Wikipeetia gucwiki https://guc.wikipedia.org/wiki/Ee%27iyalaaya_a%27la%C3%BClaas%C3%BC MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Ayaakuwapülee Analayaapülee kasa Yootirawaa Ka'yataayakalü Yootirawaa nümaa ka'yataayakalü Wikipeetia Yootirawaa süchiki Wikipeetia Anaajaalaa Yootirawaa süchiki anaajaalaa MediaWiki Yootirawaa süchiki MediaWiki Anouktia sukua'ipa Yootirawaa süchiki anouktia akua'ipa Akaaliijiaa Yootirawaa süchiki akaaliijiaa Akotchajülee sünülia Yootirawaa süchiki akotchajülee anülia TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión 0 317 18721 17444 2026-09-28T23:54:27Z Emilianito25 2021 Correccion de escritura 18721 wikitext text/x-wiki [[Anaajaalaa:Keesü.jpg|miniaturadeimagen|keesü süchira paa'a]] '''Keesü''' ([[alijunaiki]]: ''Queso'') Tü keesü münaka akumajünüsü süka süchira paa'a jee ka'ula aliichajünüsü ejitünüsü sükuaajain anne'erü sa´aka süpüla shikeesajain. Kasuusu so'u ekünüsü sümaa suchuala je ai otta müsia ekülü ekaajünin. Tü keesükat eesü sulu'u kuajain shia. Anasü ma´in süpüla shiipüse otta shirükü wayuu. [[Akotchajülee sünülia:Eküülü shiküin wayuu]] 9puhmap70r7bynagefybdv66byzlse9 0 319 18724 12757 2026-09-29T04:37:14Z Emilianito25 2021 /* */ añadir título de la baja guajira 18724 wikitext text/x-wiki [[Anaajaalaa:Kepein.jpg|thumb|Sulu'u iita]] [[Anaajaalaa:Roasted coffee beans.jpg|thumb|Kepein.]] '''[[Kepein]]/kojee''' ([[alijunaiki]]: ''café''): Wanee asuushi ainjünüsü jüka jüchon kepein e'itujuushi otta ayüüjaaushi. Asüüshika tü jemetsü ma'in. Tü kepeinkat jia tü oikünakat ma'in ja'u tü mmapa'akat otta jia tü asünakat ma'in jüpa tü mmapa'akat. Apünajunüsu'u kepeinkat Cha'aya jalaa eree a'ataa mma yaletuin, eere saamato'oishin süluu tu mma Brasil anülia. Po'onusüü sain alijuna kepeinkat, kaa pasanain jüluu Brasil, saú sotüin wa'aima jüchon. Tü jüchon kepein ke'ejiasüü süpula o'ikawaa süluu supushuwaa mmapa'akat. Tu apuunajaakat kepein, ka'akaiyeirüü otta jiaa sümaleiwaa, maa'ulu yaa ayatayuulii a'yataanuin anain. ==Süchikuwaa tü kepeinka süntaiwa'a yaamüin== Tu kepeinka antüsü yaamüin woumainpa'a Ameerika nünain chi juyakai 1720.<ref name=kepein>[https://web.archive.org/web/20220710230036/https://www.ico.org/ES/coffee_storyc.asp La historia del café]</ref> ==Shi'ipajee sukua'ipa== <references/> ==Origen del cultivo del café== Se cree que el origen del café se debe a de un pastor de cabras de Abisinia (actual Etiopía), llamado Kaldi, que observó el efecto vigorizante de unos pequeños frutos rojos de un arbusto en sus cabras, las cuales lo habían comido en los montes; el mismo probó este fruto y vio renovarse sus energías. Kaldi llevó unas muestras de hojas y de frutos a un monasterio, donde los monjes por curiosidad las pusieron a cocinar. Al probar la bebida la encontraron de tan mal sabor, que arrojaron a las llamas lo que quedaba en el recipiente, pero se dieron cuenta que a medida que se quemaban los granos, se sentía un agradable olor. Fue así como a uno de los monjes se le ocurrió la idea de preparar la bebida a base de granos tostados. [[Akotchajülee sünülia:Eküülü shiküin wayuu]] 3v8uhgkjm82xl9quha455blbk02pvkz 18725 18724 2026-09-29T04:38:38Z Emilianito25 2021 Emilianito25 ansülaanüsü ee'iyalayaaka [[Kepein]] sünain [[Kepein/Kojee]] 18724 wikitext text/x-wiki [[Anaajaalaa:Kepein.jpg|thumb|Sulu'u iita]] [[Anaajaalaa:Roasted coffee beans.jpg|thumb|Kepein.]] '''[[Kepein]]/kojee''' ([[alijunaiki]]: ''café''): Wanee asuushi ainjünüsü jüka jüchon kepein e'itujuushi otta ayüüjaaushi. Asüüshika tü jemetsü ma'in. Tü kepeinkat jia tü oikünakat ma'in ja'u tü mmapa'akat otta jia tü asünakat ma'in jüpa tü mmapa'akat. Apünajunüsu'u kepeinkat Cha'aya jalaa eree a'ataa mma yaletuin, eere saamato'oishin süluu tu mma Brasil anülia. Po'onusüü sain alijuna kepeinkat, kaa pasanain jüluu Brasil, saú sotüin wa'aima jüchon. Tü jüchon kepein ke'ejiasüü süpula o'ikawaa süluu supushuwaa mmapa'akat. Tu apuunajaakat kepein, ka'akaiyeirüü otta jiaa sümaleiwaa, maa'ulu yaa ayatayuulii a'yataanuin anain. ==Süchikuwaa tü kepeinka süntaiwa'a yaamüin== Tu kepeinka antüsü yaamüin woumainpa'a Ameerika nünain chi juyakai 1720.<ref name=kepein>[https://web.archive.org/web/20220710230036/https://www.ico.org/ES/coffee_storyc.asp La historia del café]</ref> ==Shi'ipajee sukua'ipa== <references/> ==Origen del cultivo del café== Se cree que el origen del café se debe a de un pastor de cabras de Abisinia (actual Etiopía), llamado Kaldi, que observó el efecto vigorizante de unos pequeños frutos rojos de un arbusto en sus cabras, las cuales lo habían comido en los montes; el mismo probó este fruto y vio renovarse sus energías. Kaldi llevó unas muestras de hojas y de frutos a un monasterio, donde los monjes por curiosidad las pusieron a cocinar. Al probar la bebida la encontraron de tan mal sabor, que arrojaron a las llamas lo que quedaba en el recipiente, pero se dieron cuenta que a medida que se quemaban los granos, se sentía un agradable olor. Fue así como a uno de los monjes se le ocurrió la idea de preparar la bebida a base de granos tostados. [[Akotchajülee sünülia:Eküülü shiküin wayuu]] 3v8uhgkjm82xl9quha455blbk02pvkz 0 877 18720 18719 2026-09-28T13:41:15Z Emilianito25 2021 Correccion de escritura 18720 wikitext text/x-wiki [[Anaajaalaa:Jolo shiküin wayuu.jpg|miniaturadeimagen|Shiküin wayuu]] '''Jolo''' ¿Kasa tü jolo sümakat wayuu? Jolo shia wanee shiküinpala wayuu, akumajünüsü süka püla´anna, eekai wuittüin irolüin je ai, jolopa shia kasuusu so'u. ¿Jamüsü sukumajia jolo? Ayaaijünüsü püla´annat , eekai wüittüin je irolüin e´ittaanüsü sünain oosojoo süpüla ka'i maaka piama je jarai ka'i eepünalee josoin shia maaka shukenüin checheshanüin . Jamüsü süla'akajayaa tü jolokot? Josopa tü püla´annakat maaka sa´injünüinjatüin süka püla´anna , eesü sa´injünüin süka ai , chekusü josoinjaatüin shia, amolojunusuu , apolojunusu wuin sulu´u wanee wushu , ajurulüjanüsü saaka yotchón wuin jemian tü jolokot , eitana müsüjaa shia sa´aka tü wuin polootoka , ajurulüjünüsü , maayasüjaa poolotopa´a shia , eitanüsü süchira paa'a saaka , süchira ka'ula , nnojolüin tü , eitaanüsü leechii pooteka , leechi wotsakalü tü sukumalaka alijuna , eesü eekalü aka´akajüin shia süka suukala , eesü eekalü eitain iichi saaka. Jaralü asakaa jolo? Jolo asünüsü sünain jain sütüma laülayuu, jee tepichichein sünain jemian shia, tü jolokot jemetüsü ma´in, kaüsüsü tepichi je laülayuu eekalü asüin shia weinshi, jolo eesü süpüla suu'ujünüin aliika , je wattachon süpüla süsünüin wattawai sütüma tepichi je laülayuu , otta musia wayuu eekalü asajüin shia, anasü sütapaa tü tepichicheinkalü sütüma tü jolokot. [[Akotchajülee sünülia:Eküülü shiküin wayuu]] 1q50qlgnbj9csd7jy7zgy7qegheva0o 0 1625 18726 2026-09-29T04:38:38Z Emilianito25 2021 Emilianito25 ansülaanüsü ee'iyalayaaka [[Kepein]] sünain [[Kepein/Kojee]] 18726 wikitext text/x-wiki #REDIRECCIÓN [[Kepein/Kojee]] 13iz4f6pq7c07a1dacxsegft3wigft4