Wikipeetia gucwiki https://guc.wikipedia.org/wiki/Ee%27iyalaaya_a%27la%C3%BClaas%C3%BC MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Ayaakuwapülee Analayaapülee kasa Yootirawaa Ka'yataayakalü Yootirawaa nümaa ka'yataayakalü Wikipeetia Yootirawaa süchiki Wikipeetia Anaajaalaa Yootirawaa süchiki anaajaalaa MediaWiki Yootirawaa süchiki MediaWiki Anouktia sukua'ipa Yootirawaa süchiki anouktia akua'ipa Akaaliijiaa Yootirawaa süchiki akaaliijiaa Akotchajülee sünülia Yootirawaa süchiki akotchajülee anülia TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión 0 62 18411 17001 2026-05-18T02:30:20Z Chelo pushaina 2332 Su'uluku pütchi 18411 wikitext text/x-wiki [[Anaajaalaa:Anaajawaa .jpg|thumb|Ayulaa jiipü]][[Anaajaalaa:Audio Anaajawa.wav|thumb|audio anaajawa]][[Anaajaalaa:Anaajawa.jpg|thumb|Anaajawaa sütüma wayuu|left]] [[Anaajaalaa:Anaajawaa 1.jpg|thumb|Anaajawaa]] '''Anaajawaa''' ([[alijunaiki]]: ''Segundo velorio'') tü anaajawaakat shia tü piantuaka ojoitaa. Ayu'nnusu tü jiipükat jüpüla jo'otojonüinjatüin suchikejee anaajaanüsü julu'u wanee jiipapala. Wanee jiipü ayatülee ma'in jia anaajaanüsü juchukua'aya, jia tü ana'nnüsü münakat, wanee jiipü kettaapa jia wulesü jünain josoin jia. Tü anaajaainjatükat tü jiipükat jiainjatü wane o'uliwo'u, eesü jüpüla jiain wanee achonnu otta wanee alüinyüü, otta eesü jüpüla niyu'luin wanee toolo ma'aka aire ma'in nüpüla tü wayuu ouktüsükat. Tü anaajawaakat ainnüsü maalia. Jüchikejee jiyu'nnapa tu jiipükat aikale'ennüsü juupunaa wane luma jüpüla ji'yalajünüinjatüin aa'u. Otta tü wayuu ayu'tsüka o'oojinnüsü jüchikejee keraapa jia aikale'ennüsü julu'u wanee süi. Tu wayuukat nnojotsü jüpüla jutunkuinjatüin juulia jo'otooin tü jiyolujaasekat tü juyu'luinkat, musujese'e e'irajünüin jaa'u juulia jutunkajüin. Otta asüsü wunu'u süpüla. Tüü anaajawakat amünakalü sutuma chii alijunakai el se gundo velorio ei'taanüsü wanee jintútchon majaayűtchon süpüla tüü apawaakaa jiipüka aneekünüsü süpula tüü otojokaa tüü jiipüka shiitaiinatü sülüü tü koopiraka sümaka alijuna süpüla sülapajüinjatüin a'ou. == Anaajawaa sutuma wayuu == Tu ayulaaka jiipü wamuin waya wayukana kasa mulo'u main. Chii wayuukai eeshi süpüla nunaajain sulu'u suumain nüchonyuu. Munyaka ooutule nia sulu'u nuumain sumaiwajatü, eitaanüshi sa'aka nupüshi. Sülaatapa po'loo juya jo soomüin, süchiikejee oüktuin nia, eeshi süpüla nukujüin sükajee wanee lapü, kaa tü aantuipain nükalia süpüla nünaatunuijachin, kaa keptaipain nükalia süpula o'unaa jepiramuin. Sünainjee piama jüya akumajunüsü tü sükuaipainjatu, tu ayuulaka jiipü süpula anaashantainjatü sükua'ipa natüma naa nüpushikana. Supüla tu ayulaaka jiipü, anekunusü wanee jimoolu jo wanee majayut, eesu süpüla nüchoin jo wanee nüsiipü. tü wayuu ayulunjatuka jipu, nnojotsü eküinjatüin, müshia nnojotsu atunkajatüin wanee ai, nnojotsu shipettatujatuin sütaa, nnojotsü ekuinjatüin asalaa, asuinjatü oujolu. Oojinnusu süka wunu'ulia supulajatu nnojoluin so'otooin naawain chi sunaajakai. Asottünuüsu sutuma tooloyuu tu amuuyuka, nupushichechon chi wayuu anaajanakai. Paala sumaiwa anaajanapusu wayuu sulu'u amüchi, ooyotunusu chirinche, süpüla jimatuinjatü naa wanee outushinkanairua. aapanushi sunaaije nikii, sünainmüin nuwui, asalijunusu süpuashua'a niipüseka. Asalitnusu sulu'u wanee riuulu kasuutou, suchikeje anaatuna münüshi sulu'u tu amuchika. Sujalajaapa sukonchajunuin jiipuka, alujunushi shiyuupuna wanee lumaa eere niiyalajuin oou sutuma nupüshi, sou nii mushia nou nushii. Ayalajunoutchi munyaka wanaa sumaa outuin nia. Apunuinmuin ka'i eikajanushi eenjachiree nikunuin nuchukuawa süpüla weinshi. == Shi'ipajee sukua'ipa == <references/> [[Akotchajülee sünülia:Sukuwa'itpa wayuu]] hm4h1ttzmqeethojjz5v55r0rf1q01v 0 358 18410 17630 2026-05-18T00:01:22Z Emilianito25 2021 Correccion de escritura y estructura 18410 wikitext text/x-wiki [[Anaajaalaa:Lapű.jpg|thumb|Atunkaa]] '''Tü lapükalü''' ([[alijunaiki]]: ''El sueño''): Wainma sukuwa'ipa tü lapükalü namüin naa wayuukana. Tü lapükalü antawa'isü namüin naa wayuukana natunkapa, wanaa sümaa neemeraain süchikijee süpüshua´a tü naa'inrakalü. Yalapa wane wayuu sünain a'lapüjawaa, tü naa'inkalü wattasü eere suumain tü lapükalü eere pülain nia. Eesü lapü eekai shi'iyatüin tü kasa alateetkalü sümüin nüpüshi wane wayuu, akanasa'a ko'uuin naya sütüma wane lania. Saajüin tü nanoujakalü anain naa wayuukana, tü lapükalü wayuu sümaiwa.<ref name=lapü>[https://www.nationalgeographicla.com/ciencia/2023/03/por-que-sonamos-la-explicacion-que-da-la-ciencia porque soñamos la explicación que da la ciencia]</ref> <ref>[http://www.gazeta-antropologia.es/?p=2302#:~:text=%E2%80%9CSue%C3%B1o%20o%20lap%C3%BC%2C%20tiene%20un,aqu%C3%A9l%20que%20se%20est%C3%A1%20muriendo./ Los sueños y su importancia en el pronóstico y tratamiento de la vivienda de los wayuu en Venezuela]]</ref> == Süchiki lapü == Saajüin tü nanoujakalü anain naa wayuukana, tü lapükalü nnojotsü shiyain tü atunkaakalü, shia wane kasa ee'iyatünüsü namüin süpüla eeinjatüin naa'in süpüla wane kasa eekai sülatüinjatüin. Tü lapükalü süküjain tü shiimainkalü waneepia, matüjüinsalü aküjaa alawaa. Eesü wayuu eekai nnojolüin soonooin sümaa tü lapükalü; alata müsia wane kasa sümüin.<ref name=lapüt>[https://www.elheraldo.co/region/el-mundo-de-los-suenos-en-la-cultura-wayuu-24221/ El mundo de los sueños en la cultura wayúu]</ref> Wana'a sümaa sülapüjaain wane wayuu, maka wane joutai süpülajatü ewawaa, otta musia sülapujaale maka wo'ojokai ma´in wüin yarütsü süpülajatü wane pütchi mojüsü tüü alatajatkat otta müsia sulatajatule wane kasa mojüsü makat sa´in wapushi; machiküsü wane wawalia supulajatu maka outajatule wane eyüü, otta musia sujutule wane aliina supulajatu outüin wane awalaa, wana sümaa sulapujanüin wane joutai sulu'ujale shia süpülajatü sushetirüin kemion, akajaa wana'a sumaa sülapüjain sünain jemeyuluin shia süpülajatü wane kasachiki tüü antajatükat sünain wane apushii wana'a sumaa ewain süpülajatü outtajatü wane wayuu eke'e apushin kottirasu. == A'lapüjawaa == [[Anaajaalaa:Läulä Toushi.jpg|thumb|left|Laülaa sünain atunkaa]] Tü a'lapüjawaaka sümüin wayuu shia wane kasa mülo'u, nnojotsü oo'ulaanüin ne'e mayaa. Sa'akajee wane apüshii otta sünainjee wane e'irukuu, eeshi wayuu eekai anain ma´in nülapüin, naya yootaka otta aashajaaka sünainjee tü nülapüinka jee müsia naya atüjaka süpüleerua e'iyataa kasapülajatüin wane lapü. Naa atüjakana süpüleerua wane lapü naya naa laülayuukana, sükajee kakoroloin naya lania otta sutuma ko'uuin naya sümüin.<ref name=lapüt/> Süpüla soonoonüin amaa wanee lapü, acheküsü a'innamaatünüin tü süchuntaka; ja'itairua maalin shia, a'innamaatünüsü süpüla sülatüin noulia. Süpüla sülatamaatüin tü kasa mojusu, maka shiale sukuaippain tü lapükat, achajaanüsü tü süchuntaka, eesü lapü eekai achuntüin o'ojiraa süka lania, eekai achuntüin ekawaa jee yonna, eesü lapüt eekai achuntüin kaa'ulaa otta paa'a, eesü lapüt eekai achuntüin kakuuna, jee mainma kasa süchuntaka namüin naa kalapüinka paala. Kapülainsü ma´in tü lapükat sümüin wayuu sutuma shiain e'iyatünüin tü kasa alateetka mapeena. E'iyatüsü süchiki anaa, mojaa akua´ipa, süchiki ouktaa jee süpüla aapiraa süchiki kasachiki mülo'u soo'opünaa tü mmakat, makatka saa'in süntüinjatüle wanülüü. Naa wayuu alapüjaashiikana apüralaasshii sümaa anain sukua'ipa shi'iree sünouktaain nakuaippa. Sülapüin wayuu nnojotsü müinka saa'in sülapüin alijuna, waneejatü. Ko'ujeejanasü tü na'lapüinkat , aka jamüin, eesü sulu'u sukuaippa wayuu wane atüjaa shikiirujeejatü tü laülaayuukana je sünainjeejatü naashajaain sümaa tü laniakat. Saashin wayuu laülaayuu, tü mmakat jee müsia tü wopukolüirua kaseyuusu, sutuma müin shia, waraittapa wane wayuu acheküshii ai'majiraain suulia kasa mojulaasü eekai wanaain nümaa; maka eere yootshi nüma'ana acheküsü no'yotüin yootchon wopulu´u eere nia waraittuin, müinka sa'in wane luwopu, isashii jee laa eere ja'yain süchikuwa wane kasa. Müsüja'a nu'unapa akolojoon sulu'u wane miichi eekai yüütüin paala, eeinjatü ekawaa natuma, eeinjatü kepein otta asijuushi shiküin yolujaa süpüla najuitüin suulia tü miichika otta suulia mojuin nalapüin mapeena. Waneejatuwaisü tü lapükat, shiaja'a ne'e cho'ujaain atüjaanüin aa'u jamalu'uluin tü shi'iyateeka sümüin wayuu. Maka nnojorülee oonoonüin sümaa wane lapü, chi lapükai antawaisü weinshi, ajolooshi ne'e sülatapa tü süküjeetka achiki. Naa wayuu apüralaakana otta oonookana sümaa wane lapü, anasü waneepia nukua'ipa.<nowiki><ref name=lapü></nowiki> == Sümaiwa == Sümaleeiwa ma'in tü lapükat sünainjeejatu sülapüin wayuu laülaayu, wayuu eekai mülo'uin, maka sa'in oushinuu, maka atuushinuu. Eesü lapü eekai aküjain anaa, eesu lapü eekai aküjain kasa mojusü. Eesu lapüt eekai aküjain washirüü. Tü lapü aküjaka anaa shia nalapüin naa wayuu kama'anaka lania namaa napüshi eekai shikiipüin tü apüshiikat. Musuja'a tü lapü mojusuka shia tü shikiiruujatka wayuu eekai omojüjün sukuaippa. Chi lapükai e'iyatüshi wopu sümüin wayuu, nia alü'üjaka wayuu sulu'u wanee mma eere nnojoluin ka'i. Sulu'u wane alapüjawaa nnojotsü ka'i jee müsia eesü tü saa'inkalüirua wayuu eekai ouktüipain. Suumain lapü pülasü. == Wainma sukua'ipa tü lapükalü == * Eesü lapü süpüla aapiraa: shia eere naapinnüin soo'opünaa wane kasachiki chi wayuu eekai ala'ülaain. * Eesü lapü supüla washiraapia: shia eere nüsürünnüin wane wayuu süka lania; a'leeyatünüsü noo'opünaa, apüralaa müshia chi wayuukai sümaa. * Eesü lapü saa'u wayuu majayülü. * Eesü lapü naa'u wayuu jima'ai. * Eesü lapü süpüla lania. Oonoonee amaalü tü lapükalü süka jamüin shiain alatirüin wane kasa mojusu suulia wayuu. == Sü'lapüjaakalü anain wayuu == Alapüjaana amaa wayuu eekai kama'aichin anaajaain. Alapüjaana amaachi eekai wattain sulu'u wanee mma tia keeyatiasü wane kasa sümüin nüpüshinuu otta sülatia kasa mojüin eenakiasü kasa anain. Na'aya lapü eekai achuntüin ekawaa. Na'aya lapü eekai achuntüin ayonnajirawa maka kasha. Na'aya lapü eekai achuntüin mürülü maka sa'in pa'a, maka sa'in kaliina, maka annerü, eesu sulu'u mutsiaan eesu sulu'u shotolüin, süchiirua kasawai kanainjeejatüin tü laapüka. == Soo'omüin tü pütchika == Laput wanouja anainrü ma'in jee kajutusu watuma wa'lapüin. Aapitsü wa'lapüin süpüla kasa alatüinjatüin sümuin wapüshi. Mainma Mma we'raajakaa wa'lapüinru'u. yootushii waya lapülu'u namaa wapüshi kama'ainain anajaain. Talatüshi wayuu anale ma'in nü'lapüin. Eekai a'lapüjaain sümaa anneerü mainmainjajatü alijuna na'aleewain. == Shi'ipajee sukua'ipa == <references/> [[Akotchajülee sünülia:Sukuwa'itpa wayuu]] 6sj7ad75o48grj4p0zx0k89aiey68lh 0 925 18409 12863 2026-05-17T19:55:37Z Emilianito25 2021 aporte al articulo y correción minima de ortografia 18409 wikitext text/x-wiki Tü kekiiwaakat ottusü motsoyünnüiwa'aya wane wayuu, jamüshija wane jintüi kachume'eseshi nia motsoyüliwa'aya nojoishi müliain kasale cheojaain nümüin o'ulaka süntüle wayuu ounnuasü naa´u eittüshi nia sa'u. aka'aya müyoupa nia ayatshi sünain arüleeja tü mürut eekat nüma'ana nojotsü nu'ulaain sünain warai maa otta asawaa sümaa wayuu eekai mekiin süpüla kama'ana kasa. Aka'aya tü wayuu jierü ottüsü motsoyülüiwa'aya sünain jülüjain sa'in tü anaakat kekiisü ma'in süpüla tü kanasoukat otta süpüla arüleeja tü mürüt eekat aipünaanüin sümüin süpüla nnojolüinjatüin shimi'ijüin süka tü süliakat otta sülia tü kanasü shi'iyataakalü anain. Wane jiet kekiin, shia wane wayuu jülüjüsü sa´in tüü anasükat waneepia, wayuu kainsü. [[Akotchajülee sünülia:Sukuwa'itpa wayuu]] 7bcizs8w2aoy0ld96rb5070bgsrtyd8