Wikipiidiya
gurwiki
https://gur.wikipedia.org/wiki/P%C9%9Bgezure
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Miidiya
Zure
Tɔgum
Tuntuna
Tuntuna tɔgum
Wikipiidiya
Wikipiidiya tɔgum
Faali
Faali tɔgum
MiidiyaWiki
MiidiyaWiki tɔgum
Tɛmpileti
Tɛmpileti tɔgum
Suŋerɛ
Suŋerɛ tɔgum
Buuri buuri
Buuri buuri tɔgum
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Highlife
0
3470
23566
23146
2026-06-23T08:06:44Z
Amoramah
26
Clean up
23566
wikitext
text/x-wiki
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam African Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
Source: <nowiki>[[ Buuri Buuri:AfroCuration2026]]</nowiki>
syo1r47loebvsdg7agwfdd6rry00uwo
23567
23566
2026-06-23T08:07:43Z
Amoramah
26
23567
wikitext
text/x-wiki
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam African Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
kddshabxemnzr5bxeyi9ans94fmpmch
23568
23567
2026-06-23T08:09:08Z
Amoramah
26
23568
wikitext
text/x-wiki
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam African Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
== Viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
lc7gk70yc6clhrdr1vtp8m5wy6q1od3
23569
23568
2026-06-23T08:10:38Z
Amoramah
26
23569
wikitext
text/x-wiki
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
== Viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
3v86whud1xxywnz8lrakckaaadgy16t
23570
23569
2026-06-23T08:15:23Z
Amoramah
26
Added bio
23570
wikitext
text/x-wiki
{{bio}}
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
== Viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
j7vy8x3kdzl8pkdkqw3pn6otoowy4xt
23571
23570
2026-06-23T08:18:39Z
Amoramah
26
23571
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
== Viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
4bdral729tjrte9kp250bpes61rfopm
23572
23571
2026-06-23T09:39:43Z
Amoramah
26
23572
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
==Palm wine music==
Palm wine music, ge kelum dɛna maringa Sierra Leone tɔgum puan, de la sitali ka yima n kɔ'ɔn pɔsɛ tinsɛba n kaɛ kulesi sansɛka ti yuun yuuneba tara yuuma lɔge seto ti lɛɛbeduma tara i wa naɛ la ti buuri kɔlego la pɛkusin yuuma lɔgerɔ. Ku daa ni ŋmɛ'ira la syncopated 4/4 metre. Yuunbunɔ daa ni ŋmɛ'ira la palm-wine bars sɛba n nan ka tari paŋa bala zi'an ti sailors, dock workers, la tuntuneba ni nyuura ge kɛlɛsa yuuma . Palm-wine yuuma kɔ'ɔn tagɛlimɛ tũm la nare se'em inlands la Africanized vɛsinin tara 12/8 polyrhthms;
Subgengre kana wan de la “Native Blues". Sitali ka n yum yeregɛ tari ta ta paɛ Dũnia wa za'an zaberɛ sɛka n pa'asɛ buyi ( Second world War ii )bilam ti rekɔden la yuum go'e.
[[File:Highlife guitar.tif|thumb|center|420px|Top: clave. Bottom: highlife guitar part ({{audio|Highlife guitar.mid|Play}}).]]
== Viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
7d18qznbzeuecp9bjyyrutca22877xs
23573
23572
2026-06-23T09:42:15Z
Amoramah
26
/* Palm wine music */
23573
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la) a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound.
Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa.
Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese ka ti ka doli la buuri tuusum ge kan' ta'am kalum UNESCO n yele.
== '''History ( Tuusum)''' ==
Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu.
Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la.
[[File:Highlife guitar.tif|thumb|center|420px|Top: clave. Bottom: highlife guitar part ({{audio|Highlife guitar.mid|Play}}).]]
==Palm wine music==
Palm wine music, ge kelum dɛna maringa Sierra Leone tɔgum puan, de la sitali ka yima n kɔ'ɔn pɔsɛ tinsɛba n kaɛ kulesi sansɛka ti yuun yuuneba tara yuuma lɔge seto ti lɛɛbeduma tara i wa naɛ la ti buuri kɔlego la pɛkusin yuuma lɔgerɔ. Ku daa ni ŋmɛ'ira la syncopated 4/4 metre. Yuunbunɔ daa ni ŋmɛ'ira la palm-wine bars sɛba n nan ka tari paŋa bala zi'an ti sailors, dock workers, la tuntuneba ni nyuura ge kɛlɛsa yuuma . Palm-wine yuuma kɔ'ɔn tagɛlimɛ tũm la nare se'em inlands la Africanized vɛsinin tara 12/8 polyrhthms;
Subgengre kana wan de la “Native Blues". Sitali ka n yum yeregɛ tari ta ta paɛ Dũnia wa za'an zaberɛ sɛka n pa'asɛ buyi ( Second world War ii )bilam ti rekɔden la yuum g
== Viisegɔ lɔgerɔ ==
[[Buuri Buuri: AfroCuration2026]]
psgzfmpp96myc8ukgwwib2y8ofj3ysk
Yaa Asantewaa Festival
0
3510
23564
23529
2026-06-22T14:29:39Z
Akolpoka
244
Sub content added
23564
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Yaa Asantewaa de'eŋo de la yuunɛ woo de'eŋo ti Nana la ka nɛreba dɛ'ɛna ka e boi Ejisu buuri tiŋa puan e boi Ashanti tiŋa e boi Gaana. Saŋa woo ba ni kɔ'ɔm dɛ'ɛna ka la Salurego nambua la puan.<ref>https://web.archive.org/web/20200813074601/https://ghanaemberlin.de/travel-tourism/festival/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210803082433/http://yaaasantewaahmuseum.ghana0.com/yaa-asantewaa-festival-launched-in-kumasi.html</ref><ref>https://www.yearofreturn.com/events/yaa-asantewaa-festival-of-arts-and-culture/</ref><ref>https://www.yearofreturn.com/events/yaa-asantewaa-festival-of-arts-and-culture/</ref>
Yaa Asantewaa de'eŋo wa Napɔga Saa Pogh Naa Asantewaa Ababio II e yuum biŋe/pi'ilum ka ti ba tɛra 95th yuunɛ la ti Napɔga Yaa Asantewaa yuum kule na la gee kelum na'asɛ ka itegɔ yɛsera Salema Kuka la zaberɛ la saŋa la.
De'eno iwai la me po tara na'asegɔ bɔ'ɔra Napɔga Yaa Akyaa, Naba Nana Prempeh ma, la naduma la ba sɛba za'a waabi sɛba za'a waabi ze'ele Seychelles dɔla la British (Solemiisi) e boi 1900s pɔsega saŋa sa la. Dina ta pa'asɛ mɛ la Sultan e boi Perak Abdullah Muhmmad Ahab II e boi Perak, Buganda Mwanga II Naba e boi Buganda la Bunyori Chwa II Kabalega 5 Naba. Naduma basɛba ti ba mina yuum pa'asɛ bini mɛ. Makarios III, Wia Kuka zuudãana e boi republic e boi Seychelles, la Saad Zaghloul, la 17th Prime Minisita e boi Egypt.
== Viisegɔ Lɔgerɔ ==
rjcn43urg3eaqe0i23duzb6tbssyg0s
Asogli te za
0
3512
23565
2026-06-23T07:04:09Z
Ayamdoo Edward
2129
Created an article
23565
wikitext
text/x-wiki
== Asogli Te Za ==
Asogli Te Za ( yia Asogli Yam Kibesi) de la yuunɛ woo kibesi ti Asogli nɛreba n boi Ho Municipality bɔna Volta Region Gaana de'ena. Yuunɛ woo de'eŋo wa pɔseri la Salurugo ŋmarega ti ba de'em yam dikerɛ So'olum la puan ( Region). La bo bini ti Asogli nɛreba yam dikerɛ wa pi'ilum la sansɛka ti gowɛa la yuun kiŋɛ mɔen ta suŋɛ yam la ti ku yuun yese pãrɛ. Ewe duma n tari de'eŋo la wa'am Gaana ba yuun ze'ele Notse n boi Republic of Togo yakɛ Gaana na la, ku kelum de'ena bilam mɛ.
8rt587x6ndcmveg6gy8d9ulzpi8rk4t