avakuéra oikotevéva (Necesidades Básicas Insatisfechas) ohóva mboꞌehaópe 5,7%.

* Avakuéra oikotevéva (Necesidades Básicas Insatisfechas) en Infraestructura sanitaria 17,2%.

* Avakuéra oikotevéva (Necesidades Básicas Insatisfechas) en calidad de la vivienda 27,9%.


Índice de Desarrollo Humano ojekuaa tetãvore Paraguarí oguereko koꞌã kuaapyrã:
* Tasa bruta de matriculación combinada del 73,4%. 
* Tasa de alfabetización del 88,3%.
* Esperanza de vida al nacer de 66,3 años.
* Valor del índice del desarrollo humano 0,702.
* Índice de escolaridad 0,8336.

== Turismo ==

Ko tendápe ojehokuaa Casa de la Cultura ha Museo Histórico Artesanal del Centro Cultural Oñondivepápe, ohechaukáva heta tembiasakue, arte, ha mbaꞌekuaaty táva ha ambue mbaꞌe rehegua.

Avei oĩ Catedral ha obispado ikatuete oguereko techapyrã.

Ojoguasévape guarã koꞌã artesanía de poyví: colchas, kyha, frazada, faja, tapices, jergas, ponchos, cubrecamas ha mantel, encaje ju ha aopoꞌi, ã mbaꞌe ojejapo ko tendápe,oĩ heta hendápe rehepymeꞌẽ hagua.

Compañía Kaꞌapukumi rupi ikatu reguahẽ Mosito Isla peve, cachivéope (canoas de tronco de timbó labrado), ko tenda haꞌe peteĩ mbaꞌe imomoramby, oguereko 35 ha, pe estero Ypoá mbytépe.

== Manduꞌapy ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Geografía del Paraguay. Editorial Hispana. 1999. Asunción.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color.
* Última Hora.
* Informe sobre Desarrollo Humano, PNUD.

== Joajuha Okapeguándi ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>ontn5793c850c5dp2x4g1nkfskm8vwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ka'apuku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4030</id>
    <revision>
      <id>138311</id>
      <parentid>136923</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7772" sha1="asy6vm36jojvlm0soerixc2t69e5amw" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ka'apuku
| nombre-original = Caapucú
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = Paraguari
| poblacion =	7.822 
| territorio = 2.294 
| ISO = PY-11
| altitud =
| coor = 
|}}
[[Ta'ãnga:Caapucu-casas coloniales y ruta 1.png |left |300 px| thumb|Ogakuéra ymáguare [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] rehe]]

'''Ka’apuku''' ha’e peteĩ táva oĩva tetãvore [[Paraguari|Paraguarípe]]. Opyta 141 km Paraguaýgui, táva guasu tetã Paraguái pegua.

Ko táva oĩ [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal Francisco Solano López mboipýre.

Heñóiva’ekue ary 1787 jave karai Pedro de Melo de Portugal rupi ha ymave ojekuaa héraramo Capilla Tuja. 

'''Ka’apuku''' ha’e tenda ijyvy tuichavéva tetãvore pegua, opytáva yvy gotyo, ojei pe poapyha tetãvore [[Misiones]] ysyry [[Tevikuarymi|Tevicuary]] rupi. 

Ko tenda ojeikuaa avei mabue hérape ciudad del altiplano Paraguái pegua.

Oguereko ogakuéra ymaguare naiñambueihápe umi mba’ekuaa ha tembiasakue tendagua ha avei Parahuái retã megua. 

Heta óga oĩ gueteri ''estilo colonial'', ko'ã óga ojejapova’ekue Paraguái isasõramo guare, ãva ha’e casa Stevant, ojoguáva castillo-pe, oiko chugui museo, ohechaukáve umi mba’e yma guare. 

== Superficie ==
[[Ta'ãnga:Caapucu_antigua_casona.png |right |250 px| thumb| Recova de una antigua casona en Caapucú]]

'''Ka’apuku''' oguereko 2.294 km² tuichakue ijyvy, avei oĩ 7.822 ava ha densidad poblacional 3,41 ava/km², hetave tapicha oiko okaraháre.

== Economía == 

'''Ka'apuku''' ha’e tenda ojeréva ysyry [[Tevikuarymi|Tevicuary]] rehe, ijyvy ikatu ojapyhy y, heta tenda porã oĩ pirakuturã. 

Avei ha’e mymbakuéra rehegua ñangarekohára, péicha ojeguereko upépe vaka, ovecha, kure ha kavaju. 

Kokue pegua katu hetaiteve oĩ oñotýva tembi’urã távape ojeipurúva, ãva ha’e takuare'ẽ, avei oñeñoty uvas, mandyju ha mandi’o.

Avei peteĩ mba’e imbaretéva ko tenda rupi ha’e pe sapatu jejapo, comercio ohepyme’ẽva opaichagua tekotevẽmby ha artesanía, tallado en madera, aorã jejapo “ao po’i”, “encaje jú” ha mba’apo vakapi rehegua. 

== Vías y Medios de Comunicación ==

Pe [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal Francisco Solano López ha’e tape hũ ohasáva ko tenda rupi ha avei ombojoajúva táva Paraguaýre, ha ambue táva tetãvore ryepype oĩva.

Tapekuéra heta oĩ yvyreíva (terraplenados ha enripiados) ombojuajúva tavakuéra oñondive. 

Pumbyry rehegua oĩ Copaco ha avei pumbyry po pegua, oĩ avei pujoekuéra, opa henda rupi oguahẽ kuatiahaipyre Paraguay pegua.

== Cómo llegar ==

Resẽvo Paraguaýgui, [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal Francisco Solano López rupi, táva Paraguarí peve, opytáva 66 km, ojehasa avei tavakuéra [[Karapegua|Carapeguá]], San Roque González de Santacruz, Quiindy, oĩ meve táva Ka’apuku.

== Municipio ==
[[Imagen:Caapucu -Plaza.png |250px |left |thumb]]
Ka'apuku omoheñói karai Pedro de Melo de Portugal, ára 15 jasypoapy ary 1787 jave, yvytemie gotyo ko’ãga oĩhágui . 

Jererova oikova’ekue ary 1816 rupi, oĩramo guare mburuvicháramo Dr. José Gaspar Rodríguez de Francia, ndaipóri guasúi rupi y pe tenda oĩ ypy haguépe. 

Intendente ko’ãgagua ko távape ha’e kuñakarai Lourdes Sabina Brítez Ugarte, chovugua (PLRA), ary 2006 guive ary 2010 peve.

Ko táva oguereko avei pokõi tasyo, irundy ñembosaráirã (clubes deportivos), irundy y rehegua (juntas de saneamiento) ha mymba jejukaha (matadero municipal).

== Población ==

Dirección General de Encuestas Estadísticas y Censos rupive ojeguereko ko’ã kuaapyrã:

Tapicha tendagua hetave oĩ oikóva okaraháre, oĩ hetave kuimba’e, omba’apóva kokue térã mymba ñangarekoháramo, avei 30% rupi oiko távape ha 70% rupi katu oiko umi porundy compañías okaháre guápe.

Tenonderã gotyo avakuéra kuimba’e térã kuña ary jave oĩ ko’ã kuaapyrã:

Ary 2008 jave, oĩ 7.822 ava, péicha jahecha 4.020 kuimba’e ha 3.802 kuña.

== Geografía ==

Ko distrito Ka'apuku oĩ kuarahy reike gotyo tetãvore Paraguarípe. 

Yvy rehegua ko tenda oguereko heta yvyty, colinas, ysyry, ñu ha karugua.

== Límites ==

* Yvate gotyo oĩ Quiindy ha Ybycuí.
* Yvy gotyo tetãvore Misiones, oipe’áva ojuehegui ysyry guasu Tevicuary.
* Kuarahu resẽvo oĩ tetãvore Misiones ha Quyquyhó. 
* Kuarahy reike gotyo katu oĩ tetãvore Ñeembucú. 

== Hidrografía ==

Ka'apukúpe omohe’õ ysyry gusukuéra Tebicuary, Negro ha hetaiterei ysyry, ko’ãva ha’e:
* Ysyry Camalote
* Ysyry Guajhó
* Arroyito
* Ysyry Paso Ita
* Ysyry González
* Ysyry Aguay
* Ysyry Mbopikua
* Ysyry Pindo
* Ysyry Jaguary
* Ysyry Itape
* Ysyry Paso Pe
* Ysyry Kapi’ivary
* Ysyry Paso Ybyku’i
* Ysyry Guaho
* Ysyry Pirata, ha ambue.

Ko tendápe avei oĩ Laguna Vera.

== Demografía ==

Censo Nacional de Población y Vivienda rupive ojeikuaa 67,19% ogakuéra oĩha okára gotyo. 

Indicadores socio - demográficos. 
 
* Imitãvéva 15 arýgui 34,6%.

* Kuñakuéra 3,4 imemby.

* Oho’ýva mbo’ehaópe 8,6%.

* Oñemba’apo sector primario-pe 46,2%. 

* Oñemba’apo sector secundario-pe 16,5%. 

* Oñemba’apo sector terciario 37,7%.

* Oñemba’apo labores agropecuarios-pe 46,0%.

* Óga oguerekóva servicio eléctrico 83,2%. 

* Óga oguerekóva agua corriente 18,9%. 

* Avakuéra oikotevéva (necesidades Básicas Insatisfechas (NBI). 

* Avakuéra oikotevéva (Necesidades Básicas Insatisfechas) ohóva mbo’ehaópe 7,7%.

* Avakuéra oikotevéva (Necesidades Básicas Insatisfechas) en Infraestructura sanitaria 33,5%.

* Avakuéra oikotevéva (Necesidades Básicas Insatisfechas) en calidad de la vivienda 27,2%.

Índice de Desarrollo Humano rehegua porundy tetãvore Paraguarí pegua oĩ ko’ã kuaapyrã:

* Tasa bruta de matriculación combinada del 73,4%
* Tasa de alfabetización 88,3% 
* Esperanza de vida al nacer del 66,3 ary
* Valor del índice del Desarrollo Humano 0,702
* Índice de Escolaridad 0,8336.

“Informe sobre Desarrollo Humano”, PNUD.

== Turismo ==

Oguereko heta mba’e techapyrã, ãva ha’e Playa Municipal “Punta Arenas”, oĩva ysyry guasu Tebicuary rembe’ýpe; Estancia de Turismo “Santa Clara”, opytáva 8 km távagui; avei ysyry porã, paradores, plazas ha museos históricos. 

Ka'apuku guive ikatu reho heta hendápe ñembosaráirã, iporãitereíva, péicha oĩ Laguna Vera, ojeheróva avei ypa Ypoa Guasu, ikatuhápe reipirakutu térã kanoape reiko.

Oguereko avei peteĩ jejahuha iporãva ysyry Paso Ybyku’ípe, oĩháme camping rendaguã ha ñembosarairã.

Yvyty Charora, Virgen, Jaguaretekua, Tarumá, Mariño, Villalba, Arayhu ha Mbokaja, koã hendágui ikatu rehecha tenda tuichakue javeve ojekuaahápe umi ypa renda.

Imbaretevéva techapyrã Ka’apukúpe ha’e umi jahuha yvyku’i morotĩ oĩva ysyry guasu Tebicuary rembe’ýpe, oĩva [[Villa Florida]]pe. Pe jejahuha municipalidad mba’éva, oñeñatende porã jave hese, ha’e tenda iporãvéva tetã Paraguáipe.

Táva ára guasu oñemomorã jasypoapy jave, jeroky guasúpe, desfiles estudiantiles ha competencias deportivas. 

Pe festival folklórico “Che Rendáa Alasan”, oiko ary ha ary jave jasykõi jave ha jeroky hérava “Fiesta Nacional del Arriero”, jasypa jave.

== Referencias ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color.
* Última Hora.

==Enlaces externos==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>asy6vm36jojvlm0soerixc2t69e5amw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loma Plata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4031</id>
    <revision>
      <id>138321</id>
      <parentid>138117</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="hws92opf4edeci41xjvfg5fqrua8s8q" xml:space="preserve">{{Ficha de entidad subnacional
| nombre = Loma Pyata
| unidad = [[Táva]] ha [[Paraguái távarekuéra|Távare]]
| bandera = Bandera de Loma Plata.png
| escudo = Escudo de Loma Plata.png
| mapa_loc = 
| tipo_superior_1 = [[Paraguái yvy ñemboja'o]]
| superior_1 = [[File:Bandera_de_Boquerón.png|border|20px]] [[Tetãvore Vokerón|Vokerón]]
| imagen = City museum Loma Plata.jpg
| pie_de_imagen = Loma Pyata apokatuĩro
| dirigentes_nombres = [[Ernst Giesbrecht]] ([[Pártido Kólorado (Paraguái)|A.N.R]])
| dirigentes_títulos = [[Távare myakãhára]]
| superficie = 1787
| población = 20 545
| población_año = 2022
| población_post = &lt;ref name=&quot;Censo 2022&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.ine.gov.py/censo2022/documentos/1%20Resultados%20finales%20poblacion.pdf|título=Resultados Finales - Censo 2022|fechaacceso=2024-08-21|sitioweb=[[Instituto Nacional de Estadística de Paraguay|INE Paraguay]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240821200237/https://www.ine.gov.py/censo2022/documentos/1%20Resultados%20finales%20poblacion.pdf|archivedate=2024-08-21}}&lt;/ref&gt;
| densidad =11 
| fundación_fechas = 25 jasypoteĩ ary 1927
| gentilicio = Loma Pyatagua
| idioma = [[karaiñe'ẽ]] ha [[Avañe'ẽ]]
| campo1_nombre = [[Hepykuaarã opavavépe g̃uarã|Hepykuaarã]]
| campo1 = [[Guaraní (viru)|PYG]] 3&amp;nbsp;701&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.hacienda.gov.py/web-udm/archivo.php?a=10101319241d231e22dde0dedfe4dd2321101d22151421141d12181022dd2321101d22151421141d12181022ce10ce161e111814211d1e22ce1c241d1812181f101b1422ce141d14ce10ce131812cee0dedfe4dc1f1315100ae&amp;x=9a9a039&amp;y=16160b4|título=Ejecución de Transferencias Financieras a Gobiernos Municipales. Enero a Diciembre del 2016|autor=Ministerio de Hacienda. Subsecretaría de Estado de Administración Financiera - Unidad de Departamentos y Municipios (UDM)|páginas=5|fechaacceso=02-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203080835/http://www.hacienda.gov.py/web-udm/archivo.php?a=10101319241d231e22dde0dedfe4dd2321101d22151421141d12181022dd2321101d22151421141d12181022ce10ce161e111814211d1e22ce1c241d1812181f101b1422ce141d14ce10ce131812cee0dedfe4dc1f1315100ae&amp;x=9a9a039&amp;y=16160b4|archivedate=2017-02-03}}&lt;/ref&gt;
| altitud = 133
| distancia = 470
| referencia = [[Paraguay]]
| horario = [[UTC-4]]
| horario_verano = [[UTC-3]]
| cp = 9370
| prefijo = + (595) (492)
| fiestas_mayores = 12 de junio
| patrón = [[Eugenio Mazenod pegua|Sã Eugenio]]
| página web = lomaplata.gov.py/
| país = 
}}

'''Loma Pyata''' tenda oĩva tetãvore [[Boquerón]], [[Paraguái]] retãme, 407 km [[Paraguaý]]gui, oñeguahẽ upépe peteĩ tape opiáva Ruta 9  [[Carlos A. López]]-gui. Ha’e oĩ pe colonias menonitas pa’ũme, [[Chaco]] paraguayo gotyo.

==Clima==

Ararova arahakúpe ohupity 44° C ha araro’ýpe 0°C. Ararova Mbyte katu 26°C.

==Economía==

Avakuéra [[Loma Plata]]-gua omba’apo kokuépe, mymba ñangareko ha industria-pe. Heta tapicha oĩ aty guasu hérava Sociedad Cooperativa Colonizadora-pe.

Oĩ heta kambýre omba’apóva (industrias lácteas), ko tendápe oiko 5.000 ava rupi.


==Historia y Turismo ==

Oñepyrũramo guare colonia Loma Plata, tendaguakuéra oguerekova’ekue heta apañuái hekovépe, techapyrã, mymba saite rehegua ha avei ndaipórigui pohanohára mba’evéichagua, tasyo umíva. Oĩ 101 aldeas rupi ko’ã colonia-pe.

Ha’e colonia omoñepyrũva’ekue tetã ambuégui oúva (canadienses) amo ary [[1927]], rupi, peteĩ imbaretéva centro urbano y administrativo [[Cooperativas Menno]] pegua.

Ha’e avei ñemuha guasu ha mba’apo renda, oguereko tembipuru ojeruva’erã opaichagua mayma tapicha ohosẽvape guara: hoteles, restaurantes ha reike hagua heta tenda iporãva ikatúva rehecha, techapyrã: Campo María, Laguna Capitán, Chaco Logde ha mabue mba’e.

Pe [[museo]] histórico Colonia Menno pegua ombyaty tembiasakue oiko ñepyrũva’ekue tendáre, oĩva pe Cooperativa rógape, reikekuévo noñehepyme’ẽi.

[[Artesanía]] rehegua, ojejapo bolsos ha kyha karaguatágui, ava aty Enlhet rembiapokue, Pozo Amarillo pegua, oĩva 70 km ñemby kuarahy resẽ gotyo Loma Plata-gui. Avei jahecha mba’apopy yvyra palosanto-gui ojejapopyre.


Pe kamby rehe omba’apova oĩva upépe hérava Trébol oguereko visitas guiadas opavave tapicha ohosévape guara, oikuaaséva mba’eichaitépa omba’apo hikuái pe tendápe.

Pe club de rodeo Isla Po’i, ha’éva Asociación de Ganaderos de Colonia Menno mba’e, ary [[1984]] guive oheka omyatyrõ,  omoambue mymba ñangareko upépegua. Ary ha ary jave ára 12 jasypoteĩ jave oiko peteĩ feria de exposición ojehechaukahápe mba’épa mba’épa ojejapo pe tenda tuichakue jave. Avei heta oĩ omba’apóva omoporã téra omopotĩ hagua umi heta y renda (lagunas) ojapóvo ysyry rendagua oky guasu jave ha péicha omopotĩ yvy juky tenda pegua.

Pe aranduka raity oĩva Colonia Menno-pe oguereko opaichagua tarjetas postales ha avei arandukakuñera ohaiv’akue ñe’ẽpapára oikóva upe rupi.

Pe [[Chacra]] Experimental [[Isla Po’i]] pegua omba’apo ha omongakuaa mba’ekuaa ha ojeporeka mba’epyahu kokuépe  guarã: [[mandyju]], [[manduvi]], [[sésamo]], [[tomate]], [[locote]], mamone rehegua, avei omyesakã pe siembra directa, rotación de cultivos ha ambue mba’ére. Mymbakuéra rembi’urã, kapi’ipe opaichagua, pe yvýpe mba’eichaguápa ikatu oñeñoty,  (forrajes), ararava ha ambue mba’e oĩva mba’eichaitépe ikatu oséporãve iñotymby mymbakuéra rembi’urã. Avei oñemba’apo ka’avo jeguakarã, yva ha yvyrakuera uperupiguite rehe ikatu haguáicha araka’eve ndoapái ko’ã mba’e.

==Salud==

Ko’ãga peteĩ umi yrundy tasyo tetãvore [[Boquerón]] pegua oĩ Loma Plata-pe, ikatuhápe oho magma tapicha oikóva ko tendápe.

==Transporte ==

Oñeguahẽkuaa Loma Plata-pe peteĩ tape hũ opiáva 22 km [[Transchaco]]-gui.

== Referencias ==

*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; [[2007]]. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición [[1999]], Editorial Hispana Paraguay SRL.


== Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[https://web.archive.org/web/20190823010138/http://www.fallingrain.com/world/PA/24/Loma_Plata.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Loma Plata]
*[https://web.archive.org/web/20060718150115/http://www.abc.com.py/paraguay/XVIboqueron.htm Así es nuestro país]
*[https://web.archive.org/web/20090310090955/http://www.todochaco.com/boqueron.htm Todo Chaco, Revista Quincenal del Chaco Paraguayo]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Vokerón]]</text>
      <sha1>hws92opf4edeci41xjvfg5fqrua8s8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benjamín Aceval</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4033</id>
    <revision>
      <id>138294</id>
      <parentid>138154</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5174" sha1="0n6xiwgpo52k3l4aic7cz8aig5g4emn" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Benjamín Aceval
| nombre-original =
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Presidente Hayes]]
| poblacion = 	16.248
| territorio = 
| ISO = PY-11
| altitud =
| coor =
|}}
'''Benjamín Aceval''' ha’e peteĩ táva oõva tetãvore [[Presidente_Hayes|Presidente Hayes]]-pe.

== Toponimia==

Ogueraha ko téra pe diplomático [[Paraguái]]gua, Benjamín Aceval, omoguahẽva’ekue kuatia mburuvicha Rutherford B. Hayespe, omboguapyva’ekue héra tetã Paraguái gotyo pe ñorairõ guasu Guerra de la Triple Alianza aja.

[[Image:Benjamin Aceval.JPG|thumb|500px|left|Monumento de Benjamín Aceval]]

==Clima==

Ararova arahakúpe ohupity 44°C ha araro’ýpe 0°C. Ararova mbyte katu 26°C.

==Demografía==

Benjamín Aceval oguereko 16.248 aval, ãvagui 8.076 ha’e kuimba’e ha 8.171 kuña, Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos rupi jaikuaáva.

==Economía==

Ko tenda ha’e pe hetave oñemba’apoha kokue térã mymba ñangarekópe tetãvore Presidente Hayes ryepýpe, oguereko tuicha takuare’ẽndy, avei oĩ peteĩmi ingenio de azúcar [[Chaco]] ryepy pegua, ojapóva azúcar orgánica. Avei ojejapo eíra takuare’ẽgui.

Avei oĩ mba’apohára guera ha kamby rehegua. Ko kamby rehe omba’apóva ojapo kamby jypyre, yogur, mba’ehe’ẽ, kesu ha ambue mba’e osẽva ko mba’égui. Ryguasukuéra oñemongakuaáva ha’e ojepuruva’erã táva [[Paraguaý]]pe año.

Peteĩ yvyra mbo’iha oĩva ko’ápe ogueraha hembiapokue Europa gotyo.

==Turismo==

Umi colinas ojeréva hese ha’e mba’e iporãva mayma tapicha ohóvape guarã.

Ogakuéra ymaguare táva pegua, municipalidad, obispado ha pe fábrica de azúcar, Censi ha Pirotta avei.

Santo ára ha’e 30 jasypoapy jave, Santa Rosa de Lima ára, Benjamín Aceval ñatendehára. Ára 8 jasypakõi jave compañía Cerrítope oñemomba’e guasu Inmaculada Concepción-pe.

Pe plaza Mcal. Estigarribiape oĩ peteĩ tajy oñotyva’ekue ha’etevoi ary 30 jasypoapy ary 1940 jave, peteĩ arapokõindy omano mboyve.

Yma guréma avei ha’e pe fábrica de azúcar, ary 1800 rupi oñepyrũva, ikatu ohóvape guarã techapyrã.

Umi Toba Qomgua, oĩva Cerrítope, omba’apo artesanía fibras vegetalesgui, ojapo bolsos, mochilas, cintos ha ambue mba’e. Avei oĩ hikuái pe artesanía tujuguápe. Exposición artesanía rehegua oiko 2km táva mbyte Benjamín Acevalgui.

==Historia ==

Ko táva heñoiva’ekue ára 30 jasyrundy ary 1859 jave. Avakuéra oikova’ekue ñepyrũrã ha’eva’ekue pytagua memete oúva Villa Hayesgui. Ñepyrũra ojeheróva’kue Monte Sociedad, ary 1940 jave oiko chugui distrito Ley 436 ára 6 jasypa jave. Pe laudo Hayes hérava rupive tendota Estados Unidos-gua, Rutherford B. Hayes, oipytyvõ Paraguáipe ñorairõ guasu Triple Alianza oikórõ guare. Ko tembiapópe oñemomba’e guasu Benjamín Aceval-pe, oguerahava’ekue kuatiakuéra mburuvicha Hayespe.

'''Benjamín Aceval''' oguereko mokõi compañías: Cerrito ha Costa.

[[Image:Calle en Benjamin Aceval.JPG|300px|thumb|Calle en Benjamín Aceval]]

==Escuelas ==

Pe Escuela Agrícola San Francisco oĩva Cerrítope ha’e ikatuhápe oñembokatupyry opavave tendagua, omyakãva peteĩ ONG, Fundación Paraguaya hérava, ikatuhápe oiko 150 ava oĩ jave talleres o jornadas completas pe granja escuela-pe. 

Escuela Pa’i Puku, omba’apóva ary 1995 guive ha’e omoñepyrũva’ekue peteĩ aty mymba ñangarekohára tendagua oma’ẽvo hikuái tenonde gotyo pe Centro Educativo María Medianera (Pa'i Puku) rehe. Ko mbo’ehao omba’apo ha omoarandu mitã ha mitãrusúpe, oguereko mitã ha mitãrusu mbo’ehao. Ko’ápe oike 500 temimbo’e rupi. Oguereko  talleres ombo’éva heta mba’e: yvyra kytiha, ao jejapo ha ñekytĩ, virupuru óga pegua, ka’avo hi’upýva pohã’ýregua, salud rural, apĩ rehegua, computación, dactilografía, electricidad, káva rehegua ha ambue mba’e.

Jasyporundy jave oiko pépe pe festival folclórico hérava, ojehechaukahápe mba’ekuaa purahéi rehegua térã jeroky opaichagua ãva omoakã temimbo’e mboehaópegua. Oĩ opaichagua tembi’u tendagua ha oiko avei fiestas campestres. Temimbo’ekuéra ohechauka bailes latinoamericanos umi tapicha ambue hendágui ohóvape guarã.

==Transporte==

Opyta 42km [[Paraguaý]]gui, oñeguahẽ ko távape ruta IX Carlos Antonio López yrõ ruta Transchaco rupive.

== Referencias ==

*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; [[2007]]. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición [[1999]], Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[https://web.archive.org/web/20150922031119/http://www.fallingrain.com/world/PA/16/Benjamin_Aceval.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Benjamín Aceval]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Presidente Hayes]]</text>
      <sha1>0n6xiwgpo52k3l4aic7cz8aig5g4emn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4036</id>
    <revision>
      <id>138297</id>
      <parentid>136869</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5903" sha1="9a1rpg7fnrghx4uemeovh60nlxhxttd" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Chore 
| nombre-original =Choré
| foto = San Pedro-py.jpg
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[tetãvore San Pedro]]
| poblacion =	41.424
| territorio = 348
| ISO = 
| altitud = 227
| coor ={{coor dms|24|11|60|S|56|34|00|W}}
|}}
'''Choré''' ha’e peteĩ distrito ha avei táva [[Paraguái]] retãme, tetãvore San Pedro-pe oĩva, opyta 330km táva guasu [[Paraguaý]]gui.

Ko distrito ha’e tenda tapichakuéra omba’apoha hetave kokuépe, péicha oñeñoty pety, soja, [[mandyju]]ha ambue mba’e.

Ijyvy iporãiterei kokuépe guarã ha avei oĩ heta tenda mymbakuéra ñangarekorã ganadería.

Pirapire rehegua tendagua sa’i ohupity, hákatu ary ohasaramovévape ojehechákuri okakuaaha ohóvo mbeguekatu, péicha rupi tendaguakuéra oikoporãvéta ary pyahúpe.

== Tetãnguéra ==

[[Image:Sa_pedo_3.jpg|thumb|340px|left|San Pedro]]

Ko distrito oguereko mba’yru guata ava guerahaha ohóva opavave tendápe uperupigua ha avei ohóva Paraguaýpe, [[Ciudad_del_Este|Ciudad del Este]], ha Pedro Juan Caballero gotyo,  tetã ambuére katu oho [[Vrasil]], [[Argentina]] ha [[Chile]]-pe.

Telecomunicaciones rehegua, ko distrito, péicha avei hetave tenda tetãvore ryepy pegua, oguereko servicio de telediscado, Paraguái ha pytagua pegua, sistema satelital hérava.

Yvate gotyo oja [[Lima]] ha distrito General Isidoro Resquín rehe, ko’ã mokõive tendágui ojei ysyry Jejui Guazú rupi.

[[%C3%91emby|Ñemby]] gotyo opyta distrito General Elizardo Aquino ha distrito San Estanislao.

Kuarahy resẽ gotyo oĩ distrito Guayaibí.

Ha kuarahy reike gotyo distrito San Pablo.

== Hidrografía ==

Ysyry guasu:

* Jejuí Guasu
Ikatuhápe ojeho yga’ípe.

Oguereko jejahuha yvyku’i morotĩgui oikóva.

Ysyry:

* Capiibary. 
* Yetyty.

== Clima ==

Ko distrito hérava [[Choré]], péicha avei opárupi tetãvore [[San Pedro]] oguereko ararova oje’éva hese okyveha (lluvioso), ary pukukue.

Yvy he’õngue 70 ha 80%. Arapytu Mbyte ha’e 23ºC, hakuveha arahaku jave 35ºC ha michĩvéva araro’y jave 10ºC rupi.

==Cómo llegar ==

Terminal de Ómnibus Paraguaýgui osẽ ára ára jave heta mba’yruguata ohóva tetãvore San Pedro gotyo. Ojeike ko tendápe ruta III General Elizardo Aquino rupive.

Tapekuéra tetãvore ryepy pegua hetaiteve oĩ yvyreíva.

== Ñe'ẽ ==

Ko’ápe hetave oñeñe’ẽ ñe’ẽ guaraníme, 80% tendagua oñe’ẽ ha jopara (castellano-guaraní) oipuru 20% rupi.

==Demografía==

Ko distrito Choré oguereko 41.424 ava.

Tapichakuéra oikóva okaraháre oĩ 93,97%.

Ogakuéra tenda pegua oĩ 6.616, ãvagui tava pegua ha’e 454 ha okaraháregua katu 6.162, péicha upi 93,13% ogakuéra ko distrito pegua oĩ okaraháre.

Ko’ágagua mba’ekuaa avakuéra ko distrito pegua, kuimba’e térã kuña ary pyahu rehegua ojeguereko ãva: 

* Ko ary 2008-pe, avahuéra oĩma 41.424, pévagui 22.102 kuimba’e ha 19.322 kuña. 

Indicadores socio-demográficos:

*Avakuéra imitãveva 15 arýgui 43,6%.
*Kuñakuéra 3,5 imemby.
*Ohohýva mbo’ehaópe 8,0%.
*Oñemba’apo sector primario-pe 72,5%. 
*Oñemba’apo sector secundario-pe 7,3%. 
*Oñemba’apo sector terciario 19,8%.
*Oñemba’apo labores agropecuarios-pe 72,3%.
*Óga oguerekóva servicio eléctrico 81,4%. 
*Óga oguerekóva agua corriente 45,3%. 

==Educación==

Ko distrito oguereko Facultad de Ciencias de la Educación, Facultad de Derecho ha Ciencias Contables, ko’ã mbo’ehao guasu noĩri tetã poguýpe (es del sector privado).

Ko’ápe ou tapichakuéra oparupigua, tenda tuichakue jave.

==Historia==

INDERT, ha’evakue ymave Instituto de Bienestar Rural, ome’ẽ peteĩ ñu guasu opavave mba’erã, oguerekoóva 263 ha; Resolución Nº 487/ 88 rupive.
 
Oguereko ko’ã colonias:

*Colonia Industrial Cué.
*Colonia Ko’ẽ Pytã.
*Colonia Juayhu.

==Comunidad Indígena==

Ko distrito Choréme oĩ peteĩ ypykue renda:

* Ñu Apu'a 

==Ekonomía==

Hetaiterei ava ko’ápegua omba’apo pety ñotýme. Péicha ndareígui ojekuaa ko tendápe heta ary ohasava’ekuépe Capital del Burley, ha’éva tety rehegua, oikó chugui cigarrillo iporãva. Ko’ága rupi ndaha’evéima yma guarécha oñeñotýva.

Ha’e avei tenda oĩháme mymbakuérare ñemba’apo, ãva ha’e vaka, kavaju, ovcha ha kure rehegua.

Oĩ yvy ijyvateha ka’aguy ha avei ka’a renda.

Kokue pegua ko distrito tuichakue jave oĩ ñemitymby, [[mandyju]], pety, [[Takuare%27%E1%BA%BD|takuare’ẽ]], [[Mandi%27o|mandi’o]], sésamo, cedrón paraguái, soja, papa, alfalfa, [[yva]], [[manduvi]] ha [[trigo]], avei girasol. Yvakuéra pa’ũme oĩ naranha he’ẽva ha háiva.

Avei oñemba’apo ka’avo hi’upývape horticultura.

Heta tapicha avei omba’apo pirakutu ohepyme’ẽva’erã.

Industria ryepýpe ikatu jahecha, yvyra rytĩha, petit grain ha ñandyry mbokajagui apoha.

Umi hérava servicios básicos, noiporãiete:

Energía eléctrica oguahẽ 18.1% ógape, y rehegua katu 14%.

Ndoguerekói desagüe cloacal ha ógakuéra oguerekóva pozo ciego 6% añónte.

Iñarandukue hetave ava omba’apóva, 60%, karapeterei, noguahẽi poteĩ ary mbo’ehaópe.

Ikatu ja’e avakuéra tetãvore pegua ndoguerekóiha arandu yvate, péicha rupi ndaikatúi oñakãrapu’ã pya’e ko tenda.

==Ingresos y Pobreza==
 
Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos rupive jaikuaa ko distrito Choré oguerekoha pirapire rehegua oikéva peteĩ ógape ha’eha 482.045 guarani, péva ha’e peteĩ avápe guarã 86.738 guarani, ohechaukáva oĩha 65,1% mboriahu, kóva ha’e mba’ekuaa tetãvore San Pedro rehegua.

==Enlaces externos==

* [http://www.fallingrain.com/world/PA/17/Chore.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''Choré'']
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore San Pedro]]</text>
      <sha1>9a1rpg7fnrghx4uemeovh60nlxhxttd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>General Isidoro Resquín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4041</id>
    <revision>
      <id>138304</id>
      <parentid>136870</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5725" sha1="b33s6wig6xoh9ve1fc1zd48cgwfp6sf" xml:space="preserve">{{tava
| nombre =  General Isidoro Resquín
| nombre-original = 
| foto = San Pedro-py.jpg
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[tetãvore San Pedro]]
| poblacion =	24.543
| territorio = 427
| ISO = 
| altitud = 227
| coor ={{coor dms|24|11|60|S|56|34|00|W}}
|}}

Ko distrito '''General Isidoro Resquín''', oĩva tetãvore [[San_Pedro_del_Ykuamandyju|San Pedro]], [[Paraguái]] retãme heñoiva’ekue ary [[1981]] jave Alfredo Stroessner rupive.

Oguereko 22.350 ava omba’apóva kokuépe ha avei mba’ekuave’ẽme táva [[San_Pedro_del_Ykuamandyju|San Pedro del Ykuamandyjúpe]]).
 
Ojei tetãvore [[Kanindejú]]gui, (ymave hérava Kanendiju) ysyry guasu [[Jejui Guasu]] rupi.

==Hidrografía==

Ysyry guasu [[Paraguái]] rire, heta ysry oĩ tetãvorépe, opavave oho ho’a kóvape: 

* Aguara Guasu 

* Jejuí Guasu, ha’éva ysyry ipotĩvéva tetã ryepýpe.

Oĩ avei ysyrykuéra Tahekil ha Cartei Cué, ha’éva ho’áva ysyry Aguara Guasúpe.

Ko distrito oguereko heta puertos: Puerto San Vicente ha Puerto San José, mokõivéva ysyry guasu Jejuí Guasu ári.

==Clima==

Ha’e he’õ ha okymeme, he’õngue 70 ha 80%. Arapytu mbytegua 23ºC, arahakúpe oguahẽ (jasyteĩme) ha’e 35ºC  ha michĩvéva araro’y jave ha’e 10ºC.

==Vías de Comunicación==

Ojei ko distrito-pe Ruta III General Elizardo Aquino rupi. 

Hapekuéra hetave oĩ yvyreíva, ndoguerekói mba’eveichagua tape hũ itáguigua.

Ko distrito oguereko mba’yruguata ava guerahaha opaichagua ohóva opárupi ko’ápe térã tetãvore ryepýpe, ha avei ohóva távaguasu [[Paraguaý]]pe, [[Ciudad_del_Este|Ciudad del Este]], Pedro Juan Caballero, ha tetã ambuére [[Argentina]], [[Brasil]] ha [[Chile]] gotyo.

Pumbyry rehegua, oguereko hetave handápe hérava telediscados ha avei ko’ága rupi umi sistemas satelitales.

==Geografía==

Oja yvate gotyo distrito Santa Rosa del Aguaray rehe, ojei ojuehegui ysyry guasu Aguaray Guasu rupive.

[[%C3%91emby|Ñemby]] gotyo oĩ ko’ã distrito: Guayaibi ha [[Chore]]; mokõivévagui ojei ysyry guasu Jejui Guasu pupi.

Kuarahy reike gotyo distrito Lima (San Pedro).

Kuarahy resẽ gotyo oja tetãvore [[Kanindeju]] ha tetãvore [[Amambai]] rehe.

==Comunidades Indígenas==

Ko distrito ryepýpegua ikatu ja’e oĩha ãva:

* Yvy Ju – Santa Carolina
* Ka’a Poty - San Vicente
* Naranjito - San Vicente
* Tahekyi - San Luis
* Yvoty Hu.

==Economía==


Ijyvy ha’e iporãitereíva kokuépe guarã agricultura ha avei oĩ mymbakuéra rendagua ganadería. Ko distrito ha’e mymakuéra rehegua imbaretéva oguereko rupi heta vaka, [[kavaju]], ovecha ha kure.

Kokue pegua, oĩ ñemitỹ [[Ka%27a|ka’a]], [[mandyju]], petỹ, [[Takuare%27%E1%BA%BD|takuare’ẽ]], [[Mandi%27o|mandi’o]], sésamo, cedrón paraguay, soja, papa, alfalfa, yva, [[manduvi]], naranha (hái ha he’ẽva), girasol ha ambue mba’e.

Tetãvore ha’éramo jepe tenda oguerekóva yvy porã kokuépe guarã térã mymbakuéra rehe guarã, ko’ápe oñeikotevẽ heta tembipuru avakuéra oikoporãve haguã (infraestructura y desarrollo humano).

Hetave umi ava ko distrito pegua, 69,4% rupi, imboriahu, ha umi avakuéra hembýva ndaha’éirõ jepe oikotevẽtereíva heta mba’e guereteri noĩri pe tendápe; pirapire rehegua oikéva ogaháre ndahatái, 409.151 guarani, ha’éva oguahẽva ava peteĩteĩme jasy pukukue 78.764 guarani.

Avei heta ko distrito [[General_Isidoro_Resqu%C3%ADn|Isidoro Resquín]]-gua oĩ omba’apóva piarakutúpe, pesca ysyry guasúre.

==Educación==

Mbo’ehaópe ohóva hetave tendagua omba’apóva, (60% rupi), ikarape, iñarandukue ndohupitýi poteĩ ary mbo’ehaópe. Avakuéra omba’apóva tetãvore pegua ndoguerekói katupyry arandúpe, péicha rupi ndakatúi añakãrapu’ã py’e ko tenda.

Tavy rehegua analfabetismo, imboriahu rupi avei (extrema pobreza) ndaikatúi mitãnguéra oho are mbo’ehaópe, ko mba’e hetave apañuái ome’ẽ kuñanguérape.

Tapicha ypykuéra (parcialidades indígenas) avei ikatu oike mbo’ehaópe ñepyrũguápe (primaria), sa’ínte oĩ ohóva oñemoarandu haguã.

Ko tendápe oĩ heta mbo’ehao menonitas, jesuitas ha dominicas.

Ñemoarandu yvatevegua (nivel terciario o universitario) oĩ pe mbo’ehao (escuela especializada), hérava “Escuela Agrícola San Vicente”.

==Ñe'ẽ==

Ápe hetaiteve oĩ oñe’ẽva guarani, 80% rupi avakuéra oñe’ẽva, ha jopara (español-guaraní) oñeñe’ẽ 20% rupi tetãvore ryepýpe.

==Demografía==

[[Image:Indígenas en Paraguay.png|thumb|300px|left|Comunidad indígena]]

Ko distrito General Resquín oguereko 24.543 ava, távape oikóva sa’ive, okaháregua hetaitereive oĩ.

Avakuéra okaraháre oikóva oĩ 91,33% rupi.

Ogakuéra rehegua ko distritope oĩ 4.046, pévegui táva pegua 407, ha okáregua oĩ 3.639, péicha ikatu ja’e 89,94% ogakuéra oĩ okaháre.

Indicadores socio-demográficos, distrito General Resquín-pe, ojeguereko ã mba’e:

*Avakuéra imitãvéva 15 arýgui 48,2%.
*Kuñakuéra 3,6 imemby.
*Ohohýva mbo’ehaópe 9,4%.
*Oñemba’apo sector primario-pe 77,7%. 
*Oñemba’apo sector secundario-pe 5,4%. 
*Oñemba’apo sector terciario 16,6%.
*Oñemba’apo labores agropecuarios-pe 76,8%.
*Óga oguerekóva servicio eléctrico 81,4%. 
*Óga oguerekóva agua corriente 55,3%. 

==Bibliografía==

* Fascículos del Diario Ultima Hora “Paraguay Turístico”
* Fascículos del Diario Noticias “Che Retà Paraguay”

==Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore San Pedro]]</text>
      <sha1>b33s6wig6xoh9ve1fc1zd48cgwfp6sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kuruguaty</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4058</id>
    <revision>
      <id>138315</id>
      <parentid>138115</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="6f1xs62u7fmeeoegym0e5e3kfsca52k" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Kuruguaty
| nombre-original = Villa de San Isidro Labrador de los Reyes Católicos de Curuguaty
| foto = Paraguay Canindeyu.png
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Kanindeju]]
| poblacion =	65.310
| territorio = 3.650
| ISO = 
| altitud = 178
| coor = {{coor dms|24|28|00|S|54|42|00|W}}
|}}
'''Kuruguaty''' (héra ypy haꞌevaꞌekue ''San Isidro Labrador de Curuguaty'') haꞌe táva oĩva tetãvore [[Kanindeju]], [[Paraguái]] retãme, haꞌevaꞌekue avei tavusu (''capital'') irundyha Paraguaipegua, ñorairõ guasu Triple Alianza oikóramo guare.

== Terarapokuaa ==

Ko ñeꞌẽ “kuruguaty” heꞌise [[Epañañe’ẽ|Eꞌpañañeꞌẽ]]&lt;nowiki/&gt;me “lugar del Curuguá”, (kurugua haꞌe peteĩ kaꞌavo réra oĩ hetavaꞌekue pe tendáre).

== Yvyapekuaa ==

Ko tetãvore [[Kanindeju]] oguereko kaꞌavo rehegua iporãmbajepéva ha ijerére oĩ yvytyeta hérava Mbarakaju, ijyvatekue mbyte haꞌéva 400 m. Koꞌágui ikatu rehecha pe hérava ''biodiversidad del Bosque Atlántico''.

=== Ararova ===

Arapytu hakuve jave ohupity 39ºC. Michĩve jave araroꞌýpe 0ºC. Arapytu mbyte haꞌe tetãvorépe haꞌe 21ºC. Okykue katu hetaiterei ary pukukue jave.

=== Tavayguakuéra ===

Oguereko 65.310 ava, ãvagui 34.137 haꞌe kuimbaꞌe ha 31.172 kuña, jaikuaáva Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos rupive.

== Marandeko ==

Kuruguaty heñói ára 15 jasypo ary 1712 jave Juan Gregorio de Bazán y Pedraza rupi, upérõ héra “Villa de San Isidro Labrador de los Reyes Católicos de Curuguaty”, ysyry guasu Kuruguaty ykére.

Ko távape oiko tendotárõ guare Dr.Francia, Gervasio Artigas, 30 ary pukukue rupi. Ñorãirõ guasu Triple Alianza aja, Mariscal López omoĩvaꞌekue Kuruguaty tavusu irundyha Paraguái retãme ha upépe oho ''vicepresidente'' Sánchez. López opyta namombyrýi Kuruguatýgui, pe ysyry Tandey ypýpe, ohokuévoma Kordillera del Amambay gotyo, haꞌeva ipaha oikohague pe ñorairõ guasu aja.

Táva Kuruguaty oĩ pe tape oipuruvaꞌekue Mcal. Francisco Solano López ohokuévo [[Yvyty Kora|Cerro Corá]] gotyo.

== Tovakuéra ijeikuaavéva ==

Karai ''prócer'' [[Paraguái]] isasõramo guare [[Mauricio_Jos%C3%A9_Troche|Mauricio José Troche]] haꞌe Kuruguatygua.

== Virureko ==

Avakuéra Kuruguatygua ombaꞌapo yvyráre madera ha kaꞌáre ''yerba mate'', avei opaichagua kuaveꞌẽ ñehepymeꞌẽ rehegua (''comercio en general'').

== Jehekápy ha mbaꞌe porã guerohory ==

* Pe ojeheróva Solar de Artigas, óga oiko hague Gervasio Artigas mburuvicháramo guare José Gaspar Rodríguez de Francia, oĩháme peteĩ ''parque'' hérape.

* Ko táva jerére oĩ heta aty ypykue rehegua, Mbya Guarani ha Ache Guayaki.

* ''Municipalidad'' rógape oĩ peteĩ muséo, ikatuhápe ojehecha tembipuru ñorãirõ guasu aja ojeipuruvaꞌekue.

* Kuruguatýpe oĩ heta kaꞌahuy tuicha ha iporãra ha karugua guasu ñunguérape, avei ysyry guasu Kuruguaty, oĩ jehechapyrã ijehegui oikóva pe tendapegua.

== Mbaꞌéicha oñeguahẽ ==

Opyta 240 km [[Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui, oñeguahẽ ko távape tapekuéra ruta III “Gral. Elizardo Aquino” ha ruta X “Las Residentas” rupive, ombojuajúva táva guasu tetãvore pegua Paraguaýreha avei pe supercarretera de Itaipú ombojuaju [[Alto Paraná]] ha Presidente Franco rehe.

Peteĩ jepia asu gotyo, tape ijyvyreíva, oguahẽ Villa Ygatimí, Ype Hũ ha Itanará peve, ha avei ''Reserva Natural del Bosque de Mbarakaju''-pe.

== Manduꞌapy ==

* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6.
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Joajo okapeguávandi ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20150915112640/http://www.fallingrain.com/world/PA/19/San_Isidro_de_Curuguaty.html Coordenadas Geografícas e Imágenes Satelitales: Curuguaty]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Kanindeju]]</text>
      <sha1>6f1xs62u7fmeeoegym0e5e3kfsca52k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itakurubi de la Cordillera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4059</id>
    <revision>
      <id>138308</id>
      <parentid>136833</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3913" sha1="6rofrdhthqe9tdks2r1fwlr4fhpfwyy" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Itakurubi de la Cordillera
| nombre-original = Itacurubí de la Cordillera
| foto =
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Kordillera]]
| poblacion = 	10.744
| territorio = 262
| ISO = 
| altitud = 155
| coor = {{coor dms|25|22|60|S|57|08|60|W}}   
|}}

'''Itacurubí de la Cordillera''' ha’e peteĩ táva oĩva [[Paraguái]] retã megua, tetãvore [[Kordilléra]]pe, 92 km [[Paraguaý]]gui.

== Toponimia ==

Ko héra Itacurubí he’ise  guaraníme “itakuruvi”, [[España]] ñe’ẽme katu &quot;piedra triturada&quot;.

===Clima===

Ararova tetãvore [[Kordilléra]]pe ha’e mbytépe (ndaro’ýi ha ndahakúi) ha nahe’õi. Arapytu mbyte ha’e 22ºC, hakuve jave, arahakúpe ohupity 39ºC ha ho’ysãvévo, araro’ýpe, 3ºC.

=== Demografía ===

Itacurubí de la Cordillera oguereko 10.744 ava, ãvagui 5.369 ha’e kuimba’e ha 5.375 kuña, Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos rupive jaikuaáva.

Avei hetaiterei oĩ ko tendagua oikóva ambue távare tetã [[Paraguái]] tuichakue jave, ko’ã tapichakuérareve hetaitereive oĩ Itacurubí Cordillera-guáva.

== Historia==

Ko táva heñói ára 18 jasyporundy ary 1871 jave, tendagua rupive, herajoapýva “Aguilera”, ojeikuaa avei chupe “Jardín de la República” ojeheróramo.

Ha’e peteĩ tenda iporãva oguereko rupi ysyry Yhaguy, ha’éva ikatuhápe mayma tapicha oho arahaku jave ohasávo aravo térã ára ipehenguekuéra ndive.

Santo ára ha’e 08 jasypa jave, Virgen del Rosario-pe ojeguerohorývo, patrona táva pegua. Ko’ága rupi oĩ ñemongu’e tavaygua omoĩségui hikuái ára 07 jasypa ary 1871 heñói hague táva, ndaipóri térã ndojeikuaái rupi peteĩ ára araka’etépa heñóiraka’e.

== Economía ==

[[Image:Entrada a Itacurubí de la Cordillera.jpg|thumb|300px|Entrada a la Ciudad]]

Avakuéra Itacurubí de la Cordillera-gua omba’apo kokuépe ha mymba ñangarekópe, oĩ avei ojejapoha eíra takuare’ẽgui.

Avei, artesanía ryepýpe ikatu jajuhu ta’anga tujúgui (alfarería), crochet, ojapóva aramboha pire ha poyvi.

== Transporte ==

Ko táva Itacurubí de la Cordillera-pe ikatu reguahẽ ruta II “[[Mariscal_Jos%C3%A9_F%C3%A9lix_Estigarribia|Mcal. José Félix Estigarribia]]” rupive, 92 km rehupytývo.

==Turismo==

Oĩ 1.000 m rupi távagui pe hérava gruta Ita Koty, [[España]] ñe’ẽme heiséva &quot;sala de piedra&quot;, mba’e iporãmbajepéva, pe ysyry Yhaguy mboipýri.

Ko tenda rupi oĩ heta jejahuha (balnearios).

Itacurubí de la Cordillera ha’e peteĩ tenda ohohápe opárupigua tetãgua ha avei mabue tetãgui oúva oguereko rupi jejahuha ysyry Yhaguy, [[España]] ñe’ẽme he’iséva &quot;agua bajo sombra&quot;. Péicha, ysyry  Yhaguy, 85% ysyry pukukue oĩ umi yvyra guasuguýpe.

Avei ysyry guasu Yhaguy osyry hi’y satĩ yvyku’i morotĩ ha ipotĩ asýva ári 1.000 m távagui, ojapóva chugui peteĩ tenda ikatuhápe rehasa porãiterei. Tavayguakuéra, Itacurubí-gua, hetaiterei rupi tapicha ambue henda pegua, oñeha’ã hory ha ohechauka tetia’e mayma tapicha ohóva ohasaporã haguã itávape.

[[Image:Casona en Itacurubí de la Cordillera.jpg|thumb|330px|left|Casona en Itacurubí ]]

==Referencias==

* Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6.
* Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.

==Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Itacurubi_de_la_Cordillera.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: ''Itacurubí'']

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>6rofrdhthqe9tdks2r1fwlr4fhpfwyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vokerón (Táva)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4071</id>
    <revision>
      <id>138343</id>
      <parentid>138141</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9066" sha1="sexudh5qn5e8023o43tisw7ro3gstos" xml:space="preserve">{{Ficha de entidad subnacional
| nombre = Vokerón
| nombre original = Neuland
| idioma = [[Epañañe’ẽ|Karaiñe'ẽ]], [[Avañe'ẽ]] ha [[Plautdietschñe'ẽ]]
| unidad = [[Paraguái távakuéra|Táva]] ha [[Paraguái munisipiokuéra|Munisipio]]
| tipo_superior_1 = [[Paraguái yvy ñemboja'o|Tetãvore]]
| superior_1 = [[File:Bandera_de_Boquerón.png|border|20px]] [[Tetãvore Vokerón|Vokerón]]
| tamaño_mapa = 240px
| image_skyline = Museo de Neuland.png
| mapa_loc = 
| dirigentes_títulos = [[Munisipio myakãhára]]
| dirigentes_nombres = [[César Ignacio González Britez]]
| superficie = 23 832
| población = 16764
| población_año = 2022
| población_post = &lt;ref name=&quot;Censo 2022&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.ine.gov.py/censo2022/documentos/1%20Resultados%20finales%20poblacion.pdf|título=Resultados Finales - Censo 2022|fechaacceso=2024-08-21|sitioweb=[[Instituto Nacional de Estadística de Paraguay|INE Paraguay]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240821200237/https://www.ine.gov.py/censo2022/documentos/1%20Resultados%20finales%20poblacion.pdf|archivedate=2024-08-21}}&lt;/ref&gt;
| densidad =0 
| IDH = 0,875
| IDH año = 2025
| IDH categoría = &lt;span style=&quot;color:#009900&quot;&gt;'''Muy Alto'''&lt;/span&gt;
| fundación_fechas = 26 de abril de 1947
| gentilicio = Vokeróngua
| horario = [[UTC-4]]
| horario_verano = [[UTC-3]]
| cp = 9100
| prefijo telefónico nombre = [[Prefijo telefónico|Código de área]]
| prefijo = + (595) (493)
| nombre_código1 = [[Geographic Names Information System|GNIS]]
| fiestas_mayores = 
| patrón = 
| página web = www.facebook.com/people/Municipalidad-de-Boquer%C3%B3n-Paraguay/100075970038017/
| bandera = Bandera de Municipalidad de Boquerón.png
| escudo = Escudo de Municipalidad de Boquerón.png
}}
'''Vokerón''' (avei oje'e chupe '''Neuland''' térã '''Kolonia Neuland''' oiko mboyve peteĩ táva) ha’e peteĩ tavá ha munisipio [[Tetãvore Vokerón|Tetãvore Vokerónme]], [[Paraguái]] retãme. Kóva ha'e kuri peteĩ tenda jeikoha oikohaguépe umi menomitakuéra. &lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.bacn.gov.py/leyes-paraguayas/9504/ley-n-6688-crea-el-municipio-de-boqueron-en-el-xvi-departamento-de-boqueron-y-una-municipalidad-con-asiento-en-la-colonia-de-neuland|título=Ley Nº 6688 / CREA EL MUNICIPIO DE BOQUERÓN EN EL XVI DEPARTAMENTO DE BOQUERÓN Y UNA MUNICIPALIDAD CON ASIENTO EN LA COLONIA DE NEULAND.|fechaacceso=10 de octubre de 2023}}&lt;/ref&gt;

==Toponimia==

Héra he’ise [[España]] ñe’ëme “Tierra Nueva”ha guarníme “Ñande Yvy”, omoñepyrüva’ekue umi colono [[Alemania]]-gua, ha’e pe tenda imitävéva pe colonia menonita pa’üme.

==Clima==

Ararova ha’e tropical, hakuve jave ohupity 45 grados centígrados arahakúpe, ha michïvéva 9 grados centígrados araro’ýpe. Arapytu mbyte 25 grados. Hetave jave ndokýi ha okývo katu tuichaitereíma oiko.

==Geografía==

Ko tenda ndaijyvatéi ([[Ñu|Llanura]]) ndohupitýi 300  m. yguasu arigua (sobre el nivel del mar). Ypyko’ëmimi ijyvy ha iporäietrei kokuépe (agricultura) ha mymba ñangarekorä ([[ganadería]]).

Oï namombyrýi táva [[Filadelfia (Paraguay)|Filadelfia]]-gui, kóva tavaguasu tetävore [[Boquerón]] pegua, ha avei namombyrýi tetävore [[Presidente Hayes]]-gui. Neuland oï pe ojeheróva [[Gran Chaco]] ryepýpe.

[[Image:Neuland (Paraguay).jpg|thumb|300px|left|Calle principal de Neuland]]

==Historia y Turismo==

Oguereko peteï [[Museo]] de la Historia de la Colonización, ha avei Monumento Recordatorio de la [[Guerra del Chaco]] ([[1932]]-[[1935]]).

Pe jasy jave ''Neuland – Informiert und Diskutiert'' ha’e peteïva kuatiahaipyre [[Alemania]] ñe’ëmegua tetä Paraguáipe.

Jasypo jave oiko pe Rodeo de Neuland.

Pe Escuela Profesional de Neuland oguereko ñepytyvö [[Ministerio de Agricultura]] de [[Baviera]], Alemania-gui ha ko’ápe oñembokatupyry tendagua ha upéi imba’ekuaa oipuru mba’apohápe.

Ko distrito ryepýpe oï pe [[Fortín Boquerón]], oikohaguépe peteïha ñorairö guasu Guerra del Chaco-ramo guare, ára 29 jasyporundy ary [[1932]] jave. Peteï avara’anga (estatua), [[Hermann Guggiari]] rembiapokue oï upépe. Ojehechakuaa avei mba’éichapa oñepyrüva’ekue pe colonia ha mba’éichatépa umi oiko ñepyrüva’akue Neuland-pe omba’apo.

Pe Relaciones Públicas hérava, cooperativa Neuland pegua, ombosako’i peteï programa de turismo educativo, ohechauka haguä juaju opaichagua tapicha oikóva pe tendáre (interacción étnica), umi tenda oiko haguépe ñorairö [[Guerra del Chaco]]-ramo guare, reservas naturales, mymba ha ka’avo tenada rehegua, mymba ñangarekoha, ha ambue mba’e ikatúva ohecha maymáva ohóva guive. Ohóva guive ikatu ohecha mba’echaitépa heta gueteri oï pe tendáre mymba opaichagua térä ka’avokuéra rehegua.

Umi ecosistema Chaco pegua ha’eva’rä ñangarekopy, péicha rupi ndaikatúi oiko chugui peteï tenda ikatuhápe ojehoiterei, pe iporäva oikótarö ha’eva’erä turismo ecológico con carácter educativo.

Pe parque Amistad oï gueteri ko’ágämeve Chaco 60 ary ohasava’ekue oï haguéicha. 

[[Cooperativa Neuland]], ohechávo mba’éichapa iporä ha ojehecharamo ko tenda, oheka mba’épa ikatu ojapo omoporäve haguä mbeguekatúpe tenda.

==Transporte==

Oñeguahë Lagerenza-pe peteï jepia Ruta 9, [[Transchaco]] pegua, Cruce los Pioneros peve, km 413 ha pépe peteï tape porä nemoguahëta.

==Educación y Cultura==

Neuland-pe ha’e mba’e tuicháva mba’ekuaa (cultura) ha ñemoarandu, purahéi rehegua avei oguereko tenda yvate, pe [[Orquesta Sinfónica Juvenil]] oguereko umi omoaranduva’ekue chupekuéra tekove katupyry ambue tetägua. Ary 1993 jave oñepyrü pe Centro de Educación Musical, omoñepyrüva’ekue omoarandu ko’ä mba’embopuha ha puraheihárakuérape: música clásica ha popular oparupigua.

Pe [[Coro Alegría]] oguereko ipype avakuéra hasykatúva térä noiporämbáiva, avei tekove oguerekómava heta ary; ha’eva ñepohano téra ñembosarairä ävape guarä. Tasyópe, umi hasývape guarä kóva ha’e peteï mba’e oipytyvöva chupekuéra imba’asýpe, äva oñepyrü umi pohanohára tasyo Neuland pegua rupi.

Avei ambue mba’e imbaretéva Neuland-pe guarä ha’e ñembokatupyry ha ñemoarandu rehegua. Umi tekove oiko ñepyrüva’ekue tendápe ojapo’ýre hógarä omotenonda ñemoarandu rehegua, péicha  hetave hendápe oñemoarandu yvyra guýpe; tendaguápe guarä ñemoarandu ha’e pe mba’e iporäveva nde rekovépe guarä.

Infraestructura rehegua, mitä ha mitärusu mbo’ehao oguereko modernas aulas, laboratorios ha talleres ikatuhápe omba’apo. Ñemoarandu noveno grado peve ojejapomanteva’erä. Temimb’ekuéra mitä ha mitärusu mbo’ehao oïva opárupi ko tendápe oguereko mba’yruguata temimbo’e guerahaha oñangarekóva hese pe Cooperativa.

Ñemoarandu yvatevegua (universitaria), pe Cooperativa ome’ë pa’ü (becas) oho haguä Paraguaýpe térä pytegua gotyo umi tapicha omohu’äva iñemoarandu pépegua, hákatu omohu’ävo oujeyva’erä itávape omba’po ha ohechauka imba’ekuaa maym’ava tendagua oiko poräve haguä ára ha ára.

Pe ñembokatupyry avei tuicha mba’e Neuland-pe guarä, pévarä oï instituciones de capacitación profesional, ikatuhápe oñembokatupyry ganaderos, tamberos, agricultores, carpinteros, mecánicos, secretarias, contadores ha ambue; mbo’ehárarä avei, ikatúmava upéi ombo’e mitä mbo’ehaópe oparupiguápe.

==Economía==

Heta apañuái oguereko rire Neuland-gui oiko peteï tenda oñakärapu’äva ha iporäva.

Ha’e peteï tenda oñemba’apoha kokuépe, oñeñoty manduvi, mandyju, sorgo ha sésamo. Avei mymba ñangareko rehegua imbarete, so’o ha kamby rehegua.


==Salud==

Pe tasyo Concordia Neuland pegua oguereko tembipuru iporäva (modernos equipamientos, salas de operaciones, farmacia y ambulancia; pohanohakuérape guarä.

Umi cooperativa pegua ikatu oike peteï hérava caja hospitalaria, ha’eröguáicha seguro médico. Pe tasyo oguereko pohanohára ára ha pyharekuépe mayma hasývape guarä .

Ojeapo avei ñembokatupyry tesäirä, pehnguekuérape, avei umi noïporämbáive térä hasývape, umi omanóva isy ha itúvape guarä.

Ko colonia menonita opu’ä rupi, hetaiteri ypykuéra oho ko’ápe, oñeme’ëhápe chupekuéra ñemoarandu,  hasýramo oho tasyópe ha avei pirapire jepuru rehegua.

== Referencias ==

*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[https://web.archive.org/web/20250120195310/http://www.fallingrain.com/world/PA/24/Colonia_Neuland.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Neuland]

== Mandu'apy ==
[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Vokerón]]</text>
      <sha1>sexudh5qn5e8023o43tisw7ro3gstos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turismo rural Paraguáipe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4091</id>
    <revision>
      <id>138340</id>
      <parentid>110057</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6746" sha1="rtwblspekm60shqkykca701o1stdwx0" xml:space="preserve">[[Ta'ãnga:Carreta 001.jpg|thumb|right|350px]]
'''Paraguái''' ha'e tetã mediterráneo oiméva [[América del Sur]] ñe'ãitépe. Ha'e tetã tembiapo agrícola ganadero-pe, ko'ã mba'e omopyenda pilar economía mbaretépe.

Turismo rural ha'e riqueza kakuaa Paraguáipe.

== Mba’apo turística-pe ==

Umi tembiapo oikuave'ẽva turismo rural paraguayo oisãmbyhýva umi tapicha oikuave'ẽva ha omotenondéva jeguata ndaijojaháiva, tradicional ha cultural añetetéva orekóva estilo  rural en particular.[[Ta'ãnga:Turismo en Paraguay.JPG|thumb|left|350px]]

Ko'ãichagua turismo oñemomba'eguasu ha ojeguerohory umi oiméva área urbana orekóva característica tradicional ha oporombopy'aguapýva, omýiva tekove okaháre oikovaicha. Pe diversidad biológica ombojepokuaáva Paraguái ha'eñoite ha ñanemokyre'ỹva.

Ko'ã tembiapo oñemotenondéva umi establecimiento rupi, ha'eháicha estancia, oikuave'ẽ mba'e ndikatúiva oñembojoja costumbre ha tradición Paraguái mba'éva. Ko'ã establecimiento rural, oipe'a hokẽ turismo rural-pe, oipepirũvo umi ohasa porãséva ha oiméva tavaygua jepokuaápe, deporte ha umi opytu'uséva yvagáicha ojejuhúvo tekohápe.

==  Producción ha gastronomía ==
 
Umi tembi'u tetã reheguáva ojekuaaháicha sopa paraguaya, so'o mbichy asador-pe, umi ryguasus  ógaguáva tatakuápe ojýva, mba'e he'ẽ ga mermelada ojeguerohorýva katuete..

Upe área ha establecimiento rural ikatúva ojeguerohory ñemitỹme takuare'ẽ, avati, mandi'o, petỹ, kafe, manduvi, arro, sorgo, tung ha mbaysývo, péicha avei ambue yva hetereíva, ome'ẽ jopói ramo Paraguái yvy, umíva apytépe ojejuhu aguakate, mango, mamón ha piña.

Ko'ã verduras ha hortaliza ojejuhúva umi táva okaháre,l oguerekóva producción agro ecológica, péicha umi mbohupa ho’u umi tembi’u natural ha omohesãiva’erã ichupe.

== Turismo rural ome’ẽva ==

[[Ta'ãnga:Arroyo en Paraguay.JPG|thumb|right|350px]]Ko’ãichagua turismo oikuave’ẽ ha ohechauka  tekoha porã ha ijojaha’^yva mbohupa kuérape. Péicha infraestructura omomaitei ohechaukñavo naturaleza iporha.

Ysyry guasu osyry pya’e ha ipypukúva, iporãva pekáfape ojeho haguã, paseo ha jeho táva mombyrýpe. Ko’ã ka’aguy tekohá porãitéva ohechauka establecimiento rural. Ko’ã tembiapo omotenonde: oñeñami vaka, oñemongaru ha oñeipoháno, mymbakuéra ko’ã tembiapo ha ‘e pe oguerohorýva umi  visitante, área agrícola-pe oñeguahẽva.

== Tembiapo àra ha àra, deportiva ha cultural ==

Umi tembiapo ha jeguata ndive oĩ deporte avei, ojeguata sulky,  ojejupi kavaju ári, excursón guiada, ha ambue mba’e ojehechava’erã. Avei ikatu oñemotenonde investigación científicas tekombo’e rekávo mayma reserva rupi, ojehecha fauna ha flora, oikéva pa’ũ  ojekuaáva táva okaháre.

Escenario natural Paraguáipe oreko yvyty, kaskáda, ysyry ha yno’õ táva okaháregua, ha’éva peteĩ jopói, omoĩrũva, ombyatýva gente sencilla, karismática ha hospitalaria, ojapóva tekoha iporãvèva ojeporavo ramo py’aguapy,  armonía ha tory.

Reskate cultura nativa, umi pueblo oùva amazónico-gui orekòva yvy isýicha  ome’ẽva hi’upyrã ha sustento,  particularidad ikatùva omomba’e turismo rural  Paraguay-pe.

== Umi establecimiento okahàre ==

=== Agroganadera Jejui ===
 
Ko establecimiento rural oñemba’apóva agricultura ha ganadería, oipe’àva hokẽ turismo rural-pe, oipepirũva umi tembiapo campo-pe ojejapóva,  opraktika deporte térã  ojepytu’u haguãnte, oñandu  naturalesa-pe. Tenda ijojaha’ỹva, ysyry guasu rembe’ýre Río Jejuí ári pira kutu ha jeguata. Ome’ẽ pytu’u ha infraestructuraheñóiva ohóvo oñeikotevẽ jave sasõ ha ka’aguy pytu..

===Mombyrýkue===

* Oime 291 km Asunción-gui. 

=== Umi tenda hi’aguĩva ===

*[[San Pedro]] 
*[[Parque Nacional Cerro Corá]]
*[[Jejui Guasu|Río Jejuí]]

== Estancia Cerro León ==

Estancia aguĩ oĩ tenda oporomomandu’áva tetã rembiasa opytahágue Mariscal Francisco Solano López kóva Guerra de la Triple Alianza jave

===Mombyrýkue===

* Asunción-gui: oime 54 km 
* [[Ypakaraí]]gui: oime 16 km 
 
===Umi tenda hi’aguĩva===

*Cerro León 
*Iglesia Franciscana Pirayú 
*Estación de Tren Pirayú 
 
== Estancia Don Emilio ==

[[Ta'ãnga:Pirayu000000474.JPG|left|thumb|350px|]]Oime tavaguasu Cnel. Oviedo-pe oĩ estancia Don Emilio, 1.000 has ka’aguy natural umi táva rehe, ombojoajúvayvyramàta yma guaréva  ha mymba ka’aguy. 

===Mombyrýkue===

*Péva 132 km  oime Asunción-gui 
*Oime 200 km  tavapy Ciudad del Este-gui 

===Umi tenda hi’aguĩva===

*Río Tevikuarými 
*Pueblo Yataity. Omoheñóiva Ao Po’i 
*Colonia Independencia 
*Reserva Natural Yvyturusu 

== Estancia Golondrina ==

Oime confluencia departamento Ka’asapa,  Ka’aguasu ha Alto Parana,  Río Monday rembe’ýre.
Ko’ãva mbytépe ikatu ojeju umi tembiapo agrícola ha ganaderas en general. La &quot;Estancia Golondrina&quot; omantene Reserva Natural Ypety, opáichagua yvoty ojeguereko, péicha mymba okañýva ohóvo mbeguekatúpe. Oreko tenda oguahẽva mbohupa, tape’i oñemboguatáva ka’aguy orekóva circuito oikéva río Monday.

Oñeikundahávo área reserva ha área agropecuaria oñemotenondéva, omoirũva peteĩ guarda recurso ombokatupyrýva ha orekóva suficiente kuaandy arandu oikuaauka agua umi visitante-pe, opàichagua posibilidad oikuave’ẽ Estancia Golondrina.

===Mombyrýkue===

*Oime 252 km  Asunción-gui 
*Oime 100 km Ciudad de Este-gui. 

===Umi tenda hi’aguĩva===

*[[Reserva Natural Ypety]] 
*[[Monday|Río Monday]]
*[[Ciudad del Este]]

== La Lilia ==

Mbohupa oiméva ko’ã tendáre ikatu oikundáha Museo del Campamento, ojahúvo ysyry sakã potĩme Mandana, ojupíva picada agreste gotyo, orekóva tembi’u típico ha oikuauka  faena ohechaukàva jepokuaapy táva okaháregua..

[[Ta'ãnga:Vacas y caballos 0007.JPG|thumb|350px|right]]

===Mombyrýkue===

*Oime Asunción-gui 50 km 
*Ypakaraígui 10 km 
*Pirajúgui 4 km 

===Mba’éichapa oñeguahẽ===

Peteĩ trayecto 57 km kóva Asunción-gui ojehasávo Ypakarai ha Pirajúgui omboguatáva estancia La Lilia.

===Umi tenda hi’aguĩva===

*Campamento Cerro León 
*Ciudad del Ñandutí, Itaugaa 
*Museo Mitológico Ramón Elías 
*[[Kapiata]] 

Umi tenda oikuave’ẽva establecimiento turismo rural,ikatu avei oipyhy tembiapo ñemoirũ atýpe ha familiar péva oimévo tekoha ndive, omomba’évo biodiversidad ha oipyhývo peteĩ compromiso orekóvo recurso del ambiente rupive.

== Ombojoajúva oka gotyo ==

*[http://www.turismo.com.py/ Turismo Rural en Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional De Turismo]

[[Ñemohenda:Paraguái]]</text>
      <sha1>rtwblspekm60shqkykca701o1stdwx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Rosa (Paraguái)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4100</id>
    <revision>
      <id>138332</id>
      <parentid>138130</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="7azw6965cfdlaphcvx40gczt25jp9xr" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Santa Rosa
| nombre-original = Santa Rosa de Lima
| foto =  Misiones-paraguayy.jpg|200px]]
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Departamento de Misiones|Misiones]]
| poblacion = 	20.306 hab.
| territorio = 
| ISO = 
| altitud =142 msnm
| coor =
|}}
'''Santa Rosa''', tava [[Misiones]]-gua, [[Paraguái]] ha’e tava oñemomba’eguasúva jesuita-kuéra ohejáva oikohágue upe tendáre.

==Geografía==
Oime 257 kilómetro Paraguay yvy gotyo [[Asunción]], oñeguahẽ Santa Rosa-pe , péva Ruta I “Mcal. [[Francisco Solano López]]” rupive. Oñemohenda yvyty ári ha ombojeguáva yvyramáta ha ka’avo rovy’ũ porã.

=== Clima===
Arahaku jave, yvy ára pytúho oguahẽ 39 grados-pe, mbovyvéva araro’y jave, jepiguáicha ha’éva 0 grado. Pe media anual oguahẽva  21 grado-pe.


===Demografía===
Santa Rosa  población  20.306 yvypóra ipype,  umívagui 10.582 kuimba’e ha 9.723 kuña, péicha oñemotendonde proyección Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

==Tembiasa==
Tavaguasu  jesuita oñemopyenda 1698 jave péva pa’i Ranzonier, upépe oikova’ekue umi familia oúva tavaguasu Santa María de Fé-gui. Ko Reducciones Jesuíticas, ojeguerohory ha oñemomba’eguasu ha’égui pypore ohejáva ‘ekue techapyrã ramo.

Tupão ypykue okáipava’ekue 1883 jave upéva oñemopu’ã ambue tupão, ojehupyty ha ojeguerekol  itapu (campanario) ñangarekópe, ko’ã ára peve ojeporúva.

==Economía==
Santa Rosa ha’e zona agropecuaria renda, umi establecimiento ganadero kakuaa oime upépe.

==Turismo==
[[Image:Santa Rosa Paraguay.jpg|thumb|320px|right|Imagen jesuítica Santa Rosa de Lima tupão]]Lugares turísticos e históricos Santa Rosa-gua:
* Virgen de Loreto tupão’i: oñemopu’ãva misiones tiempo-pe, oñeñangareko ha ojeguereko ha ojehechakuaa época colonial –pe oñemopu’ãhágue.
* Santa Rosa de Lima tupão:  santa peteĩha continente americano-pe, umi ornamento ha oñembojeguaháicha oreko estilo jesuita.
*  Museo Jesuítico Santa Rosa ha Museo Capilla de Loreto.
* Plaza Central yképe oime peteĩ itapu (Campanario)  orekóva 20 metro yvatékue, oñemopu’ãva ita pytãme, peteĩva pe tuichavéva oñemopu’ãva época jesuítica jave.
*  Te’ỹinguéra tapy’ĩ ohechauka yma oiko hague jesuita-kuéra upe tendáre ha ojeguereko gueteri umi mba’e ymaguaréva ha umíva apytépe umi tapỹi térã óga oñemohendáva oñeikuave’ẽ haguã mba’erepy ha péicha umi óga ymaguaréva osẽ chugui ñemuha. Ijerére ojehecha umi edificio colonial.
*  Plaza Mcal. Estigarribia mbytépe oime peteĩ fuente oimehápe monumento histórico, ojeréva umi ta’anga ita reheguáva, oñeopu’ã Kurupi ra’anga, duende mombe’u gu’au atýpe oiméva, omoheñóiva artista [[Koki Ruiz]].
* Peteĩ bloque ita oñemoambuéva,  Cerro gotyo, oimehápe Compañía 3 de Mayo gotyo, oime peteĩ monumento natural,  &quot;Itá Balanza&quot; oñehenóiva.
*Pombero Pypore, peteĩ ita ipokatúva omantenéva  yvy jeipysópe, hesakã porãva, ikatúva ojehecha oñapymíha oje’éva niko upévare &quot;Pombero&quot; oguatahágue upe rupi.
*Arroyo Sanguri-pe maymáva ohóva arahaky jave ojahu térã opytu’u piro’y haguã.

==Mba’yru ojeporúva==
[[Image:Vacasholando001 resize.JPG|thumb|320px|left|Ganado vacuno]]Táva  Santa Rosa rire, oime peteĩ desvío akatúa gotyo, peteĩ tape oñe pavimenta ỹva gueteri oguahẽva Santa María peve.

==Mombe’uha==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

==Ojoajúva oka gotyo==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[http://www.abc.com.py ABC Digital &quot;Así es Nuestro País&quot; MISIONES (VIII Departamento)]
*[https://web.archive.org/web/20190306045120/http://www.fallingrain.com/world/PA/12/Santa_Rosa.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Santa Rosa]
*[http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Misiónes]]</text>
      <sha1>7azw6965cfdlaphcvx40gczt25jp9xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loma Grande</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4107</id>
    <revision>
      <id>138320</id>
      <parentid>136842</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5793" sha1="nn1po1hk824yx0uw7ynmtuzfleoas8j" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Loma Grande
| nombre-original = Loma Grande
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion = 6.403 
| territorio = 84
| ISO = PY-11
| altitud = 
| coor = {{coor dms|25|30|27|S|57|34|21|W}}
|}}
''' Loma Grande''' ha’e umi peteĩva umi 20 tetãvore’i opytáva tetãvore [[Cordillera]], [[Paraguái]]-pe. Opyta 70 km rupi táva [[Paraguay]]gui, ha’éva ñane Retã [[Paraguay]] akã. 

Ñaguãhe kuaa ko tetãvore’ípe peteĩ tape hũ rupi oñepyrũva tetãvore’i [[Altos (Paraguay)|Altos]]-pe, ha ñandegueraháva ko táva porãte Loma Grande-pe, ikatuhápe jajesareko ka'aguy ha yvyty rovyũ asýre. 

== Reseña histórica ==

Loma Grande ha’e tetãvore’i kokuépe oñemba’apoha. Oñemosãso kuri ambue tetãvore’i ymaveguaréma [[Altos]]-gui umi ary 1970-pe. Oñemopy’ã tetãvore’íramo upe [[23 jasypa]] ary [[1973]]-pe. 

Táva Loma Grande-pe opyta upe monumento ñanemomandu’áva upe ja’yvere aviónpe ojehu va’ekue upe aryque [[1940]]-pe omanohaguépe [[Mariscal José Félix Estigarribia (Paraguay)|Mariscal José Félix Estigarribia]] ha hembireko [[Julia Miranda Cueto]]. Ko tenda ko’ágã ha’e parque nacional. 

== Ikorapy ==

Ko tetãvore’i korapy oguereko 84 km2. 

== Municipio ==

Loma Grande ha’e kuri ymave táva Altos rehegua, ha’éva oñemoĩ va’ekue tenononderã upe colonia ramo guare, oñemohenda haguépe umi colono [[Alemania]]-gua.
Koágã rupi ko tetãvore’i Loma Grande-pegua intendente ha’e karai Víctor Hugo Jiménez Ayala, político Asociación Nacional Republicana (ANR) pegua, omandavahínaary 2006 guive 2010 peve. 

== Economía ==

Ko tetãvore’i Loma Grande-pe, oñemba'apoveha ha'e pe kokuépe ñemitỹ, ha umi kogakuéra oñeñotỹvéva ha [[viñedo]], ojejapoha [[vino]] iporãitemíva. Upéicha avei, tekovecuéra ko'árupigua oñotỹ [[avati]], [[mandyju]], [[mandi'o]], [[takuare'ẽ]],[[petỹ]],[[kumanda]], [[ka'a]],[[café]] ha yva [[naranja]]kuere rehegua.

== Población ==

He'iháicha [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]], Loma Grande oguereko 6.403 tekove, ha ko’ãvagui 85,52% oiko okahára. Oĩ 5,13 tapicha 1 km2-pe. 

Tekovekuéra Loma Grande-pe hetave ko’ẽ koẽre, upéicha avei hetave ojeiko okaháre, upéicha avei hetamive oĩ kuimba’e.

== Geografía ==

Ko tetãvore'i Loma Grande opyta noroeste gotyo ko tetãvore [[Cordillera]]-pe. Ojehecharamo hetaitereíre techapyrã henyhẽtéva ko’árupi ka'aguykuéra ha ñu hovyporã, ijyvy katu iporã porã oñeñemitỹhaguã.

== Ikorapy ==

Ko tetãvore'i oguahẽ Loma Grande:

* Norte gotyo tetãvore'i Arroyos y Esteros peve, upe río [[Piribebuy]] omboja'u Loma Grande ndive.
* Sur gotyo ohupyty umi tetãvore'ikuéra [[Nueva Colombia]] ha [[Altos (Paraguay)|Altos]]. 
* Este gotyo upe tetãvore’i Altos peve. 
* Oeste gotyo tetãvore'i Nueva Colombia peve.

== Tapekukéra ==

Ñaguahẽ ko tetãvore'í Loma Grande-pe tape rakãmby Ruta Nº 3 General Elizardo Aquino rehegua, upéicha avei Ruta Nº 2 Mariscal José Félix Estigarribia rupi, osẽva upe tetãvore'i [[Altos]] guive.

Tape rakambykuéra rupive oñembojoaju umi tetãvore’ikuéra Nueva Colombia Altos ha Atyrá ndive.

Ko tetãvore'ipe oguãhẽ tape hũ ohóva tavakukéra [[San Bernardino]], [[Altos]] ha [[Loma Grande]] peve, upéicha avei oguereko heta tape porã oñembo'ita ha ijytara'ỹva ombojoajúva heta tava'ikuéra, avei oguereko tape yvyreínteva.

== Y rehegua ==

Ko tetãvore’i ohypýi heta ysyry porã, upéicha jajuhu río Piribebuy, umi ysyry michĩvéva, upéicharamo jepe iporã porãva, avei jajuhu ko’árupi heta yvy karugua.

== Clima ==

Ko tetãvore Cordillera rupi climakukéra ha’e subtropical, subhúmeda, ya okyrupi peteĩ arykue javeve 1.540 milímetro rupi, arahakue 22º C rupi, oguejýva 3º C ha hakukue 40ª C peve. Jasypoteĩ ha jasypoapy jave ha’e umi oky’iveha. Hetave javeve ndahakuetei ha ndaro’yetéi, heta rupi ko’árupi yvyty ha ka'aguy porã oguerúva yvytu piro’y. Ko’a mba’ére ko’árupi jajuhu tapia ára porã, upévare ko tenda rupi ojeju ojevy’a haguã turistakuéra rehegua
 
== Demografía ==
[[Ta'‎ |thumb |250px]]

Ñamañamíramo tapichakuéra oikovéva árupi rehe, jajuhu 85,52% umi tapichakuéra oikovéva okaháre. 

Umi ogakuéra oĩva ko’árupigui 86,76% ha’e okaraygua. 

Omombe’úva ñandéve mba’éichapa ojeikove:

* Tapichakuéra ndohupytýiva guetei 15 ary, 34,7 %.
* Kuñakuéra imemby 3,3 mitã meve.
* Nomoñe’ẽkuaáiva kuatia haipyre 4,9 %.
* Omba’apóva sector primario-pe, 39,6%.
* Omba’apóva sector secundario-pe, 21,4%.
* Omba’apóva sector terciario-pe, 38,2%.
* Omba’apóva kokuérupi, 39,6%.

Ñemombe’upyrã he’íva Índice de Desarrollo Humano, jaguereko:

Ko tetãvore Cordillera-pe:
* Omboguapykáva héra héra mbo’ehaópe 72,8% .
* Ohai ha omoñe’ẽkuaáva haipyre 91,4%.
* Mboy arýpa oikovéta umi heñóiva ko’ápe 66,3. 

== Mba’éicha ñaguãhẽ? ==

Ñasẽvo [[Paraguaýgui]], ha’éva táva akã Tetã [[Paraguái]]pe, jaha Ruta Nº 2 Mariscal José Félix Estigarribia rupi. Jahave tapére ñaguãmeve upe táva omyakãva tetãvore [[Cordillera]], [[Caacupé]]-pe ha ko’águi jahave táva [[Atyrá]]-peve, jahasa jahávo [[Altos]] rupi ha upégui peteĩ tape hũ rupi 10 km rupi ñaguãhẽmeve táva Loma Grande-pe.

== Referencias ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* ABC Escolar.
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* Informe sobre Desarrollo Humano, PNUD.

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>nn1po1hk824yx0uw7ynmtuzfleoas8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ky'ỹindy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4111</id>
    <revision>
      <id>138316</id>
      <parentid>136889</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8046" sha1="3uc7nqmevvscf39bv28t0xgh9snp08z" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ky'ỹindy
| nombre-original = Quiindy
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Paraguarí]]
| poblacion = 16.074
| territorio = 	885
| ISO = PY-11
| altitud =
| coor = {{coor dms|25|25|26|S|56|35|57|W}}
|}}
'''Ky'ỹindy''' ha’e peteĩva umi tetãvore’i opytáva poruha [[tetãvore Paraguari]], [[Paraguai]]-pe. [[Paraguay]], ha’éva táva akã ñane retã Paraguáipegui opyta 109 km rupi.

Ñaguãhẽ ko távape Ruta I Mariscal [[Francisco Solano López]] rupi. Ko távare ojere ysyry potĩ porã porã, ha ko’ãva apytépe umi tuichavéva ha’e Tobatinguá ha avei Yacarey. 

Aguĩete ko távagui jajuhu upe herakuã mombyrýva lago Ypoá, peteĩ reserva natural hetaiterei jajuhuhápe yvyra ha mymbakuéra, ha’éva voi tuichavéva ko ñane retãme. 

Ko tetãvore’i Ky'ỹindy, oñefunda va’ekue upe ary 1733-pe, upévare ha’e peteĩva umi táva ymave guarémava. 

== Superficie ==

Tuichakué ko tetãsvore’i oguereko 885 km2, ha ary 2008 ramo guarã jajuh 19.643 tapicha oikovéva, 22,20 tapicha jajuhu 1 km2 pe.

== Economía ==
[[Imagen:Quiindy pelotas.png | 350 px|thumb|right]]
Tapichakuéra ko tetãvore’i Ky'ỹindykua omba’apo vaka ñemoña ha avei kokue ñemitỹ ja’uvaerãme; ko’ã kóga apytépe jajuhu [[takuare’ẽ]] omoherakuãva ko távape ikañakuéra rupi; oguereko avei kogatykuéra [[uva]], [[mandyju]], [[mandi'o]]. Avei oñeñenoma [[vaka]], [[ovecha]], [[kure]] ha [[kavaju]].

Táva Ky'ỹindy herakuã mombyry oguereko haguére pelotakuéra apoha guasu. Heta tapichakuéra omba’apóva ko vakapi apu’a popóre; ko tembiapo ha’e voi peteĩva umi viru omoingevéva ko távarupi.

== Vías y Medios de Comunicación ==

Ko Ruta Nº1 [[Mariscal Francisco Solano López]] tape hũ ojeipuruvéva ha ohasáva ipukukukue javeve ko tetãvore [[Paraguarí]] rupi, kóva avei ha’e tape ombojoajúva ko táva [[Paraguay]]ndive, ha avei ambue tavakukéra ko tetãvorepegua.

Ambue tapekuéra yvyguiguánte ombojoajúva umi tetãvore’ikuéra oñondive ha avei upe táva myakãhándive ko tetãvorépe. 

Ko’ápe jajuhu tembipurukuéra ramo teléfono omoĩva Copaco ha umi telefonokuéra ikatúva jagueraha ñanendive ha avei oguereko ambuekuéra reheguáva, upéicha avei ko’ápe oguahẽ umi diariokuéra Paraguaýpe ijapopyre. 

== Mba’éicha ikatu ñaguãhẽ ==
                           
Ñasẽvo táva [[Paraguay]]gui, jaha Ruta Nº 1 Mariscal [[Francisco Solano López]]-re, ñaguãmeve upe táva omyakãva upe porundyha tetãvore [[Paraguarí]]pe, opytáva 66, jahave upe tapéve jahasávo jahávo tetãvore’ikuéra [[Carapeguá]], [[San Roque González de Santacruz]] ha jajuhpytypeve Ky'ỹindy.

== Municipio ==

Karai intendente kotetãvore’í Ky'ỹindype, ha’e Juan Bautista Bogado Vera, ANR Partido Colorado-gua, arykuéra 2006/2010 peve.

== Población ==
[[Ta'ãnga:Quindy - iglesia.png |300px|left|thumb|Tupao Ky'ỹindýpegua]]
He’iháicha upe [[Dirección General de Encuesta, Estadísticas y Censo]], jajuhu ary 2008-pe oguerekoha 19.643 tapichakuéra oikovéva ko tetãvore’ípe.

Okarayguakuéra hetamive ha upéicha avei kuimba’ekuéra, omba’apóva kokuérupi.

== Geografía ==

Kotetãvore’i Ky'ỹindy, ko porundha tetãvore [[Paraguarí]]pe. 

Ko tetãvore’ípe jajuhu:
* Yvyty Ita Ybaté.
* Yvytu Pytá.
* Yvyty Tomás.
* Yvyty Trinchera Cué.

== Ikorapy ==

Ko tetãvore’i Ky'ỹindy korapy oguahẽ:
* Norte gotyo tetãvore’i [[San Roque González de Santacruz]] peve.
* Sur gotyo jajuhu tetãvore’i [[Caapucú]].
* Este gotyo opyta tetãvore’i [[Ybycuí]]. 
* Oeste oĩ upe [[Lago Ypoá]] ha avei Parque Nacional, upéicha avei tetãvore [[Central]] ha tetãvore [[Ñeembucú]]. 

== Ykuéra rehegua ==

Ko tetãvore’i Ky'ỹindype ombohykue heta ysyry, ha ko’ãva apytepe jajuhu Ñandypay, Zanja Jhu, Tobatinguá, Yacarey, Tacuary, Itary, Mbusyi ha avei Mboi Cuatiá.

Upe lago Ypoá zona-pe ha avei lago Paranamí rehegua, jajuhu heta yvykaruguakuéra ha ko’ãva apytépe oĩ upe Estero Ypoá. 

== Demografía ==

Ky'ỹindy, ha’e peteĩ tetãvore’i Noveno [[Tetãvore Paraguari|Departamento de Paraguarí]] rehegua, he’iháicha upe Censo Nacional de Población y Vivienda orekoha 19.643 tekove.

Okaraháre jajuhú 74,66% tekove. 

Ogakuéra ojeikoha apytépe, jajuhu okaraharegua 51,46% óga. 

Tapichakuéra kuña ha kuimba’e oikovéva ko tetãvore’ípe rehegua:

* Ary 2008 ramoguarã, jajuhúma 19.643 tapichakuérape, ko’ãva apytépe 10.233 kuimba’e ha 9.410 kuña.

Ohechaukáva ñandéve tapichakuéra rekovekuéra:
 
* Tapicyhakuéra ndohupytýiva gueteri 15 ary34,5%.
* Mboýpa imemby kuñakuéra 3,1 memby.
* Tapichakuéra ndoleekuaáiva ko tetãvore’ípe 8,6%
* Tapichakuéra omba’apóva sector primario-pe 45,1% 
* Tapichakuéra omba’apóva sector secundario-pe 17,8% 
* Tapichakuéra omba’apóva sector terciario-pe 35,6%
* Ogakuéra ohupytýva electricidad 83,9% 
* Ogakuéra ohupytýva y potĩ 40,0% 
* Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas (NBI), 
* Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas temimobo’ekuéra rehegua 6,9%.
* Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas tembipurukuéra tesãirehegua 18,0%.
* Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas hogakuéra rehegua 30,1%.

== Lugares Turísticos ==

Turismo aventura ha ecológico-rã ramo ikatu ja’e: [[Lago Ypoa]] ha avei Parque Nacional, tendakuéra rupi ikatuhápe ojejapo safari, jeguata ha avei oguereko yrembe’y porã porã.

Upe Lago Paranami oguerekóva y morotĩ’asy, ha yrembe’e ome’ẽporãva vy’ápe japytu’uhaguã.

Tupao tuja oñemopuã va’ekue Reduccion-kuéra [[Franciscana]] oñemohendárõ guare, upe siglo XVI ramo guare Ky'ỹindype, tapiaguáichante iporã tembiapo porãme ojejapohaguére.

== Parque Nacional Lago Ypoa ==

Oñemohenda Decreto del Poder Ejecutivo rupi N° 13.681 ára:29 jasypo ary 1992-pe osẽva’ekue, opytahína upe tetãvore [[Paraguarí]]-pe, [[Central]] ha [[Ñeembucú]] apytépe, ha ohupyty umi tetãvore’i Caapucú, Villa Oliva, San Roque González de Santa Cruz, Ky'ỹindy rupi.

Ijuvy tuichakue 100.000 hectáreas.

Opyta mombyrykue táva [[Paraguay]]gui 150 km.

Upe ojehupytyséva apytepe ha’e ñeñangareko umi yrendakuérarehe [[Ñeembucú]]pe jajuhúva ha avei mymbakuéra ha ka’aguykukéra ko’árupigua. Upeicha avei oñangareko umi mba’e porã hechapyrã natuaraleza ome’ẽva ñandéve.

Ojeikohague ko’árupi ymaite guaréma, upéicha ikatu ja’e jajuhu haguérupi ko’árupi jajytakuéra pireku tapichakuéra ymaguare oipuru va’ekue heta oĩhápe umi Ampullaria ha avei Diplodón, tatapague umi yma ñande ypykuéra oiko va’ekue ko’árupi ohecha va’ekue.
Ko’ãvape oñembohéra Sambaquies. Ikatu avei jajuhu kanbuekue mymbakuéra ymaite guare.

Yvyrakuéra rehegua rehegua jajuhu umi ecorregión [[Ñeembucú]]gua rehegua, orekóva yvyrakuéra [[espinillo]], [[palo negro]], [[inga]], [[tajy]], el [[yvyra hovy]] hamba’e. Yvyrakuéra ikarapevéva apytépe katu jajuhu pakuri ha avei juasy’y.

Ñanakuéra yrembe’ýrupigua ha avei yno’õkuéra rupigua (lacustre) jajuhu [[camalotes]], [[caña brava]], [[piri]].

Mymbakuéra rehegua heta jajuhu ko’arupi, ko’ãva apytépe ikatu ja’e: [[tukã]], [[ñandu]], suruku’a, ynambu, [[mbigua]], [[chahã]], [[taguato]], kavure’i, [[kapi'yva]], tapiti, karaja, guasutĩ, guasu puku ( Ciervo de los Pantanos), aguara, [[jakare]], teju, mbói chumbe (Coral), mbói chini ( Cascabel), ha hetave mymbakuéra.

== Referencia ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color.

== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>3uc7nqmevvscf39bv28t0xgh9snp08z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isla Puku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4112</id>
    <revision>
      <id>138306</id>
      <parentid>138110</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4244" sha1="or5qf00ygvjm7f2yroy1p0yeds2f62d" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Isla Puku
| nombre-original = Isla Pucú
| foto =|200px
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion =	7.935
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 120
| coor = {{coor dms|25|18|38|S|56|54|20|W}}
|}}
'''Isla Puku''' ha’e peteĩ táva [[Paraguái]]gua, oĩva upe [[tetãvore Cordillera]]pe, opytáva 84 km táva Paraguaýgui.

== Toponimia==
Ymave ko tetãvore’i hérava’ekue “Ka’aguy Jury”, he’iséva España ñe’ẽme “Boca del bosque”, kóva ha’e oikóre upe ka’aguykukuéra jeitypa (deforestación), ha oiko ichugui peteĩ ka’aguy jere’i, ha kóvagui osẽ héra pyahurã.

Isla Puku oĩ ñane ñe’ẽtéve voi ha he’ise España ñe’ẽpe &quot;Isla Larga&quot;.

==Clima==

Ára ko tetãvore [[Cordillera]] ndahakuetei ha katu ndahe’õi avei. Arahakukué 22ºC rupi, árahakúpe ohupyty 39°C ha araro’ýpe oguejy 3ºC peve.

==Demografía==

Isla Pucúpe oiko 10.000 tapichakuéra, he’iháicha upe Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos ohupytytaha ko ary 2008-pe.


==Historia==

Upe 17 jasypo ary 1951-pe ojedeclara va’ekue tetã’iramo (distrito). Ha’e va’ekue peteĩ tenda heta haguépe ka’agukuéra ojeitypa va’ekue, upévare upe héta “ka’aguy juru” oñemo ambue va’ekue Isla Pukúpe, oiko haguére ichugui ka’aguy jere’ínte. Mcal. López itropakuéra reheve ohasa va’ekue ko’árupi upe 17 jasypópe ary 1865 ramo upéramo omyakã va’ekue comandante Victoriano Bernal, umi soldadokuéra rembyremi ojapo va’ekue ñorairõ va’ekue upe Acosta Ñúme.

Santo ára jeguerohory ko’ápe ha’e upe peteĩha ára domingo jasypápe, Tupãsy Virgen del Rosario rérape. Oñepyrũ ko Tupãsy Virgen del Rosario ra’ãnga jegueroguatápe táva rapére peteĩ mba’epu rorypeteĩ bandita ojapoháicha ha avei oñembokatu bombakuéra. Avei ojejapo peteĩ vy’aguasu fiesta social ojehechauka ramohápe hetã mitãkuña porã ha opakukévo katu jahecha kavaju árigua katupyry hechapyrã, banditapu apytépe ojehechaukáva mitãkuña ha mitãrusu katupyry

[[Image:Club_Deportivo.jpg|thumb|300px|Club Deportivo Isla Pucúpe]]

== Economía==

Tapichakuéra Isla Pukúgua omba’apo kokuépe kóga ñeñotỹme ha avei vakakuéra ñemuñáme, upe óga oñeñotỹvéva ha’e petỹ, mandi’o, pakova, narãkuéra rehegua, mandyju, manduvi, avati, kumandakuéra rehegua ha opaichagua ka’avokuéra oñeñotỹva kokue’ípe je’urã ohahárupi. Avei oguereko ñemuha ndatuichaitéiva ha avei empresa-kuéra omba’apóva óga apokuéra reheguápe omba’apohápe peteĩ ogayguakuéra.

== Transporte ==
Ikatú ñaguahẽ ko távape fruta II “Mcal. José Félix Estigarribia” rupi. Ko tapérupi oguata mokõi empresa mba’yruguata rehegua ha’éva Primero de Marzo ha avei Caraguatay, oñemongu’eha tapichakuéra árupigua.

== Turismo ==
Pukúpe ojejapo turismo ecológico, avei umi turista-kuéra ikatu ou ko’ápe tembiapokuéragui jepytu’urã, ko táva oguereko upevarã ombohupa haguã tapicha oúvape ko’ápe, oĩ hotel-kuéra, hostales ha avei albergue-kuéra, umi oñeñangareko porãitemiha ha’éva po estrella, avei umi ndahepyietéva.

== Iporã jaikuaa avei==
Tapichakuéra ko’arupigua ikatu avei ojapo tembiapokukéra vy’arã rehegua umi club-kuéra oĩva ko távape, ha’éva peteĩ Club 19 Mcal. López.

== Referencias ==

*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.

[[Ta'|thumb|left|300px|Municipalidad en Isla Pucú]]

== Enlaces externos ==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20180928183530/http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Isla_Pucu.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales:''Isla Pucú'']

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>or5qf00ygvjm7f2yroy1p0yeds2f62d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hosé Falkón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4113</id>
    <revision>
      <id>138305</id>
      <parentid>136866</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3664" sha1="huci7ekr30s824w96pnbxaq4wr3cbui" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = José Falcón
| nombre-original = 
| foto =|200px
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = 
| poblacion =	3.808
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 54
| coor = 
|}}
'''José Falcón''' ha’e peteĩ táva opytáva [[tetãvore Presidente Hayes]], [[Paraguái]]pe, opytáva 48 km [[Paraguaýgui]].

==Geografía==


Opyta región Occidental gotyo Paraguáipe, ha’éva [[Chaco_Paraguayo|Chaco paraguayo]]. Ijyvykuéra ha’e ko Chacopýreguáinte: yvy joja karape hetahápe karanda’ykuéra

Ha’e peteĩ táva opytávako’ã río [[Pilcomayo]] ha [[Paraguai]] rembe’ýpe.

Ko tetãvore’i opyta peteĩ yvykarape iñai’ũvape. Ndaipóri ko’árupi yvyte guasueterei.
Ko tetãvore ko’árupi oguereko karuguakuéra, karanda’y ha ñana yrupigua. Ha’e avei yvy oky guasuha árarupi henyhẽteha ýgui.

==Límites==
José Falcón ha’e:
* Norte gotyo: iñasãi pe Chaco korapy guasu.
* Sur gytyo: ikorapy oguahẽ Chaco'i peve.
* Este gotyo: oja Villa Hayes ha río Paraguay rehe.
* Oeste gotyo: ikorapy oguahẽ táva Clorinda,oĩva [[Argentina]]-pe ha río Pilcomayo-re.

==Clima==
Ko tetãvore’i opyta peteĩ zona mbyry’aivehápe arahaku jave. José Falcón-pe hakukue ohupyty 44°C.  Araro’ýpe katu oguahẽ 0°C pe. Arykue jave katu 26°C rupinte.

==Demografía==
José Falcón oguereko 3.808 tapichakuéra, ko’ãvagui 2.014 kuimba’e ha 1.794 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos.

Ko municipio pyahu oguereko 1.919 km², ijyvy ha ipype oikove 9.000 tapichakuéra rupi.

==Economía==
Ko táva ha’ehína ñemuha renda ojapóva [[Paraguái]] ha [[Argentina]] oñondive, avei oku’e turistakuéra rehegua. Ko’ã mba’e oiko ha’e rupi opytahaguére frontera ypýpe.
La localidad de Puerto Falcón se une a la ciudad de Clorinda por el puente San Ignacio de Loyola, sobre el Río Pilcomayo. Es un lugar estratégico de comercio fronterizo, en el Departamento de Presidente Hayes.

==Hembiasakue ==
Ley ary 1997- rupi oñemoañete va’ekue ko munisipio hérava José Falcón, oñeipehe’ãva pe táva [[Villa Hayes]]-gui. Peteĩ tapichakuéra oñembyaty va’ekue  Coordinadora Promunicipio oñeha’ã va’ekue oiko haguã ko távagui munisipio.

Ko táva oguereko ñemuhaguasukuéra, avei opyta porãitereí rupi oiko ichugui peteĩ tenda ikatuhápe oĩ ñeakãrapu’ã tuicháva tapichakuérape guãrã.

==Turismo ==
[[Image:Puerto Falcón 001.jpg|thumb|250px|right|Puente San Ignacio de Loyola. Cruce peatonal]]
Ko táva oguereko ko Chaco rehegua jehecharam, upévare ojejuse ojeguata ko’ápe, avei; oreko avei ogakuéra ñemuguasuha tetãnguéra [[Paraguay]] ha [[Argentina]] oñondive, ha kóva ha’e pe omoingéva viru ko távape ikatu haguãicha oñemongu’e. 

==Mba’éicha ñaguãhẽ==
Ñaguãhẽ ko távape tape opíava Ruta XII “Vicepresidente Sánchez”-gui ha kóva ha’e peteĩ tãva [[Villa Hayes]] pehe’ã.

== Referencias ==
*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[http://www.fallingrain.com/world/PA/16/José Falcón.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales:''José Falcón'']

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Presidente Hayes]]</text>
      <sha1>huci7ekr30s824w96pnbxaq4wr3cbui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Joaquín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4116</id>
    <revision>
      <id>138330</id>
      <parentid>138128</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="ruugztw9czcysq8g6hhzl1w0dit8b4n" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = San Joaquín
| nombre-original = San Joaquín
| foto = 
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Ka'aguasu]]
| poblacion = 17.746
| territorio = 226
| ISO = PY-11
| altitud = 287
| coor = {{coor dms|25|01|00|S|56|01|60|W}}
|}}
'''San Joaquín''' ha’e peteĩ táva opytáva tetãvore [[Ka'aguasu]], [[Paraguái]]pe. Ofunda kuri ary [[1747]]-pe pa’ikuéra [[Historia de las misiones jesuíticas del Guayrá, Itatín, Paraná, Tapé, Uruguay y de los Guaycurúes|jesuita]] oñemoẽmba mboyve upe ary 1767 ramo. Ohupyty umi yvyty aty  San Joaquín rehegua Río Tapirakuai peve. Ko tetãvore’í peve oguãhẽ tape rakamby Ruta 7 &quot;Doctor Gaspar Rodríguez de Francia&quot; rehegua.

Oĩ he’íva San Joaquín ofunda hagua upe pa’i franciscano [[Luis de Bolaños|fray Luis de Bolaños]] omandáramo guare Tendota karai [[Juan Gregorio de Bazán]].  Ko táva oñemopyenda ary  1746ramo, ha’e haguére peteĩva umi mbohapy tapykuerépe ojapova’ekue umi  reducción-kuéra jesuita-kuéra omohenda va’ekué oñemosẽ mboyve ko  Provincia del Paraguáigui ary 1767 ramo.

== Geografía ==

San Joaquín opyta 242 km táva [[Asunción (Paraguay)|Paraguay]]gui, [[Rio Tapiracuái]] rembe’ýpe, hi’y ombo’avevóva yvy ko’árupi.  Ñaguahẽ ko távape peteĩ   la Ruta 7 “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia” rakamby. Ko tetãvore’i korapy oguereko  226 km2.

== Clima == 

Arahakukue 22 ºC rupi; ho'ysãngu oguejy 0 ºC ha hakue 32 ºC peve. Ndahakuetéi ha ndaro'yetéi, ha oky porã porã. Ka'aguykuéra ojeitypa rupi katu ko’ágãvérupi mbyry’ái ijyvateve ko tetãvore Caaguazú-pe.

== Demografía == 

San Joaquín-pe oikove 17.746 tapicha, ko'ãvagui 9.468 kuimba'e ha 8.278 kuña, he’iháicha [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]]. Ko tavavore’ípe heta ava rehegua jajuhu: oĩ paraguaietéva, tapichakuéra ou va’ekue tetã Brasil-gui ha avei ñande ypykuéra. Hetave tapichakuéra ohopáva táva guasukuéra rupi, ko’ãva apéte oĩ umi ñande ypykuéra ha avei umi ikokue’íva.

== Economía ==


Ko tendárupi oñemba'apoveha ha'e pe vakakuér ñomoña, ñemitỹ ha [[ka'a]] apo. Oñeñetỹ avei [[mandyju]], [[mandi'o]] ha [[avati]]. 

Umi tapicha ñande ypykuéra omba'e ñemu hembiapoporãnguéra rehe tava'ihárupi ha avei umi tenda ha’ekuéra omoĩva tavaguasuháre.

== Transporte ==

San Joaquín opyta 242 km táva Paraguaýgui ha ikatuu ñaguahẽ henda hendáicha: mba'yruguata osẽva Paraguaýgui, osẽva, Ciudad del Este, Coronel Oviedo ha  avei Caaguazú-gui. 

Ko táva oguereko hyepýpe mokõ mba'yruguata rehegua ohasáva ko'ã tendárupi:
San Joaquín guive Coronel Oviedo peve oho ha oukuévo.
San Joaquín guive Caaguazú peve oho ha oukuévo.

Ko'ã mbayruguatakuéra héra:

* Empresa Peyupá. 
* Empresa San Joaquín.

== Turismo ==

San Joaquín iporã jajapo haguã turismo histórico ha ecológico. Mbohupakuera ikatu ojesareko umi yvykuéra  San Joaquín rehe, hu’ãme oguerekóva peteĩ kurusu ymaguare yvyrágui ojapo va’ekue umi jesuitakuéra.

Ko táva guive ikatu avei jajesareko upe mba’e iporãitéva [[cerro Morotí (Caaguazú)|cerro Morotí]] rehe, oñembohérava kóicha upe isa'yhaguére kóicha ha iñambuéva umi yvytykuéra ko’arupiguágui.
Ko tetãvore'ípe avei jajuhu upe tupao jesuitakúera ojapo va’ekue hérava San Joaquín, oñemopy’ã va’ekue ary 1746-pe. Ko tupaope jajuhu umi ta'ãnga yvykuéra ko'agãite peve oguerekóva sa’y oñemoĩhaguichaite yma. 
Heta ñemombe'upyre oje’e ko tupao kóvare. Oĩ he’íva hyepýpe ojejapo hague yvykua ohóva cerro Morotí ha avei ysyry Tejas Cue peve. Oje’e avei ko'árupi oñeñongatu hague plata yvygui Guerra de la Triple Alianza ramo guare.

San Joaquín-pe ikatu avei jaju turismo-rã estancia hárupi. Hetá jajuhu ko’árupi ko távarupi mbohupa rendaguã jajuséramo jahechami.

Ko tavavore’írupi jajuhu avei umi ñande ypykuéra tavakuéra.

26 jasypokõi jave ojejapo vy'arã San Joaquín ára rehegua ha Santa Ana rehegua katu 21 jasypoapy jave ojejapo &quot;Fiesta de Gala&quot; ojejapohápe kabaju’ári ñembokatupyry, oñemoĩ jehechapyrã ha avei tendakuéra ovy’ahaguã mitãnguéra.

== Mba’éichapa ñaguãhẽ==

Ko távape ikatu ñaguãhẽ jahasávo jajúvo táva Dr. Cecilio Baez rupi upe tape rakamby Ruta 7 “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia” rehegua. Ko táva San Joaquín-pe katu jajuhu katuete py’ỹinte umi mokõ mba’yruguata ñandeguerahátava opa tava’ikuérape.

== Referencias ==

* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007.  
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20160304110131/http://www.fallingrain.com/world/PA/4/San_Joaquin.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''San Joaquín'']
* [http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ka'aguasu]]</text>
      <sha1>ruugztw9czcysq8g6hhzl1w0dit8b4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sapukai (Paraguari)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4117</id>
    <revision>
      <id>138334</id>
      <parentid>137464</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6178" sha1="kd033voich9fhchg5la8h4mr6ps0c05" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Sapukai
| nombre-original = Sapucaí
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Paraguarí]]
| poblacion = 6.546
| territorio = 326
| ISO = PY-11
| altitud = 87
| coor = {{coor dms|25|25|26|S|56|35|57|W}}
|}}
'''Sapukai''', ha’e peteĩ [[táva]] opytáva [[Tetãvore Paraguari]]-pe, [[Paraguái|Paraguái-]]pe. Opyta 92 [[km]] mombyry [[Paraguay]]gui, ha’éva táva omyakãva Tetã [[Paraguái]].

Ñaguahẽ ko távape peteĩ tape yvyreínteva oguerekóva 24 km osẽva táva [[Paraguarí]]-gui, upe tetãvore myakãha.

Avei upe tren tuya oho jepi avei excursion-rã ko távapeve, peteĩ jeguata ijojoha’ỹva ko tendárupi ñañemomandu’ávo ymave guarére. 

Ko táva Sapucai oñefunda kuri karai [[Emiliano González Navero]] tendotáramo upe ary [[1910]]-pe, ha’e táva ferrocarrilera, oñemohenda porãva’ekue.

== Sapucai, ojeréva yvyty ha ñemombe’urãgua’úre ==

Ojehecharamovéva ko Sapucai rupi ha’e paisaje. Opytáva peteĩ ñu hovy porãme oñembojere hese yvyty porã porã opa ijykekuéra rupi. Oga yma guare, óga guasu oguerekóva korapy ikuarahy’ã porãva yvotytypoãreheve ome’ẽva tembiecharã mayma oikovévape ko’árupi. 

Upe tupao, opytáva yvyty rembe’ýpe guive ikatu ikatu ñamaña ha jahecha mba’e porã mombyryguive. Peteĩva umi yvyty ru’ãgui osẽ peteĩ tape itágui ijapopyre, he’iháicha umi tapichakuéra ko’árupigua, ha’e raka’e umi boli ojegueruva’ekue ñorairõ  [[Guerra del Chaco]] ramo guare ojapo va’ekue umi ary1932 guive 1935 peve ojegueru va’ekue ko táva Sapucaipe. 

Ojeikuaa haguã ipyporekuéra oheja raka’e haipyre umi tape rembe’ýre. Ko’ágã rupi katu upe tapére tenda herava Cerro Ru’ãgui, sábado jave ko’ẽmbotávo ohóvo oguejy oúvo heta kuña burromi ári tenyhẽte kogakuéragui ohóva ñemuhaguasu peve. Ko’ãva ha’e umi burrerita oje’eha ymaite guaréicha ñanemomandu’áva mba’éichapa ojeiko raka’e.

== El cementerio de los Trenes ==


Ko táva Sapucaipe, jaju jahechami ko estación tren opytahaguépe avei ha’e mba’e neporãva. 

Ko’ápe, peteĩ korapy tuichávape, oñemohenda umi tren-kuéra  Ferrocarril [[Carlos Antonio López]] rehegua, opytahápe omano umi mba’yruguatakéra comotora-kuéra ha mba’yruguasu, ogueroguata hague 100 ary pukukukue javeve ñane retã ryepy.  

Ko tenda ojeikuaáva trenkuéra cementerio-pe ha’ete peteĩ ojejapohague película ciencia ficción rehegua posnuclear. Tenyhẽte hierro guasukuéra oñeñapytĩmbáva ojuhe a avei umi vagon-kuéra tenyhẽva porakúera ha mandu’águi, karai haihára [[Augusto Roa Bastos]] osesarekohague ohai haguã peteĩ vore’i upe kuatiahai ''Hijo de Hombre'' hérava. 

Ko museo vai vai oikóva koty oñeñongatuhápe ferrocarril-kuéra rehegua ojogua umi tembiasakué ha avei momembe’ugua’u ojapo va’ekue karai haihára katupyry [[Augusto Roa Bastos]], ha ha’e avei tembiecharã porã ojejukukaáva ojehecha ko táva Sapucaipe.

== Ikorapy== 

Ko tavavore’i korapy oguereko 326 km², ha tapichakuéra oikoveva ipype ary 2008 ramo oĩ 6.546;20,08 oĩ 1[[km²]]-pe.

== Municipio==

Karai intendente ko’agãgua Sapucaipe Cirilo Antonio Cuevas Ruiz Díaz, ha’éva ANR-gua, omandátava arykuéra 2006/2010.

== Economía ==

Hetave tapichakuéra oĩ omba’apóva kokue ñemitỹme, ha ko’ápe oñeñemitỹ [[parral]], [[mandyju]],[[mandi’o]], [[takuare’ẽ]] ha oĩve. 
[[Kokue]] ñemitỹ ha’e tembiapo oñemba’apoha ko tendárupi. Oñemba’apo avei ko’ã mymbakuéra ñemoñáme: [[vaka]], [[kavaju]] ha [[ovecha]].

== Tapekuéra rehegua==

Tapekuéra rehegua ojeipuruvéva ha’e pe [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]], ha kóva rupi ñaguãhẽ táva Sapucaipe jahávo peteĩ tape yvyreínteva rupi, oĩ avei ambue tape yvyreíva ha avei oñembo’ita ra’ỹva ombojoajúva umi tavakuéra ha avei ko táva akã ko tetãvorépe oĩva.

==Mba’éicha ñaguãhẽ ==

Ñasẽvo táva [[Paraguay]]gui [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]]rupi, jahupyty peve upe táva akã ko tetãvore [[Paraguarí]]pe, opytáva 66 km, upégui jaha tape rakãmby yvyreínteva rehe 24 m rupi ñaguahẽ hagua ko táva  Sapucaipe.

Ikatu avei ñasẽ jaguata upe ferrocarril tren tujape oúva ko’ápeve jevy’arã, jeguata. 
 
==Tapichakuéra oikovéva==

He’iháicha upe [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]], ko tetãvore’ípe oĩ 6.546 tapicha, ko’ãva apytégui 3.446 kuimba’e ha 3.100 kuña.
Okaháre jajuhu oikove 71,16% tapichakuéra. 

== Demografía ==


Ko tetãvore’i Sapucai jaguereko ãva mba’e imombe’upyrã:  

*Tapichakuéra ndohupytýiva gueteri 15 ary, 34,4%.
*Mboy mboýpa imemby kuñakuéra 3,4  hijos.
*Umi nomoñe’ẽkuaáiva kuatia haipyre 7 %
*Tapichacuéra omba’apóva sector primario, 56,5 %
*Tapichacuéra omba’apóva sector secundario (industrial),12,4 %
*Tapichacuéra omba’apóva sector terciario (Comercio- Servicios), 30,2 %

Tapichakuéra oguerekóga Necesidades Básicas Insatisfechas (NBI)
* NBI ñembo’epy rehegua 7,8%.
* NBI ogakuéra rehegua 37%.
* NBI tembipurukuéra rehegua 13,6%.
* NBI karurãkuéra rehegua 10,3%.
* Peteĩva ãva NBI  rehegua 51,9%.

== Ikorapy ==


* Norte oĩ tetãvore’i [[Escobar]] ha tetãvore [Cordillera]].
* Sur opyta tetãvore’i [[Acahay]]. 
* Este gotyo oĩ tetãvore’i General [[Bernardino Caballero]]. 
* Oeste gotyo opyta tetãvore’ikuéra [[Escobar]] ha [[Paraguarí]].

== Hykuéra rehegua ==

Ko tetãvore’i Sapucai rupi ohasa ha ombohykua umi ysyrykuéra Caañabé,  Paso Itá,  Naranjay,  Mbopicuá,  Toro,  Yhacá. 

== Referencia ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* ABC Escolar, publicado por el Diario ABC Color.
* Geografía del Paraguay, publicado pro el Diario Ultima Hora.
* Che Retá Paraguay, publicado por el Diario Noticias.
* Datos del la DGEEC.

==Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>kd033voich9fhchg5la8h4mr6ps0c05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valenzuela (Paraguái)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4118</id>
    <revision>
      <id>138341</id>
      <parentid>138136</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="ckrcpyppi328edhhwagnf2gjyzrn7ci" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Valenzuela
| nombre-original = Valenzuela
| foto =
| fotoinfo = Valenzuela
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion = 6.813 
| territorio = 335
| ISO = PY-11
| altitud = 120
| coor = {{coor dms|25|35|00|S|56|52|00|W}}
|}}
'''Valenzuela''' ha’e peteĩ táva opytáva tetãvore [[Cordillera]], [[Paraguái]]pe, ojeikuaáva &quot;Capital de la Piña&quot; ramo.

== Toponimia ==
Oñemoĩ ko téra &quot;Valenzuela&quot;,upe kara i fonnda va’ekue ko táva upe [[18 jasyrundu]] [[1813]]-pe. Ymave oñembohéra va’ekue “Ybyraty”, he’iséva [[ñe’e guaraní|guaraníme]] “yvyra atýra” avei “yvyra rakã atýra”.

[[Ta'|thumb|265px|left|Entrada a Valenzuela]]

=== Clima ===
Ko tetãvore [[Cordillera]]-pe ndahaku ha ndaro’yetéi, hakatu nahe’õi avei. Arahakue 22&amp;nbsp;°C rupi, arahakurõ ohupyty 39&amp;nbsp;°C ha ro’yvérõ katu oguejy 3&amp;nbsp;°C peve.

=== Demografía ===
Valenzuela-pe oikove 6.813 tapicha, ko’ãva apytépe 3.572 kuimba’e ha 3.240 kuña he’iháicha [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]].

== Economía ==
[[Ta'|230px|thumb| Valenzuela escudo]]
Ko Valenzuela ha’e táva oñemba’apohápe yva piña rehe. [[10 jasyteĩ]] jave ojejapo pe festival hérape. Tekovekuéra koárupigua avei omba’apo [[takuare’ẽ]] ñeñotỹme.

Upe hetave oñemba’apoha katu ha’ehína upe vaka ñemoña rehegua ko tenda rupi.

== Turismo ==
Tupao guasu ko távapegua [[José de Nazaret|San José]] rérape ojejao va’ekue oguereko estilo [[barroco]]-colonial, kóva omopu’ã va’ekue karai fundador [[Antonio Fernández de Valenzuela]] ha oñemongarai va’ekue upe[[12 jasypo]] [[1783]] ramo. Kóva oguereko va’ekue mokõi altar mokõve ijyképe, peteĩ Tupãsy [[Virgen del Rosario]]-pe guarã ha ambue katu [[Antonio (santo)|San Antonio]]-pe guarã, avei peteĩ púlpito ha mokõ oñeñemombe’u haguã. Umi ta’ãngakuéra ha’e ojejapo va’ekue ary 1600 rupi.

Upe santo jeguerohory katu 3 jasykõme [[San Blas]] ára, ojejapohápe toro ñemoñarõ, kavaju ári ñembokatupyry misa, ñembo’e novenario, tembi’u ñane mba’éva jekaruguasu hamba’e.

Ojehoitemi umi yrembe’ykuéra rupi ko távape herava “[[Domiciana (balneario)|Domiciana]]” ha avei “[[San Agustín (balneario)|San Agustín]]”, mokõive [[Arroyo Y´akã]]me opytáva. Avei umi ojeguataha ha’e [[Salto Yporã]] ha ysyry hérava[[Pasito]].

Turismo ecológico ha avei ojepytu’uhaguã tembiapokuéragui iporã avei ko tenda umi ouséva guivépa ko távape.

== Tapichakuéra katupyry herakuã guasúva ==
Upe tuapo tuja ykére opyta óga ha’e va’ekue oikohague upe francés karai [[Juan Nerhot]], ha’e va’ekue upe omoñepyrũ va’ekue upe[[petit grain]] ko táva Valenzuela-pe.

== Mba’éicha ñaguãhẽ ==
Ikatu ñaguãhe ko távape Ruta II “Mcal. José Félix Estigarribia” rupi, upe tape opíava ko távape.

== Referencias ==
* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
* [http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
* [https://web.archive.org/web/20160304140219/http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Valenzuela.html Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''Valenzuela'']

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>ckrcpyppi328edhhwagnf2gjyzrn7ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santiago (Paraguái)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4119</id>
    <revision>
      <id>138333</id>
      <parentid>138131</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5081" sha1="cury2p570sfnzm70qum7k0mei60giym" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Santiago
| nombre-original = Santiago 
| foto = 
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = Misiones
| poblacion =	7.702
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 69
| coor = 
|}}
'''Santiago''', tavaguasu oiméva [[Paraguáipe]],  oiméva tava okaháre ha’éva [[Misiones|tavaguasúpe Misiones]]. Tenda oñemomba’eguasúva reducciones jesuíticas rehe ñanemomandu’áva.

==Moõguipa ou Héra==
Santiago, oñemohenda peteĩ colina ári, omopyenda “San Ignacio de Caaguazú”, péva márgenl [[Rio Apa]] gotyo, oñrmopyenda [[Misiones|departamento Misiones]], [[Paraguáipe]], ary [[1669]], héra “Santiago Apóstol”.

==Tembiasákue==
[[Image:Reducciones.PNG|thumb|320px|left|Reducciones jesuíticas en la zona de Misiones]]“Santiago” térã &quot;Santiago De Las Misiones&quot;oñemopyenda iñepyrũháme [[río Apa]] rembe’ýre ha oñembohéra &quot;San Ignacio de Caaguazú&quot;. Upéi oñemopyenda jey ary 1669 upe tendápe ko’ágã ojekuaáva &quot;Santiago Apóstol&quot; ramo.

Kóva reducción jesuita ymaguaréva ha oime gueteri ko’ág0Ò peve ha orekóva  característica colonial oñeñangarekóva plaza central kakuaa, umi óga mimi ha  museo oĩméha ñeñangarekópe ko’ã objeto ha pieza oporomomandu’áva heñóiha colonia jave.

Yma colonia jave, “Santiago” oñemomba’eguasu oimégui umi  tavaygua oikóva ipype, haimete 3000 tapicha rupi.

Orekova’ekue peteĩ hotelería ko’ápe opyta opytu’u ha oñamindu’u haguã umi comerciante oúva.
Iporã niko ojekuaa  oñembyatýha fiesta patronal jave heta yvypóra ha oñemotenonde avei opera de Santiago.

==Geografía==
Oime 278 km  [[Paraguaýpe]], távaguasúgui. Oñemohenda peteĩ colina ári, péva [[Ayolas]] ha [[San Patricio (Misiones, Paraguay)|San Patricio]].

== Árapytu==
Arahaku jave,  oñeñandu  39 grados arapytu, ha araro’ýpe katu oñeguahẽ 0 grado rupi.  Ary media 21 grados.

==Tavayguakuéra==

Santiago oreko peteĩ población 7.702 yvypóra, umíva apytépe 4.017 kuimba’e ha 3.685 kuña, péicha oestima Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

==Demografía==

==Economía==
Umi santiagueño omba’apóva katuete ganadería.Péicha,  ñemitỹme omoheñói [[avati]], [[takuare’ẽ]], [[mandyju]] ha [[Sóha|soha]].

==Tavaróga guasu==
Oñemopyenda jey 1669  arýpe tenda oiméva &quot;Santiago Apóstol&quot; rérape.
Ko’ágã  intendente ha’e karai  Américo Romero Sanabria PLRA-gua.

==Turismo==
[[Image:Glycine max1.jpg|thumb|320px|right|Soja]]Iporã ha oñemomba’e &quot;Museo de Arte Sacro&quot; ha upe &quot;Museo Jesuítico de Santiago” de las [[misiones jesuíticas]].

Tupão, orekóva gueteri umi ta’anga umi teỹinguéra  yvyra ombojeguáva (tallada de madera). Tapy’ỹimimi (Casa de Indios) avei ojeguerekóva museo-pe ikatúva upe tendápe ojehecha umi santokuéra ra’anga. Péicha tupão oreko retablo peteĩ hi’añoitéva Reducciones-pe, avei ojeguereko pintura umi recreación bíblica reheguáva.

Oime avei monasterio benedictino, Tupãsy María ha’éva peteĩ tenda oñeñembo’éha avei py’amongetarãva ojehekávo py’aguapy,  oñemopyendáva’ekue  1984-pe.

Umi yvypóra oikóva upépe omotenonde jepokuaa ha umi mba’e yma guaréva ohsáva upe guive ko’ágã peve oúva ñandéve ñande ypykuéragui; péicha ojegueromandu’a Jasyteĩme  &quot;Fiesta de la Tradición Misionera&quot;, ko’ápe umi artista ha domador-kuéra [[Paraguái]], [[Argentina]], [[Brasil]] ha [[Uruguái]], ohechaukáva ikatupyrýha,  doma ha pe jaikuaáva carrera de caballo ramo avei sortiha. Ko’ã aty guasúpe oiméva katuete hi’upyrã hetereíva umíva Paraguái tembiú porã ha’eháicha [[mbeju]] ha [[chipa]].Ko’ã tembiapo ogueru katuete hetaiterei turista hapykuéri, taha’e paraguayo tér0Ò tetã mbombyryguáva.

Péicha oime Estancia Takuatĩ ha’éva tenda oñemotenondéha Festival de Doma y Folklore, kóva 270 km Paraguaýgui (de Asunción),  sur gotyo, ojehóvo Ayolas gotyo.

Tambo Kurupa’y, ha’e tenda ojepytu’úha, ñembosarái ha tetia’e deporte-pe ha ojeguata haguã sãsõ ha py’aguapýpe.

==Mba’éichapa oñeguahẽ?==
Oñeguahẽ Santiago-pe desvío [[Ayolas]] péva Ruta I “Mcal. Francisco Solano López”.

==Mombe’úha==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

==Ojoajúva oka gotyo==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[http://www.abc.com.py ABC Digital &quot;Así es Nuestro País&quot; MISIONES (VIII Departamento)]
*[https://web.archive.org/web/20191129132551/http://www.fallingrain.com/world/PA/12/Santiago.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Santiago]
*[http://www.bvp.org.py/ Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20210120155843/http://www.misionesparaguay.com/ Turismo en Misiones]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Misiónes]]</text>
      <sha1>cury2p570sfnzm70qum7k0mei60giym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ybytymi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4120</id>
    <revision>
      <id>138344</id>
      <parentid>138144</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5611" sha1="2q7wk5zcqp4mxl2vct5k1cebkh1cg9x" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ybytymi
| nombre-original = Ybytymí
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Paraguarí]]
| poblacion = 7.333
| territorio = 303
| ISO = PY-11
| altitud = 134
| coor = {{coor dms|25|46|00|S|56|46|60|W}}
|}}
'''Ybytymí''' ha’e peteĩ tetãvore’i [[tetãvore Paraguarí]] pegua [[Paraguái]]pe. Ko tava’i opyta 110 km [[Paraguay]]gui, ha’éva táva omyakãva ñane retã. Ñaguahẽha ko’ápe ojeipuruvéva ha'e upe [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] “Mcal. Francisco Solano Lopez” rakamby ko’apeve oúva.

== Hera ypy ==

Yvytumi, ha'e ñe'ẽ &quot;yvy atyra'i yvyku'ígui gua&quot;. Kóva oĩgui upépe yvyty'imi ko táva ypýpe oĩva. Ko táva rupi jahecha upe ñu hovy'asy ñanemomandu'áva heta mba'e porãre opa tavakuéraicha avei ñane retã Paraguái ryepýpe oĩvaicha. Ko'ápe jajuhu heta óga porã porã ymaitéma ojejapo va'ekue. 

== Yvyjekuaa ==

Ybytimí opyta peteĩ ñu opytáva upe yvyty’y kére. Ojerérõ jepe hese tuicháva ñu, ikatu ko’aguive jahecha umi Paraguari rehegua yvytykuéra.

== Ararova ==

Arahakukue 21º C rupi, Arahakúpe ohupyty 39º C Araro’ýpe katu oguahẽ 2º C peve. Ko’árupi  umi ka’aguy guasu oĩva gueteri rupi umi ara hakuete oikóva ambuekuéra rendárupi ndaiporiveimaha ka’aguy ñane retãme nañañanduetéi. Upéicha avei umi yvu porã porã heta rupi ombopiro’y porã avei.

== Avajekuaa ==

Ybytimípe oikove 7.333 tapichakuéra, ko’ãvagui, 3.929 kuimba’e ha 3.404 kuña, he’iháicha upe [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]]. Upéicha avei 24,20 tapicha jajuhu 1 kilómetros cuadrado-pe. Py’ỹietemínte ojeva [[Paraguay]]pe ha [[Buenos Aires]]-pe avei, ko’ãva oiko tapichakuéra ikatúva omba’apondi. 

== Virurekojekuaa ==
[[Image:Hen chicken.jpg|thumb|right|250px|Muchos pobladores de Ybytumi oñemoña ryguasukuéra ojekaru haguã]]
Ko’arupi tapichakuéra omba’apoveha ikatu ja’e vaka, ovechakuéra ha kurekuéra ñemuña. Avei oñemba’apo ryguasukuéra reheguáre ojekaru ha oñeñemuhaguã ha avei ryguasurupi’a ojeipuru haguã. 

== Guereraha ==

Ko távape opyta 110 kilómetro táva Paraguaýgui, tape rakamby [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] [[Francisco Solano López|Mcal. Francisco Solano López]] rehegua.

==Mba'éicha ñaguãhẽ==

Upe tape ojeipuruvéva ha'e pe [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] &quot;Mariscal Francisco Solano López&quot;. Ñasẽ rire Paraguaýgui ñajepoka va'erã Paraguari gotyo upe tape rakãmby ohasáva tavakuéra [[Sapukai | Sapucai]] ha uperire [[Caballero]] rupi. Kóvagui jahasave 11 [[km]] jaguãmeve táva Ybytumíme. Ñasẽrõ Paraguaýgu ha jahasẽrõ Mba’yruguata guasúpe, upe Terminal de Omnibus-gui ndahetái osãva mba’yrukuéra oúva ko'ápe. Upéicha avei ikatu jaju Paraguarí-peve ha upégui jajupi mba’yruguata ko tetãvorepegua ha upégui jaju ko Ytytymíme.

== Hembiasakue rehegua ==

Ybytumí ha’e peteĩva umi tavakuéra karai gobernador España-gua [[Pedro de Melo|Pedro Melo de Portugal]], ofundava'ekue, upévakuri oiko upe ára 3 jasypa  ary 1783 ramo upe Cerro Ybytimí ypýpe. Ko tendárupi oĩma rupi tapicha oikóva oñembohérama va’ekueYby Atýra. Ko’ápe jajuhu ogakuéra he’íva ñandéve umi ymave rekovekue mba’éichapa raka’e upe colonial o post-colonial voigua oñembohóga. Upéicha avei ndaipórigui ko’ã mba’ére ojepy’apýva  ko’ã ogakuéra oñembyaima ohóvo.

== Henda porã ==

[[Image:Paisaje de Paraguari.jpg|thumb|left|300px|Las serranías de Paraguarí son parte del verde paisaje de Ybytumi]]

Ko tetãvore'i oguereko heta mba'e porã jehechapyrã, ko'árupi ndaipóri gueteri avei tyapu guasu umi tavaguasu hárupi guáicha, avei ko'árui jajuhu gueteri yvytu piro'y ryakuã potĩ porã ohechaukáva mba'éichapa tetãvore Paraguari. Yvytumime ikatu avei jajahu ha jajesareko umi ysyry potĩ asy hetáva ko'árupi ha'éva umi ysyrykuéra Pachongo  ha Aguada, ikatu avei jaju jaguatami umi lagunakuéra opytáva yvyty San Antonio jerére.

==Tachakuéra ko'arupigua ha'evéva==

Ko távarupi heñói va'ekue mbohapy tapichakuéra herakuã guasúva  Paraguái rembiasakuére ñanemandu'avo.
Ko'ãva ha'e:

* [[Mariano Roque Alonso]], kóva cónsul kuri Tetã Paraguáipe, ojupi va’ekue Tendotaguasú ramo omano rire upe Dictador perpetuo Dr. José Gaspar Rodríguez de Francia.
* Karai [[Narciso R. Colmán]], “Rosicrán”-pe ojeikuaáva, ha’e upe peteĩha ñe’ẽytvoty ombokuatia va’ekue, upe árapeve ojeikuaa rupi ñe’ẽyvotykuéra ñe’ẽrupivénte. Rosicrán ha’e avei karai investigador katupyry ombyaty va’ekue umi porakuéra rehegua ha avei tapicha iñangirũnguérandi oheka va’ekue omohenda porã ñe’ẽndy ñane ñe’ẽme guarã. 
* [[Lorenzo Leguizamón]], arpa mbopuha herakuã mombyrýva omoirũ va’ekue tapichakukéra katupyrýpe ha’éva Hilarión Correa, Aníbal Lovera, Ramón Vargas Colmán ha avei oĩ va’ekue atykuéra omobúva ñande purahéi porãkuéra.

==Mandu'apy==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

==Joaju==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20180928235349/http://www.fallingrain.com/world/PA/15/Ybytymi.html  Coord. geográficas e imágenes satelitales: Ybytymí]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>2q7wk5zcqp4mxl2vct5k1cebkh1cg9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ecoturismo y áreas silvestres del Paraguay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4141</id>
    <revision>
      <id>138299</id>
      <parentid>131591</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6317" sha1="gl7pv52t800bul86dlbau8ok1kk22t6" xml:space="preserve">[[Image:Cascada Pikysyry.jpg|thumb|Cascada Pikysyry|380x260px]]

[[Paraguái]] oguereko peteĩ característica ha’eñóva, ohóva pe [[tembiasakue]], [[cultura]] ha [[ecología]] rehe.  

Tetãgua hory ha imarangatúva ha oguerekóva tekoha iporãva ome’ẽ maymáva ouha ohasaporãséva  pe [[turismo]] rupí ohóva tekoha gotyo, ohasatahápe py’aguapy ha mabue mba’e iporäva.

Ko tetã oguereko hetamba’e iporãva pe [[ecoturismo]] rehegua, hetaiterei oĩgui techapyrã opaichagua, ka’avo térã mymba rehegua.

Ko patrimonio natural ha’e pe tuichavéva tetãmegua, oĩ diversidad biológica opaichagua. 

[[Paraguái]] ha’e tetã iporãmbajepéva, ikatúva ja’e paraíso yvy’ape árigua, diversidad cultural, ecosistema rehegua, oguerekóva tetã ambue ndive.

Ko’ãga rupi ha’e tenda ecoturismo rehegua hetave tapicha oguerúva arapy pegua.

Oguereko pa’ũ ikatuhápe ojehecha heta vida silvestre rehegua tenda público ha privado-pe.

== Flora ==

Ka’aguy térã yvyra rehegua (especies vegetales) oĩ 13.000 chagua rupi tendagua, oikehápe yvyra [[árboles]], ñana [[arbustos]], kapi’i [[hierbas]] ha [[Tamanakuna|orquídeas]] rehegua.

Oĩ 20.000 especies rupi, ãva pa’ũme oĩ umi tendagua (nativas) ha umi exóticas, oĩ 280 especies tendaguáva ikatúva opa.

Yvyrakuéra tuichamba’evéva ka’aguy tendagua rehegua ha’e: [[tajy]], [[peroba]], [[yvyrapytã]], [[laurel]], [[cedro]], [[incienso]] ha ambue.

Pe yvyra ohechaukáva tetã [[Paraguáipe]] ha’e pe hérava [[tajy]] (lapacho). Oĩ avei heta áreas protegidas  Paraguáipe, opa henda rupi, ko’ã recursos naturales oguerekóva heta especie rehegua araka’eve ndopamo’ãi. 

Umi ka’aguykuéra ha’e tuichavéva riquezas naturales oguerekóva. Ha ko’ã yvyra ñekytĩ rehegua, iporäva’erã ojejapóramo ñatende hesegua ýrõ ikatu oiko pe hérava [[deforestación]], ikatuhápe opa heta yvyry tetäme año oïva; pévarä oĩ heta parques nacionales, äva ha’e: [[Turismo aventura Paraguáipe|Parque nacional Ybycuí]] opyta 160 [[km]] [[Paraguaýgui]], oguereko 5.000 [[ha]] bosque subtropical.

[[Parques nacionales del Chaco paraguayo|Parque nacional Defensores del Chaco]], oguerekóva 740.000 [[ha]]. 

Avei oĩ umi ipyahuvéva: [[Paso Bravo]] ha [[Río negro]].

== Fauna ==

Mymbakúera pa’ũme ko’ãvaoguereko tuicha mba’éva pe hérava equilibrio de ecosistema-pe; oĩ  13.000 especie rupi: ikanguéva [[vertebrados]] ãva ha’e [[Pira|pira]] (peces), [[ypegua]] (anfibios), [[otyryrýva]](reptiles), [[Guyra|guyra]] (aves) ha [[okambúva]] (mamíferos) ha [[ikangue’ỹva]] (invertebrados), [[jatyta]] (moluscos), [[crustáceos]] ýrõ [[ysokuéra]] (insectos).

Mymbakuéra  saite ikatúva opa pa’ũme oĩ: el [[Jaguarete|jaguarete]] (jaguar), [[Mborevi|mborevi]] (tapir), guyra campana [[pájaro campana]], gua’a pytã [[papagayo rojo]], taguato [[águila arpía]], jurumi [[oso hormiguero]], tatu karréta [[armadillo gigante]], jakare [[yacaré]] ha ambue mymba.

Tetã [[Paraguái]] oguereko tekoha iporãva, umi ysyry gusu [[ríos]] ome’ë pe [[Suruvi|surubí]], [[dorado]] ha  [[pacú]], äva ha’e pirakuéra apytépe oje’usevéva.

[[Image:Cerro Mbatovi.jpg|thumb|Cerro Mbatovi|250px]]

==Áreas silvestres protegidas==

Oĩ avei entidades binacionales ombosako’íva energía eléctrica oipytyvöva oï haguã ñangareko tekoháre, ã tendakuéra oipe’a hokẽ opavave tapicha ohosévape guarä ohasa aravo térã ára py’aguapy, vy’a ha mba’eporã apytépe.

[[Refugio Tati Yupi|Tati Yupi]], [[Reserva Itabó|Itabó]], [[Refugio Carapá]] ha [[Refugio Mbaracayú]],  ãva ha’e reservas omoñepyrũva [[Itaipú]]. Avei oĩ omoñepyrũva [[Yasyretã-Apipe|Yacyretá]], [[Antiguy]] ha [[Yabebyry]].

Paraguái oguereko 42  tenda oñangarekoha (áreas silvestres protegidas), ko’ãva ha’e:

#Parque Nacional Defensores del Chaco 
#Parque Nacional Tte. Agripino Enciso
#Parque Nacional Río Negro
#Monumento Natural Cerro Chovoreca[[Image:Piquete cue 0013.JPG|thumb|Pescadores en Piquete cue|280px]]
#Reserva Natural Cabrera – Timane
#Parque Nacional Tinfunqué
#Parque Nacional Paso Bravo
#Parque Nacional Serranía San Luis
#Parque Nacional Bella Vista 
#Parque Nacional Cerro Corá
#Reserva de Recursos Manejados San Rafael
#Parque Nacional Caaguazú
#Reserva de Recursos Manejados Ybytyruzú
#Parque Nacional Ybycuí
#Parque Nacional Lago Ypoá
#Refugio de Vida  Silvestre Yabebyry
#Monumento Natural Macizo Acahay
#Reserva Nacional Kuri'y
#[[Parque Nacional Ñacunday]]
#Parque Nacional Lago Ypacaraí
#Monumentos Naturales Cerros Köi y Chororí
#Monumento Científico Moisés S. Bertoni

[[Image:LAGO YPACARAI 0006.JPG|thumb|250px|Lago Ypakarai (al fondo)]]

=== Privadas ===

#Reserva Natural del Bosque Mbaracayú
#Reserva Natural Arroyo Blanco
#Reserva Natural Morombí
#Reserva Natural Ypety

=== Autárquicas ===

#[[Refugio Mbaracayú]]
#[[Reserva Limoy]]
#[[Reserva Itabó]]
#[[Refugio Pikyry]]
#[[Refugio Tati Yupi]]
#[[Refugio de Vida Silvestre Yacyretá]]

[[Image:Ñemby011170.JPG|thumb|250px|Ñemby]]

=== Potenciales ===

#Parque Nacional Médanos del Chaco
#Parque Nacional Laguna Inmakata
#Parque Nacional Ganso
#Reserva Ecológica Riacho Yacaré 
#Reserva Ecológica Pozo Hondo
#Reserva Científico Pirizal
#Parque Nacional Yacaré
#Parque Nacional Estero Milagro
#Reserva Ecológica Laguna Blanca 
#Parque Nacional Cerro Sarambi

Avei iporã ñanemandu’a tetã [[Paraguái]] oguerahaha tenonde gotyo estrategia oñangareko haguã tekoha rehe ha umi ñemombarete especie oipytyvõva pe hérava procesos ecológicos, oma’ẽvo henonde gotyo umi tapicha oútava rayhupápe.  

[[Secretaría del Ambiente]] (SEAM) Paraguái retãmegua ha pe Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo ([[PNUD]]), pirapire ome’ẽva Global rupi omoñepyrũ pe Proyecto [[Paraguay]] Silvestre.

== Referencia ==

*La magia de mi tierra. Fundación en Alianza. [[2007]].

== Enlaces externos ==

*[http://www.turismo.com.py/ Ecoturismo en Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional De Turismo]
*[https://web.archive.org/web/20080518082316/http://www.ecoturismolatino.com/esp/ecoviajeros/guia/paises/paraguay/paraguay.htm Ecoturismo]

[[Ñemohenda:Paraguái yvyapekuaa]]</text>
      <sha1>gl7pv52t800bul86dlbau8ok1kk22t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eusevio Ajala (Paraguái)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4154</id>
    <revision>
      <id>138301</id>
      <parentid>136845</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="i4b3oyon4qchlc4ijeuvuzlpzb56xtu" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Eusebio Ayala
| nombre-original = Eusebio Ayala
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion =	20.843
| territorio = 338
| ISO = 
| altitud = 
| coor =  {{coor dms|24|50|25|S|56|30|57|W|}} 
|}}
'''Eusebio Ayala''' ha’e peteĩ tetãvore’i opytáva tetãvore [[Cordillera]], [[Paraguái]]-pe. Opytã 72 km rupi [[Paraguay]]gui, Ha’éva Tetã [[Paraguái]] myakãha. 

Ko táva opyta arroyo Piribebuy re’ýpe ijakatúa gotyo, ha ko’águi osẽ tapekuéra ohóva ko tetãvore ryepy ha okagotyo. Herakuãitéva ojejapohaguére upeoje’usetéva chipa Barrero ha avei opytahaguére ko’árupi upe ñu hérava Acosta Ñú, ojejukapahaguére mitãnguéra ñorairõguasu Guerra contra la Triple Alianza (1865/1870) ramo guare.

== Superficie ==

Ko tetãvore’i korapy oguereko 338 km², ha oikove ipype 20.843 tapichakuéra rupi, ha ko’ãva apytégui 40% rupi oikove távakuéra rupi. Jajuhu 67,22 tapichakuéra km 2-pe. 

== Municipio ==

Táva Eusebio Ayala ofunda va’ekue karai Gobernador Carlos Morphi ary 1770 ramo ha ombohéra va’ekue upéramo Barrero Grande. Ymave oñembohéra va’ekué San Roque y Barrero Grande. Ko’ãgãgua intendente ha’e karai Néstor Fabián Delgadillo Díaz, ANR gua, omandátava ary 2006 guive 2010 peve. 

== Hembiasakue ==

Ñorairõ guasu batalla de Acosta Ñu, oiko va’ekue 16 jasypoapy ary 1869 ramo. Paraguái ejército va’ekue uperamo 3.500 mitãmimi oñorairõ va’ekue 20.000 kuimba’ekuéra umi ejército ou va’ekue ñande ári. Umi jajukapaguasu oiko va’ekue umi árape rupi, ojeguerekóva katupyry ijojaha’ỹva ramo, upe ára ojegueromandu’a mitãkuéra ára ramo [[Paraguái]]pe. 

“Los niños de seis a ocho años, en el fragor de la batalla, despavoridos, se agarraban a las piernas de los soldados brasileños, llorando que no los matasen. Y eran degollados en el acto,&quot; ohai upe tembiasakuére ohaíva brasileño Chiavenatto. 

“Escondidas en la selva próxima, las madres observaban el desarrollo de la lucha. No pocas agarraron lanzas y llegaron a comandar un grupo de niños en la resistencia. Finalmente, después de un día de lucha, los paraguayos fueron derrotados”, he’i avei. 

“El Conde D’Eu, el comando de la guerra,.... después de la insólita batalla de Acosta Ñu, cuando estaba terminada, al caer la tarde, las madres de los niños paraguayos salían de la selva para rescatar los cadáveres de sus hijos y socorrer los pocos sobrevivientes, el conde D’Eu mandó incendiar la maleza, matando quemados a niños y madres”, ombojoapy. 

“Mandó hacer cerco del hospital de Peribebuy, manteniendo en su interior los enfermos –en su mayoría jóvenes y niños– y lo incendió. El hospital en llamas quedó cercado por las tropas brasileña que, cumpliendo las órdenes, empujaban a punta de bayoneta adentro de las llamas los enfermos que milagrosamente intentaban salir de la fogata. No se conoce en la historia de América del Sur por lo menos, ningún crimen de guerra más hediondo que ese,” he’i avei Chiavenatto. 

== Economía ==


Eusebio Ayala, ha’e tetãvore’i oñemba’apohápe kokuépe ha avei ojejapo upe [[chipa]], oje’usetéva ñane retãme. Avei oñemba’apo mymbakuéra ñemoñáme, ha oguereko vaka, kure, [[kavaju]] ha avei ovecha.

Kokuépe katu oñeñotỹ avati, [[mandyju]], [[mandi'o]], [[takuare'ẽ]], petỹ, kumanda, [[ka'a]], café, yvakuéra, ha avei oñeñotỹ parral. 
 
Ko táva Eusebio Ayala-pe ojejapo upe tembi’u oje’usetéva chipa, oje’úva cocido hakuporã ndive. Avei ko’árupi jajuhu ojejapoha hi’upyrã manduvígui, ikatuhápe jajuhu heta hi’upyrã ojejapóva ko kógagui ha’éva mbujape, mba’e he’ẽ ro’ysã umía.

== Herakuã porãva chipa Barrero ==
 
[[Ta'ãnga:Chiperia en Eusebio Ayala.jpg|thumb|right|300px|Chipería en Eusebio Ayala]]

Ramón Ayala, ha’e tekove ymavéva ou va’ekue oiko ko táva Eusebio Ayala-pe, ha ha’e pe omoñepyrũ va’ekue ko tembiapo omoherakuãva ko mba’e ñane retã ha avei tetã ambuekuéra rupi. Oñemomba’éjeývo iñemoñarekuéra rembiapóre chipa apo rehegua, tembi’u ojejapóva avati ha aramirõ [[Mandi'o|mandi’ogui]], karai Ramón Ayala oñepyrũ omba’e ñemu ko tembiapóre ary 1970 guive, omoñepyrũ ko tembiapo peteĩ mba’ruguata’ípente oguerekóva ñe’ẽ hatãha, upéicha oje’ói oikuave’ẽvo ko hi’upyrã Paraguay peve. 

Heta tapichakuéra jajuhu ko’arupi omba’apóva ko tembi’u apópe, oñemoĩva ko Ruta II Mariscal José Félix Estigarribia pukukue javeve.

== Población ==

Umi heñói ha omanúva apytépe na iñambueguasúi ko’árupi ko’ã ára rupi.

Ko’ãrupi jajuhu 20.843 oikovéva; ko’ãva apytépe hetave ojeiko okahára ha avei hetamive kuimba’ekuéra. 

He’íva mboýtapa tapichakuéra jajuhu: 

* Ary 2009 ramo guarã jajuhúta 23.003 tapichakuéra ko’á´pe, ãva apytégui 12.201 kuimba’e ha 10.802 kuña. 

== Geografía ==

Ko tetãvore’i Eusebio Ayala, opyta Sur gotyo tetãvore’i [[Cordillera]]-pe. 

== Ikorapy ==

Eusebio Ayala korapy ohupyty:

* Norte gotyo tetãvore’ikuéra Tobatí ha [[Isla Puku]].
* Sur gotyo tetãvore’ikuéra [[Piribebuy]] ha [[Itakurubi de la Cordillera|Itakurubí de la Cordillera]].
* Este gotyo tetãvore’ikuéra [[Isla Puku]] ha Santa Elena.
* Oeste gotyo tetãvore’ikukéra Tobatí ha [[Ka'akupé|Ka'akupe]] (Ha’éva táva paraguaikuéra ouha oñembo’e Tupãsype) ha avei tetãvore’i [[Piribebuy]]. 

== Tapekuéra rehegua ==

Ko tetãvore’i Eusebio Ayala-pe ikatu ñaguahẽ Ruta II Mariscal José Félix Estigarribia rupi ha’éva tape ojeipuruvéva, ikatu avei jaipuru I tetãvore [[Paraguari]] rupi. 

Tapekuéra ko’arupigua ikatu jaipuru opa árape. Tapekuéra koárupi gua ha’epáma asfaltado, ijita térã ijitara’ỹiva. Tapekuéra ohasáva tava’ikuéra rupi katu oñeñangareko meme ikatu haguãicha ojeipuru ojeguata haguã mba’yruguatakuérape. 

Oguereko telefonía digital, radiokuéra ha avei repetidora umi canalkuéra TV rehegua. 

== Ykuéra rehegua ==

[[Ta'ãnga:Arroyos y Esteros1.jpg‎|thumb | 300px|left|Arroyo]] 

Koárupi ohasa ko’ã arroyo-kuéra:

* Aº Tacuatí
* Aº Ropé
* Aº Piribebuy, ko Aº Rope ndive ojohupytyháre ojapóva peteĩ y jepo.
* Aº Yuquyry
* Aº Paso Malo

== Clima ==

Ko’árrupi ndahakuetéi ha nahe’õi, mbyry’aikue 22&amp;nbsp;°C rupi, ro’yvérõ oguejy 3&amp;nbsp;°C, ha hakuvérõ 40&amp;nbsp;°C ohupyty. Ama ko’árupi ohupyty 1.536 mm, ome’ẽva 153 mm peteĩ jasy javeve. Jasykuéra oky’iveha ha’e jasyteĩ ha avei jasyapy.

== Demografía ==

Jajesarekórõ tapichakukéra oikovéva ko tetãvore’ípe jajuhu 56,05% ojeikove okaháre. 

Principales indicadores socio – demográficos:

* Tapichakuéra ndohupytýva gueteri 15 ary, 35,0%.
* Mboýpa kuñakuéra imemby, 2,7 mitã.
* Tapichakuéra nomoñe’ẽ ha ndohaikuaáiva haipyre 5,9%.
* Tapichakuéra omba’apóva sector primario rupi, 30,7%.
* Tapichakuéra omba’apóva sector secundario rupi, 19,4%.
* Tapichakuéra omba’apóva sector terciario rupi, 48,7%.
* Tapichakuéra omba’apóva kokuépe 30,5%.
* Ogakuéra oguerekóva electricidad, 90,4%.
* Ogakuéra oguerekóva agua y potĩ, 56,5%. 

== Mba’éicha ikatu ñaguahẽ ==

Ñasẽrõ [[Paraguaý]]gui, jaju Ruta II Mariscal José Félix Estigarribia rupi, ñaguahẽ meve táva [[Ka'akupé]]-pe ha jajuve jajúvo ko tapére ñaguahẽ meve táva Eusebio Ayala peve opytáva 72 km táva [[Paraguaý]]gui. 

== Referencias ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* Genocidio Americano. La guerra del Paraguay. Juan José Chiavenato. Carlos Schauman Editor, Asunción, 1984. 
 
== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>i4b3oyon4qchlc4ijeuvuzlpzb56xtu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kykyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4156</id>
    <revision>
      <id>138317</id>
      <parentid>136926</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6277" sha1="mkjcz5cf98tumqttba6w2ldxn3dg4dm" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Kykyo
| nombre-original = Quyquyhó
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Paraguarí]]
| poblacion =	7.514
| territorio = 624
| ISO = 
| altitud = 87
| coor = {{coor dms|25|37|60|S|57|08|60|W}}
|}}
'''Kykyo''', ha'e peteĩ tetãvore'i oĩva tetãvore [[Paraguarí]], [[Paraguái]]pe. Opyta 169 km rupi [[Paraguay]]gui, ha'éva táva omyakãva ñane Retã [[Paraguái]]. 

Ikatu ñaguãhe ko távape peteĩ tape rakamby [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal Francisco Solano López rehegua, osẽva táva [[Caapucú]]-gui, tetãvore [[Paraguarí]] rehegua. 

Kykyo, oñefunda va'ekue ary [[1776]] ramo, ha’e voi umi tavakuéra apytéte ymavéma oñemohenda va'ekue ñane retã Paraguáipe. 

== Tembiasakue ==

[[Ta'ãnga:Tatacua.jpg|thumb|300px|left|[[Tatakua]]]]

Kari Agustín Fernando de Pinedo ramo, omanda va’ekue [[1772]] guive [[1778]] peve, oguata va’ekue ko provincia tuichakue javeve, ha ofunda Villa Real de la Concepción ha omosẽ umi portugués-kuérape Villa Ygatimígui. 

Umía ára rupi upe ñemomba’e ko río [[Paraguay]] rehe ha’e kuri tekotevẽtéva ikatu haguãicha ojejoko umi portugués-kuéra japyhara ko’ápe. Upevarã tekotevẽ kuri ojejoko raẽ umi ñande’ypykuérape ikatu haguãicha ojeipuru umi ysyrykuéra ojeho haguã. 

Ohupytyhaguã ko mba’e, karai gobernador Agustín Fernando de Pinedo ofunda heta tavakuéra; ko’ãva apytépe jajuhu: [[Villa Franca]] sur gotyo, ha mbytérupi Hyaty ha avei Kykyo, ary 1776-pe. 

== Superficie ==

Ko tetãvore’i oguereko 624 km², ha ary 2008 ramo tapichakuéra oikovéva ko’árupi 7.514, ha 12,04 tapichakuéra rupi oikove 1 km² rupi. 

== Economía ==

Tetãvore’i Kykyópe, tapichakuéra omba’apo [[kokuépe]], ha oñeñotỹvéva ha’e [[parral]], [[mandyju]], [[mandi’o]], [[takuare’ẽ]] ha [[kumanda]]. Avei oñemoña ko’ã mymbakuéra: [[vaka]], [[ovecha]], [[kure]] ha avei [[kavaju]]. 

Oĩ yvy ko táva Kykyo rupi karuguaha. 
 
== Municipio ==

Intendente ko'gagua ha'e karai Lucio Martín Martínez Moreno, ha'éva Asociación Nacional Repúblicana (ANR)gua, omandáva arykuéra 2006/2010 peve. 
 
== Tapekuéra ko'arupigua ==

Ko porundyha tetãvore [[Paraguarí]] rypi ohasa [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]], ha’éva tape hũ ojeipuruvéva, kóva oguãhẽ ñane retã [[Paraguái]] peve ha avei ambuekúera táva peve. Oĩ ambue tapekuéra ijytara’ỹva ha avei yvyreínteva ombojoajúva tetãvore’ikuéra oñondive ha avei upe táva ombyakãva ko tetãvore. 

Oguereko tembipurukuéra ñe’ẽmbyry Copaco rehegua ha avei umi ñe’ẽmbyrykuéra ikatúva jagueraha ñanendive, avei oguereko ambue momongetarãkuéra, upéicha avei opaite tavakuéra árupiguápe oguãhẽ diariokuéra Paraguaypegua.

== Mba’éicha ikatu ñaguahẽ ==

Ñasẽva táva [[Paraguay]]gui, jaju [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]]-re rupi, ñaguahẽ meve táva [[Paraguarí]]-pe, ko’águi jahave Sur gotyo ñaguahẽ meve tavavore’i [[Caacupú]]-pe, opytáva 140 km sur gotyo táva ñane retã myakãha Paraguay, [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]] ári, ko’águi jaha peteĩ tape yvy reínteva rehe oguerekóva 29 km rupi, h ñaguãhẽtama táva Kykyópe. 
 
== Tavayguakuéra ==

He'iháicha [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]], ko’ápe oikove 7.514 tapicha. 

Oñemohenda guive ko táva tapichakuéra heñóiva ko’ápe imbovyve ohóvo.

Okaháre hetave oikovéva ko tetãvore’e Kykyópe, upéicha avei hetamive kuimba’ekuéra omba’apóva kokuépe. 

== Yvyjekuaa ==

Ko tetãvore’i Kykyo opyta ko tetãvore porundyha [[Paraguarí]] rembe’ýpe Sur gotyo. 

== Ikorapy ==

Norte gotyo opyta táva [[Yvycuí (Paraguay)|Distrito de Ybycuí]]. 

Sur gotyo opyta upe poapy tetãvore [[Misiones]], omboja’óva ichupekkuéra upe Río [[Tebikuary]]. 

Este gotyo opyta upe tetãvore’i Mbuyapey, kóvagui oñemboja’o upe ysyry hérava kóicha avei. 

Oeste gotyo opyta upe tetãvore’i [[Ka'apuku]]. 

== Ykuére rehegua ==

Ohypýi Kykyópe umi Río Tebikuary, ysyry Mbuyapey, ysyry Yaguary, ysyry Pindo, ysyry Kuruka'u ha avei ysyry Itape. 

Ko tetãvore’ípe opyta karuguakuéra Estero Kapi'ibary rehegua. 

== Demografía ==

Jajesarekõ tapichakuéra oikovéva ko tetãvore’ípe, jajuhúta 85,67% oikovéva umi okarahárupi. Upérupi avei oñemombovyré tapichakuéra ohóvo ambuekuéra rendárupi oikoháicha avei ko tetãvore’írupi, upéicha jajuhu imbovyveha ohóvo oikovéva ko’árupi. 

Ogakuéra ko tetãvore’ípe jajuhu 85,69% opyta okaraháre. 

Jeikuaapyrã omombe’úva mba’éichapa ojeikove ko’árupi:
* Tapichakuéra ndohupytýiva gueteri 15 ary, 36,8%. 
* Mboýpa kuñakuéra imemby 3,4 mitã. 
* Umi nomoñe’ẽkuaáiva kuatiahaipyre 8,6%. 
* Mboýpa tapichakuéra omba’apóva sector primario rupi, 56,0%. 
* Mboýpa tapichakuéra omba’apóva sector secundario rupi, 12,9%. 
* Mboýpa tapichakuéra omba’apóva sector terciario rupi, 29,9%. 
* Ogakuéra oguerekóva electricidad, 83,3%. 
* Ogakuéra oguerekóva y potĩ, 28,5%. 
* Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas (NBI): 
* Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas educación rehegua, 7,7%. 

He’iháicha upe Índice de Desarrollo Humano por Departamentos, ko tetãvore [[Paraguarí]] oguereko:
* Mboýpa oĩ omboguapúva héra mo’ehaokuéra rupi 73,4%.
* Mboýpa omoñe’ẽ ha ohaikuaáva kuatiahaipyre 88,3%.
* Mboý arýpa ohupytýta umi heñóiva ko tetãvore’ípe 66,3 ary peve. 

== Mo’õpa ikatu jaha javy’ahaguã ==

'''Turismo aventura ha ecológico-rã jajuhu:''' 

* Salto Tupãsy Paso. 

'''Turismo tembiasakue omombe’uva jajuhu:''' 

* Tupao [[Franciscana]] tuja. 
* Museo Yegros estancia Barrerito-pe. 

== Referencias ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Geografía del Paraguay.
* Che Retã Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color. 

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Misiónes]]</text>
      <sha1>mkjcz5cf98tumqttba6w2ldxn3dg4dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juan de Mena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4179</id>
    <revision>
      <id>138310</id>
      <parentid>136837</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4675" sha1="coaelhx72zad0x71apek8t6pcq85zxw" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Juan de Mena 
| nombre-original =
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Kordilléra]]
| poblacion =	6.403
| territorio = 965
| ISO = 
| altitud = 
| coor = {{coor dms|24|50|25|S|56|30|57|W|}}
|}}
'''Juan de Mena''' ha’e peteĩ distrito oĩva tetãvore [[Kordilléra]], [[Paraguái]] retãme. 

Ha’e tenda oguerekóva recursos naturales het ha iporãva. Avei tenda kokue renda ha yvy he’õha (humedales) oĩháme opaichagua guyra saite.

Avei iporãmbajepéva pe hérava turismo de pesca ha aventura-rã. [[Arroyos y Esteros]] ha Juan de Mena ikatu ojehecha karanda’y tuicháva). 

== Superficie ==

Ko distrito oguerko ijyvy 965 [[km²]], ha 6.403 ava oikóva pype rupi, ãvagui 90% oiko távape. Pe densidad poblacional orekóva ha’e 6,6 ava km². 

== Municipio ==

Intendente ko distrito Juan de Mena pegua héra karai [[Julio César Antúnez Acosta]], PLRA, [[2006]] guive, 2010 peve.
 
Ko distrito pyahu omba’apóva kokuépe, ha’e umi po distritos ojeiva’ekue umi tenda itujavévagui ary [[1990]] rupi.

== Economía ==

Juan de Mena oguereko viru rehegua hetave kokuépe. Avakuéra tendagua oñotyvéva ha’e [[avati]], [[mandyju]], [[Mandi'o]], takuare’ẽ, [[petỹ]], [[kumanda]], [[Ka'a]], [[café]] ha yva. Avei oĩ parralty. Pirajekutúpe oĩ avei tapicha tendagua omba’apóva.

== Población ==

Kuaapyrã ome’ẽva Dirección General de Encuestas Estadísticas y Censo rupi jaikuaa Juan de Mena oguerekoha 6.403 ava oikóva pype, hetavehápe oĩ kuimba’e. Hetave avakuéra tendagua oĩ oikóva okaháre.

== Geografía ==

Ko distrito Juan de Mena oĩ yvate gotyo tetãvore [[Kordilléra]]pe. Ijyvy ikarape ha hi’yrenda. Oĩ pype ysyryguasukuéra [[Yhaguy]] ha [[Manduvira]] ha koã tenda jerere oĩ heta karugua, ñu ha yvype guasu, ikatuhápe oñemba’apo kokuépe.

== Limites ==

Ko distrito oja ko’ã tendáre:

* Yvate gotyo tetãvore [[San Pedro]]. 

* Ñemby gotyo [[Arroyos y Esteros]], [[San José Obrero]], ha [[Karaguatay]]. 

* Kuarahy resẽ gotyo tetãvore [[Ka'aguasu]]. 

* Kuarahy reike gotyo tetãvore [[San Pedro]], kóvagui Juan de Mena ojei pe ysyryguasu Manduvira rupi.

== Comunicaciones ==

Pe Ruta 3 ohasa tetãvore rupi, tavakuéra [[Emboscada]] ha [[Arroyos y Esteros]], ha distrito Juan de Mena ykére. Tendakuéra tetãvore Kordilléra peguágui, Juan de Mena año ha’e pe oguereko’ỹva tape hũ, péve rupi ndaiporiguasúi mba’yruguata ava guerahaha. Oĩ mba’yruveve guejyha, ndaha’éiva umi tuichávape guarã. 

== Hidrografía ==

[[Ta'ãnga:Arroyo en Paraguay.JPG‎ |thumb |300px|left]]

Ko tendápe omohe’õ ko’ã ysyry:

* Ysyry Hũ
* Ysyry Peguaho
* Ysyry Andai
* Ysyry Tobatĩry
* Ysyry Mbutuy
* Ysyry Kulantrillo
* Ysyry Hondo

Ha ãva ysyryguasukuéra:

* Ysyryguasu Negro
* Ysyryguasu Manduvira

Karugua (esteros) oĩva:

* Karugua Chipa.
* Karugua Mbutuy
* Karugua Tobatĩry.
* Karugua Pamtel

== Clima ==

Ararova ha’e he’õ’ỹva seco ha ndahakúiva, arapytu mbyte 22&amp;nbsp;°C, michĩve jave 3&amp;nbsp;°C ha hakuvévo ohupity 40&amp;nbsp;°C. Okykue aryýpe oguahẽ 1.536 [[mm]], ikatúva ja’e peteĩ jasýpe okyha 153 [[mm]]. Jasykuéra sa’iveha oky ha’e jasypoteĩ guive jasypoapy peve. 
 
== Demografía ==

Avakuéra tendagua hetaitereive oĩ oikóva okaraháre, 90% rupi. 

Ogakuéra ojeikoha, 86,04% oĩ okaraháre. 

Indicadores socio demográficos: 

Tendagua omba’apo ãicha: 
* omba’apóva kokue térã mymba rehe, 74,1%. 
* omba’apóva sector terciario, 18,8%. 
* omba’apóva sector secundario, 6,5%. 
* omba’apóva sector primario, 74,4 %.
* Avakuéra ndoguerekóiva 15 ary gueteri, 43,4 %.
* Kuñanguéra imemby, 3,7 mitã.
* Oho’ỹva mbo’ehaópe 8%.

== Colonias habilitadas ==

Instituto Nacional de Desarrollo Rural y de la Tierra “INDERT”, ymave Instituto de Bienestar Rural, omoñepyerũ ã colonia:

* Colonia Presbítero [[Fidel Maíz]], ijyvy ha’e 7.388 ha, 17 lotes reheve.

* Colonia Regina Marecos, ijyvy ha’e 2.325 ha, 210 lotes reheve.

* Colonia P.U. Regina Marecos, ijyvy ha’e 42 ha, 217 lotes reheve.

* Colonia Guido Almada, ijyvy ha’e 2.376 ha, 304 lotes reheve. 

* Colonia P.U. Guido Almada, Manzana Chamango, ijyvy ha’e 38 ha, 166 lotes reheve.

* Colonia Guido Almada, Manzana Itanara, ijyvy ha’e 5 ha, 86 lotes reheve.

== Referencias ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>coaelhx72zad0x71apek8t6pcq85zxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orkéta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4185</id>
    <revision>
      <id>138324</id>
      <parentid>138121</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="n0nlwoootpt283s89lt2nojs9mrpow2" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Orkéta
| nombre-original = Horqueta
| foto=|300px
| fotoinfo= 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Concepción]]
| poblacion = 52.573
| territorio = 2889
| altitud = 127
| ISO = 
| coor = {{coor dms|23|20|39|S|57|02|37|W}}
|}}
'''Horqueta''', [[Paraguái]] táva, [[Concepción]] tetã pehẽmegua, oĩva ichugui 50 km ha 428 km Paraguaýgui. Ko táva henahína yvy kandúpe. 

==Héra tee==
Ko táva réra ou tape juasa oĩva’ekue upépegui hérava tape Horqueta-gui, upépe opytámi opytu’u karréta oho mombyrýva. 

==Yvykuaa==
Táva oñemohenda yvy kandu, tape juasa riremi.

=== Ararova===
Arahaku jave ohupyty 40&amp;nbsp;°C peve ha araro’y javékatu og̃uahẽ &amp;minus;2&amp;nbsp;°C. Omombytéva 20&amp;nbsp;°C.

Ára okyveha jasypateĩ ha jasyteĩ meve. Ndoky guasúi jasypoteĩ ha jasyporundy peve. Yvytu katu oúva yvate guivo, kuarahy esẽ ha ñemby guivo.

===Demografía===
Horqueta-pe oiko 52.573 tapicha; umíva apytégui 27.093 kuimba’e ha 25.480 katu kuña, he’iháicha Censo  2002-me guare. Tavaitépe oiko 9.946 tapicha ha okaháre katu 42.627.

==Hekoasa==
Ñepyrũrãite ko táva ha’eva’ekue peteĩ tupão’i, sa’ary XVIII-pe; oñefundaite 1793. Ha’eva’ekue táva tenondete orekova’ekue tape ojeguata hag̃ua ko Paraguáipe.

Tuichakuépe oĩ mokõihápe ko Departamento [[Tetãvore Concepción|Concepción]].

==Ekonomía==
Pépe tuicha oñemba’apo kokuépe; oñeñotỹ mandyju, mba’ysyvo, kumanda, mandi’o, avati ha yvakuéra. Upépe ojajo ka’a, oñemba’apo yvyráre, ojejajo ñandyry taruma’águi, ha oñeha’ỹi’o mandyju.

Ojejapyhy chupe “Ka´a He´ẽ táva ramo”.  

Ambue tembiapo ojejapomeméva ha’ehína tembiapo jegua vakapiguigua ha avei mymba ñemongakuaa.

==Mba’yruguata==
Opyta 428 km tavusu Paraguaýgui, ikatu oñeg̃uahẽ Ruta III “Gral. Elizardo Aquino” ha ruta II &quot;Mcal. Estigarribia&quot; ha Coronel Oviedo guive ojeho ruta V “Gral. Bernardino Caballero” rupi.

Horqueta guive, peteĩ tape osẽva upe guive rupi, ikatu oñeg̃uahẽ Takuatĩ, San Pedro yvýpe.


==Turismo rehegua==
45 km Concepción-gui, Vallemi rape rupi, opyta Paso Horqueta, ysyry Aquidabán rembe’ýpe oĩhame tenda porã y rembe’ýpe, iporãitemíva ojejapo hag̃ua camping.

Puente Paso Horqueta-pegua ojejapo yvyrágui ha tuicha ha ichúko avei.

==Referencias==
*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL.


==Enlaces externos==
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20171213191046/http://www.fallingrain.com/world/PA/7/Horqueta.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Horqueta]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Konsepsiõ]]</text>
      <sha1>n0nlwoootpt283s89lt2nojs9mrpow2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ñumi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4198</id>
    <revision>
      <id>138351</id>
      <parentid>136879</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6087" sha1="ptmkbwnaw440g2fb6fddag1jwr8bzbo" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Ñumi
| nombre-original = Ñumí
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Guaira]]
| poblacion = 3.637
| territorio = 
| ISO =
| altitud = 
| coor = {{coor dms|25|45|00|S|56|25|60|W}}
|}}
'''Ñumi''' peteĩva distrito irundyha tetãvore [[Guaira]], [[Paraguái]] retãme. 

Opyta ñemby gotyo tetãvore tavaguasu [[Villarríka]]gui, ha kuarahy resẽ gotyo distrito [[San Salvador]]-gui, ojuaju ãva rehe tape iporãva ha tuivháva rupi, ojáva poteĩha tetãvore [[Ka'asapa]] rehe. 

Opyta 198 [[km]] rupi [[Paraguái]] retã tavaguasu [[Paraguaýgui]]. Ojeike ko distrítope, pe Ruta 8 Dr. Blas Garay rupive. 

Avakuéra tendagua hetave oĩ omba’apóva kokuépe, avei oĩ omba’apóva yvyra ñekytĩ ha opamba’e oikóva chuguípe, kóva ko’ãga rupi sa’ivéma.

== Municipio ==

Ñumi ojupiva’ekue categoría de Municipio ary [[1955]] jave.

Intendenta héra Carmen Aurora Martin de Cabrera, PLRA pegua, [[2006]] guive 2010 peve.

== Geografía ==

Ko irundyha tetãvore [[Guaira]], oguereko mbohapy tenda ojuehegua’ỹva, peteĩva, ñemby gotyo opytáva, oĩháme distrito Ñumi, oguereko yvype karape, iporãva mymba rendaguã.

* Omohe’õ ko tenda ysyrykuéra Yhakã Guasu ha Remansito, ojapóva pe pe yvýgui kokué rendaguã iporãmbajepéva. 
  
==Superficie==

Ko distrito Ñumi oguereko ijyvy 324 [[km²]] tuichakue, avakuéra oikóva pype oĩ 3.637.

Pe densidad poblacional ha’e 11 ava/km². 

== Límites ==

Koã tendáre oja: 

* Yvate gotyo táva [[Villarríka]], tavaguasu tetãvore pegua, ha pe kordilléra Yvytyrusu.  
* Ñemby gotyo oĩ [[Iturbe]].  
* Kuarahy reike gotyo oĩ [[San Salvador]]. 
* Kuarahy resẽ gotyo oĩ [[Eugenio A. Garay]].

== Hidrografía ==

Ko distrito Ñumi oguereko ko’ã ysyrykuéra:

* Ysyry Yhakã Guasu.
* Ysyry Remansito.

== Demografía ==

Indicadores socio - demográficos, distrito Ñumi pegua:
 
*Avakuéra imitãveva 15 arýgui 34,5%.
*Kuñakuéra 2,9  imemby.
*Ohohýva mbo’ehaópe 11,1%.
* 59,3% avakuéra omba’apo sector primario, sector secundario  11,2% ha sector terciario 28,2%.
*Oñemba’apo labores agropecuarios-pe 59,3%.
*Óga oguerekóva servicio eléctrico 91,6%.
*Óga oguerekóva agua corriente 19,9%.

Necesidades Básicas Insatisfechas (NBI)

* Oikéva mbo’ehaópe 9,5%.
* Tembipuru tasyo rehegua 27,2%.
* Ogakuéra rehegua 35,1%.
* Jeikove rehegua 17,1 %.

==Economía==

Ko tendápe avakuéra oñoty [[trigo]], [[takuare’ẽ]], [[petỹ]], [[mandyju]] ha avei parral.


== Vías y Medios de Comunicación ==

Ko tetãvore [[Guaira]] oguereko ndahetái tape hũ rehegua mba’yruguatakuéra oiko haguã. Ko Ruta 2 [[Mariscal José Félix  Estigarribia]]-gui osẽ peteĩ tapehérava Ruta Nº 8 [[Dr. Blas Garay]], táva [[Coronel Oviedo]]-pe, oguahẽ tavaguasu tetãvore peguápe ohasa rire distrito [[Mbokajaty]] rupi. 

Peteĩ tape mbojuajuha táva Yataity peve, peteĩva, ha upéi táva [[Villarríka]] rupi, oguahẽma ambue tendápe, Ñumi, tetãvore [[Caazapá]] peve. 

Yvyrupigua tuichavéva ha’e Ruta 8 Dr. Blas Garay, ombojuajúva táva [[Villarríka]] rehe, tetãvore tavaguasu, ha avei [[Paraguay|Paraguaýpe]], ha’éva tavaguasu tetã [[Paraguái]] pegua, ha ambue tetãvore ha tavakuéra tetãmegua.

Ambue tapekuéra ha’e yvyreíva omoguahẽva oparupiete tetãvore ryepýpe. 

Pumbyry rehegua oĩ Copaco ha avei pumbyry po pegua, heta puhoe ha ta’angambyry rehegua, avei opa henda rupi oguahẽ kuatiahaipyre tavaguasu tetãmeguágui.

== Transportes ==

Oguereko mba’uruguata tuicháva ha iporãva ohóva tavaguasu tetãmeguápe ha ambue tetãvorépe; tetãvore ryepýpe guarã oĩ mba’uruguata michĩvéva ha sa’ive ava ogueraháva. 

== Población ==

Dirección General de Encuestas Estadísticas y Censo jaikuaa ko’ã mba’e:

Avakuéra rehegua ikatu jahecha:

*Avakuéra 0 guive 14 ary peve 34,5%

*Avakuéra 15 guive 64 ary peve 57,5%

*Avakuéra 65 ohasáva guive 34,5%

Oĩ 74,21% rupi avakuéra tendagua oiko okahára ha sa’ive távape. 

Avakuéra rehegua ary oútavape guarã kuimba’e térã kuña rehegua arýpe, oĩ ko’ã mba’e kuaapyrã:

* Ko ary 2008 jave, oĩ 3.637 oikóva, ãvagui kuimba’e oĩ 1.899 ha kuña 1.738.

== Turismo ==


Ko tenda iporãiterei, péicha rupi oikoite pe turismo rural ha safari silvestre ojejapo haguã. Avei hetamba’e techapyrã ijojaha’ỹva. 

Ko distrito Ñumi ryepýpe oĩ pe yvyty Cerro Corá, 435 m yguasu ári ha pe kordiléra de Ybytyrusu, ojeíva kordilléra de Caaguasúgui, kóva ha’e pe tuichavéva pa’ũme oĩva tetã Paraguáipe, upévare iporãva’erã jaikuaa, ikére oĩ rupi ka’aguy tuicháva oguerekóva hetaiterei techapyrã.

== Cómo llegar? ==

[[Paraguaýgui]] Ruta 2 Mariscal José Félix  Estigarribia rupi, táva [[Coronel Oviedo]] peve, oñepyrũháme ambue tape, Ruta 8 Dr. Blas Garay, kóva ohasa distrito [[Yataity]] ha táva Mbokajaty rupi, rehovévo oĩma táva [[Villarríka]], ha’éva tetãvore tavaguasu, upéi rehovévo ñemby gotyo 22 km reguahẽma tenda hérava Ñumi.

== Fiesta Patronal ==

Ára 10 jasypoteĩ jave oñemomora pe fiesta patronal, santo patrono Sagrado Corazón de Jesús réra pegua, ha’anga oĩva pe tupão héravavoi péicha ryepýpe.

Iñemomorã oñepyrũ  pe ñembo’e oikóva porundy ára jave oikóva ka’aru (novenario) ha pe ára 9 oiko pe jerokyguasu tinglado municipal-pe. 

Ára 10, poapy aravo jave, oiko pe misa central pa’i tava pegua ojapóva, upéi santo mboguata purahéipe tape táva reheguápe ha asaje, so’o mbijy kavaju ári jeiko, ha ka’aru katu tóro ñemoñarõ (torín). 
 
== Referencia ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Paraguay al Día. Editorial Aramí Grupo Empresarial.
* Che Retã Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color.
* Última Hora.

==Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Guaira]]</text>
      <sha1>ptmkbwnaw440g2fb6fddag1jwr8bzbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paso de Patria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4205</id>
    <revision>
      <id>138326</id>
      <parentid>136927</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9514" sha1="dk2kbap3lpx5vwhakji9gu6mint11wq" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Paso de Patria
| nombre-original = Paso de Patria
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Ñe'embuku]]
| poblacion =	6.008
| territorio = 1.750
| ISO = 
| altitud = 56
| coor = {{coor dms|26|38|60|S|57|55|62|W}} 
|}}
'''Paso de Patria''' ha’e peteĩ tetãvore’i opytáva tetãvore [[Ñe'embuku]], [[Paraguái]]pegua. Ñaguahẽhaguã ko tendárupi jaguereko la Ruta 4, ipukukue javeve asfaltado-va [[San Ignacio]] [[Misiones|Departamento de Misiones]]) con [[Pilar (Paraguay)|Pilar]] (XII [[Departamento de Ñeembucú]]). 

Ikatu jahecha ko tendárupi mba’éichapa iñambue hechapyrã kapi’igui karanda’ykuéra ñurupigua. Ko mba’e jahecha jahávo Este guio ([[San Ignacio]]) Oeste gotyo ([[Pilar]]). Táva Pilar guive heta tape ñandegueraha tenda porã por ikatuhárupi jahami jaguata. 

== Zona de humedales ==

Hetavéva ko tenda rupi ha’e umi ñu karugua (Oeste gotyo) ha avei kapi’ity (Este gotyo), upéicha rupi ko’árupi jajuhu mokõ tenda iñambuéva oñondive. 

Rio-kuéra [[Ysyry Parana|Parana]] ha [[Río Paraguay|Paraguay]] (Este ha sur gotyo) okakuaa ha osẽmba jave hapekuéragui henyhẽmba ýgui ñu ha ka’aguykuéra. Umi ñu karugua guasu lago Ypoa – Ñeembucú reheguáicha avei, jajuhu avei ñu guasukuéra hi’ypáva ko’ãva apytépe oĩ umi laguna-kuéra Ypoa ha Cabral Vera. 

Mba’e porã porã jahecha ko tendárupi hetáre ñana ha mymbakuéra oikóva ýrupi, ko’ãva apytépe jajuhu [[kapi'yva]], aguara guasu, guasu puku, [[jakare]] ha avei guyrakuéra hague vera asýva. 

Jajuhu tenda ojoguaitemíva yvy he’õ Chaco rupigua heta haguére karanda’y ha ysyrykukéra ka’aguy hysýiva ijypýrupi. Upéicha avei heta hechapyrã jajuhúta río Paraná ypýrupi, avei ka’aguy rovyu asy [[Ríos del Paraguay|Río Tebicuary]] pukukue javeve.

== Historia viva ==

Ko’ã tape ratatĩ kirirĩhápe oikóva [[Paso de Patria]]-pe ha’ete arakuéra ko’árupi ndohasaiva voi. Tyapu ndaiaporiete haguére ko’árupi ikatu ñanemoñamindu’u upe Guerra de la triple Alianza ([[1865]]-[[1870]]) rehe ko tenda. Umi mba’e jahechakuaa porã haguã iporã ñamañami ko Museo Histórico ombyatýva hechapyrã upe ñorairõ ramo guare. 

== Población ==

Ko tava’imi Paso de Patria opyta sur gotyo tetãvore [[Ñe'embukúpe]], umi rio-kuéra Paraná ha Paraguay osẽhápe ojupe. Opyta 60 kilómetro táva Pilar-gui, jahárõ tape yvýrupi. Umi 1.867 tapicha oikovéva ko’ápe omba’apo kokue ha vakakuéra ñemoñáme, tembiapokuéra ome’ẽva tembikotevẽkuéra jejoguarã ko tendárupi. 

== Guerra de la Triple Alianza ramo tembipurukuéra ==

Paso de Patria oñemohenda va’ekue upe cuartel oñemopy’ã va’ekue López ára ramo jerére, ko cuartel oñemoĩ kuri oñedefende haguã frontera. Ha upe [[Guerra de la Triple Alianza]] ([[1865]]-[[1870]]) ramo oiko kuri ko’árupi heta ñorairõ. 

Heta mbokakuéra rehegua opyta ko’árupi, ha ãva ohechauka ñandéve mba’eichapa ikatupyry Paraguái ra’ykuéra oñorairõ va’ekue [[Argentina]], [[Brasil]] ha [[Uruguay]] ndive.

“Jajuhu heta tembipuru [[caballería]], [[artillería]], fusilería, enterove umi ejercito-kuéra mba’e. Haimete ndaikatuvéima jaikuaa máva mba’ekuépa ndoguerekóiramo umi escudo ohechakáva mooguápa”, he’i karai Vicente García, oñangarekóva upe Museo Histórico rehe. 

Ko kuimba’e ombyaty ha oñangareko umi mba’e yma guare ojejuhúva ko’áru ha ojeipuru va’ekue ñorairõhápe. Oñemoirũvo hembireko ha ta’yrakuérandive oñemoĩ oguata ohekávo umi mba’e porã opytáva ñeñotỹhápe ñorarõ rire. 

Vicente oguereko guive 12 ary ha’e oñemosaráivo ojo’o ombyaty haguã umi mba’e ñorarõhárupi guare. Umi ára ramo guare ha’e ko’ã mba’e ha’e oguerekóva ñangarekópe ha’éva ñorarõhárupi guare ha ha’éva hechapyrã ko museo Paso Patria-pe. 

 
“Umi mba’e ajuhu raẽ va’ekue ha’e ko’ã esparaduéra , pala, hacha, machete, estribo, opavave ko’ãva ñorahápe guare. Ndaikuaa porãi mboyetémapa ambyaty, peteĩ árape ajuhu peteĩ libra esterlina oro guigua ha upéva chembovy’aiterei.Che añepyrũ kuri ambyaty ahechágui tapichakuéra ndohecharamóĩ ko’ã mba’e. Ko’ã ramo guarã katu opavave oñepyrũ oheka ã mba’e”. 

Karai García, oikuaa porãva ko’ã mba’e rehegua, he’i hasymaha jajuhu ko’árupi tembipurukuéra ñorarõhápe guare, hetaitereímagui tapichakuéra ojehekáva ko’ã mba’ére. 

“Ou heta tapichakuéra oipotáva ko’ã mba’e ha oguerahapa. Upévare hasýma jajuhu haguã ñorairõhárupi ojeipuru va’ekue. Jaha mombyryve va’erã jajo’o haguã, ha upéva hepy, ñu karugua rupi, hasyhápe jaike”, he’e voi. 

== La comandancia del Mariscal López ==

Upe mba’e ojehecharamovéva ñorarõ ramoguare ojeguerekóva ko’ápe ha’e upe Mariscal [[Francisco Solano López]] comandancia kue, oñemboy va’ekue upe ary [[1983]] peve. Upe árape upe y sarambiguasu oiko va’ekue Ñeembucú tuichakue javeve ohupyty avei ko ógape ha umi adobekuéra he’õmba ha upéva ombyaipa ichupe. 

Ko óga oguerekókuri mbohapy kotyguasu tuicháva; hokẽkuéra yvyra mbarete porã oñembojeguapávagui ijapopyre, ha oguereko óga jeve henonde ha hapykue gotyo.

Ha katu tapichakuéra Paso de Patria-gua ndohejái kurioñehundipánte ko’ã mba’e, upévare omopu’ã jevy ijoguahaite hekoviarã hendaguetépe. Upéicha oĩ yvyrakuéra heseguare ojeipuru jevy va’ekue oñemopu’ã haguã ko óga pyahu, hokẽ ojepe’a va’ekue upe ára 1 [[jasyapy]] ary [[2004]] ramo, ko’ágãramo oikóva ichugui Museo Histórico. 

== Museo histórico ==

Peteĩha kotýpe, tapichakuéra oúva ko’ápe ikatu ohecha umi ña’ẽmbe, kyse, kuimbe ha avei ña’ẽmbe rembyre, áila japepo tuja, estribo, kavaju pyrehegua ha mba’yrukue ha avei sardina rembyre ho’uva’ekue umi tahachikuéra tetã ambuekuéra gua ouva oñorairõvo Paraguáipe. 

Koty mbytepeguápe jajuhúta umi monedakuéra heta hendaichagua (bronce, cobre, plata-gui ijapopyre), botella vidrio-gui ijapopyre vino ha champagne ryru, botella yvy cerveza ryru, mba’yru mba’eryakuã porã ryru oguerekóva haipyre [[París]], [[Nueva York]], [[Londres]], [[Buenos Aires]], [[Río de Janeiro]] ha [[Montevideo]] umía. 

Avei [[Votõ|votõnguéra]], [[sãpýra]] [[ku’asã]] rehegua, mbokapegua, espada yvakuéra, planchas hierroguigua ao ñamosỹiha ha avei bala cañon-kuéra rehegua.

Mbohapyha kotýpe jahecha estribo espuelín-kuéra pata morotĩgui ijapopyre oficial Ejército Argentino mba’ekue. 

Tápiare katu hysýi tembipurukuéra ojeipuru va’ekue upe ñorairõ guasu Guerra del 70 ramo guare, omombe’úva ñandéve mba’eichaitépa oñeñorairõ vai raka’e ha ou ñande ári umi tetã ambuegua, ko tenda ko’agã ha’éva techapyrã iporãitéva. 

“Ko’ápe ou turistakuéra oparupietegua turistakuéra. Tapichakuéra ambue tetãrupigua ohecharamove ko’ã mba’e, tapichakuéra árupigua ndohecharamovéima, mombyrygua katu ohecháramo ko’ã mba’e ohecharamoite.

Ko’ãva apytépe oĩ umi tetã [[Brasil]] embajada-agua oúva ha che katuete aha hendivekuéra umi ñorairõguasu oikohaguéryupi. Oĩ katu yvy jepeve ogueraháva Tuyutíme guare; chupekuéra guarã tuicha mba’e ko yvy, koárupi ou haguére peteĩ ary pukukue oñorairõ ijypykuéra”. 

Ko Museo Histórico Patria-pe ojeipe’a opavave árape. 

Ko’ágã rupi oñangareko hese Municipalidad; ha karai intendente ha’e oipytyvõva ikatu haguãicha oñeñangareko hese. 

Paso de Patria ojehecha porã: tape potĩ, ojevyhahakuéra renda oñeñangareko porã, tapichakuéra katu ko’ápe torýpe oñangareko mbohupakuérare.

Umi mba’ére iporã jaju jaguatami ko tenda heta tahachi [[Paraguái]] ome’ẽ haguérupi hugui hetã rayhupápe. Ko’ágãrupi katu ndaiporivéima ñorairã ko’árupi, oñongatúnte ipype heta mba’e hechapyrã. Avei ome’ẽ jopói ramo karanda’yty ha guyrakuéra ovevepáva ñúre garza morotĩ umíva, ñande resa mbovy’arã

== Paso de Patria e invasión aliada ==

[[Mariscal Francisco Solano López]] ramo guare Paso de Patria-pe: 

[[Ta'ãnga:FRANCISCO SOLANO LOPEZ (From a Photograph taken in 1859).jpg|thumb|250px|right|Mcal Francisco Solano López]] 

Upe 25 [[jasypateĩ]] ary [[1865]] ramo, Mcal. Franciso Solano López, ova [[Humaita]] gui Paso de Patria-pe ha ha’ete voi omyakã upe ejército. Omanda oñembokorapy mbarete haguã Paso de Patria ha Itapirú, umi umi oúva mbokápe ñande árigui. 

Upevarã avei omandáma kuri ojokoka haguã umi tekove jeju ýrui oñemoĩ haguã ka’aguy opytáva [[río Paraguay]] rembe’ýpe 2 km rupi río Paraná ndive ojotopahápe poteĩ mbokaguasu, avei poteĩ Itapirúgui ojeguerúva ha 60 ojeguerúva Corriente-gui Paso de Patria-pe, idefensarã oguerekómava voi 100 mboka guasu. 

Humaitá-pe opytánte artillero-kuéra ha fronterape mbovymi escuadrón kavaju’ári rehegua. 

Jasypakõi oñepyrũvo ojeikuaaukáma mba’épa ohasáta upe [[Gral. Robles]], oñeha’arõitéma va’ekue, ha’éva ojejukataha mbokápe, mayor Martínez ykére. 

Kóicha ojehepyme’ẽ ichupekuéra upe Corriente peguare ñorairõ omyakã va’ekue hikuái katupyry’ỹme.

== Bibliografía ==

* Revista ABC Color 

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ñe'ẽmbuku]]</text>
      <sha1>dk2kbap3lpx5vwhakji9gu6mint11wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turismo aventura Paraguáipe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4207</id>
    <revision>
      <id>138339</id>
      <parentid>132311</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7476" sha1="t7ect9funnoqj1o5srtz7oy79osn7u1" xml:space="preserve">[[Image:Tirolesa desde llegada.jpg|thumb|right|300px|Tirolesa]]

[[América del Sur]] mbytetépe opyta [[Paraguái]], tetã jajuhutahápe heta mba’eporã hechapyrã ijatúva ojeju ojehecha y, yvy ha yvatérupi.

Opaite hendárupi ko tetã ryepýre jajuhúta hechapyrã jahecharamo va’erã. 
 
==Hechapyrãkuéra== 

Heta tenda porã porã jajuhúta ko’árupi jajapo haguã [[turismo aventura]] ko tetã [[Paraguái]]pe. Heta ko’ãva rehegua rupi jajuhúta tembipuru jajapo haguã deportes extremo kuéra: [[Tirolesa]], [[Rapel]], jeguata ka’aguy ojeike’ỹhárupi, jajupi ha jaguejy yvyty ha ysyrykuéra rupi iporãva rete mombytu’urã.

==Parque Nacional Ybycuí== 


Ko [[Parque Nacional Ybykui]] opyta 151 kilómetro [[Paraguaýgui]], ha’éva táva omyakãva ko tetã Paraguay. Oñemoañete kuri ary [[1973]]-pe ha oguereko 5.000 hectárea ikorapy henyhẽtéva yvytykuéragui ijyvatekue ohupytýva 400 metro rupi, avei ykua yvu yjepo ha ka’aguykukéra. Ko tenda ha’e avei omombe’uva Paraguái rembiasakue, ko’arupi avei oĩ pe fundición de hierro, umi [[siglo XIX]] rupi.

Ko’ápe oĩ yvy camping-rã, koty ao ñemonderã, ojejahuhaguã hamba’e. Ko tendápe avei jajuy ko’ã ysyrykuéra: [[Corrientes]],  Mina, [[Salto Guaraní]], Salto Mina ha Salto Mbocaruzú, ha hetave jehechapyrã ome’ẽva ñandéve naturaleza.

==Parque Manantial== 

[[Parque Manantial]] opyta táva [[Hohenau]], [[Itapúa|departamento de Itapúa]]-pe, Ruta Nº 6 ári jahupytývo kilómetro 35.

Ko tenda iporã jaguatahagua mba’yru jeep-pe, bicicleta osaingóva upe ysyry Capiibary ári, ikatu avei jaha upérupi kavaju ha ave camión-pe.

==Salto Monday== 
[[Imagen:Salto Monday vistacaida agua cuerda bajan.png|300px|right|thumb|Salto Monday]]

Salto Monday opyta 10 [[km]] [[Ciudad del Este]]-gui, ha’éva táva omyakãva  ko tetãvore [[Alto Paraná]]. Monday ha’e peteĩ yjepo oguerekóva 45 metro. Ha’e yjepo ijyvatevéva ko ñane retã Paraguáipe. Ymave raka’e ko tenda ha’e opytu’uha umi ñande ypykukéra [[Guarani]] tape puku oipykúivo. Ko mba’e neporã hechapyrãva ikatu jahecha oñemoĩ rupi ko’ápe tape jehasaha yvate ha avei tenda oñembosako’íva ñeñañarã.

Umi ita koty katu iporãitemi umi ko’árupi oúva oguata oha’ã haguã umi deporte ha’éva rappel ha avei [[alpinismo]]. Ojere hese ka’aguykuéra mavave tapicha opoko’ỹha gueteri. 

Ko tendárupi avei ikatu jajesarekomi mymbakuéra porãita oĩva ko’árupi ha avei guyrakuéra oveve joáva. Ko jerére avei jajuhu irundy avakuéra táva, oguerekóva irundypa tapichakuéra ha’ẽva  tetã guarani rehegua.

== Sierras de Las quince puntas== 

Ko’ã Sierras de las quince puntas opyta [[San Lorenzo]], tetãvore [[Concepción]]-pe. Ko’arupi oñemi yvyty oguerekóva 500 metro, ysyrykuéra ha avei ka’aguy ojeike’ỹha.

Jajuhu tape vai ombojeréva yvyty’ikuéra, umi oha’ãva [[ciclismo]] ha avei mba’yrukuéra 4x4 ohayhuetéva. 
  
==Reserva Natural del Bosque Mbaracayú rehegua== 


Ko reserva opyta 22 kilómetro táva  [[Villa Ygatimí]]-gui. Oguereko 64.405 [[ha]] ha ikatu jaguata kanoape río Jejuimi rupi, ikatu avei jaha jahecha Salto Karapã, jaguejy rappel rupi 50 metro.

Ko reserva-re oñangareko upe [[Fundación Moisés Bertoni]]. 
 
==Cerro Tres Kandú== 

Ko yvyty opyta 7 kilómetro táva [[Garay]]-gui, opytáva 52 kilómetro táva [[Villarrica]]-gui ha ikatu ñaguahẽ ruta táva [[San Juan Nepomuceno]] rupi. Tres Kandú jajuhu upe yvyty ijyvatevéva  tetã [[Paraguái]]pe, oguerekóva 842 metro. 
 
==Parque Nacional Cerro Corá== 

Ko [[Parque Nacional Cerro Corá]] opyta 494 kilómetro táva [[Paraguaýgui]]. Jajuhúta 50 kilómetro táva [[Pedro Juan Caballero]]-gui. Ikatu ñaguahẽ jahárõ Ruta 5 rupi.

Ko parque ha’e avei okohague upe [[Guerra de la Triple Alianza]] , upe 1 jasyapy ary [[1870]] ramo guare, ha avei ojejukahaguépe Mariscal [[Francisco Solano López]], ysyry [[Aquidabán Nigui]] rembe’ýpe.

Oguereko ñemañaha jahechahaguã upe “Cerro Muralla”, ikatuhágui umi oúva ko’ápe oehca umi yvytykuéra omongoráva ko tenda, upéva rupi oñembohéra “Cerro Corá”. 
 
==Turismo Fluvial== 


[[Paraguái]] oguereko avei koã iporãitéva ysyryguasu ha’éra rio [[Paraguay]] ha [[Paraná]], ome’ẽva ko’arupigua ha umi oúvape oguata heta hechapyrã ha avei ikatu oho oguatá pe ýre mba’yrukuérape.

Umivarã jajuhúta heta mba’yrukuéra tuicha ha iporãva. Ko’ãva apytépe oĩ: 

* Crucero Paraguay, oporogueraháva táva [[Concepción]] ha avei [[Fuerte Olimpo]]-pe. 
* Barco &quot;Cuñataí&quot;, osẽva upe Deportivo Puerto Sajonia opytáva Paraguaýpe. 
* Lancha &quot;Aquidabán&quot;, osẽva táva Concepción guive [[Bahía Negra]] peve, oho ha oukuévo. 
* Lancha &quot;Cacique II&quot;, tapia osẽta táva Paraguaýgui [[Vallemí]] peve, oho ha oukuévo avei.
* Barco &quot;Sueños del Pantanal&quot;, oĩva oporogueraha haguãcha [[Pantanal]] peve, osẽ Colonia Carmelo Peralta. 
 
==Arroyo Tagatiyá== 

Opyta 90 kilómetro táva [[Concepción]]-gui. Ikatu ñaguahẽ ko’apeve  Ruta ohóva táva Vallemime.

Tagatiyá ysyry oguerekóva ysakã asy ohasáva ita’ári ha ojere hese ka’aguy rovyũ, ikatuhápe jahecha hetaiterei yvyra máta yvate, takuára ha ave helechokuéra.

Ikatu avei jaha’ã [[Snorkeling]], jahechahápe heta mba’eporã ha avei heta pirakuéra opáichagua umi ýre.

Avei ikatu jaguejy jaipuruhápe gomones, jeguata kavaju’ári, tirolesa ha [[senderismo]]. 
 
==Laguna Sirena== 

Ko yno’õ opyta táva Cerrito, tetãvore [[ Ñeembucú]]-pe 350 kilómetro táva Paraguaýgui. Ikatu ñaguahẽ mokõ tape rupi: Paraguay guive [[Pilar]] rupi ha Paraguay guive [[San Ignacio]], [[Misiones|departamento de Misiones]] rupi, jahasávo jahávo tavavore’i [[Laureles]] rupi.

Ko yno’õ oguereko y potĩ porã ha avei jajuhúta yrembe’y potĩ oguerekóva yvyku’i morotĩ porã.

Umi oúva oguatá ko’árupi ikatu oñeha’ã oguahẽ umi umi isla hi’aguĩvape, upevarã ikatu oipuru umi umi barco-kuéra ojejapóva ko’ã mba’erãvoi.

Umi oguenohẽséva pira katu, [[Ysyry Parana|río Paraná]]-me heta ojuhúta pirakuéra [[dorado]], [[paku]], [[Suruvi]], [[corvina]] ha hetave pirakuéra.

Yvykuk’ikuéra yrembe’ýru´piguápe katu ojejuhúta tembipurukuéra ñai’ũgui ijapopyre, ta’ãnga aita ha avei kambuchi tapichakuéra retekue oñeñotỹhague ñande ypykuéra ymave ko’árupi oikovéva oipuru va’eku.

Katuete ko’ã mba’e ombouséta umi tapicha ohechaséva koã mba’e [[arqueología]] rehegua.

Ko’ápe jajuhúta yrembe’y oñembojahápe barco-kuéra hetahápe tembiapokuéra ha ojehasahaguã táva Jahapé gotyo, [[Corrientes]] provincia, tetã [[Argentina]] rehegua. Oĩ katu barco-kuéra ohóva isla [[Martín García]]-pe, ha’éva yvyku’i atýra neporãva, jajuhutahápe ka’aguy ojeike’ỹha ha avei heta mymba ha yvyrakuéra porã porã.

Y kirirĩ asy ko Laguna Sirena-pegua avei ikatu jaipuru ñembosaraikuéra yrupigua ha’éva [[ski]] ha avei [[surf]].

==Referencias== 

*La Magia de mi tierra. Fundación en Alianza. Asunción. 2008. 
 
==Enlaces externos== 

*[http://www.turismo.com.py/ Turismo Aventura en Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20210309195912/http://turismorural.org.py/ APATUR (Asociación Paraguaya de Turismo Rural)]
*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Tursimo]

[[Ñemohenda:Paraguái yvyapekuaa]]</text>
      <sha1>t7ect9funnoqj1o5srtz7oy79osn7u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4210</id>
    <revision>
      <id>138289</id>
      <parentid>138100</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7477" sha1="9w6kokvddppit5yh14s8pyuv8fe1cof" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Altos
| nombre-original = San Lorenzo de la Cordillera de los Altos
| foto =
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Kordilléra]]
| poblacion = 	13.114
| territorio = 92
| ISO = 
| altitud = 207
| coor = {{coor dms|25|13|60|S|57|15|00|W}}   
|}}
'''Altos''' ha’e distrito oĩva tetãvove [[Kordilléra]], [[Paraguái]] retãme.

== Toponimia==

[[Image:Perfil de la Iglesia de Altos.jpg|thumb|265px|left|Iglesia de Altos]]

Ojehero avei “Altos Yvypytare”, ymave katu oje’e péicha “[[San Lorenzo]] de la Cordillera de los Altos”, kóva oĩ tavakuéra itujavéva tetã [[Paraguái]]pe. Avei ojekuaa “Terraza del País” ramo, tenda yvatépe oĩ rupi.

===Clima===

Ararova tetãvore [[Kordilléra]] pegua ha’e templado ha seco. Arapytu mbyte ha’e 22ºC, hakuve jave arahakúpe ohupity 39ºC ha michĩvévo araro’ýpe, 3ºC.

===Demografía===

Altos oguereko 13.114 ava oikóva pype, ãvagui 6.862 ha’e kuimba’e ha 6.252 ha'e kuña, jaikuaa Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos rupive.

==Historia==

Oñehendu mokõiháicha mba’éichapa heñoiva’ekue. Peteĩva, he’i omoñepyrũ hague Domingo Martínez de Irala, ára 10 jasyporundy ary 1538 jave ha mokõiha, Fray Luis de Bolaños ary 1580 jave, ha’erõguare peteĩha reducción guaranítica Río de la Plata ha [[Paraguái]]pe. Ary 1879 ha 1980 oguahẽ ñepyrũva’ekue umi colonos alemanes Altos-pe. 

Ary 1882 rupi, oñepyrũ oñembo’e Alemania ñe’ẽ peteĩ ógape. 

Ára 9 jasyporundy ary 1893 jave oñemoñepyrũ pe club Alemán Patria (Deutscher Schiess- und Sport- Verein), pe hóga oĩ Plaza de los Héroes ypýpe. 
Ary 1896 oguahẽvo oñepyrũ omba’apo pe Escuela Alemana Patria (Deutsche Schule) hogateépe, kóva oĩ pe tupão kupe gotyo. Ary 1926 jave ojuaju pe Escuela Alemana Patria ha Cementerio Alemán, motenondehára Alemán Patria poguýpe. 

[[Image:Atrio de la Iglesia.jpg|thumb|300px|Atrio de la Iglesia de Altos]]

Ary 1945 jave, Estado [[Paraguái]]gua oipe’apaite opa mba’e oguerekóva ko’ã [[Alemania]]-gua ha avei mba’apo mbo’ehápegua. Ary 1952 jave mburuvicha karai Dr. Federico Chávez oho Altos-pe, ko jeho ouporã karaikuéra Otto Spindler, Federico Zichner, Hans Mehrwaldt ha Bernhard Grimm, ojerure haguã oñeme’ẽmbajey haguã chupekuéra opamba’e ojeipe’ava’ekue tendaguágui, ha tendota ome’ẽukapa chupekuára hembijerure. 

Jasykõi ary 1953 jave, ko sociedad alemana oñepyrũjey omba’apo. 

Motenondehárakuéra ko club Alemán Patria hetave ára omba’apóva réra ha’e: 

*Robert Günther, 26 ary. 

*Harald Spindler, 26 ary. 

*Berhard Grimm, 21 ary. 

*Otto Spindler, 17 ary.

Namombyrýi táva Altos-gui, ysyry Aguaí rembe’ýpe, oiko peteĩ mba’e ivaíva ha’éva mba’yruveve ho’a hague, omanohápe [[Mariscal_Jos%C3%A9_F%C3%A9lix_Estigarribia|Mariscal José Félix Estigarribia]].

Ko’ápe okañyva’ekue Joseph Mengele, ha’éva peteĩ científico médico nazi, ojapova’ekue experimento umi campos de concentración nazis-pe mitã, kuña ha ambuére. Mengele ha hembireko Martha ouva’ekue táva Altos-pe ary 1959 jave, pe gobierno Alemania Occidental pegua oikuaa rire moõitépa oĩ hóga táva [[Buenos Aires]], [[Argentina]] pegua ha oguahãvo chupe peteĩ kuatia he'ihápe ohotaha ka’irãime. Hembireko ndovy’ái heta rire oheja chupe. 

Ary 1960 jave, okyhyjeterei oikuaa rire pe cazador de nazis ohapykuererekaha chupe ha avei ho’a rire  Adolf Eichmann, Mengele oheja táva Altos ha oho Hohenau-pe, ñemby gotyo tetã Paraguáipe.

== Economía==

Avakuéra Altos pegua omba’epoveha ha’e pe pohã ñana reheguápe ha café. Avei, oĩ artesanía yvyravevyiguigua, oñeñoty sandia, ka’avo hi’upýva, mymba ñangareko vaka rehegua, embutidokuéra ha ambue mba’épe.

== Turismo==

Pe tupão ha’e reducciones jesuíticas-rõ guare [[San_Lorenzo|San Lorenzo]] Mártir rérape ojejapova’ekue.

Plaza de los Héroes oĩ táva mbytetépe.


Oikéva ko távape ombovy’a, pe [[kordilléra]] jejupi ha ojekuaahápe Yno'õ Ypakarai ha ka’aguy guasu ijerére oĩva. Jeguatarã “La Ruta Tukangua” Municipalidad omoĩva, héra péicha hetaiterei oĩ rupi tukã ko tendápe. Ko jeguataha iporãiteri pe recursos naturales oguerekóva rupi.

Artesanía rehegua imbaretevéva ha’e pe talla yvyra hérava timbógui ojejapóva, mymbakuéra ra’anga, umi mombe’ugua’u pegua ha tova rehegua (máscaras), oguerekóva sa’y opaichagua. Ko’ã máscara herakuã mombyry pe “kamba ra’anga” rupi, mulato joguaha, San Pedro ha San Pablo ára jave, ára 28 ha 29 jasypokõi jave, ko fiesta ojejapo tekoha Itaguasúpe, opytáva 2 km táva Altos-gui. Ha’e peteĩ fiesta coloniarõ guare, ojehechaukahápe mba’éichapa oñorairõva’ekue umi kamba ha guaikurukuéra. Oĩ ñembosarái opaichagua ha avei tembi’u Paraguái rehegua.

[[Image:Plaza en Altos.jpg|330px|thumb|Plaza en Altos]]

Pe ysyry Saldívar, oĩva pe reserva natural ryepýpe oguereko 4 ha rupi, ha oĩ 800 m távagui.

Pe finca El Gaucho oguereko 4 ha yvyryty guasu oĩháme, ha tembipuru opaichagua ha iporãva coloniarõ guare. Avei oĩ kavaju ári jeiko, jeguata ñu rehe ha kyhakuéra oĩva pe jahuha (piscina) rembe’ýre.

Pe hotel campestre La Grappa oguereko pe tekoha iporãva yvyty rehegua, pyharekue katu oĩ peñas de folklóre peguáva, Paraguaigua ha pytagua mba’éva.

Pe Bar de Terere ha’e peteĩ tenda omopeipirũva maymávape oguahẽ ha oikuaa haguã ko mba’e herakuã guasúva rehegua [[Paraguái]] mba’etéva, ha’éva “terere”. 

Ko’ápe, umi tapicha oikuaáva ko mba’e rehegua ohechaukáta ndéve mba’eichagua ka’ápa reipuruva’erã, pohã ñana, tembipuru, tenda oĩháme artesanía ha opaichagua jepurupyrã. Opyta pe tape ombojoajúva San Bernardino ha Altos ykére.

== Personajes ilustres==

Altos ha’e [[Luis_Alberto_del_Parana|Luis Alberto del Paraná]] heñói hague, ha’éva karai ojeikuaa mombyrýva, hógakue oĩ gueteri ko távape. Ohova’ekua música paraguaya ndive Europa tuichakue jave, oñeme’ẽ hasguépe chupe techaramo ha momba’eguasu hembiapokue rehe.

[[Image:Altos, Municipalidad.jpg|left|thumb|340px|Municipalidad de Altos]]

== Cómo llegar ==

Oñeguahẽ heta tape rupi, pe ojepuruvéva ha’e (Paraguay guive) ruta II; km 39 peve, pépe oĩ jepia ohóva táva San Bernardino-pe, ko távagui osẽ ambue tape ohóva táva Altos peve.

Kuarahy resẽ Altos-gui oĩ táva [[Atyra]] ha yvate gotyo táva Loma Grande. Ko’ã distrito ojáva táva Altos rehe: Atyra, [[Loma_Grande|Loma Grande]], [[Nueva_Colombia|Nueva Colombia]] ha San Bernardino.

== Referencias ==

*Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6.
*Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición. 1999. Editorial Hispana Paraguay SRL.

== Enlaces externos ==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
*[http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
*[https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
*[http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
*[https://web.archive.org/web/20160304113852/http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Altos.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: ''Altos'']

[[Ñemohenda: Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>9w6kokvddppit5yh14s8pyuv8fe1cof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alberdi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4216</id>
    <revision>
      <id>138288</id>
      <parentid>138099</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="507ydnwa49bktgzuzs1a29zh36xbj38" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Alberdi
| nombre-original = Alberdi
| foto =
| fotoinfo = Pilar tupão guasu
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Ñe'ẽmbuku|Ñeꞌẽmbuku]]
| poblacion =	7 588
| territorio = 1 130
| ISO = 3166-2
| altitud = 44
| coor = {{coor dms|26|10|00|S|58|08|60|W}} 
|}}
'''Alberdi''' táva [[Ñe'ẽmbuku|ñeꞌẽmbuku]]&lt;nowiki/&gt;gua, opytáva 134 km [[Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui, haꞌéva táva omyakãva tetã [[Paraguái]] [[río Paraguay|Ysyry Paraguay]] rembeꞌýpe, táva [[Arahentína|arhentina]]&lt;nowiki/&gt;gua Formosa renondépe.

== Héra ==

[[Ta'ãnga:Juan Bautista Alberdi-restored.jpg|thumb|280px|left|Juan Bautista Alberdi.]]

Kóicha oñembohéra oñemombaꞌeguasúvo upe karai haihára arhentinagua Juan Bautista Alberdi, oñeꞌẽporã vaꞌekue Tetã [[Paraguái]] rérape upe ñorairõ Guerra contra la Triple Alianza-ramo. 

== Ararova ==

Heta haguére koꞌárupi ''estero'', ha ysyrykuéra arapytu koꞌárupi hoꞌysã ha heꞌõ porã. 

Hakukue koꞌárupi 22&amp;nbsp;°C rupi; hakuve jave ohupyty 37&amp;nbsp;°C ha 40&amp;nbsp;°C jasykuéra arahakupegua. Roꞌyvérõ katu oguejy 5&amp;nbsp;°C ha 2&amp;nbsp;°C. 

Jasykuéra okyveha katu haꞌe jasyteĩ, jasyapy, jasyrundy ha avei jasypa; umi saꞌive okyha katu haꞌe jasypo ha avei jasypoapy. 

== Avaitakue ==

Táva Alberdi-pe oikove 7.588 tapicha, koꞌãvagui 3.920 haꞌe kuimbaꞌe ha 3.698 haꞌe kuña, heꞌiháicha Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. 

== Yvyrapekuaa ==

Yvy koꞌárupi ikarape ha ojojaguasu, ha opytahaguére ysyrykuéra rembeꞌýpe heta jajuhu esterokuéra tuicháva. Jajuhu yvyty ijyvatéva. 

Tapichakuéra koꞌárupigua hetave jevy ohupytypa ichupekuéra y upe ysyry Paraguay osẽmba jave apégui oky heta rire, upévare ojeꞌe ichupe “''Heroica Venecia Paraguaya''”, kóva rupi avei heta tapichakuéra ohopa ko tendágui. 

== Hekovekue ñemombeꞌu ==

Héra ymave guare haꞌe Villa Franca Nueva, oñemo ambue vaꞌekue tendota ramo karai [[Emiliano González Navero]], upe haihára katupyry Juan B. Alberdi rérape. 

== Vyꞌarã ==

[[Ta'ãnga:Río Paraná Paso de la Patria 3.jpg|thumb|300px|right|[[Ysyry Parana]] jehecha.]]

Umi ''estero'' Ypoa rehegua, oguereko heta hechapyrã porã. Kaꞌaguykuéra henyhẽ yvyra ha mymbakuéra porã. Karuguaha rupi heta guyrakuéra oñembovyꞌa.

Ko táva iporã ojeju haguã pira ñeguenohẽ ha avei ojeꞌyta haguã mbaꞌyrukuérape. Avei jajuhúta tendakuéra oñembosakoꞌíva ''turismo rural''rã.

Opytahaguére ko táva opytáva upe [[tetãmini Formosa]] rovái, avei ikatu jaju ñemuharã ko tendárupi.

== Virureko ==

Tapichakuéra ombaꞌapoveha haꞌe vakakuéra ñemuñáme; avei, ñemitỹ ha ñemuhakuéra jajuhu avei saꞌiveramo jepe, yvy nomeꞌẽtereírigui umivarã.
 
== Manduꞌapy ==

* Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL. 

== Joajuha okapeguándi ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
* [https://web.archive.org/web/20170720053615/http://www.fallingrain.com/world/PA/13/Alberdi.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Alberdi]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ñe'ẽmbuku]]</text>
      <sha1>507ydnwa49bktgzuzs1a29zh36xbj38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nueva Colombia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4217</id>
    <revision>
      <id>138323</id>
      <parentid>136839</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="1bqwwnrvk7pd24zgk3nkc9dfw4bd5wx" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Nueva Colombia
| nombre-original = Nueva Colombia
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Kordilléra]]
| poblacion =	4277
| territorio = 81
| ISO = 3166-2
| altitud =
| coor = {{coor dms|25|10|47|S|57|21|00|W|}} 
|}}
'''Nueva Colombia''' ha’e pete’ĩ tetãvore’i opytáva tetãvore [[Kordilléra]], [[Paraguáipe]]. Ñaguahẽkuaa ko távape tetãvore’i [[Emboscada]] Ruta 3 ''General Elizardo Aquino'' rupi. 

Ha’e peteĩ tetãvore’i pytu’urenda, táva opytáva ñuhovy yvyporã apytépe.

Nueva Colombia herakuãguasu avei kambuchikuéra apópe, ko’águi oñeguenohẽ upe itape iporãitemíva óga aporã.
 
Nueva Colombia guive jajuhu peteĩ tape oñembo’itáva ñanemoguahẽva táva [[Loma Grande]], ñasẽvo [[Altos]], táva [[San Bernardino]] peve. 
 
== Ikorapy ==

Ko tetãvore’i korapy oguereko 81 kilómetro cuadrado, tapichakuéra oikovéva ipype 26,73 hab por &lt;math&gt;km^2&lt;/math&gt;. Jajuhu ko tetãvore’i tuichakue javeve 4.277 tapicha. 

== Economía ==

Nueva Colombia ha’e tenda oñemba’apoitemiha kokuépe, oñeñotỹ ko’árupi ka’avokuéra hi’upyrã ojegueraháva ñemuhaguasu [[Paraguaýpe]]. Avei oñemba’apo kokuépe, ha oñeñotỹ [[parral]], [[avati]], [[mandyju]], [[Mandi'o|mandi’o]], [[takuare’ẽ]], [[petỹ]], [[kumanda]], [[Ka'a]], [[café]], ha avei naranjakuéra rehegua.
 

== Población ==

Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos ojuhu ko’ápe 4.277 tapichakuéra, ko’ãva apytégui hetamive kuimba’ekuéra. Hetave avei jajuhu omba’apóva kukuérupi ha oikovéva okaháre. 

Tapichakuéra heñóiva ko’árupi na’iñambueguasúi yma guivéma, ko’ãva ñamombe’u iguýpe: 

* [[1972]] guive [[1982]] peve 0,1%. 
* [[1982]] guive [[1992]] peve –0,1%.
* [[1992]] guive [[2002]] peve 0,7%.

== Geografía ==

Ko tetãvore’i Nueva Colombia, tetãvore [[Kordilléra]] rembe’ýpe Este gotyo. 

== Ikorapy ohupyty ==

Ko tetãvore’i korapy Nueva Colombia ohupyty: 

* Norte gotyo tetãvore’i [[Arroyos y Esteros]], oipe’áva ojuehegui ysyry [[Piribebuy]].
* Sur gotyo tetãvore’i [[San Bernardino]]. 
* Este gotyo tetãvore’i [[Loma Grande]] ha avei tetãvore’i [[Altos]]. 
* Oeste gotyo tetãvore’i [[Emboscada]]. 

== Tapekuéra rehegua ==

Ko tetãvore’i Nueva Colombia-pe, tapekuéra ijitáva rupi, osãva tetãvore’i

[[Emboscada]]gui. Ñomongeta mombyryrã katu, ko tetãvore’i oguereko ñe’embyryku´éra rehegua COPACO omoĩva.

== Ykuéra rehegua ==

Ko tetãvore ombohykue porã upe ysysy ohasáva ko’árupi ha’éva [[Piribebuy]], avei heta ysyry’ikuéra jajuhu ohasáva ko’árupi.
 
== Arapytu ==

Ko tetãvore [[Kordilléra]] rupi climakuéra ha’e subtropical, subhúmeda, ya okykue peteĩ arykue javeve 1.540 milímetro rupi, arahakue 22º C rupi, oguejýva 3º C ha hakukue 40ª C peve. Jasypoteĩ ha jasypoapy jave ha’e umi oky’iveha. Hetave javeve ndahakuetei ha ndaro’yetéi, heta rupi ko’árupi yvyty ha ka’aguy porã oguerúva yvytu piro’y. Ko’a mba’ére ko’árupi jajuhu tapia ára porã, upévare ko tenda rupi ojeju ojevy’a haguã turistakuéra rehegua.

[[Ta'ãnga:Rio Salado3.jpg|thumb |300px]]

== Demografía ==

Nueva Colombia oguereko 4.277 tapichakukéra oikovéva ipype. Ha ñamañá ramo hesekuéra, jajuhu 83,57% oikovéva okaháre.
  
Omombe’úva mba’eichaitépa ojeikove: 

* Nohupytýiva guetei15 ary, 36,4%.
* Mboýpa imemby kuñakuéra, 3,4 mitã.
* Ndohai ha nomoñe’ẽkuaáiva haipyre, 9,9%.
* Omba’apóva kokuehárupi, 51,6%.
* Omba’apóva sector secundario-pe, 19,9%.
* Omba’apóva sector terciario-pe, 27,1%.
* Ogakuéra oguerekóva electricidad, 80,8%.
* Ogakuéra oguerekóva y potĩ, 50,9%. 

Tapichakuéra oguerekóva Necesidades Básicas Insatisfechas (NBI):
 
* NBI mbo’epykuéra rehegua 11,5%.
* NBI ogakuéra rehegua, 36,2%.
* NBI tembipukuéra rehegua, 4,9%.
* NBI oikove porãva 15,9%.
 
Jeikuaapyrã Índice de Desarrollo Humano 2000/2001-pe tetãvorekuéra rehegua: 

Ko tetãvore Kordilléra oguereko: 

* Tasa bruta de matriculación combinada del 72,8%.
* Tasa de alfabetización del 91,4%. 
* Esperanza de Vida al nacer del 66,3 años. 

== Bibiografía ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo” 
* Geografía del Paraguay. 
* Che Retá Paraguay. 
* Datos del la DGEEC.
* Informe sobre Desarrollo Humano, PNUD. 
 
== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>1bqwwnrvk7pd24zgk3nkc9dfw4bd5wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Rita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4218</id>
    <revision>
      <id>138331</id>
      <parentid>138129</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="5cgbskjzmpky6ocuql17ljfs81d8ecb" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Santa Rita
| nombre-original = Puerto Santa Rita
| foto 
| fotoinfo = Tupão Santa Rita
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Parana]]
| poblacion = 19.511
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 194
| coor = {{coor dms|25|59|00|S|54|57|00|W|}}
|}}
'''Santa Rita''' ha’e umi táva [[Alto Parana]], [[Paraguái]] apytépe peteĩva umioñakãrapu’ãvéva. Ofunda kuri umi ouva tetã ambue [[Brasil]]gui, avei ha’e tenda oñeñotỹ hetavehápe tetã [[Paraguái]]pe soja; opyta [[Mercosur]] mbytépe, 340 [[km]] este gotyo [[Paraguaýgui]], 70 [[km]] [[Tres Fronteras]] ([[Argentina]], [[Brasil]] ha [[Paraguái]])-gui.

=== Arapytu ===

Arapytu mbyte ko’ápe 21&amp;nbsp;°C rupi; hakuvérõ ohupyty 38&amp;nbsp;°C ha ro’yvérõ oguejy 0&amp;nbsp;°C peve. Oky hetaveh Paraguáipe ha’e ko [[Alto Parana]] rupi. 

=== Demografía ===

Umi 19.511 tapichakuéra oikovéva apyte 9.984 kuimba’e ha 9.527 kuña, he’i [[Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos]]. 

== Hembiasakue ==

Ofunda ary [[1973]]-pe karai [[Osvino Schneider]]. Oiko ichugui tetãvore’i upe 4 jasypakõ ary 1989-pe Ley 58/90 rupi omohenda ojapóva Congreso ha omohenda Poder Ejecutivo upe 16 jasyapy [[1990]] arýpe.

 
== Economía ==

[[Ta'ãnga:Soja en Paraguay 02.jpg|thumb|300px|Soja ty]]

Santa Rita oñemohenda upe mokõiha jehechaukarã tetã [[Paraguáipe]], hérava “[[Expo Santa Rita]]”, ohohápe cien mil tapichakuéra. 

[[Kokue]] ha [[vaka]] ñemoña ha’e tembiapokuéra oñemba’apoveha ko tendárupi. Vakakuéra rehegua jajuhu mymbakuéra iporãmbajepéva. 

Ko táva ojeikuaa avei Capital del Progreso en Paraguay ramo. Kogakuéra hetavéva ha’e [[soja]], [[avati]], [[canola]], [[girasol]] ha ambuekuéra. Avei heta jajuhu fabricakuéra ha avei ñemuha rendakuéra.
 
Ko tendárupi avei heta oñemba’apo kure ha ryguasukuéra rehe, upévare ojehepyme’ẽ porã kure ro’o, ryguasukuéra ha avei umi kogakuéra ha’ỹiva.
 
Santa Rita tuicha oñakãrapu’ã ko’agãvérupi, upévare oñemohenda ko távape heta ha tuicha tuicháva banco ha financiera-kuéra ha opaichagua oñemúva virúre; avei hotel-kuéra, tasy’oróga, mbo’ehao, ñemuhakuéra ha avei fabrica-kuéra. 

== Turismo ==


Expo Santa Rita, mokõha tuichavéva ojejapóva tetã [[Paraguái]]pe. Hetaitetrei tapichakuéra oúva ohecha ko techapyrã. Upépe ikatu jahecha ijapopyre ko’árupi ha’éva kogakuéra, mymbakuéra rehegua ha avei fabrica-kuéra rembiapokue.

Ko mba’e jehechaukarã ohupytyséva avei ha’e umi Paraguaikuéra mba’ekuáa rehegua jehechauka ha avei ojekuaa ha oñemomba’eguasuhaguã. 

Ikatu avei jahecha heta mba’e ikatúva jajapo turismo naturaleza rehegua ko’árupi. Jajuhúta upe [[río Monday]] rembe’ýpe jajapo haguã camping ha ja’ytahaguã, avei jajuhúta ko’ápe heta hotekuéra oñangareko porãva mbohupakuéra rehe. Avei ko’árupi ikatu jajapo [[turismo rural]].
 
Santa Rita oñakãrapu’ã kuri mbovymi arýpe, tapichakuéra ko’árupigua oiko porã ha ha’e voi táva hekove pyahuporãva. 
 
=== Mba’éicha ñaguahẽ ===

[[Paraguay]] guive ikatu jaju táva Santa Rita-pe Ruta II “[[Mcal. José Félix Estigarribia]]” rupi jaha upe rire Ruta VII “[[Dr. José Gaspar Rodríguez de Francia]]” ha Ruta VI “[[Dr. Juan León Mallorquín]]” rupi, 40 [[km]] sur gotyo.
  
[[Ciudad del Este]] guive, ñaguahẽ Ruta VII rupi, &quot;km 30&quot; peve, ha uperire jaju Ruta VI, [[Encarnación]] rape rupi, 40 kilómetro. 

== Referencias ==

* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; [[2007]]. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición [[1999]], Editorial Hispana Paraguay SRL 

== Enlaces externos ==

* [http://www.abc.com.py/paraguay/Xaltoparana.htm/ Así es nuestro país]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [https://web.archive.org/web/20080521165208/http://www.fallingrain.com/world/PA/1/Santa_Rita.html Coord.]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana]]</text>
      <sha1>5cgbskjzmpky6ocuql17ljfs81d8ecb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tevikuarymi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4219</id>
    <revision>
      <id>138338</id>
      <parentid>136877</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5693" sha1="1e11w1ejpfo4lyb3punepl1imdv7vyy" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Tevikuarymi
| nombre-original = Tebicuary-mí
| foto =
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Paraguari]]
| poblacion =	4.145
| territorio = 122
| ISO = 3166-2 
| altitud = 
| coor = {{coor dms|25|30|27|S|57|34|21|W}}
|}}
'''Tevikuarymi''' tetãvoreꞌi opytáva [[Paraguái]] tetãvore [[Paraguari|Paraguarí]]&lt;nowiki/&gt;pe. Opyta 149 kilómetro rupi táva [[Paraguay|Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui.

Ñaguahe ko távape tape rakãmby [[Tape guasu 1 (Paraguái)|Tape Guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]] rehegua rupi.
 
Tetãvoreꞌi Tevikuarymi opyta [[Ysyry Tevikuarymi|ysyry]] rembeꞌýpe kóicha avei hérava. Opyta tetãvore rembeꞌýpe kuarahyresẽ gotyo. 

Haꞌe tetãvoreꞌi mbovyveha tapichakuéra oikovéva ipype ko tetãvorépe. 

== Virureko ==

Ko tendárupi oñembaꞌapove kokuépe ha oñeñotỹ hiꞌupyrãkuéra. Tapichakuéra ombaꞌapo [[Mymba|mymbakuéra]] ñeñomáme ha avei kokuépe oñeñotỹhápe hiꞌupyrãkuéra. Oñeñotỹ [[parral]], [[mandyju]] ha [[mandi'o]]. Upéicha avei oñeñangareko ãva mymbakuéra rehe: [[vaka]], [[ovecha]], [[kure]] ha [[kavaju]]. 

[[Ta'ãnga:Vacas y caballos 0007.JPG|thumb|right|300px|Vakakuéra]]

== Tapekuéra ha oñeñomongetaha ==

Upe [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal Francisco Solano López haꞌe tapehũ ojeipuruvéva. Ohasa tetãvore [[Paraguari]] mbyte rupi ha tetãvoreꞌi Tevikuarymi rupi ohasa tape yvyreínteva oguahẽva [[Paraguay]] peve ha avei ambue tavakuéra ko tetãvoreguápe. 

Tapekuéra oĩ yvýgui ijapopyre ha avei ijita raꞌỹiva ombojoajúva tavakuéra oñondive ha avei tava akã ko tetãvorépegua avei. 
 
Oparupiete ko tetãvorépe jajuhu ñeꞌẽmbyry Copaco omoĩva ha avei ñeꞌẽmbyrykuéra jaguerahakuaáva, jajuhu avei ambuekuéra rehegua. Kuatiahaikuéra Paraguaýpegua oguahẽ avei koꞌárupi.

== Mbaꞌéicha ñaguahẽ ==

Ñasẽ [[Paraguay]]gui [[Tape guasu 1 (Paraguái)|tape guasu 1]] Mariscal [[Francisco Solano López]] rupi ñaguahẽ meve táva[[Paraguarí]]pe. Ko táva oapyta 66 kilómetro [[Paraguaýgui|Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui, upégui jahave upe tapére jahasa jahávo tavakuéra [[Karapegua]], [[Acahay]] ha [[La Colmena]] rupi. Koꞌágui jaha peteĩ tape yvyreínteva rupi 18 kilómetro, ñaguahẽ meve Tevikuarymíme.
 
== Tetãvoreꞌi ==

Intendénte Tevikuarymíme haꞌe karai [[Justo Pablo Prieto Rivas]], [[ANR]] ''Partido Colorado''gua, omandáva arykukéra [[2006]]/2010-pe. 
 
== Tavayguakuéra ==

''Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos'' heꞌi ko tetãvoreꞌi mbovyveha tapichakuéra oikoha ko tetãvore [[Paraguarí]]&lt;nowiki/&gt;pe, ha jajuhu ipype 4.145 oikovéva.
 
Hetave ojeiko okaháre ha hetamive jajuhu kuimbaꞌekuéra ombaꞌapóva kokue ha ñúme.

== Yvyapekuaa ==

Tetãvoreꞌi Tebicuarymi tetãvore [[Paraguarí|Paraguari]] rembeꞌýpe kuarahyresẽ gotyo. 

== Korapy ==

Tetãvoreꞌi Tebicuarymi korapy haꞌe koꞌãva: 

* Norte gotyo ohupyty tetãvoreꞌi [[Ybytymi|Yvytymi]] ha upe irundyha tetãvore [[Guairá|Guaira]].
* Sur gotyo ohupyty irundyha tetãvore [[Guairá|Guaira]].
* Este gotyo ohupyty irundyha tetãvore [[Guairá|Guaira]], oipeꞌáva ichupekuéra upe ysyry Tevikuarymi.
* Oeste gotyo opyta tetãvoreꞌi [[Ybytymi|Yvytymi]] ha avei [[La Colmena]].

== Ykuéra rehegua ==

Ohypýi ko tetãvoreꞌi Tevikuarymi upe ysyry héra kóicha avei. Avei heta ysyryꞌikuéra ohasa koꞌárupi. 

== Avaitakuaa ==

Tevikuarymíme jajuhu 4.145 tapicha oikovéva ha 14,9 tevove rupi jajuhu 1 [[km2]]-pe. Kuimbaꞌekuéra 2.253 ha kuña 1.893. Jajesarekóvo koꞌã tapichakuéra rehe ko tetãvoreꞌípe jajuhu 90,24% oikovéva okaháre. 90,12% umi ogakuéra apytégui jajuhu okaháre.

== Papapy ''socio-demográfico''kuéra imbaꞌeguasuvéva ==

* Tapichakuéra ndohupytýiva gueteri 15 ary, 36,4% 
* Mbovýpa imemby kuñakuéra, 3,6 mitã. 
* Tapichakuéra ndohai ha nomoñeꞌẽkuaáiva haipyre, 7,1%.
* Tapichakuéra ombaꞌapóva ''sector primario''pe, 79,6%. 
* Tapichakuéra ombaꞌapóva ''sector secundario''pe, 3,9%. 
* Tapichakuéra ombaꞌapóva ''sector terciario''pe, 15,4%. 
* Tapichakuéra ombaꞌapóva kokuépe 79,5%.
* Ogakuéra oguerekóva [[Tendyry|syryendy]], 81,9%. 
* Ogakuéra oguerekóva ypotĩ, 6,9%.
* Tapichakuéra oguerekóva ''Necesidades Básicas Insatisfechas'' (NBI): 
* Tapichakuéra oguerekóva ''Necesidades Básicas Insatisfechas'' ñemboꞌekuéra rehegua, 6,0%.
* Tapichakuéra oguerekóva ''Necesidades Básicas Insatisfechas'' ñemopotĩrãkuéra rehegua, 32,7%. 
* Tapichakuéra oguerekóva ''Necesidades Básicas Insatisfechas'' ogakuéra rehegua 52,3%. 

Jekuaapyrã ''Índice de Desarrollo Humano'' tetãvorekuéra rehegua, Tevikuarymi oguereko koꞌã mbaꞌe:

* ''Tasa bruta de matriculación combinada del 73,4%.''
* ''Tasa de alfabetización del 88,3%.''
* ''Esperanza de vida al nacer del 66,3 años.''
* ''Valor del índice del Desarrollo Humano 0,702.''
* ''Índice de escolaridad 0,8336.''

== Ararova ==

Arapytu rehegua iporã jaikuaami koꞌárupi ohupytyha 22&amp;nbsp;°C rupi, hakuvérõ ohupyty 28&amp;nbsp;°C ha roꞌykue 18&amp;nbsp;°C rupi. 

Amakuéra rehegua katu ohupyty 1.400 ha 1.600 milímetro rupi ary jave. Jasy okyveha haꞌe jasypateĩ, ha saꞌiveha oky haꞌe jasypokõi.
 
== Mandu'apy ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color.
* Informe sobre Desarrollo Humano, PNUD. 

== Joajuha okapeguándi ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Paraguari]]</text>
      <sha1>1e11w1ejpfo4lyb3punepl1imdv7vyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bella Vista (Itapúa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4222</id>
    <revision>
      <id>138293</id>
      <parentid>136768</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5082" sha1="alxzrw7iojz33ouhmn2ibz70dpinv2g" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Bella Vista
| nombre-original = Bella Vista
| foto =
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = Itapúa
| poblacion =	10.738
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 
| coor = {{coor dms|26|06|27|S|54|20|56|W|}} 
|}}
'''Bella Vista''' ha’e peteĩ tetãvore’i opytáva tetãvore [[Itapúa]], [[Paraguái]]-pe. Opyta táva [[Paraguaý]]gui 410 km rupi. Ñaguahẽ ko tetãvore’ípe peteĩ tape rakamby osẽva ruta IV ''Juan León Mallorquín'' rupi.

Ha’e colonia alemán rehegua, omohenda va’ekue karai Erdmann Fischer ha José Bohn ary 1918-pe. Ojekuaa avei Bella Vista Alto Paranágua.

Oiko kuri ichugui tetãvore’i upe ary 1959 ramo. 

==Hembiasakuke==

Umi coloniakuéra alemana Hohenau, Obligado ha Bella Vista peteĩchante oñepyrũ ha imba’apokuéra rupi oñembohéra &quot;Colonias Unidas&quot; (Itapúa). Upe ymave guarema ha’e Hohenau, opytáva 50 km  noreste gotyo [[Encarnaci%C3%B3n|Encarnación]]gui, oñemoñepyrũ va’ekue ary 1898 rupi, tetã sambyhykuéra ome’ẽrei ramo guarema 30.000 ha yvy oñemohenda hagua upe colonia peteĩha, oñefunda va’ekue mokõi  ary rire, upe ary 1900-pe.

==Economía==


Yvy neporãva jajuhu rupi ko’árupi, tapichakuéra omba’apo ñemitỹme ha avei vakakuéra ñemoñáme, ha upe oñeñotỹvéva ha’e ka’a ha avei tung. Mymbakuéra rehegua katu oñemoña vaka ha ovecha.

Ko tetãvore’ípe jajuhu heta industria-kuéra ha avei tenda oñemba’apohápe ita ñeguenohẽpe. 
Ysyry Paraná rembe’ýpe jajuhu ko’ã puerto-kuéra:
* Puerto Italia.
* Puerto Santa Clara 
* Puerto Fordi’i

==Población==

Tapichakuéra Bella Vista-gua py’ỹinte oho tetã ambuekuérape, upeicha rupi ndahetái ko’ápe ojeiko. He’i upe Dirección General Estadística, Encuestas y Censos, ary 1972-pe ko táva oguereko 10.467 tapicha oikovéva ipype, ary 1982-pe 13.249, ary 1992-pe 7.954 tapicha. Ko’ã ramo guarã 10.738 tapichánte ha hetamive kuimba’ekuéra.
Hetave ojeiko okaháre.

==Geografía==

Opytáva tetãvore[[Itap%C3%BAa|Itapúa]]-pe, Bella Vista rupi heta ñukuéra jajuhu, tapichakuéra oipurúva ñemitỹ vakakuérare ñeñangarekorã.  

Ko tetãvore’i Bella Vista korapy oguahẽ:

*Norte gotyo Obligado ha Distrito de Pirapó. 
*Sur gotyo opyta tetã [[Argentina]], oñemboja’óva Ysyry Paraná rupi. 
*Este gotyo opyta tetãvore’i Pirapó.
*Oeste gotyo ojepyso tetãvore’i Obligado.

==Comunicaciones==

Ñaguahẽ ko tetãvore’ípe tape rakãmby osẽva Ruta VI ''Juan León Mallorquín''-gui.

Tapekuéra oporogueraháva ko’árupi iporã, upéicha rupi coloniaháre kuéra heta tapicha oho ha oúva oguerahava hembipurukuéra jajuhu. 

Heta mbayruguata porã ha tuicháva oporogueraháva opa hendárupi. Oĩ katu oporogueraháva Paraguay peve avei. 

Bella Vista oguereko tape oguejyha avion-kuéra michĩ ha ndatuichaitéiva. Upéicha avei jajuhu telefonokuéra digital, radioemisora ha repetidora-kuéra canal TV rehegua.


==Ykuéra rehegua==
 
Ykuéra rehegua tuichavéva ha’e Ysyry Paraná. Ombohykue Bella Vista rembe’y ipukukue javeve ko República de Argentina korapy ha oguereko heta ysyrykuéra osẽva ichugui: Ko’ãva ysyrykuéra ho’a ko Paranáme: Mbororé ha Itá Caguaré, ha oĩve.

==Clima==

Arahakukue Bella Vista-pe ha’e ko tetãvore Itapúa-peguáicha. 21 ºC rupínte ha ro’yha ára rupi oguejy -4 ºC peve. Ñañemo’aguĩvévo jahávo río Paraná rembe’ýpe ro’yvéntema. Arahakúpe nda’ijyvatetéi arahaku, ohupyty hakuvérõ 38 ºC peve. 

Amakuéra rehegua, peteĩ ary javeve oky 1.700 mm. Javykuéra oky’iveha ha’e jasypokõi ha jasypoapy; okyveha katu ha’e jasypa.

==Demografía==

Tapichakuéra oikovéva koápe 10.105. Ha ñamañáramo ko’ãvare, jajuhu 78% oñembohógava okaháre. 

Omombe’úva mba’échapa ko’árupi ojeikove:

* Tapichakuéra ndoguerekóiva gueteri 15 ary,  38,2%.
* Mbovýpa kuñakuéra imemby, 2,8 mitã.
* Tapichakuéra nomoñe’ẽkuaáiva haipyre 11,0 %.
* Tapichakuéra omba’apóva sector primario-pe, 46,8 %. 
* Tapichakuéra omba’apóva sector secundario-pe, 21,4%.
* Tapichakuéra omba’apóva sector terciario-pe, 30,4 %.
* Tapichakuéra omba’apóva kokuérupi, 46,4 %.
* Ogakuéra oguerekóva electricidad, 86,1%.
* Ogakuéra ojey’uhápe ypotĩ porã, 23,6%.

==Turismo==

Ko tetãvore’i Bella Vista tenda iporãva pirakuéra ñeguenohẽrã, ha avei tendakuéra iporã Camping g̃uarã.

Oguereko avei yrembe’y porã ysyry Paraná ári, upéicha avei oñeha’ã hag̃ua umi deportekuéra y rupigua. 
Tendakuéra ojehohápe tembi’u tetã ambuegua je’urã jajuha restaurante &quot;Papillón&quot;, opytáva táva Bella Vistápe, km 50 ruta VI «Juan León Mallorquín»ári, ojejapo porãhápe tembi’u alemán.

==Bibiografía==
* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.

==Enlaces externos==

*[https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Itapúa]]</text>
      <sha1>alxzrw7iojz33ouhmn2ibz70dpinv2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yguasu (Paraguái)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4230</id>
    <revision>
      <id>138345</id>
      <parentid>136961</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3135" sha1="8yr6j7ipnc32v0oyotoe7d7mdtxu9vn" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Yguasu
| nombre-original =Colonia Yguazú
| foto = Paraguay Alto Parana.png|200px
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Alto Parana]]
| poblacion = 12.277
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 258
| coor ={{coor dms|25|26|60|S|55|00|00|W}}
|}}

Yguasu táva [[Paraguai]]gua, opytáva [[Departamento Alto Paraná|Alto Paranáme]]. Ofundava’ekue tapichakuéra Jopón-gua ovava’ekue upépe ha ombohéra hikuái Colonia Yguasu.

== Ararova ==
Ñamombytéramo hakukue peteĩ arýpe, péva ohupy 21&amp;nbsp;°C rupi; hakuvéramo og̃uahẽ 38º C peve ha ho’ysãvérõ katu oguejy 0&amp;nbsp;°C peve. Tenda okyveha peteĩ arýpe Paraguáipe ha’e Alto Paraná.

== Yvykuaa ==
Opyta ag̃uiete Río Yguasúgui, Departamento de Alto Paraná mbytetépe.

87.000 hectárea orekóvagui haime 10.000 opyta y guýpe ojejokóre Río Yguasu oĩhápe opaichagua pira, Rio Mondaypeguáicha avei. 

== Demografía ==
12.277 tapicha oikóva upépe apytégui, 6.493 kuimba’e a 5.784 katu kuña, he’icháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.
[[Ta'ãnga:Rio Acaray.jpg|thumb|300px|left|Río Acaray]]
		
== Hekoasa ==
Ko táva oñefunda 22 jasypoapy 1961-me, oñemboguatahávo peteĩ Convenio de Migración omoñepyrũva Japón ha Paraguái; ñepyrũrã opyta Agencia de Cooperación Internacional del Japón, JICA pópe oñangareko hag̃ua hese.

Ko távape oiko tapicha Paraguái, Brasil Japón, Alemania, Suiza ha Francia-gua; opavave oñangareko ha omombarete iñe’ẽ ha heko yma. 

== Ekonomia ==
Ojekuaa avei chupe plantío directo térã [[siembra directa]] Tavusúramo, pépe oñeñepyrũ rupi oñemboguata’ypy Paraguáipe peichagua ñemitỹ, ani hag̃ua yvy ituja. 

Umi tapicha Japón-gui ovava’ekue oipuru heta yvy pépe, ha oñotỹ hikuái [[soja]], [[trigo]] ha [[yvapo]]. Ijaty hikuái Cooperativa Yguasúpe.

Pe távape oñemba’apove kokue ha mymba ñemongakuaápe. 

Oĩ umi colonia oñakãrapu’ãvéva Alto Paranáme ryepýpe.

== Turismo ==
Oñeg̃uahẽ upe peve Ruta II “Mcal. José Félix Estigarribia” ha Ruta VII “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia” rupi; opyta 40 km Ciudad del Este-gui.

Río Monday ha Yguasúpe ojejapo pirajekutu ñembosaráiramo. 

Río Yguasu represa guive ojekuaa Gran Lago ha avei ka’aguy oñeñongatúva ANDE mba’e.

1 jasypópe, San José Obrero árape, ojejapo vy’aguasu oñemomorãháramo santo patrono-pe, ha ojehepyme’ẽ tembi’u ha ojejapo festival oñemyasãihápe purahéi ha arandu Japón ha Paraguái mba’éva. 

Plaza de la Amistad-pe opaite ary ojejapo Expo Yguasu.

Peteĩ tape oikéva asu gotyo oporogueraha Distrito de Mcal. Francisco Solano López-pe.

== Referencias ==
* Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==
* [http://www.abc.com.py/paraguay/Xaltoparana.htm/ Así es nuestro país]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana]]</text>
      <sha1>8yr6j7ipnc32v0oyotoe7d7mdtxu9vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capitán Mauricio José Troche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4242</id>
    <revision>
      <id>138296</id>
      <parentid>136858</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6080" sha1="qlfohebxr7rco4j09d9opipirlzkcq0" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Kapitã Mauricio José Troche
| imagen= [[Ta'ãnga:Guaira-py.jpg|200px]]
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Guaira]]
| poblacion = 9539
| territorio = 63
| ISO = 
| altitud = 44
| coor = {{coor dms|25|45|00|S|56|25|60|W}}
||nombre-original=Capitán Mauricio José Troche}}
'''Kapitã Mauricio José Troche''', táva [[Guaira]] tetãvore-gua, [[Paraguái]]&lt;nowiki/&gt;pe. Opyta 183 km [[Paraguái]] tavusu [[Paraguay|Paraguaý]]&lt;nowiki/&gt;gui.

Ko távape oikovakuéra imbaꞌapo kokue ha vaka ñemongakuaápe. 

Ñemitỹngue hetavéva pépe takuareꞌỹ oñeistrilisáva ha ojejapo chugui [[álkol]] ''carburante''; umi tapicha avei ombaꞌapo tembiapo jegua apópe [[ao poꞌi]].

== Táva ==

Táva Kapitã Mauricio José Troche oñefunda 1919-pe. Pépe oñeg̃uahẽ ruta VIII Dr. Blás Garay rupi, ha opyta yvatévo [[Guaira]] Departamento-pe.
 
Sãmbyhyhára koꞌag̃agua hína kuñakarai Sofía Cardozo de Aquino, ANR-gua; oĩta táva sãmbyhyhára ramo 2006 guive 2010 peve.

== Yvykuaa ==

Táva Capital Mauricio José Troche opyta yvate gotyo [[Guaira]] Departamento-pe; yvy oĩha iporãitemi ñemitỹrã ha hetaiterei tetãygua oiko pype. 

== Ijyvy tuichakue ==

Kapitã Mauricio José Troche tuicha 63 km²; 9.539 tapicha oiko pype, upépe 151,41 tapicha rupi oiko peteĩ km²; hetaiteve upépe oĩ oikóva ohaháre. 

== Ararova ==

Ko távape ára iporã ha hesãi. Hakukue ary pupukue 22&amp;nbsp;°C rupi; haku aja hakukue ojupi 38º/39&amp;nbsp;°C peve ha hoꞌysãramo katu oguejy 0&amp;nbsp;°C peve.

Jasypokõi ha jasypoapy hína jasy okysaꞌiveha; ambue jasy rupi 138 mm rupi oky, ha ary pukukue katu oky 1.600 mm rupi. Jasypa ha jasypateĩme oky heta. 

== Hembeꞌy ==
* Yvate gotyo opyta tetãvore [[Ka'aguasu|Kaꞌaguasú]]pe. 
* Yvývo opyta táva Natalicio Talavera, táva Colonia Independencia, táva Páso Jovái. 
* Kuarahyresẽvo opyta táva Páso Jovái.
* Kuarahyreike gotyo opyta táva Doytor Botrell.

== Y rehegua ==

Táva Capital Mauricio José Troche-pe omyakỹ ysyry Tevikuarymi ha koꞌã ysyry michĩva:
* Arroyo Itakaru, 
* Arroyo Morotĩ. 
 
== Avaitakue ==

Táva Kapitã Mauricio José Troche-pe oiko tapicha ojehechaukaháicha iguýpe, ha ojeko moõitépa oiko:
 
* Tapichakuéra ndohypytýiva gueteri 15 ary, 38,4%
* Kuñanguéra imemby 3,0 rupi.
* Ohai ha omoñeꞌẽkuaaꞌỹva kuatia castellano-pe 8,1%

Sector primario omombaꞌapo 55,6% tapichakuérape; sector secundario 18,3% ha sector terciario katu 25,6%.

* Ñemitỹ ha mymba ñemongakuaa omeꞌẽ tembiapo 55,6% tapichápe.
* 91,6% ogakuéra oreko electricidad. 
* 30,5% ogakuéra oreko agua corriente. 
 
Tapichakuéra ndohypytypáiva oikotevẽva
* 7,2% tapichakuéra oikóva upépe ndohypytýi tekomboꞌe.
* 22,8% tapicha oikóva upépe ndorekói tembiporu oiko potĩ hag̃ua. 
* 34,2% tapicha ndorekói óga ovalemíva oiko hag̃ua.
* 13,3% ndorekói temikotevẽ okaru ha oikove hag̃ua ava háicha.

== Virureko ==

Ñemitỹ ha vaka ñemongakuaa hína tembiapo oñemboguatavéva táva Kapitã Mauricio José Troche-pe, heta [[Takuare'ẽ|takuareꞌẽ]] oñeñotỹ upépe.

Ojehechakuaa ymaite guivéma mbaꞌeichaitépa ko Departamento oñemitỹ, pe hetave oñeñotỹ ha ojehecharamovéva hína [[Takuare'ẽ|takuareꞌẽ]], [[Guaira]] Departamento haꞌe rupi pe hetave takuareꞌẽ oñotỹva ko tetãme. 

1972 guive 1982 meve mokõi jey hetave ymave guarégui ojehupi takureꞌẽ, upe rire katu okakuaa kakuaave ko temitỹngue. Tuicha mbaꞌe oikóva pépe haꞌe pe industrialización, ojejapóvo asaka oñemoheꞌẽ, ojejapóvo taguato resay ỹrõ katu alcohol combustible. 

Táva Mauricio José Troche-pe ombaꞌapo fávrika ojapóva alcohol, péva Administración Paraguaya de Alcoholes, APAL-kue, ombohasa Petróleos Paraguayos, Petropar, pópe. 

Avei oñeñotỹ pépe [[mandyju]], petỹ, avatimirĩ, [[Ka'a|kaꞌa]], ha parral ñeñotỹ.

Mymbakuéra ñemongakuaá rehe oñeñeꞌẽramo ojeꞌekuaa pépe oñemongakuaaveha vaka, [[kavara]], kure ha kavaju.

[[Ta'ãnga:Vacas en Peñalara.JPG|250px|thumb|left|Mymba ñemuña.]]

== Mbaꞌéichapa oñeg̃uahẽkuaa upépe ==

Oñeg̃uahẽ hag̃ua táva Mauricio José Troche, ojehóramo [[Paraguay]], [[Paraguái]] Retã táva guasúgui, ojehovaꞌerã ruta hũ VIII Dr. Blás Garay rupi, oñeg̃uahẽ táva [[Villarrica]]-pe, ojehasa Mbokajaty, Natalicio Talavera ha upe rire oñeg̃uahẽ Mauricio José Troche-pe.

== Ojejoaju hag̃ua hendive ==

Upépe pyaꞌe ñanemog̃uahẽ ruta hũ VIII Dr. Blás Garay, ombojoajúva chupe [[Paraguay]], ha ambue táva departamento-gua ndive.

Oreko pumbyry omyasãiva Copaco ha avei selularkuéra; oreko heta pokoe ha [[kuatiahaipyre]] Paraguaygua og̃uahẽmbaite pépe. 

== Mbaꞌyruguata ==

Ruta hũ og̃uahẽva upépe hína ruta VIII Dr. Blás Garay; avei oreko heta tape iñempedradova ha ijyvyreínteva, osẽva tape hũme ojegueroja hag̃ua mbaꞌerepykuéra. 

Oreko mbaꞌyruguata ipyahúva ojeho hag̃ua táva Paraguay ha ambue departamento-kuérape; avei oreko mbaꞌyruguata michĩvéva. 
     
== Oikóva upépe ==

Marandukuéra omeꞌẽva Dirección General de Encuestas Estadísticas y Censos heꞌiháicha, upépe ojeiko péicha:

Tapicha 14 ary orekóva peve, 38,4%, katu orekóva 15 ha 64 peve oĩ 56,3% amo huꞌãme 65 ary ha hetave orekóva oĩ 5,4%. Hetaitereive upépe oĩ oikóva okaháre.

== Turíhmo ==

Upe távape ikatu ojeho okaháre ojehechávo heta mbaꞌe porã ''[[Turismo rural Paraguáipe|turismo rural]]'' ojeheróva. 

== Tembiapojegua ha arandupy rehegua ==

Ko távape ojajapo tembiapo jegua ao poꞌi neporãva ha avei mbaꞌeporã indíhena.

== Manduꞌapy ==

* Publicaciones del semanario “Tiempos del mundo”.
* Geografía del Paraguay.
* Che Retá Paraguay.
* Datos del la DGEEC.
* ABC Color.
* Ultima Hora.
* Datos del la DGEEC
* Informe sobre Desarrollo Humano, PNUD.

== Joajuha okapeguándi ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaría Nacional de Turismo. Paraguay]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Guaira]]</text>
      <sha1>qlfohebxr7rco4j09d9opipirlzkcq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arroyos y Esteros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4244</id>
    <revision>
      <id>138290</id>
      <parentid>138103</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4974" sha1="cr63ewt2xkoxen4rh7yer2kdr9zmy0y" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Arroyos y ESteros
| nombre-original =Arroyos y Esteros
| foto =
| fotoinfo =
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Cordillera]]
| poblacion = 22.722 
| territorio = 
| ISO = 
| altitud = 70
| coor = {{coor dms|25|03|03|S|57|05|32|W}}
|}}
'''Arroyos y Esteros''' táva [[Paraguái]]gua. [[Kordillera]] departamento-gua, oñefundava’ekue 1767; opyta 67 km [[Paraguay]]gui.

[[Ta'ãnga:Cartel en Arroyos y Esteros.jpg|265px|thumb|left|Arroyos y Esteros]]

== Héra tee ==

Héra he’ipaitéma voi mba’éichapa pe táva, kóva rehe ojerere rupi ñu ha ysyrykuéra. Avei oñemboherava’ekue Tovatĩ Túva, téra oúva peteĩ ysyry guasu upe jereguágui. 

Ifundahare, Mburuvicha Pedro de Melo de Portugal ombohérava’ekue chupe “Capilla Duarte”; Carlos Antonio López, 1849-pe, ombohéra chupe “Arroyos y Esteros” ramo.

== Árarova ==

Yvyturusu departamento-pe ningo ndahaku ha naho’ysãitéi. Hakukue oñemombyte ramo ohupyty 22&amp;nbsp;°C rupi; arahaku aja hakuvéramo ohupyty 39&amp;nbsp;°C ha araro’ysã aja katu ho’ysã 3&amp;nbsp;°Cpeve.

[[Ta'ãnga:Iglesia de Arroyos y Esteros.jpg|thumb|300px|Tupao Arroyos y Esteros -gua]]

== Yvy rehegua ==

Arroyos y Esteros rehe ojere ysyry tuichaicháva, Pirivevúi ha Manduvirá; ko’ãva ohykuavo y, heta ñu ha ysyry michĩvéva ho’a mboyve ysyry [[Paraguái]]pe.

[[Ta'ãnga:Casonas en Arroyos y Esteros.jpg|left|300px|thumb|Casonas]]

Omombe’uháicha mombe’upy, Ysyry Manduvirá rembe’ýpe, Puerto Tovatĩ Túvape, ojejuhuva’ekue Tupãsy ra’anga, peteĩ opyta táva [[Ka'akupe|Ka’akupépe]] ha ambue katu Tovatĩme.

Arroyos y Esteros hetaitemi ika’avo; ko’ã mba’e porãite oreko hi y heta rupi. 

== Demografía ==

Arroyos y Esteros oreko 22.722 ava oikóva pype; umíva apytépe, 12.052 ha'e kuimba’e ha 10.670 katu kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

== Economía ==

Arroyos y Esteros ojekuaa “Cuna Mundial del Azúcar Orgánica&quot; ramo, ha’e rupi táva hetave takuare’ẽ oñotỹva [[Paraguái]]pe; takuare’ẽgui avei ojejapo eíra ha guari. Ambue ñemitỹngue onohẽva avei umi tapicha hína anana, pakova ha heta mba’e.

Mymba ñemongakuaa avei ome’ẽ tembiapo ha viru upépe. 

== Turismo rehegua ==

* Ñembosaráiha guasu Carlos Franco, (oraháva golf ra’ãha) ha’e tenda iporãvéva Paraguáipe oñeha’arã hag̃ua Golf, Polo, ha avei ambue ñembosarái; ko ñembosaráiha ohechauka ko’ág̃a ko táva rova.
* Ypekua peteĩ tenda ojeho hag̃ua ojepytu’u, ikatuhápe ojejapo turismo estancia-ha rupi, ojeiko kavaju ári, ojejupi ygápe ha ojeikuaa mba’éichapa ojeiko ka’aguýre. 

Arroyos y Esteros-pe avei oijekuaa &quot;La Esmeralda de las Cordilleras&quot; ramo, upépe hovyũgui ka’avo ha ñemitỹnguéra. 

[[Ta'ãnga:Municipalidad de Arroyos y Esteros.jpg|300px|thumb|left|Jovái Municipalidadgua Arroyos y Esteros -gua]]

'''Ysyry michĩvéva hi’ag̃uíva pe távagui hína ko’ãva:'''
* Yhaguy
* Yũ
* Kapiata
* Hondo
* Tovatĩry

'''Ysyry guasu ojeréva hese: '''
* Manduvirã térã Salado
* Pirivevúi

'''Yvyty katu ko’ãva:'''
* Mainumby
* Ypekua
* Olivares
* Lomas de Acevedo
* Cordillera de los Altos

== Hekoasa ==

[[Ta'ãnga:Entrada a la Plaza en Arroyos y Esteros.jpg|thumb|265px|Entrada a una plaza]]

Ndojekuaái rupi araka’épe oñefunda táva Arroyos y Esteros, ojajapyhy ára ojeguerojera haguéramo [[Fidel Maíz|Pa’i Fidel Maíz]] heñói ha omano hague ára, ha’éva 9 jasypo.

Omombe’u umi tavayguakuéra yma ohóramo guahre karai Paraguay Rendota, Carlos Antonio López ohechamívo Pa’i Maíz-pe he’i hague chupe: &quot;ag̃uahẽ hag̃ua... ahasa ajúvo, “ríos”, “arroyos” ha “esteros&quot;, ha pégui ou pe héra. 

== Tapicha ojekuavéva upepegua ==

Pa’i Fidel Maiz, avare, pa’i omba’apova’ekue Triple Alianza aja, ha’e Arroyos y Esteros-gua.

== Mba’yruguata ==

Oñeg̃uahẽ ko távape Ruta III “Gral. Elizardo Aquino” rupi.
[[Ta'ãnga:Antigua casona en Arroyos y Esteros.jpg|300px|thumb|left|Óga tuja Arroyos y Esteros távape]]

== Referencias ==

* Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del [[Paraguay]], Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [https://web.archive.org/web/20180804192653/http://carlosfrancogolf.com/ Sitio de Carlos Franco Country And Golf Club]
* [https://web.archive.org/web/20080723201116/http://www.correoparaguayo.gov.py/codigos_regionales.htm Correo Nacional Paraguayo]
* [https://web.archive.org/web/20160304131944/http://www.fallingrain.com/world/PA/8/Arroyos_y_Esteros.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Arroyos y Esteros]]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Cordillera]]</text>
      <sha1>cr63ewt2xkoxen4rh7yer2kdr9zmy0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buena Vista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4245</id>
    <revision>
      <id>138295</id>
      <parentid>138155</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="bt0hxdyi7nqnz1epi2qwbk2s5sywd85" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = Buena Vista 
| nombre-original = Buena Vista
| foto =  Paraguay Caazapa.png
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[tetãvore Ka'asapa|Ka'asapa]]
| poblacion =  5.934
| territorio = 
| ISO = 
| altitud =  138
| coor = {{coor dms|26|10|52|S|56|04|59|W}}
|}}
'''Buena Vista''' tavasu [[Paraguai]]gua, [[tetãvore Ka'asapa|Ka'asapa]] departamento-gua, heñoiva’ekue tetã ñe ñemohenda tavakuéra ñemboja’o rupi, 25 jasypoteĩ 1945-pe.

[[Ta'ãnga:Arbol-y-cielo.png|thumb|320px|left|]]

==Héra tee==

Pe héra añetehápe omoha’angahai tekoha porãite ha’éva ko  táva. 

==Yvykuaa==

Buena Vista opyta 278km tavusu [[Paraguaý]]gui.

===Ararova===
[[Ta'ãnga:Paisaje paraguayo.jpg|thumb|320px|right|]]

Hakukue ñamombytétaramo 21ºC rupi, arahaku aja katu og̃uahẽ 37ºC peve ha araro’y aja 1ºC peve. Buena Vista opyta departamento okyvehápe Paraguáipe, upévare upe región iporã añete ñemitỹ ha mymba ñemongakuaarã.

===Demografía===

Buena Vista-pe oiko 5.934 tapicha; umíva apytégui 3.136 kuimba’e ha 2.797 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

==Economía==

Kokuépe oñemba’apove pépe ha avei vaka ñemongakuaápe. Yvyra jeheme’ẽme avei oñemba’apo.

[[Ta'ãnga:Campesinos-8.png|thumb|320px|left|]]

==Mba’yruguata==

Opyta 278km tavusu [[Paraguaý]]gui, San Juan Nepomuceno ha [[Ka%27asapa|Caazapá]] mbytépe.

==Turismo==

Oĩ tenda porã ohóva pe héra ”Buena Vista” rehe. Ysyry Caapiibary rembe’ýpe ikatu ojepirakutu porã.

==Referencias==

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

==Enlaces externos==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [https://web.archive.org/web/20160304132809/http://www.fallingrain.com/world/PA/5/Buena_Vista.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Buena Vista]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Ka'asapa]]</text>
      <sha1>bt0hxdyi7nqnz1epi2qwbk2s5sywd85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artesanía ypyháicha Paraguáipe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4251</id>
    <revision>
      <id>138291</id>
      <parentid>135592</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T23:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9078" sha1="9n8yy8kx6flv6ukunm2vux3a5r732ww" xml:space="preserve">'''Artesanía indíhena Paraguáipe''' térã '''Artesanía ypyháicha Paraguáipe''' ikatu oñemohenda mokõi atýpe: 
* Artesanía ypyháicha añetehápe oiméva, ombovu puꞌa ''cerámica'', ''cestería'', ''tejido'' ha ''hilado''kuéra, ''talabartería'' ha ''arte plumario''. 
* Artesanía [[Mehtíso|mehtiso]]&lt;nowiki/&gt;gua, oiméva umi oipyaháva ha ''encaje'', ''talla'' yvyrágui ha ambue ''producto metal'' reheguáva.

==Mbaꞌerepy tembiapojegua==

Koꞌã jejapo artesaniagua [[Paraguáipe|Paraguái]]&lt;nowiki/&gt;pe opaichaguáva ha ojeipysóva umi ''artículo cerámico'' haꞌéva umi ''bordado'' ha hilado ohejáva ''talla'' ojeguerekóva [[Yvyra|yvyrá]]&lt;nowiki/&gt;gui, [[cestería|''cestería'']], [[Vakapi|''marroquinería'']], ha [[platería|''platería'']].

Péicha ''cerámica precolombina'' ojejapóva ''territorio paraguayo'' haꞌéva ''rústica'' ha ''terracota'' ombojeguáva, ha umívaicha morotĩ ha hũ; ombaꞌapóva ''sistema colombín'' po rupive ha péicha koꞌã teꞌýi ombojepokuaáva ''decoración incisa'' ombojy mboyve tatápe.

Ehpañaguakuéra, oimehápe [[Hesu Irũ Aty|hesuita]]&lt;nowiki/&gt;kuéra, ombohasáva ''nivel técnico producción'' ha ombotýva ''cerámica nativa'', ojekuaáva i''sencillo''itereígui ha orekóva peteĩ ''carácter utilitario'', ombokatupyryva ''población indígena'' Misiõnguérape.

Kóva peteĩ ''acción'' oguahẽva ombotuichávo papapy ha ''diversidad'' umi ''cerámica'' piesa, umíva apytégui oñemoĩva ''vidrio'' orñemopyendáva juky ha ryguasu rupiꞌápe, ''técnica'' okañyva ''expulsión'' rupive. 

Koꞌã ''producto cerámico'' ojeguerekóva gueteri ha ombapóva hese umi ''grupo indígena'' haꞌe pe oñehenóiva ''botijo'', ''jarra'', ''maceta'', ha umi orekóva ''forma zoomorfa'', ha kambuchi. Koꞌãva apytépe, umi oñemoherakuãvéva ha ojejapo porã ha iporãitereíva ojeguerúva [[Tovatĩ]] ha [[Ita (táva)|Itá]]&lt;nowiki/&gt;gui.

===Inimbo ojepyaháva ===
''Hilado'' ha ''tejido'' haꞌe umi teꞌỹ omeꞌẽva tenda oñemombaꞌeguasúva ha omoingéva pirapire ogapy [[Virurekokuaa|virurekó]]&lt;nowiki/&gt;pe. Oguahẽvo ehpañaguakuéra, indíhena oiporúva oipyaháva yvate puku oiporúva mandyju inimbo umi kyha, ajaka, vosa hiꞌupýrãme guarã, ojejapo ''red'' ojeporúva ojeity jaguã pira haꞌéva avei ñuhã mymba kaꞌaguy hoꞌáva ipype

Upéi ao ha ''poncho'' oipyaha hikuái. Oñembaꞌapo ñaiꞌũ rehe, okaháre hesuitakuéra oguerúva ''técnica de tejido'' ha ''telar vertical'' ojehecháva sávana, mantel, ''toalla'', manta ha umi oñeikuaveꞌẽva kyha, oipyaháva inimbo mandyju ha ipype ombojeguáva hembeꞌy. 

Péicha, koꞌã ''recurso técnico'' ojeaportáva ''colonizador'' ehpañaguakuéra oguerúva ''tejido típico'' mandyju, ombohéra [[ao poꞌi]], ojejapóva inimbo poꞌi, ha poyvi, oiporúba inimbo poguasu, ha ''lino'', haꞌeháicha ñanduti iporãitéva, heꞌuséva “ñandu inimbo” (“''tela de araña''”) ñeꞌẽ guaraníme heꞌiséva encaje ojapóva ''tapete'', mantel, ''cortina'', ''mantilla'', kamisa ha ao ojeguerohoryetéva ijeguáre. 

Oñembaꞌapo ''tejido'' ñanduti tavaguasu [[Guarambare]] ha [[Itaugua|Ytaygua]]. Oñemombaꞌe hekoitépe oioyaháva ''poncho etnia lengua'', maskói, chulupi ha matako Cháko oiporúva ovecha rague oñemoambuéva saꞌy pytãme ha herakuãitéva “''sesenta lista''”, ojejapóva [[Piraju (táva)|Piraju]] ha [[Jataití]]&lt;nowiki/&gt;pe, tetãvore [[Tetãvore Guaira|Guairá]]&lt;nowiki/&gt;pe.

==Ajaka ha Karaguata jepyaha==

Ko [[cestería|''cestería'']], ojeporúva ''fibra'', ''junco'' ha takuara, ojapóva umi ajaka ojyváva ha ndaijyvaíva, pejúha, ''esterilla'', piri, akãngao kapiꞌigui ojejapóva oiporúva chokokue oñemoãvo kuarahýgui. Koꞌã mbaꞌerepy vakapígui, vosa, ''sombrero'' karandaýi, montura ohóva kavaju ári, etc. Avei oñembaꞌapo hese tavapy [[Limpio|Lĩpio]] ha [[Lúke]] ha [[Tovatĩ]], hembiapo porãitereíva.

''Cestería indígena'' [[Paraguáipe|Paraguái]]&lt;nowiki/&gt;pe, oñemombytéva ñemitỹre, techapyrã comunidad oñemotenondéva ñemitỹ, mandiꞌo ñemitỹ ha ajaka ojeporuetéva okaháre, péicha ajaka mbya, orekóva promedio 35 sentímetro yvate oñemohendáva [[Mandi'o|mandiꞌo]] pohýi.

Umi ajaka oipyaháva ''tira'' hesakã porãva takuarembógui ha guembepi , omopyendáva umi taꞌanga ''ajedresada'' ha ''geométrica'', oñemohendáva guarani rembiapo oñemombaꞌeguasúva. Péicha ajaka omoirũva avati ''producción'' ha ombohapéva umi ajakaꞌi ivevùi ha ipohýiva, ojejapóva pindo roguépe. 

===Ojepyaháva Karaguatágui=== 
Umi ''tejido'' Karaguata omopyendáva tembiporu ''arte indígena'' reheguáva. Kóva haꞌe indígena remiandu tavapy chakogua.

Umi Karaguatágui vosa ojejapóva ha oñembojeꞌáva ohóvo pindo roguégui. Koꞌã vosa ombyatýva umi kuñanguéra, oraba ijatiꞌy ári ''medialuna''icha, koꞌã vosa ojeporúva omarika haguã, michĩvéva, ''rectangular'', oraba kuimbaꞌekuéra ikatiꞌýre.

Umi chamakoko ohenói púpo ha péva ojogua upe ''chaleco protector''pe ojejapóva karaguatágui, ko ''tejido'' akỹ oreko imbarete ojokóva ''flecha'' oúva ''enemigo''kuéragui.

==Ao ''Ceremonia'' jave==

''Etnia'' chamakoko, oúva tetãvore [[Yvate Paraguái Tetãvore|Paraguái Hiꞌariguá]]&lt;nowiki/&gt;pe ([[Cháko]]) oiporúva ao oiko jave ''ritual'' jave ary peteĩha oguahẽvo ymaite guive oñehenóiva ''devylyvy'' ha ojejapóva ''tejido'' ha ''máscara'' ojejapóva yvyra ''fibra'' karaguatágui ha guyra chakogua raguégui orekóva saꞌy opaichaguáva.

===Paꞌi Tavyterã===
Ojeguerohoryeterei umi ajurigua (''collares'') ojejapóva yva raꞌỹi isaꞌy opáichagua ha yvyra tallado omombaꞌapóva umi paꞌi tavyterã.

===Tova – Qom===
[[Tóva]] térã Qꞌom-kuéra ojapóva umi tembiapo isaꞌy opaichaguáva, avei mymba rague ha ojejapóva vosa ymaiteguaréva, ''sombrero'' piri, ''pantalla'' ha umi ajaka ''carandilla''gui ojejapóva.

===Mbya===
Koꞌã ''parcialidad'' ''indígena'' ikatupyryeterei ajaka apópe oiporúva takuara ''natural'', ombojeguáva umi taꞌanga guembepi ha mymba upe tendáre oikéva, péicha umi ''collar'' ha tallado yvyrágui ojejapóva.

===Ajoreo===

Koꞌã vosa [[Ayoreo|ajoreo]]&lt;nowiki/&gt;kuéra oikuaaukáva ''muestra artesanal indígena'' oñemoherakuãitéva koꞌápe ha tetã ambuére, ''fibra'' karaguatágui, omantenéva indígena rembiapo, ojeguerohoryetereíva, avei upe ''arte pluma''gui ojejapóva ha ñaꞌẽmbe (''platos'') ha yvyra kuimbe (''cuchara de[[ madera]] [[ palo santo-gui|palo santo]]''gui).

==Makã==
Umi ''parcialidad'' makãgua oipyahávo ikatupyerei, ''manta'', vosa, faha, ha ambue ''elemento de tejido'' [[inimbo]] isaꞌy ombojegua porãtereíva.

==Ava Guarani==
Ipyaꞌe ajaka apópe, [[kyha]] ojejapóva karaguata ''fibra''gui, ajaka guembepígui, ojeguerohorýva ''gama'' ''artesanal indígena'' tetãme. 

==Tavaygua ohechaukáva ==

[[Tembiapoporã|Mbaꞌeporã]] ojapóva koꞌã mokõi ''forma subsistencia'' ohechaukáva opaichagua tembiapo peteĩteĩva. Péicha, ''comunidad'' oñemopyendáva ''sistema de recolección'' ha mymba kaꞌaguyre okarúva ha ndopytáiva peteĩ tendápe. Péicha avei, ko ''situación'' omoheñói ''trama cultural'' ipererĩva ha omoingéva opáichagua mbaꞌe pyahu. 

Kuaapy ''agrícola'' guarani, oñembojáva yvýre ha yvága ''natural'', opresentáva peteĩ ''tendencia'' oñeñangarekóva ha oñembotýva mbaꞌe pyahúpe, oñangareko umi imbaꞌéva rehe ha omombaꞌeguasu naimbaꞌéiva rehe ha oĩ ára ombotvéva umi pytaguáva mbaꞌéva, nombojeheꞌaséi. 

Jepénte umi ''estadio de evolución sociedad''pe ha orekóva ''característica peculiar'' peteĩteĩ, hiꞌarandúva oikuaauka ikatúha omohenda umi eleménto oiporúva hikuái ''comunidad indígena'' oiméva térã oikóva ''territorio paraguayo''pe. ''Arte indígena'' – umi símbolo rupive ha oiporúva sãsõme iñeꞌẽte – ''manifestación'' oñemombaꞌéva ñane retã kuaandýpe koꞌápe ha okaháre.

==Ñemboꞌe ha jeroky==
''Sociedad'' ombyatýva iñemitỹ orekóva tavaygua ñeꞌãite haꞌéva pe ojeheróva ''cuerpo mítico-ritual'', oñemopyenda ha omongakuaa ''poder político'', ''orden jurídico'', tekorei, mbaꞌeporã ha ''religión''. 

''Mítico-ritual'' oñemopyenda c''osmovisión indígena'', omohendáva ''ceremonial comunitario''kuéra; péicha tavapýpe, ojeporu purahéi ha jeroky ñemboꞌe haꞌéva pe haꞌekuéra oikuaáva orekóva koꞌãichagua ''ceremonia''pe ombojegua hete taꞌanga ha jehaípe, soporte omombaretéva. ''Ornamentación plumaria'', ''tatuaje'' ha ''pintura corporal'' ojehecha ''indígena'' chakogua rehe avei ''arte plumario guaraní'' omopyendáva ''elemento básico arte indígena'' Paraguáipe. 

==Arandukaita==

* Paraguay, Nuestro País, Ediciones Nuevo Mundo.
* Turismo Rutas Guia Nº 19.

==Joajuha okapeguándi==
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo].

{{Tembiecharã:Mba'eporã}}
[[Ñemohenda:Paraguái arandupy]]
[[Ñemohenda:Tembiapoporã]]</text>
      <sha1>9n8yy8kx6flv6ukunm2vux3a5r732ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sã Kalo Apa pegua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17412</id>
    <revision>
      <id>138335</id>
      <parentid>136969</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T00:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14761</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>138335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4349" sha1="mz296q2mbwcgb86d1d4y3juksdv1j82" xml:space="preserve">{{tava
| nombre = San Carlos
| nombre-original = San Carlos
| foto =|300px
| fotoinfo = 
| pais = {{PAR}}
| prov/dep = [[Concepción]]
| poblacion = 690
| territorio = 2036
| ISO = PY-11
| altitud = 123   
| coor = {{coor dms|22|16|00|S|57|20|00|W}}
|}}
'''San Carlos del Apa''' ha’e peteĩ tenda turístico opytáva [[Río Apa]] ha [[Arroyo Blandengue]], mbytépe táva [[Paraguái]],tetãvore [[Concepción]]-gua.

== Geografía ==

[[Ta'|thumb|250px|left|Río Apa]]
San Carlos opyta táva [[Paraguay]]gui 589 [[km]], 90 [[km]] puerto brasilero hérava avei “San Carlos do Apa-gui ha 200 km táva [[Concepción]]gui. Oja tetã [[Brasil]] rehe.

== Arapytu ==

Arahakukue ohupyty 40&amp;nbsp;°C, arahakúpe, ha o’ysãve katu –2&amp;nbsp;°C araro’ýpe. Arykuke jave katu 24&amp;nbsp;°C rupi.

Okyveha ha’e jasypateĩ guive jasyteĩ meve, ha umi ndokyiveha katu jasypoteĩ guive jasyporundy peve. Yvytu imbaretevéva ha’e Norte, Este ha Sureste.

== Demografía ==

San Carlos-pe oikove 690 tapichakukéra, ko’ãva apytépe 438 kuimba’e ha 252 kuña.Tava’ípe ojeikove 444 ha okaraháre 246 tapicha.

== Economía ==

Tapichakuéra San Carlos-gua omba’apove [[vaka ñemuña]]me, avei tembiapo [[kokue]] ñemitỹ . Upe távape katu oĩ peteĩ reserva yvyra trébol oñeñotỹha.

San Carlos oguereko tenda ikatuhápe oguejy umi avión ndatuichaitéiva.

== Mba’éicha ikatu ñaguãhẽ ==

Ñaguahẽ kuaa ko távape oeste guio jahasapárõ umi estancia-kuéra, este gotyo kokue guasukuéra, ha’éva peteĩva Colonia José Félix López, &quot;Puentesiño&quot; oje’eha avei ha avei Parque Nacional Paso Bravo. Oguereko oguejy haguã avion-kuéra.

Ko táva opyta 680 km norte gotyo [[Paraguay]]gui.

== Historia ==

Upe Fuerte de San Carlos oñemopuã kuri ary 1796-pe karai Gobernador del Paraguay, Joaquín de Alos y Bru omandáre, upe táva Villa Real de la Concepción oñefunda riréma, peteĩ yvyty’ípe namombyryiete upe Río Apa-gui, ojejoko haguã ko tenda umi bandeirante-kuéra jeikégui ha avei umi ñande ypykuéra mbaya oñemoirũ va’ekue umi oñemomanda va’ekue [[Brasil]] rehe,upépe heta oñeñorarõ va’ekue. 
Karai Gobernador omanda upe comandante Villa Real de Concepción pegua, karai Luis Bernardo Ramírez, ofunda-haguã upe fuerte Río Apa rembe’ýpe. Avei oguereko avei peteĩ cuartel, ogakuéra, tupao, je’upyrã oñeñongatuha, koty tembiukuéra ojejapoha umi tahachi kuéra oñangarekóva ko’árupi.

Ohechauka ñandéve ko’árupi oikohague umi España-gua ary 1700 rupi; ha upe karai tendotaguasu [[Gaspar Rodríguez de Francia]] avei. Ñorairõguasu [[Guerra de la Triple Alianza]] jave ko’árupi heta oñeñorairõ va’ekue; upe ary 1867 Cnel. Urbieta tuicha ñorairõme umi Brasil-guakukérandi oipe’a jevy ichuguikuéra ko tenda.

== Tendakuéra javy’a haguã ==

San Carlos ha’e táva ñanemomandu’áva tembiasakuérehe, avei ha’e ikatuhápe jaha jaguata, oĩ jahechava’erã umi Ruinas Fuerte San Carlos del Apa rehegua oikohaguérupi heta ñorairõ guasu. Upe Fuerte hetá muralla yvate guasu ombojeréva ko táva ha avei ohoha heta tapicha hecharã.

Jehechapyrã avei San Carlos-pe umi ka’aguy rovyũ porã. Umi yvyty Caxoeira, [[Brasil]]-pe, yvyty Paiva [[Paraguái]]-pe, ombojeguapa [[Río Apa]]. Ko río iporã iporã barco raperã avei heta pira ikatu ñaguenohẽ ichugui.

[[Ta'|300px|thumb|Rápidos sobre el Río Apa]]

Ko Fuerte de San Carlos ha’e ñanembaa’etee omombe’úva tetã [[Paraguái]] rembiasakuére rehegua, avei [[Brasil]] rehegua.Opyta namombyryiete Mato Grosso-gui.

== Referencias ==

* Geografía Ilustrada del [[Paraguay]], Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
* Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

== Enlaces externos ==

* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Secretaria Nacional de Turismo]
* [http://www.dgeec.gov.py// Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos]
* [http://www.fallingrain.com/world/PA/7/SanCarlos.html Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: San Carlos]
* [http://www.bvp.org.py Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay]
* [http://elmundoviajes.elmundo.es/elmundoviajes/noticia.html?seccion=cronica&amp;nombre=1065635801 El Mundo Viajes]

[[Ñemohenda:Paraguái tava]]
[[Ñemohenda:Tetãvore Konsepsiõ]]</text>
      <sha1>mz296q2mbwcgb86d1d4y3juksdv1j82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boris Georgievich Perchatkin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18031</id>
    <revision>
      <id>138352</id>
      <timestamp>2026-08-28T08:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>23523</id>
      </contributor>
      <comment>Kuatiarogue ipyahúva: {{Ficha de persona | nombre                = Boris Perchatkin | nombre_original       = Борис Георгиевич Перчаткин | imagen                =  | pie_de_imagen         =  | fecha_nacimiento      = 1 jasypóky 1946 | lugar_nacimiento      = [[Myrhorod]], RSS Ucraania pegua, Unión Soviética | fecha_fallecimiento   =  | lugar_fallecimiento  =  | nacionalidad          = Soviético, Estadounidense | ocupación             = Avano'ã derechokuéra om…</comment>
      <origin>138352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15690" sha1="879tgft7f3nsqpx18ux7l8q534e2nm7" xml:space="preserve">{{Ficha de persona
| nombre                = Boris Perchatkin
| nombre_original       = Борис Георгиевич Перчаткин
| imagen                = 
| pie_de_imagen         = 
| fecha_nacimiento      = 1 jasypóky 1946
| lugar_nacimiento      = [[Myrhorod]], RSS Ucraania pegua, Unión Soviética
| fecha_fallecimiento   = 
| lugar_fallecimiento  = 
| nacionalidad          = Soviético, Estadounidense
| ocupación             = Avano'ã derechokuéra omo'destination, jerovia mburuvicha
| religión              = Cristianismo ([[Pentecostalismo]])
| cónyuge               = 
| hijos                 = 6
| sitio_web             = {{URL|https://bperchatkin.wordpress.com/}}
}}

'''Boris Georgievich Perchatkin''' (Rusiañe'ẽme: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''; heñói 1 jasypóky 1946-pe&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;&gt;{{Cita web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|título=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|sitioweb=www.nashaamerica.com|fechaacceso=2023-09-26|idioma=ru|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|fechaarchivo=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;) ha'e upe tapicha ojekuaavéva tavo [[Nakhodka]] jerovia rehegua emigración guasu rembiapópe 1970 pahápe ha 1980 ñepyrũme&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;&gt;{{Cita libro|apellidos=Островская|nombre=О.П.|capítulo=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.|título=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции|url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|editorial=Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации|lugar=[[Khabarovsk]]|fecha=23 de junio de 2017|páginas=65–71|idioma=ru|isbn=978-5-9753-0229-8|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|fechaarchivo=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;, yvypóra derechokuéra omo'destination ha ohekava'ekue Estados Unidos-pe ojeaprove haguã 1989-pe pe «Lautenberg Enmienda», upéva rupi 1 sua rupi tapichakuéra Unión Soviética ymaguare retãgui osẽ ha oho oiko Estados Unidos-pe&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;&gt;{{Cita web|url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82|título=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен|sitioweb=spasenie.by|autor=Михаил Романович|fechaacceso=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

== Biografía ==
=== Yvypóra ñepyrũ ha tupao ndive ojoaju ===
Boris Perchatkin heñói peteĩ ñorairõhára aviador rogayguápe, ojehaitypóva mba'yrumýi mba'eavaĩme Boris heñói riremi. Boris sy, iména ypykue omanómaramo, omenda jey ambue ñorairõhárare, ha 1953-pe ojejopy chupe nohendúi haguére peteĩ orden oikórõguare apañuãi ha oñemondo 25 ary ka'irãime [[Vorkuta]]-pe. Oguerekóramo 16 ary, Boris ojuhu peteĩ tupao pentecostal táva Nakhodka-pe ha ojoaju hendivekuéra. Upéi ombyaty marandu oñemuña haguére jeroviáva rehe ha omoherakuã jeroviaha ambue retãguakuéra maranduhárape&lt;ref name=&quot;semenova&quot;&gt;{{Cita web|url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/|título=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США|sitioweb=usa.one|autor=Виктория Семёнова|fecha=2020-01-03|fechaacceso=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;.

=== Ojoaju emigración rehe ha ojoaju disidentekuéra ndive (1976–1980) ===
1976-pe, Perchatkin iñirũnguéra Vasili Patrushev, V. A. Burlachenko ha Vladimir Stepanov ndive, ojoaju moscú-pe disidentekuéra ndive ha oñeme'ẽ chupekuéra marandu «oñemboguate haguã emigración oñemohenda porãva rupive». Upe arýpe oguahe Nakhodka-pe [[Grupo de Moscú del Helsinki]] pegua L. V. Voronina. Upe guive, Perchatkin ojerure kyre'ỹme pentecostalkuéra osẽ haguã [[Unión Soviética]]-gui&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Upe arýpe, Perchatkin omondo jehai [[Organización de las Naciones Unidas|ONU]]-pe, [[Consejo Mundial de Iglesias]]-pe ha tetã mburuvichakuérape ojapova'ekue [[Acuerdos de Helsinki]], oñe'ẽhápe tapiaite oñemuñaha jeroviávare Unión Soviética-pe&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;.

1977-pe, Nikolai Gorety ndive, oñemo'ã umi disidente ojejopyva'ekue [[Alexander Ginzburg]], [[Yuri Orlov]] ha [[Anatoly Sharansky]] rehe, ojerurévo cristiánguéra yvy apeári pentecostalkuéra rérape&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Upe arýpe, ambue cristiánguéra ndive, ojapo karu'ỹ oheka haguã kuatia osẽ haguã Unión Soviética-gui umi oñemuñávape&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|título=Dissidents fast across USSR|sitioweb=The Ukrainian Weekly|fecha=1977-10-09|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|fechaarchivo=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

20 jasypakõi 1978-pe, Perchatkin ojaposuri Nakhodka correo rupive peteĩ telegrama Año Nuevo rehegua [[Presidente de los Estados Unidos|EE.UU. mburuvichápe]] [[Jimmy Carter]]-pe, ojerurévo omaña haguã umi oguereko'ỹva jerovia sa'yky&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cita libro|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|título=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|autor=Андрей Дементьев|editorial=Русский остров|año=2011|páginas=213|isbn=978-5-93577-054-2|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|fechaarchivo=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;.

1979 guive, ojapo tembiapo oñemoheñói haguã Unión Soviética-pe peteĩ Centro jeroviáva emigrausévape guarã, ohekasévo ha'e mburuvicha. 1980-pe oñembopyahu chupe secretario ramo upe oñemoheñóiva Consejo de Iglesias de pentecostales soviéticos emigrausévape guarã&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

1979 pahápe, Perchatkin ohai peteĩ kuatia «EE.UU. Congreso ha gobierno-pe, Canadá, Australia, Inglaterra, Alemania Occidental, Francia ha Italia gobierno-kuérape», oñe'ẽhápe soviética rehegua añetegua, PCUS rembiapo jerovia rehegua Unión Soviética-pe, ha omohenda soviética ley jerovia cultos rehegua&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;.

=== Tetã represión ha ka'irãi ===
Ha'e va'ekue pe tapicha kyre'ỹvéva comision jeroviáva apytepe ojerureva'ekue emigración. Soviético mburuvichakuéra ojapo campaña perjudicial Perchatkin ha irogayguakuéra rehe táva kuatiahaipyre mbyteguápe, omoherakuãvo kuatiahaipyre irũ «El hipócrita al por mayor y al por menor», «Convicciones por cálculo», «Antes de que sea tarde» ha ambueve&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

21 jasypoapy 1980-pe, Perchatkin ojejopy Nakhodka-pe, ha 1981 jasypyapy pahápe&lt;ref name=&quot;dtic&quot;&gt;{{Cita web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|título=Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982|editorial=Defense Technical Information Center|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|fechaarchivo=2023-10-02}}&lt;/ref&gt; oñembohasa chupe káusa artículo 190.1 Código Penal RSFSR rehegua «japutu oikuaáva oharóva soviético estado ha sociedad rehe» 2 ary ka'irãime&lt;ref name=&quot;dtic&quot;/&gt;. Radio «Voice of America» he'iháicha, ojehecha aja ha juicio-pe oñeme'ẽ chupe pohã químico (neurolépticos) ha upéva rupi oñembyaty imba'ekuaa&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

1882 jasypoapy-pe, Perchatkin osẽ ka'irãigui ha tenondeve oñorairõ jey emigración derecho rehe. 1983 jasypoky-pe ojejopy jey, ha upéi oñembohasa chupe artículo 218 parte 2 Código Penal RSFSR rehegua 1,5 ary kyse puku ogueraha haguére léi male'ỹre&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

=== Diplomática tembiapo ha emigración Estados Unidos-pe ===
1987-pe, Perchatkin ojapo kuatia marandu Estados Unidos Congreso-pe guarã «Jerovia rehegua Unión Soviética-pe». Ko marandu oñemoñe'ẽ EE.UU. Congreso-pe, ha Perchatkin oñeinvita peteĩ amandaje-pe EE.UU. Secretario de Estado [[Shultz, George|George Shultz]] ndive&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt; oñe'ẽ haguã jerovia emigración rehe, ha avei Presidente [[Tribunal Supremo de los Estados Unidos|Tribunal Supremo EE.UU.]] pegua [[Rehnquist, William|William Rehnquist]] ndive&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;. 1988 jasypópe, EE.UU. Mburuvicha [[Reagan, Ronald|Ronald Reagan]] oguahe guive Unión Soviética-pe oficial mba'e rã oñe'ẽ haguã [[Gorbachev, Mikhail|Gorbachev]] ndive, Perchatkin oñeinvita peteĩ amandaje-pe Reagan rembireko — [[Reagan, Nancy|Nancy Reagan]] ndive — 40 tapichakuéra apytepe oñe'ẽ haguã jerovia sa'yky rehe Unión Soviética-pe. 30 jasypópe 1988-pe, Perchatkin ohenói soviéticos protestantes-pe upe amandaje-pe. Mokõi aravo rupi oñe'ẽ Nancy Reagan-pe jerovia sa'yky rehe Unión Soviética-pe, ha upéi Nancy Reagan ohenói Perchatkin-pe omoñe'ẽ haguã imarandu EE.UU. Congreso-pe&lt;ref name=&quot;gura&quot;&gt;{{Cita web|autor=Гура В.О.|título=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=UJRN&amp;P21DBN=UJRN&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&amp;Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf|sitioweb=Гілея: науковий вісник|lugar=[[Kíiv]]|año=2018|número=135|páginas=171–175|idioma=uk|issn=2076-1554}}&lt;/ref&gt;.

26 jasypópe 1988-pe, Perchatkin oho emigrado ramo Estados Unidos-pe&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt; irogayguakuéra ndive&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. 4 jasypoapy 1988-pe oñe'ẽ [[Congreso de los Estados Unidos|EE.UU. Congreso]]-pe peteĩ marandu rupive genocidio jeroviáva rehegua Unión Soviética-pe&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|título=Фото|idioma=ru|sitioweb=russiainphoto.ru|fechaacceso=2023-09-26|fechaarchivo=2023-09-26|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/}}&lt;/ref&gt;, upe rire oñe'ẽ congresistas, senadores ha diplomáticos ndive&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;. Ko'ã ñe'ẽ rupive&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|título=25-летие начала исхода|sitioweb=Диаспора. Славянская общественная газета|autor=Виталий Футорный|fecha=2013-08-11|idioma=ru|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|fechaarchivo=2024-05-08}}&lt;/ref&gt; ojeaprove 1989-pe pe «Lautenberg Enmienda», oñembohérava senador demócrata [[New Jersey]] pegua [[Lautenberg, Frank|Frank Lautenberg]] rérape. Tenondeve 10 ary rupi ko enmienda rupive, oguahe EE.UU.-pe 350.000 jerovia emigrantes rupi&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;semenova&quot;/&gt;, ha 2010 peve — 1 sua rupi&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;. Nakhodka pentecostales emigración guasu oñepyrũ 1988-pe, osẽvo 152 kakuaava, ojeipapa'ỹre mitãnguéra. 1989-pe osẽ Nakhodka-gui 45 pentecostales kakuaava&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

=== Avano'ã derechokuéra rehegua tembiapo Estados Unidos-pe ===
Estados Unidos-pe oĩvo, Perchatkin ojapo i-sitio web internet-pe, omoherakuãhápe ijejopy ha ika'irãi ñerairõ emigración rehegua&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|título=Персональный сайт Бориса Перчаткина|fechaacceso=2023-09-25|fechaarchivo=2023-09-26|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/}}&lt;/ref&gt; ha omoheñói organización cristiana derechos humanos rehegua ARRC&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt; (American-Russian Relief Committee)&lt;ref&gt;{{Cita libro|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&amp;pg=PA21|título=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|editorial=U.S. Government Printing Office|año=2007|idioma=en|isbn=978-0-16-077910-7}}&lt;/ref&gt;. Avei omoherakuã aranduka autobiográfico «Tata tapekuéra» (''Огненные тропы''), oñenohẽva heta jey&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

2025 arahaku-pe, Boris Perchatkin, iñirũnguéra ndive [[Departamento de Estado de los Estados Unidos|EE.UU. Departamento de Estado]]-pe ha [[Comisión de Estados Unidos para la Libertad Religiosa Internacional]]-pe, oñe'ẽ cristiánguéra pacifistas Ucrania ha Rusia-pe oñemuñaha, oñemboyke chupekuéra servicio civil alternativo, oñemondo obligados ramo ñorairõme, ojejopy, oñembosara'i ha oñeha'ãrõ noñorairõseséramo, ha avei oñemboyke ha oñemuña léi rupive. Ko'ã mba'e rehe, Boris Perchatkin oñeha'ã omoheñói peteĩ cuota migratoria Ucrania cristiánguéra pacifistas-pe guarã oguaheva'ekue EE.UU.-pe programa [[Uniting for Ukraine|U4U]] rupive&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|título=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|sitioweb=Slavic Sacramento|fecha=2025-07-15|fechaacceso=2025-11-27|fechaarchivo=2025-08-15|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/}}&lt;/ref&gt;.

== Oñembohérava ==
Físico ha Premio Nobel [[Sakharov, Andrei|Andrei Sakharov]] omoĩ Boris Perchatkin réra soviéticos presos políticos apytepe i-artículo 1981-pe «Arandupykuéra rembiapo»&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|título=Сахаров. Ответственность учёных|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|fechaarchivo=2023-10-02}}&lt;/ref&gt;.

== Arandukakuéra ==
* Perchatkin, Boris. ''Огненные тропы'' («Tata tapekuéra»). Seattle (USA), 2002. — 222 p.

== Jehai'ãva ==
{{Listaref}}

== Joaju ==
* [https://bperchatkin.wordpress.com/ Boris Perchatkin rendaguy]
* {{Cita web|autor=Michael Rowe|título=The Soviet pentecostal emigration movement|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098|sitioweb=Religion in Communist Lands|fecha=2 de enero de 2008|volumen=11|número=3|páginas=337–339|idioma=en|doi=10.1080/09637498308431098}}
* {{Cita web|autor=Catherine Wanner|título=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II|url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml|sitioweb=Canadian-American Slavic Studies|editorial=Brill Schöningh|fecha=enero de 2010|volumen=44|número=1–2|páginas=44–66|idioma=en|issn=2210-2396|doi=10.1163/221023910X512796}}
* {{Cita web|autor=Special To the New York Times|título=Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council|url=https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|sitioweb=The New York Times|fechaacceso=2025-12-18|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|fechaarchivo=2018-03-10}}</text>
      <sha1>879tgft7f3nsqpx18ux7l8q534e2nm7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>