Wikipiidiya
gurwiki
https://gur.wikipedia.org/wiki/P%C9%9Bgezure
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Miidiya
Zure
Tɔgum
Tuntuna
Tuntuna tɔgum
Wikipiidiya
Wikipiidiya tɔgum
Faali
Faali tɔgum
MiidiyaWiki
MiidiyaWiki tɔgum
Tɛmpileti
Tɛmpileti tɔgum
Suŋerɛ
Suŋerɛ tɔgum
Buuri buuri
Buuri buuri tɔgum
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Gurenɛ
0
2659
23293
22266
2026-05-25T16:10:10Z
Abaabia
1790
23293
wikitext
text/x-wiki
Dia duka ( bengaarɛ maalegɔ )
Bengaarɛ de la tumam farefare buuri puan dia.
Tu dugeri bu se'em ŋwana. Tu ni dikɛ la naara si bii zɛa si nyaa kiim.tu nyaa san kiim si la nyaa niim bu.<ref>{{Cite web|date=2014-08-07|title=10.1063/1.4891850.9|url=https://doi.org/10.1063/1.4891850.9|access-date=2025-07-27|website=Default Digital Object Group}}</ref>
Tu nyaa wan yɔ bemeto nyaa tɔ bemeto ba'asɛ Fu nyaa wan iŋɛ ziim lagum bemeto la puan nyaa dikɛ naara zonsiima bii zɛa zonsiima la gɛregɛ bemeto la.
Nyaa iŋɛ muurɔ te'e dukɔ la puan nyaa tuurɛ bugum basɛ dukɔ la puan.
Fu nyaa wan ŋmɛbɛ bu nyaa dɔgelɛ muɔ la zuo ti ba nyaa bi'ɛ ti fu nyaa dɔkɛ bu dukɔ la puan.farefari duma n iti bengaarɛ se'em bala.
Fu san kelum tara demesegɔ bii pa'asegɔ
Fu ta'am pa'asɛ.
9eabwi5krdnete1ns4hpdgzz6bwd36s
23294
23293
2026-05-25T16:14:31Z
Abaabia
1790
N tee la yelebɛa
23294
wikitext
text/x-wiki
Dia duka ( bengaarɛ maalegɔ )
Bengaarɛ de la tumam farefare buuri puan dia.
Tu dugeri bu se'em ŋwana. Tu ni dikɛ la naara si/ki bii zɛa si/ki nyaa kiim.tu nyaa san kiim si/ki la nyaa niim bu.<ref>{{Cite web|date=2014-08-07|title=10.1063/1.4891850.9|url=https://doi.org/10.1063/1.4891850.9|access-date=2025-07-27|website=Default Digital Object Group}}</ref>
Tu nyaa wan yɔ bemeto nyaa tɔ bemeto ba'asɛ Fu nyaa wan iŋɛ Zom la ziim lagum bemeto la puan nyaa dikɛ naara zom bii zɛa zom la gɛregɛ bemeto la.
Nyaa iŋɛ muurɔ te'e dukɔ la puan nyaa tuurɛ bugum basɛ dukɔ la puan.
Fu nyaa wan ŋmɛbɛ bu nyaa dɔgelɛ muɔ la zuo ti ba nyaa bi'ɛ ti fu nyaa dɔkɛ bu dukɔ la puan.farefari duma n iti bengaarɛ se'em bala.
Fu san kelum tara demesegɔ bii pa'asegɔ
Fu ta'am pa'asɛ.
gyvcj26umkxn72vz5a8ppy7o59pthuu
Music of West Africa
0
3477
23304
23202
2026-05-26T06:53:52Z
Ayeera
23
23304
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Music of West Africa''' tari la yeletuulesum n tari vuurɛ, la ba buŋmɛ’ɛla ŋmɛ’a yima yima la kelum pa'alɛ la tu so’olum duma n yalegɛ de bɔna yima yima se’em, la buuri malema Saŋa n boi yima yima se'em.
West Afireka buuri yuuma boi yima yima yese la ba yuum bɔkeri so'olum duma yima bɔna West Africa la, dee a wan ta’am kelum bɔgesɛ yima yima tigera ayi puan: maalam yire duma yuuma la buuri la miŋa yuuma. Maalam yire pu’usegɔ pɔsɛ paɛ ‘West’ Afireka la 9th century yuuma n tole puan, ba daa pɔsɛ tari la yugema wa’am sina North Afireka la West Afireka lɛɛbera<ref>https://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/7chapter6.shtml#:~:text=Islam%20first%20came%20to%20West,most%20end%20of%20the%20route</ref>. maalumduma yuum pɔsɛ dikɛ goje kɔlegɔ lagum po kɛ West Afireka duma buuri yuuma la puan, dee ti West Afireka duma buuri malema LA me yuuma zo'e zo'e me, ba yuum tari la bunŋmɛ'ɛla n de wuu ''djembe'' ŋmɛ'ɛra''.''
Nananewa, West Afireka duma yuuma buuri za’a nyaa kɔ’ɔm lagum to’e la Amɛreka yuuma, Afireka jazz la faarayire yuuma<ref name=":0">https://doi.org/10.21504%2Famj.v3i1.732</ref>. Ba yuum pɛregɛ yɔgɛ Afireka duma yakɛ Nasaatiŋa la doose la yamenɛ da’a puan la yuum basɛ ti ''kaiso'' yuuma zom saazuo<ref>https://books.google.com/books?id=q6oEEPlJeAcC&dq=kaiso+igbo&pg=PA151</ref>, n ta'asɛ ti ŋmɛ’a la tee Calypso<ref>https://www.bbc.com/culture/article/20171010-the-surprising-politics-of-calypso</ref>, yuuma buuri sɛka ti ba mina zo’e West Afireka tiŋa wa za'a puan.
Griots, dee ti ba wi’ira ti 'wandering musicians', dikɛ buuri malema ti la dɛna la ba zugere yele ba yuuma puan bɔna West Afireka tiŋa puan, ba ninmu'urɛ yele data de la ba basɛ ti buuri malema yɛla paɛ zi’an woo dɔla nuurɛ tɔgum ba yuuma puan. Griots duma tuunɛ kelum tara vuurɛ mɛ gura tu zina beere yizupigesi buuri malema puan.
=== '''Yuunsi'a ti ba kɔ'ɔm mina (Popular music)''' ===
West Afireka za’a yuuma ŋmɛ’a ani me wuu fum n dikɛ Western Latin American la Afireka buuri yuuma lagum taaba. Yuuma buuri wuu Highlife, Afro-Calypso la Afireka Jazz n tɔgesi de aŋa de me kelum malum maalɛ de yuuma la aŋa pa’asɛ<ref name=":0" />.
Highlife de la yuuma ti ba ŋmɛ’a bɔna zuon, ba bunŋmɛ’ɛleduma la zo’e dee ti ba yuunɛ e dɛ’ɛna dɔla tiŋa woo la buuri woo tɔgum puan magesi wuu Igbo, Yoruba la Ewe. Gaana duma yuuma kareki ayima n de V. Kofi Agawu (2006) gulesɛ tii: "Highlife tɔgeri la nɛra la miŋa yɛla la buuri la nyu’ɔ yɛla kankaŋ"<ref>https://www.jstor.org/stable/10.1525/jams.2006.59.1.1</ref>. Highlife yuuma wa zo’e zo’e ni yuuna la solemiine tɔgum puan<ref name=":0" />. Highlife miŋa kuko tuulesum ze’ele la Gaana tiŋa puan, dee nɛresɛba bii busia n me nyaa kɔgesɛ ŋmɛ highlife yuuma wa, nyaa dikɛ la ba miŋa tiŋa bunŋmɛleduma nyaa lagum pa’asɛ ŋmɛ ba yuuma la ti al me ana suŋa doose ba ŋmɛa la. E.T. Mensah la E.K. Nyame yuum de la Gaana tiŋa nɛresia n ŋmɛ’ɛri highlife yuuma ti ba yu’urɛ yese paɛ tiŋa woo yese la ba yuuma ŋmɛ’a puan<ref>https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195313734.001.0001/acref-9780195313734</ref>.
Ba ni tara la gulekãtɛ sɛka ti ba wi’ira ti ‘band’ la, la ba bunŋmɛ’ɛleduma buuri buuri ŋmɛ’ɛra highlife yuuma. Bunŋmɛ'ɛleduma wa, yele wuu European tiŋa duma bunŋmɛ’ɛleduma la buuri buuri ti ba tara ŋmɛ’ɛra highlife yuuma la kuko tuule lebe la 19th century; yuuma la puan san sɛka ti ba yuum biŋe Gold Coast tiŋa la, European Winpu'usereba la ti ba wi'ira ti ‘missionaries la merchants’ n yuum tari bunŋmɛ'ɛleduma la n de ‘accordions, brass instruments, guitars la harmonicas<ref name=":1">https://compass.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1478-0542.2010.00750.x</ref>’. Bunŋmɛ’ɛleduma wa ti ba ni dikɛ lagum la tu buuri gulo ŋmɛ’ɛra yuuna highlife yuuma la n basɛ ti Wɛseti Afireka yuuma la ni bɔna diyima. Highlife yuuma nyu’ɔ kuko isegere kankaŋi pɔsɛ la 20th century yuuma la pusukam puan ti ba yuum nɔŋɛ yuuma la tiŋa wa za'a zɛberɛ buyi zuo n yuun tole la ‘World War Two<ref name=":1" />’.
Calypso yuuma n kel dɛna yuuma ti ba mina zo’e wɛseti Afireka tiŋa za’a puan. Ba maalɛ e la wɛseti Afireka tiŋa ‘''kaiso''’, calypso ŋmɛ'a voole wa ŋwɔni me la highlife yuuma ŋmɛ'a, dee bana bayi wa boi yima yima la ba ŋmɛ'ɛleduma la puan la ba baaŋɔ puan. Ba ni baana highlife yuuma baaŋa tagesera mɛ gana calypso yuuma baaŋa, dee ba za'a yuuma buuri nyu'ɔ ŋwɔni taaba mɛ,ba za'a tɔgeri la nɔŋerɛ yele<ref name=":0" />.
Yuuma la bu de’eŋo buuri buuri ti nɛreba zo’e zo’e mina ti la bɔna Caribbean tiŋa la French Antilles tinsi puan tuulesum ze’ele la Wɛseti Afireka tinsi puan yese la European tinsi n yuum da’ari dee kɔɔsera yamesi la. Ŋwana wa yuum basɛ mɛ ti ba tari Wɛseti Afireka tinsi nɛreba zo'e zo'e yakera nasaatiŋa yele yele wuu Ewe la Yoruba duma n yuum lagum tari ba buuri bunŋmɛ’ɛleduma lagum yakɛ<ref>https://lux.lawrence.edu/luhp/126/</ref>.
Afrobeat de la yuuma buuri buuri la ayima ti ba mina e Wɛseti Afireka tinsi za’a paun. A kuko yese la Nigeria tiŋa puan ‘20th century' yuumkɔbesi n tole la puan<ref>https://www.supadupaflylove.com/blog/where-did-afrobeats-originate-from-and-why-is-it-so-popular</ref><ref>https://www.youthmusic.org.uk/www.youthmusic.org.uk/news/black-history-month-evolution-afrobeats</ref><ref>https://www.teenvogue.com/story/afrobeat-history</ref><ref>https://musicorigins.org/afrobeat-evolves/</ref>nɛreba zo’e zo’e yuum nyaa mi Afrobeat 1960s yuuma la puan. Fela Kuti n de mina n yuum basɛ ti ŋmɛ’a wa isege ti nɛreba zo'e zo’e mina e, Aforobiiti (Afrobeat) sɔ<ref>https://www.npr.org/2008/10/05/95187083/fela-celebrates-the-father-of-afrobeat</ref>, la yuunyuuneba basɛba n de Tony Allen la Ebo Taylor. Afrobeat yuum nyɛ ŋmɛ’a wa la dãpɛɛlega (palm-wine music) la Gaana tiŋa duma hai-laifi (highlife)<ref name=":2">https://www.jstor.org/stable/24589271</ref>, kelum pa'asɛ ‘jazz, funk la fuji’. Fela Kuti yuum pɔsɛ biŋe 'Afrobeat' la 1968 yuunɛ la puan, Nigeria tiŋa paun<ref name=":2" />.
=== '''Tinsi (Countries)''' ===
· Music of Benin
· Music of Burkina Faso
· Music of Cape Verde
· Music of The Gambia
· Music of Ghana
· Music of Guinea
· Music of Guinea-Bissau
· Music of Ivory Coast
· Music of Liberia
· Music of Mali
· Music of Mauritania
· Music of Niger
· Music of Nigeria
· Music of Senegal
· Music of Sierra Leone
· Music of Togo
[[Buuri buuri. Afrocuration2026]]
=== '''Viisegɔ lɔgerɔ''' ===
i8oiczt7kwqpvh2ubn4yz827kb838iw
Ebo Taylor
0
3480
23270
23210
2026-05-25T12:20:19Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23270
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. [5][6]
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la. [7]
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. [8] Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan. [1][9][10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
r1lezrcihph7jlxmbwkc6nrs42reamb
23271
23270
2026-05-25T12:21:28Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23271
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref>[6]
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la. [7]
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. [8] Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan. [1][9][10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
bjk3ihdbhw7fz0t386ah77op52g47l2
23272
23271
2026-05-25T12:22:53Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23272
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la. [7]
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. [8] Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan. [1][9][10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
6ibwuc0u4vepf01mx8svvcnui71msos
23273
23272
2026-05-25T12:26:11Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23273
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. [8] Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan. [1][9][10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
j4m1fy43kafk3rc53b9mcev2x46aonl
23274
23273
2026-05-25T12:27:42Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23274
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan. [1][9][10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
3if84ewt05euqzfakrmsnqx2guexdor
23275
23274
2026-05-25T12:29:10Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23275
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref>[9][10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
baytzupm1zjv045qy92oiwpp3wpdwrk
23276
23275
2026-05-25T12:30:14Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23276
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref>[10] yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
cwfbkvgvmsmkx731rq5axgd19l7tn1c
23277
23276
2026-05-25T12:31:27Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23277
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.[11] Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
elejuf8d9py0fvjq3owoi42varu1h41
23278
23277
2026-05-25T12:32:37Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23278
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.[2][12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
ibvx10pqxpgufnsg5lytm0c46rvx8uq
23279
23278
2026-05-25T12:33:50Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23279
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>[12]
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
7elv5w950lifophgo0c7wkx18idk5pg
23280
23279
2026-05-25T12:35:01Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23280
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.[13]
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
pdvszweanxfyhd3lvf6nzmzhl4oyzd7
23281
23280
2026-05-25T12:36:13Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23281
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la. [15]
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
nz2mg6acc9xrzxfg7t4jus616bdyhqa
23282
23281
2026-05-25T12:37:42Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23282
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.[4][12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
nqlfqntsjvauvyvlmw4jlxvm5gegcuw
23283
23282
2026-05-25T12:39:13Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23283
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>[12][16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
noujhfyuj7syu31wndcvskdeh3rh9qo
23284
23283
2026-05-25T12:40:16Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23284
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>[16][17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
mr8i8uwsgdbv6xcmjd7t2h8qv35zq1w
23285
23284
2026-05-25T12:41:35Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23285
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>[17]
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
qkg7an5kttsspcloe29o3zfjbd02pwt
23286
23285
2026-05-25T12:42:22Z
Akurugo Patrick Atanga
264
23286
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref>
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.[18][19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
b059jayv7fywdsevlvl7ghqwfja6fxo
23287
23286
2026-05-25T12:43:35Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23287
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref>
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MUSIGA-commiserates-with-Ebo-Taylor-s-family-one-week-observation-date-announced-2023106</ref>[19]
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
pqgqdvy5pv5m87xjdxopfjg2iteyqqs
23288
23287
2026-05-25T12:44:49Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23288
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref>
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MUSIGA-commiserates-with-Ebo-Taylor-s-family-one-week-observation-date-announced-2023106</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/musiga-pays-condolence-visit-to-family-of-late-ebo-taylor/</ref>
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards[20]
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
m2n8x813rr863prnnbctiw4nhtetx1n
23290
23288
2026-05-25T12:46:15Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23290
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref>
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MUSIGA-commiserates-with-Ebo-Taylor-s-family-one-week-observation-date-announced-2023106</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/musiga-pays-condolence-visit-to-family-of-late-ebo-taylor/</ref>
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards<ref>https://www.myjoyonline.com/entertainment/2014/April-28th/ebo-taylor-receives-life-time-achievement-award-at-2014-vgma-industry-awards.php</ref>
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti [21]
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
aakcirhpnyeof7hf6fbm8iuzhf7wgjf
23291
23290
2026-05-25T12:47:57Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23291
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref>
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MUSIGA-commiserates-with-Ebo-Taylor-s-family-one-week-observation-date-announced-2023106</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/musiga-pays-condolence-visit-to-family-of-late-ebo-taylor/</ref>
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards<ref>https://www.myjoyonline.com/entertainment/2014/April-28th/ebo-taylor-receives-life-time-achievement-award-at-2014-vgma-industry-awards.php</ref>
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti <ref>https://web.archive.org/web/20191109092627/https://shinepublications.com/2019/09/11/highlife-music-awards-2019-receives-praises-from-industry-players/</ref>
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards [22]
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
l3134l50iff3wb3cfbdebharhzhpus6
23292
23291
2026-05-25T12:49:05Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23292
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma.
== A Vom la a Tuuma Yɛla ==
Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref>
Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref>
Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la, a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref>
Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ.
Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref> Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref>
A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ.
Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/</ref>
A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba.
Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref>
== Kum Yɛla ==
Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref>
Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MUSIGA-commiserates-with-Ebo-Taylor-s-family-one-week-observation-date-announced-2023106</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/musiga-pays-condolence-visit-to-family-of-late-ebo-taylor/</ref>
== Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla ==
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards<ref>https://www.myjoyonline.com/entertainment/2014/April-28th/ebo-taylor-receives-life-time-achievement-award-at-2014-vgma-industry-awards.php</ref>
. Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti <ref>https://web.archive.org/web/20191109092627/https://shinepublications.com/2019/09/11/highlife-music-awards-2019-receives-praises-from-industry-players/</ref>
. Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ebo_Taylor#cite_note-22</ref>
== Discography a si'a ==
== Albums ==
My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976
Ebo Taylor (Essiebons), 1977
Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978
Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979
Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23]
Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980
Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982
Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009
Love and Death (Strut Records), 2010
Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012
Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012
Yen Ara (Mr. Bongo), 2018
Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980)
Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025
== viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
g6fiepfy8k5y48ow9q9iiclp0c6yirn
A. B. Crentsil
0
3481
23289
23224
2026-05-25T12:45:42Z
Akolpoka
244
Added categories
23289
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Alfred Benjamin Crentsil (1943-Naakɛ'ɛsega 2022) yuum de la Gaana wa yuunyuuna. Ka yuum de la "kareba ayoobi" ayima e boi Gaana tiŋa wa puan yuunyuuna.<ref>[https://books.google.com/books?id=gyiTOcnb2yYC&pg=PA496&dq=%22A.+B.+Crentsil%22+%22big+3%22&cd=1#q=%22A.%20B.%20Crentsil%22%20%22big%203%22 oks.google.com/books?id=gyiTOcnb2yYC&pg=PA496&dq=%22A.+B.+Crentsil%22+%22big+3%22&cd=1#q=%22A.%20B.%20Crentsil%22%20%22big%203%22]</ref> Crentsil e yuum di mi'a e boi Fontomfrom Evergreen bo'olom, bo'olum sebo ti ba dikɛ bo e yɛsera la ka mi'ilum e boi yuuma Puan hali yuuma 15-20.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/AB-Crentsil-to-kill-a-fowl-over-Lifetime-Achievement-Award-437341</ref> A yuum ka boi e de Naakɛ'ɛsega 13, 2022.<ref>https://web.archive.org/web/20220713083825/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Highlife-legend-AB-Crentsil-is-dead-1581056</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/music/highlife-legend-ab-crentsil-reported-dead/gx3g5sn |title=Archive copy |access-date=2026-05-24 |archive-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713123326/https://www.pulse.com.gh/entertainment/music/highlife-legend-ab-crentsil-reported-dead/gx3g5sn |url-status=dead }}</ref>
== Yire Vom ==
Crentsil tari la kɔma anii la a pɔga Elizabeth.<ref>https://web.archive.org/web/20220713083825/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Highlife-legend-AB-Crentsil-is-dead-1581056</ref>
== A Vom Yɛla gulesegɔ puan (Biography) ==
Ba yuum dɔgɛ Alfred Benjamin Crentsil Jr la Prestea, Gold Coast (zina zina wa / nananawa Gaana wa ti tu bɔna wa), ta paɛ Alfred Benjamin Crentsil Sr la Esi Yaaba e boi 1943 puan. Ba yuum ni pugum mina e la AB junior gura ka sɔ e yuum ta ka bɔna e de 1984, sankaŋa ti a nyaa yuum pɔsɛ A. B. Crentsil yu'urɛ la. Ka piramiri la ka tiŋasuka sukuu zamesegɔ yuum boi la Takoradi Methodist piramiri la Rev Cleveland tiŋasuka sukuu dɔla ma'a maga.
Ka e yuum ta ba'asɛ ka tiŋasuka sukuu tɛɛsi la pooren, AB yuuu tuni mɛ dɛna nasaabugum zamesera e boi a sɔ zi'an, sɛka e yuum de tuuma kɛ'ɛma e boi nu'usi tuuma weeleŋo e boi Gaana zireŋanaŋan e boi Accra.[]
Ka e yuum nan boi ka tiŋasuka sukuu la,Crentsil yuum nan zamesɛ la kɔlɔ gee yuum ta mina /zaŋɛ kɔlegɔ ŋmi'a, yuuna dɔla la ka e ŋmi'iri la. Ka nyaa yuum tuni mɛ dɛna nasaabugum tuntuna gee kelum ŋmi'ira ka "strollers band" la. Crentsil ŋmɛ me la "El Dorados, the sweet talks"- sɛka e yuum ta tigese pooren e de 1970s, e boi Crentsil tigere la Smart Nkansah e yuum lagum taaba la, gee me yuum kelum dɛna la mina e ki'iri e boi tɔgera e boi "The Talk of The Town Hotel" e boi Tema, la Crentsil ti ka dɛna yuunyuuna niŋa daana<ref name=":0">http://www.allmusic.com/artist/ab-crentsil-mn0001661131/biography</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.clear-spot.nl/item/348200/sweet_talks_party_time_in_hollywood.html |title=Archive copy |access-date=2026-05-24 |archive-date=2022-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714160500/https://www.clear-spot.nl/item/348200/sweet_talks_party_time_in_hollywood.html |url-status=dead }}</ref>gee ti ba'asegɔ ta dɛna Ahenfo Band.
Crentsil yuum yu'ugɛ la yuuma pia la anii tepeŋo zi'an e boi 1990.<ref name=":0" /> "Devil" yuum pa'asɛ ka yuumsuma Sivan ti ba mina la.<ref>https://books.google.com/books?id=5rh-BAAAQBAJ&pg=PA136&dq=A.+B.+Crentsil+devil#q=A.+B.+Crentsil+devil</ref>
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
<references />
== Yiŋa viisegɔ nɛɛna/sɔa (External Links) ==
* A B Crenstil HomePage Archived 5 August 2018 at the Wayback Machine on Ghana Base Music
* The #1 Site for Ghana Music Archived 12 September 2017 at the Wayback Machine
* A. B. Crentsil discography at Discogs
{| class="wikitable"
!Authority control databases: Artists
|
* MusicBrainz
|}
Categories:
* 1943 births
* 2022 deaths
* Ghanaian highlife musicians
* People from Western Region (Ghana)
* 20th-century Ghanaian male singers
* 21st-century Ghanaian male singers
[[Buuri buuri: AfroCuration2026]]
5vkeayoqby6wls7hclc3bzmpds9h4y0
Seperewa
0
3483
23260
2026-05-25T12:01:50Z
Akurugo Patrick Atanga
264
Created an article
23260
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko [2]bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko [3]n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.[4][5][6] Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo. [7]
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
o1cj96pepf05txvyrvcqjics3ywfojf
23261
23260
2026-05-25T12:03:51Z
Akurugo Patrick Atanga
264
Added reference
23261
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko [2]bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.[4][5][6] Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo. [7]
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
d7ee61136t1k1pn8wsekjmx4l3ctkdu
23262
23261
2026-05-25T12:06:22Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23262
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.[4][5][6] Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo. [7]
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
j8iv0xwfxdbdrvll5eughovsudfic2i
23263
23262
2026-05-25T12:07:54Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23263
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref>[5][6] Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo. [7]
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
9r96t322oygxbee2aos5db1xaitcuev
23264
23263
2026-05-25T12:09:10Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23264
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref><ref>https://www.citinewsroom.com/2026/03/kwan-pa-ignites-heritage-caravan-2026-ahead-of-departure/</ref>[6] Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo. [7]
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
m39fmlam2v0def0h3rb1zhszsk1m0sa
23265
23264
2026-05-25T12:10:23Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23265
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref><ref>https://www.citinewsroom.com/2026/03/kwan-pa-ignites-heritage-caravan-2026-ahead-of-departure/</ref><ref>https://www.newsghana.com.gh/indigenous-ghanaian-band-kwan-pa-celebrates-5-years/</ref> Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo. [7]
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
kpt1ql5fat7szoirjju5xya2j5jqd4m
23266
23265
2026-05-25T12:11:51Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23266
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref><ref>https://www.citinewsroom.com/2026/03/kwan-pa-ignites-heritage-caravan-2026-ahead-of-departure/</ref><ref>https://www.newsghana.com.gh/indigenous-ghanaian-band-kwan-pa-celebrates-5-years/</ref> Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref>
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.[7] Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
to33a9b8j4rv818plja17gp5vbs6mgy
23267
23266
2026-05-25T12:13:15Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23267
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref><ref>https://www.citinewsroom.com/2026/03/kwan-pa-ignites-heritage-caravan-2026-ahead-of-departure/</ref><ref>https://www.newsghana.com.gh/indigenous-ghanaian-band-kwan-pa-celebrates-5-years/</ref> Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref>
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref> Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.[7] Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
gpav3f5jd9lu9feqs4lwkf3ofhtadoj
23268
23267
2026-05-25T12:15:50Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23268
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref><ref>https://www.citinewsroom.com/2026/03/kwan-pa-ignites-heritage-caravan-2026-ahead-of-departure/</ref><ref>https://www.newsghana.com.gh/indigenous-ghanaian-band-kwan-pa-celebrates-5-years/</ref> Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref>
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref> Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref> Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.[8] Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
4hl1aypyetewgg535pmpudh3ag6gnof
23269
23268
2026-05-25T12:17:43Z
Akurugo Patrick Atanga
264
added reference
23269
wikitext
text/x-wiki
== 'Seperewa' ==
Seperewa bii seprewa bii sanku de la Ghana yuun-yuuneba loko <ref>https://hillpost.in/2012/09/ghanaian-musicians-perform-in-delhi/50837/</ref>bɔna Akan tiŋa puan, dee me wɔna la Dagaatiduma bii Sisaaladuma Koriduo la de me kelum wɔna la Mande kora, la Gere duu la Baoule aloko<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> n ani se'em la.
== Pa'alegɔ ==
Seperewa de la bunŋme'ela bɔna West Africa Tisi puan de me kɔ'ɔm bɔna Ghana n boi 'east' bɔna la. Bilam ti na ŋme'era en.<ref>https://www.moroccoworldnews.com/2025/05/202837/ghanas-seperewa-revives-ancestral-echoes-at-fez-world-sacred-music-festival/</ref><ref>https://www.citinewsroom.com/2026/03/kwan-pa-ignites-heritage-caravan-2026-ahead-of-departure/</ref><ref>https://www.newsghana.com.gh/indigenous-ghanaian-band-kwan-pa-celebrates-5-years/</ref> Seperewa wa boi sugunuurɛ buyi bɔna Ghana tiŋa puan. Ayima la de la koriduo.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref>
Nanawa seperewa ne tara mi'isi paakɛ pia bii pia la anaasi nya ne ti bɔna a puan dee ti mi'isi wa me nya ne toŋe taaba kaa en.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref> Ba aŋa ka tari bu'urɛ dɔla la dɔseko taaba ti ba ne dikɛ maale en la, bala la basɛ ti a bɔna la a tɔka la wanɛ bunŋme'ela lɔgerɔ n ani se'em, magese wuu kora bii kamalengoni la.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref> Ba tari la nudibedɔɔ ŋme'era ba bii nubɛ'a wogero la bii 'bow sanku<nowiki>''</nowiki> ti ba me kelum tara ŋme'era ba ze'ele saŋa n yue wa paakɛ Dina wa. De na la de la Ashanti duma n daa wa tari ka wa'am dɔla la bama nɛra Bonoman n daa boi Nothern so'olum tara yuuma yu'urɛ n yese zo'e la zuo. Bunŋme'ela a si'a n ani wuu sanku la daa ne kɔ'ɔm bɔna la Northen-Ghana so'olum ma'a, dɔla la bama buuri malema zo'e zo'e n daa doli Mali duma itigɔ la zuo dee me kelum kɔ'ɔm bɔna buuri zo'e zo'e puan magese wuu Ligbi, Bissa, Dyula, la Wangara, kaŋi kaŋi ta paakɛ zina wa. Amaa basɛba me nya kɔ'ɔm nya ŋme'ra la kologo la 'Molo calabash-lute type'
Sɛba malema n daa teeke siŋɛ 'harp-lute la daa kɔ'ɔm ba'ɛ bɔna la Akan duma la puan, sɛba n nya de 'Sourthen-Ghana zina wa. Sɛla boi la tɔka de la koriduo la n tari mi'isi siyoobi la bɔna Dagaariduma zi'a la Sisaaladuma n boi northwest Ghana tiŋa puan la.
Naba Osei Tutu, mina n tari Ashanti so'olum wa'ana la daa ba'ɛ nɔŋɛ bunŋme'ela la bala mɛ kaŋi kaŋi, hale ti Mina n daa wa sookɛ en la ti a yu'urɛ de na Opoku Ware la daa basɛ ti ba maale a tadaana ti ba tara tɛra a yele. Ba daa dikɛ la salema vuo pin zugo la dee nya dikɛ en lagum pa'asɛ ma'am logerɔ la puan biŋɛ salema na'am kuka la zi'a, mina ti Osei Tutu daa mɛ ze'ele ti la de na Ashanti nyɔvore la dɔla la suŋera Okomfo Anokye ka'aŋɔ zuo.
Ba daa ne tara Saperewa la ŋmi'ira bugula la nabeduma sua, ti la wɔna la 'griot malema n boi northern Ghana so'olum puan ana se'em la dee me daa kelum ŋme'era bɔna daam nyua zi'a la kuyɛa puan. Ba yeti bʋnŋme'ela wa daa ta'an ŋme'era tɔgera mɛ. Ba daa ta'am ne ŋme'era a ma'a bii ba ŋme'era en de ti yuuma me yuuna dɔla.
British duma yamŋa da'a tuuma la daa nya basɛ ti zugo wa ŋme'a nya sigera la tiŋa dɔla la bama n tari 'guitar' la yuuma soroto tɔka tɔka ze'ele Europe wa'am wa gerege Akan tisi la puan la zuo.
Bɔna '20th century' puan ti Akan so'olum la daa wa gerege la 'Gold Coast colony' la dee ti yimpu'usigɔ yɛla me daa nya pɔsɛ wa'am dɔla la British Yimpu'usiba zuo la, saperewa daa nya kɔ'ɔm po kɛ yindeto puan mɛ, yele yele bii ba pɔgedire la ba lagugŋɔ yɛla puan.
== ŋme'a sɔrɔtɔ ==
Fu ta'am gura fum boti se'em dee ŋme'era en. Ba ta'am zea tiŋa dee dikɛ en pagelɛ nama zuo dee a yugela la zea tuntɔɔ dee ti ba nya ŋme'era en. Ba me ta'am zea saazuo gura en suŋa suŋa dee ŋme'era en.<ref>https://www.modernghana.com/entertainment/54448/seperewa-thrills-goethe-institut.html</ref> Nudibedɔɔrɔ la ntari ŋme'era en dee ti nubɛa si'a n deeke la me ne po suŋera. Mina n ŋme'eri seperewa la ta'am ne wa'ara dee ŋme'era bii a vuusa nama fii fii dee kelum ŋme'era.
== Bisɛ bana mɛ ==
. kora
. Simbin
. Harp
. Music of Ghana
. African Music
6ey0ncttpsrpx6hh0h2bl04oc1nxtyz
Shekere
0
3484
23295
2026-05-25T18:27:49Z
Akolpoka
244
Content created and added
23295
wikitext
text/x-wiki
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)1 de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.2
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.3
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
emj9nzo9m9efttiwrg226vmdsvj4595
23296
23295
2026-05-25T18:28:25Z
Akolpoka
244
Data box added
23296
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)1 de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.2
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.3
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
rjhez99m6b5rgcu6yn6fibyfaa0a9re
23297
23296
2026-05-25T18:30:24Z
Akolpoka
244
Sub content added and created
23297
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)1 de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.2
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.3
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.4 5
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
1iwhaje8iyw16zvjocz60xyudp8k2a0
23298
23297
2026-05-25T18:39:07Z
Akolpoka
244
Added references
23298
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)<ref>https://archive.org/details/vocabularyofyoru00crow</ref> de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.<ref>https://www.x8drums.com/v/blog/2009/07/how-gourd-shekere-is-made.asp</ref>
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/James_Holland_(percussionist)</ref>
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Helio_Orovio</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Ortiz_Fern%C3%A1ndez</ref>
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
1i0bi5z62df2ksdzs6fudu8a64rbfk2
23299
23298
2026-05-25T18:39:55Z
Akolpoka
244
Sub content added and created
23299
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)<ref>https://archive.org/details/vocabularyofyoru00crow</ref> de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.<ref>https://www.x8drums.com/v/blog/2009/07/how-gourd-shekere-is-made.asp</ref>
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/James_Holland_(percussionist)</ref>
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Helio_Orovio</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Ortiz_Fern%C3%A1ndez</ref>
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
l8chbg9qvimxkc0bkvyky91f6tmgqjh
23300
23299
2026-05-25T18:42:57Z
Akolpoka
244
Sub content added and created
23300
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)<ref>https://archive.org/details/vocabularyofyoru00crow</ref> de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.<ref>https://www.x8drums.com/v/blog/2009/07/how-gourd-shekere-is-made.asp</ref>
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/James_Holland_(percussionist)</ref>
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Helio_Orovio</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Ortiz_Fern%C3%A1ndez</ref>
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
<references />
== Yiŋa viisegɔ lɔgerɔ (External Links) ==
* Video of this instrument being played
{| class="wikitable"
!Authority control databases
|
* MusicBrainz instrument
|}
Categories:
* Unpitched percussion instruments
* West African musical instruments
* Bissau-Guinean musical instruments
* Brazilian percussion
* Burkinabe musical instruments
* Cuban musical instruments
* Gambian musical instruments
* Guinean musical instruments
* Ivorian musical instruments
* Malian musical instruments
* Senegalese musical instruments
* Idiophones
* Gourd musical instruments
tdvxs8yi4l8dw3txcbq43rzicmgntju
23301
23300
2026-05-25T18:46:28Z
Akolpoka
244
Added categories
23301
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele Yoruba Sèkere)<ref>https://archive.org/details/vocabularyofyoru00crow</ref> de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.<ref>https://www.x8drums.com/v/blog/2009/07/how-gourd-shekere-is-made.asp</ref>
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/James_Holland_(percussionist)</ref>
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Helio_Orovio</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Ortiz_Fern%C3%A1ndez</ref>
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
<references />
== Yiŋa viisegɔ lɔgerɔ (External Links) ==
* Video of this instrument being played
{| class="wikitable"
!Authority control databases
|
* MusicBrainz instrument
|}
Categories:
* Unpitched percussion instruments
* West African musical instruments
* Bissau-Guinean musical instruments
* Brazilian percussion
* Burkinabe musical instruments
* Cuban musical instruments
* Gambian musical instruments
* Guinean musical instruments
* Ivorian musical instruments
* Malian musical instruments
* Senegalese musical instruments
* Idiophones
* Gourd musical instruments
[[Buuri buuri: AfroCuration2026]]
3wdffyr5lmcvd47fbyqbryaiacg8nn2
23302
23301
2026-05-25T20:43:41Z
Akolpoka
244
Added interlink
23302
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele [[Yoruba]] Sèkere)<ref>https://archive.org/details/vocabularyofyoru00crow</ref> de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.<ref>https://www.x8drums.com/v/blog/2009/07/how-gourd-shekere-is-made.asp</ref>
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/James_Holland_(percussionist)</ref>
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Helio_Orovio</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Ortiz_Fern%C3%A1ndez</ref>
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
<references />
== Yiŋa viisegɔ lɔgerɔ (External Links) ==
* Video of this instrument being played
{| class="wikitable"
!Authority control databases
|
* MusicBrainz instrument
|}
Categories:
* Unpitched percussion instruments
* West African musical instruments
* Bissau-Guinean musical instruments
* Brazilian percussion
* Burkinabe musical instruments
* Cuban musical instruments
* Gambian musical instruments
* Guinean musical instruments
* Ivorian musical instruments
* Malian musical instruments
* Senegalese musical instruments
* Idiophones
* Gourd musical instruments
[[Buuri buuri: AfroCuration2026]]
p0b1nqbj4yxv2zq1hnh2ei834s6m2bw
23303
23302
2026-05-25T20:45:40Z
Akolpoka
244
Demesego
23303
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Shekere kelese (ze'ele [[Yoruba Music|Yoruba]] Sèkere)<ref>https://archive.org/details/vocabularyofyoru00crow</ref> de la sinyagerɛ e de wankɛ'ɛŋa ti sɛa-mi'isi bii ligepɛɛlesi ti ba dikɛ wugɛ karɛ e boi nɛti puan nyaa dikɛ pi sinyagerɛ la.
Sɔa zo'e zo'e boi mɛ ti fu wan ta'am dikɛ sinyagerɛ la iŋɛ voole la. Fu ta'am dikɛ ka zala fu nu'en gee miina ka bii fu tara ka ŋmi'ira fu nu'o. Fu ta'am kelum dikɛ ka pagelɛ fu nu-talɛ kayima zuo gee ti nu'o kayima la me gura ka guteŋa la. Fu ni ŋmɛresera la fu nu-sugesi la ti sinyagerɛ la tãna ŋmɛresera gee ti sɛa-mi'isi la me kelum laba ka tãna ita ti voole yima yima gana fu sãn Yeen zugese sinyagerɛ.
Shekere la ze'ele la Yoruba tiŋa e boi West Africa, tinsɛka e sɔi' Nigeria, Benin, la Togo tinsi.<ref>https://www.x8drums.com/v/blog/2009/07/how-gourd-shekere-is-made.asp</ref>
Ka e yuum ta ze'ele la Yoruba nɛreba la, lɔkɔ la yuum parɛ mɛ zo'e zo'e kɔ'ɔm ta yese la West Africa la Latin America gee me kelum dɛna la tiŋasuka e boi siim yuuma e boi buuri yɛla e boi buuri malema zo'e zo'e gee me kelum tara tuunɛ e boi yuunyuuneba basɛba e parɛ aŋa.
Gaana wa puan, lɔkɔ la ba yi'iri ka la axarse. Latin America me, lɔkɔ la ba mi ka zo'e zo'e la cabaca. Yu'ura asi'a ti ba tara bɔ'ɔra lɔkɔ la de la afuxê, afoxê, cabaca, la cabeza yɛsera la yetɔgum la malema puan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/James_Holland_(percussionist)</ref>
Ba dikɛ la wankɛ'ɛŋa maalɛ Shekere la, wanɛ sɛka e ni bule tiŋa yese na. Wanɛ la aŋa e wan pa'alɛ lɔkɛ la voole e wan ana se'em. Ba ni diilɛ Wanɛ la mɛ nambɔɔsi zo'e zo'e, dee nyaa yese ka bɛa la wa kaanɛ la ti ka ku'ɛ gee ti ba nyaa ta'am dikɛ maalɛ Shekere la.
Ba san yese ka puan la ba'asɛ, ti ba nyaa digesɛ sɛa-mi'isi nyaa tũ ŋmɛ ka bɔrumbɔresi ta mi'e gee nyaa iŋɛ ka mu'ureŋɔ.
== Buuri buuri ==
Cuba puan, Shekere la, ba kelum mina ka ti ka dɛna la aggué (abwe), ka de la Wanɛ e karegɛ gee ana fɔɔlega (~50 cm ka woko puan, ta paara 19+1/2 puan) ni kɔ'ɔm kaɛ mume la mi'isi, se'em ti sɛa-mi'isi zo'e zo'e e boi mu'uŋɔ yima yima ti ba ni dikɛ pa'asɛ ka puan. Zo'e zo'e e boi Afro-Cuban suure la yuuma e niɛ peelemi, ba ta'am ni miim e, damɛ bii ba pa' e ti ka ta'am iŋɛ voole yima yima; yuuma puan, ka ta ŋmɛresera gana sinyaasi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Helio_Orovio</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Ortiz_Fern%C3%A1ndez</ref>
Brazil puan, African wanɛ sinyagerɛ wa, ba yi'iri ka la xequerê. Ba dikɛ la wanɛ (cabaca) ti ba ŋmaɛ ka tiŋasuka gee nyaa dikɛ nɛti bobe ka se'em ti ba wan ta'am dikɛ sɛa-mi'isi bii biiri la tu. Afoxe la e ŋwɔm, lɔkɔ bumbila.
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
<references />
== Yiŋa viisegɔ lɔgerɔ (External Links) ==
* Video of this instrument being played
{| class="wikitable"
!Authority control databases
|
* MusicBrainz instrument
|}
Categories:
* Unpitched percussion instruments
* West African musical instruments
* Bissau-Guinean musical instruments
* Brazilian percussion
* Burkinabe musical instruments
* Cuban musical instruments
* Gambian musical instruments
* Guinean musical instruments
* Ivorian musical instruments
* Malian musical instruments
* Senegalese musical instruments
* Idiophones
* Gourd musical instruments
[[Buuri buuri: AfroCuration2026]]
fwdll4tumk5k4eop6uw93w1nfy1mg5u
Agogô
0
3485
23305
2026-05-26T07:15:17Z
Akoleko Atayinɛ
752
Created new article
23305
wikitext
text/x-wiki
Agogô
ruqd341gz7am4g0orbi9l5p51w6jxth
23306
23305
2026-05-26T07:16:08Z
Akoleko Atayinɛ
752
23306
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
mg5y6bf182b6ibnebfd92zsg8x51lxx
23307
23306
2026-05-26T07:16:39Z
Akoleko Atayinɛ
752
23307
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
8l2w5571bn2gn8wj7ky7tdu9qw585tn
23308
23307
2026-05-26T07:17:08Z
Akoleko Atayinɛ
752
23308
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
chhri58us1cjuoh6bkrq4l142c1gtp9
23309
23308
2026-05-26T07:17:43Z
Akoleko Atayinɛ
752
23309
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
fpi62k3my5p4bdyypowmrsihjkmid3z
23310
23309
2026-05-26T07:18:21Z
Akoleko Atayinɛ
752
23310
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
98fu6dtdfv6ois9nvuh2r268oru35zd
23311
23310
2026-05-26T07:18:58Z
Akoleko Atayinɛ
752
23311
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
64zfiumf5e9qhpngms0tibsdr9eqbic
23312
23311
2026-05-26T07:19:42Z
Akoleko Atayinɛ
752
23312
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
rgyytnicyi8qnpn7mhhcnatj9t2ax90
23313
23312
2026-05-26T07:20:24Z
Akoleko Atayinɛ
752
23313
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
naq4lgqusju6guol6seh9kcl0xr8mss
23314
23313
2026-05-26T07:21:10Z
Akoleko Atayinɛ
752
23314
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
mq1if09c2i7g9nhk48mzqm3o98w898v
23315
23314
2026-05-26T07:21:53Z
Akoleko Atayinɛ
752
23315
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
cd9mje7ozo80561j805r7mytqwktio2
23316
23315
2026-05-26T07:22:47Z
Akoleko Atayinɛ
752
23316
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
Pi'ileŋo (Etymology)
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
Kelum bisɛ kalam (See also)
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
e2iwqa6btqqe965wmuajl0y7a0rl426
23317
23316
2026-05-26T07:25:19Z
Akoleko Atayinɛ
752
23317
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
La mɛti se'em (Construction)
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
Kelum bisɛ kalam (See also)
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
9gx9h142yy1v3ezks1mqzh1l57m7z6x
23318
23317
2026-05-26T07:25:43Z
Akoleko Atayinɛ
752
23318
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
La de'eni seem (Playing)
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
Kelum bisɛ kalam (See also)
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
l4y12ijaslt4xp8e3uzhcsiqpajkqn3
23319
23318
2026-05-26T07:26:06Z
Akoleko Atayinɛ
752
23319
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
Ba tuuma (Uses)
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
Kelum bisɛ kalam (See also)
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
rlrhwt2sbeq8mskxcpl60w6eu3645um
23320
23319
2026-05-26T07:26:27Z
Akoleko Atayinɛ
752
23320
wikitext
text/x-wiki
Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e.
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
== Ba tuuma (Uses) ==
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
Kelum bisɛ kalam (See also)
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
3g9bnx93bxt26ad1w9g78dq4x9z6e77
23321
23320
2026-05-26T07:27:00Z
Akoleko Atayinɛ
752
23321
wikitext
text/x-wiki
== Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
== Ba tuuma (Uses) ==
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
Kelum bisɛ kalam (See also)
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
5jdald5avek0e35it2ohyb0smpjifui
23322
23321
2026-05-26T07:27:29Z
Akoleko Atayinɛ
752
/* Pi'ileŋo (Etymology) */
23322
wikitext
text/x-wiki
== Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
== Ba tuuma (Uses) ==
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
Viisegɔ gɔnɔ (References)
l9ea2liwdsz2wtk1y2jvzks4zt0dclc
23323
23322
2026-05-26T07:27:54Z
Akoleko Atayinɛ
752
23323
wikitext
text/x-wiki
== Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
== Ba tuuma (Uses) ==
Nigeria
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
Brazil
Brazil
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
== Viisegɔ gɔnɔ (References) ==
140mdx5o3vw6fc8ml47qmhd03aqxx54
23324
23323
2026-05-26T07:29:22Z
Akoleko Atayinɛ
752
Added headings
23324
wikitext
text/x-wiki
== Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])[1] de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[4]
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma.[4] Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.[5]
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la[5]
== Ba tuuma (Uses) ==
=== '''Nigeria''' ===
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8]
==== '''Brazil''' ====
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.[7] Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].[4]. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.[2] Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
== Viisegɔ gɔnɔ (References) ==
7hu0prriex2unbdecl11w7s90wz6vf2
23325
23324
2026-05-26T07:37:13Z
Akoleko Atayinɛ
752
23325
wikitext
text/x-wiki
== Agogô (Yoruba: ['aɡoɡo])<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref> de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0">https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma. Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0" />
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
== Ba tuuma (Uses) ==
=== '''Nigeria''' ===
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
==== '''Brazil''' ====
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
== Viisegɔ gɔnɔ (References) ==
4oxz0awm8xz6ajgp1rua1x5wf6s0h4z
23326
23325
2026-05-26T07:41:08Z
Akoleko Atayinɛ
752
23326
wikitext
text/x-wiki
== [[Agogô]] (Yoruba: ['aɡoɡo])<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref> de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la [[Yoruba Music|Yoruba]] nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0">https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma. Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0" />
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
== Ba tuuma (Uses) ==
=== '''Nigeria''' ===
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna [[Yoruba Music|Yoruba]] baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
==== '''Brazil''' ====
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la [[Yoruba Music|Yoruba]] nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
== Viisegɔ gɔnɔ (References) ==
0n8xyupcd136vx319cox1bclndm0ai3
23327
23326
2026-05-26T07:41:50Z
Akoleko Atayinɛ
752
23327
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
== [[Agogô]] (Yoruba: ['aɡoɡo])<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref> de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la [[Yoruba Music|Yoruba]] nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0">https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma. Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0" />
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
== Ba tuuma (Uses) ==
=== '''Nigeria''' ===
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna [[Yoruba Music|Yoruba]] baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
==== '''Brazil''' ====
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la [[Yoruba Music|Yoruba]] nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
== Viisegɔ gɔnɔ (References) ==
glu4yjid42dlweymraobze4uc26kojb
23328
23327
2026-05-26T07:43:11Z
Akoleko Atayinɛ
752
Added category
23328
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
== [[Agogô]] (Yoruba: ['aɡoɡo])<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref> de la sɛla n ani wuu wia la. A pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. ==
== Pi'ileŋo (Etymology) ==
Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la [[Yoruba Music|Yoruba]] nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".<ref>https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0">https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/page/samba</ref>
== La mɛti se'em (Construction) ==
Pɔsega la puan, agogô nyaa de la sɛla ti ba tara kuto zo'e zo'e maala e. Ba ni tara la kuto tuyi n ani wuu fani duma gee ba dagi fani duma. Wuu tu pugum yele se'em la, Agogô yelebire wa ze'ele la 'West African' so'olum. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo.<ref name=":0" />
== La de'eni seem (Playing) ==
Agogo pɔsega zi'an de la nɛresabega so'olum n de 'West African' yuuma puan la gee nananawa la paɛ Brazilian duma yuum puan mɛ ti ba tara de'ena. Agogôs ze'ele la kuto tuyi puan bii ba tari la kuto tuyi maala e. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la Yoruba nɛreba n boi Nigeria yi'ira. Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".[3] de'eŋo lɔkɔ wa de la sɛla n boi bii n paɛ America yɛsa la ba yuum da'ari nɛresabesi la zuo. A zamesegɔ ka Rui bo'ora sɛba duma n ze'ele bini la.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
== Ba tuuma (Uses) ==
=== '''Nigeria''' ===
Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna Ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna [[Yoruba Music|Yoruba]] baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>
==== '''Brazil''' ====
Se'em ma'a ti ba yuum da'ara nɛreba ze'ele 'West African' so'olum la saŋa ti ba yuum tari Agogô yuum yakɛ solemiisi tinsi puan. Gulegɔ la luŋa de la Yoruba duma de'eŋo lɔgerɔ n pakɛ kankaŋi bɔna ba buuri malema puan, bala âgogo de la sɛla ti ba tara naara la de'eŋo kuseko ti ba yi'ira ti Ìpèsè bɔna Ifá kibesi dia puan saŋa woo.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Dagi bala ma'a gee ba kelum tara âgogo yuuma mɛ pɛgera yaabeduma bii tingama bɔna Yoruba baga tuuma puan, magesɛ wuu Afro-juju, Apala, Fuji, la basɛba. A kɔ'ɔm bɔna la Nigeria malema kibesi puan ti ha tara pa'ala Yoruba malema.[8].<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref>. Ágogo de la yelebire ti Edo, Idoma, Igala, la [[Yoruba Music|Yoruba]] nɛreba n boi Nigeria yi'ira.<ref>https://everyevery.ng/a-yoruba-musical-instrument-agogo/</ref> Gee de'eŋo lɔgerɔ woo n ani bala za'a waabi yu'urɛ de la òjè, ti la vuurɛ dɛna "kurego".
== Kelum bisɛ kalam (See also) ==
Cowbell (instrument)
Claves
Cultural appropriation
== Viisegɔ gɔnɔ (References) ==
[[Buuri Buuri:AfroCuration2026]]
jk02cw8dssf53v81o8mjuhfsrgj0p8k