Wikipiidiya gurwiki https://gur.wikipedia.org/wiki/P%C9%9Bgezure MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Miidiya Zure Tɔgum Tuntuna Tuntuna tɔgum Wikipiidiya Wikipiidiya tɔgum Faali Faali tɔgum MiidiyaWiki MiidiyaWiki tɔgum Tɛmpileti Tɛmpileti tɔgum Suŋerɛ Suŋerɛ tɔgum Buuri buuri Buuri buuri tɔgum TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Forms of Ghanaian highlife 0 3468 23187 23087 2026-05-23T20:15:50Z Nsobila Bia 1999 Added reference 23187 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi yuuma n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> [[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã: Adaha Fanti Osibisaaba palm-wine music. == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma. Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha yuuma daa yirikire mɛ Gaana saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege Gaana Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" yuuma. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "palm-wine" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi Gaana. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba yuuma yɛgerɛ Nigeria tiŋa puan. "Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == 042k6302rfaos7oe8y9xnjavg4leegm 23188 23187 2026-05-23T20:21:35Z Nsobila Bia 1999 Added reference 23188 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi yuuma n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã: Adaha Fanti Osibisaaba palm-wine music. == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma. Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha yuuma daa yirikire mɛ Gaana saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege Gaana Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" yuuma. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "palm-wine" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi Gaana. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba yuuma yɛgerɛ Nigeria tiŋa puan. "Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == jjmbpxiio1z4dmbx9ued59bhnzkoldl 23191 23188 2026-05-24T06:19:52Z Nsobila Bia 1999 Pa'ase la sɛla fiin 23191 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã: Adaha, Fanti Osibisaaba, la [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma. == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma. Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. "Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == ri9xhs0o56nmj3bb6h1rcm9gwu6ggwo 23192 23191 2026-05-24T06:26:49Z Nsobila Bia 1999 Added address 23192 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma. Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. "Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == sxnymobhn1pj8o22aebcuj32ghpe5di 23193 23192 2026-05-24T06:32:03Z Nsobila Bia 1999 /* Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri */ 23193 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. "Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == 6o29vhjofwt0d7v72tkbug6nxodr3kd 23194 23193 2026-05-24T06:34:19Z Nsobila Bia 1999 Added address 23194 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> <ref>https://www.guidetotheworldofmusic.com/articles/people-and-places/highlife-urban-dance-music-from-ghana/</ref>Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. "Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == syz3cpxzsletm9d7z7j2pd1xlxsbsa7 23195 23194 2026-05-24T06:46:57Z Nsobila Bia 1999 Added address 23195 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> <ref>https://www.guidetotheworldofmusic.com/articles/people-and-places/highlife-urban-dance-music-from-ghana/</ref>Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. <ref>https://medium.com/@primushovason/ghana-music-the-journey-so-far-4cafe5e10524</ref>"Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba. Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == 9sj7reyun1xe6u0kqb2mwiid8n2imhp 23196 23195 2026-05-24T06:49:26Z Nsobila Bia 1999 Added address 23196 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> <ref>https://www.guidetotheworldofmusic.com/articles/people-and-places/highlife-urban-dance-music-from-ghana/</ref>Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. <ref>https://medium.com/@primushovason/ghana-music-the-journey-so-far-4cafe5e10524</ref>"Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=144</ref> Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == h9k1yleapbrzsw29vhsg6h11zonqjk7 23197 23196 2026-05-24T06:54:03Z Nsobila Bia 1999 /* Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri */ 23197 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == [[Gaana]] yuuma Hailaifi pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> <ref>https://www.guidetotheworldofmusic.com/articles/people-and-places/highlife-urban-dance-music-from-ghana/</ref>Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. <ref>https://medium.com/@primushovason/ghana-music-the-journey-so-far-4cafe5e10524</ref>"Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=144</ref> <ref>https://thisisafrica.me/arts-and-culture/highlife-the-heart-and-soul-of-ghanas-popular-music/</ref>Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == fulxkjgoubc999upndnvuhq7qrdtkog 23198 23197 2026-05-24T07:00:07Z Nsobila Bia 1999 Teere fiin wa 23198 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == '''[[Gaana]] yuuma Hailaifi''' pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> <ref>https://www.guidetotheworldofmusic.com/articles/people-and-places/highlife-urban-dance-music-from-ghana/</ref>Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == '''Wɛsitin Werɛkɔɔdi Kɔmpani duma''' Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. <ref>https://medium.com/@primushovason/ghana-music-the-journey-so-far-4cafe5e10524</ref>"Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=144</ref> <ref>https://thisisafrica.me/arts-and-culture/highlife-the-heart-and-soul-of-ghanas-popular-music/</ref>Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == 0w7lg2corineeiy555trx1ut2dgcapw 23199 23198 2026-05-24T07:07:20Z Nsobila Bia 1999 /* Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri */ 23199 wikitext text/x-wiki == Gaana yuuma (Hailaifi) buuri buuri == '''[[Gaana]] yuuma Hailaifi''' pɔsɛ la 1980 sa ti nɛresabelesi dikɛ e gɛrekɛ la solemiisi [[Yuuma (songs)|yuuma]] n boe Amɛreka.<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3695260.stm</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/931273</ref>[[Gaana]] Hailaifi yuuma daa pu la butã; • Adaha • Fanti Osibisaaba • [[Palm-wine music|palm-wine]] yuuma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:1-3</ref> == Pɔsega Yuuma == "Regimentali bani" n de 6,000 India soogɛpa duma la n yuun wa'am Cape Coast Castle la Elmina Castle Biritish gɔmena saŋa la daa basɛ la yele suma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Forms_of_Ghanaian_highlife#cite_note-:2-4</ref> <ref>https://www.guidetotheworldofmusic.com/articles/people-and-places/highlife-urban-dance-music-from-ghana/</ref>Yelesuma la de la Adaha "brass band" n daa gmɛ Fanti Coast la. Yia Adaha [[Yuuma (songs)|yuuma]] daa yirikire mɛ [[Gaana]] saazuo bɔba wa la zi'isi sisesi. Konkoma gee ti ba yi'ira Konkomba la daa de la guleko la kɔa n daa pɔsɛ gee yirikɛ 1930 yuunɛ puan Adaha n daa iseke la. Ba daa yirikɛ mɛ beni zuo tinbibisi la puan la tɔmɛ ti ba da "brass" yuuma lɔgerɔ. Fanti Osibisaaba yuuma dikɛ ta ta la daami yuuma bunŋmi'ila, kɔlɔ, la Kru yuuma bunŋmi'ila n boe Liberia. Fanti Osibisaaba n pɔsɛ Afirika nu'usi kɔlegɔ ti la nyaa zoe ta lebege [[Gaana]] Hailaifi (highlife), Maringa n ze'ele Sierra Leone, Wɛsitin Nigeria Juju yuuma la, la sɛnteral Afrika "dry" [[Yuuma (songs)|yuuma]]. 1930 pooren, Gaana tinkpɛsi la puan, ba daa gɛrekɛ mɛ la Akan "seprewa" bii "harp-lute". Wana daa ta'asɛ la "odonsom", Akan "blues" bii "[[Palm-wine music|palm-wine]]" yuuma; ti la yɛrekɛ nyaa bɔ tɔ hailaifi. == Guitar 1920-1940 == * Jacob Sam (Kwame Asare) * Mireku * Appiah Adjekum '''Wɛsitin Werɛkɔɔdi Kɔmpani duma''' Jacob Sam (Kwame Asare) Mireku Appiah Adjekum Zonophone, Columbia, Odeon la a daana ku'an, n boi [[Gaana]]. == Hailaifi == Yuunsɛba n boi saazuo (high-class) la tiŋa yuuma ti ba ŋmi'ra ba pala zuto n gɛrekɛ nyaa sɔna ti yuuma buuri hailaifi (highlife) bɔna zina. Excelsior Orchestra la "Jazz Kings" n boi Ankara gee pi'ilum 1914. Yia la, lɔgerɔduma n yuun ŋmi'iri yuun ana nɛrekuuŋɔ zi'an. 1950 sa, gurupi duma ɛ tiŋa wa iŋɛ de'eno ti hailaifi kɔlɔ bɔna bini. EK Nyame lagum pa'asɛ la nɛresɛba ti ba [[Yuuma (songs)|yuuma]] yɛgerɛ [[Nigeria]] tiŋa puan. <ref>https://medium.com/@primushovason/ghana-music-the-journey-so-far-4cafe5e10524</ref>"Cape Coast Sugar Babies" n de yia hailaifi de'endɛ'ɛneba sɛba ti ba mina ba 1937 la ba ee kaɛ Nigeria tiŋa puan. "Tempos band" duma la ti Ga tintaanɛ pɛɛbera ET Mensah, daa dikɛ la Afro-Cuban bunŋmi'ila ti Guy Warren, gee ti ba yi'ira ti Ghanaba.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=144</ref> <ref>https://thisisafrica.me/arts-and-culture/highlife-the-heart-and-soul-of-ghanas-popular-music/</ref>Hailaifi nyaa tee mɛ ta dɛna faara yire hailaifi, "techno" wɔna "burgher hailaifi buuri buuri la "hip-life", tɔgum woo yuuma, "hip hop" la hailaifi gɛrekirɛ. == Viisegɔ Lɔgerɔ == hmaxv29fli3rbiwis4x2pkym6cx7ij1 Nana Acheampong 0 3473 23181 23124 2026-05-23T16:47:18Z Ayimbila90 28 Added Category 23181 wikitext text/x-wiki Ernest “Owoahene’’ Nana Acheampong, gee mɛ kelum dɛna Nana Acheampong, de la Gaana wa. A kelum dɛna Lumba sɔɔ ayima se’em N de Burger yuunyuuna bɔna Gaana so’olum wa puan (Ayima mɛ de la Charles Kojo Fosu, gee mɛ kelum dɛna Daddy Lumba)<ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Nana-Acheampong-finally-details-how-he-met-Daddy-Lumba-778147</ref><ref name=":0">http://www.goethe.de/ins/gh/en/acc/kul/mag/mus/bhi/mus/2770744.html</ref> Nana Acheampong gee ti ba kelum mina e ti a dɛna “Champion Lover boy” ti ba dɔgɛ Ernest Nana Acheampong Abuakwa, Ashanti tiŋa (Region), Gaana nɛreba.Vom sumu.A in-kpeŋeri yuuma 1982 Nana Cheampong yu’urɛ deyima de la “Champoion Lover voya”. Abuakwa nɛreba naɛ la Kumasi Technical Institute, sukuu, sukuu kɔnsɛba n ba’asɛ la tari la yuuma mi’ilum ti la zo’e gagi yuum-potã 30.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=392</ref><ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Nana-Acheampong-invites-Nana-Addo-to-Mega-Concert-365762</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150703052408/http://tv3network.com/all-news/entertainment/entertainment-news/highlife-legend-nana-acheampong-calls-on-nana-akufo-addo.html</ref><ref name=":0" /> Gyakie se’em de Gaana wa yuunyuuna la sɔ N bala<ref name=":2">https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/no-pressure-to-maintain-my-dad-s-legacy-gyakie.html</ref><ref name=":3">https://www.okayafrica.com/gyakie-ghana-music-interview/</ref> ==== A pɔsegs vom yɛla ==== Ba yuum dɔgɛ Acheampong la Abuakwa N boi Ashanti (Region) tiŋa puan, Gaana so’olom wa.<ref>https://web.archive.org/web/20150501181811/http://people.peacefmonline.com/pages/musicians/nana_acheampong/</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20150531015420/http://www.africanewshub.com/news/43352-nana-acheampong-biography</ref> A yuum kiŋɛ a sukuu la “Kumasi Technical Institute” sukuu la puan. ==== A tuuma ==== A pɔsega sukuu puan, iŋa yuum de sukuu la kinka’asi ŋmɛ’a Tigere la nɛŋa daana. A yuum ze’ele belam kiŋɛ la Geemany 1980 yuuma la puan. Iŋa yuum ŋmɛ’ɛri tɔgum bunŋmɛ’ɛla la. A yuum nyaa naam la kinka’asi ŋmɛ’a Tigere la 1987 yuuni la, belam la pooren ti iŋa la Daddy Lumba yuum naɛ taaba 1989 yuuni la puan.<ref name=":1" /> Ba yia la ba’asigu yuuma (Album) ti ba dike dĩile peelumi de la, Yɛɛyɛ Aka Akwantuo Mu, sansɛka ti ba ta yelege ti ba ɛ Solo tuuma la.Acheampong n sɔi Owoahene “studio”, N boi Suame, Kumasi, zi’an ti a yuum iŋɛ pooren rikoodin duma la, gee mi yuum dɛna a miŋa Executive producer bo Owoahene yuuma. A yuuma de la "Abu aka mesim", "Casanova", "Kata w'ani te", "Deobrenodi", "Nipa", "Se eye wode", "Obibini mu obibini", "Ever ready", "Odo yarea", "Meko odo nkyen", "I go die 4 u", "Mansusu saa", "Ako me square","My rub a dub girl", "Brebre Obaahemaa", la "Wo wone hwan". Nana Acheampong's "Naanka ɛbɛyɛ dɛn" tari “record album” koosegu zi’a mɛ Gaana so’olum wa. ====== A mɛŋa vom yɛla ====== Gaana wa afrobeat/afro Gyakie yuunyuuna wa sɔ de la Acheampong.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ekow_Barnes</ref><ref name=":2" /><ref>https://www.myjoyonline.com/i-want-to-fill-the-biggest-auditorium-gyakie-shares-her-dreams/</ref><ref name=":3" /> == Viisegɔ Lɔgerɔ == [[Buuri buuri: AroCuration2026]] q6vpbw98gndm7uekr90kwwkvfk07uj9 23184 23181 2026-05-23T17:39:35Z Ayimbila90 28 Added Category 23184 wikitext text/x-wiki Ernest “Owoahene’’ Nana Acheampong, gee mɛ kelum dɛna Nana Acheampong, de la Gaana wa. A kelum dɛna Lumba sɔɔ ayima se’em N de Burger yuunyuuna bɔna Gaana so’olum wa puan (Ayima mɛ de la Charles Kojo Fosu, gee mɛ kelum dɛna Daddy Lumba)<ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Nana-Acheampong-finally-details-how-he-met-Daddy-Lumba-778147</ref><ref name=":0">http://www.goethe.de/ins/gh/en/acc/kul/mag/mus/bhi/mus/2770744.html</ref> Nana Acheampong gee ti ba kelum mina e ti a dɛna “Champion Lover boy” ti ba dɔgɛ Ernest Nana Acheampong Abuakwa, Ashanti tiŋa (Region), Gaana nɛreba.Vom sumu.A in-kpeŋeri yuuma 1982 Nana Cheampong yu’urɛ deyima de la “Champoion Lover voya”. Abuakwa nɛreba naɛ la Kumasi Technical Institute, sukuu, sukuu kɔnsɛba n ba’asɛ la tari la yuuma mi’ilum ti la zo’e gagi yuum-potã 30.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=392</ref><ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Nana-Acheampong-invites-Nana-Addo-to-Mega-Concert-365762</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150703052408/http://tv3network.com/all-news/entertainment/entertainment-news/highlife-legend-nana-acheampong-calls-on-nana-akufo-addo.html</ref><ref name=":0" /> Gyakie se’em de Gaana wa yuunyuuna la sɔ N bala<ref name=":2">https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/no-pressure-to-maintain-my-dad-s-legacy-gyakie.html</ref><ref name=":3">https://www.okayafrica.com/gyakie-ghana-music-interview/</ref> ==== A pɔsegs vom yɛla ==== Ba yuum dɔgɛ Acheampong la Abuakwa N boi Ashanti (Region) tiŋa puan, Gaana so’olom wa.<ref>https://web.archive.org/web/20150501181811/http://people.peacefmonline.com/pages/musicians/nana_acheampong/</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20150531015420/http://www.africanewshub.com/news/43352-nana-acheampong-biography</ref> A yuum kiŋɛ a sukuu la “Kumasi Technical Institute” sukuu la puan. ==== A tuuma ==== A pɔsega sukuu puan, iŋa yuum de sukuu la kinka’asi ŋmɛ’a Tigere la nɛŋa daana. A yuum ze’ele belam kiŋɛ la Geemany 1980 yuuma la puan. Iŋa yuum ŋmɛ’ɛri tɔgum bunŋmɛ’ɛla la. A yuum nyaa naam la kinka’asi ŋmɛ’a Tigere la 1987 yuuni la, belam la pooren ti iŋa la Daddy Lumba yuum naɛ taaba 1989 yuuni la puan.<ref name=":1" /> Ba yia la ba’asigu yuuma (Album) ti ba dike dĩile peelumi de la, Yɛɛyɛ Aka Akwantuo Mu, sansɛka ti ba ta yelege ti ba ɛ Solo tuuma la.Acheampong n sɔi Owoahene “studio”, N boi Suame, Kumasi, zi’an ti a yuum iŋɛ pooren rikoodin duma la, gee mi yuum dɛna a miŋa Executive producer bo Owoahene yuuma. A yuuma de la "Abu aka mesim", "Casanova", "Kata w'ani te", "Deobrenodi", "Nipa", "Se eye wode", "Obibini mu obibini", "Ever ready", "Odo yarea", "Meko odo nkyen", "I go die 4 u", "Mansusu saa", "Ako me square","My rub a dub girl", "Brebre Obaahemaa", la "Wo wone hwan". Nana Acheampong's "Naanka ɛbɛyɛ dɛn" tari “record album” koosegu zi’a mɛ Gaana so’olum wa. ====== A mɛŋa vom yɛla ====== Gaana wa afrobeat/afro Gyakie yuunyuuna wa sɔ de la Acheampong.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ekow_Barnes</ref><ref name=":2" /><ref>https://www.myjoyonline.com/i-want-to-fill-the-biggest-auditorium-gyakie-shares-her-dreams/</ref><ref name=":3" /> == Viisegɔ Lɔgerɔ == [[Buuri buuri: AfroCuration2026]] 59g0gpss1j2vvcorymcjcdyfptctic3 Yoruba Music 0 3475 23148 23147 2026-05-23T14:49:58Z Ayimbila90 28 Added content 23148 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛra ba. Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. 59lu7czf579c2b0jcs4oaxss5y1u44o 23149 23148 2026-05-23T15:11:33Z Ayimbila90 28 Added content 23149 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛra ba. Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. hvbdh8u25lk4zgzapqs98dwy6qe24xe 23150 23149 2026-05-23T15:13:19Z Ayimbila90 28 N pa'asɛ la Pigere 23150 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛra ba. Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == rn5oud853oqhfhdahhyu6bpq97akvr6 23152 23150 2026-05-23T15:29:55Z Ayimbila90 28 Added content 23152 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛra ba. Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu 5tz8ia082wlkokhlprmexkiq584saah 23153 23152 2026-05-23T15:37:27Z Ayimbila90 28 N pa'asɛ la Pigere 23153 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛra ba. Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == 8bja8ms3tzm7z59p4jm2wyzf6tldkgn 23154 23153 2026-05-23T15:39:52Z Ayimbila90 28 Added reference 23154 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == 5s06tsl25n9tcnxrc9rlg7se9wvma7r 23155 23154 2026-05-23T15:41:43Z Ayimbila90 28 Added reference 23155 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa. Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == f2psnv1gwhi435mz97cnngzieam0e7r 23156 23155 2026-05-23T15:42:36Z Ayimbila90 28 Added reference 23156 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan. Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == et9tzh4424vg5qq0aegtm4pq7gn1s21 23158 23156 2026-05-23T15:44:32Z Ayimbila90 28 Added reference 23158 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun. Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == g5a4og31x90ptb0v9lyis3ebwbwt94j 23159 23158 2026-05-23T15:46:27Z Ayimbila90 28 Added reference 23159 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima. Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == 2yjy1dkvxo73n52vm3yoe21a1hoimzx 23160 23159 2026-05-23T15:48:24Z Ayimbila90 28 Added reference 23160 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma. 7 Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == 8y5hk1vl6r2bke30ia4bmurfoipy08s 23162 23160 2026-05-23T15:49:38Z Ayimbila90 28 Added reference 23162 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == tiqeslsefy55tnppr51sevyhi4v273j 23163 23162 2026-05-23T15:50:54Z Ayimbila90 28 Added reference 23163 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == sj3gpp2l4gdijmzcwrvt6kkzj9mxs6s 23164 23163 2026-05-23T15:52:08Z Ayimbila90 28 Added reference 23164 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2) dwo Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == ezy8jm2v3lg9cwuay1mg2q7qlqybouv 23165 23164 2026-05-23T15:54:48Z Ayimbila90 28 Added reference 23165 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == qkur93z0do2bz5pievalqxw6rbybinn 23166 23165 2026-05-23T15:56:45Z Ayimbila90 28 Added reference 23166 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan. == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == reovuvn8vmnixivpe6auacj1t8c7aax 23167 23166 2026-05-23T15:58:41Z Ayimbila90 28 Added reference 23167 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == q84sj9pa3z5q99k6mkuvl337ymf3h0l 23168 23167 2026-05-23T15:59:44Z Ayimbila90 28 Added reference 23168 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == cq9imq252a1fwnqfg54dspbi15idn70 23169 23168 2026-05-23T16:01:10Z Ayimbila90 28 Added reference 23169 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe. Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == f7b8b4i6o0uh4tb2ngpwdmwdhj1sul6 23170 23169 2026-05-23T16:03:26Z Ayimbila90 28 Added reference 23170 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == hhq9oebl17y5zjkb57iqwzstx2m9pf5 23171 23170 2026-05-23T16:05:38Z Ayimbila90 28 Added reference 23171 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref>https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == jixjj34k8ccb2a51f23j8adgj9dtulb 23172 23171 2026-05-23T16:06:58Z Ayimbila90 28 Added reference 23172 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref>https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la. == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == q8cr7cgp58whwul51m8ba0mkksax4kz 23173 23172 2026-05-23T16:08:11Z Ayimbila90 28 Added reference 23173 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum: a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == 1n9toizgovnxfvj6pz0i1d4orsmlk32 23174 23173 2026-05-23T16:09:42Z Ayimbila90 28 Added reference 23174 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere: a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == pz53yihpx1pynm8y88zg500miwcsafe 23175 23174 2026-05-23T16:11:04Z Ayimbila90 28 Added reference 23175 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-19</ref> a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu: ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == r8ni4dlh4paly18sdcbta3478lw7hpl 23176 23175 2026-05-23T16:12:17Z Ayimbila90 28 Added reference 23176 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-19</ref> a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-20</ref> ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa. * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == f0xpbzob0amlc28r6x0vpgu45nkfuty 23177 23176 2026-05-23T16:13:29Z Ayimbila90 28 Added reference 23177 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-19</ref> a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-20</ref> ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20200925224412/https://www.lagbaja.com/drums/dundun.php</ref> * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == 6bowxiq0d44ltqfmy2fq7sb7126gwm2 23178 23177 2026-05-23T16:20:52Z Ayimbila90 28 Added category 23178 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-19</ref> a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-20</ref> ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20200925224412/https://www.lagbaja.com/drums/dundun.php</ref> * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == <references /> <nowiki>[[Buuri buuri: AfroCuration2026]]</nowiki> 6kjbupc29fa5uah1um3cibwavf8qlwg 23179 23178 2026-05-23T16:42:23Z Ayimbila90 28 N iŋɛ la teere fii 23179 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-19</ref> a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-20</ref> ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20200925224412/https://www.lagbaja.com/drums/dundun.php</ref> * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == <references /> 18j3z2q72fjzxrmn2atsnb1tpaunkf1 23180 23179 2026-05-23T16:45:01Z Ayimbila90 28 Added Category 23180 wikitext text/x-wiki Yoruba Music (Yoruba Yuuma) de la bɔlembɔresi bii yuula ti Yoruba nɛreba N boi Nigeria, Togo la Benin tara zamesera. Ŋwana wa zuo ba mi bɔlembɔresi wa ti ba dɛna la buuri de'emseko  n tole nɛŋa la kɔ-ansi yele yele wuu ba san ni tara gongon golo ŋmɛ'ɛriba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_note-1</ref> Yoruba solema yuuma yuum wa'ana dɛna la yuum n mɛ kɔ'ɔm bɔna ba tɔka West African yuuma n boi Afro-Latin la Caribbean yuuma bɔlembɔresi puan; a yuum dikɛ la ninmu'urɛ yuum yɛla basɛ Santería<ref>https://www.scribd.com/doc/85753/Bata-Drumming-Notations-Discographies-Glossary</ref> la Cuba yuuma puan ti ba tara zamesa.<ref>https://web.archive.org/web/20150923213854/http://www.descarga.com/cgi-bin/db/archives/Article17</ref> Yoruba nɛreba n boi south-western Nigeria de la ninmu'urɛ tigere diyima n boi African so'olum wa puan. Yelese'ere n basɛ ti ba bɔna bayima la yuuma tigera zo'e zo'e Nigeria tiŋa puan de la ba nyaŋɛ ba maalekɔ la ba de'eno yizuo la yele yele wuu ba yuuma yɛla la. Jùjú, fùjì, àpàlà la sákárà yuuma lagum pa'asɛ la pɔsega yuuma la puan n ze'ele Yoruba nɛreba zi'an wa'ana. Se'em la sansɛka ti yuuma wa'am Nigeria tiŋa puan na de la sɛla ti ba na ka bɔkɛ ze'ele tuusum la puan wa'ana. Gee, la de la sankirɛ ti ba sakɛ ti yuuma wa ze'ele la Yoruba nɛreba zi'an na yamene saŋa la puan ba (colonial era) nyaa zo'e bala wa lebike yuuma tiŋa la puan n sɔi mɛŋa saŋa 1960 yuuni la puan. Gɔnkɔna wa tuusum ze'ele pɔsega la Yoruba nɛreba buuri malema yuuma ninmu'urɛ yɛla Nigeria la sosi'a ti ba dola basa ti Yoruba nɛreba sɛba n boi la (diaspora) buuri yɛla tola nɛŋa la. Ba ŋmɛ nukpe'ene mɛ ti yuuma lagum dɛna la sɛla ta'asɛ ti Yoruba nɛreba buuri malema yɛla bɔna tiŋa la puan wa paɛ zina, doose zãbeseka za'a n paɛ African so'olum wa la puan.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18125980.2018.1554980</ref> Sɔseŋa kankaŋɛ yuum sɔsɛ mɛ yesera Yoruba yuuma puan, bise Bode Omojola's gɔŋɔ puan, Yoruba yuuma yuum kɔbesi pisiyi n tole sa (University of Rochester Press, 2012). == Folk music == Yuunyuuneba n tari lɔŋa ayima yu'urɛ n de 'dundun' ŋmɛ'ɛra a de la yuuma la buuri diyima n bala ti ba yi'ira dundun.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-5</ref> Yuunyuuneba wa boi la yima yima naɛ la bunŋmɛ'ɛla n boi ba tɔka (ogido). Gangan de la ayima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-6</ref> Dundun nɛŋa daana de la oniyalu se'em n ŋmɛ'ɛri lɔnsɛka n tɔgerɛ la. A ni ŋmɛ'ɛra do la Yoruba nɛreba buuri yɛla n de se'em la. Yoruba nɛreba yuuma zo'e zo'e de la sìa puan yɛla ba anŋa puan, ŋwana nyaa ni kɔ'ɔm ze'ele ba "Orisas". ==== Rhythmic structure ==== Iron agogô luma. Bɔlembɔreŋa bii wãra duma sɛba ti Yoruba buuri nɛreba tara ŋmɛ'ɛra bii de'ena de la bayopɔi bɔna "ethnomusicology" puan ti la dɛna ba yelemɛŋerɛ wãra duma.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-19-713512-9</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-8</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101011230119/http://www.unlockingclave.com/3-2-thesis-abstract.html</ref> Ba wãra duma paa la pɔ la butã (12/8 bii 6/8) la buyi (4/4 bii 2/2)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1-886502-80-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-11</ref> Ba wãra duma la paa la boi iron luma voole duma la puan. Bɔlembɔresi la n naɛ se'em ŋwana: 1, 1a, 2& 2a, 3, la 4, 4a. Yoruba nɛreba bunŋmɛ'ɛla yuuma iŋɛ doose la "rhythm" puan. Magese wuu yelesi'a n gãi tilum wa pa'alɛ la yɛla anuu bɔlembɔresi la aŋa (dɛna clave, Afro-Latin yuuma puan) kagano dundun bunŋmɛ'ɛla (saazuo beene). La dunduns duma n boi yi'i la tã'a beena vooleduma la naɛ mɛ la tã'a la naasi duma yɛla la puan (3:4) doose la "rhythm"—pa'alɛ doose dibesi batã nsɛ la dibesi ba naasi puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-12</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-:0_14-0</ref> == Popular Music == Yorùbá yuuma lagum pa'asɛ la music Nigeria’s duma yuumkãra duma la puan zina beere wa. Gee ba buuri malema yɛla la kelum dɛna la bala mɛŋa nɔɔ, zina beere wa Yorùbá yuuma tee mɛ doose la nasara yɛla la zina beere wa puti'ira yɛla tiŋa wa zuo. Ŋwana vuure de la African duma san de'ena bii yuuna yuuma yele yele wuu Yorùbá duma san yuuna—tara bunŋmɛ'ɛla buuri buuri ze'ele tiŋa la zuo zã'a waabe.<ref>http://discovery.researcher.life/article/a-discourse-on-yoruba-contemporary-highlife-music-compositional-techniques-employed-in-tiwa-savage-s-one-music/dfad4ba10c7e365cba15fe670c344f28</ref><ref name=":0">https://musicafricawakemedia.wordpress.com/2016/09/23/yoruba-musical-instruments/</ref> Yoruba buuri yuuma tile ze'ele la magesa la sìa bii baŋa na'asigu bii pu'usigu puan na, tara mɛsi la lɔgeseba ti Na'ayinɛ maalɛ magese nu'usi pã'a utilising. Ti ba ŋmɛ'ɛra yuuma bɔ'ɔra nɛri-voa yuum dagi sɛla ti Yoruba duma ita gee ba yuum dikɛ la "derogatory" yu'urɛ ze'ele bo yuunyuuneba Alagbe puan, la yuum de la yuunyuuneba wa "derogation" wa yuum ta'asɛ ti niɛ peelumi zina beere Yoruba puan san kana sa la puan. Gee, la de la yelemɛŋerɛ ti yuunyuuneba magese wuu Rex Lawson, Ebenezer Obey Segun Bucknor, Bobby Benson, la basɛba zo'e zo'e., Fela Kuti's Afrobeat<ref>https://www.jstor.org/pss/1145717</ref> la King Sunny Adé's jùjú<ref>https://www.amazon.com/dp/0226874656</ref> zã'a waabe de la Yoruba nasaa yuuma. Yuunyuuneba bana wa zã'a waabe ze'ele la tinkãra puan magese wuu Lagos, Ibadan, la Port Harcourt zi'a ti nɛreba la ba buuri malema lagum taaba doose ba buuri malekãra la puan. Yuunyuuneba zo'e zo'e lagum suŋɛ pɔsɛ Jùjú yuuma, magese wuu Tunde King, Tunde Nightingale, bini ti la daana fu Ondo puan, Ayinde Bakare, Dr. Orlando Owoh, Dele Ojo, IK Dairo, la Moses Olaiya (Baba Sala). San kana puan sa la, nɛresɛba n yuum pɔsɛ ŋmɛ Sakara yuuma de la Ojo Olawale, Ibadan puan, Abibu Oluwa, Yusuf Olatunji, Sanusi Aka, la Saka Layigbade. Apala de la Yoruba zina beere wã'a kayima ti nɛrisɛba N tari la wa'am de la Haruna Ishola, Sefiu Ayan, Ligali Mukaiba, Kasumu Adio, la Yekini (Y.K.) Ajadi. Fuji yuuma pɔsɛ la yuum-piyoobe la yuunpiyopɔɛ tole sa 60s la 70s; la zo'e yese la "be" la "ajisari" bɔlembɔresi gee mɛ iŋɛ bii naan ze'ele la Ibadan yuunyuuneba ni de wuu Sikiru Ayinde Barrister, Alhaji Dauda Epo-Akara, la Ganiyu Kuti (Gani Irefin). Waka yuuma mɛ yuum niɛ peelumi mɛ suŋa, pu'usigu kiŋɛ paɛ Alhaja Batile Alake la sɛba n de wuu Salawa Abeni, Kuburat Alaragbo, Asanat Omo-Aje, Mujidat Ogunfalu, Misitura Akawe, Fatimo Akingbade, Karimot Aduke, la Risikat Abeawo. Tinkãra la puan magese wuu Ibadan la Lagos, bɔlembɔresi yima yima wa lagum mɛ naam bii pɔsɛ Nigeria duma yuunyuuneba yizuo la.<ref name=":0" /> == Yuuma Lɔgerɔ == * Agbe: a shaker * Ashiko: a cone-shaped drum * Batá drum:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-18</ref> a bɔlembɔresi la zo'e dɛna buuri malema bunŋmɛ'ɛla gee kelum tara voole-duma yima yima ti la zo'e, paŋa la ze'ele bagere n de Shango puan, a bɔ'ɔrɛ la voole-duma n zoni saazuo kalam kalam. * Goje: violin de girika magese wuu sahelian '''kora''' * Sekere:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-19</ref> a melodic shaker; biila bii "cowrie" ani suŋa, shaken, ŋmɛ'ɛra bii de'ena de'eŋo puan gee tara lobera basa kusebeko puan ti ba ti de'eŋo ana suŋa. * gudugudu:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_music#cite_ref-20</ref> ani la pika, melodic bata * Sakara drum: goatskin istretched doose la yɔ'ɔrɔ nubaŋa puan. * Agogô: a high-pitched tone instrument like a "covered" 3-dimensional "tuning fork" * Saworo: de agogo, gee a kɔ̃a la boi la tiŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20200925224412/https://www.lagbaja.com/drums/dundun.php</ref> * aro: much like a saworo, low-pitched * Seli: a combination of aro, saworo and hand-clapping * Agidigbo, a thumb piano instrument wound round the neck and stabilized by the player's chest. * Dundun, consisting of ''iya ilu'' or ''gbedu'', main or "mother" drum and omele, smaller drums, played as an accompaniment to bata drums to create a base for their sharp beats. * Bembé, bass drum, kettle drum. (see also List of Caribbean membranophones) * Gangan: a talking drum, has two face and use in prosody if human speech * Omele Ako Bata: known as omele meta and is a smallest drums in bata family Ahmad Audi Adamu == Viisegɔ Lɔgerɔ == <references /> [[Buuri buuri: AfroCuration2026]] mx9prgr54lzmpfa5nttoez64bxkdqkh Music of West Africa 0 3477 23151 2026-05-23T15:26:26Z Ayeera 23 Mam maalɛ la pɛgepaalega 23151 wikitext text/x-wiki '''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ  de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em. West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.'' Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma American music, African jazz la gospel music. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan. Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan. Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music) West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ. Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ". Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan English. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan. 9mntwxaoqw55im6yfgaih9uuhhvc46n 23157 23151 2026-05-23T15:42:55Z Ayeera 23 23157 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ  de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em. West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.'' Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma American music, African jazz la gospel music. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan. Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan. Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music) West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ. Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ". Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan English. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan. dmf2ec661afp8p0bdx7vm9bxwtl9smc 23161 23157 2026-05-23T15:49:15Z Ayeera 23 Mam demese mɛ 23161 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ  de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em. West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.'' Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma American music, African jazz la gospel music. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan. Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan. === '''Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music)''' === West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ. Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ". Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan English. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan. jrse2nw89dkqt3sqz8mhfs42i65rf38 23182 23161 2026-05-23T16:52:49Z Ayeera 23 Mam demese mɛ 23182 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ  de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em. West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.'' Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma American music, African jazz la gospel music. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan. Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan. === '''Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music)''' === West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ. Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ". Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan English. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan. Ba ni tara la gulekãtɛ sɛka ti ba wi’ira ti ‘band’ la, la ba bunŋmɛ’ɛleduma buuri buuri ŋmɛ’ɛra highlife yuuma. Bunŋmɛ'ɛleduma wa, yele wuu European tiŋa duma bunŋmɛ’ɛleduma la buuri buuri ti ba tara ŋmɛ’ɛra highlife yuuma la kuko tuule lebe la 19th century; yuuma la puan san sɛka ti ba yuum biŋe Gold Coast tiŋa la, European Winpu'usereba la ti ba wi'ira ti ‘missionaries la merchants’ n yuum tari bunŋmɛ'ɛleduma la n de ‘accordions, brass instruments, guitars la harmonicas’. Bunŋmɛ’ɛleduma wa ti ba ni dikɛ lagum la tu buuri gulo ŋmɛ’ɛra yuuna highlife yuuma la n basɛ ti Wɛseti Afireka yuuma la ni bɔna diyima. Highlife yuuma nyu’ɔ kuko isegere kankaŋi pɔsɛ la 20th century yuuma la pusukam puan ti ba yuum nɔŋɛ yuuma la tiŋa wa za'a zɛberɛ buyi zuo n yuun tole la ‘World War Two’. 65fdrgaje76xoq3txn29f82x8txqfdg 23183 23182 2026-05-23T16:53:52Z Ayeera 23 Mam demese mɛ 23183 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ  de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em. West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.'' Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma American music, African jazz la gospel music. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan. Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan. === '''Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music)''' === West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ. Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ". Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan English. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan. Ba ni tara la gulekãtɛ sɛka ti ba wi’ira ti ‘band’ la, la ba bunŋmɛ’ɛleduma buuri buuri ŋmɛ’ɛra highlife yuuma. Bunŋmɛ'ɛleduma wa, yele wuu European tiŋa duma bunŋmɛ’ɛleduma la buuri buuri ti ba tara ŋmɛ’ɛra highlife yuuma la kuko tuule lebe la 19th century; yuuma la puan san sɛka ti ba yuum biŋe Gold Coast tiŋa la, European Winpu'usereba la ti ba wi'ira ti ‘missionaries la merchants’ n yuum tari bunŋmɛ'ɛleduma la n de ‘accordions, brass instruments, guitars la harmonicas’. Bunŋmɛ’ɛleduma wa ti ba ni dikɛ lagum la tu buuri gulo ŋmɛ’ɛra yuuna highlife yuuma la n basɛ ti Wɛseti Afireka yuuma la ni bɔna diyima. Highlife yuuma nyu’ɔ kuko isegere kankaŋi pɔsɛ la 20th century yuuma la pusukam puan ti ba yuum nɔŋɛ yuuma la tiŋa wa za'a zɛberɛ buyi zuo n yuun tole la ‘World War Two’. Calypso yuuma n kel dɛna yuuma ti ba mina zo’e wɛseti Afireka tiŋa za’a puan. Ba maalɛ e la wɛseti Afireka tiŋa ‘''kaiso''’, calypso ŋmɛ'a voole wa ŋwɔni me la highlife yuuma ŋmɛ'a, dee bana bayi wa boi yima yima la ba ŋmɛ'ɛleduma la puan la ba baaŋɔ puan. Ba ni baana highlife yuuma baaŋa tagesera mɛ gana calypso yuuma baaŋa, dee ba za'a yuuma buuri nyu'ɔ ŋwɔni taaba mɛ,ba za'a tɔgeri la nɔŋerɛ yele. btagyi6heg9b1uxewl5ad89vw03uf5b 23189 23183 2026-05-23T20:23:26Z Ayeera 23 Mam demese mɛ 23189 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ  de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em. West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.'' Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma American music, African jazz la gospel music. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan. Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan. === '''Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music)''' === West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ. Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ". Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan English. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan. Ba ni tara la gulekãtɛ sɛka ti ba wi’ira ti ‘band’ la, la ba bunŋmɛ’ɛleduma buuri buuri ŋmɛ’ɛra highlife yuuma. Bunŋmɛ'ɛleduma wa, yele wuu European tiŋa duma bunŋmɛ’ɛleduma la buuri buuri ti ba tara ŋmɛ’ɛra highlife yuuma la kuko tuule lebe la 19th century; yuuma la puan san sɛka ti ba yuum biŋe Gold Coast tiŋa la, European Winpu'usereba la ti ba wi'ira ti ‘missionaries la merchants’ n yuum tari bunŋmɛ'ɛleduma la n de ‘accordions, brass instruments, guitars la harmonicas’. Bunŋmɛ’ɛleduma wa ti ba ni dikɛ lagum la tu buuri gulo ŋmɛ’ɛra yuuna highlife yuuma la n basɛ ti Wɛseti Afireka yuuma la ni bɔna diyima. Highlife yuuma nyu’ɔ kuko isegere kankaŋi pɔsɛ la 20th century yuuma la pusukam puan ti ba yuum nɔŋɛ yuuma la tiŋa wa za'a zɛberɛ buyi zuo n yuun tole la ‘World War Two’. Calypso yuuma n kel dɛna yuuma ti ba mina zo’e wɛseti Afireka tiŋa za’a puan. Ba maalɛ e la wɛseti Afireka tiŋa ‘''kaiso''’, calypso ŋmɛ'a voole wa ŋwɔni me la highlife yuuma ŋmɛ'a, dee bana bayi wa boi yima yima la ba ŋmɛ'ɛleduma la puan la ba baaŋɔ puan. Ba ni baana highlife yuuma baaŋa tagesera mɛ gana calypso yuuma baaŋa, dee ba za'a yuuma buuri nyu'ɔ ŋwɔni taaba mɛ,ba za'a tɔgeri la nɔŋerɛ yele. Yuuma la bu de’eŋo buuri buuri ti nɛreba zo’e zo’e mina ti la bɔna Caribbean tiŋa la French Antilles tinsi puan tuulesum ze’ele la Wɛseti Afireka tinsi puan yese la European tinsi n  yuum da’ari dee kɔɔsera yamesi la. Ŋwana wa yuum basɛ mɛ ti ba tari Wɛseti Afireka tinsi nɛreba zo'e zo'e yakera nasaatiŋa yele yele wuu Ewe la Yoruba duma  n yuum lagum tari ba buuri bunŋmɛ’ɛleduma lagum yakɛ. 44pqrobp601zowprw8wq4tswl1xtf5l Kpanlogo (drum) 0 3478 23185 2026-05-23T19:58:00Z Asaadare Erika 2280 maalɛ mɛ gee lerege pɛgera la "[[:en:Special:Redirect/revision/1301291484|Kpanlogo (drum)]]" 23185 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Gulu  '''Bulk bii gulugɔ("PAHN_log-goh'''"), gee ti ba yi'ira ka ba tiŋa yetugum ti Tswreshi bii Treshi de la garina gulugɔ n naaɛ la ''Kpanlogo'' yuuma, gee ti ba ŋmi'ira e la nu'usi siyi. Gulugɔ wa yese la Ankarisi nɛriba n ze'ele Ankara tiŋa puan n boi sazuo so'olum Ghana puan, n boi west Afrika tiŋa puan. 4d4r4e55koxid0mihwbycckiojhcfz1 23186 23185 2026-05-23T19:59:07Z Asaadare Erika 2280 maalɛ mɛ gee lerege pɛgera la "[[:en:Special:Redirect/revision/1301291484|Kpanlogo (drum)]]" 23186 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Gulu  '''Gulu bii gulugɔ("PAHN_log-goh'''"), gee ti ba yi'ira ka ba tiŋa yetugum ti Tswreshi bii Treshi de la garina gulugɔ n naaɛ la ''Kpanlogo'' yuuma, gee ti ba ŋmi'ira e la nu'usi siyi. Gulugɔ wa yese la Ankarisi nɛriba n ze'ele Ankara tiŋa puan n boi sazuo so'olum Ghana puan, n boi west Afrika tiŋa puan. Kpanlogo is the name of a rhythm played on the tswreshi. The rhythm was composed around the 1950s in the wake of [[Gaana|Ghana’s independence]], and became popular. It is known as Ghana’s signature rhythm. Because of the popularity of the rhythm, the tswreshi became widely known as the kpanlogo drum. 30hdaq3sdbyge36n0b25b4rmis3duhn Tuntuna:配合比全额更好(说说而已) 2 3479 23190 2026-05-24T02:14:43Z 配合比全额更好(说说而已) 2281 Created page with "Hello!I'm 配合比全额更好(说说而已)." 23190 wikitext text/x-wiki Hello!I'm 配合比全额更好(说说而已). 8ku76nd4c1cb0o0z2e6q0rysvn6qd2h