Wikipiidiya gurwiki https://gur.wikipedia.org/wiki/P%C9%9Bgezure MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Miidiya Zure Tɔgum Tuntuna Tuntuna tɔgum Wikipiidiya Wikipiidiya tɔgum Faali Faali tɔgum MiidiyaWiki MiidiyaWiki tɔgum Tɛmpileti Tɛmpileti tɔgum Suŋerɛ Suŋerɛ tɔgum Buuri buuri Buuri buuri tɔgum TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Highlife 0 3470 23566 23146 2026-06-23T08:06:44Z Amoramah 26 Clean up 23566 wikitext text/x-wiki '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam African Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. Source: <nowiki>[[ Buuri Buuri:AfroCuration2026]]</nowiki> syo1r47loebvsdg7agwfdd6rry00uwo 23567 23566 2026-06-23T08:07:43Z Amoramah 26 23567 wikitext text/x-wiki '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam African Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] kddshabxemnzr5bxeyi9ans94fmpmch 23568 23567 2026-06-23T08:09:08Z Amoramah 26 23568 wikitext text/x-wiki '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam African Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. == Viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] lc7gk70yc6clhrdr1vtp8m5wy6q1od3 23569 23568 2026-06-23T08:10:38Z Amoramah 26 23569 wikitext text/x-wiki '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. == Viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] 3v86whud1xxywnz8lrakckaaadgy16t 23570 23569 2026-06-23T08:15:23Z Amoramah 26 Added bio 23570 wikitext text/x-wiki {{bio}} '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. == Viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] j7vy8x3kdzl8pkdkqw3pn6otoowy4xt 23571 23570 2026-06-23T08:18:39Z Amoramah 26 23571 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. == Viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] 4bdral729tjrte9kp250bpes61rfopm 23572 23571 2026-06-23T09:39:43Z Amoramah 26 23572 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. ==Palm wine music== Palm wine music, ge kelum dɛna maringa Sierra Leone tɔgum puan, de la sitali ka yima n kɔ'ɔn pɔsɛ tinsɛba n kaɛ kulesi sansɛka ti yuun yuuneba tara yuuma lɔge seto ti lɛɛbeduma tara i wa naɛ la ti buuri kɔlego la pɛkusin yuuma lɔgerɔ. Ku daa ni ŋmɛ'ira la syncopated 4/4 metre. Yuunbunɔ daa ni ŋmɛ'ira la palm-wine bars sɛba n nan ka tari paŋa bala zi'an ti sailors, dock workers, la tuntuneba ni nyuura ge kɛlɛsa yuuma . Palm-wine yuuma kɔ'ɔn tagɛlimɛ tũm la nare se'em inlands la Africanized vɛsinin tara 12/8 polyrhthms; Subgengre kana wan de la “Native Blues". Sitali ka n yum yeregɛ tari ta ta paɛ Dũnia wa za'an zaberɛ sɛka n pa'asɛ buyi ( Second world War ii )bilam ti rekɔden la yuum go'e. [[File:Highlife guitar.tif|thumb|center|420px|Top: clave. Bottom: highlife guitar part ({{audio|Highlife guitar.mid|Play}}).]] == Viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] 7d18qznbzeuecp9bjyyrutca22877xs 23573 23572 2026-06-23T09:42:15Z Amoramah 26 /* Palm wine music */ 23573 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Highlife''' de la [[Gaana]] yuuma buuri n ze'ele bii n pɔsɛ tinsɛba n de coastal cities ( Tinsɛba  ti kulesi kaasi mũm) nanana [[Gaana]] 19th century, a yɛla woo daa kɔ'ɔn dɔla tinsɛba n boi solimipɛɛlega nu'usi ( British colony la)  a ɛberɛ ze'ele la tinsɛba n kaɛ kulesi bɔba la. A kɔ'ɔn ta la sɛla n de tumam Africa Mita ( metre) la solimipɛɛlega yuuma lɔgerɔ ( Westerm instruments). Hailaifu bɔkɛ mɛ yese la jazzy horns ( jazzy iila) la kɔlegɔ ti ba dikɛ giila a yi' toŋe ka se'em kɔ'ɔm bɔna nɛŋa basɛ ti yuuma la dɛna African. Ŋwana kɔ'ɔm pɔsɛ la 2010 ba'asegɔ puan, yeli yeli woo 2018 kinana, a to'e la sɛla n de uptempo, synth-driven sound. Highlife to'e yu'urɛ mɛ gee kɔ'ɔm yeregɛ tumam nɛresabiga tiŋa wa za'an. Cardinal Rex Lawson, E.T. Mensah, Victor Uwaifo n de nɛresɛba n pɔsɛ dɛ, ba za'an kɔ'ɔm yanŋɛ dɛ mɛ suŋa suŋa yese la bãm n dikɛ Africa buuri gulo/ losi naɛ( lagum) la nasaara lɔgerɔ“Native blues". Dunia zabre sɛka n pa'asɛ buyi la pooren ( After the second world War) a yu'urɛ kelum kɔ'ɔm yeregɛ mɛ bɔna  Igbo nɛreba Nigeria tiŋa puan, wanna wa ta'asɛ mɛ ti ba biŋe tigere ti Igbo halifu ti de mi daa kɔ'ɔn yeregɛ ba tiŋa la za'an dɛna ba yuuma ti bo' yu'urɛ yese 1960s saŋa. Hailaifu kelum lagum pa'asɛ la yuum sɛba yu'ura n yese bii n yeregɛ bɔ'ɔra Gaanaduma la tinpabire wa za'an pa'asɛ la Yinpu'usiba tigera la yeli suma sɛba ti saama sɛba n basɛ ba tiŋa ge  bɔna Gaana yɛta. 2025, ba daa yese  ka ti ka doli la buuri tuusum ge  kan' ta'am kalum UNESCO n yele. == '''History ( Tuusum)''' == Kɔlegɔ sɛka ti ba naam bii maalɛ lagum dɛ'ina hailaifu la naam doose la Afro-cuban guajeo. Bu nabara kɔ'ɔm naam di'isa wɔnna la 3-2 clave motif guajeo wuu la pa'ala se'em tilum wa. Lumenɛ la nabara Cuba puan dela clave n de Gaana yaaba Lɔkɔ, ge ti ba tara ka de'ena halifu. Hailaifu ɛberɛ ze'ele la tu yuun boi solimipɛɛlega nu'usi la , la leebiko la n yuun boi West Africa so'olum dɔla yuuma buuri buuri la. [[File:Highlife guitar.tif|thumb|center|420px|Top: clave. Bottom: highlife guitar part ({{audio|Highlife guitar.mid|Play}}).]] ==Palm wine music== Palm wine music, ge kelum dɛna maringa Sierra Leone tɔgum puan, de la sitali ka yima n kɔ'ɔn pɔsɛ tinsɛba n kaɛ kulesi sansɛka ti yuun yuuneba tara yuuma lɔge seto ti lɛɛbeduma tara i wa naɛ la ti buuri kɔlego la pɛkusin yuuma lɔgerɔ. Ku daa ni ŋmɛ'ira la syncopated 4/4 metre. Yuunbunɔ daa ni ŋmɛ'ira la palm-wine bars sɛba n nan ka tari paŋa bala zi'an ti sailors, dock workers, la tuntuneba ni nyuura ge kɛlɛsa yuuma . Palm-wine yuuma kɔ'ɔn tagɛlimɛ tũm la nare se'em inlands la Africanized vɛsinin tara 12/8 polyrhthms; Subgengre kana wan de la “Native Blues". Sitali ka n yum yeregɛ tari ta ta paɛ Dũnia wa za'an zaberɛ sɛka n pa'asɛ buyi ( Second world War ii )bilam ti rekɔden la yuum g == Viisegɔ lɔgerɔ == [[Buuri Buuri: AfroCuration2026]] psgzfmpp96myc8ukgwwib2y8ofj3ysk Yaa Asantewaa Festival 0 3510 23564 23529 2026-06-22T14:29:39Z Akolpoka 244 Sub content added 23564 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Yaa Asantewaa de'eŋo de la yuunɛ woo de'eŋo ti Nana la ka nɛreba dɛ'ɛna ka e boi Ejisu buuri tiŋa puan e boi Ashanti tiŋa e boi Gaana. Saŋa woo ba ni kɔ'ɔm dɛ'ɛna ka la Salurego nambua la puan.<ref>https://web.archive.org/web/20200813074601/https://ghanaemberlin.de/travel-tourism/festival/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210803082433/http://yaaasantewaahmuseum.ghana0.com/yaa-asantewaa-festival-launched-in-kumasi.html</ref><ref>https://www.yearofreturn.com/events/yaa-asantewaa-festival-of-arts-and-culture/</ref><ref>https://www.yearofreturn.com/events/yaa-asantewaa-festival-of-arts-and-culture/</ref> Yaa Asantewaa de'eŋo wa Napɔga Saa Pogh Naa Asantewaa Ababio II e yuum biŋe/pi'ilum ka ti ba tɛra 95th yuunɛ la ti Napɔga Yaa Asantewaa yuum kule na la gee kelum na'asɛ ka itegɔ yɛsera Salema Kuka la zaberɛ la saŋa la. De'eno iwai la me po tara na'asegɔ bɔ'ɔra Napɔga Yaa Akyaa, Naba Nana Prempeh ma, la naduma la ba sɛba za'a waabi sɛba za'a  waabi ze'ele Seychelles dɔla la British (Solemiisi) e boi 1900s pɔsega saŋa sa la. Dina ta pa'asɛ mɛ la Sultan e boi Perak Abdullah Muhmmad Ahab II e boi Perak, Buganda Mwanga II Naba e boi Buganda la Bunyori Chwa II Kabalega 5 Naba. Naduma basɛba ti ba mina yuum pa'asɛ bini mɛ. Makarios III, Wia Kuka zuudãana e boi republic e boi Seychelles, la Saad Zaghloul, la 17th Prime Minisita e boi Egypt. == Viisegɔ Lɔgerɔ == rjcn43urg3eaqe0i23duzb6tbssyg0s Asogli te za 0 3512 23565 2026-06-23T07:04:09Z Ayamdoo Edward 2129 Created an article 23565 wikitext text/x-wiki == Asogli Te Za == Asogli Te Za ( yia Asogli Yam Kibesi) de la yuunɛ woo kibesi ti Asogli nɛreba n boi Ho Municipality bɔna Volta Region Gaana de'ena. Yuunɛ woo de'eŋo wa pɔseri la Salurugo ŋmarega ti ba de'em yam dikerɛ So'olum la puan ( Region). La bo bini ti Asogli nɛreba yam dikerɛ wa pi'ilum la sansɛka ti gowɛa la yuun kiŋɛ mɔen ta suŋɛ yam la ti ku yuun yese pãrɛ. Ewe duma n tari de'eŋo la wa'am Gaana ba yuun ze'ele Notse n boi Republic of Togo yakɛ Gaana na la, ku kelum de'ena bilam mɛ. 8rt587x6ndcmveg6gy8d9ulzpi8rk4t