Wikipiidiya gurwiki https://gur.wikipedia.org/wiki/P%C9%9Bgezure MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Miidiya Zure Tɔgum Tuntuna Tuntuna tɔgum Wikipiidiya Wikipiidiya tɔgum Faali Faali tɔgum MiidiyaWiki MiidiyaWiki tɔgum Tɛmpileti Tɛmpileti tɔgum Suŋerɛ Suŋerɛ tɔgum Buuri buuri Buuri buuri tɔgum TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ebo Taylor 0 3480 23495 23336 2026-06-12T01:58:19Z InternetArchiveBot 56 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 23495 wikitext text/x-wiki {{Bio}} Ba dɔge Ebo Taylor la 6th January, 1936. A daa de la 'guitarist, compoosa, bunŋme'ela nɛŋadaana, la se'em n tigesi 'highlife' la 'afrobeat' yuuma. == A Vom la a Tuuma Yɛla == Ba daa dɔge dee sigɛ a yu'urɛ la Deroy Taylor <ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref>bɔna Cape Coast tinga puan, sansɛka ti ba daa wi'ira bilam to Gold Coast Colony la. Ba daa dɔgɛ en la 6th January 1936 <ref>https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/ebo-taylor-obituary</ref>. A daa wa de na la yuuma ayoobi dee posɛ ŋme'era 'piano'.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref> Taylor daa de la nerezuo bɔna Ghana yuuma yɛla puan ti la yuue paakɛ buuri tuusum buyoobi zuo. Bɔna 1950 pooren la, a daa kɔ'ɔm de na la se'e'm yele n daa pakɛ bɔna 'highlife' yuuma yɛla puan, la 'stargazers la 'Broadway' wa'a yuuma ŋme'a puan. Bɔna 1962, Taylor daa tari a tigere la, 'the black star highlife' siŋɛ la Landon tiŋa puan. Bilam ti eŋa la Nigeria 'afrobeat' nerekatɛ n de Fela Kuti la African yuun-yuuneba basɛba. <ref>https://www.thevinylfactory.com/vinyl-factory-releases/introduction-ghanaian-afrobeat-ebo-taylor</ref><ref>https://kofimusings.com/2012/09/19/tales-from-a-troski-his-name-is-ebo-taylor/</ref> Taylor n daa wa leme Ghana tiŋa puan la,  a daa tum bɔ yuun-yuuneba zo'e zo'e, magese wuu Pat Thomas la C.K Mann dee me kelum tum Solo tuuma, nya tari Ghana duma yuuma ta pa'asɛ 'afrobeat la jazz la funk rhythm puan ti a ta'am dikɛ tigese a mɛŋa yuuma bɔna 1970s la puan. A daa de la deon guitat ŋme'era, la tigesa la maala bɔ'ɔra Essiebons, sɛla ti Dick Essilfie Bondzie yuuma tari wa'am la.<ref>https://edition.cnn.com/style/article/ebo-taylor-ghanian-highlife-aag/index.html</ref> Bɔna 1992, 'Getto Concept' duma daa dikɛ 'afrobeat' pa'asɛ ba tuuma puan mɛ. Taylor tuuma daa nyɛ yu'urɛ mɛ suŋa suŋa bɔna tiŋa woo puan la 'hip-hop producers' bɔna 21st century puan. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-25657461</ref> Bɔna 2008, Taylor daa wa lagum la Berlin yuun-yuuneba bɔna 'afrobeat sukuu 'band puan, la saxophonist Ben Abarbanel-Wolff, bilam ti a daa ta ŋmɛ 'album mina n de nɔŋerɛ la kum la  Strut Records (a wia 'album' sɛka n daa wirikɛ tiŋa woo puan la) bɔna 2010 puan.<ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.huffpost.com/entry/love-and-death-the-new-al_b_764735</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2015/jul/07/the-playlist-world-and-folk-music-caetano-veloso-moriarty-shirley-collins-ebo-taylor-and-more</ref> yuun dena nuu ti Usher me daa sɛla ze'ele Taylor yuunɛ la puan <nowiki>''</nowiki>Heaven<nowiki>''</nowiki> la <nowiki>''</nowiki>she don't know<nowiki>''</nowiki> la Ludacries.<ref>https://www.theguardian.com/music/2014/oct/14/ebo-taylor-review</ref>  Black Eyed Peas la Kelly Rowland la Jidenna, Vic Mensa la Rapsody me.daa lagesɛ a yuuma la mɛ.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1e9p04n8y9o</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref> A me daa le tum la 'Afrobeat Academy n boi Berlin 2011 puan. Bɔna 2017, a Ghana yuunse'ere n de 'come along' la daa wa yese siŋɛ zaakɛ mɛ. Nɔŋerɛ la kum yuunɛ la suŋa n daa basɛ ti Strut tari a vom puan yelekɛ'ɛsi wa'ana. 'Highlife la Afrobeat Classics 1973-1980 bɔna 2011 puan la. Yuunɛ pooren, bɔna 2012, ti ' Strut abum ntã zuo daa n de 'Appia Kwasi Bridge daa yese na. Appia Kwa Bridge daa pa'ale ti Taylor n daa pugum de na yuuma 77 la dee a daa kɔ'ɔm kelum tiniest mɛ suŋa suŋa dee tana dikera Fante yuuma laguna la kɔma rhymes la a vom yɛla ita a highlife yuuma puti'ire la puan.<ref>{{Cite web |url=https://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/ |title=Archive copy |access-date=2026-05-25 |archive-date=2014-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530091512/http://www.afropop.org/wp/11376/hip-deep-ghana-1-ebo-taylor-and-the-pioneers-of-afro-funk/ |url-status=dead }}</ref> A daa yuun mɛ bɔna 2015 Stanbic Jazz yuune woo tigesegɔ la puan. Eŋa la Earl Klugh, Ackah Blay la nɛreba basɛba. Bɔna 2025, Taylor daa de la yuuma 89 dee kelum to'e pɛka suŋa ze'ele United States dɔla la 'Jazz' ki ya daalesum puan. De na de la yuuma zo'e zo'e n tole pooren n bala, Africa so'olum yuuma yɛla puan, bii 'New York Times Articles puan ti David Peisner gulesɛ yele se'em la.<ref>https://www.nytimes.com/2025/01/21/arts/music/ebo-taylor-jazz.html</ref> == Kum Yɛla == Ebo Taylor ki la February 7, 2026 bɔna Saltpond tiŋa n boi Ghana Coast bɔba la.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2026/02/08/ghana-music-legend-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.theguardian.com/music/2026/feb/09/ebo-taylor-ghanaian-highlife-pioneer-dies-age-90</ref><ref>https://nowaccra.com/2026/02/08/influential-ghanaian-highlife-musician-ebo-taylor-dies-at-90/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2026/02/13/arts/music/ebo-taylor-dead.html</ref> Yuun-yuuneba tigire n boi Ghana (MUSIGA), daa doose ba tigire nɛŋadaana poore n de Bessa Simons siŋɛ ta pu'usɛ a buuri n boi Saltpond.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MUSIGA-commiserates-with-Ebo-Taylor-s-family-one-week-observation-date-announced-2023106</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/musiga-pays-condolence-visit-to-family-of-late-ebo-taylor/</ref> == Awɔɔtiduma la yu'ure zekerɛ yɛla == . Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2014 Vodafone Ghana Awards<ref>{{Cite web |url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/2014/April-28th/ebo-taylor-receives-life-time-achievement-award-at-2014-vgma-industry-awards.php |title=Archive copy |access-date=2026-05-25 |archive-date=2019-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109103847/https://www.myjoyonline.com/entertainment/2014/April-28th/ebo-taylor-receives-life-time-achievement-award-at-2014-vgma-industry-awards.php |url-status=dead }}</ref> . Vom dabesa nyuuro Awɔɔti -2019 Highlife yuuma Awɔɔti <ref>https://web.archive.org/web/20191109092627/https://shinepublications.com/2019/09/11/highlife-music-awards-2019-receives-praises-from-industry-players/</ref> . Yuuma nɛrekatɛ Awɔɔti bɔna yuunɛ la puan -2019 Ghana Business Awards<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ebo_Taylor#cite_note-22</ref> == Discography a si'a == == Albums == My Love and Music (LP) (Gapophone Records), 1976 Ebo Taylor (Essiebons), 1977 Twer Nyame (Philips-West African-Records), 1978 Me Kra Tsie - Ebo Taylor & Saltpond Barkers Choir (LP) (Essiebons), 1979 Conflict - Ebo Taylor & Uhuru Yenzu (Essiebons), 1980[23] Calypso "Mahuno" and High Lifes Celebration - Pat Thomas & Ebo Taylor (Pan African Records), 1980 Hitsville Re-Visited - Ebo Taylor, Pat Thomas & Uhuru Yenzu (LP) (Essiebons), 1982 Abenkwan Puchaa (Essiebons), 2009 Love and Death (Strut Records), 2010 Life Stories: Best of Ebo Taylor 1973–80 (Strut Records), 2012 Appia Kwa Bridge (Strut Records), 2012 Yen Ara (Mr. Bongo), 2018 Palaver (Tabansi/BBE Music), 2019 (rec. 1980) Ebo Taylor JID022 (Jazz Is Dead), 2025 == viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri:AfroCuration2026]] fyrmy5d9nx7coo5wuq9jgt6ecpn7t3r Apoo festival 0 3507 23496 23492 2026-06-12T05:49:09Z Ayamdoo Edward 2129 Edited an article 23496 wikitext text/x-wiki == Apoo Festival == Apoo festival de la kibesi ti Western Gaana duma de'ena yuunɛ woo ( Techiman la Wenchi de tinsɛba n kɔ'ɔn dɛ'ɛna kibesi wa), kibesi wa ni dikɛ la bakɔi kilenkiiŋa la Sapɔlɔgɔ ŋmarega puan.Kibesi wa tuunɛ de la ka pɛɛra tiŋa la nɛreba tuunpɔ'ɔsa, la gãleŋɔ ge kelum sugera ti nɔyinɛ bɔna nɛreba la yɛ puan , ge kelum lagum pa'asɛ buuri tuulum malema a sia. Yele daa wa ''apoo" ze'ele la yelebire wa ’po' puan, ti bu vuurɛ dɛna zagesɛ.'' Kibesi wa kankaŋi kɔ'ɔn dɛna la Bono nɛreba de'eŋo. Dagɛ woo ba iti ka la Techiman ma'an, ge la tinsɛba n de tuulum tisi bo' Bono nɛreba, tuurɛ, magesa , yele daasi, yuuma la bonse'irum yɛla ( sɔyaabeduma yɛla, history) tiisera Bono tiŋa ni' ita bɔ'ɔra taaba Apoo malema saŋa, tuurɛ, magesa la yuuma ni kɔ'ɔn tara bɔ'ɔra la Ashanti duma, bana n yuun zabɛ nyaŋɛ Bono tiŋa la ( Bono Empire). History Buuri la tɔgum malema pa'alɛ ti kibesi la pɔsɛ la Nana Kwakye Ameyaw saŋa; a daa de la zuo daana sɛka n ka kelesiri a nɛreba nɔɔrɛ, bala ti Techiman nɛreba ka ta'am wan tɔgɛ yele si'a n de ba zuo yele fai, ŋwana ta'asɛ ti ba daa ka nyaŋɛ wa dɔlegɛ ba zutoduma wa tuba, ba daa ta yele la ba tiŋa la tingãnɛ, ba daa pa'alɛ ba ti ba loe la dabesa ti ba ni yese na la ba yele sɛla n de ba daaŋɔ yɛla, yeli yeli woo zutoduma la. Sankãŋa ba  sakɛ mɛ ti nɛre nɛre da nyɛ tubedɔlegerɛ yese la sɛla ti a yele zuo, la n pon dɛna nɛresɛka mi. Nɛreba la nyaani yeti  “Mereko po me haw", ti vuurɛ dɛna la " Mam yeti n yele la sɛla n boi n suuren", ŋwana n ta'asɛ ti “Apoo festival" wa'ana bɔna. gat4er9mmfks4x7brbhcpv02dp6d6h9 Adae Festival 0 3508 23493 2026-06-11T19:00:04Z Nsobila Bia 1999 Created a page 23493 wikitext text/x-wiki '''Adae kibesi''' (twi: "vo'osego zi'an) de la de'eŋo n boi [[Ashanti region|Ashanti]] tiŋa puan. Loe daarɛ vo'ose, de la yelesabelɛ bɔ'ɔra Ashanti sɔyaabeduma la ba nɛreba. == De'eŋo Bisega == Bakɔ siyoobi puan, Adae tari la dabesa bayi dɛ'ɛna, Alaherɛ daarɛ (Akwasidae) la Alaareba daarɛ (Awukudae). Adae kibesi dia wa ni di la buwai (9) yuunɛ puan. Fu san bisɛ Akanduma "Kalanda" la puan, buwai puan de'eŋo la ti ba yi'ira ti Adae kese de'eŋo (Adae bunkãtɛ), ni tɔ la yuunpaalɛ de'eŋo. Bala zuo ba ni di de'eŋo la ti ba pu'usɛ la yaabeduma la ba n dikɛ dia la. Ba ka teeseni Adae de'eno wa. Ba kɔ'ɔm dɛ'ɛna ka la bala sɔyaabeduma saŋa sa ta paɛ zina. == Malema == oc77y3j6yu2xa55yip6oq8etxwmn95a 23494 23493 2026-06-12T00:16:47Z Nsobila Bia 1999 Added something 23494 wikitext text/x-wiki '''Adae kibesi''' (twi: "vo'osego zi'an) de la de'eŋo n boi [[Ashanti region|Ashanti]] tiŋa puan. Loe daarɛ vo'ose, de la yelesabelɛ bɔ'ɔra Ashanti sɔyaabeduma la ba nɛreba. == De'eŋo Bisega == Bakɔ siyoobi puan, Adae tari la dabesa bayi dɛ'ɛna, Alaherɛ daarɛ (Akwasidae) la Alaareba daarɛ (Awukudae). Adae kibesi dia wa ni di la buwai (9) yuunɛ puan. Fu san bisɛ Akanduma "Kalanda" la puan, buwai puan de'eŋo la ti ba yi'ira ti Adae kese de'eŋo (Adae bunkãtɛ), ni tɔ la yuunpaalɛ de'eŋo. Bala zuo ba ni di de'eŋo la ti ba pu'usɛ la yaabeduma la ba n dikɛ dia la. Ba ka teeseni Adae de'eno wa. Ba kɔ'ɔm dɛ'ɛna ka la bala sɔyaabeduma saŋa sa ta paɛ zina. == Malema == Adae kibesi wa maaseŋo la kɔ'ɔm niiɛ mɛ. Daase'ere daarɛ ti ba maasena la yu'urɛ de la Dapaa, (la ni dɛna la Atalaata daarɛ la Alaherɛ). Daadinɛ daarɛ, yɛa la zinsesi n lɛm la ba ni piisɛ ba woo mɛ filam. Gee ti gulo ŋmi'ireba la ŋmi'ira naba yire nayaŋa la (ba san na'asɛ naba la ba'asɛ), zaayuurɛ la za'an la malema yuuma. Naba la ni di la yɔ'a "la "pilanteen" (gee ti yaarum ka bɔna bini beni zuo ba sakɛ ti yaabeduma ka boti yaarum). Ba ni ŋmɛ gulo la la bala ta paɛ naba la kuka la zi'an. Naba la n di gee ti disɛka dee la ba ni tari ka wa'am la zinyɔrɛ la na wa kaɛ biŋe ti yaabeduma la mi di; bani nyaa ŋmi'ira la luminɛ ti la pa'alɛ ti yaabeduma la bala diti dia la. Naba la podɔleba la ni kelum kaabɛ la pesego. Ba nyaa ni dikɛ duŋa la ziim daalɛ la naba la gbe'ere la a yu'ɔ. Naba pɔga la mi ni tari la sagekɔra (n ze'ele yɔa puan) wa'ana bo e. kxwj9yufevgzwgxj6a9a40x8p9vts22