વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 821 900970 898587 2026-05-15T20:18:54Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900970 wikitext text/x-wiki {{સુધારો|reason=અસ્પષ્ટ ભાષાંતર.|date=૨૦૨૧}} {{Infobox settlement | name = મુંબઈ | other_name = બોમ્બે | settlement_type = મેગાસીટી | image_shield = SealofMumbai.jpg | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Mumbai Skyline at Night.jpg | photo4a = Chhatrapati shivaji terminus, esterno 01.jpg | photo3a = Gateway of India -Mumbai.jpg | photo3b = Taj Hotel, Mumbai - India. (14132561875).jpg | photo4b = | photo5a = Bandra Worli Sea-Link (cropped).jpg | spacing = 4 | color_border = #000000 | color = | size = 300 }} | image_alt = | image_caption = ''ઉપરથી ડાબેથી જમણે'': દક્ષિણ મુંબઈ, [[ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા]], તાજ મહાલ પેલેસ હોટેલ, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ, ધ પાર્ક ટાવર્સ અને [[બાંદ્રા-વરલી સમુદ્રસેતુ]] | flag_size = | nickname = સાત ટાપુનું શહેર,<ref>{{cite web |title=The Seven Islands |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |publisher=The Mumbai Pages |date=16 July 1995 |access-date=27 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026175045/http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |archive-date=26 October 2012}}</ref> ભારતનું બોલીવુડ,<ref>{{Cite web |url=https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |title=Indian Cities and Their Nicknames - Complete List |date=22 July 2015 |access-date=4 ફેબ્રુઆરી 2022 |archive-date=1 નવેમ્બર 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101063027/https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |url-status=dead }}</ref> ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા, સ્વપ્નાઓનું શહેર | image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=India/Maharashtra/Mumbai City.map}} | map_caption = મુંબઈનો નકશો | mapsize = | map_alt = | pushpin_map = Mumbai#India Maharashtra#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = મુંબઈનું મહારાષ્ટ્ર અને ભારતમાં સ્થાન | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|19|04|34|N|72|52|39|E|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_type2 = વિભાગ | subdivision_type3 = જિલ્લો | subdivision_name1 = [[મહારાષ્ટ્ર]] | subdivision_name2 = કોંકણ વિભાગ | subdivision_name3 = [[મુંબઈ શહેરી જિલ્લો|મુંબઈ શહેરી]]<br />[[મુંબઈ ઉપનગરી જિલ્લો|મુંબઈ ઉપનગરી]] | established_title = પ્રથમ વસાહત | established_date = ૧૫૦૭{{citation needed|date=January 2020}} | named_for = [[મુંબા દેવી મંદિર|મુંબાદેવી]] | government_type = મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન | governing_body = બૃહદમુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન | leader_title = મેયર | leader_name = કિશોરી પેડણેકર<ref>{{cite news |title=Kishori Pednekar's journey: From nursing Shiv Sena's image in BMC to mayoral office |url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/kishori-pednekars-journey-from-nursing-shiv-senas-image-in-bmc-to-mayoral-office |access-date=27 November 2019 |work=Latest Indian news, Top Breaking headlines, Today Headlines, Top Stories at Free Press Journal |date=26 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pinto |first1=Richa |title=Mumbai Mayor: Shiv Sena's Kishori Pednekar named Mumbai mayor {{!}} Mumbai News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/shiv-senas-kishori-pednekar-named-mumbai-mayor/articleshow/72182037.cms |access-date=27 November 2019 |work=The Times of India |date=22 November 2019 }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 603 | area_rank = | area_metro_km2 = 4355 | area_metro_sq_mi = 1681.5 | elevation_footnotes = | elevation_m = 14 | population_total = 12,478,447 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php |title=Maharashtra (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006153720/http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php |archive-date=6 October 2014}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 18,414,288 <br/>20,748,395 (Extended UA) | population_metro_footnotes = <ref name="extended UA 2011">{{cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |website=Press Information Bureau, Mumbai |publisher=National Informatics Centre |access-date=20 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |archive-date=30 June 2015}}</ref> | population_rank = ૧ | population_demonym = મુંબઈકર, બોમ્બેઆઇટ, મુંબઈઆઇટ<ref name=MumbaiitesinMH>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=CNmGAwAAQBAJ&q=mumbaiites&pg=PA75 |author=Neela Dabir, Naina Athale |title=From Street to Hope |date=7 June 2011 |publisher=Sage Publications Private Limited, Mathura Road, [[New Delhi]] |page=76 |isbn=9788132107651}}</ref> | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૪૦૦ ૦૦૧ થી ૪૦૦ ૧૦૭ | area_code = +૯૧-૨૨ | registration_plate = | blank_name_sec2 = {{nowrap|અધિકૃત ભાષા}} | blank_info_sec2 = [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]<!-- Do not add Hindi, Gujarati, Kannada, or English here --><ref name="NCLMreport">[http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf National Commissioner Linguistic Minorities 50th report, page 131] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date= 8 July 2016 }}. Government of India. Retrieved 15 July 2015.</ref><ref name="MCGMhistmilestone">{{cite web |title=Evolution of the Corporation, Historical Milestones |url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |publisher=[[Municipal Corporation of Greater Mumbai]] |access-date=15 July 2015 |location=Mumbai |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715172504/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |archive-date=15 July 2015}}</ref> | website = {{URL|https://mumbaicity.gov.in/}} | footnotes = | area_metro_footnotes = <ref name="projectsecoa1">{{cite web |url=http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513105912/http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73 |url-status=dead |archive-date=13 May 2013 |title=Mumbai metropolitan area |language=it |publisher=Projectsecoa.eu |access-date=14 March 2013}}</ref> }} '''મુંબઈ''' ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]: मुंबई); પહેલા '''બોમ્બે''', તરીકે જાણીતું શહેર [[ભારત]]ના [[મહારાષ્ટ્ર]] રાજ્યનું પાટનગર છે. મુખ્ય શહેરની વસ્તી અંદાજે ૧ કરોડ ૧૪ લાખ જેટલી છે.<ref name=WG>{{Cite web |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |title=01-01-2008 માટેનું વર્લ્ડ ગેઝેટીયરનો અંદાજ |access-date=2010-01-10 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=%26men=gcis%26lng=en%26des=wg%26srt=npan%26col=abcdefghinoq%26msz=1500%26pt=c%26va=%26srt=pnan&date=2010-01-10+15:19:25 |url-status=live }}</ref>, જ્યારે શહેરને અડીને આવેલા ઉપનગરો જેવા કે [[નવી મુંબઈ]] અને [[થાણા|થાણે]]ની કુલ મળીને મુંબઈની વસ્તી 19 મિલિયન (1 કરોડ 90 લાખ) થાય છે. જેને કારણે તે સયુંકત રાષ્ટ્ર સંઘના વર્લ્ડ અર્બનાઈઝેશન પ્રોસ્પેક્ટ રિપોર્ટ મુજબ વિશ્વનું ચોથા નંબરનું સૌથી સોથી મોટું અર્બન અગ્લૉમરેશન ધરાવતું શહેર છે. જીડીપીની દૃષ્ટિએ તે વિશ્વનું ૩૮મું સૌથી મોટું શહેર છે. મુંબઈ ભારતના કોંકણ(કે પશ્ચિમ) કિનારે આવેલું છે, જે કુદરતી બંદર ધરાવે છે. ભારતના દરિયાઈ કાર્ગોના અડધા ભાગની હેરફેર મુંબઈના બંદરેથી થાય છે. <ref name="Manorama2006">{{ cite book | title = Manorama Yearbook 2006 | year = 2006 | publisher = Malayala Manorama | location = Kottayam, India | isbn = 8189004077 }}</ref> મુંબઈ, ભારતનું આર્થિક અને મનોરંજનનું કેન્દ્ર છે, તે ભારતના જીડીપી<ref>{{cite web |url=http://mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |title=Mumbai Urban Infrastructure Project |publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority|Mumbai Metropolitan Region Development Authority (MMRDA)]] |access-date=2008-07-18 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723020643/http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |url-status=dead }}</ref>માં ૫ ટકાનું યોગદાન આપે છે. આ ઉપરાંત, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનના ૨૫%, દરિયાઈ વેપારના ૪૦% , અને ભારતીય અર્થતંત્રના નાણાકીય વહેવારોમાં ૭૦ ટકાનું યોગદાન મુંબઈ આપે છે.<ref>{{cite web |url=http://img214.imageshack.us/img214/2299/dscn7619ql4.jpg |title=Navi Mumbai International Airport |publisher=City & Industrial Development Corporation of Maharashtra Limited |format=[[JPEG|JPG]] |access-date=2008-07-18 |archive-url=https://archive.today/20120709020456/http://img214.imageshack.us/img214/2299/dscn7619ql4.jpg |archive-date=2012-07-09 |url-status=live }}</ref> મુંબઈમાં મહત્વની નાણાકીય સંસ્થાઓના વડા મથક આવેલા છે જેમ કે, રીઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, મુંબઈ શેર બજાર, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ ઓફ ઇન્ડિયા અને ઘણી ભારતીય કંપનીઓ અને બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના મુખ્યમથક મુંબઈમાં આવેલા છે. તેમજ બોલીવુડ તરીકે જાણીતો હિન્દી ફિલ્મ અને ટેલીવિઝન ઉદ્યોગ પણ આ જ શહેરમાં સ્થાયી થયો છે. મુંબઈમાં જીવનધોરણનું પ્રમાણ ભારતના અન્ય રાજ્યો કરતાંં ઉંચું હોવાથી ભારતભરમાંથી લોકો પ્રગતિની તક શોધતા મુંબઈ આવે છે, જેને કારણે મુંબઈ વિવિધ સમુદાયો અને સંસ્કૃતિઓનું કેન્દ્ર બન્યું છે. == વ્યુત્પત્તિ == ''મુંબઈ'' નામ ઈપોનીમ (સ્થાન કે સંસ્થાને પોતાનું નામ આપનાર) અને વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર (એટિમૉલજિ) મુજબ ''મુંબા'' અથવા ''મહા અંબા'', [[હિંદુ ધર્મ]] ધર્મના દેવી મુંબાદેવી અને ''આઈ'' જેનો અર્થ [[મરાઠી]]માં “માતા“ થાય છે તેના મિશ્રણ પરથી ઉદભવ્યું છે.<ref>{{cite book |last=Sheppard |first=Samuel T |title=Bombay Place-Names and Street-Names:An excursion into the by-ways of the history of Bombay City |year=1917 |publisher=The Times Press |location=Bombay, India |pages=104–105 |id={{ASIN|B0006FF5YU}} }}</ref>મુંબઈનું પહેલા જાણીતું નામ''બોમ્બે ''હતું, જેનો ઉદભવ 16મી સદીમાં પોર્ટુગીઝો આ વિસ્તારમાં આવ્યા ત્યારે થયો હતો. તેઓ આ પ્રદેશને વિવિધ નામે બોલાવતા હતા, અંતે તેમણે ''બોમ્બેમ'' લખવાનું શરૂ કર્યું, જે હજૂ પણ પોર્ટુગીઝ ભાષામાં વપરાય છે. ૧૭મી સદીમાં આ પ્રદેશનો કબ્જો બ્રિટિશરોએ લઈ લેતા તેના નામનું અંગ્રેજીકરણ થયું અને તે ''બોમ્બે'' બન્યું. જો કે સ્થાનિક મરાઠી અને [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] રહેવાસીઓ તેને ''મુંબઈ'' અથવા ''મંબાઈ'', [[હિંદી ભાષા|હિંદી]] , [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]] અને [[ઉર્દૂ|પર્શિયન]] ભાષામાં તેને ''બાંમ્બાઈ'' કહેવાતું રહ્યું હતું. કેટલોક સમય મુંબઈ તેના જૂના નામે જેમ કે કાકામુચી અને ગાલાજુનકજા તરીકે પણ જાણીતું હતું.<ref>{{cite book |editor=Sujata Patel & Jim Masselos |title=Bombay and Mumbai. The City in Transition |chapter=Bombay and Mumbai: Identities, Politics and Populism |year=2003 |publisher=The Oxford University Press |location=Delhi, India |pages=pg 4 |isbn=0195677110}}</ref><ref>{{cite book |last=Mehta |first=Suketu |title=[[Maximum City|Maximum City: Bombay Lost and Found]] |year=2004 |publisher=Penguin |location=Delhi, India |pages=pg 130 |isbn=0144001594 }}</ref> ૧૯૯૬માં તેના મરાઠી ઉચ્ચાર મુજબ શહેરનું નામ સત્તાવાર રીતે બદલીને ''મુંબઈ'' કરવામાં આવ્યું. <ref>{{cite news |url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmumbaitravelguide |title=Mumbai Travel Guide |author= |access-date=2008-11-15 |date= |publisher=Municipal Corporation of Greater Mumbai |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204051907/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmumbaitravelguide |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Mumbai Taj.JPG|thumb|left|તાજ મહેલ પેલેસ અને ટાવર પાસે મરાઠી ભાષામાં લખેલું ''મુંબઈ''.]] અંગ્રેજી નામ ''બોમ્બે''ના ઉદભવ વિશે પ્રચલિત વાત એ છે કે તે પોર્ટુગીઝ ભાષાના એક શબ્દ જેનો અર્થ થાય છે કે “સારો કિનારો” તેમાથી આવ્યું છે. <ref>{{cite web |url=http://www.economist.com/cities/findStory.cfm?city_id=MBI&folder=Facts-History |title=Cities Guide: Mumbai |publisher=Economist.com}}</ref>આ એ હકિકત પર આધારીત છે જેમાં પોર્ટુગીઝમાં ''બોમ''નો અર્થ “સારો” થાય છે જ્યારે અંગ્રેજી ભાષાનો “બે” શબ્દ પોર્ટુગીઝ ભાષાના'' baía'' (જુના સ્પેલિંગમાં'' bahia'') સાથે સામ્ય ધરાવે છે. સામાન્ય રીતે પોર્ટુગીઝ ભાષામાં “સારો કિનારા“ માટે'' બોબોહિઅ'' હોવું જોઈએ નહીં કે વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ ખોટું ''બોંમબાહિઈ''. જો કે ૧૬મી સદીની પોર્ટુગીઝ ભાષામાં ''બાઈમ''શબ્દનો અર્થ “નાનો કિનારો“ થાય છે. અન્ય સ્ત્રોત મુજબ આ શબ્દની ઉત્પતિ માટે અન્ય પોર્ટુગીઝ શબ્દ ''બોમ્બેઈમ''ને જવાબદાર ગણાવે છે. જોસે પેટ્રો માચાડોસ ''Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa'' નામ અધ્યયન અને વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર અંગેના પોર્ટુગીઝ શબ્દકોશ”માં આ સ્થળનો ઉલ્લેખ મળે છે, જેને આ શહેરનો સૌપ્રથમ ઉલ્લેખ ગણી શકાય. 1516માં ''બેનામાજાંબુ ''અને ''ટેના-માઈમંબુ '', <ref>{{cite book |last=Barbosa |first=Duarte |title=Livro Em Que Dá Relação Do Que Viu E Ouviu No Oriente |year=1516 |language=Portuguese |others=apud Machado, J.P., ''Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa''}}</ref> હિન્દુ દેવી મુંબા દેવીના નામ પરથી મરાઠી ભાષામાં આ સ્થળનું નામ પડ્યુ હતું તેના તરફ નિર્દેશ કરે છે. તે જ સદીમાં તેની જોડણી''બોંબેયન''(૧૫૨૫)<ref>"Tombo do Estado da Índia"ના દસ્તાવેજ મુજબ (હાલમાં તે ગોવા હીસ્ટ્રોલિકલ આર્કાઇવ્ઝ અથવા ગોવા પુરાભીલેખા પાસે છે.)</ref> અને ત્યાર બાદ ''મોબાઈમ'' (૧૫૬૩) થઈ. <ref>{{cite book |last=Orta |first=Garcia da |title=Colóquios Dos Simples E Drogas Da Índia |origyear=1565 |date=1891<!--to 1895--> |language=Portuguese |others=apud Machado, J.P., ''Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa''}}</ref> જ્યારે શબ્દનું છેલ્લુ સ્વરૂપ ''બોમ્બેઈમ'' 16મી સદીમાં જાણવા મળે છે. આ ઉલ્લેખ ગાસ્પર કોરિયાએ ''લેન્ડાસ ડી ઇન્ડિયા''( “લિજેન્ડ ઓફ ઇન્ડિયા“).<ref>{{cite book |last=Correia |first=Gaspar |title=Lendas da Índia |others="originally from the 16th century" |year=1858<!--and 1866-->}}</ref> જે.પી.માચાડો બોંબાહિઈ અંગેની પુર્વધારણાઓને ફગાવી દે છે અને કહે છે કે પોર્ટુગીઝ રેકોર્ડ મુજબ આ સ્થળે એક કિનારો હોવાનો ઉલ્લેખ કરે છે જેના કારણે એંગ્રેજીમાં એવું માની લેવામાં આવે છે કે આ નામ (''બાહીયા''“બે“) એ પોર્ટુગીઝ ટોપોનીઈમનો એક ભાગ છે જેના કારણે બોમ્બેનું અંગ્રેજી રૂપાંતર પોર્ટુગીઝ ભાષામાંથી અપનાવવામાં આવ્યું છે. <ref>{{cite book |last=Machado |first=José Pedro |title=Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa |others=entry "Bombaim", Volume I |pages=265–266 }}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Hajiali.jpg|thumb|જ્યારે મુંબઈમાં ઈસ્લામી શાસન હતું ત્યારે 1431માં [[હાજી અલી|હાજી અલી મસ્જિદ]] ([[:en:Haji Ali|Haji Ali Mosque]]) બાંધવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news |url=http://www.mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?page=article&sectid=15&contentid=2008080720080807031759454b559597f |title=Haji ali set to go, and rise again |access-date=2008-08-17 |publisher=[[Mumbai Mirror]] |date=2008-08-07 |archive-date=2007-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024183614/http://mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?Page=article |url-status=dead }}</ref>]] [[ચિત્ર:Mumbai_03-2016_30_Gateway_of_India.jpg|thumb|[[ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા]]<nowiki/>નું નિર્માણ ઈંગ્લેન્ડના રાજા [[યુનાઈટેડ કિંગ્ડમના જયોર્જ પંચમ|જ્યોર્જ પંચમ]] ([[:en:George V of the United Kingdom|George V]]) અને રાણી [[મેરી ઓફ ટેક|મેરી]] ([[:en:Mary of Teck|Mary]])ની ભારત મુલાકાતને આવકારવા માટે 2 ડિસેમ્બર, 1911નો રોજ શરૂ કરવામાં આવ્યુ જે 2 ડિસેમ્બર, 1924ના રોજ પૂરૂ થયું. ]] ઉત્તર મુંબઈમાં આવેલા [[કાંદિવલી]] પાસે મળેલા પ્રાચીન અવશેષો મુજબ આ ટાપુ પાષાણયુગ થી વસવાટ ધરાવતો હતો. અહીં માનવીય વસવાટના દસ્તાવેજી પુરાવાઓ ઈસવીસન પુર્વે ૨૫૦ની સાલમાં લઈ જાય છે. ત્યારે આ પ્રદેશને ''હેપ્ટાનેશિયા'' (પ્ટોલેમી - પ્રાચીન ગ્રીક ): ''સાત ટાપુઓનું ઝુમખું'' તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. ઈસવીસન પૂર્વેની ત્રીજી સદીમાં [[બૌદ્ધ ધર્મ|બુદ્ધ]] ધર્મ પાળનાર સમ્રાટ [[અશોક]] ના મૌર્ય સામ્રાજ્યનો હિસ્સો હતું. પહેલાની થોડી સદી દરમિયાન ભારતીય-શકો, પશ્ચિમી સતરાપ્શ અને સાતવાહન વચ્ચે મુંબઈ પર અંકુશને લઈને વિવાદ થયો. સિલહારા વંશ ના હિન્દુ શાસકો૧૩૪૩ સુધી, એટલે કે જ્યાં સુધી આ ટાપુઓને [[ગુજરાત]] સાથે જોડવામાં ન આવ્યા ત્યાં સુધી તેમણે અહીં રાજ કર્યું. દ્વીપસમૂહના જુના બાંધકામની વાત કરીએ તો [[એલિફન્ટાની ગુફાઓ]] અને બાણગંગા કુંડ કેવાલકેશ્વર મંદિર આ યુગ દરમિયાન બંધાયા હતા. ૧૫૩૪માં, પોર્ટુગીઝોએ આ ટાપુઓનો કબજો ગુજરાતના બહાદુર શાહ પાસેથી લઈ લીધો. ૧૬૬૧માં પોર્ટુગીઝોએ આ ટાપુનો કબજો ઈંગ્લેન્ડના ચાર્લ્સ બીજાને કેથરીન ડી બારાગિઝા સાથેના લગ્નને કારણે દહેજ <ref>{{cite web |url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019061813652 |title=UK Government Foreign and Commonwealth Office |access-date=2008-01-06 |date=2007-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030731063951/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019061813652 |archive-date=2003-07-31 |url-status=live }}</ref>તરીકે આપ્યો. ૧૬૬૮માં આ ટાપુઓ બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને વાર્ષિક ૧૦ પાઉન્ડને ભાડે લીઝ પર આપવામાં આવ્યો. કંપનીને ટાપુના પૂર્વીય કિનારે કુદરતી બંદર મળ્યુ, જે ઉપખંડમાં માલની હેરફેર માટેના પ્રથમ બંદરની રચના માટે ઉત્તમ હતું. ૧૬૬૧માં તેની વસતિ ઝડપથી વધીને ૧૦,૦૦૦ થઈ, ૧૬૭૫માં આ સંખ્યા વધીને ૬0,000 થઈ અને ૧૬૮૭માં બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ તેનું વડું મથક [[સુરત|સૂરતથી]] મુંબઈ ખસેડ્યું. ક્રમે ક્રમે મુંબઈ તે વખતની [[બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી]]નું વડું મથક બની ગયું. ૧૮૧૭ બાદ, શહેરનો ઘાટ બદલવામાં આવ્યો, બાંધકામ ઈજનેરી દ્વારા દ્વીપસમૂહના ટાપુઓને એકબીજા સાથે ભેળવી દેવામાં આવ્યા. આ યોજના [[હોર્નબે વેલાર્ડ]] તરીકે જાણીતી છે, જેનો અંત ૧૮૪૫માં આવ્યો. આને કારણે મુંબઈનો કુલ વિસ્તાર ૪૩૮ ચો. કિમી થયો. ૧૮૫૩માં ભારતની પ્રથમ પેસેન્જર રેલવે લાઈન અહીં નાખવામાં આવી, જે મુંબઈને થાણે સાથે જોડતી હતી. અમેરીકન ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન(૧૮૬૧-૧૮૬૫), મુંબઈ વિશ્વનું મોટું [[કપાસ]] વેપાર કેન્દ્ર બન્યું. જેને કારણે અર્થતંત્રને સારો એવો લાભ થયો અને શહેરની પ્રતિષ્ઠા પણ વધી. ૧૮૬૯માં [[સુએઝ નહેર]] શરૂ થઈ જેને કરાણે [[અરબી સમુદ્ર]] માં બોમ્બે એક મહત્વનું બંદર બન્યું.<ref>{{cite book |last=Dossal |first=Mariam |title=Imperial Designs and Indian Realities. The Planning of Bombay City 1845–1875 |location=Delhi |publisher=Oxford University Press |year=1991}}</ref>ત્યાર બાદના 30 વર્ષમાં મુંબઈએ ઘણી પ્રગતિ સાધી અને આંતરમાળખાકિય સવલતોમાં વધારો કરવામાં આવ્યો. આ દરમિયાન શહેરમાં ઘણી નવી સંસ્થાઓનું બાંધકામ થયું. ૧૯૦૬માં મુંબઈની વસ્તી ૧૦ લાખના આંકડાને પાર કરી ગઈ, જેને કારણે ભારતના સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાં તેનું સ્થાન [[કોલકાતા]] પછી બીજું આવ્યું. બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી ના પાટનગરને કારણે તે [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]] નું મોટું કેન્દ્ર હતું. [[મહાત્મા ગાંધી]] દ્વારા ૧૯૪૨માં શરૂ કરાયેલું [[ભારત છોડો આંદોલન]] મુંબઈમાંથી જ શરૂ થયું હતું. ૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી બાદ, મુંબઈ બોમ્બે સ્ટેટ નું પાટનગર બન્યું. ૧૯૫૦માં ઉત્તર તરફના વધુ કેટલાક ટાપુઓ તરફ પણ શહેરનો વધારો થયો. અહીં પણ વસ્તીએ વસવાટ શરૂ કર્યો હતો. [[ચિત્ર:Image-Mumbai fountain.jpg|thumb|left|[[સંયુકત મહારાષ્ટ્ર]] ની ચળવળ દરમિયાન શહીદ થયેલો લોકોની યાદમાં [[ફ્લોરા ફાઉન્ટેન]]ની બાજુમાં બનાવાયેલ સ્મારક. આ ચોકનું [[હુતાત્મા ચોક]] (શહીદ ચોક) તરીકે નામાકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. ]] ૧૯૫૫ બાદ, બોમ્બે સ્ટેટના ભાષાવાર ટુકડા કરીને મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતની રચના કરવામાં આવી. તે સમયે એવી માંગણી કરવામાં આવી હતી કે મુંબઈને સ્વાયત્ત શહેર બનાવવામાં આવે. [[મુંબઈ નાગરિક સમિતિ]] એ જાણીતા [[ગુજરાતી]] ઉદ્યોગપતિઓની આગેવાનીવાળી સમિતિ હતી જેનો ઉદ્દેશ મુંબઈને સ્વાયત્ત શહેરનો દરજ્જો આપવાનો હતો. જો કે, સંયુક્ત મહારાષ્ટ્ર આંદોલન એ આ ખ્યાલનો વિરોધ કર્યો અને મુંબઈને મહારાષ્ટ્રના પાટનગર તરીકે ઘોષિત કરી દીધું. આ વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે પોલીસે કરેલા ફાયરિંગમાં ૧૦૫ લોકોના મોત થયા હતા. આ બાદ ૧ મે, 1960ના રોજ મુંબઈ સાથે મહારાષ્ટ્ર રાજ્યની રચના કરવામાં આવી. ૧૯૯૬માં, આ શહેરનું નામ મહારાષ્ટ્રની શિવસેના સરકારે બોમ્બેને બદલે ''મુંબઈ'' <ref>{{Cite web |url=http://geography.about.com/b/2008/11/26/mumbai-was-bombay.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-08 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201074304/http://geography.about.com/b/2008/11/26/mumbai-was-bombay.htm |url-status=dead }}</ref> કર્યું. સ્થાનિક લોકો કેટલાક સમયથી અંગ્રેજોના કાળના નામોને ઐતિહાસિક સ્થાનિક નામોમાં બદલવાની માંગ કરી રહ્યા હતા તેમજ શિવસેનાએ પણ આ વાતને નીતિ તરીકે સ્વીકારી હતી જેથી બોમ્બેને બદલે મુંબઈ નામ કરવામાં આવ્યું. ૧૯૯૨-૯૩ના રમખાણો ફાટી નિકળ્યા ત્યારે મુંબઈ શહેરની બિનસાંપ્રદાયિક છબી ત્યારે ખરડાઈ હતી. આ રમખાણોમાં જાનમાલનું ઘણું નુકશાન થયું હતું. તેના થોડાક મહિના બાદ ઈસ્લામી આતંકવાદીઓ અને મુંબઈની અંધારીઆલમે શહેરની કેટલીક ઈમારતોને લક્ષ્યાંક બનાવીને ૧૯૯૩માં શ્રેણીબદ્ધ બોંબ વિસ્ફોટ કર્યા, આ હુમલામાં ૩૦૦ની આસપાસ લોકો મૃત્યુ પામ્યા. ૧૧ જુલાઈ ૨૦૦૬ના રોજ મુંબઈની ટ્રેનોમાં બોંબ વિસ્ફોટને કારણે બસોથી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. આ બોંબ વિસ્ફોટ મુંબઈ ઉપનગરીય રેલવે સેવાને નિશાનો બનાવીને કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/south_asia/2006/mumbai_train_attacks/default.stm |title=Special Report: Mumbai Train Attacks |date=2006-09-30 |publisher=BBC |access-date=2008-08-13}}</ref> [[મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના]] ના સભ્યો દ્વારા ૨૦૦૮માં મહારાષ્ટ્રમાં રહેતા ઉત્તર ભારતીયો પર રાજકીય હેતુપર્વક હુમલા થયા છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.gulfnews.com/world/India/10255505.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-08 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202175826/http://www.gulfnews.com/world/India/10255505.html |url-status=dead }}</ref> ૨૬ નવેમ્બરથી ૨૯ નવેમ્બર ૨૦૦૮ સુધી, ઈસ્લામી આતંકવાદીઓના એક જુથે નવેમ્બર ૨૦૦૮માં મુંબઈના દક્ષિણ ભાગ પર હુમલો કર્યો. જેમાં ૨૦૦ જેટલા લોકોના મોત થયા અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા. આતંકવાદીઓએ વિવિધ જગ્યાઓ જેવી કે છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનલ રેલવે સ્ટેશન, તાજ મહેલ હોટલ અને ઓબેરોય ટ્રાઈડન્ટ હોટલ, લીયોપોલ્ડ કાફે અને યહૂદી સેન્ટર, નરીમાન હાઉસ પર કેટલાક લોકોને બંધક બનાવ્યા હતા. == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:Mumbaicitydistricts.png|thumb|upright|મુંબઈ મહાનગરમાં તેની આજુબાજુમાં આવેલા ઉપનગરીય જિલ્લાઓ જેવા કે [[નવી મુંબઈ]] અને [[થાણા]]<nowiki/>નો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે. ]]મુંબઈ ભારતના પશ્ચિમ કિનારે [[ઉલ્હાસ નદી]]<nowiki/>ને મુખ પર વચસેલુ છે, જેને [[કોંકણ]] ([[:en:Konkan|Konkan]])પ્રાંત કહેવામાં આવે છે. જે [[સાલસેટ્ટે ટાપુઓ|સાલસેટ્ટે ટાપુ]] ([[:en:Salsette Island|Salsette Island]])ઓ પર સ્થાન ધરાવે છે. આ ટાપુઓ થાણે જિલ્લા સાથે પણ આશિંક રીતે જોડાયેલા છે. મોટાભાગનું શહેર દરિયાઈ સપાટીથી થોડીક જ ઉંચાઈ પર વસેલું છે જેનું ચડાણ સરેરાશ રેન્જ {{convert|10|m|ft|0|abbr=on}}થી લઈને {{convert|15|m|ft|0|abbr=on}} છે. ઉત્તર તરફનું મુંબઈ ઉચું છે, અને શહેરનો સૌથી ઉંચો ભોગ અંહી છે જેની ઉંચાઈ{{convert|450|m|ft|0|abbr=on}}.<ref>{{cite web |url=http://www.bhramanti.com/kanheri.html |title=Kanheri, Lungs of Mumbai |access-date=2007-12-05 |author=Krishnadas Warrior |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615084707/http://www.bhramanti.com/kanheri.html |url-status=dead }}</ref>શહેરનો એક છેડેથી બીજા છેડા સુધીનો વિસ્તાર 603 ચોરસ કીલોમીટર છે. (233 ચોરકીમી.) શહેરની નજીક જ [[સંજય ગાંધી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન|સંજય ગાંધી નેશનલ પાર્ક]] આવેલુ છે, જે શહેરનો છઠ્ઠા ભાગનો વિસ્તાર રોકે છે. અહીં નોંધવું જોઈએ કે લાખો લોકોની પાસે હોવા છતાં તેમજ તે પ્રજાતિની નિકંદન નીકળી જવાની અણી પર હોવા છતાં બિલાડી પ્રજાતિના પ્રાણીઓ જેવા કે [[ચિત્તો|દિપડા]] અને ચિત્તા હજી પણ નેશનલ પાર્ક<ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=45505 ચિત્તાઉછેર કેન્દ્ર થાણે ]</ref><ref>[http://ngcblog.nationalgeographic.com/explorer/?p=1 નેશનલ જિયોગ્રાફિક ચેનલ પર બિજલ ત્રિવેદી દ્વારા કિલર કેટ.]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ની અંદર રહે છે. [[ભાત્સા ડેમ]] ([[:en:Bhatsa Dam|Bhatsa Dam]])સિવાય, છ મોટા સરોવરો આ શહેરને પાણી પુરૂ પાડે છે જેમ કે, [[વિહાર સરોવર|વિહાર]] ([[:en:Vihar Lake|Vihar]]), [[મધ્ય વૈતરણા ડેમ|વૈતરણા]] ([[:en:Middle Vaitarna Dam|Vaitarna]]), ઉપરવાસનું વૈતરણા, [[તુલસી તળાવ|તુલસી]], તાન્સા અને [[પવાઈ|પવઈ]]. મુંબઈ શહેરની સરહદમાં જ આવતા [[બોરિવલ્લી નેશનલ પાર્ક]] ([[:en:Borivili National Park|Borivili National Park]])ની અંદર જ તુલસી અને વિહાર સરોવર આવેલા છે. પવાઈ સરોવર પણ શહેરની હદમાં આવે છે જેના પાણીનો ઉપયોગ ઉદ્યોગો માટે થાય છે. ત્રણ નાની નદીઓ જેવી કે , [[દહીંસર નદી|દહીસર]], પોઈનસાર (અથવા પોઈસાર) અને ઓહિવારા (અથવા ઓશિવારા) પણ આ જ પાર્કમાંથી ઉદભવ પામે છે. આ ઉપરાંત કુખ્યાત [[મીઠી નદી]] તુલસી સરોવરમાંથી નિકળે છે અને વિહાર અને પવાઈ સરોવરનું પાણી તેમાં ભળે છે. શહેરના દરિયાકાંઠે ઘણી બધી [[ક્રીક(ભરતી ઓટ)|ક્રીક]] ([[:en:Creek (tidal)|creeks]])અને કિનારા આવ્યા છે. આ ટાપુના પુર્વ તરફ મોટાપ્રમાણમાં [[મેંગ્રોવ]] ([[:en:mangrove|mangrove]])ના વૃક્ષો છે તેમજ ભેજવાળી પોચી જમીન પણ બાયોડાઈવર્સિટીને સમુદ્ધ બનાવે છે. પશ્ચિમ કિનારો મોટાભાગે રેતીવાળો અને ખડકાળ છે. દરિયાની નજીક હોવાને કારણે શહેરની જમીન રેતાળ છે. ઉપનગરોમાં જમીનનું પડ કાંપવાળું અને ચીકળું છે. આ પ્રદેશમાં ભૂમિતળેના ખડકો કાળા [[ડેક્કન]] ([[:en:Deccan|Deccan]])બેસાલ્ટ ફ્લોના બનેલા છે અને તેના એસીડ અને [[પાયા(રસાયણશાસ્ત્ર)|પાયા]] ([[:en:Basic (chemistry)|basic]])ના વિવિધ ભોગો [[ચાકનું( ક્રિટેશસ)|ક્રિટેશસ]] ([[:en:Cretaceous|Cretaceous]])અને [[આદિનૂતનમ યુગ|આદિનૂતનમ]] ([[:en:Eocene|Eocene]]) યુગનો ઈશારો કરે છે. મુંબઈ ધરતીકંપની રીતે સક્રિય ક્ષેત્ર <ref>{{cite web |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/fault.html |title=The Seismic Environment of Mumbai |publisher=Tata Institute of Fundamental Research |access-date=2007-12-06}}</ref>પર બેઠેલું છે. તેની આસપાસના ભાગોમાં ત્રણ ફોલ્ટ લાઈનો છે. આ વિસ્તારને ત્રીજા ક્ષેત્રમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યો છે, જેનો મતલબ એમ થયો કે રીક્ટર સ્કેલ પર ૬.૫ની તીવ્રતા ધરાવતો ભૂકંપ આવી શકે છે. <ref>{{cite map |publisher=[[Geological Survey of India]] |url=http://www.gsi.gov.in/images/zonation.gif |title=Seismic zoning map of India |access-date=2008-07-20}}</ref><ref>{{cite map |publisher=[[India Meteorological Department]] |url=http://www.imd.ernet.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm |title=Seismic Zoning Map |access-date=2008-07-20}}</ref> == આબોહવા == [[ચિત્ર:India mumbai temperature precipitation averages chart.svg|thumb|મુંબઈમાં સરેરાશ તાપમાન અને વરસાદ( પ્રેસિપિટેશન)નું પ્રમાણ.]][[ટ્રૉપિકલ ઝોન|ટ્રોપિકલ]] ([[:en:tropical zone|tropical zone]])(ઉષ્ણકટિબંધ) ઝોનમાં આવતું હોવાથી તેમજ [[અરેબિનય સાગર|અરેબિયન સાગર]] ([[:en:Arabian Sea|Arabian Sea]]) નજીક હોવાથી મુંબઈની આબોહવા મુખ્યત્વે બે ઋતુઓમાં વહેંચાયેલી છે. એક ભેજવાળી અને બીજી સુકી ઋતુ.ભેજવાળી ઋતુ માર્ચ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે હોય છે, આ દરમિયાન ભેજનું પ્રમાણ ઉંચુ હોય છે અને તાપમાનનું પ્રમાણ સરેરાશ કરતા વધુ હોય છે.{{convert|30|°C|°F|0}}જુન અને સપ્ટેમ્બર સુધી વરસાદની ઋતુ હોય છે, આ દરમિયાન શહેરમાં ધોધમાર વરસાદ ત્રાટકે છે, આજ ભાગમાં શહેરનો વાર્ષિક વરસાદ વરસે છે.{{convert|2200|mm|in|1}}સૌથી વધુ વાર્ષિક વરસાદ {{convert|3452|mm|in|1}}1954માં<ref>{{cite web |url=http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php |title=Mumbai Plan |publisher=Department of Relief and Rehabilitation (Government of Maharashtra) |access-date=2009-06-08 |archive-date=2009-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php |url-status=dead }}</ref> નોંધાયો હતો.એક જ દિવસમાં [[2005નું મુંબઈ પૂર|સૌથી વધુ વરસાદ]] ([[:en:2005 Mumbai floods|highest rainfall]]) {{convert|944|mm|in|2}}26 જુલાઈ, 2005<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1039257 |title=Three drown as heavy rain lashes Mumbai for the 3rd day |publisher=Daily News and Analysis |location=Mumbai |date=2006-07-03}}</ref>ના રોજ નોંધાયો હતો.સુકી ઋતુ નવેમ્બરથી ફ્રેબ્રુઆરી દરમિયાન હોય છે, આ ઋતુમાં ભેજપનું પ્રમાણ મધ્યમ હોય છે અને વાતાવરણ ગરમથી ઠંડી તરફ જાય છે. જાન્યુઆરી અને ફ્રેબ્રુઆરી પડતી ઠંડી માટે ઉત્તરના ઠંડા પવનો જવાબદાર હોય છે. વાર્ષિક તાપમાનની સૌથી ઉચ્ચથી {{convert|38|°C|°F|0}}નીચી કક્ષા{{convert|11|°C|°F|0}}.વિક્રમ જનક રીતે ઉચું{{convert|43.3|°C|°F|1}} તપામાન અને નીચું તાપમાન {{convert|7.4|°C|°F|1}}22 જાન્યુઆરી, 1962માં નોંધાયું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.mherrera.org/temp.htm |title=Extreme temperatures |last=Herrera |first=Maximiliano |access-date=2007-12-06}}</ref>જો કે, {{convert|7.4|°C|°F|1}}સૌથી ઓછું તાપમાન બે હવામાનખાતાની કચેરીઓ દ્વારા નોંધાયું હતું.{{convert|6.5|°C|°F|1}} 8 ફેબ્રુઆરી, 2008ના રોજ શહેરની હદમાં આવતી [[કાનહેરી ગુફાઓ|કાનહેરી ગુફા]] ([[:en:Kanheri Caves|Kanheri Caves]])ઓની નજીક આવેલી હવામાન કચેરીએ નોંધ્યું હતું. <ref>{{cite news |title=City continues to hover in 8-9 degree C range |publisher=[[Times of India]] |location=Mumbai |date=2008-02-10 }}</ref> == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:Bombay Stock Exchange.jpg|thumb|upright|[[બોમ્બ સ્ટોક એક્સચેન્જ|બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ]] ([[:en:Bombay Stock Exchange|Bombay Stock Exchange]])એશિયાનું સૌથી જૂનુ સ્ટોક એક્સચેન્જ છે.]] જીડીપી મુજબ મુંબઈ વિશ્વનું 38મું સૌથી મોટું શહેર ([[:en:List of cities by GDP|38th largest city by GDP]]) છે. જ્યારે ભારતનું તે સૌથી મોટું શહેર છે જેને દેશની આર્થિક રાજધાની પણ કહેવાય છે.ભારત માટે તે આવકનું મોટું કેન્દ્ર છે. ફેક્ટરીની રોજગારીમાં તેનું પ્રદાન 10 %, કુલ [[આવક વેરા]] ([[:en:income tax|income tax]])માં 40 %, [[જકાત(વેરા)|જકાત વેરા]] ([[:en:Customs (tax)|customs duty]])(કસ્ટમ)માં 60 %, કેન્દ્રીય [[આવકારી કર|આબકારી કર]] ([[:en:excise tax|excise tax]])માં 20 %, [[વિદેશ વેપાર]] ([[:en:foreign trade|foreign trade]]) અને {{INRConvert|40|b|-1}}[[કોર્પોરેટ વેરા|કોર્પોરેટ ટેક્સ]] ([[:en:corporate tax|corporate tax]])માં 40 % છે. <ref>{{cite book |title=Manorama Yearbook |publisher=Malayala Manorama |year=2003 |page=678 |isbn=81-900461-8-7}}</ref>મુંબઈની માથાદીઠ આવક,{{INRConvert|48954||-1}} જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી ત્રણ ગણી વધું છે.<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=../MaharashtraTourism/Trivia.html |title=Maharashtra&nbsp;— trivia |publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation |access-date=2007-12-07 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016224555/http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=..%2FMaharashtraTourism%2FTrivia.html |url-status=dead }}</ref>ઘણા ભારતીય કોર્પોરેશન(જેમાં [[સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા]] ([[:en:State Bank of India|State Bank of India]]), [[એલઆઈસી]] ([[:en:LIC|LIC]]), [[તાતા ગ્રુપ|તાતા જૂથ]] ([[:en:Tata Group|Tata Group]]), [[ગોદરેજ]] ([[:en:Godrej|Godrej]])અને [[રિલાયન્સ]] ([[:en:Reliance|Reliance]])) અને [[ફોરચ્યુન ગ્લોબલ 500|ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ 500]] ([[:en:Fortune Global 500|Fortune Global 500]])માં સ્થાન ધરાવતી કંપનીઓ મુંબઈ સ્થિત છે. <ref>{{cite web | title=ફોરચ્યુન ગ્લોબલ 500-ઇન્ડિયા, 2008 | website=money.cnn.com | url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/countries/India.html | access-date=2025-11-15 | archive-date=2025-03-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250308025131/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/countries/India.html | url-status=dead }}</ref>ઘણી વિદેશી બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓની શાખાઓ મુંબઈમાં છે. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર(મુંબઈ)<ref>{{cite web |url=http://www.wtcmumbai.org/ |title= Welcome To World Trade Centre, Mumbai |access-date= 2008-02-14 |publisher=WTC Mumbai}}</ref>એ સૌથી પ્રતિષ્ઠ સ્થળો<ref>{{cite web |url= http://india.deepthi.com/indian-cities/maharashtra-india-cities-mumbai.html |title= Indian Cities - Mumbai |access-date= 2009-03-02 |publisher= Deepthi.com |archive-date= 2008-05-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080514085148/http://india.deepthi.com/indian-cities/maharashtra-india-cities-mumbai.html |url-status= dead }}</ref>માંથી એક છે. 1980 સુધી, મુંબઈમાં મોટાભાગે ટેક્ષટાઈલ મિલ અને દરિયાઈબંદરનો વ્યાપ વધુ હતો, પરંતુ ત્યાર બાદ સ્થાનિક અર્થતંત્રમાં વધુ વિવિધતા આવવા લાગી. આ બાદ મુંબઈમાં એન્જિનિયરિંગ, ડાયમંડ પોલિશિંગ, હેલ્થકેર, અને ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજીના ઉદ્યોગો વિક્સ્યાં.<ref>{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Mumbai-Bombay-Economy.html |title= Cities of the World: Mumbai (Bombay) |access-date= 2009-03-02 |publisher=City-Data.com}}</ref>[[ભાભા એટોમિક રીસર્ચ સેન્ટર|ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર]] ([[:en:Bhabha Atomic Research Centre|Bhabha Atomic Research Centre]]) મુંબઈમાં આવેલું છે. ભારતના મોટાભાગના સ્પેશિયલાઈઝ, ટેક્નિકલ ઉદ્યોગો પાસે આધુનિક આંતરમાળખાકિય સુવિધાઓ અને કુશળ માનવ બળ છે. મુંબઈમાં નાણાકીય સંસ્થાઓના ઉદય બાદ એરોસ્પેશ, ઓપ્ટિકલ એન્જિનિયરિંગ, મેડિકલ રીસર્ચ, કમ્પ્યુટર અને બધા જ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોનિક ઈક્વિપમેન્ટ, તેમજ વહાણ બાંધકામ, ઉર્જા અને રીન્યુએબલ એનર્જી અંગેના વિવિધ ઉદ્યોગો સારા પ્રમાણમાં વિકસ્યા છે.<ref>{{cite web |url= http://india.deepthi.com/indian-cities/maharashtra-india-cities-mumbai.html |title= Indian Cities - Mumbai |access-date= 2009-03-02 |publisher= Deepthi.com |archive-date= 2008-05-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080514085148/http://india.deepthi.com/indian-cities/maharashtra-india-cities-mumbai.html |url-status= dead }}</ref> શહેરના કુલ માનવબળમાં સરકારી અને કેન્દ્રીય સરકારી કર્મચારીઓનો સારો એવો હિસ્સો છે. <ref>{{cite web |url= http://www.mumbaionline.in/Profile/Economy/ |title= Mumbai Profile - Economy & Industry |access-date= 2009-03-02 |publisher= Mumbai Online.in |archive-date= 2009-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090302032347/http://mumbaionline.in/Profile/Economy/ |url-status= dead }}</ref>આ ઉપરાંત મુંબઈમાં મોટાપ્રમાણમાં બિનકુશળ અને ઓછી કુશળતા ધરાવતા લોકોની વિશાળ સંખ્યા છે. જેઓ મોટાભાગે ટેક્સી ચલાવીને, કે ફેરિયા તરીકે કામ કરીને રોજગારી કમાય છે. જ્યારે કેટલાક મિકેનિક તરીકે તો કેટલાક [[બ્લૂ કોલર|બ્લુ કોલર]] ([[:en:blue collar|blue collar]]) વ્યવસાયમાં સંકળાયેલા છે. બંદર અને જહાજ ઉદ્યોગમાં પણ પ્રત્યક્ષ કે અપ્રત્યક્ષ રીતે કેટલાય લોકોને રોજગારી આપે છે.{{Fact|date=March 2009}} મધ્ય મુંબઈમાં આવેલી [[ધારાવી]] ([[:en:Dharavi|Dharavi]])માં મોટાપ્રમાણમાં રીસાયક્લિંગ ઉદ્યોગ વિકસ્યો છે. અહીં શહેરના નકામા કચરાને રીસાયકલ કરવામાં આવે છે. આ જિલ્લામાં એક રૃમ ધરાતવી ફેક્ટરીઓની સંખ્યા 15,000 જેટલી છે.<ref name="gua">{{cite web | last=McDougall | first=Dan | title=વેસ્ટ નોટ, વોન્ટ નોટ ઈન ધ 700 પાઉન્ડ સ્લમ | website=the Guardian | date=2007-03-04 | url=https://www.theguardian.com/environment/2007/mar/04/india.recycling | access-date=2025-11-15}}</ref> મુંબઈમાં મીડિયા ઉદ્યોગ પણ મોટા પ્રમાણમાં રોજગારી આપે છે. {{Fact|date=March 2009}}ભારતના મોટાભાગના ટેલિવિઝન અને સેટેલાઈટ નેટવર્ક, તેમજ મોટા પ્રકાશન ગૃહો મુંબઈમાં વડું મથક ધરાવે છે. હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર બોલીવુડ વર્ષ દરમિયાન વિશ્વમાં સૌથી વધુ ફિલ્મો બનાવે છે{{Fact|date=March 2009}}. બોલીવુડનું નામ બોમ્બે અને હોલીવુડને ભેગું કરીને [[પૉર્ટ્મૅન્ટો]] ([[:en:portmanteau|portmanteau]]) દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે. [[મરાઠી ટીવી|મરાઠી ટેલિવિઝન]] ([[:en:Marathi television|Marathi television]]) અને મરાઠી ફિલ્મ ઉદ્યોગ પણ મુંબઈમાં સ્થિત છે. ૧૯૯૧ બાદ ઉદારીકરણને કારણે મુંબઈની સાથે સાથે સમગ્ર ભારતમાં પણ અર્થતંત્રમાં તેજી જોવાઈ હતી. ૯૦ ના મધ્યમાં નાણાકીય, આઈટી, નિકાસ, સેવા અને આઉટસોર્સિંગમાં તેજી જોવાઈ હતી. મુંબઈના મધ્યમ વર્ગને આ તેજીની ઘણી અસર થઈ, જેથી તે ગ્રાહકીય તેજી લાવવામાંમુખ્ય પરિબળ બન્યું. {{Fact|date=March 2009}}મુંબઈકરની આવક વધતા તેઓને ખરીદશક્તિ પણ વધી જેથી ગ્રાહકોની ખર્ચવાની તાકાત પણ વધી.{{Fact|date=March 2009}}[[વિશ્વમાં વેપાર કેન્દ્રોની અનુક્રમણિકા]] ([[:en:Worldwide Centres of Commerce Index|Worldwide Centres of Commerce Index]]), 2008માં મુંબઈનું સ્થાન 48મું છે. <ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|title=Worldwide Centres of Commerce Index 2008|publisher=Mastercard}}</ref>એપ્રિલ 2008માં, [[ફોર્બ્સ]] ([[:en:Forbes|Forbes]])મેગેઝિન દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા “અબજોપતિઓ માટેના ટોચના 10 શહેરો”માં મુંબઈને સાતમું સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{cite web | title=In Pictures: The Top 10 Cities For Billionaires | website=Forbes | date=2008-04-30 | url=https://www.forbes.com/2008/04/30/billionaires-london-moscow-biz-billies-cz_cv_0430billiecities_slide.html | access-date=2025-11-15}}</ref> == નગર વહીવટ == [[ચિત્ર:Bombay - The High Court from afar (2006).jpg|thumb|[[બોમ્બે હાઈકોર્ટ]] ([[:en:Bombay High Court|Bombay High Court]])નો ક્ષેત્રાધિકાર, [[મહારાષ્ટ્ર]] ([[:en:Maharashtra|Maharashtra]]), [[ગોવા]] ([[:en:Goa|Goa]]), [[દમણ અને દિવ]] ([[:en:Daman and Diu|Daman and Diu]]), અને [[દાદરા અને નગર હવેલી]] ([[:en:Dadra and Nagar Haveli|Dadra and Nagar Haveli]]) સુધી છે. ]] મુંબઈ મુખ્યત્વે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. એક શહેર અને બીજુ ઉપનગર, આ દ્વારા મહારાષ્ટ્રના બે જિલ્લાઓ પણ રચાયા છે. શહેરના વિસ્તારનો સામાન્ય રીતે ''ટાપુ શહેર ''તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |title=MMRDA Projects |access-date=2007-12-06 |publisher=Mumbai Metropolitan Region Development Authority (MMRDA) |archive-date=2009-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226031015/http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |url-status=dead }}</ref> મુંબઈ, જેમાં ટાપુ શહેર અને ઉપનગરોનો સમાવેશ થાય છે તેનું સંચાલન બ્રૃહદમુંબઈ મહાનગરપાલિકા('''બીએમસી''') (જે પહેલા બોમ્બે મહાનગરપાલિકા તરીકે જાણીતી હતી) દ્વારા થાય છે. બધી સત્તા [[મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કમિશનર|મ્યુનિસિપલ કમિશનર]] ([[:en:Municipal Commissioner of Mumbai|Municipal Commissioner]]) પાસે હોય છે, જે [[ભારતીય સનદી સેવા|આઈએએસ અધિકારી]] ([[:en:Indian Administrative Service|IAS officer]])હોય છે, જેમની નિમણૂંક [[મહારાષ્ટ્ર સરકાર|રાજ્ય સરકાર]] ([[:en:Maharashtra#Government|state government]])કરે છે. મહાનગરપાલિકામાં 227 જેટલા કાઉન્સિલરો(નગર સેવકો) હોય છે જેવો વિવિધ 24 જેટલા [[મુંબઈના વહીવટી વિભાગ|મ્યુનિસિપલ વોર્ડ]] ([[:en:Administrative divisions of Mumbai|municipal wards]])નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ ઉપરાંત પાંચ નિયુક્ત કરાયેલા કાઉન્સિલરો હોય છે, અંહી [[મુંબઈના મેયર|મેયર]] ([[:en:Mayor of Mumbai|Mayor]])ની પણ નિમણૂંક થાય છે. મેટ્રોપોલિટન શહેર મુંબઈની બધા જ પ્રકારની નાગરિકી અને આંતરમાળખાકીય સવલતો પર બીએમસીનો કાબુ હોય છે. વહીવટ માટે દરેક વોર્ડમાં મદદનીશ મ્યુનિસિપલ કમિશનરની નિમણૂંક કરાય છે. નગરસેવકોની ચૂંટણીમાં ઘણા બધા પક્ષો પોતાના ઉમેદવારો ઉભા કરે છે.[[મુંબઈનો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રીઝન(પ્રદેશ)]] ([[:en:Mumbai Metropolitan Area|Mumbai Metropolitan Region]])માં સાત મહાનગરપાલિકા અને 13 મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલનો સમાવેશ થાય છે. બીએમસીમાં સાત જેટલી મહાનગરપાલિકાઓને પણ સામેલ કરવામાં આવી છે જેમાં [[થાણે]] ([[:en:Thane|Thane]]), [[કલ્યાણ-ડોમ્બિવલી]] ([[:en:Kalyan-Dombivali|Kalyan-Dombivali]]), [[નવી મુંબઈ મહાનગરપાલિકા|નવી મુંબઈ]] ([[:en:Navi Mumbai Municipal Corporation|Navi Mumbai]]), [[મિરા-ભાયંદર|મીરા- ભાયંદર]] ([[:en:Mira-Bhayandar|Mira-Bhayandar]]), [[ભિવંડી-નિઝામપુરા મહાનગરપાલિકા|ભિવંડી-નિઝામપૂર]] ([[:en:Bhiwandi-Nizampur Municipal Corporation|Bhiwandi-Nizampur]]) અને [[ઉલ્હાસનગર]] ([[:en:Ulhasnagar|Ulhasnagar]])નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="citymum">{{cite web |url=http://www.citiesalliance.org/doc/events/2006/ppf-06/mumbai.pdf |title=Presentation on Mumbai Transformation Process |access-date=2008-02-16 |publisher=The Cities Alliance |archive-date=2008-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923200433/http://www.citiesalliance.org/doc/events/2006/ppf-06/mumbai.pdf |url-status=dead }}</ref>બ્રૃહદ મુંબઈ મહારાષ્ટ્રના બે જિલ્લાઓનું નિર્માણ કરે છે. આ બન્ને જિલ્લાઓનું અધિકાર [[જિલ્લા કલેક્ટર]] ([[:en:District Collector|District Collector]]) હસ્તક હોય છે. કલેક્ટરે મુખ્યત્વે વિવિધ પ્રકારની સંપતિઓનો રેકોર્ડ રાખવાનું તેમજ [[ભારત સરકાર|કેન્દ્ર સરકાર]] ([[:en:Government of India|Central Government]])માટે મહેસુલ ઉઘરાવવાનું અને રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓની દેખરેખ રાખવાનું છે. [[મુંબઈ પોલીસ]] ([[:en:Mumbai Police|Mumbai Police]])ના વડા [[મુંબઈ પોલીસ કમિશનર|પોલીસ કમિશનર]] ([[:en:Police Commissioner of Mumbai|Police Commissioner]]) હોય છે જેઓ [[ભારતીય પોલીસ સેવા|આઈપીએસ]] ([[:en:Indian Police Service|IPS]])અધિકારી હોય છે. મુંબઈ પોલીસ રાજ્યના ગૃહ વિભાગના હાથ નીચે કામ કરે છે. શહેર સાત પોલીસ અને 17 ટ્રાફિક પોલીસ વિભાગમાં વહેંચાયેલું છે. દરેકની આગેવાની નાયબ પોલીસ કમિશનર કરે છે. ટ્રાફિક પોલીસ મુંબઈ પોલીસના હાથ નીચેની સ્વાયત્ત બોડી છે. <ref>{{cite web |url=http://www.mumbaipolice.org/ |title=MUMBAI POLICE: CUSTODIANS OF YOUR TRUST |access-date=2008-01-27 |publisher=Mumbai Police}}</ref>[[મુંબઈ ફાયર બ્રિગેડ]] ([[:en:Mumbai Fire Brigade|Mumbai Fire Brigade]])વિભાગની આગેવાની ચીફ ફાયર ઓફિસર કરે છે જેમના હાથ નીચે ચાર નાયબ ચીફ ફાયર ઓફિસર અને છ વિભાગીય અધિકારીઓ હોય છે. મુંબઈમાં [[બોમ્બે હાઈકોર્ટ]] ([[:en:Bombay High Court|Bombay High Court]])આવેલી છે બોમ્બે હાઈકોર્ટનો ક્ષેત્રાધિકાર, મહારાષ્ટ્ર, [[ગોવા]] ([[:en:Goa|Goa]]), અને [[કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ|કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો]] ([[:en:Union Territory|Union Territories]])[[દમણ અને દિવ]] ([[:en:Daman and Diu|Daman and Diu]]), અને [[દાદરા અને નગર હવેલી]] ([[:en:Dadra and Nagar Haveli|Dadra and Nagar Haveli]])સુધી છે. મુંબઈમાં બે નીચલી અદાલતો પણ છે, નાગરીકી બાબતો માટે [[સ્મોલ કોઝ કોર્ટ]] ([[:en:Small Causes Court|Small Causes Court]]) અને ગુનાઓ માટેની [[સેશન્સ કોર્ટ]] ([[:en:Sessions Court|Sessions Court]]).મુંબઈમાં આતંકવાદી પ્રવતિઓ ચલાવતા લોકો માટે વિશેષ ટાડા(''ટેરરીસ્ટ એન્ડ ડિસ્રપ્ટિવ એક્ટીવીટી'')કોર્ટ છે. ''[[ભારતીય સંસદ|લોકસભા]] ([[:en:Indian Parliament|Lok Sabha]]) ''માટે મુંબઈમાંથી છ સાંસદોની ચૂંટણી થાય છે જ્યારે'' [[મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા]] ([[:en:Maharashtra Vidhan Sabha|Maharashtra Vidhan Sabha]])'' માટે 34 ધારાસભ્યો ચૂંટાય છે.મુંબઈની આગેવાની મેયર [[શુભા રાઉલ]] ([[:en:Shubha Raul|Shubha Raul]]), [[મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કમિશનર|મ્યુનિસિપલ કમિશનર]] ([[:en:Municipal Commissioner of Mumbai|Municipal Commissioner]]) [[જયરાજ ફાટક]] ([[:en:Jairaj Phatak|Jairaj Phatak]]), અને [[મુંબઈના શેરીફ|શેરીફ]] ([[:en:Sheriff of Mumbai|Sheriff]]) [[ઈન્દુ શાહની]] ([[:en:Indu Shahani|Indu Shahani]]) કરે છે. == વાહનવ્યવહાર == [[ચિત્ર:Chhatrapati Shivaji Terminus (Victoria Terminus).jpg|thumb| [[છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનલ]] ([[:en:Chhatrapati Shivaji Terminus|Chhatrapati Shivaji Terminus]])જે પહેલા વિકટોરિયા ટર્મિનલ તરીકે જાણીતું હતું તે [[મધ્ય રેલવે(ભારત)|મધ્ય રેલવે]] ([[:en:Central Railway (India)|Central Railway]])નું વડું મથકે છે, આ ટર્મિનલને [[યુનેસ્કો]] ([[:en:UNESCO|UNESCO]])દ્વારા [[વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટ(વિશ્વનો સાંસ્કૃતિક વારસો)|વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ]] ([[:en:World Heritage Site|World Heritage Site]]) ઘોષિત કરાયું છે. ]] [[ચિત્ર:Best cbd wad.jpg|thumb|આધુનિક [[બ્રૃહદમુંબઈ ઈલેક્ટ્રીક સપ્લાય અને ટ્રાન્સપોર્ટ|બેસ્ટ]] ([[:en:Brihanmumbai Electric Supply and Transport|BEST]])બસ(સ્ટારબસ).]] [[ચિત્ર:Mumbai Airport.jpg|thumb|[[છત્રપતિ શિવાજી ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] ([[:en:Chhatrapati Shivaji International Airport|Chhatrapati Shivaji International Airport]])[[દક્ષિણ એશિયા]] ([[:en:South Asia|South Asia]])નું સૌથી વધુ વ્યસ્ત એરપોર્ટ છે. <ref name="autogenerated2">{{Cite web |url=http://www.travelbizmonitor.com/ArticleDetails.aspx?aid=1777&sid=18&sname=Coverstory |title=ટ્રાવેલ બિઝ મોનિટરઃ નવી ઈનિંગ્સ માટે મુંબઈ એરપોર્ટ તૈયાર<!--Bot-generated title--> |access-date=2009-06-08 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018234628/http://www.travelbizmonitor.com/ArticleDetails.aspx?aid=1777&sid=18&sname=Coverstory |url-status=dead }}</ref>]]મુંબઈની વાહનવ્યવહાર વ્યવસ્થામાં [[મુંબઈ ઉપનગરીય રેલવે સેવા]] ([[:en:Mumbai Suburban Railway|Mumbai Suburban Railway]]), [[બોમ્બે ઈલેક્ટ્રીક સપ્લાય ટ્રાન્સપોર્ટ|બેસ્ટ]] ([[:en:Bombay Electricity Supply Transport|BEST]]), બસ, ટેક્સી, [[ઓટોરીક્ષા]] ([[:en:auto rickshaw|auto rickshaw]]), ફેરી, અને એરોપ્લેનનો સમાવેશ થાય છે.મેટ્રો અને મોનોરેલવેનું હાલમાં બાંધકામ ચાલું છે. મુંબઈ બે રેલવે વિભાગનું વડું મથક છે. એક મધ્ય રેલવે(સીઆર) જેનું વડું મથક [[છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનલ]] ([[:en:Chhatrapati Shivaji Terminus|Chhatrapati Shivaji Terminus]])માં છે અને બીજૂં પશ્ચિમ રેલવે (ડબલ્યુઆર)જેનું વડું મથક [[ચર્ચ ગેટ|ચર્ચગેટ]] ([[:en:Churchgate|Churchgate]])નજીક છે. શહેરના વાહનવ્યવહારની કરોડરજ્જુ મુંબઈ ઉપનગરીય રેલવે સેવા છે, આ સેવા ત્રણ અલગ અલગ નેટવર્ક દ્વારા ઉત્તરથી દક્ષિણ દિશામાં ચાલે છે. [[મુંબઈ મેટ્રો]] ([[:en:Mumbai Metro|Mumbai Metro]])ટ્રેન, અંડરગ્રાઉન્ડ એલિવેટેડ રેલવે સિસ્ટમનું હાલમાં બાંધકામ ચાલુ છે. 2011 તેનું કામ પૂરૂ થશે ત્યારે તે વર્સોવા, અંધેરી થી ઘાટકોપર સુધી જશે. જ્યારે [[મુંબઈ મોનોરેલ]] ([[:en:Mumbai Monorail|Mumbai Monorail]]) શરૂ થશે ત્યારે તે જેકોબ સર્કલથી વડાલા વચ્ચે દોડશેમુંબઈ દેશના અન્ય ભોગ સાથે [[ભારતીય રેલવે]] ([[:en:Indian Railways|Indian Railways]])દ્વારા જોડાયેલું છે. આ ટ્રેનો છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનલ, [[દાદર]] ([[:en:Dadar|Dadar]]), [[લોકમાન્ય તિલક ટર્મિનલ]] ([[:en:Lokmanya Tilak Terminus|Lokmanya Tilak Terminus]]), [[મુંબઈ સેન્ટ્રલ]] ([[:en:Mumbai Central|Mumbai Central]]), [[બાંદ્રા|બાંદ્રા ટર્મિનલ]] ([[:en:Bandra|Bandra terminus]]) અને અંધેરીથી ઉપડે છે. મુંબઈની ઉપનગરીય રેલવે સેવા દ્વારા રોજના 6.3 મિલિયન(60 લાખ 30 હજાર) લોકો પ્રવાસ કરે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.mrvc.indianrail.gov.in/overview.htm |title=Overview of existing Mumbai suburban railway |access-date=2008-07-07 |publisher=Mumbai Rail Vikas Corporation |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620033027/http://www.mrvc.indianrail.gov.in/overview.htm |url-status=dead }}</ref> બેસ્ટ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી બસો મોટાભાગના શહેરની સાથે સાથે [[નવી મુંબઈ]] ([[:en:Navi Mumbai|Navi Mumbai]]) અને [[થાણે]] ([[:en:Thane|Thane]])ને પણ આવરી લે છે. આ બસોનો ઉપયોગ ટુકાં અંતરથી લઈને લાંબા અંતરની મુસાફરી માટે થાય છે. જ્યારે લાંબા અંતર માટે ટ્રેન સેવાઓ સસ્તી પડે છે. બેસ્ટ કુલ 3,408 બસ ચલાવે છે, <ref>{{cite web |url=http://www.bestundertaking.com/trans_engg.asp |title=Composition of Bus Fleet |access-date=2006-10-12 |publisher=BEST Undertaking |archive-date=2006-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060718003152/http://www.bestundertaking.com/trans_engg.asp |url-status=dead }}</ref>જે દ્વારા વિવિધ 340 રૂટો દ્વારા 4.5 મિલિયન(40 લાખ 50 હજાર) પેસેન્જરોને તેમના લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચાડે છે. બેસ્ટના બસના કાફલામાં સિંગલ ડેકર, ડબલ ડેકર, વેસ્ટિબ્યૂલ, લો ફ્લોર, વિકલાંગોને તકલીફ ન પડે તેવી, એર કન્ડિશન્ડ અને [[યુરો ત્રણ]] ([[:en:Euro III|Euro III]]) ધોરણોવાળી તેમજ સીએનજી દ્વારા ચાલતી બસોનો સમાવેશ થાય છે.[[એમએસઆરટીસી]] ([[:en:MSRTC|MSRTC]])મુંબઈને મહારાષ્ટ્ર અને ભારતના અન્ય વિસ્તારોને બસ સેવા દ્વારા જોડે છે. [[મુંબઈમાં પ્રવાસન સ્થળોની યાદી|મુંબઈમાં આવેલા પ્રવાસના સ્થળો]] ([[:en:List of tourist attractions in Mumbai|tourist attractions in Mumbai]])નું દર્શન કરાવતી મુંબઈ દર્શનએ પ્રવાસી બસ સર્વિસ છે. સમગ્ર મુંબઈમાં બીઆરટીએસની અલગ લાઈન બનાવવામાં આવશે જેનું બાંધકામ ૨૦૦૯માં શરુ થયું છે. કાળા અને પીળા કલરની અને મીટર ધરાવતી [[ટેક્સી]] ([[:en:taxis|taxis]]) મુંબઈના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં દેખાય છે.મુંબઈના ઉપનગરોમાં ઓટોરીક્ષાની સેવા છે. લોકોની મંનપસંદ સેવા ઓટોરીક્ષા છે, આ રીક્ષાઓ સીએનજી પર ચાલે છે. પોતાના મંઝીલ સુધી પહોંચવા માટે આ ત્રણ પૈડાની સેવા ઘણી ઝડપી છે. આ ઉપરાંત તે ઘણી સસ્તી સેવા છે, રીક્ષામાં ત્રણ યાત્રીઓ બેસી શકે છે. મુંબઈનું [[છત્રપતિ શિવાજી ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] ([[:en:Chhatrapati Shivaji International Airport|Chhatrapati Shivaji International Airport]])શહેરનું મુખ્ય વિમાનસંચાલનનું કેન્દ્ર છે. આ દક્ષિણ એશિયાનું સૌથી વ્યસ્ત એરપોર્ટ છે. <ref name="autogenerated2" />[[જુહૂ એરોડ્રામ]] ([[:en:Juhu aerodrome|Juhu aerodrome]])ભારતનું સૌથી પહેલું વિમાનીમથક હતું.હાલમાં તેનો ઉપયોગ ફ્લાઈંગ કલબ અને હેલીપોર્ટ માટે થાયછે. પ્રસ્તાવિત [[નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] ([[:en:Navi Mumbai International airport|Navi Mumbai International Airport]])જે કોપરા પનવેલ વિસ્તારમાં બંધાવાનું છે. આ એરપોર્ટને કેન્દ્ર સરકાર પરવાનગી આપી દીધી છે. આ એરપોર્ટ બનવાથી હાલના એરપોર્ટની વ્યવસ્તતામાં ઘટાડો થશે. ભારતના ઘરેલુ પેસેન્જરનો ૨૫% અને દેશના કુલ આંતરરાષ્ટ્રીય પેસેન્જરનો ૩૮% ટ્રાફિક મુંબઈ વહન કરે છે. મુંબઈની વિશેષ પ્રકારની સ્થાનિક ભૂગોળને કારણે તે વિશ્વનું સૌથી શ્રેષ્ઠ કુદરતી બંદર છે. આ બંદર દેશના કુલ પેસેન્જર ટ્રાફિકના 50 % ટકા અને તેના જેટલો જ કાર્ગો ટ્રાફિક પણ વહન કરે છે. <ref name="Manorama2006" />ઉપરાંત [[ભારતીય નૌકાદળ]] ([[:en:Indian Navy|Indian Navy]])નું મહત્વનું મથક પણ અંહી આવ્યું છે, જે પશ્ચિમી નૌકા કમાન્ડનું વડૂં મથક છે.<ref>{{cite book |title=Manorama Yearbook 2003 |year=2003 |publisher=Malayala Manorama |location=Kottayam, India |pages=524 |isbn=8189004077}}</ref>અંહી ઉપલબ્ધ ફેરી સર્વિસને કારણે પણ લોકોને ટાપુ પર અને અન્ય બીચ પર જવાનું સસ્તું પડે છે. == ઉપયોગિતા સેવા == [[ચિત્ર:Bombay Municipal Corporation.JPG|right|240px|મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઓફ ગ્રેટર મુંબઈ બીએમસી વડુંમથક]] [[મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઓફ ગ્રેટર મુંબઈ|બીએમસી]] ([[:en:Municipal Corporation of Greater Mumbai|BMC]]) શહેરને પીવાનું પાણી પૂરુ પાડે છે. જે મોટાભાગે તુલસી અને વિહાર સરોવર તેમજ કેટલાક અન્ય સરોવરમાંથી આવે છે. આ પાણીને [[ભાંડુપ]] ([[:en:Bhandup|Bhandup]]) ખાતે શુદ્ધ કરવામાં આવે છે, જે એશિયાનો સૌથી મોટો શુદ્ધીકરણ પ્લાન્ટ છે. ભારતની સૌપ્રથમ ભૂગર્ભ પાણીની પાઈપલાઈન પણ મુંબઈમાં બાંધવામાં આવશે.<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1151960 | title=Country's first water tunnel to come up in Mumbai |access-date=2008-02-21 |publisher=DNA (Diligent Media Corporation Ltd.)}}</ref>આ ઉપરાંત, બીએમસી શહેરના રોડના રખરખાવ અને કચરાના એકત્રીકરણ માટે જવાબદાર છે. મુંબઈમાં દરરોજનો આશરે 7,800 મેટ્રીક ટન જેટલો કચરો ઉત્તર પશ્ચિમમાં આવેલા [[ગોરાઈ]] ([[:en:Gorai|Gorai]])માં, ઉત્તરપુર્વમાં આવેલા [[મુલુંડ]] ([[:en:Mulund|Mulund]])અને પુર્વમાં [[દેઓનાર]] ([[:en:Deonar|Deonar]])ના ગ્રાઉન્ડમાં ડમ્પ કરવામાં આવે છે. Sewage treatment is carried out at [[વરલી|Worli]] ([[:en:Worli|Worli]]) and [[બાંદ્રા|Bandra]] ([[:en:Bandra|Bandra]]), and disposed off by two independent marine outfalls of {{convert|3.4|km|mi|1|abbr=on}} and {{convert|3.7|km|mi|1|abbr=on}} at Bandra and Worli respectively. ત્રીજો આઉટફ્લોનું મલાડમાં આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. મુંબઈમાં વીજળીના પુરવઠાની વેંચણી [[બોમ્બે ઈલેક્ટ્રીક સપ્લાય ટ્રાન્સપોર્ટ|બેસ્ટ]] ([[:en:Bombay Electricity Supply Transport|BEST]]) દ્વારા કરવામાં આવે છે. જ્યારે ઉપનગરોમાં [[રિલાયન્સ એનર્જી|રીલાયન્સ એનર્જી]] ([[:en:Reliance Energy|Reliance Energy]]), [[તાતા પાવર]] ([[:en:Tata Power|Tata Power]])અને [[મહાવિતરણ]] ([[:en:Mahavitaran|Mahavitaran]])(મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ ઈલેક્ટ્રીસિટી ડિસ્ટ્રીબ્યુશન કું.લી) જેવી કંપનીઓ આ વ્યવસ્થા સંભાળે છે. મોટાભાગની વીજળીનું ઉત્પાદન પાણી દ્વારા અને પરમાણૂ દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા કરતા તેની ખપત વધુ ઝડપે વધી રહી છે. મુંબઈમાં સૌથી મોટી ટેલિફોન સર્વિસ આપનાર કંપની કેન્દ્ર સરકાર હસ્તકની [[એમટીએનએલ]] ([[:en:MTNL|MTNL]]) છે. જેની પાસે 2000ની સાલ સુધી ફિક્સ લાઈન અને સેલ્યુલર સર્વિસ પુરી પાડવાનો ઈજારો હતો. આ કંપની મોબાઈલ અને [[વાયર્લેસ લોકલ લૂપ|ડબલ્યુએલએલ]] ([[:en:Wireless local loop|WLL]]) સેવા પણ આપે છે. મુંબઈમાં સેલફોનનું ક્ષેત્ર વ્યાપક છે. અંહીના મુખ્ય સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ, [[વોડાફોન એસ્સાર]] ([[:en:Vodafone Essar|Vodafone Essar]]), [[એરટેલ]] ([[:en:Airtel|Airtel]]), એમટીએનએલ, [[બીપીએલ ગ્રુપ]] ([[:en:BPL group|BPL group]]),[[રીલાયન્સ કમ્યૂનિકેશન]] ([[:en:Reliance Communications|Reliance Communications]]), [[આઈડિયા સેલ્યુલર]] ([[:en:Idea Cellular|Idea Cellular]]) અને [[તાતા ઈન્ડિકોમ]] ([[:en:Tata Indicom|Tata Indicom]])છે. શહેરમાં જીએસએમ અને સીડીએમએ એમ બન્ને પ્રકારની સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. શહેરમાં બ્રોડબેન્ડ ઈન્ટરનેટ જોડાણોની સંખ્યા વધી રહી છે. આ ક્ષેત્રમાં એમટીએનએલ અને [[તાતા જૂથ|તાતા]] ([[:en:Tata group|Tata]]) મુખ્ય સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ છે. == વસ્તી == {{IndiaCensusPop |title= Population Growth |1971= 5970575 |1981= 8243405 |1991= 9925891 |2001= 11914398 |footnote= <center>Source: [http://www.mmrdamumbai.org/docs/Population%20and%20Employment%20profile%20of%20MMR.pdf www.mmrdamumbai.org] <br />Data is based on <br />[[Government of India]] Census.</center> }} 2001ની વસ્તી ગણતરી મૂજબ મુંબઈની વસ્તી 11,914,398 છે, ''વર્લ્ડ ગેઝેટીયર'' દ્વારા કરવામાં આવેલા <ref>[http://www.mmrdamumbai.org/docs/Population%20and%20Employment%20profile%20of%20MMR.pdf મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રીઝનની વસ્તી અને રોજગારી પ્રોફાઈલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711113422/http://www.mmrdamumbai.org/docs/Population%20and%20Employment%20profile%20of%20MMR.pdf |date=2009-07-11 }}, સેન્સસ 2001, 5 ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ મેળવવામાં આવ્યું.</ref>એક અનુમાન મુજબ 2008માં મુંબઈની વસ્તી 13,662,885 છે<ref>{{cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |title=India: largest cities and towns and statistics of their population |access-date=2008-01-31 |publisher=World Gazetteer |archive-url=https://www.webcitation.org/65KF2ukSE?url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x= |archive-date=2012-02-09 |url-status=dead }}</ref> અને [[મુંબઈનો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન એરિયા]] ([[:en:Mumbai metropolitan area|Mumbai Metropolitan Area]])ની વસ્તી 20,870,764 છે.<ref>{{cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&va=&pt=a |title=India: metropolitan areas |access-date=2008-01-17 |publisher=World Gazetteer |archive-url=https://www.webcitation.org/5nsxcLbvU?url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x= |archive-date=2010-02-28 |url-status=live }}</ref>વસ્તીની ઘનતા અનુમાન ચોરસ કિલોમીટર દીઠ મુજબ 22,000 વ્યકિત છે. શહેરનો સરેરાશ સાક્ષરતા દર 86 % છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા પણ ઉંચો છે. <ref>{{cite web |url=http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |title=Census GIS India&nbsp;— Census of India 2001 |year=2006 |publisher=Census of India |access-date=2009-06-08 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706213221/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |url-status=dead }}</ref>શહેરમાં દર એક હજાર પૂરૂષોએ મહિલાઓની સંખ્યા 875 છે જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા ઓછી છે. {{Fact|date=March 2009|date=August 2008}} મુંબઈમાં જે ધર્મના લોકો રહે છે તેમાં [[હિંદુ]] ([[:en:Hindu|Hindu]])ઓ (67.39%), [[મુસ્લિમ]] ([[:en:Muslim|Muslim]])ઓ (18.56%), [[બૌદ્ધિસ્ટ|બૌદ્ધ ધર્મી]] ([[:en:Buddhist|Buddhist]])ઓ (5.22%), [[જૈન]] ([[:en:Jain|Jain]])ઓ (3.99%) અને [[ખ્રિસ્તી]] ([[:en:Christian|Christian]])ઓ (3.72%), [[શીખ]] ([[:en:Sikh|Sikh]])ઓ અને [[પારસી]] ([[:en:Parsi|Parsi]])ઓ જે વસ્તીનો બાકીનો હિસ્સો પૂરો કરે છે.<ref>{{cite web | title = Census GIS Household | work = www.censusindia.net | publisher = Office of the Registrar General | url = http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm | access-date = 2008-12-09 | archive-date = 2010-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100706213221/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm | url-status = dead }}</ref>.ભાષાવાર મુજબ વસ્તી જોઈએ તો [[મહારાષ્ટ્રીયન]] ([[:en:Maharashtrians|Maharashtrians]]) (53%), [[ગુજરાતી|ગુજરાતીઓ]] ([[:en:Gujaratis|Gujaratis]]) (22%), [[ઉત્તર ભારતીયો]] ([[:en:North Indians|North Indians]]) (17%), [[તમિળ|તમિળો]] ([[:en:Tamils|Tamils]]) (3%), [[સિંધી લોકો|સિંધી]] ([[:en:Sindhi people|Sindhis]]) (3%), [[તુલુવાસ]] ([[:en:Tuluvas|Tuluvas]])/[[કન્નાડીગા|કન્નાડીગાઝ]] ([[:en:Kannadigas|Kannadigas]]) (2%) અને અન્ય<ref>{{cite book |last= Mehta|first= Suketu|title= Maximum City: Bombay Lost and Found|year= 2004|publisher= Alfred A Knopf|isbn= 0-375-40372-8}}</ref>.ભારતના વિવિધ છેડેથી લોકો આવતા હોવાથી અહીં વિવિધ પ્રકારની સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ જોઈ શકાય છે.શહેરમાં રહેલી વ્યાપારની તકોને કારણે વિદેશી નાગરીકો પણ આ શહેર તરફ આકર્ષાય છે. અન્ય ભારતીય [[ભારતીય શહેરોની સ્થિતિ|મહાનગરો]] ([[:en:Status of Indian cities|metropolitan city]])ની જેમ મુંબઈમાં પણ [http://en.wiktionary.org/wiki/polyglot#Adjective વિવિધ ભાષાઓ જાણતા] લોકોની સારી એવી સંખ્યા છે. મહારાષ્ટ્રની સત્તાવાર ભાષા [[મરાઠી]] ([[:en:Marathi|Marathi]]) છે જે વ્યાપક પણે બોલાય છે. અન્ય બોલાતી ભાષાઓમાં [[હિન્દી]] ([[:en:Hindi|Hindi]]), [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] ([[:en:Gujarati language|Gujarati]]) અને અંગ્રેજી મુખ્ય છે. હિન્દીની રોજબરોજની કામગીરીમાં બોલાતો પ્રકાર ''[[મુંબૈયા]] ([[:en:Mumbaiya|Mumbaiya]]) ''{{ndash}}તરીકે પ્રખ્યાત છે જેમાં મરાઠી, હિન્દુ, [[ભારતીય અંગ્રેજી]] ([[:en:Indian English|Indian English]]) અને અન્ય શોધાયેલા શબ્દો{{ndash}}નું મિશ્રણ હોય છે. આ ભાષા મુંબઈની ગલીઓમાં બોલાય છે. અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક પણે ઉપયોગ થાય છે. [[વાઈટ કોલર]] ([[:en:white collar|white collar]]) જોબ(મોટા પગારની નોકરી કરતા) કરતા લોકોની આ મુખ્ય ભાષા છે. [[વિકાસશીલ દેશો|વિકાસશીલ]] ([[:en:developing countries|developing countries]])દેશોના ઝડપથી ઉભરી રહેલા શહેરોમાં શહેરીકરણને કારણે જે સમસ્યાઓ ઉભી થાય છે તેવી જ સમસ્યાઓ મુંબઈમાં પણ છે, જેમ કે વ્યાપક પ્રમાણમાં ગરીબી, બેરોજગારી, આરોગ્ય, અને મોટાભાગના લોકો માટે નબળી કક્ષાનું શૈક્ષણિક ધોરણ અને સિવિક સેવાઓ. મુંબઈમાં રહેઠાણોની કિંમત ઘણી વધુ હોય છે, જેને કારણે લોકો સાંકડી જગ્યાઓ અને પ્રમાણમાં મોંઘા મકાનોમાં રહે છે. જે મોટાભાગે તેમના કામ કરવાના સ્થળથી દુર હોય છે. આ કારણે તેમને ઓફિસ સુધી જવા માટે લાંબુ અંતર રોડ દ્વારા કે ટ્રેન દ્વારા કાપવું પડે છે. 2001ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, મુંબઈના 54.1 % લોકો ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં રહે છે.<ref>http://nuhru.in/files/Slums%20in%20India%20-%20An%20Overview.pdf?download{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[એશિયા]] ([[:en:Asia|Asia]])ની બીજા નંબરની સૌથી મોટી [[ઝૂંપડપટ્ટી]] ([[:en:slum|slum]])<ref>{{Cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2007/05/dharavi-mumbai-slum/jacobson-text |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-08 |archive-date=2008-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627140242/http://ngm.nationalgeographic.com/2007/05/dharavi-mumbai-slum/jacobson-text |url-status=dead }}</ref> [[ધારાવી]] ([[:en:Dharavi|Dharavi]])મધ્ય મુંબઈમાં આવેલી છે જેમાં આઠ લાખ લોકો રહે છે. <ref>[[:en:Mike Davis (scholar)|માઈક ડેવિસ]], ''પ્લેનેટ ઓફ સ્લમ'' [« Le pire des mondes possibles : de l'explosion urbaine au bidonville global »], La Découverte, પેરીસ, 2006 (ISBN 978-2-7071-4915-2), p.31.</ref>1991 થી 2001ના દશકા દરમિયાન [[મહારાષ્ટ્ર]] ([[:en:Maharashtra|Maharashtra]])ની બહારથી જે લોકો મુંબઈમાં આવ્યા તેઓની સંખ્યા 1.12 મિલિયન( 10 લાખ 12 હજાર) છે. જે મુંબઈની વસ્તીના કુલ વધારાના 54.8 % છે. <ref>{{cite web |url=http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf |title=HIGHLIGHTS OF ECONOMIC SURVEY OF MAHARASHTRA 2005-06 |access-date=2008-02-13 |publisher=DIRECTORATE OF ECONOMICS & STATISTICS, PLANNING DEPARTMENT, GOVERNMENT OF MAHARASHTRA, MUMBAI |format=PDF |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216012618/http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf |url-status=dead }}</ref>2004ના વર્ષમાં મુંબઈમાં અપરાધના 27,577 જેટલા બનાવો નોંધાયા છે.જે 2001માં નોંધાયેલા 30,991 ગુનાઓ કરતા 11 % ઓછા છે.શહેરની મુખ્ય જેલ [[આર્થર રોડ જેલ]] ([[:en:Arthur Road Jail|Arthur Road Jail]]) છે. == લોકો અને સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Asiatic Society of Mumbai 1804.jpg|thumb|શહેરનું સૌથી જુનું જાહેર પુસ્તકાલય એશિયાટીક સોસાયટી ઓફ બોમ્બે છે.]] મુંબઈમાં રહેતા લોકોને ''[[મુંબઈકર]] ([[:en:Mumbaikar|Mumbaikar]])''કહેવાય છે. ''મુંબઈવાસીઓ''.તેમના કામ કરવાના સ્થળે જલ્દી જઈ શકે તે માટે ઘણા લોકો રેલવે સ્ટેશનની પાસે જ રહે છે{{Fact|date=March 2009}}. કારણ કે પ્રવાસમાં ઘણો બધા સમય વ્યય થાય છે. ભારતના લોકો તીખી અને મસાલેદાર વસ્તુઓ આરોગે છે. મુંબઈમાં પણ સમુદ્ધ રાંઘણકળા છે. પરંતુ અંહી અન્ય ભારત કરતા ઓછા તીખા અને મસાલેદાર વ્યંજનો હોય છે. અંહીની કેટલીક ખાવાલાયક ચીજવસ્તુઓની યાદીમાં ''ધનશાક'',''ખીચડી'', ''બોમ્બાઈ બટાટા ભાજી'', ''કામાગ કાકરી'', ''સોલાચી કઢી'', ''મિનિ વેલા કરી''અને ''કરી[[બોમ્બે ડક]] ([[:en:Bombay Duck|Bombay Duck]])''નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.hillmanwonders.com/cuisines/mumbai_cuisine.htm |title=Mumbai Cuisine |access-date=2008-01-19 |author=Howard Hillman |publisher=HQP / Hillman Quality Publications |archive-date=2008-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111050831/http://www.hillmanwonders.com/cuisines/mumbai_cuisine.htm |url-status=dead }}</ref>રોડની આજૂબાજૂમાં સ્થાનિક વાનગીઓ જેવી [[વડાપાંઉ|વાડાપાંઉ]] ([[:en:vada pav|vada pav]]), [[પાણીપૂરી]] ([[:en:panipuri|panipuri]]), પાવભાજી અને [[ભેળપૂરી|ભેલપૂરી]] ([[:en:bhelpuri|bhelpuri]]) પ્રખ્યાત છે.શહેરમાં ઘણી નાની રેસ્ટૉરૉં પણ છે(જે ને ઉડીપી રેસ્ટૉરૉં પણ કહે છે.) જે દક્ષિણ ભારતીય અને પંજાબી વાનગીઓ પીરસે છે. શહેરમાં રેસ્ટૉરૉંનો એક અલગ પ્રકાર પણ છે જેને ઈરાની રેસ્ટૉરૉં કહે છે. આ રેસ્ટૉરૉંમાં એક પરંપરાગત મેનુ હોય છે જેની સાથે પ્રખ્યાત ઈરાની ચા અથવા ચાઈ આપવામાં આવે છે. [[ભારતીય સિનેમા(ચલચિત્ર)|ભારતીય સિનેમા]] ([[:en:Indian cinema|Indian cinema]]){{ndash}}નું જન્મસ્થળ મુંબઈ છે. [[દાદાસાહેબ ફાળકે]] ([[:en:Dadasaheb Phalke|Dadasaheb Phalke]])એ 20મી સદીમાં મુંગી ફિલ્મોનું નિર્માણ કર્યું ત્યાર બાદ [[મરાઠી સિનેમા|મરાઠી ટોકી]] ([[:en:Marathi cinema|Marathi talkies]]){{ndash}}ની પણ શરૃઆત થઈ. સૌથી જૂની ફિલ્મો પ્રદર્શિત થઈ તે 20મી સદીમાં બની હતી. મુંબઈમાં મોટાપ્રમાણમાં પણ થિયેટર છે, જેમાં વિશ્વનું સૌથી મોટું [[આઈમેક્સ]] ([[:en:IMAX|IMAX]]) ડોમ થિયેટરનો સમાવેશ થાય છે. જેમાં<ref>{{cite web |url=http://www.adlabscinemas.com/imax.asp |title=AdLabs: The IMAX Experience |access-date=2007-08-22 |publisher=AdLabsCinemas.com |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820083416/http://www.adlabscinemas.com/imax.asp |url-status=dead }}</ref> બોલીવુડ, મરાઠી, અને [[હોલીવૂડ|હોલીવુડ]] ([[:en:Hollywood|Hollywood]])ની ફિલ્મો પ્રદર્શિત થાય છે. વર્ષ દરમિયાન ઘણા ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ આયોજીત કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mumbaifilmfest.com/Mami/index_v2.php?page=home |title=મુંબઈ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ |publisher=મુંબઈ એકાદમિ ઓફ મુવિંગ ઇમેજ |access-date=2011-11-18 |archive-date=2011-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117215723/http://www.mumbaifilmfest.com/Mami/index_v2.php?page=home |url-status=dead }}</ref> મોટાભાગના વ્યવસાયી નાટ્ય મંડળો બ્રિટીશ રાજ દરમિયાન બન્યા હતા, તેઓ 1950ના દાયકામાં લુપ્ત થયા, આ બાદ મુંબઈમાં અનોખી “નાટ્ય ચળવળ“ ચાલી જેમાં મરાઠી, હિન્દી, {{Failed verification|date=March 2009}}અંગ્રેજી{{Failed verification|date=March 2009}} અને અન્ય પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં નાટકો બનતા હતા.<ref>{{cite journal | last = Gilder | first = Rosamond | title = The New Theatre in India: An Impression | journal = [[Theatre Journal|Educational Theatre Journal]] | volume = 9 | issue = 3 | pages = 201-204 | publisher = [[Johns Hopkins University Press]] | location = Washington, DC | date = October 1957 | issn = 0192-2882}}</ref> સમકાલિન કળા સરકારી નાણાં દ્વારા ચાલતી કળા સંસ્થાઓ અને અંગત વ્યવસાયી ગેલેરીઓમાં પ્રદર્શિત થતી રહે છે.સરકારી નાણા દ્વારા ચાલતી આર્ટ ગેલેરીઓમાં [[જહાંગીર આર્ટ ગેલેરી]] ([[:en:Jehangir Art Gallery|Jehangir Art Gallery]]) અને [[નેશનલ ગેલેરી ઓફ મોડર્ન આર્ટ]] ([[:en:National Gallery of Modern Art|National Gallery of Modern Art]])નો સમાવેશ થાય છે. 1833માં [[એશિયાટીક સોસાયટી ઓફ બોમ્બે]] ([[:en:Asiatic Society of Bombay|Asiatic Society of Bombay]])ની સ્થાપના થઈ હતી, જે શહેરનું સૌથી જૂનુ [[જાહેર પુસ્તકાલય]] ([[:en:public library|public library]])છે.[[દક્ષિણ મુંબઈ]] ([[:en:South Mumbai|South Mumbai]])માં આવેલું [[છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વસ્તુ સંગ્રહાલય]] ([[:en:Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya|Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya]])(પહેલા પ્રિન્સ વેલ્સ મ્યુઝીયમ તરીકે જાણીતું હતું.) જાણીતું મ્યુઝીયમ છે. [[ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા]] ([[:en:Gateway of India|Gateway of India]])ની નજીક આવેલા આ મ્યુઝીયમમાં ભારતીય ઇતિહાસની પ્રાચીન વસ્તુઓને પ્રદર્શીત કરવામાં આવી છે. <ref>{{cite web |url=http://www.bombaymuseum.org/ |title=Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya |access-date=2007-01-30 |publisher=Prince of Wales Museum of Western India, Mumbai |archive-date=2007-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070201210616/http://bombaymuseum.org/ |url-status=dead }}</ref>મુંબઈમાં પ્રખ્યાત પ્રાણી સંગ્રહાલય આવે છે જેને [[જીજામાતા ઉધાન]] ([[:en:Jijamata Udyaan|Jijamata Udyaan]]) કહેવાય છે. તેની સરહદ પર બગીચો અને બંદર આવેલું છે. <ref>{{cite web |url=http://www.mumbainet.com/travel/vjbudyan.htm |title=Veermata Jeejabai Udyan |access-date=2007-01-30 |publisher=Mumbai on the net |archive-date=2007-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312131533/http://www.mumbainet.com/travel/vjbudyan.htm |url-status=dead }}</ref> મુંબઈમાં બે યુનેસ્કો [[વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટ]] ([[:en:World Heritage Sites|UNESCO World Heritage Sites]])આવેલી છે, એક [[છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનલ]] ([[:en:Chhatrapati Shivaji Terminus|Chhatrapati Shivaji Terminus]]) અને [[એલિફન્ટાની ગુફાઓ]] ([[:en:Elephanta Caves|Elephanta Caves]]).<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/in |title=India: World heritage sites centre |access-date=2007-08-09 |publisher=[[UNESCO]]}}</ref>શહેરના અન્ય જાણીતા સ્થળો [[નરીમાન પોઈન્ટ]] ([[:en:Nariman Point|Nariman Point]]), [[ગિરગામ ચોપાટી]] ([[:en:Girgaum Chowpatti|Girgaum Chowpatti]]), [[જૂહૂ બીચ]] ([[:en:Juhu Beach|Juhu Beach]])અને [[મરીન ડ્રાઈવ]] ([[:en:Marine Drive|Marine Drive]]) છે. થીમ પાર્ક[[એસેલ વર્લ્ડ]] ([[:en:Essel World|Essel World]])<ref>{{cite web |url=http://www.esselworld.com/ |title=Essel World |access-date=2008-01-29}}</ref>પણ ઘણો પ્રખ્યાત છે, જે ગોરાઈ સમુદ્ર કિનારાથી નજીક છે. એશિયાનો સૌથી મોટો થીમ વોટર પાર્ક, વોટર કિંગ્ડમ પણ મુંબઈમાં આવેલો છે. મુંબઈના રહેવાસીઓ ભારે ધામધૂમપૂર્વક [[પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ|પશ્ચિમિ]] ([[:en:Western culture|Western]]) અને [[ભારતીય તહેવારો]] ([[:en:Indian festivals|Indian festivals]])ની ઉજવણી કરે છે. મુંબઈમાં પ્રખ્યાત તહેવારોમાં [[દિવાળી]] ([[:en:Diwali|Diwali]]), [[હોળી]] ([[:en:Holi|Holi]]), [[ઈદ]] ([[:en:Eid|Eid]]), [[ક્રિસમસ]] ([[:en:Christmas|Christmas]]), [[નવરાત્રી]] ([[:en:Navratri|Navratri]]), [[ગુડ ફ્રાઈડે]] ([[:en:Good Friday|Good Friday]]), [[દશેરા]] ([[:en:Dussera|Dussera]]), [[મોહરમ]] ([[:en:Moharram|Moharram]]), [[ગણેશ ચતૂર્થી]] ([[:en:Ganesh Chaturthi|Ganesh Chaturthi]]), [[દુર્ગા પૂજા|દુર્ગા પુજા]] ([[:en:Durga Puja|Durga Puja]]) અને [[મહાશિવરાત્રી]] ([[:en:Maha Shivratri|Maha Shivratri]])નો સમાવેશ થાય છે. સંગીત, નૃત્ય, નાટ્ય અને ફિલ્મ જેવા વિવિધ ક્ષેત્રને સાંકળી લેતો એક ફેસ્ટીવલ યોજાય છે જેને [[કાલા ઘોડા આર્ટ ફેસ્ટિવલ]] ([[:en:Kala Ghoda Arts Festival|Kala Ghoda Arts Festival]])કહે છે. જેમાં વિવિધ લોકો પોતાની કળાનું પ્રદર્શન કરે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.kalaghodaassociation.com/ |title=Kala Ghoda Association |access-date=2008-02-06 |archive-date=2008-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417023334/http://www.kalaghodaassociation.com/ |url-status=dead }}</ref>બે અઠવાડીયા સુધી ચાલતો મેળો [[બાંદ્રા ફેર]] ([[:en:Bandra Fair|Bandra Fair]])તરીકે ઓળખાય છે જેમાં બધા જ ધર્મના લોકો ભાગ લે છે. સંગીત સમારોહ પર આધારિત બાણગંગા ફેસ્ટિવલ બે દિવસ સુધી ચાલે છે. જેનું આયોજન મહારાષ્ટ્ર ટુરીઝમ ડેવેલપ્મન્ટ કોર્પોરેશન દ્વારા મુંબઈમાં આવેલા ઐતિહાસિક [[બાણગંગા કૂંડ|બાણગંગા]] ([[:en:Banganga Tank|Banganga Tank]]) કૂડ પાસે કરવામાં આવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=../MaharashtraTourism/MTDC_Festival/Banganga_Festival.html |title=The Banganga Festival |access-date=2008-02-07 |publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.is/20120805052147/http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=../MaharashtraTourism/MTDC_Festival/Banganga_Festival.html |url-status=dead }}</ref>એલિફન્ટા ફેસ્ટિવલ જેનું આયોજન ફ્રેબ્રુઆરી મહિનામાં [[એલિફન્ટા ટાપૂ|એલિફન્ટા ટાપુઓ]] ([[:en:Elephanta Island|Elephanta Island]]) પર થાય છે. આ ફેસ્ટિવલમાં ભાગ લેવા માટે ક્લાસિકલ ભારતીય નૃત્ય અને સંગીતના કલાકારો અંહી ઉમટી પડે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=../MaharashtraTourism/MTDC_Festival/Elephanta_Festival.html |title=The Elephanta Festival |access-date=2008-02-07 |publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation |archive-date=2007-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070220194302/http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=..%2FMaharashtraTourism%2FMTDC_Festival%2FElephanta_Festival.html |url-status=dead }}</ref> મુંબઈને નીચેના કેટલાક શહેરો સાથે [[સિસ્ટર સીટી]] ([[:en:sister city|sister city]]) સમજૂતીઓ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mcgm.gov.in/ |title=Official Website of Municipal Corporation of Greater Mumbai |publisher=[[Municipal Corporation of Greater Mumbai]] |access-date=2008-07-18 |archive-date=2017-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|JPN}}[[યોકોહોમા]] ([[:en:Yokohama|Yokohama]]), [[જાપાન]] ([[:en:Japan|Japan]]) * {{flagicon|USA}}[[લોસ એન્જસલ, કેલિફોર્નિયા|લોસ એન્જસલ]] ([[:en:Los Angeles, California|Los Angeles]]), [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ|કેલિફોર્નિયા]] ([[:en:United States|United States]]) * {{flagicon|UK}}[[લંડન]] ([[:en:London|London]]), [[યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ]] ([[:en:United Kingdom|United Kingdom]]) * {{flagicon|GER}}[[બર્લિન]] ([[:en:Berlin|Berlin]]), [[જર્મની]] ([[:en:Germany|Germany]]). * {{flagicon|Germany}}[[સ્ટુટગાર્ટ]] ([[:en:Stuttgart|Stuttgart]]), [[જર્મની]] ([[:en:Germany|Germany]]). * {{flagicon|RUS}}[[સેન્ટ પિટર્સબર્ગ]] ([[:en:Saint Petersburg|Saint Petersburg]]), [[રશિયા]] ([[:en:Russia|Russia]]). == માધ્યમો == મુંબઈમાં ઘણા બધા [[ભારતીય અખબારો|અખબારો]] ([[:en:Indian newspapers|newspaper]]), પ્રકાશનો, અને ટેલિવિઝન અને રેડીયો સ્ટેશન આવેલા છે. જે અંગ્રેજી ભાષાના જાણીતા અખબારો મુંબઈ ખાતેથી પ્રકાશિત અને વેચાય છે તેમાં ''[[ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા]] ([[:en:Times of India|Times of India]])'', ''[[મીડ ડે|મિડ-ડે]] ([[:en:MiD DAY|Mid-day]])'', ''[[હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ]] ([[:en:Hindustan Times|Hindustan Times]])'', ''[[ડીએનએ- ડેઈલી ન્યુઝ એન્ડ એનાલિસિસ|ડીએનએ]] ([[:en:D N A - Daily News And Analysis|DNA]])'', અને ''[[ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ]] ([[:en:Indian Express|Indian Express]])નો સમાવેશ થાય છે.''મરાઠી ભાષાના અખબારોમાં''[[લોકસત્તા]] ([[:en:Loksatta|Loksatta]])'', ''[[લોકમત]] ([[:en:Lokmat|Lokmat]])'' અને ''[[મહારાષ્ટ્ર ટાઈમ્સ]] ([[:en:Maharashtra Times|Maharashtra Times]])''નો સમાવેશ થાય છે.અન્ય પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં પણ અખબારો પ્રગટ થાય છે. મુંબઈમાંથી એશિયાનું સૌથી જૂના અખબાર ''[[બોમ્બે સમાચાર]] ([[:en:Bombay Samachar|Bombay Samachar]])'' પ્રગટ થાય છે, ગુજરાતી ભાષાનું આ દૈનિક 1822થી નિયમિત પણે પ્રગટ થાય છે. મરાઠી ભાષાનું પહેલુ અખબાર બોમ્બે દર્પણ -ની શરૂઆત મુંબઈમાં 1831માં બાલાશાસ્ત્રી જાંભેકરે કરી હતી.<ref>{{cite news |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/br/2002/02/05/stories/2002020500040500.htm |title=Privatising emancipation (A Book Review) |author=Veena Naregal |work=Language, Politics, Elites, and the Public Sphere |publisher=[[The Hindu]] |access-date=2007-12-24 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211071349/http://www.hinduonnet.com/thehindu/br/2002/02/05/stories/2002020500040500.htm |url-status=dead }}</ref>લોકપ્રિય સામાયિકોમાં મરાઠીમાં ''સાપ્તાહિક સકાલ'', ''લોકપ્રભા'', અને અંગ્રેજીમાં ''[[ઇન્ડિયા ટૂડે|ઇન્ડિયા ટુડે]] ([[:en:India Today|India Today]]) ''અને ''આઉટલુક''નો સમાવેશ થાય છે. [[ચિત્ર:Bolywood.jpg|thumb|[[બોલીવુડ]] ([[:en:Bollywood|Bollywood]])નું કામકાજ મુંબઈમાં થાય છે. ]] મુંબઈમાં કેટલીય[[ભારતમાં ટેલિવિઝન|ભારતીય]] ([[:en:Television in India|Indian]]) અને વિદેશી ચેનલો જોવાય છે. મુંબઈવાસીઓ કેબલ દ્વારા 100થી વધુ ચેનલો જોઈ શકે છે, આ ચેનલોના કાર્યક્રમ મુંબઈમાં વસતા [[બહુભાષાવાદ|વિવિધ પ્રદેશોના લોકો]] ([[:en:Multilingualism|polyglot]])ના મનોરંજન માટે પ્રસારીત કરવામાં આવે છે. {{Fact|date=March 2009}}મહાનગરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા કોર્પોરેશનનું પણ મથક છે. અંહી મોટી સમાચાર ચેનલો અને પ્રિન્ટ પબ્લિકેશનોનીવિશાળ હાજરી છે.રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ સેવા [[દુરદર્શન|દૂરદર્શન]] ([[:en:Doordarshan|Doordarshan]])બે પ્રાદેશિક ચેનલ મફત પૂરી પાડે છે. જ્યારે ત્રણ મોટા કેબલ નેટવર્ક અન્ય લોકોને સેવા આપે છે. મુંબઈમાં [[ઈએસપીએન]] ([[:en:ESPN|ESPN]]), [[સ્ટાર સ્પોર્ટસ]] ([[:en:Star Sports|Star Sports]]), [[ઝી મરાઠી]] ([[:en:Zee Marathi|Zee Marathi]]), [[ઈટીવી મરાઠી]] ([[:en:ETV Marathi|ETV Marathi]]), ડીડી સહ્યાદ્રી, મી મરાઠી, ઝી ટોકીઝ, [[ઝી ટીવી]] ([[:en:Zee TV|Zee TV]]), [[સ્ટાર પ્લસ]] ([[:en:STAR Plus|STAR Plus]]) અને અન્ય સમાચાર ચેનલો જેવી કે સ્ટાર માઝા લોકપ્રિય છે. મુંબઈ અને મહારાષ્ટ્રના દર્શકોને સમર્પિત હોય તેવી મરાઠી સમાચાર ચેનલોમાં ''[[સ્ટાર માઝા]] ([[:en:Star Majha|Star Majha]])'','' [[ઝી 24 તાસ]] ([[:en:Zee 24 Taas|Zee 24 Taas]])''અને ''સહારા સમય મુંબઈ ''છે. [[ડાઈરેક્ટ બોડકાસ્ટ સેટેલાઈટ|સેટેલાઈટ ટેલિવિઝન(ડીટીએચ)]] ([[:en:Direct broadcast satellite|Satellite television (DTH)]])સેવા તેની મોંઘી કિંમતને લીધે હજૂ સુધી બધા જ લોકો સુધી પહોંચી શકી નથી અંહી જે લોકપ્રિય ડીટીએસ સેવા છે તેમાં [[ડીશ ડીવી ઇન્ડિયા|ડીસ ટીવી]] ([[:en:Dish TV India|Dish TV]])અને [[ટાટા સ્કાય]] ([[:en:Tata Sky|Tata Sky]])નો સમાવેશ થાય છે. મુંબઈમાં 12 રેડિયો સ્ટેશન છે જેમાંથી 9 સ્ટેશનો [[ફ્રીકવન્સિ મોડ્યુલેશન|એફએમ]] ([[:en:Frequency modulation|FM]]) બેન્ડ પર પ્રસારિત થાય છે. અને ત્રણ [[ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો]] ([[:en:All India Radio|All India Radio]]) સ્ટેશન [[ઍમ્પ્લિટ્યૂડ મોડ્યુલેશન|એએમ]] ([[:en:Amplitude modulation|AM]]) બેન્ડ પર પ્રસારીત થાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.asiawaves.net/india/maharashtra-radio.htm#mumbai-radio |title=Radio stations in Maharashtra, India |access-date=2008-01-18 |publisher=Asiawaves}}</ref>મુંબઈમાં [[કમર્શિયલ પ્રસારણ|કમર્શિયલ રેડિયો]] ([[:en:Commercial broadcasting|Commercial radio]])પ્રોવાઈડર્સ જેમ કે [[વર્લ્ડ સ્પેશ]] ([[:en:WorldSpace|WorldSpace]]), [[સાઈરસ સેટેલાઈ રેડિયો|સાઈરસ]] ([[:en:Sirius Satellite Radio|Sirius]]) અને [[એક્સએમ સેટેલાઈટ રેડિયો|એક્સએમ]] ([[:en:XM Satellite Radio|XM]]) લોકપ્રિય છે. કન્ડિશનલ એક્સેસ સિસ્ટમ(સીએએસ)નો [[ભારત સરકાર|કેન્દ્ર સરકાર]] ([[:en:Government of India|Union Government]])દ્વારા 2006થી અમલ કરાવવામાં આવી રહ્યો છે પરંતુ [[ડાઈરેક્ટ બ્રોડકાસ્ટ સેટેલાઈટ|ડાઈરેક્ટ ટુ હોમ(ડીટીએચ)]] ([[:en:Direct broadcast satellite|Direct-to-Home (DTH)]]) સેવાની તીવ્ર સ્પર્ધાને કારણે જોઈએ તેટલા પ્રમાણમાં સીએએસ પ્રચલિત થયું નથી.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/856609.cms |title=Few takers for CAS in Mumbai |access-date=2008-01-22 |date=2006-12-20 |publisher=[[The Times of India|Times Internet Limited]]}}</ref> હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગ [[બોલીવુડ]] ([[:en:Bollywood|Bollywood]])મુંબઈમાં સ્થિત છે. ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગ વર્ષે 800 જેટલી ફિલ્મો બનાવે છે જે [[અમેરિકાનો સિનેમા ઉદ્યોગ|હોલીવુડ]] ([[:en:Cinema of the United States|Hollywood]])ની સરખામણીમાં બે ગણી છે. આમાંથી બોલીવુડ જ 150 જેટલી ફિલ્મો બનાવે છે. ગોરેગાંવમાં આવેલા ફિલ્મ સ્ટુડીયો જેમાં [[ફિલ્મ સીટી]] ([[:en:Film City|Film City]])નો પણ સમાવેશ થાય છે તેમાં ઘણી બધી ફિલ્મો માટેના સેટ્સ ઉપલબ્ધ છે. [[મરાઠી સિનેમા|મરાઠી ફિલ્મ ઉદ્યોગ]] ([[:en:Marathi cinema|Marathi Film Industry]])પણ મુંબઈમાં આવેલો છે. 2009ના વર્ષ માટેનો [[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ|શ્રેષ્ઠ ચલચિત્ર]] ([[:en:Best Picture|Best Picture]]) માટેનો [[એકેડેમી એવોર્ડ]] ([[:en:Academy Award|Academy Award]]) મેળવનાર ફિલ્મ [[સ્લમડોગ મિલિયોનેર]] ([[:en:Slumdog Millionaire|Slumdog Millionaire]]) પણ મુંબઈના કેટલાક ભાગોમાં શુટ કરાઈ છે. તેની કથા પણ મુંબઈની ઝૂંપડપટ્ટીને લગતી છે. == શિક્ષણ == [[ચિત્ર:Clock Tower Mumbai University.jpg|મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાં આવેલ [[રાજાબાઇ ટાવર]]|300px|thumb]] મુંબઈમાં આવેલી શાળાઓ મ્યુનિસિપલ સ્કુલ (બીએમસી દ્વારા સંચાલિત) અથવા ખાનગી શાળાઓ(ટ્રસ્ટ અથવા અંગત ધોરણે ચલાવાતી) હોય છે. જેમાં કેટલાક કેસોમાં તેઓ સરકાર તરફથી સહાય મેળવે છે. આ શાળઆઓ, [[મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ|મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ બોર્ડ(એમએસબીએસએચએસઈ)]] ([[:en:Maharashtra State Secondary and Higher Secondary Education Board|Maharashtra State Board (MSBSHSE)]]), ઓલ ઇન્ડિયા [[કાઉન્સિલ ફોર ધ ઈન્ડિયન સ્કુલ સર્ટિફિકેટ|કાઉન્સિલ ફોર ધ ઈન્ડિયન સ્કુલ સર્ટીફિકેટ એક્ઝામિનેશન(સીઆઈએસસીઈ)]] ([[:en:Council for the Indian School Certificate Examinations|Council for the Indian School Certificate Examinations (CISCE)]]) અને[[સીબીએસઈ|સેન્ટ્રલ બોર્ડ ફોર સેકન્ડ્રી એજ્યુકેજ્શન બોર્ડ]] ([[:en:CBSE|Central Board for Secondary Education (CBSE)]])સાથે જોડાયેલી હોય છે. મોટાભાગે શિક્ષણનું માધ્યમ મરાઠી અથવા અંગ્રેજી હોય છે. સરકારી શાળાઓમાં ઘણી બધી સુવિધાઓનો અભાવ હોય છે પરંતુ ખાનગી શાળાઓમાં ન જઈ શકતા ગરીબ લોકો માટે આ જ એક માત્ર વિકલ્પ હોય છે વધુ સારી સુવિધાઓને કારણે મોટાભાગના લોકો ખાનગી શાળાઓ જ પસંદ કરે છે. [[10+2+3 યોજના|10+2+3/4]] ([[:en:10+2+3 plan|10+2+3/4 plan]])યોજના મુજબ, વિદ્યાર્થીઓ 10 વર્ષમાં શાળાનું શિક્ષણ પૂરૂ કરે છે, અને ત્યાર બાદ બે વર્ષ માટે [[જુનિયર કોલેજ]] ([[:en:Junior College|Junior College]])માં દાખલ થાય છે. જેમાં તેઓ ત્રણ પ્રવાહ, વિનયન, વાણિજ્ય, અને વિજ્ઞાન માંથી એક પ્રવાહની પસંદગી કરે છે. આ બાદ પસંદ કરેલા અભ્યાસમાં ડિગ્રી મેળવી શકાય છે અથવા વ્યવસાયીક ડીગ્રી કોર્સ જેવા કે, કાયદો, એન્જિનિયરિંગ, તબીબી વગેરે. મોટાભાગની કોલેજો [[મુંબઈ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:University of Mumbai|University of Mumbai]]) સાથે જોડાયેલી હોય છે. મુંબઈ યુનિવર્સિટી સ્નાતકોને બહાર પાડવાની રીતે વિશ્વની સૌથી મોટી યુનિવર્સિટીઓમાંથી એક છે.ભારતની ટોચની એન્જિનિયરિંગ અને ટેક્નોલોજી સ્કુલ છે તેવી [[આઈઆઈટી બોમ્બે|ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી બોમ્બે]] ([[:en:IIT Bombay|Indian Institute of Technology, Bombay]]), [[વીજેટીઆઈ|વીરમાતા જીજાબાઈ ટેક્નોલોજી ઈન્સ્ટીટ્યુટ]] ([[:en:VJTI|Veermata Jijabai Technological Institute]])અને [[યુઆઈસીટી|યુનિવર્સિટી ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ કેમિકલ ટેક્નોલોજી]] ([[:en:UICT|University Institute of Chemical Technology]]), તેમજ [[એસએનડીટી મહિલા યુનિવર્સિટી|એસએનડીટી વુમન્સ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:SNDT Women's University|SNDT Women's University]]) સહીતની અન્ય યુનિવર્સિટીઓ મુંબઈમાં આવેલી છે. મુંબઈમાં [[જમનાલાલ બજાજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝ|જમનાલાલ બજાજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝ(જેબીઆઈએમએસ)]] ([[:en:Jamnalal Bajaj Institute of Management Studies|Jamnalal Bajaj Institute of Management Studies (JBIMS)]]), “[[સિડેનહામ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝ, રીસર્ચ એન્ડ ઑન્ટ્રપ્રનિયર્સશીપ એજ્યુકેશન|સિડેનહામ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝ, રીસર્ચ એન્ડ ઑન્ટ્રપ્રનિયર્સશીપ એજ્યુકેશન“]] ([[:en:Sydenham Institute of Management Studies, Research and Entrepreneurship Education|Sydenham Institute of Management Studies, Research and Entrepreneurship Education]]), [[એસઆઈએમએસઆરઈઈ]] ([[:en:SIMSREE|SIMSREE]]), [[એસ. પી. જૈન]] ([[:en:S.P.Jain|S.P.Jain]]). [[તાતા ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ સોશિયલ સ્ટડીઝ]] ([[:en:Tata Institute of Social Studies|Tata Institute of Social Studies]])(ટીઆઈએસએસ) અને અન્ય મેનેજમેન્ટ સ્કુલો આવેલી છે. ભારતની જૂનામાં જૂની લો સ્કુલ,[[સરકારી લો કોલેજ]] ([[:en:Government Law College|Government Law College]]), અને એશિયાની પહેલી વાણિજ્ય કોલેજ [[સિડેનહામ કોલેજ]] ([[:en:Sydenham College|Sydenham College]]) પણ મુંબઈમાં આવેલી છે. {{Fact|date=September 2008}}મુંબઈ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલી [[સર જે. જે. સ્કૂલ ઓફ આર્ટ]] શિલ્પ અને કળામાં વિવિધ ડીગ્રીઓ ઓફર કરે છે. મુંબઈમાં ભારતની ટોચની બે સંશોધન સંસ્થાઓ આવેલી છે. ધ ટાટા ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ફન્ડામેન્ટ રિસર્ચ ([[ટીઆઈએફઆર]] ([[:en:TIFR|TIFR]]))અને ભાભા એટોમિક રીસર્ચ સેન્ટર([[ભાભા એટોમિક રીસર્ચ સેન્ટર|બીએઆરસી]] ([[:en:Bhabha Atomic Research Centre|BARC]])).બીએઆરસી 40 મેગા વોટ પરમાણુ સંશોધન રિએક્ટર [[સીઆઈઆરયુએસ|સાઈરસ]] ([[:en:CIRUS|CIRUS]]) ચલાવે છે, જે [[ટ્રામબે|ટ્રોમબે]] ([[:en:Trombay|Trombay]]) ખાતે આવેલું છે. == રમત ગમત == [[ચિત્ર:Brabourne.jpg|thumb|[[બ્રેબ્રોન સ્ટેડીયમ]] શહેરમાં આવેલું જુનામાં જૂનું સ્ટેડીયમ છે. ]] મુંબઈમાં (અને દેશમાં) સૌથી લોકપ્રિય રમત ક્રિકેટ છે. ક્રિકેટ રમતા લોકોની સરખામણીમાં સ્ટેડિયમની ઓછી સંખ્યાને કારણે [[બેકયાર્ડ ક્રિકેટ|ક્રિકેટનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ]] ([[:en:Backyard cricket|modified versions of cricket]])(જેને મોટભાગે ગલી ક્રિકેટ કહેવાય છે) જેમાં વિવિધ પ્રકારના નિયમો હોય છે તે ગમે ત્યાં રમી શકાય છે જેમ કે પાર્કીગ લોટ, બગીચા કે પછી ચાલીઓમાં. મુંબઈમાં [[બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલ ફોર ક્રિકેટ ઈન ઇન્ડિયા]] ([[:en:Board of Control for Cricket in India|Board of Control for Cricket in India]])(બીસીસીઆઈ)નું વડું મથક આવેલું છે. ભારતની સૌથી વધુ પ્રતિષ્ઠિત ઘરેલુ ટ્રોફી [[રણજી ટ્રોફી]] ([[:en:Ranji Trophy|Ranji Trophy]])માં [[મુંબઈ ક્રિકેટ ટીમ]] ([[:en:Mumbai cricket team|Mumbai cricket team]])મુંબઈનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. મુંબઈ ટીમ સૌથી વધુ સફળતા મેળવનાર ટીમ પણ છે. આ ઉપરાંત, [[ઈન્ડિયન પ્રિમિયર લીગ]] ([[:en:Indian Premier League|Indian Premier League]])માં [[મુંબઈ ઈન્ડિયન્સ]] ([[:en:Mumbai Indians|Mumbai Indians]])અને [[ઈન્ડિયન ક્રિકેટ લીગ]] ([[:en:Indian Cricket League|Indian Cricket League]])માં [[મુંબઈ ચેમ્પસ]] ([[:en:Mumbai Champs|Mumbai Champs]])ની ટીમો મુંબઈનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. શહેરમાં બે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ મેદાનો આવેલા છે. [[વાનખેડે સ્ટેડિયમ]] ([[:en:Wankhede Stadium|Wankhede Stadium]]) અને[[બ્રેબ્રોન સ્ટેડીયમ]] ([[:en:Brabourne Stadium|Brabourne Stadium]]).વાનખેડે સ્ટેડીયમ [[2011 ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ]] ([[:en:2011 Cricket World Cup|2011 Cricket World Cup]])ની યજમાની મેળવવાનું છે. હાલમાં વર્લ્ડ કપના આયોજનને લઈને સ્ટેડિયમનું વિસ્તૃતિકરણ અને રીનોવેશન થાય છે.મુંબઈમાંથી જે પ્રતિષ્ઠિત ક્રિકેટરો થયા છે તેમાં [[સચિન તેંડુલકર]] ([[:en:Sachin Tendulkar|Sachin Tendulkar]]), [[સુનિલ ગવાસ્કર|સૂનિલ ગવાસ્કર]] ([[:en:Sunil Gavaskar|Sunil Gavaskar]]), અને [[સંદીપ પાટીલ]] ([[:en:Sandip Patil|Sandip Patil]])નો સમાવેશ થાય છે. {{Fact|date=March 2009}} શહેરમાં ફૂટબોલ બીજી લોકપ્રિય રમત છે. {{Fact|date=March 2009}}મુંબઈમાં ટેલિવિઝન પર સૌથી વધુ જોવાયેલી ઈવેન્ટમાં [[ફીફા વર્લ્ડ કપ]] ([[:en:FIFA World Cup|FIFA World Cup]])નો સમાવેશ થાય છે. {{Fact|date=March 2009}}ભારતની રાષ્ટ્રીય રમત [[ફિલ્ડ હોકી]] ([[:en:field hockey|field hockey]]) ક્રિકેટની સરખામણીમાં તેની મહત્તા ખઈ બેસી છે. {{Fact|date=March 2009}}[[પ્રિમિયર હોકી લીગ|પ્રિમિયર હોકી લીગ(પીએચએલ)]] ([[:en:Premier Hockey League|Premier Hockey League (PHL)]])માં જે થોડી ટીમો ભાગ લઈ રહેલી છે તેમાંથી મહારાષ્ટ્ર તરફથી મુંબઈ સ્થિત [[મરાઠા વોરિયર્સ]] ([[:en:Maratha Warriors|Maratha Warriors]])ભાગ લે છે. મુંબઈમાં ચેસ પણ ઘણી લોકપ્રિય રમત છે. મુંબઈમાં અન્ય રમતો રમાય છે તેમાં ટેનિસ, સ્કવોશ, બિલિયર્ડ, બેડમિન્ટન, ટેબલ ટેનિસ અને ગોલ્ફનો સમાવેશ થાય છે. {{Fact|date=March 2009}}બહૂ ઓછા ભારતીય શહેરોમાં રમાતી [[રગ્બી યુનિયન]] ([[:en:Rugby union|Rugby union]]) પણ મુંબઈમાં રમાય છે. દર વર્ષે ફ્રેબ્રુઆરી મહિનામાં મુંબઈમાં [[મહાલક્ષ્મી રેસકોર્સ]] ([[:en:Mahalaxmi Racecourse|Mahalaxmi Racecourse]]) ખાતે [[ડર્બી(ઘોડાદોડ)|ડર્બી]] ([[:en:Derby (horse race)|Derby]]) રેસનું આયોજન કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ [[ફોર્મુલા વન]] ([[:en:Formula 1|Formula 1]]) રેસિંગ લોકપ્રિય બની છે. {{Fact|date=March 2009}}અને[[ફોર્સ ઇન્ડિયા]] ([[:en:Force India|Force India]])નામની એફવન ટીમ પણ મુંબઈમાં 2008માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. <ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/motorSportsNews/idUKL2521523620080125 |title=Motor racing-Force India F1 team to launch 2008 car in Mumbai |date=2008-01-25 |access-date=2008-01-27 |publisher=uk.reuters.com |archive-date=2008-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129132715/http://uk.reuters.com/article/motorSportsNews/idUKL2521523620080125 |url-status=dead }}</ref>માર્ચ 2004માં, [[એફ વન પાવરબોટ રેસિંગ|એફવન પાવરબોટ વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશીપ]] ([[:en:F1 Powerboat Racing|F1 powerboat world championship]])અંતર્ગત મુંબઈ ગ્રાન્ડ પ્રીક્સનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. વોલીબોલ અને બાસ્કેટબોલ જેવી રમતો પણ શાળાઓ અને કોલેજોમાં લોકપ્રિય છે. {{Fact|date=March 2009}} 2004માં રમતો પર લોકોનું ધ્યાન કેન્દ્રીત થાય તે માટે [[મુંબઈ મેરેથોન]] ([[:en:Mumbai Marathon|Mumbai Marathon]])નું આયોજન કરવામાં આવ્યં હતું. 2006થી, [[અસોસિએશન ઓફ ટેનિસ પ્રોફેશનલ્સ|એટીપી ટુર]] ([[:en:Association of Tennis Professionals|ATP Tour]])ની [[ઈન્ટરનેશનલ સિરિઝ ટુર્નામેન્ટ|આંતરરાષ્ટ્રીય સિરિઝ]] ([[:en:International Series Tournaments|International Series]])ની ટુર્નામેન્ટ [[કિંગફિશર એરલાઈન્સ ટેનિસ ઓપન]] ([[:en:Kingfisher Airlines Tennis Open|Kingfisher Airlines Tennis Open]])નું મુંબઈમાં આયોજન થાય છે. ફ્રેબ્રુઆરી મહિનામાં મુંબઈમાં આવેલી [[રોયલ વેસ્ટર્ન ઇન્ડિયા ટર્ફ ક્લબ|ટર્ફ ક્લબ]] ([[:en:Royal Western India Turf Club|Turf club]])માં [[યુનાઈટેડ બ્રુવરીઝ ગ્રુપ|મેકડોવેલ]] ([[:en:United Breweries Group|Mcdowell's]]) ડર્બીનું આયોજન થાય છે. <ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1233374.cms |publisher=[[The Times of India]] |date=2007-01-17 |title=Mallya, Diageo fight for McDowell Derby |access-date=2008-07-18}}</ref> == સંદર્ભ == {{reflist|2}} == પૂરક વાચન == {{refbegin}} * અગ્રવાલ, જગદીશ''બોમ્બે — મુંબઈ: અ પિક્ચર બૂક'' (૧૯૯૮)— વિલ્કો પબ્લિશિંગ હાઉસ, ISBN 81-87288-35-3. * ચૌધરી, કે.કે.; ''મુંબઈનો ઇતિહાસ'' (૧૯૮૭) — મોડર્ન પિરિયડ ગેઝેટીયર્સ વિભાગ, [[મહારાષ્ટ્ર]] સરકાર * [[બેહરામ કોન્ટ્રાક્ટર]] ફ્રોમ'' બોમ્બે ટૂ મુંબઈ'' (૧૯૯૮) ઓરિયાના બૂક * દ્વીવેદી, શારદા અને મેહરોત્રા, રાહુલ ''બોમ્બે,ધ સીટીઝ વિથઈન'' (૧૯૯૫) — ઈન્ડિયન બૂક હાઉસ પ્રા.લીમિટેડ. ISBN 81-85028-80-X. * ફોક્સ, એડમન્ટ એ; ''શોર્ટ હિસ્ટ્રી ઓફ બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી'' (૧૮૮૮૭);— ઠાકેર એન્ડ કું — ISBN નહીં. * ''ઈમ્પરિયલ ગેઝેટીયર્સ ઓફ ઇન્ડિયા, વોલ, સાત, બેહરામપૂર ટૂ બોમ્બે''.ક્લેરેડોન પ્રેસ ખાતે આવેલો ઓક્સફોર્ડ 1908. 421 પુષ્ઠ * [[અરૂણ કટિયાર]] એન્ડ ભોજાણી, નમાસ; ''બોમ્બે, અ કન્ટેમ્પરરી એકાઉન્ટ'' (1996) — હાર્પર કોલિન્સ ISBN 81-7223-216-0. * મેકલેન, જેમ્સ મેકેન્ઝી; '' અ ગાઈડ ટુ બોમ્બે '' (૧૮૭૫ & ૧૯૦૨) — વિવિધ આવૃતિઓ; ISBN નહીં. * મેપલ્સ— ''સેટેલાઈટ બેઝ કોમ્પ્રેહેન્સિવ મેપ્સ ઓફ મુંબઈ'' (૧૯૯૯) — સીઈ ઈન્ફો સિસ્ટમ લીમિટેડ ISBN 81-901108-0-2. * ''અવર ગ્રેટર બોમ્બે'' (૧૯૯૦) — મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ બ્યુરો ઓફ ટેક્સબૂક પ્રોડક્શન એન્ડ ક્યુરીક્યુલમ રીસર્ચ * [[સુકેતુ મહેતા]]; ''મેક્સિમમ સીટી: બોમ્બે લોસ્ટ એન્ડ ફાઉન્ડ'' (૨૦૦૪) — ક્નોફ ISBN 0-375-40372-8. * પટેલ, સુજાતા અને થોરમોર. એલિસ; ''બોમ્બે મેટાફોર ફોર મો઼ડર્ન ઇન્ડિયા '' (૧૯૯૫) — [[ઓક્સફોર્ડ઼ યુનિવર્સિટી પ્રેસ|ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Oxford University Press|Oxford University Press]]), ISBN 0-19-563688-0. * ''ધ ઓક્સફોર્ડ સ્કુલ એટલાસ''; 28મી સુધારેલી આવૃતિ (૧૯૯૧) — ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ ISBN 0-19-563316-4. * ટીનડાલ, ગિલિયન,'' સીટી ઓફ ગોલ્ડ''(૧૯૯૨)- પેન્ગવિન, ISBN 0-14-009500-4, * વિરાણી, પિન્કી; ''વન્સ વોઝ બોમ્બે'' (૧૯૯૯) — વાઈકિંગ, ISBN 0-670-88869-9. * શારદા દ્વિવેદી,[http://www.hvk.org/articles/0605/63.html ''ગોડેસ આઈલેન્ડ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929120930/http://www.hvk.org/articles/0605/63.html |date=2007-09-29 }} ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ, ૬ જૂન ૨૦૦૫. {{refend}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commons|Mumbai|મુંબઈ}} {{wikivoyage|Mumbai}} * [http://www.mcgm.gov.in/ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઓફ ગ્રેટર મુંબઈની સત્તાવાર વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ |date=2017-10-28 }} * [http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php સત્તાવાર શહેર અહેવાલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php |date=2009-03-10 }} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Million-plus cities in India}} [[શ્રેણી:મુંબઈ]] qcpzbruksvflsf52w5ylco2b9qg13tn 0 2429 900972 893706 2026-05-15T21:58:16Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900972 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox country |conventional_long_name=સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા |common_name=સંયુક્ત રાજ્ય |image_flag=Flag of the United States.svg |image_coat=Great Seal of the United States (obverse).svg |symbol_type=મહાન નિશાન |national_motto=<div style="padding-bottom:0.5em;text-align:center;">"[[In God We Trust]]"<ref>{{USC|36|302}} ''મુદ્રાલેખ''</ref><ref>[[#God|Dept. of Treasury, 2011]]</ref></div> {{collapsible list |title=''{{nobold|અન્ય પારંપરિક આદર્શ વાક્ય &nbsp;}} '' |titlestyle=background:transparent;text-align:center;line-height:1.15em; |liststyle=text-align:center;white-space:nowrap; |{{native phrase|la|"[[E pluribus unum]]"|italics=off}} {{small|(de facto)}}<br>{{small|"Out of many, one"}} |{{native phrase|la|"[[Annuit cœptis]]"|italics=off}}<br>{{small|"[[God|He]] has favored our undertakings"}} |{{native phrase|la|"[[Novus ordo seclorum]]"|italics=off}}<br>{{small|"New order of the ages"}} }} |national_anthem="[[સ્ટાર-સ્પાંગલ્ડ બૅનર]]"<br><br>{{center|[[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]}}<br> {{center|'''March:''' "[[The Stars and Stripes Forever]]"<ref name="national march">{{cite web|title=U.S. Code: Title 36, 304|url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/36/304|date=August 12, 1998|website=[[Cornell Law School]]|access-date=February 9, 2017|quote=The composition by John Philip Sousa entitled 'The Stars and Stripes Forever' is the national march.}}</ref>}}<br>{{center|[[File:The Stars and Stripes Forever - U.S. Navy Band.ogg]]}} |image_map=USA orthographic.svg <!-- Consensus map, see talk page. --> |map_width=220px |alt_map=Projection of North America with the United States in green |map_caption=[[સંદિગ્ધ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]; [[અલાસ્કા]] અને [[હવાઈ]]સાથે |image_map2=US insular areas SVG.svg |alt_map2= |map_caption2=યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને તેના બધા ઇલાકાઓ |capital=[[વોશિંગટન ડી.સી.]]<br>{{small|{{coord|38|53|N|77|01|W|display=inline}}}} |largest_city=[[ન્યુ યોર્ક શહેર]]<br>{{small|{{coord|40|43|N|74|00|W|display=inline}}}} |official_languages={{nowrap|ફેડરલ સ્તરે કંઈ નહિં{{refn|group=fn|English is the [[Official language of the United States|official language]] of 32 states; English and [[Hawaiian language|Hawaiian]] are both official languages in [[Hawaii]], and English and [[Alaska Native languages|20 Indigenous languages]] are official in [[Alaska]]. [[Algonquian languages|Algonquian]], [[Cherokee language|Cherokee]], and [[Sioux language|Sioux]] are among many other official languages in Native-controlled lands throughout the country. [[French language|French]] is a ''de facto'', but unofficial, language in [[Maine]] and [[Louisiana]], while [[New Mexico]] law grants [[Spanish language|Spanish]] a special status.<ref>New Mexico Code 1–16–7 (1981).</ref><ref>New Mexico Code 14–11–13 (2011).</ref><ref name=C&F>{{cite book|last1=Cobarrubias|first1=Juan|last2=Fishman|first2=Joshua A.|authorlink2=Joshua Fishman|year=1983|title=Progress in Language Planning: International Perspectives|publisher=Walter de Gruyter|page=195|isbn=90-279-3358-8|url=https://books.google.com/books?id=x9KoAkzfVqIC&pg=PA195|access-date=December 27, 2011}}</ref><ref>{{cite book|last=García|first=Ofelia|year=2011|title=Bilingual Education in the 21st Century: A Global Perspective|publisher=John Wiley & Sons|page=167|isbn=1-4443-5978-9|url=https://books.google.com/books?id=bW6V__K95ckC&pg=PT167|access-date=December 27, 2011}}</ref>}}}} |languages_type=[[રાષ્ટ્રીય ભાષા]] |languages=[[અંગ્રેજી ભાષા]]<ref group="fn" name="language"/> |ethnic_groups='''{{small|વંશીય:}}'''<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/table/PST045216/00|title=UNITED STATES|publisher=US Census Bureau|access-date=May 20, 2017|date=2015}}</ref><br>77.1% [[સફેદ લોક|સફેદ]]<br>13.3% [[અફ્રિકન અમેરિકન|કાળા]]<br>2.6% [[બહુવંશીય લોક|બહુવંશીય]]<br>5.6% [[એશીયન લોક|એશીયન]]<br>1.2% [[મૂળ અમેરિકનો]]<br>0.2% [[પેસિફિક આઇલેન્ડર]]<br>'''{{small|નસ્લી:}}'''<br>17.6% હિસ્પેનિક કે લતીનો<br>82.4% બિન-હિસ્પાનિક કે લતીનો |demonym=અમેરિકન/અમેરિકી |government_type=સંઘીય અધ્ય્ક્ષીય બંધારણીય પ્રજાસત્તાક |leader_title1=રાષ્ટ્રપ્રમુખ |leader_name1={{nowrap|[[ડોનાલ્ડ ટ્રંપ]]}} |leader_title2=ઉપરાષ્ટ્રપ્રમુખ |leader_name2={{nowrap|[[માઇક પેન્સ]]}} |leader_title3={{nowrap|[[Speaker of the United States House of Representatives|Speaker of the House]]}} |leader_name3={{nowrap|[[પૉલ રાયન]]}} |leader_title4=[[Chief Justice of the United States|Chief Justice]] |leader_name4=[[જૉન રોબર્ટ્ઝ]] |legislature=[[United States Congress|Congress]] |upper_house=[[United States Senate|Senate]] |lower_house=[[United States House of Representatives|House of Representatives]] |sovereignty_type=<div style="text-align: left;">[[American Revolution|Independence]] from [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]]</div> |established_event1=[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સ્વતંત્રતાનું જાહેરનામું|જાહેરનામું]] |established_date1=July 4, 1776 |established_event2=[[Articles of Confederation|Confederation]] |established_date2=March 1, 1781 |established_event3=[[Treaty of Paris (1783)|Treaty of Paris]] |established_date3=September 3, 1783 |established_event4={{nowrap|[[United States Constitution|Constitution]]}} |established_date4=June 21, 1788 |established_event5=[[Northern Mariana Islands|Last polity admitted]] |established_date5=March 24, 1976 |area_label=Total area |area_footnote=<ref name="WF"/>{{refn|group=fn|Whether the United States or [[China]] is larger has been [[List of countries and dependencies by area|disputed]]. The figure given is from the U.S. Census and United Nations.<ref name="State and other areas"/>}} |area_rank=3rd/4th |area_sq_mi=3,796,742 |percent_water=6.97 |area_label2=Total land area |area_data2={{convert|3,531,905|sqmi|km2|abbr=on}} |population_estimate=323,127,513<ref name=PEPANNRES2016>{{cite web|url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=PEP_2016_PEPANNRES&src=pt|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2016|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=July 25, 2017|archive-date=ઑગસ્ટ 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812060921/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=PEP_2016_PEPANNRES&src=pt|url-status=dead}} The 2016 estimate is as of July 1, 2016. The 2010 census is as of April 1, 2010.</ref> |population_census=308,745,538<ref name=PEPANNRES2016 /> |population_estimate_year=2016 |population_estimate_rank=3rd |population_census_year=2010 |population_census_rank=3rd |population_density_sq_mi=90.6<!-- Figures use (population/land area) as of May 2015. --> |population_density_rank=180th |GDP_PPP={{nowrap|$18.558 trillion<!-- End nowrap. -->}}<ref name=imf2/> |GDP_PPP_year=2016 |GDP_PPP_rank=2nd |GDP_PPP_per_capita=$57,220<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank=14th |GDP_nominal={{nowrap|$18.558 trillion}}<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=IMF|access-date=June 19, 2016}}</ref> |GDP_nominal_year=2016 |GDP_nominal_rank=1st |GDP_nominal_per_capita=$57,467<ref>Data refer to the year 2016. [http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?year_high_desc=true] (selecting all countries, GDP per capita (current US$), [[World Bank]]. Accessed on July 1, 2017.</ref> |GDP_nominal_per_capita_rank=7th |Gini=40.8<!-- Number only. --> |Gini_year=2013 |Gini_change=<!-- Increase/decrease/steady. --> |Gini_ref=<ref>{{cite web|title=OECD Income Distribution Database: Gini, poverty, income, Methods and Concepts|url=http://www.oecd.org/els/soc/income-distribution-database.htm|website=Organisation for Economic Co-operation and Development}}</ref><ref>{{cite web|title=Global inequality: How the U.S. compares|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/12/19/global-inequality-how-the-u-s-compares/|website=Pew Research}}</ref><ref>{{cite web|title=Income Distribution and Poverty : by country – INEQUALITY|url=http://stats.oecd.org/index.aspx?queryid=46189|website=OECD|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402093506/http://stats.oecd.org/index.aspx?queryid=46189|archive-date=April 2, 2015}}</ref> |HDI=0.920<!-- Number only. --> |HDI_year=2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> |HDI_change=increase<!-- Increase/decrease/steady. --> |HDI_ref=<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=2016 Human Development Report|year=2016|access-date=March 23, 2017|publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |HDI_rank=10th |currency=[[{{#property:p38}}]] ($) |currency_code=USD |utc_offset=−4 to −12, +10, +11 |utc_offset_DST=−4 to −10<ref group="fn" name="time"/> |date_format = mm/dd/yyyy&nbsp;([[Anno Domini|AD]]) |drives_on=right<ref group="fn" name="drive"/> |calling_code=[[North American Numbering Plan|+1]] |iso3166code=US |cctld={{nowrap|[[.us]]{{nbsp|3}}[[.gov]]{{nbsp|3}}[[.mil]]{{nbsp|3}}[[.edu]]}} |official_website= <!-- "Religion" parameter displays but is undocumented, as of February 2017. --> |religion = 70.6% [[Christianity in the United States|Christian]]<br>1.9% [[American Jews|Jewish]]<br>0.9% [[Islam in the United States|Muslim]]<br>0.7% [[Buddhism in the United States|Buddhist]]<br>0.7% [[Hinduism in the United States|Hindu]]<br>1.8% [[Religion in the United States|Other faiths]]<br>22.8% [[Irreligion in the United States|Unaffiliated]]<ref name="pew2015">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/|title=America's Changing Religious Landscape|publisher=[[Pew Research Center]]: Religion & Public Life|date=May 12, 2015}}</ref> |latm=|latNS=|longd=|longm=|longEW=|languages2_type=|leader_name5=|leader_name6=|leader_name7=|leader_name8=|leader_name9=|FR_total_population_estimate_year=|FR_foot=|FR_total_population_estimate=|FR_total_population_estimate_rank=|FR_metropole_population_estimate_rank=}} '''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ''', ('''યુએસએ''') '''સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા''' કે '''અમેરિકા''' તરીકે સામાન્યપણે સંદર્ભમાં લેવાતું '''ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા''' [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાજ્યો અને પ્રદેશોની યાદી|પચાસ રાજ્યો]] અને એક સંઘીય જિલ્લાનું બનેલું સંઘીય (ફેડેરલ) બંધારણીય પ્રજાસત્તાક છે.દેશ મુખ્યત્વે મધ્ય [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં આવેલો છે, જ્યાં તેના 48 સમીપ-વર્તી રાજ્યો અને પાટનગર જિલ્લો [[વોશિંગ્ટન ડી. સી.|વોશિંગ્ટન ડી.સી.]] [[પ્રશાંત મહાસાગર|પ્રશાંત મહસાગર]] અને [[એટલાન્ટિક મહાસાગર|એટલાન્ટિક મહાસાગરની]] વચ્ચે આવેલા છે, જેમની ઉત્તરમાં [[કેનેડા]] અને દક્ષિણમાં [[મેક્સિકો]]ની સરહદો છે. [[અલાસ્કા]]નું રાજ્ય ખંડની ઉત્તર-પશ્ચિમે આવેલું છે અને તેની પૂર્વમાં [[કેનેડા]] અને પશ્ચિમમાં બેરિંગની સામુદ્રધુનીની પેલે પાર [[રશિયા]] આવેલું છે. [[હવાઈ ટાપુઓ|હવાઈ]] રાજ્ય પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્યમાં આવેલો દ્વીપસમૂહ છે.દેશના કેટલાંક પ્રદેશો [[કેરેબિયન સાગર|કેરેબીયન સાગરમાં]] અને પ્રશાંત મહસાગરમાં પણ આવેલા છે. અંદાજે 30.5 કરોડની વસતી સાથે 37.9 કરોડ ચોરસ માઇલ (98.3 લાખ ચોરસ કિલોમીટર) વિસ્તાર ધરાવતું ધી યુનાઇટેટ સ્ટેટ્સ કુલ વિસ્તાર પ્રમાણે [[વિસ્તાર પ્રમાણે દેશોની યાદી|ત્રીજા કે ચોથા ક્રમનો]] સૌથી મોટો અને જમીન ક્ષેત્ર તથા વસતી પ્રમાણે [[વસ્તી પ્રમાણે દેશોની યાદી|ત્રીજો]] સૌથી મોટો દેશ છે.ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વના સૌથી વધારે વંશીય રીતે વૈવિધ્યપૂર્ણ અને બહુસાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રો પૈકીનો એક છે અને ઘણા દેશોમાંથી કાયમી વસવાટ માટે મોટા પાયે સ્થળાંતર કરનારા લોકોનો બનેલો છે.<ref name="DD">આદમ્સ, જે. ક્યુ. અને પર્લાઇટ સ્ટ્રોથર-આદમ્સ (2001)''વૈવિધ્ય સાથે વહેવાર''શિકાગોઃ કેન્ડોલ-હન્ટઆઇએસબીએન 078728145એક્સ</ref> [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું અર્થતંત્ર|અમેરિકી અર્થતંત્ર]] 2008માં અંદાજે 1430 અબજ [[ડોલર|યુએસ $]] ([[:en:United States dollar|US$]])(નોમિનલ જીડીપીના આધારે વિશ્વના કુલ જીડીપીના 23 ટકા અને સમતુલ્ય ખરીદ શક્તિએ લગભગ 23 ટકા)ના કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (જીડીપી) સાથે વિશ્વનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે.<ref name="IMF GDP">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/index.aspx|publisher=International Monetary Fund|title=World Economic Outlook Database|month=October|year=2008|access-date=2008-10-27}}</ref><ref>[[યુરોપિય સંઘ]] ([[:en:European Union|European Union]]) સંયુક્તપણે વિશાળ અર્થતંત્ર ધરાવે છે, પરંતુ તે એક રાષ્ટ્ર નથી.</ref> આ દેશની સ્થાપના એટલાન્ટિકના કાંઠે આવેલા [[બ્રિટન|ગ્રેટ બ્રિટનના]] 13 સંસ્થાનોએ કરી હતી. 4 જુલાઈ, 1776માં તેમણે સ્વતંત્રતાનું જાહેરનામું કર્યું હતું, જેણે ગ્રેટ [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]]થી અલગ પડીને તેમની સ્વતંત્રતાની અને એક સહકારયુક્ત સંઘની રચનાની જાહેરાત કરી હતી.બળવાખોર રાજ્યોએ સ્વતંત્રતાના પ્રથમ સફળ સંસ્થાનવાદી યુદ્ધ, [[અમેરિકી ક્રાન્તિ યુદ્ધ|અમેરિકી ક્રાન્તિ યુદ્ધમાં]] ગ્રેટ બ્રિટનને હાર આપી હતી.<ref>ડુલ, જોનાથન આર. (2003).''એ કમ્પેનીયન ટુ અમેરિકન રીવોલ્યુશન''માં પ્રકરણ, "ક્રાંતિની મુત્સદ્દીગીરી, 1783 સુધી," પૃષ્ઠ 352, સંપા.જેક પી. ગ્રીન અને જે. આર. પોલમેઇડન, માસઃ બ્લેકવેલ, પૃષ્ઠ352–361આઇએસબીએન 1405116749.</ref>[[ફિલાડેલ્ફિયા, પેન્સિલવેનિયા|ફિલાડેલ્ફીયા]] સંમેલને 17 સપ્ટેમ્બર, 1787એ હાલના [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ નું બંધારણ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના બંધારણને]] અપનાવ્યું હતું, ત્યાર પછીના વર્ષે તેને બહાલી મળતાં રાજ્યો એક મજબૂત કેન્દ્રીય સરકાર સાથે એક પ્રજાસત્તાકના ભાગ બન્યા હતા.1791માં બહાલી આપવામાં આવેલા દસ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસનું બંધારણ|બંધારણીય સુધારા]] ધરાવતા હક પત્રકે ઘણા બધા બૂનિયાદી નાગરિક અધિકારો અને મુક્તિઓની ખાત્રી આપી હતી. 19મી સદીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ફ્રાન્સ, સ્પેન, બ્રિટન, મેક્સિકો અને રશિયા પાસેથી જમીન ખરીદી અને ટેક્સાસ પ્રજાસત્તાક તથા હવાઈ પ્રજાસત્તાકનું વિલીનીકરણ કર્યું હતું. રાજ્યોના હકો અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગુલામી|ગુલામી પ્રથા]]ના વિસ્તાર અંગે કૃષિપ્રધાન દક્ષિણ અને ઔદ્યોગિક ઉત્તરવચ્ચે થયેલા વિવાદોએ 1860ના અમેરિકી આંતરવિગ્રહને જન્મ આપ્યો હતો.ઉત્તરના વિજયે દેશના કાયમી ભાગલા થતા અટકાવ્યા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં તેરમો સુધારો|કાનૂની ગુલામી]]નો અંત આવ્યો હતો.1870 સુધીમાં, દેશનું અર્થતંત્ર દુનિયામાં સૌથી મોટું બન્યું હતું.<ref>{{cite web|author=Maddison, Angus|url=http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|title=Historical Statistics for the World Economy|publisher=|year=2006|access-date=2008-11-06|archive-date=2020-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205205145/http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|url-status=dead}}</ref> [[સ્પેન-અમેરિકી યુદ્ધ]] અને [[પહેલું વિશ્વયુદ્ધ|પહેલા વિશ્વ યુદ્ધે]] લશ્કરી સત્તા તરીકેના દેશના દરજ્જાને અનુમોદન આપ્યું હતું. 1945માં, [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]<nowiki/>માંથી બહાર આવેલો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અણુ શસ્ત્રો ધરાવતા પ્રથમ દેશ, [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સુરક્ષા સમિતિ]]<nowiki/>ના કાયમી સભ્ય અને [[નોન એટોમિક ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન|નાટો]] ([[:en:NATO|NATO]])ના સ્થાપક સભ્ય તરીકે સ્થાપિત થયું હતું. [[શીત યુદ્ધ]]ના અંતે એક માત્ર મહાસત્તા તરીકે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રહ્યું હતું. દેશ [[લશ્કરી ખર્ચના આધારે દેશોની યાદી|વૈશ્વિક લશ્કરી ખર્ચના લગભગ 50 ટકા]] ધરાવે છે અને વિશ્વમાં અગ્રણી આર્થિક, રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક બળ છે.<ref>{{cite web|author=Cohen, Eliot A.|url=http://www.foreignaffairs.org/20040701faessay83406/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower.html|title=History and the Hyperpower|work=Foreign Affairs|date=July/August 2004|access-date=2006-07-14|archive-date=2009-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090723000051/http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower|url-status=dead}} {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm|title=Country Profile: United States of America|publisher=BBC News|date=2008-04-22|access-date=2008-05-18}}</ref> == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == 1507માં જર્મન [[નકશા આલેખન કલા|નકશા આલેખક]] [[માર્ટિન વાલ્ડસીમુલર|માર્ટિન વાલ્ડસીમુલરે]]તૈયાર કરેલા નકશામાં ઇટાલીના સંશોધક અને નકસા આલેખક [[અમેરિગો વેસ્પુસી]] ના નામ પરથી પશ્ચિમી ગોળાર્ધની ભૂમિને [[અમેરિકા ખંડ|"અમેરિકા"]] નામ આપ્યું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/news/nation/2007-04-24-america-turns-500_N.htm?csp=34|title=Cartographer Put 'America' on the Map 500 years Ago|work=USA Today|date=2007-04-24|access-date=2008-11-30}} </ref> ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ સંસ્થાનોએ દેશના આધૂનિક નામનો ઉપયોગ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સ્વતંત્રતાનું જાહેરનામું|સ્વતંત્રતાનું જાહેરનામું]]માં કર્યો હતો, જે 4 જુલાઇ, 1776ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકાના પ્રતિનિધિઓએ અમેરિકાના 13 યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા અપનાવાયેલી સર્વસંમત ઘોષણા હતી. <ref>{{cite web|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/charters.html|title=The Charters of Freedom|publisher=National Archives|access-date=2007-06-20}}</ref>વર્તમાન નામ 15 નવેમ્બર, 1777માં છેવટે નક્કી થયું, જ્યારે [[દ્વિતિય ખંડીય કોંગ્રેસ|બીજી ખંડીય કોંગ્રેસે]] [[મહાસંઘની કલમો|મહાસંઘના અનુચ્છેદો]] ([[:en:Articles of Confederation|Articles of Confederation]]) અપનાવ્યા હતા, જેમાં પ્રથમ જણાવે છે, "આ સમવાયનું શીર્ષક રહેશે 'ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા'."ટૂંકુ રુપ ''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ'' પણ સ્વીકૃત છે.અન્ય સામાન્ય રુપોમાં ''યુ.એસ'', 'ધી યુએસએ'' અને ''અમેરિકા''નો સમાવેશ થાય છે.લોકબોલીમાં ''યુ.એસ. ઓફ એ.'' અને ''ધી સ્ટેટ્સ''નો પણ સમાવેશ થાય છે.''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટેનું એક વેળાનું લોકપ્રિય નામ [[કોલંબિયા (નામ)|કોલમ્બીયા]] [[ક્રિસ્ટોફર કોલંબસ|ક્રિસ્ટોફર કોલમ્બસ]])પરથી આવ્યું હતું.તે "[[વોશિંગ્ટન ડી.સી.|કોલમ્બીયાનો જિલ્લો]] નામમાં જણાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના નાગરિકનો નિર્દેશ કરવાનો સ્વીકૃત માર્ગ ''[[અમેરિકન (શબ્દ)|અમેરિકી]] તરીકે સંબોધવાનો છે. ''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ'' સત્તાવાર વિશેષણ છે, તેમ છતાં ''અમેરિકી'' અને ''યુ.એસ.'' દેશનો નિર્દેશ કરવા માટે વપરાતા સૌથી સામાન્ય વિશેષણો છે. ("અમેરિકી મૂલ્યો", "યુ.એસ. દળો").''યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે જોડાયેલા ના હોય તેવા લોકો માટે અંગ્રેજીમાં ભાગ્યે જ અમેરિકી'' શબ્દ વપરાય છે.<ref>વિલ્સન, કેનેથ જી. (1993).''ધી કોલમ્બીયા ગાઇડ ટુ સ્ટાન્ડર્ડ અમેરિકન ઇંગ્લિશ''ન્યૂ યોર્ક, કોલમ્બીયા પ્રેસ, 27–28આઇએસબીએન 0231069898.</ref>"યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ" શબ્દ-સમૂહ મૂળે બહુવચન ગણાતો હતો, દા.ત. 1885માં બહાલી પામેલા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં તેરમો સુધારો]] ([[:en:Thirteenth Amendment to the United States Constitution|Thirteenth Amendment to the United States Constitution]])માં સમાવિષ્ટ "ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર"આંતર વિગ્રહના અંત પછી તેને એકવચન ગણવાનું સામાન્ય બન્યું, દા.ત. "ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇઝ"એકવચન રુપ હવે સ્વીકૃત છે, બહુવચન રુપ "ધીસ યુનાઇટ્ડ સ્ટેટ્સ" રુઢીપ્રયોગમાં જળવાયું છે.<ref>{{cite web|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002663.html|author=Zimmer, Benjamin|date=2005-11-24|title=Life in These, Uh, This United States|publisher=University of Pennsylvania—Language Log|access-date=2008-02-22}}</ref> == ભૂગોળ અને હવામાન == [[ચિત્ર:USATopographicalMap.jpg|left|thumb|સમીપવર્તી અમેરિકી રાજ્યો ભૌગોલિક વર્ણન કરતો નકશો]] [[સમીપવર્તી અમેરિકી રાજ્યો|સમીપ-વર્તી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] નો કુલ જમીન વિસ્તાર અંદાજે 1.9 અબજ એકર છે.કેનેડા દ્વારા સમીપ-વર્તી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સથી છુટું પડતું અલાસ્કા 36.5 લાખ એકર વિસ્તાર ધરાવતું સૌથી મોટું રાજ્ય છે.ઉત્તર અમેરિકાની દક્ષિણપશ્ચિમે મધ્ય પ્રશાંતમાં દ્વિપ-સમૂહ હવાઈ માત્ર 40 લાખ એકર વિસ્તાર ધરાવે છે.<ref>{{cite web| author = Lubowski, Ruben, Marlow Vesterby, and Shawn Bucholtz| url = http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/| title = AREI Chapter 1.1: Land Use| publisher = Economic Research Service| date = 2006-07-21| access-date = 2009-03-09| archive-date = 2006-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/| url-status = dead}}</ref>રશિયા અને કેનેડા પછી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કુલ વિસ્તારની રીતે વિશ્વનું ત્રીજુ કે ચોથુ [[કુલ ક્ષેત્ર પ્રમાણે દેશો અને નજીકના પ્રદેશોની યાદી|સૌથી મોટું રાષ્ટ્ર]] ([[:en:List of countries and outlying territories by total area|largest nation by total area]]) છે અને ક્રમ નિર્ધારણમાં [[પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના|ચીન]] ([[:en:People's Republic of China|China]])થી સહેજ ઉપર અથવા નીચે છે.ચીન અને [[ભારત]] ([[:en:India|India]]) દ્વારા વિવાદીત પ્રદેશોની કઈ રીતે ગણતરી થાય છે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું કુલ કદ કઈ રીતે ગણાય છે તેના આધારે ક્રમ નિર્ધારણ બદલાય છે. સીઆઈએ ''વર્લ્ડ ફેક્ટ બુક'' 3,794,083 ચો.મી. (9,826,630 ચોરસ કિમી){{convert|3794083|sqmi|km2|0|abbr=on}}, <ref name="WF">{{cite web| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html| title = United States| publisher = CIA| work = The World Factbook| date = 2007-05-31| access-date = 2008-10-14| archive-date = 2018-12-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html| url-status = dead}}</ref>ધી યુનાઇટેડ નેશન્સ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ડિવિઝન 3,717,813 ચો.મી. (9,629,091 ચો.મી.){{convert|3717813|sqmi|km2|0|abbr=on}}, <ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2005/Table03.pdf|title=Population by Sex, Rate of Population Increase, Surface Area and Density|publisher=UN Statistics Division|work=Demographic Yearbook 2005|access-date=2008-03-25}}</ref>અને ''એનસાઇક્લોપીડીયા બ્રિટાનિકા'' 3,676,486 ચો.મી. (9,522,055 ચો.મી.) દર્શાવે છે{{convert|3676486|sqmi|km2|0|abbr=on}}.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States|title=United States|publisher=Encyclopedia Britannica|access-date=2008-03-25|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://archive.is/20120729115512/http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States|url-status=bot: unknown}}</ref>માત્ર જમીનના વિસ્તારનો જ સમાવેશ કરીએ તો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કદમાં રશિયા અન ચીન પછી ત્રીજા ક્રમે છે અને કેનેડાથી સહેજ આગળ છે.<ref>{{cite web| url = http://education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html;_ylt=As1XMsN8kgSx746VWazy_s7PecYF| title = World Factbook: Area Country Comparison Table| publisher = Yahoo Education| access-date = 2007-02-28| archive-date = 2009-07-24| archive-url = http://arquivo.pt/wayback/20090724122121/http://education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html;_ylt=As1XMsN8kgSx746VWazy_s7PecYF| url-status = dead}}</ref> [[ચિત્ર:Barns grand tetons.jpg|thumb|ધી ટેટોન રેન્જ, રોકી પર્વતમાળાનો ભાગ]] એટલાન્ટિક દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં અંદરની બાજુ [[પાનખરના]]જંગલો અને [[પીડમેન્ટ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|પીડમોન્ટ]] ની પર્વતમાળા આવેલી છે.[[એપલેચીયન પર્વતો|અપલેચીયન પર્વતો]] પૂર્વીય સાગરકાંઠાના પ્રદેશને [[મહાન સરોવરો]] અને [[મધ્યપશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટસ|મધ્યપશ્ચિમ]] ([[:en:Midwestern United States|Midwest]])ના ઘાસના મેદાનોથી અલગ પાડે છે. દુનિયાની [[લંબાઈ પ્રમાણે નદીઓની યાદી|ચોથા ક્રમની સૌથી મોટી નદી વ્યવસ્થા]][[મિસિસિપી નદી|મિસિસિપી]]-[[મિસૂરી નદી|મિસૂરી]] મુખ્યત્વે ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ દેશના મધ્યભાગમાં થઈને વહે છે. [[મહાન મેદાનો]] ના સપાટ, ફળદ્રુપ ઘાસના મેદાનો, [[પ્રેઇરી (ઘાસના મેદાનો)|પ્રેઇરી]], પશ્ચિમ સુધી લંબાય છે, જે દક્ષિણપૂર્વમાં [[યુ.એસ. અંતરિયાળ ઉચ્ચપ્રદેશ|એક ઉચ્ચપ્રદેશ]] થી ખંડીત થાય છે.મહાન મેદાનોની પશ્ચિમી ધારે આવેલી [[રોકી પર્વતમાળા]] ઉત્તરથી પશ્ચિમ સુધી સમગ્ર દેશમાં પથરાયેલી છે, જે [[કોલોરાડો]] માં 14,000 ફુટ (4300 મીટર)થી પણ વધારે ઊંચાઇએ પહોંચે છે.એની પશ્ચિમે ખડકાળ [[મહાન બેસન]] ([[:en:Great Basin|Great Basin]]) અને [[મોહાવી રણ|મોહાવી]] જેવા રણો આવેલા છે.[[સીયેર નવાડા (યુ.એસ.)|સીયેર નવાડા]] અને [[કેસ્કેઇડ પર્વતમાળા|કેસ્કેઇડ]] પર્વતમાળાઓ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો પશ્ચિમ દરિયાકાંઠો|પ્રશાંત કાંઠા]] ની નજીક આવેલી છે.20,320 ફુટે (6,194 મી) અલાસ્કાનો [[મકિન્લી પર્વત|પર્વત મકિન્લી]] દેશનું સૌથી ઊંચુ શિખર ધરાવે છે. અલાસ્કાના [[એલેક્ઝાન્ડર દ્વીપસમૂહ|એલેક્ઝાન્ડર]] ([[:en:Alexander Archipelago|Alexander]]) અને [[આલુશન ટાપુઓ]] માં સક્રિય [[જ્વાળામુખી]] આવેલા છે, જ્યારે હવાઈના કેટલાક ટાપુઓ જ્વાળામુખીના બનેલા છે.રોકી પર્વતમાળામાં [[યલોસ્ટોન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]]હેઠળનો [[મહાજ્વાળામુખી]] સમગ્ર ખંડના મોટામાં મોટા જ્વાળામુખી લક્ષણો ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|title=Supervolcano: What's Under Yellowstone?|author=O'Hanlon, Larry|publisher=Discovery Channel|access-date=2007-06-13|archive-url=https://archive.today/20120525210051/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|archive-date=2012-05-25|url-status=live}}</ref> [[ચિત્ર:Haliaeetus leucocephalus2.jpg|left|thumb|upright|[[બાલ્ડ ઇગલ]]છેક 1782થી [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી]] છે.]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેના વિશાળ કદ અને ભૌગોલિક વૈવિધ્ય સાથે મોટા ભાગના આબોહવા પ્રકારો ધરાવે છે.[[100 રેખાંશ પશ્ચિમ|100 રેખાંશ]] ની પૂર્વમાં આબોહવા ઉત્તરમાં [[આદ્ર ખંડીય]] થી દક્ષિણમાં [[આદ્ર પેટાઉષ્ણપ્રદેશીય]] પ્રકારની છે.[[ફ્લોરિડા]]નો દક્ષિણ છેડો ઉષ્ણપ્રદેશીય છે, એ જ રીતે હવાઈ પણ.100 રેખાંશની પશ્ચિમે આવેલા મહાન મેદાનો અર્ધ-સૂકા છે.મોટા ભાગના પશ્ચિમી પર્વતો [[આલ્પાઇન આબોહવા|આલ્પાઇન]] છે. મહાન બેસનમાં આબોહવા સૂકી,દક્ષિણપશ્ચિમમાં રણ પ્રકારની, [[કેલિફોર્નીયાનો સમુદ્રકાંઠો|તટવર્તી કેલિફોર્નીયા]] માં [[ભૂમધ્ય આબોહવા|ભૂમધ્ય પ્રકાર]] ની અને તટવર્તી [[ઓરેગોન]], [[વોશિંગ્ટન]] અને દક્ષિણ અલાસ્કામાં [[સમુદ્રની આબોહવા|સામૂદ્રીક]] છે.અલાસ્કાનો મોટો ભાગ ધ્રુવ પ્રદેશીય કે પેટાઆર્કટિક છે.અત્યંત વિષમ આબોહવા અસામાન્ય નથી - [[મેક્સિકોની ખાડી]] ની સરહદે આવેલા રાજ્યો [[હરીકેન]]નો ભોગ બને છે અને દુનિયાનો મોટા ભાગનો [[ટોર્નેડો]] દેશમાં ફુંકાય છે, ખાસ કરીને મધ્યપશ્ચિમના [[ટોર્નેડો વિસ્તાર|ટોર્નેડો વિસ્તારમાં]] .<ref>{{cite web|author=Perkins, Sid|url=http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archive-date=2007-07-01|title=Tornado Alley, USA|access-date=2006-09-20|date=2002-05-11|work=Science News|url-status=live}}</ref> અમેરિકાનું પર્યાવરણ અત્યંત વૈવિધ્યપુર્ણ છે. સમીપ-વર્તી અમેરિકી રાજ્યો અને અલાસ્કામાં અંદાજે 17,000 [[ઉચ્ચકક્ષાની વનસ્પતિઓ|ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ]] ([[:en:vascular plants|vascular plants]])ની પ્રજાતિઓ છે અને હવાઈમાં [[સપુષ્પીય વનસ્પતિઓ|બારમાસી વનસ્પતિઓ]] ([[:en:flowering plants|flowering plants]])ની 1800 કરતા વધારે પ્રજાતિઓ આવેલી છે, જેમાંની કેટલીક મુખ્યભૂમિમાં આવેલી છે.<ref>{{cite web|author=Morin, Nancy|url=http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|title=Vascular Plants of the United States|publisher=National Biological Service|work=Plants|access-date=2008-10-27|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|url-status=dead}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 400 કરતા વધારે સસ્તન પ્રાણીઓ, 750 પક્ષીઓ અને 500 સરિશૃપો અને ઉભયજીવી પ્રજાતિઓ વસે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|title=Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species|publisher=SDI Group|date=2001-02-09|access-date=2009-01-20|archive-date=2009-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118023008/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|url-status=dead}}</ref>લગભગ 91,000 કીટ પ્રજાતિઓ વર્ણવવામાં આવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm|title=Numbers of Insects (Species and Individuals)|publisher=Smithsonian Institution|access-date=2009-01-20}}</ref>1973નો [[જોખમમાં મુકાયેલી પ્રજાતિઓ ધારો|જોખમમાં મુકાયેલી પ્રજાતિ ધારો]] ([[:en:Endangered Species Act|Endangered Species Act]])જેનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાયું છે તેવી પ્રજાતિઓ અને તેમના નિવાસસ્થાનોની સુરક્ષા કરે છે, જેની ઉપર [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મત્સ્ય અને વન્ય જીવન સેવા]] ([[:en:United States Fish and Wildlife Service|United States Fish and Wildlife Service]]) ચાંપતી દેખરેખ રાખે છે.58 [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન વ્યવસ્થામાં આવેલા વિસ્તારોની યાદી|રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો]] છે અને અન્ય સંઘીય રીતે સંચાલિત થતા અન્ય સેંકડો ઉદ્યાનો, જંગલો અને [[વાઇલ્ડરનેસ એરીયા|વાઇલ્ડરનેસ વિસ્તારો]] છે.<ref>{{cite web | url=http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639 | title=National Park Service Announces Addition of Two New Units | publisher=National Park Service | date=2006-02-28 | access-date=2006-06-13 | archive-date=2006-10-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639 | url-status=dead }}</ref>બધી મળીને દેશના જમીન વિસ્તારની 28.8 ટકા જમીન સરકારની માલિકીની છે.<ref name=FL>{{cite web| url=http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf| title=Federal Land and Buildings Ownership| publisher=Republican Study Committee| date=2005-05-19| access-date=2009-03-09| archive-date=2009-03-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf| url-status=dead}}</ref>આમાંની મોટા ભાગની [[સંરક્ષિત વિસ્તાર|સંરક્ષિત]] ([[:en:Protected area|protected]]) છે, તેમ છતાં કેટલીક તેલ અને ગેસ સારકામ, ખાણકામ, વૃક્ષ કટાઈ કે ઘેટા બકરા ઉછેર માટે ભાડા પટ્ટા પર આપવામાં આવી છે, 2.4 ટકા જમીન લશ્કરી ઉપયોગ માટે વપરાય છે.<ref name=FL/> == ઇતિહાસ == {{main|History of the United States}} === દેશી અમેરિકીઓ અને યુરોપિય વસાહતીઓ === [[અલાસ્કાના વતનીઓ|અલાસ્કાના વતની]] સહિતના અમેરિકાની મુખ્યભૂમિના [[અમેરિકાના મૂળ નિવાસીઓ|મૂળ નિવાસીઓ]] [[નવી દુનિયામાં વસવાટ માટે થતા સ્થળાંતરના નમુનાઓ|એશિયામાંથી સ્થળાંતર કરીને]] ([[:en:Models of migration to the New World|migrated from Asia]]) આવ્યા હતા.તેઓ ઓછામાં ઓછા 12,000 અને વધુમાં વધુ 40,000 વર્ષો પહેલાં આવવા માંડ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|title=Peopling of Americas |publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|month=June | year=2004|access-date=2007-06-19}}</ref>એમાંના [[પૂર્વ-કોલમ્બીયાઇ|પૂર્વ-કોલમ્બીયાઈ]] ([[:en:pre-Columbian|pre-Columbian]]) [[મિસિસિપી સંસ્કૃતિ]] ([[:en:Mississippian culture|Mississippian culture]])ના લોકોએ કૃષિ, ભવ્ય સ્થાપત્ય અને રાજ્યકક્ષાના સમાજો વિકસાવ્યા હતા.અમેરિકામાં યુરોપિયનોએ વસવાટ કરવાનું શરુ કર્યું ત્યાર બાદ [[અમેરિકાના મૂળ નિવાસી લોકોની વસતીનો ઇતિહાસ|લાખો મૂળ નિવાસી અમેરિકીઓ [[શીતળા]] ([[:en:smallpox|smallpox]]) જેવા આયાતી રોગોના રોગચાળામાં મૃત્યુ]] ([[:en:Population history of American indigenous peoples|many millions of indigenous Americans died]]) પામ્યા હતા.<ref>{{citation |author=Meltzer, D.J. |year=1992 |title=How Columbus Sickened the New World: Why Were Native Americans So Vulnerable to the Diseases European Settlers Brought With Them? |journal=New Scientist |pages=38–38 |url=http://www.newscientist.com/article/mg13618424.700-how-columbus-sickened-the-new-world-why-were-nativeamericans-so-vulnerable-to-the-diseases-european-settlers-brought-with-them.html}}</ref> વિલિયમ હેલસોલની'' ધી મેફ્લાવર ઇન પ્લાઇમાઉથ હાર્બર'', 1882માં વર્ણવ્યા પ્રમાણે, 1620માં નવી દુનિયામાં [[ચિત્ર:MayflowerHarbor.jpg|left|thumb|ધી ''[[મેફ્લાવર]] ' દ્વારા લવાઈ રહેલા [[પિલગ્રિમ્સ (યાત્રાળુઓ)|પિલગ્રિમ્સ]] .]] 1492માં [[જેનોવા|જેનોવાવાસી]] ([[:en:Genoa|Genoese]]) સંશોધક [[ક્રિસ્ટોફર કોલંબસ]] સ્પેનના રાજા સાથેના કરાર હેઠળ, કેટલાક કેરિબીયન ટાપુઓ પર પહોંચ્યો હતો અને મૂળ નિવાસી લોકો સાથે [[પ્રથમ સંપર્ક (નૃવંશશાસ્ત્ર)|પ્રથમ સંપર્ક]] કર્યો હતો.2 એપ્રિલ, 1513એ સ્પેનિશ [[કોંક્વિસ્ટેડોર (વિજેતા )|કોંક્વિસ્ટેડોર]] ( વિજેતા) [[જુઆન પોન્સ ડી લીઓન|જુઆન પોન્સ ડી લીઓને]]જેને "[[ફ્લોરિડાનો ઇતિહાસ|લા ફ્લોરિડા]] ([[:en:History of Florida|La Florida]])" કહી હતી તેના પર ઉતરાણ કર્યું હતું. એક એવી જગ્યાએ એક યુરોપવાસીનું દસ્તાવેજીકરણ પામેલું આ સર્વપ્રથમ આગમન હતું, જે પાછળથી યુ.એસ. મુખ્યભૂમિના નામે ઓળખાઈ હતી.પ્રદેશમાં સ્પેનિશ વસાહતોના પગલે હાલના [[દક્ષિણપશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|દક્ષિણપશ્ચિમ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] માં વસાહતો થઈ, જ્યાં હજારો લોકો મેક્સિકો મારફતે આવ્યા હતા.ફ્રાન્સના [[ફરનો વેપાર|ફર વેપારીઓ]] ([[:en:fur trade|fur trade]])એ [[મહાન સરોવરો]] ([[:en:Great Lakes|Great Lakes]])ની આસપાસ [[ન્યૂ ફ્રાન્સ]] ના થાણા સ્થાપ્યા હતા. પાછળથી ફ્રાન્સે છેક મેક્સિકોની ખાડી સુધી ઉત્તર અમેરિકાના ઘણા બધા અંતરિયાળ પ્રદેશ પર દાવો કર્યો હતો.પ્રથમ સફળ અંગ્રેજ વસાહતો 1607માં [[જેમ્સટાઉન, વર્જીનીયા|જેમ્સટાઉન]] માં [[વર્જીનીયાનું સંસ્થાન|વર્જિનીયા સંસ્થાન]] ([[:en:Colony of Virginia|Virginia Colony]]) અને 1620માં [[પિલગ્રિમ (યાત્રાળુ)|પિલગ્રિમ્સ]] ([[:en:Pilgrim|Pilgrim]])નું [[પ્લાયમાઉથ સંસ્થાન]] ([[:en:Plymouth Colony|Plymouth Colony]])હતા.[[મેસચુસિટ્સ બે સંસ્થાન|મેસેચુસેટ્સ બે સંસ્થાન]] ([[:en:Massachusetts Bay Colony|Massachusetts Bay Colony]])નું 1628માં ખતપત્ર થતાં વસાહતીઓનું મોજું આવ્યું હતું, 1634 સુધીમાં [[ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ]] ([[:en:New England|New England]])માં દસેક હજાર [[પ્યુરિટન|પ્યુરિટન્સ]] ([[:en:Puritan|Puritan]]) આવીને વસ્યા હતા.1610ના અંતમાં અને અમેરિકી ક્રાન્તિની પહેલાં લગભગ 50,000 ગુનેગારોને બ્રિટનના અમેરિકી સંસ્થાનોમાં લાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web|work=Butler, James Davie|url=http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|title=British Convicts Shipped to American Colonies | publisher = Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|work=American Historical Review 2|month=October | year=1896| access-date=2007-06-21}}</ref>1614માં ડચ લોકો [[મેનહટ્ટન|મેનહટ્ટન ટાપુ]] ([[:en:Manhattan|Manhattan Island]]) પરના [[ન્યૂ એમ્સ્ટરડેમ|ન્યૂ એમ્સ્ટર્ડમ]] ([[:en:New Amsterdam|New Amsterdam]]) સહિત [[હડસન નદી]] ([[:en:Hudson River|Hudson River]])ના હેઠવાસમાં સ્થાયી થયા હતા. 1674માં હોલેન્ડે એ વખતનો તેમનો અમેરિકી વિસ્તાર [[ન્યૂ નેધરલેન્ડ|ન્યૂ નેધરલેન્ડ્સ]] ([[:en:New Netherland|New Netherland]]) પ્રાંત ઇંગ્લેન્ડને સોંપી દીધો, જેને ન્યૂ યોર્ક નામ આપવામાં આવ્યું હતું.ઘણા નવા વસાહતીઓ, ખાસ કરીને [[દક્ષિણી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો ઇતિહાસ|દક્ષિણ]] ([[:en:History of the Southern United States|the South]])માં, [[ઇન્ડેચર્ડ સર્વન્ટ|ઇન્ડેચર્ડ સર્વન્ટ્સ]] ([[:en:indentured servants|indentured servants]]) હતા, 1630થી 1680ની વચ્ચે વર્જિનાયાના તમામ વસાહતીઓના બે-તૃતિયાંશ લોકો ઇન્ડેચર્ડ સર્વન્ટ્સ હતા.<ref>રસેલ, ડેવિડ લી (2005)''દક્ષિણના સંસ્થાનોમાં અમેરિકી ક્રાન્તિ''જેફરસન, એન.સી., અને લંડનઃ મેકફારલેન્ડ, પા.12આઇએસબીએન 0786407832.</ref>સદીના અંતે [[સંસ્થાનવાદી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગુલામી|આફ્રિકી ગુલામો]] ([[:en:Slavery in the colonial United States|African slaves]]) બંધુઆ મજુરીનો પ્રાથમિક સ્રોત બન્યા હતા.[[ધી કેરોલિનાસ|કેરોલિનાસ]] ([[:en:the Carolinas|the Carolinas]])ના 1729ના ભાગલા અને 1732માં [[જ્યોર્જીયા (યુ.એસ. સ્ટેટ)|જ્યોર્જીયા]] ([[:en:Georgia (U.S. state)|Georgia]])ના સંસ્થાનકરણ સાથે 13 બ્રિટિશ સંસ્થાનો સ્થપાયા, જે પાછળથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા બન્યા.[[ઇંગ્લિશમેનના હકો|ઇંગ્લિશમેનના પ્રાચીન હકો]] ([[:en:rights of Englishmen|rights of Englishmen]]) પ્રત્યે વધતી જતી ભક્તિ અને [[પ્રજાસત્તાકવાદ]] ([[:en:republicanism|republicanism]])ને તરવરાટભર્યું સમર્થન આપતી સ્વ-સરકારની ભાવના સાથે એ તમામની સ્થાનિક સરકારો હતી, જેમાં મોટા ભાગના મુક્ત લોકો ચુંટણીમાં ભાગ લઈ શકતા હતા. તમામે [[આફ્રિકી ગુલામ વેપાર|આફ્રીકી ગુલામ વેપાર]] ([[:en:African slave trade|African slave trade]])ને કાનૂની બનાવ્યો.ઊંચો જન્મ દર, નીચો મૃત્યુ દર અને સ્થિર હિજરતીઓના પ્રવાહે સંસ્થાનિક વસતીને ઝડપથી વધારી હતી.[[પ્રથમ મહાન જાગૃતિ|મહાન જાગૃતિ]] ([[:en:First Great Awakening|Great Awakening]])ના નામે ઓળખાયેલી 1730 અને 1740ની ખ્રિસ્તી [[પુનરુત્થાનવાદ|પુનરુત્થાનવાદી]] ([[:en:Revivalism|revivalist]]) ચળવળે ધર્મ અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા બંનેમાં રસ વધાર્યો હતો.[[ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધ]] ([[:en:French and Indian War|French and Indian War]])માં બ્રિટિશ દળોએ ફ્રાન્સ પાસેથી કેનેડા આંચકી લીધું હતું, પરંતુ [[ફ્રેન્ચભાષી]] ([[:en:francophone|francophone]]) વસતી દક્ષિણના સંસ્થાનોથી રાજકીય રીતે અલગ જ રહી."અમેરિકી ઇન્ડિયન્સ"ના નામે જાણીતા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મૂળ અમેરિકી વતનીઓ|અમેરિકાના મૂળ વતનીઓ]] ([[:en:Native Americans in the United States|Native Americans]]) વિસ્થાપિત થઈ રહ્યા હતા, તેમને બાદ કરતા બાકીના તેર સંસ્થાનોની વસતી 1770માં 26 લાખ હતી, જે બ્રિટનની વસતીના એક-તૃતિયાંશ ભાગ જેટલી હતી. દર પાંચ અમેરિકીઓએ એક અ-શ્વેત ગુલામ હતો. <ref>બ્લેકબર્ન, રોબિન (1998).''ધી મેકિંગ ઓફ ન્યૂ વર્લ્ડ સ્લેવરી. ફ્રોમ ધી બેરોક ટુ ધી મોડર્ન, 1492-1800''.લંડન અને ન્યૂ યોર્ક વર્સો.પી.460આઇએસબીએન 1859841953.</ref>[[પ્રતિનિધિત્વ નહીં, તો વેરો નહીં|બ્રિટનના વેરા ભરવા]] છતાં અમેરિકી સંસ્થાનવાસીઓનું [[ગ્રેટ બ્રિટનની સંસદ]] માં કોઈ પ્રતિનિધિત્વ ન હતું. === સ્વતંત્રતા અને વિસ્તરણ === [[જહોન ટ્રંબુલ]] ([[:en:John Trumbull|John Trumbull]]) દ્વારા [[ચિત્ર:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|''[[ટ્રંબુલની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા|સ્વતંત્રતાની ઘોષણા]] ([[:en:Trumbull's Declaration of Independence|Declaration of Independence]])'', 1817-18]] અમેરિકી સંસ્થાનવાસીઓ અને બ્રિટન વચ્ચે 1760થી 1770ની શરુઆતના [[અમેરિકી ક્રાન્તિ|ક્રાન્તિકારી સમયગાળા]] ([[:en:American Revolution|revolutionary period]]) દરમિયાન થયેલા તનાવને કારણે [[અમેરિકી ક્રાંતિ સંગ્રામ|અમેરિકી ક્રાન્તિકારી યુદ્ધ]] ([[:en:American Revolutionary War|American Revolutionary War]]) શરુ થયું હતું, જે 1775થી 1781 સુધી લડાયું હતું.14 જુન, 1775એ [[ફિલાડેલ્ફીયા]] ([[:en:Philadelphia|Philadelphia]])માં મળેલી [[દ્વિતિય ખંડીય કોંગ્રેસ|ખંડીય કોંગ્રેસે]] ([[:en:Second Continental Congress|Continental Congress]]) [[જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન]] ([[:en:George Washington|George Washington]])ની આગેવાની હેઠળ [[ખંડીય લશ્કર]] ([[:en:Continental Army|Continental Army]])ના સ્થાપના કરી હતી."[[બધા માણસો સર્જાયા છે સમાન|તમામ માણસો સમાન છે]] ([[:en:all men are created equal|all men are created equal]])" અને "ચોક્કસ [[મૂળભૂત હકો]] ([[:en:inalienable rights|unalienable Rights]])" ધરાવે છે, તેવી જાહેરાત સાથે કોંગ્રેસે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા|સ્વતંત્રતાની ઘોષણા]] ([[:en:United States Declaration of Independence|Declaration of Independence]])ને 4 જુલાઈ, 1776માં બહાલી આપી હતી, જેનો મુસદ્દો મહદઅંશે [[થોમસ જેફરસન|થોમસ જેફરસને]] ([[:en:Thomas Jefferson|Thomas Jefferson]]) ઘડ્યો હતો.આ તારીખે હવે દર વર્ષે અમેરિકાના [[સ્વતંત્રતા દિવસ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|સ્વતંત્રતા દિન]] ([[:en:Independence Day (United States)|Independence Day]])ની ઉજવણી થાય છે.1777માં, [[મહાસંઘના અનુચ્છેદો]] ([[:en:Articles of Confederation|Articles of Confederation]])ના આઘારે એક નબળી સંઘીય સરકારની સ્થાપના થઈ, જે 1789 સુધી કાર્યાન્વિત રહી હતી. [[અમેરિકી ક્રાન્તિ યુદ્ધમાં ફ્રાન્સ|ફ્રાન્સની મદદથી]] ([[:en:France in the American Revolutionary War|assisted by the French]]) અમેરિકી દળોએ [[યોર્કટાઉનનો ઘેરો|બ્રિટનને હરાવ્યા]] ([[:en:Siege of Yorktown|British defeat]]) પછી ગ્રેટ બ્રિટને [[પેરિસની સંધિ (1783)|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સ્વતંત્રતા]] ([[:en:Treaty of Paris (1783)|recognized the independence of the United States]]) અને [[મિસિસિપી નદી]] ([[:en:Mississippi River|Mississippi River]])ની પશ્ચિમ સુધીના અમેરિકી વિસ્તાર પરના રાજ્યોના [[સાર્વભૌમત્વ]] ([[:en:sovereignty|sovereignty]])ને સ્વીકાર્યું હતું.કરવેરાની સત્તાઓ સાથેની મજબૂત રાષ્ટ્રીય સરકાર સ્થાપવા માગતા લોકોએ 1787માં [[ફિલાડેલ્ફીયા સંમેલન|બંધારણીય સંમેલન]] ([[:en:Philadelphia Convention|constitutional convention]]) બોલાવ્યું હતું.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ બંધારણ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના બંધારણ]] ([[:en:United States Constitution|United States Constitution]])ને 1788માં બહાલી આપવામાં આવી હતી અને નવા પ્રજાસત્તાકની [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસની પ્રથમ કોંગ્રેસ|પ્રથમ સેનેટ પ્રતિનિધિગૃહ]] ([[:en:1st United States Congress|first Senate, House of Representatives]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના રાષ્ટ્રપ્રમુખ|પ્રમુખ]] ([[:en:President of the United States|president]]) જ્યોર્જ વોશિંગ્ટને 1789માં કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો.વ્યક્તિગત આઝાદીઓના સંઘીય અંકુશોને નકારતો અને અસંખ્ય કાનૂની રક્ષણો પ્રદાન કરતો [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ હકોનો ખરડો|હકોનો ખરડો]] ([[:en:United States Bill of Rights|Bill of Rights]])1791માં પસાર થયો હતો. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગુલામી|ગુલામી]] ([[:en:Slavery in the United States|slavery]]) તરફના અભિગમો બદલાઈ રહ્યા હતા, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બંધારણનો અનુચ્છેદ પ્રથમ#કલમ 9 કોંગ્રેસ પર નિયંત્રણો|બંધારણના એક અનુચ્છેદે]] ([[:en:Article One of the United States Constitution#Section 9: Limits on Congress|clause in the Constitution]])આફ્રિકી ગુલામી વેપારને માત્ર 1808 સુધી જ સંરક્ષિત કર્યો હતો.17890થી 1804ના ગાળામાં ઉત્તરના રાજ્યોએ ગુલામી નાબૂદ કરી હતી. દક્ષિણના [[ગુલામ રાજ્ય|ગુલામ રાજ્યો]] ([[:en:slave state|slave state]]) આ "[[વિલક્ષણ સંસ્થા|વિશિષ્ટ સંસ્થા]] ([[:en:peculiar institution|peculiar institution]])"ના બચાવકાર તરીકે રહ્યા.લગભગ 1800માં શરુ થયેલી [[દ્વિતિય મહાન જાગૃતિ|બીજી મહાન જાગૃતિ]] ([[:en:Second Great Awakening|Second Great Awakening]])એ [[ઇસુના શુભસંદેશનો વાદ (ઇવેંજેલિકલિઝમ)|ઇસુના શુભસંદેશના વાદ]] ([[:en:evangelicalism|evangelicalism]])ને જન્મ આપ્યો, જેને કારણે [[ગુલામીના અંતની નીતિ|ગુલામી પ્રથાની નાબૂદી]] ([[:en:abolitionism|abolitionism]]) સહિતની વિવિધ [[સુધારણા ચળવળ|સામાજિક સુધારણા]] ([[:en:reform movement|reform movement]])ની ચળવળો શરુ થઈ. [[ચિત્ર:U.S. Territorial Acquisitions.png|right|thumb|તારીખ પ્રમાણે પ્રદેશોનું સંપાદન]] [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રદેશોનું સંપાદન|પશ્ચિમમાં આગળ વિસ્તરણ]] ([[:en:Territorial acquisitions of the United States|expand westward]]) કરવાની અમેરિકીઓની ઇચ્છાને કારણે [[ઇન્ડિયન યુદ્ધો]] ([[:en:Indian Wars|Indian Wars]])ની લાંબી શૃંખલા ચાલી અને બની [[ઇન્ડિયન હકાલપટ્ટી|ઇન્ડિયન હટાવવાની]] ([[:en:Indian removal|Indian removal]]) નીતિ, જેણે મૂળ વતનીઓનો જમીનનો અધિકાર છીનવી લીધો1803માં પ્રમુખ થોમસ જેફરસનના શાસનમાં ફ્રાન્સના દાવાવાળા વિસ્તારની [[લુઇસીયાના ખરીદી]] ([[:en:Louisiana Purchase|Louisiana Purchase]])એ દેશના કદને લગભગ બમણું કરી દીધું.વિવિધ તકલીફો અંગે બ્રિટન સામે ઘોષિત થયેલા [[1812નું યુદ્ધ|1812ના યુદ્ધ]] ([[:en:War of 1812|War of 1812]])નું કોઈ પરીણામ આવ્યું નહીં, પરંતુ તેનાથી અમેરિકાનો [[રાષ્ટ્રવાદ]] ([[:en:nationalism|nationalism]]) મજબૂત બન્યો.ફ્લોરિડામાં શ્રેણીબદ્ધ અમેરિકી લશકરી કાર્યવાહીને પરીણામે [[આદમ્સ-ઓનિસ સંધિ|સ્પેને તેને અને અન્ય ખાડી કાંઠાના વિસ્તારને 1819માં સોંપી દીધો]] ([[:en:Adams-Onís Treaty|Spain to cede]]).યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે 1845માં [[ટેક્સાસ પ્રજાસત્તાક]] ([[:en:Republic of Texas|Republic of Texas]])નું વિલનીકરણ કર્યું.આ ગાળામાં [[મેનિફેસ્ટ ડેસ્ટિની]] ([[:en:Manifest Destiny|Manifest Destiny]])નો વિચર લોકપ્રિય થયો હતો.<ref>મોરિસન, માઇકલ એ. (1999).''સ્લેવરી એન્ડ ધી અમેરિકન વેસ્ટઃ ધી એક્લિપ્સ ઓફ મેનિફેસ્ટ ડેસ્ટિની એન્ડ ધી કમિંગ ઓફ ધી સિવિલ વોર''.ચેપલ હિલઃ યુનિવર્સિટી ઓફ નોર્થ કેરોલિના પ્રેસ, પેજીઝ13-21આઇએસબીએન 0807847968.</ref>1846માં બ્રિટન સાથે [[ઓરેગોન સંધિ]] ([[:en:Oregon Treaty|Oregon Treaty]])ને કારણે યુ.એસ. વર્તમાન [[ઉત્તરપશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|અમેરિકી ઉત્તરપશ્ચિમ]] ([[:en:Northwestern United States|American Northwest]]) ક્ષેત્ર પર અંકુશ જમાવી શક્યું હતું. [[મેકિસકન-અમેરિકી યુદ્ધ|મેક્સિકો-અમેરિકી યુદ્ધ]] ([[:en:Mexican-American War|Mexican-American War]])માં અમેરિકાના વિજયને પરીણામે 1848માં [[કેલિફોર્નીયા]] ([[:en:California|California]])ની [[મેકિસકો સોંપણી|સોંપણી]] ([[:en:Mexican Cession|cession]]) થઈ અને હાલનો [[દક્ષિણપશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|દક્ષિણપશ્ચિમ]] ([[:en:Southwestern United States|American Southwest]]) ક્ષેત્ર બન્યો. 1848-49માં [[કેલિફોર્નીયા સોના માટેની હોડ|કેલિફોર્નીયાની સોનાની દોટે]] ([[:en:California Gold Rush|California Gold Rush]]) પશ્ચિમમાં હિજરતને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રેલ પરીવહન#ઇતિહાસ|નવી રેલવે]] ([[:en:Rail transport in the United States#History|New railways]])એ વસાહતીઓનો પુનર્વસવાટ સરળ બનાવ્યો અને અમેરિકી મૂળ વતનીઓ સાથે સંઘર્ષ વધાર્યો હતો. અડધી સદી દરમિયાન ચામડા-માંસ માટે તેમ જ રેલવે ઝડપથી નાંખવા માટે 4 કરોડ [[અમેરિકી બિસન]] ([[:en:American Bison|American bison]]) કે પાડાની કતલ કરવામાં આવી હતી.[[મેદાનોના ઇન્ડિયન્સ|મેદાની ઇન્ડિયન્સ]] ([[:en:plains Indians|plains Indians]]) માટે પ્રાથમિક સ્રોત જેવા બિસન ખતમ થવાથી મૂળ વતનીઓનીસંસ્કૃતિ પર આકરો પ્રહાર પડ્યો હતો. === આંતરવિગ્રહ અને ઔદ્યોગિકરણ === {{main|American Civil War|Reconstruction era of the United States|Spanish-American War}} [[ચિત્ર:Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png|thumb|left|''[[ગેટીસબર્ગનું યુદ્ધ|બેટલ ઓફ ગેટીસબર્ગ]] ([[:en:Battle of Gettysburg|Battle of Gettysburg]])'', [[કુરીયર એન્ડ ઇવ્સ]] ([[:en:Currier and Ives|Currier & Ives]]) દ્વારા લિથોગ્રાફ, કે.1863]] [[રાજ્યોના હકો|રાજ્ય અને સંઘ સરકાર]] ([[:en:states' rights|state and federal governments]]) વચ્ચેના સંબંધો અંગે થતી દલીલોથી તેમ જ નવા રાજ્યોમાં ગુલામીના પ્રસાર પર થતી [[લોહી નીતરતું કેન્સાસ|હિંસક અથડામણો]] ([[:en:Bleeding Kansas|violent conflicts]])થી ગુલામ રાજ્યો અને [[મુક્ત રાજ્ય (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|મુક્ત રાજ્યો]] ([[:en:Free state (United States)|free states]]) વચ્ચે [[અમેરિકી આંતર વિગ્રહના મૂળ|તનાવ]] ([[:en:Origins of the American Civil War|Tensions]]) વધવા માંડ્યો હતો.વ્યાપક રીતે ગુલામ-વિરોધી [[રીપબ્લિક પક્ષ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|રીપબ્લિકન પક્ષ]] ([[:en:Republican Party (United States)|Republican Party]])ના ઉમેદવાર [[અબ્રાહમ લિંકન]] ([[:en:Abraham Lincoln|Abraham Lincoln]]) 1860માં પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા હતા.તેમણે કાર્યભાર સંભાળ્યો તે પહેલાં સાત ગુલામ રાજ્યોએ [[છૂટા પડવું|અલગ પડવાની]] ([[:en:secession|secession]]) ઘોષણા કરીને [[અમેરિકાના રાજ્યોનો સંઘ|કોન્ફડરેટ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા]] ([[:en:Confederate States of America|Confederate States of America]])ની સ્થાપના કરી, તેમની ઘોષણાને સંઘ સરકારે ગેરકાનૂની ગણાવી.[[ફોર્ટ સુમ્ટરનું યુદ્ધ|ફોર્ટ સુમ્ટર પર કોન્ફડરેટના હુમલા]] ([[:en:Battle of Fort Sumter|attack upon Fort Sumter]]) સાથે [[અમેરિકી આંતર વિગ્રહ|અમેરિકી આંતરવિગ્રહ]] ([[:en:American Civil War|American Civil War]])નો પ્રારંભ થયો અને ચાર વધુ ગુલામ રાજ્યો કોન્ફડરેસીમાં જોડાયા.લિંકનના [[મુક્તિનું જાહેરનામુ|મુક્તિ જાહેરનામા]] ([[:en:Emancipation Proclamation|Emancipation Proclamation]])એ [[સંઘ (અમેરિકી આંતર વિગ્રહ)|સંઘ]] ([[:en:Union (American Civil War)|Union]])ને ગુલામીનો અંત લાવવા પ્રતિબદ્ધ બનાવ્યું.1865માં સંઘના વિજયના પગલે યુ.એસ. બંધારણમાં ત્રણ સુધારા સાથે ગુલામ રખાયેલા લગભગ 40 લાખ [[આફ્રિકી-અમેરિકી|આફ્રિકી અમેરિકી]] ([[:en:African American|African American]])ઓને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં તેરમો સુધારો|આઝાદીની ખાત્રી]] ([[:en:Thirteenth Amendment to the United States Constitution|ensured freedom]]) પૂરી પાડવામાં આવી, <ref>{{cite web | url = http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860a-02.pdf| title = 1860 Census | publisher = U.S. Census Bureau | access-date = 2007-06-10}}પાનુ સાત કુલ ગુલામ વસતી 3,953,760 દર્શાવે છે.</ref>[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં ચૌદમો સુધારો|તેમને નાગરિક બનાવવામાં આવ્યા]] ([[:en:Fourteenth Amendment to the United States Constitution|made them citizens]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં પંદરમો સુધારો|મતદાનના અધિકારો આપવામાં આવ્યા]] ([[:en:Fifteenth Amendment to the United States Constitution|gave them voting rights]]).યુદ્ધ અને તેના નિવારણે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સંઘીયતા|સંઘની સત્તા]] ([[:en:Federalism in the United States|federal power]])માં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો.<ref>ડી રોસા, માર્શલ એલ. (1997).''ધી પોલિટિક્સ ઓફ ડિસોલ્યુશનઃ ધી ક્વેસ્ટ ફોર અ નેશનલ આઇડેન્ટિટી એન્ડ ધી અમેરિકન સિવિલ વોર''.એડિસન, એનજેઃ ટ્રાંઝેક્શન, પા.266આઇએસબીએન 1560003499.</ref> [[ચિત્ર:Ellis island 1902.jpg|thumb|[[એલિસ ટાપુઓ]] ([[:en:Ellis Island|Ellis Island]]), ન્યૂ યોર્ક ખાતે ઉતરાણ કરતા આધિવાસીઓ, 1920]] યુદ્ધ પછી [[અબ્રાહમ લિંકનની હત્યા|લિંકનની હત્યા]] ([[:en:Abraham Lincoln assassination|assassination of Lincoln]])એ [[ઉદ્દામ રીપબ્લિકન (યુએસએ)|ઉદ્દામ બનાવેલી રીપબ્લિકનો]] ([[:en:Radical Republican (USA)|radicalized Republican]])ની [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો પુનર્ગઠન યુગ|પુનઃનિર્માણ]] ([[:en:Reconstruction era of the United States|Reconstruction]])ની નીતિઓએ દક્ષિણી રાજ્યોને ફરીથી એકીકૃત કરવાના અને તેમનું પુનઃનિર્માણ કરવાના ઉદ્દેશ નવા મુક્ત થયેલા ગુલામોના અધિકારો માટે ખાત્રી પુરી પાડી.[[1877નું સમાધાન|1877ના સમાધાન]] ([[:en:Compromise of 1877|Compromise of 1877]])થી [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી, 1876|1876ની વિવાદીત પ્રમુખીય ચુંટણી]] ([[:en:United States presidential election, 1876|1876 presidential election]])ના નિરાકરણને કારણે પુનઃનિર્માણનો અંત આવ્યો, [[જિમ ક્રો કાયદા]] ([[:en:Jim Crow laws|Jim Crow laws]])ઓએ તુરત જ ઘણા [[આંતર વિગ્રહ પછી નાગરિકતા-મતાધિકાર હરણ|આફ્રિકી અમેરિકીઓના મતાધિકારને છીનવીલીધો]] ([[:en:Disfranchisement after the Civil War|disenfranchised many African Americans]]).ઉત્તરમાં, શહેરીકરણ અને [[દક્ષિણી યુરોપ|દક્ષિણ]] ([[:en:Southern Europe|Southern]]) તેમ જ [[પૂર્વીય યુરોપ|પૂર્વ યુરોપ]] ([[:en:Eastern Europe|Eastern Europe]])માંથી આવી રહેલા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આધિવાસ#આધિવાસ 1850થી 1930|આધિવાસીઓના અભૂતપૂર્વ પ્રવાહે]] ([[:en:Immigration to the United States#Immigration 1850 to 1930|influx of immigrants]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તકનીકિ અને ઔદ્યોગિક ઇતિહાસ #તકનીકિ પ્રણાલીઓ અને માળખાં|દેશના ઔદ્યોગિકરણ]] ([[:en:United States technological and industrial history#Technological systems and infrastructure|country's industrialization]])ને ઝડપી બનાવ્યું.આધિવાસનું મોજુ 1929 સુધી ટક્યું અને તેણે શ્રમ પૂરો પાડ્યો અને અમેરિકી સંસ્કૃતિમાં પરિવર્તન આણ્યું.આયાત-નિકાસની ચીજો પરની ઊંચી જકાતો, રાષ્ટ્રીય માળખકાકીય સવલતોનું નિર્માણ અને નવા બેન્કિંગ નિયમનોએ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપ્યું.1867માં રશિયા પાસેથી [[અલાસ્કા ખરીદી|અલાસ્કાની ખરીદી]] ([[:en:Alaska purchase|Alaska purchase]])એ દેશના મુખ્યભૂમિ વિસ્તરણને પૂર્ણ કર્યું.1890નો [[વુન્ડેડ ની હત્યાકાંડ]] ([[:en:Wounded Knee massacre|Wounded Knee massacre]]) [[ઇન્ડિયન યુદ્ધો]] ([[:en:Indian Wars|Indian Wars]])માં છેલ્લો મોટો સશસ્ત્ર સંઘર્ષ હતો. 1893માં, [[હવાઈ સામ્રાજ્ય|હવાઈના પ્રશાંત સામ્રાજ્ય]] ([[:en:Kingdom of Hawaii|Kingdom of Hawaii]])ની [[પ્રાચીન હવાઈ|મૂળ નિવાસી રાજાશાહી]] ([[:en:Ancient Hawaii|indigenous monarchy]])ને અમેરિકી નિવાસીઓના બળવાએ ઉથલાવી પાડી અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે 1898માં દ્વિપસમૂહને વિલીન કર્યું. એ જ વર્ષે [[સ્પેન-અમેરિકા યુદ્ધ|સ્પેન-અમેરિકી યુદ્ધ]] ([[:en:Spanish-American War|Spanish-American War]])માં વિજયે દર્શાવ્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ [[મહાન સત્તા|વિશ્વસત્તા]] ([[:en:Great power|world power]]) છે અને પ્વેર્ટો રિકો, ગ્વામ અને [[ફિલિપાઇન્સ]] ([[:en:Philippines|Philippines]])નું વિલીનીકરણ થયું.અડધી સદી પછી ફિલિપાઇન્સે આઝાદી મેળવી, જ્યારે પ્વેર્ટો રિકો અને ગ્વામ યુ.એસ. વિસ્તારો તરીકે રહ્યા. === પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ, મહાન મંદી અને દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ === {{main|American Expeditionary Force|Great Depression in the United States|Military history of the United States during World War II}} [[ચિત્ર:Dust Bowl - Dallas, South Dakota 1936.jpg|thumb|left|[[ડસ્ટ બાઉલ]] ([[:en:Dust Bowl|Dust Bowl]]) દરમિયાન છોડી દેવાયેલું ફાર્મ, [[દક્ષિણ ડાકોટા]] ([[:en:South Dakota|South Dakota]]), 1936]] 1914માં [[પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ|બીજુ વિશ્વયુદ્ધ]] ([[:en:World War I|World War I]]) ફાટી નીકળ્યું, ત્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તટસ્થ રહ્યું હતું.મોટા ભાગના અમેરિકીઓને બ્રિટન અને ફ્રાન્સ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ હતી, પરંતુ ઘણા લોકો હસ્તક્ષેપ કરવાની વિરુદ્ધમાં હતા.<ref>ફોનર, એરિક અને જહોન એ. ગેરેટી (1991).''ધી રીડર્સ કમ્પેનીયન ટુ અમેરિકન હિસ્ટ્રી''ન્યૂ યોર્ક હાઉટન મિફિન, પા.576આઇએસબીએન 0395513723.</ref>1917માં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધના મિત્ર દેશો|મિત્ર રાજ્યો]] ([[:en:Allies of World War I|Allies]]) સાથે જોડાયું અને [[કેન્દ્રીય સત્તાઓ|ધરી રાષ્ટ્રો]] ([[:en:Central Powers|Central Powers]])ની વિરુદ્ધમાં બાજી પલટી.યુદ્ધ પછી સેનેટે [[લીગ ઓફ નેશન્સ]] ([[:en:League of Nations|League of Nations]])ની સ્થાપના કરતી [[વર્સાઇની સંધિ (1919)|વેર્સાઇની સંધિ]] ([[:en:Treaty of Versailles (1919)|Treaty of Versailles]])ને બહાલી આપી નહીં.દેશે [[અલગતાવાદ|પૃથકતાતાવાદ]] ([[:en:isolationism|isolationism]]) સુધી લઈ જનારી [[એકપક્ષીયવાદ|એકપક્ષીયતા]] ([[:en:unilateralism|unilateralism]])ની નીતિ અપનાવી, <ref>મેકડફી, જેરોમ, ગેરી વેઇન પિગ્રેમ અને સ્ટીવ ઇ. વુડવર્થ (2005).''યુ.એસ. હિસ્ટ્રી સુપર રીવ્યૂ''પિસ્કાટાવે, એનજે, રીસર્ચ એન્ડ એજ્યુકેશન એસોસિએશન, પા.418આઇએસબીએન 0738600709.</ref>1920માં, [[સ્ત્રીઓના અધિકારો|મહિલા અધિકાર]] ([[:en:women's rights|women's rights]]) આંદોલન [[અમેરિકામાં મહિલા મતાધિકારનો ઇતિહાસ|મહિલાઓને મતદાનનો આધિકાર]] ([[:en:History of women's suffrage in the United States|women's suffrage]]) આપતો [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં ઓગણીસમો સુધારો|બંધારણીય સુધારો]] ([[:en:Nineteenth Amendment to the United States Constitution|constitutional amendment]]) પસાર કરાવવામાં જીત મેળવી.[[ગર્જના કરતો બીજો દાયકો|ગર્જના કરતા બીજા દાયકા]] ([[:en:Roaring Twenties|Roaring Twenties]])ની સમૃદ્ધિનો અંત [[1929નો વોલ સ્ટ્રીટનો કડાકો|1929ના વોલ સ્ટ્રીટના કડાકા]] ([[:en:Wall Street Crash of 1929|Wall Street Crash of 1929]]) સાથે આવ્યો, જેણે [[અમેરિકામામ મહા મંદી|મહાન મંદી]] ([[:en:Great Depression in the United States|Great Depression]])ના પગરણ માંડ્યા.1932માં પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા બાદ [[ફ્રેન્કલિન ડી. રુઝવેલ્ટ|ફ્રેન્કલિન ડી. રુઝવેલ્ટે]] ([[:en:Franklin D. Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]]) અર્થતંત્રમાં સરકારી હસ્તક્ષેપ વધારતી નીતિઓ, [[ન્યૂ ડીલ]] ([[:en:New Deal|New Deal]])ને હાથ ધર્યું1935ની આસપાસ આવેલા [[ડસ્ટ બાઉલ|ડસ્ટ બાઉલે]] ([[:en:Dust Bowl|Dust Bowl]]) સંખ્યાબંધ ખેડુત સમુદાયોને કંગાળ બનાવ્યા અને પશ્ચિમી સ્થળાંતરનું નવું મોજુ સર્જ્યું. 6 જુન, 1944ના [[ડી-ડે (આયોજિત લશ્કરી હુમલાનો દિવસ)|ડી-ડે]] ([[:en:D-Day|D-Day]]) ટાણે [[યુ. એસ. લશ્કર|યુ.એસ. લશ્કર]] ([[:en:U.S. Army|U.S. Army]])ના [[પ્રથમ પાયદળ ડિવિઝન (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|પ્રથમ પાયદળ ડિવિઝન]] ([[:en:1st Infantry Division (United States)|1st Infantry Division]])ના [[ચિત્ર:1944 NormandyLST.jpg|thumb|સૈનિકો [[નોર્મન્ડી પર આક્રમણ|નોર્મન્ડી પર ઉતરાણ]] ([[:en:Invasion of Normandy|landing in Normandy]]) કરે છે.]] [[બીજુ વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વયુદ્ધ]] ([[:en:World War II|World War II]])ના પ્રારંભિક તબક્કામાં અસરકારકપણે તટસ્થ રહેલું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સપ્ટેમ્બર 1939માં [[નાઝી જર્મની]] ([[:en:Nazi Germany|Nazi Germany]])ના [[પોલાન્ડ પર આક્રમણ (1939)|પોલાન્ડ]] ([[:en:Invasion of Poland (1939)|invasion of Poland]]) પર આક્રમણ પછી [[જમીન ભાડાપટ્ટો|જમીન ભાડાપટ્ટો કાર્યક્રમ]] ([[:en:Lend-Lease|Lend-Lease]]) મારફતે માર્ચ 1941થી [[બીજા વિશ્વયુદ્ધના મિત્ર દેશો|મિત્ર રાજ્યો]] ([[:en:Allies of World War II|Allies]])ને [[લશ્કરી સામગ્રી]] ([[:en:materiel|materiel]]) પૂરી પાડવા માંડ્યું હતું.7 ડીસેમ્બર, 1941એ જાપાનના [[પર્લ હાર્બર પર આક્રમણ|પર્લ હાર્બર પરના આશ્ચર્યજનક હુમલા]] ([[:en:attack on Pearl Harbor|attack on Pearl Harbor]]) પછી [[ધરી દેશો]] ([[:en:Axis powers|Axis powers]])ની સામે મિત્ર રાજ્યો સાથે જોડાયું હતું.અમેરિકાના ઇતિહાસમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધ અન્ય કોઈ પણ યુદ્ધ કરતા વધારે ખર્ચાળ પુરવાર થયું,<ref>{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2005/0829/p15s01-cogn.html|author=Francis, David R. |title=More Costly than "The War to End All Wars"|date=2005-08-29|access-date = 2006-10-24 |work=Christian Science Monitor}}</ref> પરંતુ તેણે મૂડી રોકાણ અને નોકરીઓ પૂરી પાડીને અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું.મુખ્ય યુદ્ધરત દેશોમાં યુદ્ધને કારણે ગરીબ બનવાને બદલે અમેરિકા સમૃદ્ધ બનનાર, ખરેખર અત્યંત સમૃદ્દ બનનાર એક માત્ર દેશ બન્યો.<ref>કેનેડી, પાઉલ (1989).''મહાન સત્તાઓનું ઉત્થાન અને પતન''.ન્યૂ યોર્ક, વિન્ટિજ, પૃ.358આઇએસબીએન 0670728197.</ref>[[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો વિત્તીય અને નાણાકીય પરીષદ|બ્રેટન વુડ્સ]] ([[:en:United Nations Monetary and Financial Conference|Bretton Woods]]) અને [[યાલ્ટા પરીષદ|યાલ્ટા]] ([[:en:Yalta Conference|Yalta]]) ખાતે મળેલી મિત્ર રાજ્યોની પરીષદોએ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોની નવી વ્યવસ્થાની રુપરેખા ઘડી કાઢી હતી, જેણે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રો|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] ([[:en:United States and the United Nations|United States]]) અને [[સોવિયેત યુનિટન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રો|સોવિયેત યુનિયન]] ([[:en:Soviet Union and the United Nations|Soviet Union]])ને વિશ્વ પ્રવાહોના કેન્દ્ર સ્થાને મુક્યા હતા.[[યુરોપમાં વિજયનો દિવસ|યુરોપમાં વિજય]] ([[:en:Victory in Europe Day|victory was won in Europe]])ની સાથે 1945માં [[સાન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નીયા|સાનફ્રાન્સિસ્કો]] ([[:en:San Francisco, California|San Francisco]])માં યોજાએલી [[આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠન પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રો|આંતરરાષ્ટ્રીય પરીષદે]] ([[:en:United Nations Conference on International Organization|international conference]]) [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો ખતપત્ર|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું ખતપત્ર]] ([[:en:United Nations Charter|United Nations Charter]]) ઘડી કાઢ્યું, જે યુદ્ધ પછી સક્રિય બન્યું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|title=The United States and the Founding of the United Nations, August 1941–October 1945|month=October|year=2005|access-date=2007-06-11|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of Public Affairs, Office of the Historian|archive-url=https://web.archive.org/web/20051023164441/http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archive-date=2005-10-23|url-status=live}}</ref>[[મેનહટ્ટન પ્રોજેક્ટ|અણુ શસ્ત્રો વિકસાવનાર પ્રથમ દેશ]] ([[:en:Manhattan Project|developed the first nuclear weapons]])અમેરિકાએ આ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ ઓગસ્ટમાં જાપાનના શહેરો [[હિરોશિમા અને નાગાસાકી પર અણુ બોમ્બ ફેંકાયા|હિરોશિમા અને નાગાસાકી]] ([[:en:atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki|Hiroshima and Nagasaki]]) પર કર્યો હતો.2 સપ્ટેમ્બરે [[જાપાનની શરણાગતિ|જાપાને શરણાગતિ]] ([[:en:surrender of Japan|Japan surrendered]]) સ્વીકારતા યુદ્ધનો અંત આવ્યો હતો.<ref>પ્રશાંત યુદ્ધ સંશોધન સમાજ (2006).''જાપાનનો સૌથી લાંબો દિવસ''.ન્યૂ યોર્કઃ ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.આઇએસબીએન 4770028873.</ref> === શીત યુદ્ધ અને દેખાવોની રાજનીતિ === {{main|Cold War|African-American Civil Rights Movement (1955–1968)|Vietnam War}} [[ચિત્ર:Martin Luther King - March on Washington.jpg1963માં, "[[મારું એક સ્વપ્ન છે|મારું એક સ્વપ્ન છે]] ([[:en:I Have a Dream|I Have a Dream]])" એ ભાષણ આપતાં |thumb|left|upright|[[માર્ટિન લ્યુથર કિંગ, જુનિયર]] ([[:en:Martin Luther King, Jr.|Martin Luther King, Jr.]])]] બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સોવિયેત યુનિયન વચ્ચે [[શીત યુદ્ધ]] ([[:en:Cold War|Cold War]])દરમિયાન સત્તા માટે સ્પર્ધા શરુ થઈ, જેણે [[નાટો]] ([[:en:NATO|NATO]]) અને [[વોર્સો કરાર|વોર્સો કરારો]] ([[:en:Warsaw Pact|Warsaw Pact]]) દ્વારા યુરોપની લશ્કરી બાબતો પર પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું.યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે [[ઉદારવાદી લોકશાહી]] ([[:en:liberal democracy|liberal democracy]])ને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું, જ્યારે સોવિયેત યુનિયને સામ્યવાદ અને કેન્દ્રીય [[આયોજિત અર્થતંત્ર]] ([[:en:planned economy|planned economy]])ને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. બંનેએ સરમુખત્યારશાહીને સમર્થન આપ્યું અને [[પરોક્ષ યુદ્ધ]] ([[:en:proxy war|proxy war]])માં જોતરાયા હતા.1950-53ના [[કોરીયાઇ યુદ્ધ|કોરીયાના યુદ્ધ]] ([[:en:Korean War|Korean War]])માં અમેરિકી દળો [[પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના|સામ્યવાદી ચીની]] ([[:en:People's Republic of China|Communist Chinese]]) દળો સામે લડ્યા હતા.[[ગૃહની યુએન-અમેરિકી કામગીરી સમિતિ|ગૃહની બિન-અમેરિકી પ્રવૃત્તિ સમિતિ]] ([[:en:House Un-American Activities Committee|House Un-American Activities Committee]])એ શંકાસ્પદ ડાબેરી ભાગંફોડમાં શ્રેણીબદ્ધ તપાસો હાથ ધરી હતી, જ્યારે સેનેટર [[જોસેફ મેકકાર્થી]] ([[:en:Joseph McCarthy|Joseph McCarthy]]) સામ્યવાદ-વિરોધી લાગણીના મુખ્ય પ્રવક્તા બન્યા. 1961માં સોવિયેત યુનિયને [[વોસ્ટોક 1|પ્રથમ માનવરહિત અવકાશયાન]] ([[:en:Vostok 1|first manned spaceflight]]) છોડતાં પ્રમુખ [[જહોન એફ. કેનેડી]] ([[:en:John F. Kennedy|John F. Kennedy]])એ અમેરિકાને [[એપોલો કાર્યક્રમ|"ચંદ્ર પર પ્રથમ માનવી"]] ([[:en:Apollo program|"a man on the moon,"]]) મોકલનાર પ્રથમ દેશ બનવાનું આહ્વાન કર્યું હતું, જે 1969માં સિદ્ધ થયું હતું. કેનેડીએ ક્યુબામાં સોવિયેત દળો સાથે [[ક્યુબા પ્રક્ષેપાસ્ત્ર કટોકટી|તનાવપૂર્ણ આણ્વિક મૂઠભેડ]] ([[:en:Cuban Missile Crisis|tense nuclear showdown]])નો પણ સામનો કર્યો હતો.દરમિયાન અમેરિકાએ સાતત્યપૂર્ણ આર્થિક વિસ્તરણ સાધ્યું હતું.[[રોઝા પાર્ક્સ]] ([[:en:Rosa Parks|Rosa Parks]]) અને [[માર્ટિન લ્યુથર કિંગ, જુનિયર|માર્ટિન લ્યુથર કિંગ જુનિયર]] ([[:en:Martin Luther King, Jr.|Martin Luther King, Jr.]]) જેવા આફ્રિકી અમેરિકીઓની આગેવાની હેઠળની મજબૂત થતી જતી [[આફ્રિકી-અમેરિકી નાગરિક અધિકાર ચળવળ (1955-1968)|નાગરિક અધિકાર ચળવળે]] ([[:en:African-American Civil Rights Movement (1955–1968)|civil rights movement]]) પૃથકતાવાદ અને ભેદભાવ સામે સંઘર્ષ આદર્યો.1993માં [[જહોન એફ. કેનેડીની હત્યા|કેનેડીની હત્યા]] ([[:en:John F. Kennedy assassination|Kennedy's assassination]]) બાદ પ્રમુખ [[લીંડન બી. જહોન્સન|લીન્ડન બી. જહોન્સન]] ([[:en:Lyndon B. Johnson|Lyndon B. Johnson]])ના શાસન દરમિયાન [[1964નો નાગરિક અધિકારો ધારો|1964નો નાગરિક અધિકાર કાયદો]] ([[:en:Civil Rights Act of 1964|Civil Rights Act of 1964]]) અને [[1965નો મતદાન અધિકારો ધારો|1965નો મતદાન અધિકાર કાયદો]] ([[:en:Voting Rights Act of 1965|Voting Rights Act of 1965]]) પસાર થયા.જહોન્સન અને તેમના અનુગામી [[રિચાર્ડ નિક્સન|રિચાર્ડ નિક્સને]] ([[:en:Richard Nixon|Richard Nixon]])દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં પરોક્ષ યુદ્ધને નિષ્ફળ [[વિયેતનામ યુદ્ધ]] ([[:en:Vietnam War|Vietnam War]]) સુધી વિસ્તાર્યું હતું.[[વિયેતનામ સામે વિરોધ|યુદ્ધ-વિરોધ]] ([[:en:Opposition to the Vietnam War|opposition to the war]]), [[અ-શ્વેત રાષ્ટ્રવાદ|અશ્વેત રાષ્ટ્રવાદ]] ([[:en:black nationalism|black nationalism]]) અને [[લૈંગિક ક્રાન્તિ]] ([[:en:sexual revolution|sexual revolution]])થી પ્રોત્સાહિત થયેલી [[1960ની પ્રતિસંસ્કૃતિ|પ્રતિસંસ્કૃતિ ચળવળ]] ([[:en:Counterculture of the 1960s|countercultural movement]])વ્યાપક પ્રમાણમાં ફેલાઈ ગઈ. [[બેટ્ટી ફ્રિડેન|બેટી ફ્રીડેન]] ([[:en:Betty Friedan|Betty Friedan]]) અને [[ગ્લોરીયા સ્ટાઇનમ]] ([[:en:Gloria Steinem|Gloria Steinem]]) અને અન્યોએ [[નારીવાદનું બીજુ મોજુ|નારીવાદનું નવું મોજુ]] ([[:en:Second-wave feminism|new wave of feminism]]) ફેલાવ્યું, જેણે નારી માટે રાજકીય, સામાજિક અને આર્થિક સમાનતાની માગણી કરી. [[વોટરગેટ કૌભાંડ]] ([[:en:Watergate scandal|Watergate scandal]])ને પરીણામે 1974માં નિક્સન રાજીનામુ આપનારા પ્રથમ પ્રમુખ બન્યા હતા. ન્યાયમાં રુકાવટ અને સત્તાના દુરુપયોગ સહિતના આરોપો અંગે તેમની સામે [[મહાઅભિયોગ]] ([[:en:impeachment|impeached]])ની કાર્યવાહી થઈ નહીં. ઉપપ્રમુખ [[જેરાલ્ડ ફોર્ડ]] ([[:en:Gerald Ford|Gerald Ford]]) તેમના [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખના ઉત્તરાધિકારી|અનુગામી]] ([[:en:United States presidential line of succession|succeeded]]) બન્યા હતા.1970ના અંતભાગમાં [[જિમી કાર્ટર]] ([[:en:Jimmy Carter|Jimmy Carter]])નું વહીવટીતંત્ર [[સ્ટેગફ્લેશન]] ([[:en:stagflation|stagflation]]) અને [[ઇરાન અપહ્રત કટોકટી]] ([[:en:Iran hostage crisis|Iran hostage crisis]])થી ઘેરાયેલું રહ્યું.1980માં [[રોનાલ્ડ રીગન]] ([[:en:Ronald Reagan|Ronald Reagan]])ની પ્રમુખ તરીકેની ચુંટણીએ અમેરિકી રાજનીતિમાં નોંધપાત્ર [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રુઢીચુસ્તવાદ|જમણેરી ઝુકાવ]] ([[:en:Conservatism in the United States|rightward shift in American politics]])નો પ્રારંભ કર્યો હતો, જેનું પ્રતિબિંબ [[રીગેનોમિક્સ|કરવેરા અને ખર્ચ કરવાની અગ્રતા]] ([[:en:Reaganomics|taxation and spending priorities]])માં મહત્વના ફેરફારોમાં પડ્યું.કેમના કાર્યકાળની બીજી મુદતમાં [[ઇરાન-કોન્ટ્રા અફેર|ઇરાન-કોન્ટ્રા કૌભાંડ]] ([[:en:Iran-Contra affair|Iran-Contra scandal]]) અને [[શીત યુદ્ધ (1985-1991)|સોવિયેત યુનિયન સાથે નોંધપાત્ર રાજનૈતિક પ્રગતિ]] ([[:en:Cold War (1985–1991)|diplomatic progress with the Soviet Union]]) બંને જોવા મળ્યા.પાછળથી સોવિયેત યુનિયનમાં ભંગાણ પડતા શીત યુદ્ધનો અંત આવ્યો === સાંપ્રત યુગ === [[ચિત્ર:WTC9-11.jpg[[11 સપ્ટેમ્બર હુમલો|11 સપ્ટેમ્બર, 2001]] ([[:en:September 11 attacks|September 11, 2001]])ની સવારે|thumb|right| ધી [[વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]] ([[:en:World Trade Center|World Trade Center]])]] {{Main|September 11 attacks|Iraq War|Late 2000s recession}} પ્રમુખ [[જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશ|જ્યોર્જ એચ. ડબ્લ્યુ. બુશ]] ([[:en:George H. W. Bush|George H. W. Bush]])ના શાસનમાં યુએન-સંમત [[ખાડીનું યુદ્ધ|ખાડી યુદ્ધ]] ([[:en:Gulf War|Gulf War]])માં અને [[બિલ ક્લિન્ટન]] ([[:en:Bill Clinton|Bill Clinton]])ના શાસનમાં [[યુગોસ્લાવ યુદ્ધો]] ([[:en:Yugoslav wars|Yugoslav wars]])માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને તેના સાથી દેશોએ ભજવેલી નેતૃત્વની ભૂમિકાએ મહાસત્તા તરીકેના અમેરિકાના સ્થાનને જાળવી રાખવામાં મદદ કરી હતીઆધૂનિક અમેરિકી ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબુ આર્થિક વિસ્તરણ માર્ચ 1991થી માર્ચ 2001ના ગાળામાં થયું, જેમાં ક્લિન્ટનના વહીવટ અને [[ડોટ-કોમ ફુગ્ગો|ડોટ કોમ ફુગ્ગાનો સમાવેશ થાય છે]] ([[:en:dot-com bubble|dot-com bubble]]).<ref>{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|access-date=2007-08-16|archive-date=2006-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&print=1|url-status=dead}}</ref>એક [[પાઉલા જોન્સ|દિવાની દાવો]] ([[:en:Paula Jones|civil lawsuit]]) અને [[લેવિન્સ્કી કૌભાંડ|સેક્સ કૌભાંડ]] ([[:en:Lewinsky scandal|sex scandal]])ને પરીણામે [[બિલ ક્લિન્ટનનો મહાઅભિયોગ|ક્લિન્ટન સામે મહાઅભિયોગ કાર્યવાહી]] ([[:en:Impeachment of Bill Clinton|Clinton's impeachment]]) થઈ, પરંતુ તેઓ સત્તા પર ચાલુ રહ્યા.અમેરિકાના ઇતિહાસમાં કાંટાની ટક્કર સમી [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી, 2000|2000ની પ્રમુખપદની ચુંટણી]] ([[:en:United States presidential election, 2000|2000 presidential election]])નું નિરાકરણ [[બુશ વિ. ગોર|યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય]] ([[:en:Bush v. Gore|U.S. Supreme Court decision]])થી થયું અને જ્યોર્જ એચ. ડબ્લ્યુ. બુશના પુત્ર [[જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશ]] ([[:en:George W. Bush|George W. Bush]]) પ્રમુખ બન્યા. [[11 સપ્ટેમ્બર હુમલા|11 સપ્ટેમ્બર, 2001]] ([[:en:September 11 attacks|September 11, 2001]])એ [[અલ-કાયદા]] ([[:en:al-Qaeda|al-Qaeda]])ના ત્રાસવાદીઓ ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં [[વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]] ([[:en:World Trade Center|World Trade Center]]) અને વોશિંગ્ટન ડી.સી. પાસે [[પેન્ટાગોન]] ([[:en:The Pentagon|The Pentagon]]) પર ત્રાટક્યા હતા, જેમાં અંદાજે ત્રણ હજાર લોકો માર્યા ગયા હતા.તેના પ્રતિભાવમાં [[જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશનું પ્રમુખપદ|બુશ વહીવટીતંત્ર]] ([[:en:Presidency of George W. Bush|Bush administration]])એ "[[ત્રાસવાદ સામેનું યુદ્ધ|ત્રાસવાદ સામે યુદ્ધ]] ([[:en:War on Terrorism|War on Terrorism]])" શરુ કર્યું.2001ના અંતે યુ.એસ. દળોએ [[અફઘાનિસ્તાનમાં યુદ્ધ (2001-અત્યાર સુધી)|અફઘાનિસ્તાનમાં આક્રમણ]] ([[:en:War in Afghanistan (2001–present)|invasion of Afghanistan]])ની આગેવાની લીધી, [[તાલિબાન|તાલિબાન સરકાર]] ([[:en:Taliban|Taliban]]) અને અલ-કાયદાની તાલિમ છાવણીઓને દૂર કરી. તાલિબાન વિદ્રોહીઓએ ગેરીલા યુદ્ધ ચાલુ રાખ્યું છે.2002માં બુશ વહીવટીતંત્રએ [[ઇરાક યુદ્ધ માટેના કારણો|વિવાદાસ્પદ કારણો]] ([[:en:Rationale for the Iraq War|controversial grounds]])આગળ ધરીને [[શાસન પરીવર્તન|સત્તાપલટા]] ([[:en:regime change|regime change]]) માટે દબાણ કરવા માંડ્યું હતું.<ref>{{cite web| title = Many Europeans Oppose War in Iraq| work = USA Today| url = http://www.usatoday.com/news/world/2003-02-14-eu-survey.htm| date = 2003-02-14| access-date = 2008-09-01}}{{cite web| author = Springford, John| title = 'Old’ and ‘New’ Europeans United: Public Attitudes Towards the Iraq War and US Foreign Policy| publisher = Centre for European Reform| url = http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf| month = December| year = 2003| access-date = 2008-09-01| archive-date = 2004-03-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20040328182510/http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf| url-status = dead}}</ref>લશ્કરી હસ્તક્ષેપ માટે નાટોના ટેકા વિના કે યુએના સ્પષ્ટ આદેશ વિના, બુશે [[સંમત દેશોનું જોડાણ]] ([[:en:Coalition of the willing|Coalition of the Willing]]) રચ્યું. જોડાણ દળોએ ઇરાક [[દુશ્મન દેશ હુમલો કરે તે પહેલાં આક્રમણ કરવું|હુમલો કરે તે પહેલાં]] ([[:en:preemptive war|preemptively]]) તેની પર [[2003 ઇરાક પર આક્રમણ|આક્રમણ કરી]] ([[:en:2003 invasion of Iraq|invaded Iraq]])ને 2003માં સરમુખત્યાર અને એક વેળાના યુએસના સાથી [[સદ્દામ હુસેન]] ([[:en:Saddam Hussein|Saddam Hussein]])ને હટાવ્યા હતા. હવે મોટા ભાગના અમેરિકીઓ જેનો વિરોધ કરી રહ્યા છે તે [[ઇરાક યુદ્ધ]] ([[:en:Iraq War|Iraq War]]) હજુ ચાલુ છે, જોકે હિંસા ઘટવા માંડી છે.<ref>{{cite web| title = Iraq [poll]|publisher=PollingReport.com| url = http://www.pollingreport.com/iraq.htm| access-date = 2008-09-25}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ત્રાસવાદ સામેના યુદ્ધ અને ઇરાક યુદ્ધની તેની કામગીરીમાં માનવ અધિકારોનો ભંગ કર્યો હોવાનો આક્ષેપ [[એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ|એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે]] ([[:en:Amnesty International|Amnesty International]]) મુક્યો છે.<ref>{{cite web|author=|url=http://thereport.amnesty.org/eng/Regions/Americas|title=Amnesty International Report 2007|publisher=Amnesty International|access-date=2008-01-18|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://archive.today/20120715080730/http://www.amnesty.org/en/annual-report/2012|url-status=dead}}</ref>2005માં, [[હરિકેન કટરિના]] ([[:en:Hurricane Katrina|Hurricane Katrina]])એ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો ગલ્ફ કોસ્ટ|ગલ્ફ કોસ્ટ]] ([[:en:Gulf Coast of the United States|Gulf Coast]])ના મોટા હિસ્સામાં તીવ્ર નુકસાન પહોંચાડયું હતું અને [[ન્યૂ ઓર્લીયન્સ]] ([[:en:New Orleans|New Orleans]])ને નષ્ટ કરી દીધું હતું. 4 નવેમ્બર, 2008એ વૈશ્વિક [[2000ના આખરની મંદી#યુ.એસ.|આર્થિક મંદી]] ([[:en:Late 2000s recession#U.S.|economic recession]]) વચ્ચે [[બરાક ઓબામા]] ([[:en:Barack Obama|Barack Obama]]) રાષ્ટ્ર પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા.આ હોદ્દો સંભાળનારા તેઓ પ્રથમ [[આફ્રિકી-અમેરિકી|આફ્રિકી અમેરિકી]] ([[:en:African American|African American]]) છે. == સરકાર અને ચુંટણીઓ == {{main|Federal government of the United States|Elections in the United States}} [[ચિત્ર:Capitol Building Full View.jpg[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કેપિટલ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કેપિટલ]] ([[:en:United States Capitol|United States Capitol]])ના |thumb|right|પશ્ચિમ ભાગમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ કોંગ્રેસ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની કોંગ્રેસ]] ([[:en:United States Congress|United States Congress]]) બેસે છે.]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વનું સૌથી જુનું હયાત [[સંઘ|સંઘરાજ્ય]] ([[:en:federation|federation]]) છે.તે [[બંધારણીય પ્રજાસત્તાક]] ([[:en:constitutional republic|constitutional republic]]) છે, "જેમાં [[બહુમતીનું રાજ|બુહમતી શાસન]] ([[:en:majority rule|majority rule]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો કાયદો|કાયદા]] ([[:en:Law of the United States|law]]) દ્વારા રક્ષિત [[લઘુમતીના હકો|લઘુમતી હકો]] ([[:en:minority rights|minority rights]])થી સૌમ્ય બનાવવામાં આવ્યું છે."<ref>સ્કેબ, જહોન એમ., અને જહોન એમ. સ્કેબ II (2002).''એન ઇન્ટ્રોડક્શન ટુ ધી અમેરિકન લીગલ સીસ્ટમ''ફ્લોરેન્સ, કેવાયઃ ડેલ્મર, પા.6આઇએસબીએન 0766827593.</ref>તેનું માળખું મૂળભૂતપણે [[પ્રતિનિધિયુક્ત લોકશાહી|પ્રતિનિધિ લોકશાહી]] ([[:en:representative democracy|representative democracy]]) તરીકે ઘડી કાઢવામાં આવ્યું છે, તેમ છતાં પ્રદેશોમાં વસતા યુ.એસ. નાગરિકોને સંઘરાજ્યના અધિકરીઓ માટે મતદાન કરવાથી દૂર રખાયા છે.<ref>રાસ્કિન, જેમ્સ બી. (2003). ''ઓવરરુલિંગ ડેમોક્રશીઃ ધી સુપ્રીમ કોર્ટ વિ. ધી અમેરિકન પીપલ''લંડન અને ન્યૂ યોર્ક, રાઉટલેજ, પા.36-38આઇએસબીએન 0415934397.</ref>સરકાર અમેરિકી બંધારણ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત અંકુશો [[સત્તાની વહેંચણી|અને સંતુલનો]] ([[:en:separation of powers|checks and balances]])ની વ્યવસ્થા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, જે દેશન સર્વોચ્ચ કાનૂની દસ્તાવેજ તરીકે અમેરિકાના લોકો માટે એક [[સામાજિક કરાર]] ([[:en:social contract|social contract]]) તરીકે કામ કરે છે.[[સંઘીયતા#યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|અમેરિકાની સંઘીય વ્યવસ્થા]] ([[:en:Federalism#United States|American federalist system]])માં નાગરિકો [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રાજકીય ભાગલા|સરકારના ત્રણ પ્રકારના સ્તરો]] ([[:en:Political divisions of the United States|three levels of government]])હેઠળ આવે છે, સંઘ, રાજ્ય અને સ્થાનિક. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્થાનિક સરકાર|સ્થાનિક સરકાર]] ([[:en:Local government in the United States|local government]])ની ફરજો સામાન્યપણે [[દેશ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|કાઉન્ટી]] ([[:en:County (United States)|county]]) અને મ્યુનિસિપલ સરકારો વચ્ચે વહેંચાય છે.લગભગ તમામ કિસ્સાઓમાં વહીવટી અને વૈધાનિક અધિકારીઓ જિલ્લાવાર નાગરિકોના [[બહુમતી મતદાન વ્યવસ્થા|બહુમતી મત]] ([[:en:plurality voting system|plurality vote]])થી ચુંટાય છે.સંઘ સ્તરે [[પ્રમાણસરનું પ્રતિનિધિત્વ|પ્રમાણસરના પ્રતિનિધિત્વ]] ([[:en:proportional representation|proportional representation]])ની જોગવાઈ નથી અને નીચલા સ્તરે તે અપવાદરુપ હોય છે.સંઘીય અને રાજ્યના અદાલતી અને [[મંત્રીમંડળ (સરકાર)|કેબિનેટ]] ([[:en:Cabinet (government)|cabinet]]) અધિકારીઓની નિમણૂંક વહીવટી પાંખ દ્વારા થાય છે અને તેને વિધાનસભા મંજુરી આપે છે, તેમ છતાં કેટલાર રાજ્યોમાં ન્યાયમૂર્તિઓ અને અધિકારીઓ લોકોના મતથી પણ ચુંટાય છે. [[ચિત્ર:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left|[[વ્હાઇટ હાઉસ]] ([[:en:White House|White House]])નો દક્ષિણ સન્મુખ ભાગ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના રાષ્ટ્રપ્રમુખ|યુ.એસ. પ્રમુખ]] ([[:en:President of the United States|U.S. president]])નું ઘર અને કાર્યસ્થળ છે.]] સંઘ સરકાર ત્રણ પાંખની બનેલી છેઃ * [[વિધાનસભા]] ([[:en:legislature|Legislative]]): [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટ|સેનેટ]] ([[:en:United States Senate|Senate]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ પ્રતિનિધિગૃહ|પ્રતિનિધિગૃહ]] ([[:en:United States House of Representatives|House of Representatives]])ની ની બનેલી [[દ્વિગૃહીયતા|દ્વિ-ગૃહીય]] ([[:en:bicameralism|bicameral]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ કોંગ્રેસ|કોંગ્રેસ]] ([[:en:United States Congress|Congress]]) [[સંઘીય કાયદો|સંઘીય કાયદા]] ([[:en:federal law|federal law]]) બનાવે છે, [[યુદ્ધની ઘોષણા|યુદ્ધ જાહેર કરે]] ([[:en:declaration of war|declares war]]) છે, સંધિઓને બહાલી આપે છે, [[નાણાકોથળીની તાકાત]] ([[:en:power of the purse|power of the purse]]) ધરાવે છે, અને [[મહાઅભિયોગ]] ([[:en:impeachment|impeachment]])ની શક્તિ પણ ધરાવે છે, જેના દ્વારા તે સરકારના હયાત સભ્યોને દૂર કરી શકે છે. * [[વહીવટી (સરકાર)|વહીવટી]] ([[:en:Executive (government)|Executive]]): [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના રાષ્ટ્રપ્રમુખ|પ્રમુખ]] ([[:en:President of the United States|president]]) લશ્કરના [[કમાન્ડર-ઇન-ચીફ]] ([[:en:commander-in-chief|commander-in-chief]]) છે, [[ખરડો (સૂચિત કાયદો)|વૈધાનિક ખરડો]] ([[:en:Bill (proposed law)|legislative bills]]) કાયદો બને તે પહેલાં તેને અટકાવાનો અને રદ કરવાનો અધિકાર ધરાવે છે અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસનુ મંત્રીમંડળ|મંત્રી મંડળ]] ([[:en:United States Cabinet|Cabinet]]) તથા અન્ય અધિકારીઓની નિમણૂંક કરે છે, જેઓ સંઘીય કાયદા અને નીતિઓ હાથ ધરે છે અને તેને લાગુ પાડે છે. * [[ન્યાયતંત્ર|ન્યાયિક]] ([[:en:Judiciary|Judicial]]): [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સર્વોચ્ચ અદાલત|સુપ્રીમ કોર્ટ]] ([[:en:Supreme Court of the United States|Supreme Court]]) અને નીચલી [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સંઘીય અદાલતો|સંઘીય અદાલતો]] ([[:en:United States federal courts|federal courts]]), જેના ન્યાયમૂર્તિઓની નિમણૂંક પ્રમુખ સેનેટની મંજુરી સાથે કરે છે. તે કાયદાનું અર્થઘટન કરે છે અને તેમને [[બંધારણીયતા|ગેરબંધારણીય]] ([[:en:constitutionality|unconstitutional]]) લાગતા કાયદા રદ કરે છે. [[ચિત્ર:USSupremeCourtWestFacade.JPG|thumb|right|[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સર્વોચ્ચ અદાલતનું મકાન|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સર્વોચ્ચ અદાલતના મકાન]] ([[:en:United States Supreme Court building|United States Supreme Court building]])નો પશ્ચિમ સન્મુખ ભાગ]] પ્રતિનિધિગૃહ 435 સભ્યો ધરાવે છે, દરેક સભ્ય બે વર્ષની મુદત માટે [[કોંગ્રેસના સભ્યને ચુંટતો જિલ્લો|કોંગ્રેસની ચુટણી માટેના જિલ્લા]] ([[:en:congressional district|congressional district]])નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.ગૃહની બેઠકો દર દસ વર્ષે વસતીના આધારે રાજ્યો વચ્ચે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ કોંગ્રેસની ચુટણી માટે બેઠકોની ફાળવણી|ફાળવાય]] ([[:en:United States congressional apportionment|apportioned]]) થાય છે.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ વતી ગણતરી, 2000|2000ની વસતી ગણતરી]] ([[:en:United States Census, 2000|2000 census]]) પ્રમાણે, સાત રાજ્યો ઓછામાં ઓછો એક પ્રતિનિધિ ધરાવે છે, જ્યારે સૌથી વધારે વસતી ધરાવતો કેલિફોર્નીયા 53 પ્રતિનિધિઓ ધરાવે છે.સેનેટના 100 સભ્યો છે, દરેક રાજ્ય બે સેનેટરો ધરાવે છે. તેમાં એક છ વર્ષની મુદત માટે [[એટ-લાર્જ]] ([[:en:at-large|at-large]]) ચુંટાય છે, સેનેટની એકૃતૃતિયાંશ બેઠકોની દર બીજા વર્ષે ચુટણી થાય છે.રાષ્ટ્રપ્રમુખ ચાર વર્ષની મુદત સુધી કામ કરે છે અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હોદ્દાની મુદત|બેથી વધારે વખત ચુંટાઈ શકતા નથી.]] ([[:en:Term limits in the United States|no more than twice]])રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી|સીધા મતથી ચુંટાતા નથી]] ([[:en:United States presidential election|not elected by direct vote]]), પરંતુ આડકતરા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મતદાર મંડળ|મતદારમંડળ]] ([[:en:United States Electoral College|electoral college]])ની વ્યવસ્થાથી ચુંટાય છે, જેમાં રાજ્યની વસતી પ્રમાણે મતો નક્કી થાય છે.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ]] ([[:en:Chief Justice of the United States|Chief Justice of the United States]])ની આગેવાની હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ નવ સભ્યો ધરાવે છે, જેઓ જીવનભર કાર્યભાર સંભાળે છે.રાજ્ય સરકારોનું માળખું પણ લગભગ આ જ પ્રમાણે છે, જોકે, [[નેબ્રાસ્કા]] ([[:en:Nebraska|Nebraska]]) વિશિષ્ટપણે [[એક-ગૃહીય]] ([[:en:unicameral|unicameral]]) વિધાનસભા ધરાવે છે.દરેક રાજ્યના (વડા વહીવટદાર) [[ગવર્નર #યુનાઇટેડ સ્ટેટસ|ગવર્નર]] ([[:en:Governor#United States|governor]]) સીધા ચુંટાય છે. રાજ્ય અને સંઘ બંને સરકારોના તમામ કાયદા અને કાર્યવાહી સમીક્ષાને પાત્ર છે અને બધારણના ભંગ કરતા કોઈ પણ કાયદાને ન્યાયતંત્ર રદ કરી શકે છે.બંધારણનો મૂળ મુસદ્દો સંઘ સરકારના માળખાં અને જવાબદારીઓ પ્રસ્થાપિત કરે છે અને તેની દરેક રાજ્ય સાથેની જવાબદારીઓ નક્કી કરે છે.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બંધારણનો અનુચ્છેદ પ્રથમ|અનુચ્છેદ પ્રથમ]] ([[:en:Article One of the United States Constitution|Article One]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હેબીયસ કોર્પસ|હેબીયસ કોર્પસ]] ([[:en:Habeas corpus in the United States|habeas corpus]])ની "ગ્રેટ રિટ"ના હકનું રક્ષણ કરે છે, અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બંધારણનો અનુચ્છેદ ત્રણ|અનુચ્છેદ ત્રણ]] ([[:en:Article Three of the United States Constitution|Article Three]]) તમામ ફોજદારી ગુનાઓમાં [[જ્યુરી ટ્રાયલ#યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|જ્યુરી ટ્રાયલ માટેના હક]] ([[:en:Jury trial#The United States|right to a jury trial]])ની ગેરન્ટી આપે છે.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બંધારણનો અનુચ્છેદ પાંચ|બંધારણમાં સુધારા]] ([[:en:Article Five of the United States Constitution|Amendments to the Constitution]]) માટે ત્રણ-ચતુર્થાં રાજ્યોની બહાલીની જરૂર પડે છે.બંધારણમાં 27 વખત સુધારા થયા છે, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ હકોનો ખરડો|હકોનો ખરડો]] ([[:en:United States Bill of Rights|Bill of Rights]]) પ્રથમ દસ સુધારાથી બન્યો છે, જ્યારે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં ચૌદમો સુધારો|ચૌદ સુધારા]] ([[:en:Fourteenth Amendment to the United States Constitution|Fourteenth Amendment]]) અમેરિકીઓના વ્યક્તિગત હકોનો કેન્દ્રીય પાયો રચે છે. === પક્ષો, વિચારધારા અને રાજકારણ === [[ચિત્ર:Donald_Trump_swearing_in_ceremony.jpg|thumb|((યુ.એસ. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ [[જહોન જી. રોબર્ટ્સ]]સાથે ડોનાલ્ડ ટ્રંપને રાષ્ટ્રપ્રમુખના હોદ્દાના શપથ લેવડાવે છે. 20 જાન્યુઆરી, 2017))]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે તેના મોટા ભાગના ઇતિહાસ દરમિયાન [[બે-પક્ષી વ્યવસ્થા]] હેઠળ કામગીરી બજાવી છે.તમામ સ્તરે ચુંટણી દ્વારા નક્કી થતા હોદ્દાઓ માટે રાજ્ય-સંચાલિત [[પ્રાથમિક ચુટણી|પ્રાથમિક ચુટણીઓ]] પાછળથી યોજાનારી [[સામાન્ય ચુટણી|સામાન્ય ચુટણીઓ]] માટે મુખ્ય પક્ષના નામ-નિર્દિષ્ટોને પસંદ કરે છે.1856ની [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી, 1856|સામાન્ય ચુટણી]] ([[:en:United States presidential election, 1856|general election of 1856]])થી અત્યાર સુધી બે મુખ્ય પક્ષો ચુટણી લડ્યા છે, જેમાં [[ડેમોક્રેટિક પક્ષ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|ડેમોક્રેટિક પક્ષ]] અને [[રીપબ્લિકન પક્ષ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|રીપબ્લિકન પક્ષ]] ([[:en:Republican Party (United States)|Republican Party]])ની [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રીપબ્લિકન પક્ષનો ઇતિહાસ|સ્થાપના 1854માં]] થઈ હતી.આંતરવિગ્રહથી અત્યાર સુધીમાં [[ત્રીજો પક્ષ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|ત્રીજા પક્ષ]]નો એક માત્ર ઉમેદવારે રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુટણીમાં 20 ટકા જેટલા લોકપ્રય મત મેળવ્યા હતા. અને તે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી, 1912|1912]]માં [[પ્રોગ્રેસિવ પક્ષ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)|પ્રોગ્રેસિવ પક્ષ]]ના [[થીયોડોર રુઝવેલ્ટ]]. અમેરિકાની [[રાજકીય સંસ્કૃતિ]] ([[:en:political culture|political culture]])માં રીપબ્લિકન પક્ષ કેન્દ્રથી જમણેરી કે "[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રુઢીચુસ્તવાદ|રુઢીચુસ્ત]] ([[:en:Conservatism in the United States|conservative]])" અને ડેમોક્રેટિક પક્ષ કેન્દ્રથી ડાબેરી અથવા "[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આધૂનિક ઉદારવાદ|ઉદારવાદી]] ([[:en:Modern liberalism in the United States|liberal]])" ગણાય છે.[[ઉત્તરપૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ#રાજનીતિ|ઉત્તરપૂર્વ]] ([[:en:Northeastern United States#Politics|Northeast]]) અને [[પશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ#રાજનીતિ|પશ્ચિમ કાંઠા]] ([[:en:Western United States#Politics|West Coast]])ના રાજ્યો અને [[મહાન સરોવરોનો વિસ્તાર (ઉત્તર અમેરિકા)|મહાન સરોવરો]] ([[:en:Great Lakes Region (North America)|Great Lakes]])ના કેટલાક રાજ્યો [[લાલ રાજ્યો અને વાદળી રાજ્યો|વાદળી રાજ્યો]] ([[:en:Red states and blue states|blue states]]) તરીકે ઓળખાય છે અને સરખામણીમાં ઉદારવાદી છે.[[દક્ષિણી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની રાજનીતિ|દક્ષિણ]] ([[:en:Politics of the Southern United States|South]])ના [[યુ.એસ. રાજ્યોમાં રાજકીય પક્ષ તાકાત|લાલ રાજ્યો]] ([[:en:Political party strength in U.S. states|red states]]) અને [[મધ્યપશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટસ#રાજકીય પ્રવાહો|મહાન મેદાનો]] ([[:en:Midwestern United States#Political trends|Great Plains]]) અને [[પશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ#રાજનીતિ|રોકી માઉન્ટેઇન્સ]] ([[:en:Western United States#Politics|Rocky Mountains]])ના ઘણા રાજ્યો સરખામણીમાં રુઢીચુસ્ત છે. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી, 2008|2008ની રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુટણી]] ([[:en:United States presidential election, 2008|2008 presidential election]]) જીતનારા [[બરાક ઓબામા]] ([[:en:Barack Obama|Barack Obama]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના પ્રમુખોની યાદી|44મા યુએસ પ્રમુખ]] ([[:en:List of presidents of the United States|44th U.S. president]]) છે અને આ હોદ્દો ધરાવનારા પ્રથમ [[આફ્રિકી-અમેરિકી|આફ્રિકી અમેરિકી]] ([[:en:African American|African American]]) છે.અગાઉના તમામ રાષ્ટ્રપ્રમુખો વિશુદ્ધ યુરોપિય વંશના હતા.2008ની ચુટણીમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ પ્રતિનિધિગૃહની ચુટણીઓ, 2008|ગૃહ]] ([[:en:United States House of Representatives elections, 2008|House]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટની ચુટણીઓ, 2008|સેનેટ]] ([[:en:United States Senate elections, 2008|Senate]]) બંને પર તેના અંકુશને મજબૂત બનાવ્યો.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસની 111મી કોંગ્રેસ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની 111મી કોંગ્રેસ]] ([[:en:111th United States Congress|111th United States Congress]])માં, સેનેટમાં 56 ડેમોક્રેટો, બે [[સ્વાયત્ત (રાજકારણી)|સ્વાયત્તો]] ([[:en:Independent (politician)|independents]]) (જે ડેમોક્રેટો સાથે સંલગ્ન છે) અને 41 રીપબ્લિકનો છે. (એક બેઠક વિવાદીત છે). ગૃહમાં 254 ડેમોક્રેટો અને 178 રીપબ્લિકનો છે. (ત્રણ બેઠખો ખાલી છે). == રાજકીય ભાગલા == {{main|U.S. state|Territorial evolution of the United States|Territorial acquisitions of the United States}} યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પચાસ રાજ્યોનું [[સંઘ રાજ્ય|ફેડરલ યુનિયન]] ([[:en:federation|federal union]]) છે.મૂળ તેર રાજ્યો એ [[તેર સસ્થાનો|તેર સંસ્થાનો]] ([[:en:Thirteen Colonies|thirteen colonies]])માંથી બન્યા છે, જેમણે બ્રિટિશ શાસન સામે બળવો કર્યો હતો.બાકીના મોટા ભાગના રાજ્યો યુદ્ધ દ્વારા અથવા યુ.એસ. સરકારે કરેલી ખરીદીથી પ્રાપ્ત થયા છે. આમાં અપવાદરુપ છે, [[વર્મોન્ટ|વેર્મોન્ટ]] ([[:en:Vermont|Vermont]]), [[ટેક્સાસ]] ([[:en:Texas|Texas]]) અને હવાઈ. સંઘમા જોડાતા પહેલાં તેઓ દરેક સ્વાયત્ત પ્રજાસત્તાક હતા.બીજું અપવાદરુપ જુથ એ રાજ્યોનું છે, જેમને મૂળ તેર રાજ્યોના વિસ્તારમાંથી રચવામાં આવ્યા.દેશના પ્રારંભિક ઇતિહાસમાં ત્રણ રાજ્યો આ રીતે રચવામાં આવ્યા. [[વર્જિનીયા]] ([[:en:Virginia|Virginia]])માંથી [[કેન્ટુકી]] ([[:en:Kentucky|Kentucky]]), [[ઉત્તર કેરોલિના|નોર્થ કેરોલિના]] ([[:en:North Carolina|North Carolina]])માંથી [[ટેનેસી]] ([[:en:Tennessee|Tennessee]]) અને [[મેસાચ્યુસેટ્સ|મેસેચુસેટ્સ]] ([[:en:Massachusetts|Massachusetts]])માંથી [[મેઇન]] ([[:en:Maine|Maine]]).[[અમેરિકી આંતર વિગ્રહ|અમેરિકી આંતરવિગ્રહ]] ([[:en:American Civil War|American Civil War]]) દરમિયાન વર્જિનીયામાંથી [[પશ્ચિમ વર્જિનીયા]] ([[:en:West Virginia|West Virginia]]) છુટું પડ્યું.સૌથી નવું રાજ્ય હવાઈ 21 ઓગસ્ટ, 1959માં અસ્તિત્વમાં આવ્યું.રાજ્યોને સંઘમાંથી [[છૂટા પડવું|અલગ]] ([[:en:secession|secede]]) [[ટેક્સાસ વિરુદ્ધ વ્હાઇટ|પડવાનો અધિકાર નથી]] ([[:en:Texas v. White|do not have the right]]). રાજ્યો યુ.એસની જમીનનો વિશાળ ભાગ ધરાવે છે. દેશના બે અન્ય વિસ્તારો દેશના અંગભૂત ગણાય છે, તેઓ છે કોલમ્બીયા જિલ્લો. તે [[સંઘીય જિલ્લો|ફેડરલ જિલ્લો]] ([[:en:federal district|federal district]]) છે અને પાટનગર વોશિંગ્ટન તેમાં આવેલું છે. [[પામાઇરા એટોલ]] ([[:en:Palmyra Atoll|Palmyra Atoll]]) વસતી વગરનો, પરંતુ સંઘમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રદેશો|સામેલ કરેલો]] ([[:en:territories of the United States|incorporated territory]]) પ્રશાંત મહાસાગરમાં આવેલો વિસ્તાર છે.યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દરિયાપારના પાંચ મોટા વિસ્તારો પણ ધરાવે છે. કેરિબીયનમાં [[પ્વેર્ટો રિકો]] ([[:en:Puerto Rico|Puerto Rico]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ વર્જિન ટાપુઓ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વર્જિન ટાપુઓ]] ([[:en:United States Virgin Islands|United States Virgin Islands]]) અને પ્રશાંતમાં [[અમેરિકી સમોઆ]] ([[:en:American Samoa|American Samoa]]), [[ગ્વામ]] ([[:en:Guam|Guam]]) અને [[ઉત્તરીય મેરીયાના ટાપુઓ]] ([[:en:Northern Mariana Islands|Northern Mariana Islands]]).અમેરિકી સમોઆ સિવાયના વિસ્તારોમાં જન્મેલા લોકો [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ ઓફ અમેરિકામાં જન્મજાત નાગરિકત્વ|યુ.એસ. નાગરિકત્વ]] ([[:en:Birthright citizenship in the United States of America|U.S. citizenship]]) ધરાવે છે. {{USA midsize imagemap with state names}} == વિદેશી સંબંધો અને લશ્કર == {{main|Foreign policy of the United States|Military of the United States}} યુનાઇટેડ સ્ટેટસ વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક, રાજકીય અને લશ્કરી વગ ધરાવે છે.તે [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો સુરક્ષા સમિતિ|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સલામતી સમિતિ]] ([[:en:United Nations Security Council|United Nations Security Council]])નું કાયમી સભ્ય છે અને ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો મુખ્ય મથક|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું મુખ્ય મથક]] ([[:en:United Nations Headquarters|United Nations Headquarters]]) આવેલું છે. લગભગ તમામ દેશોની વોશિંગ્ટન ડીસીમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એલચી કચેરીઓની યાદી|એલચી કચેરીઓ]] ([[:en:List of diplomatic missions in the United States|embassies]]) છે અને ઘણાના દેશભરમાં [[કોન્સુલ (પ્રતિનિધિ)|કોન્સ્યુલેટ્સ]] ([[:en:Consul (representative)|consulates]]) છે.એ જ રીતે, લગભગ તમામ દેશોમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એલચી કચેરીઓ|અમેરિકાની એલચી કચેરીઓ]] ([[:en:Diplomatic missions of the United States|American diplomatic missions]]) છે.જોકે, [[ક્યુબા-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|ક્યુબા]] ([[:en:Cuba-United States relations|Cuba]]), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ-ઇરાન સંબંધો|ઇરાન]] ([[:en:United States-Iran relations|Iran]]), [[ઉત્તર કોરીયા-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|ઉત્તર કોરીયા]] ([[:en:North Korea-United States relations|North Korea]]), [[ભૂતાન]] ([[:en:Bhutan|Bhutan]]), [[સુદાન]] ([[:en:Sudan|Sudan]]) અને [[રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના]] ([[:en:Republic of China|Republic of China]]) (તાઇવાન) યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે રાજદ્વારી સંબંધો ધરાવતા નથી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|યુનાઇટેડ કિંગડમ]] ([[:en:United Kingdom–United States relations|United Kingdom]]) સાથે [[ખાસ સંબંધો (યુએસ-યુકે)|ખાસ સંબંધો]] ([[:en:Special Relationship (US-UK)|special relationship]]) ધરાવે છે અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ-ઓસ્ટ્રેલીયા સંબંધો|ઓસ્ટ્રેલીયા]] ([[:en:United States-Australia relations|Australia]]), [[ન્યૂ ઝીલેન્ડ-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|ન્યૂ ઝીલેન્ડ]] ([[:en:New Zealand-United States relations|New Zealand]]), [[જાપાન-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|જાપાન]] ([[:en:Japan-United States relations|Japan]]), [[ઇઝરાયેલ-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|ઇઝરાયેલ]] ([[:en:Israel-United States relations|Israel]]) તેમ જ નાટોના અન્ય સાથી સભ્યો સાથે મજબૂત સંબંધો ધરાવે છે.તે તેના પડોશીઓ સાથે [[અમેરિકી રાજ્યોનું સંગઠન|ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ અમેરિકન સ્ટેટ્સ]] ([[:en:Organization of American States|Organization of American States]]) દ્વારા અને [[કેનેડા-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|કેનેડા]] ([[:en:Canada – United States relations|Canada]]) તેમ જ [[મેક્સિકો-યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંબંધો|મેક્સિકો]] ([[:en:United States-Mexico relations|Mexico]]) સાથે ત્રિપક્ષીય [[ઉત્તર અમેરિકા મુક્ત વેપાર કરારો|ઉત્તર અમેરિકા મુક્ત વેપાર કરાર]] ([[:en:North American Free Trade Agreement|North American Free Trade Agreement]]) જેવા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મુક્ત વેપાર કરારો|મુક્ત વેપાર કરારો]] ([[:en:United States free trade agreements|free trade agreements]])થી ગાઢપણે કામ કરે છે. 2005માં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે [[સત્તાવાર વિકાસ સહાય]] ([[:en:official development assistance|official development assistance]]) પાછળ વિશ્વભરમાં સૌથી વધારે 27 અબજ ડોલર ખર્ચ્યા હતા, જોકે, [[કુલ રાષ્ટ્રીય આવક (જીએનઆઇ)|કુલ રાષ્ટ્રીય આવક]] ([[:en:Gross National Income|gross national income]])ના ભાગ તરીકે જોતાં યુ.એસ.નું પ્રદાન ફક્ત 0.22 ટકા છે, જે 22 દાતા દેશોમાં વીસમા ક્રમે છે. ખાનગી ફાઉન્ડેશનો, કોર્પોરેશનો અને શૈક્ષણિક તથા ધાર્મિક સંસ્થાઓ જેવા બિન-સરકારી સ્રોતોએ 96 અબજ ડોલર દાન કર્યું હતું.123 અબજ $નું સંયુક્ત ટોટલ પણ વિશ્વમાં સૌથી વધારે છે અને જીએનઆઇની ટકાવારી તરીકે સાતમા ક્રમે છે.<ref>{{citeweb|title=Americans Favor Private Giving, People-to-People Contacts|date=2007-05-24|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs|url=http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2007&m=May&x=20070524165115zjsredna0.2997553|access-date=2007-06-17|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://archive.is/20070613030525/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2007&m=May&x=20070524165115zjsredna0.2997553|url-status=dead}}</ref> [[ચિત્ર:USSRONALDREAGANgoodshot.jpg|thumb|left|ધી [[યુએસએસ રોનાલ્ડ રીગન (સીવીએન-76)|યુએસએસ ''રોનાલ્ડ રીગન'']] ([[:en:USS Ronald Reagan (CVN-76)|USS ''Ronald Reagan'']]) [[સુપરકેરીયર]] ([[:en:supercarrier|supercarrier]])]] રાષ્ટ્રપ્રમુખ દેશના લશ્કરી દળોના કમાન્ડર-ઇન-ચીફનો ખિતાબ ધરાવે છે અને તેના અગ્રણીઓ, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંરક્ષણ પ્રધાન|સંરક્ષણ પ્રધાન]] ([[:en:United States Secretary of Defense|secretary of defense]]) અને [[જોઇન્ટ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ]] ([[:en:Joint Chiefs of Staff|Joint Chiefs of Staff]])ની નિમણૂંક કરે છે.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સંરક્ષણ મંત્રાલય|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું સંરક્ષણ મંત્રાલય]] ([[:en:United States Department of Defense|United States Department of Defense]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લશ્કર|લશ્કર]] ([[:en:United States Army|Army]]), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નૌકાદળ|નૌકાદળ]] ([[:en:United States Navy|Navy]]), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મરીન કોર્પ્સ|મરીન કોર્પ્સ]] ([[:en:United States Marine Corps|Marine Corps]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હવાઈ દળ|હવાઈદળ]] ([[:en:United States Air Force|Air Force]]) સહિતના લશ્કરી દળોનું સંચાલન કરે છે. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોસ્ટ ગાર્ડ|કોસ્ટ ગાર્ડ]] ([[:en:United States Coast Guard|Coast Guard]])નું શાંતિના સમયમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હોમલેન્ડ સિક્યુરિટી|હોમલેન્ડ સિક્યુરિટી મંત્રાલય]] ([[:en:United States Department of Homeland Security|Department of Homeland Security]]) અને યુદ્ધના સમયમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નૌકાદળ મંત્રાલય|નૌકાદળ મંત્રાલય]] ([[:en:United States Department of the Navy|Department of the Navy]]) સંચાલન કરે છે.2005માં, લશ્કરમાં 13.8 લાખ વ્યક્તિઓ સક્રિય ફરજ બજાવતા હતા, <ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/empire/tables/2005/1231militarypersonnel.pdf|title=Department of Defense Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|date=2005-12-31|publisher=Global Policy Forum|access-date=2007-06-21|archive-date=2008-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20081112093417/http://www.globalpolicy.org/empire/tables/2005/1231militarypersonnel.pdf|url-status=dead}}</ref>જેમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના લશ્કરી દળોનો અનામત વિભાગ|અનામતદળો]] ([[:en:Reserve component of the Armed Forces of the United States|Reserves]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના નેશનલ ગાર્ડ|નેશનલ ગાર્ડ]] ([[:en:National Guard of the United States|National Guard]]) દરેકના કેટલાક હજાર લોકોને સામેલ કરતા કુલ સંખ્યા [[કુલ સૈનિકોની સંખ્યા પ્રમાણે દેશોની યાદી|23 લાખ સૈનિકો]] ([[:en:List of countries by number of total troops|2.3 million troops]])ની થાય.સંરક્ષણ મંત્રાલય આ ઉપરાંત લગભગ સાત લાખ નાગરિકોને કામે રાખે છે, જેમાં કોન્ટ્રાક્ટરોનો સમાવેશ થતો નથી.લશ્કરી સેવા સ્વૈચ્છિક છે, જોકે, યુદ્ધના સમયમાં [[પસંદગીયુક્ત સેવા વ્યવસ્થા]] ([[:en:Selective Service System|Selective Service System]]) દ્વારા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ફરજિયાત લશ્કરી તાલિમ|ફરજિયાત લશ્કરી સેવા]] ([[:en:Conscription in the United States|conscription]]) લાગુ પાડી શકાય છે. વાયુદળના ટ્રાંસપોર્ટ એરક્રાફ્ટ અને એરીયલ રીફ્યુએલિંગ ટેન્કર્સના વિશાળ કાફલા, નૌકાદળના 11 એક્ટિવ એરક્રાફ્ટ કેરીયર્સ તેમ જ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ફ્લીટ ફોર્સીસ કમાન્ડ|એટલાન્ટિક]] ([[:en:United States Fleet Forces Command|Atlantic and]]) અને [[કમાન્ડર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેસિફિક ફ્લીટ|પેસિફિક ફ્લીટ]] ([[:en:Commander United States Pacific Fleet|Pacific fleets]])માં [[મરિન એક્સપિડિશનરી યુનિટ]] ([[:en:Marine Expeditionary Unit|Marine Expeditionary Unit]]) દ્વારા અમેરિકી દળો ઝડપથી તૈનાત થઈ શકે છે.યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહાર [[એન્ટાર્ક્ટિકમાં લશ્કરી પ્રવૃત્તિ|એન્ટાર્કટિકા સિવાય]] ([[:en:Military activity in the Antarctic|except Antarctica]]) દરેક ખંડમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના લશ્કરની મોરચા પર જમાવટ|770 લશ્કરી થાણા અને ફેસિલિટીઝમાં લશ્કર તૈનાત]] ([[:en:Deployments of the United States Military|deployed to 770 bases and facilities]]) છે.<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/empire/intervention/2005/basestructurereport.pdf|title=Department of Defense Base Structure Report, Fiscal Year 2005 Baseline|publisher=Global Policy Forum|access-date=2007-06-21|archive-date=2007-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070621150632/http://www.globalpolicy.org/empire/intervention/2005/basestructurereport.pdf|url-status=dead}}</ref>આ વૈશ્વિક લશ્કરી હાજરીનો વ્યાપ જોઇને ઘણા વિદ્વાનો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને "લશ્કરી થાણાઓનું સામ્રાજ્ય" જાળવતું હોવાનું વર્ણવવા પ્રેરાયા છે.<ref>{{cite web |author=Ikenberry, G. John |url=http://people.cas.sc.edu/rosati/ttp.ikenberry.empirereviews.fa.march04.htm |title=Illusions of Empire: Defining the New American Order |work=Foreign Affairs |date=March/April 2004 |access-date=2009-06-09 |archive-date=2012-05-25 |archive-url=https://archive.today/20120525210055/http://people.cas.sc.edu/rosati/ttp.ikenberry.empirereviews.fa.march04.htm |url-status=dead }} {{cite web|author=Kreisler, Harry, and Chalmers Johnson|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people4/CJohnson/cjohnson-con3.html|title=Conversations with History|publisher=University of California at Berkeley|date=2004-01-29|access-date=2007-06-21|archive-date=2007-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610041016/http://globetrotter.berkeley.edu/people4/CJohnson/cjohnson-con3.html|url-status=dead}}</ref> 2006માં અમેરિકાનો કુલ લશ્કરી ખર્ચ 528 અબજ ડોલર કરતા વધારે હતો, જે વૈશ્વિક લશ્કરી ખર્ચના 46 ટકા છે. અને યાદીમાં તેની પછીના ચૌદ દેશોના રાષ્ટ્રીય લશ્કરી ખર્ચના કુલ સરવાળા કરતા પણ વધારે છે.([[સમતુલ્ય ખરીદશક્તિ]] ([[:en:purchasing power parity|purchasing power parity]])ના સંદર્ભમાં, તે યાદીમાં તેના પછીના આવા સંયુક્ત ખર્ચ કરતા પણ વધારે છે.)1,756 $નો માથાદીઠ ખર્ચ વૈશ્વિક સરેરા કરતા દસ ગણો છે.<ref>{{cite web |url=http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download |title=The Fifteen Major Spender Countries in 2006 |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |year=2007 |access-date=2007-06-20 |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814224502/http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download |url-status=dead }}</ref>જીડીપીના 4.06 ટકાએ યુએસનો લશ્કરી ખર્ચ 172 દેશોમાં 27મા ક્રમે છે.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2034rank.html |title=Rank Order—Military Expenditures—Percent of GDP |publisher=CIA |work=The World Factbook |date=2007-05-31 |access-date=2007-06-13 |archive-date=2018-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120113336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2034rank.html |url-status=dead }}</ref>2009 માટેનું [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું લશ્કરી બજેટ|સંરક્ષણ મંત્રાલયનું સૂચિત બજેટ]] ([[:en:military budget of the United States|Department of Defense budget]]) 515.4 અબજ $ છે, જે 2008ની સરખામણીમાં સાત ટકા અને 2001 કરતા લગભગ 74 ટકા વધારે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/omb/budget/fy2009/defense.html |title=Department of Defense |publisher=Office of Management and Budget |work=Budget of the United States Government, FY 2009 |access-date=2008-03-02 |archive-date=2008-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306191929/http://www.whitehouse.gov/omb/budget/fy2009/defense.html |url-status=dead }}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને [[ઇરાક યુદ્ધ]] ([[:en:Iraq War|Iraq War]])નો ખર્ચ અંદાજે 2.7 ટ્રિલિયન $ થયો છે.<ref>{{cite web |author=Goldman, David |url=http://money.cnn.com/2008/06/11/news/economy/iraq_war_hearing/ |title=Iraq War Could Cost Taxpayers $2.7 Trillion |publisher=CNNMoney |date=2008-06-12 |access-date=2009-03-10 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717162004/http://money.cnn.com/2008/06/11/news/economy/iraq_war_hearing/ |url-status=dead }}</ref>10 માર્ચ, 2009ની સ્થિતિએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે યુદ્ધમાં 4,257 લશ્કરી ખુવારી વહોરી છે અને 31,000થી વધારે ઘવાયા છે.<ref>{{cite web |url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Iraq Coalition Casualties |publisher=Iraq Coalition Casualty Count |date=2009-03-10 |access-date=2009-03-10 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |url-status=dead }}</ref> == અર્થતંત્ર == {{main|Economy of the United States}} {| class="wikitable" border="1" table cellspacing="0" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- !સ્ટાઇલ=" બેકગ્રાઉન્ડ:#F99;" કોલ્સ્પન="2"|આર્થિક સૂચકો |- |[[બેકારી]] ([[:en:Unemployment|Unemployment]])||8.1 % ^{ફેબ્રુઆરી 2009}<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title= Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2009-03-06|access-date = 2009-03-07}}</ref> |- |જીડીપી વૃદ્ધિ||-6.2%^{ચોથુ ત્રિ-માસિક 2008} (1.1%²⁰⁰⁸)<ref>{{cite web|url=http://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls|title=Gross Domestic Product|publisher=Bureau of Economic Analysis|date=2009-02-27|access-date=2009-02-28|archive-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826171407/https://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls|url-status=dead}}ત્રિમાસિક વૃદ્ધિ વાર્ષિક દરે દર્શાવવામાં આવે છે.</ref> |- |[[ગ્રાહક ભાવાંક|સીપીઆઇ]] ([[:en:Consumer price index|CPI]])ફુગાવો||0.0%^{જાન્યુઆરી 2008-જાન્યુઆરી 2009}<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/pdf/cpi.pdf|title=Consumer Price Index: November 2008|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2009-02-20|access-date = 2009-02-28}}</ref> |- |[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ જાહેર દેવુ|રાષ્ટ્રીય દેવુ]] ([[:en:United States public debt|National debt]])||$10.881 ટ્રિલિયન^{ફેબ્રુઆરી 26, 2009}<ref>{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|access-date=2009-02-28|archive-date=2011-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418203433/http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|url-status=dead}}</ref> |- |[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગરીબી|ગરીબી]] ([[:en:Poverty in the United States|Poverty]])||12.5%²⁰⁰⁷<ref name="CBPR08">{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/income_wealth/012528.html|title=Household Income Rises, Poverty Rate Unchanged, Number of Uninsured Down|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-26|access-date = 2008-09-06}}</ref> |} યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ [[મૂડીવાદ|મૂડીવાદી]] ([[:en:capitalism|capitalist]]) [[મિશ્ર અર્થતંત્ર|મિશ્રિત અર્થતંત્ર]] ([[:en:mixed economy|mixed economy]]) ધરાવે છે, જે પુષ્કળ [[કુદરતી સંસાધનો]] ([[:en:natural resource|natural resource]]), સુ-વિકસિત આંતર-માળખું, અને ઊંચી ઉત્પાદકતા<ref>{{cite book|title=Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny|author=Lederman, Daniel, and William Maloney |publisher=World Bank|year=2007|isbn=0821365452|page=185}}</ref> દ્વારા આગળ વધ્યું છે.[[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ|આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાભંડોળ]] ([[:en:International Monetary Fund|International Monetary Fund]])ના જણાવ્યા પ્રમાણે, અમેરિકાનો 14.3 ટ્રિલિયન $ જીડીપી બજાર વિનિમય દરોએ [[કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન|કુલ વિશ્વ પેદાશ]] ([[:en:gross world product|gross world product]])ના 23 ટકા જેટલું છે અને [[સમતુલ્ય ખરીદશક્તિ]] ([[:en:purchasing power parity|purchasing power parity]]) (પીપીપી)એ કુલ વિશ્વ પેદાશના લગભગ 21 ટકા છે.<ref name="IMF GDP"/>તે વિશ્વમાં સૌથી વધુ રાષ્ટ્રીય જીડીપી છે, જે 2007માં પીપીપીએ [[યુરોપિય સંઘ]] ([[:en:European Union|European Union]])ના સંયુક્ત જીડીપી કરતા લગભગ 4 ટકા હતું.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=Rank Order—GDP (Purchasing Power Parity)|publisher=CIA|work=World Factbook|date=2008-10-09|access-date=2008-10-21|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}</ref> દેશ [[માથાદીઠ (ન્યૂનતમ) જીડીપી પ્રમાણે દેશોની યાદી|માથા દીઠ ન્યૂનતમ જીડીપી]] ([[:en:List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]])માં વિશ્વભરમાં સત્તરમાં સ્થાને અને [[માથાદીઠ (પીપીપી) જીડીપી પ્રમાણે દેશોની યાદી|પીપીપીએ માથાદીઠ આવકમાં છઠ્ઠુ સ્થાન]] ([[:en:List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP per capita at PPP]]) ધરાવે છે. <ref name="IMF GDP"/>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ચીજવસ્તુઓનો સૌથી મોટો આયાતકાર અને ત્રીજો સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે, જોકે તેની [[માથાદીઠ નિકાસ પ્રમાણે દેશોની યાદી|માથાદીઠ નિકાસ]] ([[:en:List of countries by exports per capita|exports per capita]]) સરખામણીમાં ઓછી છે.કેનડા, ચીન, મેક્સિકો, જાપાન અને જર્મની તેના ટોચના વેપારી ભાગીદાર દેશો છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html|title=U.S. Top Trading Partners, 2006|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=2007-03-26}}</ref>અગ્રણી નિકાસ ચીજ ઇલેક્ટ્રિકલ મશીનરી છે, જ્યારે વાહનો અગ્રણી આયાત છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/foreign.pdf|title= Table 1289. U.S. Exports and General Imports by Selected SITC Commodity Groups: 2002 to 2005 |publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|month=October | year=2006|access-date=2007-08-26}}</ref>માત્ર છ વર્ષ સુધી ટકેલા વિસ્તરણ પછી અમેરિકી અર્થતંત્ર ડીસેમ્બર 2007થી[[2000ના આખરની મંદી|મંદી]] ([[:en:Late 2000s recession|recession]])માં સપડાયું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/12/02/business/02markets.html|author=Grynbaum, Michael A.|title=Dow Plunges 680 Points as Recession Is Declared|work=New York Times|date=2008-12-01|access-date=2008-12-01}}</ref> [[ખાનગી ક્ષેત્ર]] ([[:en:private sector|private sector]]) અર્થતંત્રનો મુખ્ય હિસ્સો રોકે છે, જ્યારે સરકાર જીડીપીના 12.4 ટકા માટે સક્રિયપણે જવાબદાર છે. અર્થતંત્ર [[ઔદ્યોગિકરણ પછીનો સમાજ|ઔદ્યોગિકરણ પછીના તબક્કામાં]] ([[:en:post-industrial society|postindustrial]]) છે, જેમાં [[આર્થિક પ્રવૃત્તિનું તૃતિય ક્ષેત્ર|સેવા ક્ષેત્ર]] ([[:en:Tertiary sector of economic activity|service sector]])નો જીડીપીમાં 67.8 ટકા ફાળો છે. <ref name="Econ">{{citeweb|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|access-date=2008-03-12|title=USA Economy in Brief|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs|archive-date=2008-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312123609/http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|url-status=dead}}</ref>કુલ બિઝનેસ આવક જથ્થાબંધ અને છૂટક વેપારમાંથી આવે છે, જ્યારે ચોખ્ખી આવક નાણા અને વીમા ક્ષેત્રમાંથી થાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/business.pdf|title= Table 726. Number of Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2003 |publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|month=October | year=2006|access-date=2007-08-26}}</ref>મુખ્ય ઉત્પાદન ક્ષેત્ર તરીકે રસાયણિક પેદાશો સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઔદ્યોગિક તાકાત બની રહ્યું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/manufact.pdf|title= Table 971. Gross Domestic Product in Manufacturing in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2000 to 2005 (2004)|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|month=October | year=2006|access-date=2007-08-26}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વમાં ક્રુડ તેલનું ત્રીજા ક્રમનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે, તેમ જ તેનો સૌથી મોટો આયાતકાર પણ.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|title=Rank Order—Oil (Production)|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-09-06|access-date=2007-09-14|archive-date=2012-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233445/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|url-status=dead}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-09-06|access-date=2007-09-14|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20|url-status=dead}} {{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|title=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|publisher=U.S. Energy Information Administration|date=2008-08-26|access-date=2008-09-10}}</ref>તે દુનિયાનો પ્રથમ ક્રમનો વીજળી અને અણુ ઉર્જા પેદા કરનારો દેશ છે, તેમ જ લિક્વિડ નેચરલ ગેસ, સલ્ફર, ફોસ્ફેટ્સ અને સોલ્ટનો પણ.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કૃષિ|કૃષિ]] ([[:en:Agriculture in the United States|agriculture]]) જીડીપીમાં માત્ર એક જ ટકો હિસ્સો ધરાવતું હોવા છતાં <ref name="Econ"/>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મકાઈ<ref>{{cite web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley%2C+Corn+%26+Sorghum&name=Corn|title= Corn|publisher=U.S. Grains Council|access-date=2008-03-13}}</ref> અને સોયાબિનમાં વિશ્વમાં ટોચનો ઉત્પાદક દેશ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|title=Soybean Demand Continues to Drive Production|publisher=Worldwatch Institute|date=2007-11-06|access-date=2008-03-13|archive-date=2008-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080316060234/http://www.worldwatch.org/node/5442|url-status=dead}}</ref>ડોલર વોલ્યૂમના પ્રમાણમાં [[ન્યૂ યોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ]] ([[:en:New York Stock Exchange|New York Stock Exchange]]) વિશ્વમાં સૌથી મોટું છે.<ref>{{cite web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&p=irol-newsArticle&ID=1036503&highlight=|title=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|publisher=NYSE Euronext|date=2007-07-03|access-date=2007-08-03|archive-date=2013-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409073623/http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&p=irol-newsArticle&ID=1036503&highlight=|url-status=dead}}</ref> [[કોકા-કોલા]] ([[:en:Coca-Cola|Coca-Cola]]) અને [[મેકડોનાલ્ડ્સ]] ([[:en:McDonald's|McDonald's]]) વિશ્વની બે સૌથી મોટી સ્વીકૃત બ્રાન્ડ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2 |title=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands |publisher=Cheskin |date=2005-06-06 |access-date=2007-06-19 |archive-date=2012-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312001935/http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2 |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:NYC NYSE.jpg|thumb|[[વોલ સ્ટ્રીટ]] ([[:en:Wall Street|Wall Street]])માં [[ન્યૂ યોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ|ન્યૂ યોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ આવેલું છે]] ([[:en:New York Stock Exchange|New York Stock Exchange]]).]] 2005માં, 15.5 કરોડ લોકો સ-વેતન નોકરીઓમાં હતા, જેમાંના 80 ટકા પૂર્ણકાલીન નોકરીઓ કરતા હતા.<ref>{{cite web|url=http://pubdb3.census.gov/macro/032006/perinc/new05_001.htm|title=Labor Force and Earnings, 2005|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=2007-05-29|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205211749/http://pubdb3.census.gov/macro/032006/perinc/new05_001.htm|url-status=dead}}</ref>આમાં બહુમત લોકો એટલે કે 79 ટકા સેવા ક્ષેત્રમાં નોકરી કરતા હતા.<ref name="WF" />લગભગ 1.55 કરોડ લોકો સાથે આરોગ્ય સંભાળ અને સામાજિક સહાય રોજગારી માટેનું અગ્રણી ક્ષેત્ર છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/business.pdf|title= Table 739. Establishments, Employees, and Payroll by Employment-Size Class and Industry: 2000 to 2003 |publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|month=October | year=2006|access-date=2007-08-26}}</ref>કામદારોના 12 ટકા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કામદાર મંડળો|સંઘોમાં સંગઠીત]] ([[:en:Labor unions in the United States|unionized]]) છે, સરખામણીએ યુરોપમાં 30 ટકા છે.<ref>{{cite web|author=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|title=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|date=2005-06-15|work=International Herald Tribune|access-date=2007-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20050616015106/http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|archive-date=2005-06-16|url-status=live}}</ref>કામદારોને ભાડે રાખવાના અને છૂટા કરવાના સરળ નિયમોમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને વિશ્વ બેન્ક પ્રથમ ક્રમે મુકે છે.<ref name="EDBI">{{citeweb|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|access-date=2007-06-28|title=Doing Business in the United States (2006)|publisher=World Bank}}</ref>1973થી 2003 દરમિયાન, સરેરા અમેરિકી માટે એક વર્ષનું કામ વધીને 199 કલાકનું થયું.<ref>{{cite web|url=http://www.usnews.com/usnews/opinion/articles/031110/10dobbs.htm|author=Dobbs, Lou|title=The Perils of Productivity|work=U.S. News & World Report|date=2003-11-02|access-date=2007-06-30}}</ref>તેને પરીણામે, કૈંક અંશે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે વિશ્વમાં સૌથી ઊંચી શ્રમ ઉત્પાદકતા જાળવી રાખી.જોકે, 1950થી 1990 સુધીના ગાળામાં હતી તેવી કલાક દીઠ ઉત્પાદકતા તે જાળવી શક્યું નથી. નોર્વે, ફ્રાન્સ, બેલ્જીયમ અને [[લક્ઝમ્બર્ગ|લક્ઝમબર્ગ]] ([[:en:Luxembourg|Luxembourg]]) હવે કલાક દીઠ વધારે ઉત્પાદક છે.<ref>{{cite web|url=http://kilm.ilo.org/2005/press/download/ExSumEN.pdf|title=Highlights of Current Labour Market trends|publisher=International Labour Organization|work=Key Indicators of the Labour Market Programme|date=2005-12-09|access-date=2007-12-20|archive-date=2008-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000018/http://kilm.ilo.org/2005/press/download/ExSumEN.pdf|url-status=dead}}</ref>યુરોપની સરખામણીમાં યુ.એસ.માં મિલકત અને કોર્પોરેટ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કરવેરા|આવક વેરાના દરો]] ([[:en:Taxation in the United States|income tax rates]]) ઊંચા છે, જ્યારે શ્રમ અને ખાસ કરીને વપરાશ પરના વેરાના દરો ઓછા છે.<ref>{{cite web|author=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|title=Escape from Tax Hell|date=2004-07-11|work=Time|access-date=2007-06-28|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107005616/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|url-status=dead}}</ref> === આવક અને માનવ વિકાસ === {{main|Income in the United States|Income inequality in the United States|Poverty in the United States|Affluence in the United States}} [[ચિત્ર:Income gains.jpg1979થી 2005ની વચ્ચે ટોચના એક ટકા અને ચોથા ક્વિન્ટાઇલ્સ માટે વેરા પછીની ઘરેલુ આવકમાં |thumb|300px|ફુગાવો-એડજસ્ટેડ ટકાવારીમાં વધારો (ટોચના એક ટકાના લાભો બોટમ બારમાં જણાય છે.)<ref>{{cite web|url=http://www.cbpp.org/1-23-07inc.htm|author=Sherman, Arloc, and Aviva Aron-Dine|title=New CBO Data Show Income Inequality Continues to Widen|publisher=Center on Budget and Policy Priorities|date=2007-01-23|access-date=2007-11-24}}</ref>]] [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ વસતી ગણતરી|યુનાઇટેડ સ્ટેટચ્સ સેન્સસ બ્યૂરો]] ([[:en:United States Census Bureau|United States Census Bureau]])ના જણાવ્યા પ્રમાણે, 2007માં કરવેરા પહેલાની[[મધ્યવર્તી ઘરેલુ આવક]] ([[:en:median household income|median household income]]) $50,233 હતી.આ સરેરાશ [[મેલેન્ડ|મેરીલેન્ડ]] ([[:en:Maryland|Maryland]])માં $68,080થી [[મિસિસિપી]] ([[:en:Mississippi|Mississippi]])માં $36,338 હતી.<ref name="CBPR08"/>[[સમતુલ્ય ખરીદશક્તિ]] ([[:en:purchasing power parity|purchasing power parity]]) વિનિમય દરનો ઉપયોગ કરતા, સમગ્રપણે આ મધ્યવર્તી [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ઘરેલુ આવક#આંતરરાષ્ટ્રીય સરખામણી|વિકસિત દેશો]] ([[:en:Household income in the United States#International comparison|developed nations]])ના સૌથી સમૃદ્ધ જુથો જેટલી જ છે.વીસમી સદીના મધ્યભાગમાં તીવ્રપણે ઘટ્યા બાદ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગરીબી|ગરીબી દરો]] ([[:en:Poverty in the United States|poverty rates]]) 1970ના આરંભકાળથી ઊંચા ગયા છે. દર વર્ષે 11-15 ટકા અમેરિકીઓ [[ગરીબી રેખા]] ([[:en:poverty threshold|poverty line]])ની નીચે છે અને 25થી 75 વર્ષની વચ્ચેના 68.5 ટકા લોકો ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ ગરીબીમાં પસાર કરે છે.<ref name="USCB IP&HIC 2007">{{cite web|author=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|publisher=U.S. Census Bureau|month=August | year=2008|access-date = 2008-11-13}}</ref><ref>{{citation |last=Hacker |first=Jacob S. |year=2006 |title=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream |location=New York |publisher=Oxford University Press}}</ref>2007માં, 3.73 કરોડ અમેરિકીઓ ગરીબીમાં જીવતા હતા.<ref name="CBPR08"/> [[સાપેક્ષ ગરીબી]] ([[:en:relative poverty|relative poverty]]) અને [[ગરીબી રેખા|નિરપેક્ષ ગરીબી]] ([[:en:Poverty threshold|absolute poverty]])ને સમૃદ્ધ દેશોની સરેરાશ કરતા ઘટાડીને યુ.એસ. કલ્યાણ રાજ્ય વિકસિત દેશોમાં હવે સૌથી સાદગીભર્યું છે.<ref name="Sme">સ્મીડિંગ, ટી. એમ. (2005)"પબ્લિક પોલિસીઃ ઇકોનોમિક ઇનઇક્વોલિટી એન્ડ પોવર્ટી, ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇન કમ્પેરેટિવ પર્સ્પેક્ટિવ"''સોશલ સાયન્સ ક્વાર્ટલી'' 86, 955-983</ref><ref>કેનવર્થી, એલ. (1999)"ડુ સોશલ-વેલ્ફેર પોલિટિક્સ રીડ્યુશ પોવર્ટી?એ ક્રોસ નેશનલ એસેસમેન્ટ"'' સોશલ ફોર્સીસ'' 77(3), 1119-1139.બ્રેડલી, ડી, ઇ. હુબેર, એસ. મોલર, એફ. નીલ્સન એન્ડ ડી. સ્ટીફન્સ (2003)"ડીટરમિનન્ટ્સ ઓફ રીલેટિવ પોવર્ટી ઇન એડવાન્સ્ડ કેપિટાલિસ્ટ ડેમોક્રસીઝ"'' અમેરિકન સોસીયલોજીકલ રીવ્યૂ'' 68(1), 22-51</ref>મોટી વયના લોકોમાં ગરીબી ઘટાડવામાં અમેરિકી કલ્યાણ રાજ્યએ સારી કામગીરી બજાવી છે, તેમ છતાં <ref>ઓર, ડી.(નવેમ્બર-ડીસેમ્બર, 2004)."સોશલ સીક્યુરિટી ઇઝન્ટ બ્રોકન: સો વ્હાઇ ધી રશ ટુ ફિક્સ ઇટ?"સિ. સ્ટર અને આર. વાસુદેવનમાં, સંપા.(2007). ''કરન્ટ ઇકોનોમિક ઇશ્યૂઝ''.બોસ્ટન: ઇકોનોમિક બ્યૂરો</ref>યુવાનો સરખામણીમાં ઓછી મદદ મેળવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|author=Starr, Paul|date=2008-02-25|title=A New Deal of Their Own|work=American Prospect|access-date=2008-07-24|archive-date=2008-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080505021735/http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|url-status=dead}}</ref>21 ઔદ્યોગિક દેશોમાં બાળકોની સ્થિતિ અંગેના [[યુનાઇટેડ નેશન્સ ચિલ્ડ્રન્સ ફંડ|યુનિસેફ]] ([[:en:United Nations Children's Fund|UNICEF]])ના એક અભ્યાસે અમેરિકાને છેલ્લેથી બીજા ક્રમે મુક્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|title=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|author=UNICEF|work=BBC|year=2007|access-date=2007-09-10}}</ref> ઉત્પાદકતામાં મજબૂત વધારો, નીચી બેરોજગારી અને ફુગાવાનો નીચો દર છતાં 1980થી આવક લાભો અગાઉના દાયકાઓ કરતા ઓછા રહ્યા છે અને ઓછા વહેંચાયા છે અને આર્થિક અસલામતી વધી છે.1947થી 1979ની વચ્ચે [[સાચી આવક|વાસ્તવિક મધ્યવર્તી આવક]] ([[:en:Real income|real median income]]) તમામ વર્ગો માટે 80 ટકા વધી છે અને સમૃદ્ધ અમેરિકીઓ કરતા ગરીબ અમેરિકીઓની આવકો ઝડપથી વધી છે.<ref name="Bar">બાર્ટેલ્સ, એલ. એમ. (2008). ''અનઇક્વલ ડેમોક્રશી: ધી પોલિટિકલ ઇકોનોમી ઓફ ધી ન્યૂ ગિલ્ડેડ એઇજ''.પ્રિન્સટન, એનજેઃ પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|author=Hartman, C.|year=2008|title=By the Numbers: Income|access-date=2008-07-24|archive-date=2011-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725230318/http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|title=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|work=Hoover Digest|year=1998|access-date = 2007-06-19}}</ref>બેવડી કમાણી ધરાવતા ઘરો, સ્ત્રી-પુરુષ વચ્ચેની ઘટેલી અસમાનતા અને લાંબા કામના કલાકોને કારણે 1980થી તમામ વર્ગો માટે [[મધ્યવર્તી ઘરેલુ આવક]] ([[:en:Median household income|Median household income]]) વધી છે, પરંતુ વૃદ્ધિ ધીમી રહી છે અને એકદમ ટોચ તરફ મજબૂતપણે ઝુકેલી છે. (જુઓ ગ્રાફ).<ref name="Sme"/><ref name="Bar"/><ref>{{cite web|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|author=Yellen, J.|year=2006|title=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|publisher=Federal Reserve Board|location=San Francisco|access-date=2008-07-24|archive-date=2010-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205221853/http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|url-status=dead}}{{cite web|author=Shapiro, Isaac|url=http://www.cbpp.org/10-17-05inc.htm|title=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|date=2005-10-17|publisher=Center on Budget and Policy Priorities|access-date=2007-05-16}}ગિલ્બર્ટ,ડી. (1998). ''ધી અમેરિકન ક્લાસ સ્ટ્રક્ચર''.બેલ્મોન્ટ, સીએઃ વેડ્સવર્થ.આઇએસબીએન 0534505201.</ref>પરીણામે, ટોચના 1 ટકાનો આવકમાં હિસ્સો 1980 પછી બમણા કરતા વધ્યો છે, જે 2005માં કુલ નોંધાયેલી આવકના 21.8 ટકા હતો. <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html?ex=1332820800&en=fb472e72466c34c8&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|title=Income Gap Is Widening, Data Shows|author=Johnston, David Cay| work = New York Times|date=2007-03-29|access-date=2007-05-16}}</ref>તેથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિકસિત દેશોમાં સૌથી વધારે આવક અસમાનતા ધરાવે છે.<ref name="Sme"/><ref>{{cite web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|author=Saez, E.|title=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|publisher=UC Berkeley|month=October|year=2007|access-date=2008-07-24}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-06-14|access-date=2007-06-17|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|url-status=dead}}</ref>ટોચનો 1 ટકા વર્ગ તમામ સંઘીય વેરાના 27.6 ટકા ચુકવે છે, ટોચના 10 ટકા 54.7 ટકા ચુકવે છે.<ref>{{cite web | url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml | title=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005| publisher=Congressional Budget Office| access-date = 2008-11-02}}</ref>આવકની જેમ સંપત્તિ અત્યંત કેન્દ્રિત છે. પુખ્ત વસતીના સૌથી સમૃદ્ધ 10 ટકા દેશની ઘરેલુ સંપત્તિના 69.8 ટકા ધરાવે છે, જે વિકસિત દેશોમાં બીજા ક્રમનો સૌથી વધારે હિસ્સો છે.<ref>{{cite web|author=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|title=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|publisher=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|work=Power in America|month=December|year=2006|access-date=2006-08-21|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020134522/http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|url-status=dead}}</ref>ટોચના 1 ટકા ચોખ્ખી સંપત્તિના 33.4 ટકા ધરાવે છે.<ref>{{cite web|author=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|title=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|publisher =Federal Reserve Board| work = Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|date=2006-08-02|access-date=2007-06-24}}</ref> === સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી === {{main|Science and technology in the United States|Technological and industrial history of the United States}} [[ચિત્ર:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg[[ચંદ્ર પર ઉતરાણ|ચંદ્ર પર પ્રથમ માનવ ઉતરાણ]] ([[:en:moon landing|landing on the Moon]]) દરમિયાન |right|thumb|અવકાશયાત્રી [[બઝ એલ્ડ્રિન]] ([[:en:Buzz Aldrin|Buzz Aldrin]]), 1969]] 19મી સદીના અંતભાગથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને તકનીકિ શોધખોળમાં અગ્રણી છે.1876માં, [[એલેક્ઝાન્ડર ગ્રેહામ બેલ]] ([[:en:Alexander Graham Bell|Alexander Graham Bell]])ને [[ટેલીફોનની શોધ|ટેલીફોન માટેની પ્રથમ અમેરિકી પેટન્ટ]] ([[:en:Invention of the telephone|patent for the telephone]]) એનાયત થઈ હતી.[[થોમસ એડિસન|થોમસ એડીસન]] ([[:en:Thomas Edison|Thomas Edison]])ની પ્રયોગશાળાએ [[ફોનોગ્રાફ]] ([[:en:phonograph|phonograph]]), પ્રથમ [[તાપદીપ્ત વિદ્યુત ગોળો|લાંબો સમય ચાલનારો બલ્બ]] ([[:en:Incandescent light bulb|long-lasting light bulb]]) અને પ્રથમ ટકાઉ [[કાઇનેટોસ્કોપ|મુવી કેમેરા]] ([[:en:Kinetoscope|movie camera]]) વિકસાવ્યા.[[નીકોલા ટેસ્લા]] ([[:en:Nikola Tesla|Nikola Tesla]]) [[ઉલટસૂલટ પ્રવાહ]] ([[:en:alternating current|alternating current]]), [[એસી મોટર]] ([[:en:AC motor|AC motor]]) અને [[રેડીયો]] ([[:en:radio|radio]])માં અગ્રેસર હતા.વીસમી સદીની શરુઆતમાં [[રેનસમ ઇ. ઓલ્ડ્સ|રેન્સમ ઇ. ઓલ્ડ્સ]] ([[:en:Ransom E. Olds|Ransom E. Olds]]) અને [[હેનરી ફોર્ડ]] ([[:en:Henry Ford|Henry Ford]])ની ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓએ [[એસેમ્બલી લાઇન]] ([[:en:assembly line|assembly line]])ને પ્રોત્સાહન આપ્યું.1903માં [[રાઇટ બંધુઓ]] ([[:en:Wright brothers|Wright brothers]])એ [[પ્રથમ ઉડ્ડયન યંત્ર|પ્રથમ ટકાઉ, અંકુશિત, હવા કરતા ભારે, ઉર્જાથી ચાલતું ઉડ્ડયન કર્યું]] ([[:en:first flying machine|first sustained and controlled heavier-than-air powered flight]]).<ref>{{cite web|author=Benedetti, François|url=http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp|title=100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality|publisher=Fédération Aéronautique Internationale (FAI)|date=2003-12-17|access-date=2007-08-15|archive-date=2007-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912065254/http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp|url-status=dead}}</ref>1930માં [[નાઝીવાદ]] ([[:en:Nazism|Nazism]])ના પ્રાદુર્ભાવથી [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:Albert Einstein|Albert Einstein]]) અને [[એનરિકો ફર્મિ]] ([[:en:Enrico Fermi|Enrico Fermi]]) સહિતના યુરોપના ઘણા વૈજ્ઞાનિકોને યુનાઇટ્ડે સ્ટેટ્સમાં વસવાટ કરવા જવા પ્રેર્યા.બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અણુ શસ્ત્રો વિકસાવનાર [[મેનહટ્ટન પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Manhattan Project|Manhattan Project]]) [[અણુ યુગ]] ([[:en:Atomic Age|Atomic Age]])માં લઈ ગયો.[[અવકાશ સ્પર્ધા]] ([[:en:Space Race|Space Race]])એ રોકેટ વિજ્ઞાન, [[પરીમાણોનું વિજ્ઞાન|ભૌતિક વિજ્ઞાન]] ([[:en:materials science|materials science]]) અને કમ્પ્યુટર્સમાં ઝડપી પ્રગતિ સાધી.યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે મુખ્યત્વે [[અપ્રાનેટ]] ([[:en:ARPANET|ARPANET]]) અને તેનું અનુગામી [[ઇન્ટરનેટ]] ([[:en:Internet|Internet]]) વિકસાવ્યા.આજે સંશોધન અને વિકાસ માટેના ભંડોળનો મોટો ભાગ, એટલે કે 40 ટકા ખાનગી ક્ષેત્રમાંથી આવે છે.<ref>{{cite web | url = http://www.census.gov/compendia/statab/tables/08s0775.xls | title = Research and Development (R&D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004 | publisher = U.S. Census Bureau | access-date = 2007-06-19 }}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન નિબંધો અને [[અસર પરીબળ]] ([[:en:impact factor|impact factor]])માં વિશ્વમાં અગ્રણી છે..<ref>{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |author=MacLeod, Donald| title = Britain Second in World Research Rankings | date=2006-03-21 | work = Guardian | access-date = 2006-05-14 }}</ref>અમેરિકીઓ ઊંચી કક્ષાની તકનીકિ ગ્રાહક ચીજવસ્તુઓ ધરાવે છે <ref>{{cite web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_percap-media-televisions-per-capita | title = Media Statistics > Televisions (per capita) by Country | publisher = NationMaster | month = December | year = 2003 | access-date = 2009-06-09 | archive-date = 2007-03-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070317112936/https://www.nationmaster.com/graph/med_tel_percap-media-televisions-per-capita | url-status = dead }} {{cite web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_per_com_percap-media-personal-computers-per-capita | title = Media Statistics > Personal Computers (per capita) by Country | publisher = NationMaster | month = December | year = 2003 }} {{cite web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_rad_percap-media-radios-per-capita | title = Media Statistics > Radios (per capita) by Country | publisher = NationMaster | month = December | year = 2003 | access-date = 2007-06-03 | archive-date = 2006-12-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061222160715/https://www.nationmaster.com/graph/med_rad_percap-media-radios-per-capita | url-status = dead }}</ref>અને લગભગ દરેક અમેરિકી ઘર [[બ્રોડબેન્ડ ઇન્ટરનેટ એક્સેસ]] ([[:en:broadband Internet access|broadband Internet access]]) ધરાવે છે.<ref>{{cite web | url = http://adage.com/digital/article?article_id=116136 | title = Download 2007 Digital Fact Pack | date=2007-04-23| work = Advertising Age | access-date = 2007-06-10 }}</ref>[[જનીનમાં ફેરફારથી બનાવેલો આહાર|જનીનમાં ફેરફારથી બનાવેલા આહાર]] ([[:en:genetically modified food|genetically modified food]])ને પ્રાથમિકપણે વિકસાવનાર અને ઉગાડનાર દેશ અમેરિકા છે. જૈવતકનીકિ પાક ઉગાડેલી દુનિયાની અડધા કરતા પણ વધારે જમીન અમેરિકામાં છે.<ref>{{cite web | url = http://www.isaaa.org/Resources/Publications/briefs/35/executivesummary/default.html | title = ISAAA Brief 35-2006: Executive Summary—Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2006 | publisher = International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications | access-date = 2007-06-19 }}</ref> === પરીવહન === {{main|Transportation in the United States}} [[ચિત્ર:Map of current Interstates.svg|thumb|[[આંતરરાજ્ય ઘોરીમાર્ગ વ્યવસ્થા|Iઆંતરરાજ્ય ઘોરીમાર્ગ વ્યવસ્થા]] ([[:en:Interstate Highway System|Interstate Highway System]]) લંબાય છે{{convert|46876|mi|km}}.<ref>{{cite web |title=Interstate FAQ (Question #3) |publisher=Federal Highway Administration |year=2006 |url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 |access-date=2009-03-04}}</ref>]] 2003ની સ્થિતિએ દર 1,000 અમેરિકીએ 759 ઓટોમોબાઇલ્સ હતા, તેની સરખામણીમાં પછીના વર્ષે યુરોપિય સંઘના દર હજાર રહીશોએ 472 હતા.<ref>{{cite web | url =http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/125| title =Car Free Day 2006: Nearly One Car per Two Inhabitants in the EU25 in 2004| date=2006-09-19|publisher =Europa, Eurostat Press Office| access-date = 2007-08-15 }}</ref>[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મુસાફરી વાહનો|વ્યક્તિગત વાહનો]] ([[:en:Passenger vehicles in the United States|personal vehicles]])ના લગભગ 40 ટકા વાન્સ, [[સ્પોર્ટ યુટિલિટી વાહનો|એસયુવીઝ]] ([[:en:Sport utility vehicle|SUVs]]) કે હળવી ટ્રક્સ<ref>{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|title =Household, Individual, and Vehicle Characteristics|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|access-date =2007-08-15|archive-date =2007-09-29|archive-url =https://web.archive.org/web/20070929125403/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|url-status =dead}}</ref> હતા.તમામ ડ્રાઇવરો અને બિન-ડ્રાઇવરો સહિતના સરેરાશ અમેરિકી પુખ્તો રોજના પ્રવાસમાં ડ્રાઇવિંગ પાછળ 55 મિનીટ ખર્ચે છે{{convert|29|mi|km|0}}.<ref>{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|title =Daily Passenger Travel|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|access-date =2007-08-15|archive-date =2007-09-29|archive-url =https://web.archive.org/web/20070929125646/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|url-status =dead}}</ref>અમેરિકાની ઇન્ટરસિટી પેસેન્જર રેલ વ્યવસ્થા સરખામણીમાં નબળી છે.<ref>{{cite web | url = http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 | title = Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures| date=2006-11-13| publisher = U.S. Government Accountability Office| access-date = 2007-06-20 }}</ref>યુરોપમાં 38.8 ટકાની સરખામણીમાં કુલ યુ.એસ. વર્ક ટ્રિપ્સના માત્ર 9 ટકા [[જાહેર પરીવહન|સમૂહ પરીવહનનો ઉ]] ([[:en:public transport|mass transit]])પયોગ કરે છે.<ref>{{cite web | url = http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf | format = PDF | author = Renne, John L., and Jan S. Wells | title = Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2) | year = 2003 | publisher = Rutgers, The State University of New Jersey | access-date = 2007-06-11 | archive-date = 2014-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140912143021/http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf | url-status = dead }}</ref>સાયકલનો ઉપયોગ ન્યૂનતમ છે, યુરોપના સ્તરોથી ઘણો નીચો.<ref>{{cite web | url = http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf | author = Pucher, John, and Lewis Dijkstra | title = Making Walking and Cycling Safer: Lessons from Europe | month = February | year = 2000 | publisher = Transportation Alternatives | work = Transportation Quarterly | access-date = 2007-08-15 | archive-date = 2008-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080216000017/http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf | url-status = dead }}</ref>નાગરિક વિમાની ઉદ્યોગ સંપુર્ણપણે ખાનગી છે, જ્યારે મોટા ભાગના વિમાની મથકો જાહેર માલિકીના છે.પ્રવાસીઓની સંખ્યાના આધારે દુનિયાની સૌથી મોટી પાંચ વિમાની કંપનીઓ અમેરિકી છે. [[અમેરિકી વિમાની કંપનીઓ|અમેરિકન એરલાઇન્સ]] ([[:en:American Airlines|American Airlines]]) તેમાં પ્રથમ ક્રમે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm|title=Scheduled Passengers Carried|publisher=International Air Transport Association (IATA)|year=2006|access-date=2007-08-15|archive-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323213100/http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm|url-status=dead}}</ref>દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત ત્રીસ પ્રવાસી વિમાની મથકોમાં સોળ અમેરિકામાં છે, તેમાં સૌથી વ્યસ્ત [[હાર્ટ્સફીલ્ડ-જેક્સન એટલાન્ટા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇ મથક]] ([[:en:Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport|Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport]]) (એટીએલ)નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__|title=Passenger Traffic 2006 Final|publisher=Airports Council International|date=2007-07-18|access-date=2007-08-15|archive-date=2012-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429000000/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__|url-status=dead}}</ref> === ઉર્જા === {{main|Energy use in the United States|Energy policy of the United States}} યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું ઉર્જા બજાર વર્ષે 29,000 [[ટેરાવોટ]] ([[:en:terawatt|terawatt]])નું છે.[[ઉર્જાના માથાદીઠ વપરાશ પ્રમાણે દેશોની યાદી|ઉર્જાનો માથાદીઠ વપરાશ]] ([[:en:List of countries by energy consumption per capita|Energy consumption per capita]])દર વર્ષે 7.8 ટન ક્રુડ તેલના સમતુલ્ય છે. તેની સરખાણીમાં જર્મનીમાં 4.2 ટન અને કેનેડામાં 8.3 ટન છે.2005માં 40 ટકા ઉર્જા પેટ્રોલીયમમાંથી, 23 ટકા કોલસામાંથી અને 22 ટકા કુદરતી વાયુમાંથી પ્રાપ્ત થઈબાકીની ઉર્જા અણુ શક્તિ અને [[પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા|પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા સ્રોતો]] ([[:en:renewable energy|renewable energy]])માંથી મેળવવામાં આવી.<ref>{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf|title= Diagram 1: Energy Flow, 2007|work=EIA Annual Energy Review 2007 |publisher=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration|access-date=2008-06-25}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વમાં સૌથી મોટુ પેટ્રોલીયમનું વપરાશકાર છે.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-09-06|access-date=2007-09-14|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20|url-status=dead}}</ref>દાયકાઓથી અન્ય વિકસિત દેશોની સરખામણીમાં અણુશક્તિએ મર્યાદિત ભૂમિકા ભજવી છે.2007માં, નવા અણુ મથકો માટે કેટલીક અરજીઓ દાખલ થઈ હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843|title= Atomic Renaissance|work=Economist|access-date=2007-09-06}}</ref> == વસતીગણતરી સંબંધિત == {{main|Demographics of the United States|Immigration to the United States}} [[ચિત્ર:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955.png|thumb|right|કાઉન્ટી પ્રમાણે સૌથી મોટાં વંશીય જૂથો, 2000]] [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગેરકાનૂની આધિવાસ|ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર કરીને]] ([[:en:Illegal immigration to the United States|illegal immigrants]])અમરિકામાં વસેલા અંદાજે 1.12 કરોડ લોકો <ref name="POP">{{cite web|url=http://www.census.gov/population/www/popclockus.html|publisher=U.S. Census Bureau]|title=U.S. POPClock Projection}}આંકડો આપોઆપ અપડેટ થાય છે.</ref>સહિત અમેરિકાના વસતી ગણતરી બ્યૂરોએ અંદાજેલી વસતી છે{{uspop commas}}<ref>{{cite web | url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| author =Camarota, Steven A., and Karen Jensenius | title = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population | month =July | year =2008| publisher = Center for Immigration Studies | access-date = 2008-08-06}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ચીન અને ભારત પછી વિશ્વનું ત્રીજા ક્રમનું સૌથી વધારે વસતી ધરાવતું રાષ્ટ્ર છે.[[વસતી વધારો|વસતી વૃદ્ધિ]] ([[:en:population growth|population growth]])નો દર 0.89%,<ref name="WF"/> છે, તેની સરખામણીમાં યુરોપિય સંઘનો 0.16%.<ref>{{cite web| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html| title = European Union| publisher = CIA| work = The World Factbook| date = 2007-05-31| access-date = 2007-06-15| archive-date = 2020-06-15| archive-url = https://web.archive.org/web/20200615123528/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html| url-status = dead}}</ref> છે.દર 1,000એ 14.6 ટકાનો [[જન્મ દર]] ([[:en:birth rate|birth rate]]) વિશ્વની સરેરાશ કરતા ઓછો છે અને [[આલ્બેનીયા|અલ્બેનીયા]] ([[:en:Albania|Albania]]) અને [[રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ|આયર્લેન્ડ]] ([[:en:Republic of Ireland|Ireland]])ને બાદ કરતા યુરોપિય સંઘના કોઈ પણ દેશ કરતા વધારે છે.<ref>{{cite web| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html| title = Rank Order—Birth Rate| publisher = CIA| work = The World Factbook| date = 2007-05-31| access-date = 2007-06-13| archive-date = 2013-03-10| archive-url = https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html| url-status = dead}}</ref>2007ના નાણાકીય વર્ષમાં 10.5 લાખ આધિવાસીઓને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કાયમી નિવાસી કાર્ડ|કાનૂની નિવાસ]] ([[:en:United States Permanent Resident Card|legal residence]]) આપવામાં આવ્યો હતો.બે દાયકા કરતા વધારે સમયથી મેક્સિકો નવા નિવાસીઓનો અગ્રણી સ્રોત છે, 1998થી ચીન, ભારત અને ફિલિપાઇન્સ દર વર્ષે નવા નિવાસીઓને મોકલનારા ટોચના ચાર દેશો રહ્યા છે.<ref>{{cite web|url=http://www.dhs.gov/ximgtn/statistics/publications/LPR07.shtm|title=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|publisher=U.S. Dept. of Homeland Security|access-date=2008-09-06|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906133358/http://www.dhs.gov/ximgtn/statistics/publications/LPR07.shtm|url-status=dead}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એક માત્ર એવો ઔદ્યોગિક દેશ છે, જયાં મોટા પાયે વસતી વૃદ્ધિના અંદાજો મુકાયા છે.<ref name="PRC">{{cite web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|title=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|publisher=Population Resource Center|month=May|year=2000|access-date=2007-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|archive-date=2007-06-04|url-status=dead}}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અત્યંત [[બહુવંશીય સમાજ|વૈવિધ્યપુર્ણ વસતી]] ([[:en:multiethnic society|diverse population]]) ધરાવે છે. 10 લાખ કરતાવધારે સભ્યો ધરાવતા 31 [[અમેરિકાની પ્રાચીન વંશાવળી|વંશીય જૂથો]] ([[:en:maps of American ancestries|ancestry groups]]) છે.<ref name="An2000">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|title=Ancestry 2000|publisher=U.S.Census Bureau|month=June|year=2004|access-date=2007-06-13}}</ref>[[શ્વેત અમેરિકીઓ]] ([[:en:White Americans|White Americans]]) સૌથી મોટું [[વંશીય જૂથો|વંશીય જૂથ]] ([[:en:racial group|racial group]]) છે, ઉપરાંત [[જર્મન અમેરિકી]] ([[:en:German American|German American]]), [[આઇરિશ અમેરિકી]] ([[:en:Irish American|Irish American]]) અને [[ઇંગ્લિશ અમેરિકી]] ([[:en:English American|English American]]) દેશના ચાર મોટા વંશીય જૂથો પૈકીના ત્રણ છે.<ref name="An2000"/>[[આફ્રિકી અમેરિકી|આફ્રિકી અમરિકી]] ([[:en:African American|African American]])દેશની સૌથી મોટી [[લઘુમતી જૂથો|વંશીય લઘુમતી]] ([[:en:Minority group|racial minority]]) અને ત્રીજું સૌથી મોટું વંશીય જૂથ છે.<ref name="Cen2007">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/national/asrh/NC-EST2007-srh.html|title=Annual Estimates of the Population by Sex, Race, and Hispanic or Latino Origin for the United States: April 1, 2000 to July 1, 2007 (NC-EST2006-03)| publisher = U.S. Census Bureau, Population Division | date = 2008-05-01| access-date = 2008-09-05}}</ref><ref name="An2000"/>[[એશિયાઇ અમેરિકી]] ([[:en:Asian American|Asian American]])દેશની બીજા ક્રમની સૌથી મોટી વંશીય લઘુમતી છે. [[ચાઇનીઝ અમેરિકી|ચીની]] ([[:en:Chinese American|Chinese]]) અને [[ફિલિપિનો અમેરિકી|ફિલિપિનો]] ([[:en:Filipino American|Filipino]]) બે સૌથી મોટા એશિયાઇ અમેરિકી વંશીય જૂથો છે.<ref name="An2000"/>2007માં યુ.એસ.ની વસતીમાં 29 લાખ જેટલા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મૂળ અમેરિકી વતનીઓ|અમેરિકી ઇન્ડિયનો]] ([[:en:Native Americans in the United States|American Indian]]) કે [[અલાસ્કાના મૂળ વતનીઓ|અલાસ્કાના મૂળવતની]] ([[:en:Alaska Natives|Alaskan native]])ઓ, 10 લાખથી વધારે [[હવાઇના મૂળ વતનીઓ|હવાઈના વતની]] ([[:en:Native Hawaiians|native Hawaiian]]) અને 5 લાખ [[પ્રશાંત ટાપુવાસી|પ્રશાંત ટાપુ]] ([[:en:Pacific Islander|Pacific island]])ના વંશના મળીને અંદાજે 45 લાખ છે.<ref name="Cen2007"/><ref name="Minority">{{cite web|url=http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=July&x=20060707160631jmnamdeirf0.2887079|author=Friedman, Michael Jay|title=Minority Groups Now One-Third of U.S. Population|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of International Information Programs|date=2006-07-14|access-date=2007-06-13|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613222159/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=July&x=20060707160631jmnamdeirf0.2887079|url-status=dead}}</ref> <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table cellspacing="0" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- !સ્ટાઇલ="બેકગ્રાઉન્ડ:#F99;" કોલ્સ્પાન="2"|વંશ/વંશીયતા (2007)<ref name="Cen2007"/> |- |[[શ્વેત અમેરિકી|શ્વેત]] ([[:en:White American|White]])||80.0% |- |[[આફ્રિકી-અમેરિકી]] ([[:en:African American|African American]])||12.8% |- |[[એશિયાઇ અમેરિકી|એશિયાઇ]] ([[:en:Asian American|Asian]])||4.4% |- |[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મૂળ અમેરિકી વતનીઓ|મૂળ અમેરિકી વતનીઓ અને અલાસ્કાના મૂળ વતનીઓ]] ([[:en:Native Americans in the United States|Native American and Alaskan Native]])||1.0% |- |[[હવાઇના મૂળ વતનીઓ|હવાઇના મૂળ વતનીઓ અને પ્રશાંત ટાપુવાસી]] ([[:en:Native Hawaiians|Native Hawaiian and Pacific Islander]])||0.2% |- |[[બહુવંશીય]] ([[:en:Multiracial|Multiracial]])||1.6% |- |[[હિસ્પેનિક અને લેટિન અમેરિકીઓ|હિસ્પેનિક કે લેટિનો]] ([[:en:Hispanic and Latino Americans|Hispanic or Latino]]) (''કોઈ પણ વંશના'')||15.1% |} </div> [[હિસ્પેનિક અને લેટિન અમેરિકીઓ|હિસ્પેનિક અને લેટિનો અમેરિકીઓ]] ([[:en:Hispanic and Latino Americans|Hispanic and Latino Americans]])ની(બંને શબ્દો સત્તાવાર રીતે એકબીજા માટે વાપરી શકાય તેવા છે) વસતીમાં વધારો એ [[વસતીને લગતાં આંકડામાં ફેરફાર|વસતી ગણતરીની તરાહમાં થયેલો સૌથી મોટો ફેરફાર]] ([[:en:Demographic transition|demographic trend]]) છે.વસતી ગણતરી બ્યુરોએ 4.54 કરોડ હિસ્પેનિક મૂળના અમેરિકીઓને એક અલગ "[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વસતી ગણતરીમાં વંશ અને નૃવંશીયતા|વંશીયતા]] ([[:en:Race and ethnicity in the United States Census|ethnicity]])" ધરાવે છે એમ ગણીને અલગ તારવ્યા છે. 64% of હિસ્પેનિક અમેરિકીઓf [[મેકિસકન-અમેરિકી|મેક્સિકન મૂળના]] ([[:en:Mexican American|Mexican descent]])છે.<ref name=CB2007>{{cite web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&-redoLog=true&-geo_id=01000US&-geo_id=04000US48&-format=&-_lang=en&-SubjectID=15233304 | title = B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin | work = 2007 American Community Survey | publisher = U.S. Census Bureau | access-date = 2008-09-26 | archive-date = 2020-02-12 | archive-url = https://archive.today/20200212040125/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&-redoLog=true&-geo_id=01000US&-geo_id=04000US48&-format=&-_lang=en&-SubjectID=15233304 | url-status = dead }}</ref>2000થી 2007 દરમિયાન દેશની હિસ્પેનિક વસતિમાં 27 ટકાનો વધારો થયો હતો, જ્યારે બિન-હિસ્પેનિક વસતિમાં માત્ર 3.6 ટકાનો જ વધારો થયો હતો.<ref name="Cen2007"/>આમાંની મોટા ભાગની વૃદ્ધિ આધિવાસને આભારી છે. અમેરિકી વસતિનો 12.4 ટકા હિસ્સો વિદેશ-જન્મ ધરાવે છે, જેમાં 54 ટકા લોકો [[લેટિન અમેરિકા]] ([[:en:Latin America|Latin America]])માં જન્મેલા છે.<ref>{{cite web | url = http://www.census.gov/compendia/statab/cats/population/native_and_foreignborn_populations.html| title = Population: Native and Foreign-born Populations (Tables 42 and 43)| publisher = U.S. Census Bureau|work=2009 Statistical Abstract | date = 2008-12-23| access-date = 2009-01-21}}</ref>ફળદ્રુપતા પણ એક પરીબળ છે. સરેરાશ હિસ્પેનિક સ્ત્રી તેના જીવનકાળમાં ત્રણ બાળકોને જન્મ આપે છે.સરખામણીપાત્ર ફળદ્રુપતા દર બિન-હિસ્પેનિક અ-શ્વેત સ્ત્રી માટે 2.2 અને બિન-હિસ્પેનિક શ્વેત સ્ત્રી માટે 1.8 છે. (2.1ના [[કુલ ફળદ્રુપતા દર#પુરવણી દરો|પુરવણી દર]] ([[:en:Total fertility rate#Replacement rates|replacement rate]]) કરતા નીચે).<ref name="PRC"/>[[લઘુમતીઓ]] ([[:en:Minorities|Minorities]]) (વસતિ ગણતરી બ્યૂરોએ કરેલી વ્યાખ્યાપ્રમાણે, બિન-હિસ્પેનિક, બિન-બહુવંશીય ગોરાઓ ઉપરાંતના તમામ) વસતિના 34 ટકા છે, તેઓ 2042 સુધીમાં બહુમતી થવાનો અંદાજ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|title=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-14|access-date=2008-09-06}}</ref> લગભગ 79 ટકા અમેરિકીઓ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ શહેરી વિસ્તાર|શહેરી વિસ્તારો]] ([[:en:United States urban area|urban areas]])માં રહે છે. (વસતિ ગણતરી બ્યુરોની વ્યાખ્યા પ્રમાણે આવા વિસ્તારોમાં [[પરુ|પરા]] ([[:en:suburb|suburb]])ઓનો સમાવેશ થાય છે).આમાં અડધા લોકો 50,000થી વધારે વસતિ ધરાવતા શહેરોમાં રહે છે.<ref>{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-state=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_box_head_nbr=GCT-P1&-mt_name=&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-1&-_lang=en| title = United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)| publisher = U.S. Census Bureau| date = 2000-04-01| access-date = 2008-09-23| archive-date = 2020-02-12| archive-url = https://archive.today/20200212044207/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-state=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_box_head_nbr=GCT-P1&-mt_name=&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-1&-_lang=en| url-status = dead}}</ref>2006માં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના શહેરોની વસતિ પ્રમાણે યાદી|ઇનકોર્પોરેટેડ સ્થળો]] ([[:en:List of United States cities by population|incorporated places]])એક લાખથી વધારે વસતિ ધરાવતા હતા, નવ શહેરો 10લાખથી વધારે વસતિ ધરાવતા હતા અને ચાર [[વૈશ્વિક શહેર|વૈશ્વિક શહેરો]] ([[:en:global city|global cities]]) વીસ લાખથઈ વધારે વસતિ ધરાવતા હતા. (ન્યૂ યોર્ક શહેર, [[લોસ એંજલસ, કેલિફોર્નિયા|લોસ એન્જેલસ]] ([[:en:Los Angeles, California|Los Angeles]]), શિકાગો, અને[[હાઉસ્ટન, ટેક્સાસ|હાઉસ્ટન]] ([[:en:Houston, Texas|Houston]]))<ref name=PopEstBigCities>{{cite web | url = http://www.census.gov/Press-Release/www/2007/cb07-91table1.pdf|format=PDF| title =Table 1: Population Estimates for the 25 Largest U.S. Cities Based on July 1, 2006, Population Estimates: April 1, 2000 to July 1, 2006 | work = 2006 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau, Population Division | date =2007-06-28| access-date = 2007-09-08}}</ref>દસ લખાથી વધાર વસતિ ધરાવતા પચાસ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ મેટ્રોપોલિટન આંકડાકીય વિસ્તારોનું કોષ્ટક|મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો]] ([[:en:Table of United States Metropolitan Statistical Areas|metropolitan areas]]) છે.<ref name="PopEstMSA">{{cite web | url = http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/cb07-51tbl2.pdf |format=PDF| title = Table 2. Population Estimates for the 100 Most Populous Metropolitan Statistical Areas Based on July 1, 2006, Population Estimates | work = 2006 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau| date =2007-04-05| access-date = 2007-06-17}}</ref>પચાસ સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામી રહેલા મેટ્રો વિસ્તારોમાં 23 પશ્ચિમમાં અને 25 દક્ષિણમાં છે.[[એટલાન્ટા]] ([[:en:Atlanta|Atlanta]]), [[ડલાસ, ટેક્સાસ|ડલાસ]] ([[:en:Dallas, Texas|Dallas]]), [[હાઉસ્ટન, ટેક્સાસ|હાઉસ્ટન]] ([[:en:Houston, Texas|Houston]]), [[ફિનિક્સ, એરિઝોના|ફિનીક્સ]] ([[:en:Phoenix, Arizona|Phoenix]]), અને [[રીવરસાઇડ, કેલિફોર્નીયા|રીવરસાઇડ]] ([[:en:Riverside, California|Riverside]])ના મેટ્રો વિસ્તારો 2000થી 2006ની વચ્ચે 10 લાખ લોકોના ત્રણ-ચતુર્થાંશ કરતા વધારે વૃદ્ધિ પામ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/009865.html|title=50 Fastest-Growing Metro Areas Concentrated in West and South|publisher=U.S. Census Bureau|date=2007-04-05|access-date=2007-01-26}}</ref> {{Largest cities of the United States‎}} {{-}} === ભાષા === {{main|Languages of the United States|Language Spoken at Home (U.S. Census)}} <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table cellspacing="0" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" !સ્ટાઇલ=" બેકગ્રાઉન્ડ:#F99;" કોલ્સ્પન="2"|ભાષાઓ (2005)<ref name="USCB Lang">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2007pubs/08statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2006| title=Table 52—Languages Spoken at Home by Language: 2005|access-date = 2008-10-18}}</ref> |- |અંગ્રેજી(''માત્ર'')||21.62 કરોડ |- |સ્પેનિશ,[[સ્પેનિશ આધારિત ક્રીયોલ ભાષાઓ|ક્રીયોલ]] ([[:en:Spanish-based creole languages|Creole]])||3.22 કરોડ |- |ચીની||23 લાખ |- |ફ્રેન્ચ,[[ફ્રેન્ચ-આધારિત ક્રીયોલ ભાષાઓ|ક્રીયોલ]] ([[:en:French-based creole languages|Creole]])||19 લાખ |- |[[તગાલોગ ભાષા|તગાલોગ]] ([[:en:Tagalog language|Tagalog]])||14 લાખ |- |[[વિયેટનામી ભાષા|વિયેટનામી]] ([[:en:Vietnamese language|Vietnamese]])||11 લાખ |- |જર્મન||11 લાખ |} </div> [[અમેરિકી અગ્રેજી|અંગ્રેજી]] ([[:en:American English|English]]) વાસ્તવિક [[રાષ્ટ્રીય ભાષા]] ([[:en:national language|national language]]) છે.સંઘીય સ્તરે કોઈ [[સત્તાવાર ભાષા]] ([[:en:official language|official language]]) નથી, તેમ છતાં કેટલાક કાયદાઓ, જેવા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રાષ્ટ્રીયતા કાયદો#કુદરતીકરણ|યુ.એ. નેચરલાઇઝેશન જરૂરિયાત]] ([[:en:United States nationality law#Naturalization|U.S. naturalization requirements]]) અંગ્રેજીને સ્વીકૃત ગણે છે.2005માં, લગભગ 21.6 કરોડ અથવા તો પાંચ વર્ષથી માંડીને મોટી વયના લોકો ઘરમાં માત્ર અંગ્રેજી બોલતા હતા.વસતિના 12 ટકા લોકો દ્વારા ઘરમાં બોલાતી [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્પેનિશ|સ્પેનિશ]] ([[:en:Spanish in the United States|Spanish]]) બીજા ક્રમની સૌથી સામાન્ય ભાષા છે અને સૌથી વધારે શીખવાતી વિદેશી ભાષા છે.<ref name="USCB Lang"/><ref>{{cite web| url = http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| title = Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning| date = fall 2002| publisher = MLA| access-date = 2006-10-16| archive-date = 2008-08-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20080803020358/http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| url-status = dead}}</ref>અંગ્રેજી ઓછામાં ઓછા 28 રાજ્યોની સત્તાવારા ભાષા હોવાથી તેને દેશની સત્તાવાર ભાષા બનાવવાની કેટલાક અમેરિકીઓ હિમાયત કરે છે.<ref name=ILW>{{cite web| author = Feder, Jody| url = http://www.ilw.com/immigdaily/news/2007,0515-crs.pdf| title = English as the Official Language of the United States—Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress| date = 2007-01-25| publisher = ILW.COM (Congressional Research Service)| access-date = 2007-06-19| archive-date = 2009-06-18| archive-url = https://web.archive.org/web/20090618133418/http://www.ilw.com/immigdaily/news/2007,0515-crs.pdf| url-status = dead}}</ref>હવાઈમાં રાજ્યના કાયદાથી [[હવાઈ ભાષા|હવાઈ]] ([[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]) અને અંગ્રેજી બંને સત્તાવાર ભાષાઓ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|title=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4|publisher=Hawaii Legislative Reference Bureau|date=1978-11-07|access-date=2007-06-19|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724231656/http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|url-status=dead}}</ref> [[ન્યૂ મેક્સિકો]] ([[:en:New Mexico|New Mexico]])એ અંગ્રેજી અને સ્પેનિશ બંનેના ઉપયોગ માટે જ્યારે [[લુઇસીયાના]] ([[:en:Louisiana|Louisiana]])એ અગ્રેજી અને ફ્રેન્ચ માટે કાયદા ઘડ્યા છે, કેમ કે બંનેને કોઇ સત્તાવાર ભાષા નથી.<ref>{{cite book| author =Dicker, Susan J. | title = Languages in America: A Pluralist View |year=2003|pages=216, 220–25 | location =Clevedon, UK| publisher = Multilingual Matters|isbn=1853596515}}</ref> [[કેલિફોર્નીયા]] ([[:en:California|California]]) જેવા અન્ય રાજ્યો અદાલતના ફોર્મ્સ જેવા ચોક્કસ સરકારી દસ્તાવેજો સ્પેનિશમાં પ્રસિદ્ધ કરવા આદેશે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/waisgate?WAISdocID=90544325063+0+0+0&WAISaction=retrieve|title=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)| publisher=Legislative Counsel, State of California|access-date=2007-12-17}} {{cite web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|title=California Judicial Council Forms| publisher=Judicial Council, State of California|access-date=2007-12-17}}</ref>કેટલાક ઇન્સ્યુલર વિસ્તારો તેમની મૂળ દેશી ભાષાને અંગ્રેજીની સાથે સત્તાવાર સ્વીકૃતિ આપે છે. અમેરિકી સમોઆ અને ગ્વામે અનુક્રમે [[સમોઆઈ ભાષા|સમોઆઇ]] ([[:en:Samoan language|Samoan]]) અને [[ચમારો ભાષા|ચમારો]] ([[:en:Chamorro language|Chamorro]])ને સ્વીકારી છે. ઉત્તરીય મેરીયાના ટાપુઓએ [[કેરોલિનીયાઈ ભાષા|કેરોલિનીયાઇ]] ([[:en:Carolinian language|Carolinian]]) અને ચમારો ભાષાઓને સ્વીકારી છે. સ્પેનિ પ્વર્ટો રિકોની સત્તાવાર ભાષા છે. === ધર્મ === {{main|Religion in the United States|History of religion in the United States|Freedom of religion in the United States|Separation of church and state in the United States|List of religious movements that began in the United States}} [[ચિત્ર:Pisgah.jpg|thumb|right|એક [[દક્ષિણી બાપ્ટિસ્ટ સંમેલન|દક્ષિણી બાપ્ટિસ્ટ]] ([[:en:Southern Baptist Convention|Southern Baptist]]) ચર્ચ; મોટા ભાગના અમેરિકીઓ ક્રિશ્ચિયન તરીકે ઓળખાય છે.]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સત્તાવાર રીતે [[બિનસાંપ્રદાયિક રાજ્ય|બિનસાંપ્રદાયિક દેશ]] ([[:en:secular state|secular nation]]) છે. અમેરિકી બંધારણનો [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં પ્રથમ સુધારો|પ્રથમ સુધારો]] ([[:en:First Amendment to the United States Constitution|First Amendment]]) [[ધર્મની સ્થાપના|ધર્મના મુક્ત પાલન]] ([[:en:Establishment of religion|free exercise of religion]])ની ખાત્રી આપે છે અને કોઈ પણ પ્રકારના ધાર્મિક શાસનની સ્થાપનાની મનાઈ ફરમાવે છે.2002ના એક અભ્યાસમાં 59 ટકા અમેરિકીઓએ જણાવ્યું હતું કે "ધર્મ તેમના જીવનમાં અત્યંત મહત્વનો ભાગ" ભજવે છે. આ ટકાવારી અન્ય કોઈ પણ સમૃદ્દ દેશ કરતા ઘણી ઊંચી છે.<ref>{{cite web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|title=Among Wealthy Nations…U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|publisher=Pew Research Center|work=Pew Global Attitudes Project|date=2002-12-19|access-date=2008-10-23|archive-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822083255/http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/|url-status=dead}}</ref>2007ના એક સરવે પ્રમાણે, 78.4 ટકા પુશ્ક લોકો પોતાને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ખ્રિસ્તી ધર્મ|ખ્રિસ્તી]] ([[:en:Christianity in the United States|Christian]]) તરીકે ઓળખાવે છે. <ref name="Pew">{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|title=Religious Composition of the U.S.| publisher=Pew Forum on Religion & Public Life|work=U.S. Religious Landscape Survey|year=2007|access-date=2008-10-23}}</ref>આ ટકાવારી 1990માં 86.4 હતી.<ref name="ARIS">{{cite web|url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm|title=American Religious Identification Survey|publisher=CUNY Graduate Center|year=2001|access-date=2007-06-17|archive-date=2007-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320221156/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm|url-status=dead}}</ref>[[પ્રોટેસ્ટન્ટવાદ|પ્રોટેસ્ટન્ટ]] ([[:en:Protestantism|Protestant]]) સંપ્રદાયના લોકો 51.3 ટકા હતા, જ્યારે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રોમન કેથોલિકવાદ|રોમન કેથોલિકવાદ]] ([[:en:Roman Catholicism in the United States|Roman Catholicism]]) 23.9 ટકાએ સૌથી મોટી વ્યક્તિગત સંજ્ઞા છે.અભ્યાસ વસતિના 26.3 ટકા ગોરા [[ઇસુના શુભસંદેશનો વાદ (ઇવેંજેલિકલિઝમ)|ઇવેન્જેલિકલ્સ]] ([[:en:evangelicalism|evangelicals]])ને દેશનું સૌથી ધાર્મિક જૂથ ગણાવે છે, <ref name="Pew"/>જ્યારે અન્ય અભ્યાસ તમામ વંશોના ઇવેન્જેલિકલ્સને 30-35 ટકા ગણાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|author=Green, John C|title=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004|publisher=University of Akron|5=Ray C. Bliss Institute of Applied Politics|access-date=2007-06-18|archive-date=2009-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/5lpvuMoCD?url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|url-status=dead}}</ref>2007માં વિવરણ હેઠળના કુલ બિન-ખ્રિસ્તી ધર્મો 4.7 ટકાહતા, જે 1990ના 3.3 ટકાથી વધ્યા હતા.<ref name="ARIS"/>અગ્રણી બિન-ખ્રિસ્તી પંથો [[અમેરિકી યહુદીઓ|યહુદી]] ([[:en:American Jews|Judaism]]) (1.7%), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બુદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]] ([[:en:Buddhism in the United States|Buddhism]]) (0.7%), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ઇસ્લામ|ઇસ્લામ]] ([[:en:Islam in the United States|Islam]]) (0.6%), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હિન્દુ ધર્મ|હિન્દુ]] ([[:en:Hinduism in the United States|Hinduism]]) (0.4%), અને [[ઐક્યવાદી સર્વહિતવાદ]] ([[:en:Unitarian Universalism|Unitarian Universalism]]) (0.3%) છે.<ref name="Pew"/>પોતાને [[નિરીશ્વરવાદ|નિરિશ્વરવાદી]] ([[:en:agnosticism|agnostic]]), [[નાસ્તિકવાદ|નાસ્તિક]] ([[:en:atheism|atheist]]), કે કોઈ પણ જાતનો [[બિન-ધર્મ|ધર્મ નહીં]] ([[:en:irreligion|no religion]]) હોવાનું જણાવતા લોકો 1990માં 8.2 ટકાથી વધીને 2007માં <ref name="ARIS"/>16.1 ટકા થયા હતા, <ref name="Pew"/>જે સંખ્યા બ્રિટન (2005: 44%) અને સ્વીડન (2005: 85%) જેવા ઔદ્યોગિકરણ પછીના દેશોની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_46.html|title=Studies on Agnostics and Atheists in Selected Countries|publisher=Adherents.com|access-date=2007-06-14|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614114021/http://www.adherents.com/Na/Na_46.html|url-status=dead}}</ref> === શિક્ષણ === {{main|Education in the United States|Educational attainment in the United States|Higher education in the United States}} [[File:Monroe Township High School Front View.jpg|thumb|right|મનરો નગર, [[ન્યૂ જર્સી]] શાળા]] અમેરિકી [[જાહેર શિક્ષણ]] ([[:en:public education|public education]]) રાજ્ય અને સ્થાનિક સરકારો દ્વારા સંચાલિત છે અને સંઘીય અનુદાનોના અંકુશો દ્વારા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ શિક્ષણ મંત્રાલય|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું શિક્ષણ મંત્રાલય]] ([[:en:United States Department of Education|United States Department of Education]]) તેનું નિયમન કરે છે.મોટા ભાગની શાળાઓમાં બાળકો છ કે સાત વર્ષની ઉંમરથી (સામાન્યપણે, [[કિંડરગાર્ટન]] ([[:en:kindergarten|kindergarten]]) અથવા [[પ્રથમ કક્ષા]] ([[:en:first grade|first grade]]))માં) દાખલ થાય છે અને અઢાર વર્ષના થાય ત્યાં સુધી (સામાન્યપણે [[બારમી કક્ષા]] ([[:en:twelfth grade|twelfth grade]]), [[હાઇ સ્કૂલ|હાઇસ્કુલ]] ([[:en:high school|high school]]))ના અંત સુધી) તેઓ ભણે છે. કેટલાક રાજ્યો વિદ્યાર્થીઓને સોળ કે સત્તર વર્ષે શાળા છોડવાની છુટ આપે છે.<ref>{{cite web |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp |title=Ages for Compulsory School Attendance... |access-date = 2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}</ref>લગભગ 12 ટકા બાળકો [[રુઢીચુસ્ત શાળા|રુઢીચુસ્ત શાળાઓ]] ([[:en:parochial school|parochial]]) કે [[બિન-સંકુચિત]] ([[:en:nonsectarian|nonsectarian]])કે [[ખાનગી શાળા|ખાનગી શાળાઓમાં]] ([[:en:private school|private school]]) દાખલ થાય છે.માત્ર બે ટકા બાળકો [[ઘરે બેઠા ભણતર|ધરે બેઠા ભણે]] ([[:en:homeschooling|homeschooled]]) છે.<ref>{{cite web |url=http://www.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html |title=Statistics About Non-Public Education in the United States |access-date = 2007-06-05 |publisher=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}</ref>યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં [[ઉચ્ચ શિક્ષણ માટેની અમેરિકી સંસ્થાઓની યાદી|ઉચ્ચ શિક્ષણની ઘણી સ્પર્ધાત્મક જાહેર અને ખાનગી સંસ્થાઓ]] ([[:en:List of American institutions of higher education|institutions of higher education]]) તેમ જ ખુલ્લી પ્રવેશ નીતિઓ સાથેની સ્થાનિક [[સમુદાય કોલેજ|સમુદાય કોલેજો]] ([[:en:community college|community college]]) છે.25 અને તેથી વધારે વર્ષની ઉંમરના અમેરિકીઓના 84.6 ટકા હાઇસ્કુલ સુધી ભણે છે, 52.6 ટકા કોલેજમાં જાય છે, 27.2 ટકા [[સ્નાતક ડીગ્રી|સ્નાતકની ડીગ્રી]] ([[:en:bachelor's degree|bachelor's degree]]) મેળવે છે અને 9.6 ટકા અનુ-સ્નાતક ડીગ્રીઓ મેળવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|title=Educational Attainment in the United States: 2003|publisher=U.S. Census Bureau|access-date = 2006-08-01}}</ref>મૂળભૂત [[સાક્ષરતા#યુનાઇટેડ સ્ટેટસ|સાક્ષરતા દર]] ([[:en:literacy#United States|literacy rate]]) અંદાજે 99 ટકા છે.<ref name="WF" /><ref>યુ.એસ. સાક્ષરતા અંગે વધારે વિગતો માટે, જુઓ [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF 21મી સદીમાં અમેરિકી પુખ્તોની સાક્ષરતા તરફ એક નજર], યુ.એસ. શિક્ષણ મંત્રાલય (2003).</ref>સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને 0.97નો શિક્ષણ આંક આપ્યો છે, જે તેને વિશ્વમાં 12મા સ્થાને મુકે છે.<ref>{{cite web|title=Human Development Indicators|year=2005|publisher=United Nations Development Programme, Human Development Reports|access-date=2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archive-date=2007-06-20|url-status=live}}</ref> === આરોગ્ય === {{main|Health care in the United States|Health care reform in the United States|Health insurance in the United States}} યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં [[અપેક્ષિત આયુષ્ય]] ([[:en:life expectancy|life expectancy]]) જન્મથી 77.8 વર્ષનું છે, <ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf#027|title=Health, United States, 2006|month=November | year=2006|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics|access-date = 2007-08-15}}</ref>જે પશ્ચિમ યુરોપમાં સમગ્ર આંકડા કરતા એક વર્ષ ઓછું છે અને નોર્વે, સ્વીટ્ઝર્લેન્ડ અને કેનેડા કરતા ત્રણથી ચાર વર્ષ ઓછું છે.<ref>{{cite web|author=Eberstadt, Nicholas, and Hans Groth|url=http://www.iht.com/articles/2007/04/19/opinion/edeber.php|title=Healthy Old Europe|date=2007-04-19|work=International Herald Tribune|access-date=2007-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070423013852/http://www.iht.com/articles/2007/04/19/opinion/edeber.php|archive-date=2007-04-23|url-status=live}}</ref>છેલ્લા બે દાયકામાં અપેક્ષિત આયુષ્યમાં દેશનો ક્રમ વિશ્વમાં 11મા સ્થાનેથી 42મા સ્થાને પહોંચી ગયું છે.<ref>{{cite web|author=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill |title=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|date=2007-08-13 |work= Guardian|access-date = 2007-08-15}}</ref>દર હજારે 6.37નો [[બાળ મરણ|બાળ મરણ દર]] ([[:en:infant mortality|infant mortality rate]]) યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને 221 દેશોમાં 42મા સ્થાને મુકે છે, જે પશ્ચિમ યુરોપના તમામ દેશો કરતા પાછળ છે.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|title=Rank Order—Infant Mortality Rate|date=2007-06-14|publisher=CIA|work=The World Factbook|access-date=2007-06-19|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|url-status=dead}}</ref>યુ.એસ.નો કેન્સરથી ઉગરી જવાનો દર વિશ્વમાં સૌથી ઊંચો છે.<ref> {{cite news| first = Nicole| last = Martin| title = UK Cancer Survival Rate Lowest in Europe| url = http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1560849/UK-cancer-survival-rate-lowest-in-Europe.html | work = The Daily Telegraph| date = 2007-08-24}} {{cite journal| last = Gatta| first = Gemma | year = 2006| month = February| title = Survival from Rare Cancer in Adults: A Population-Based Study| journal = The Lancet Oncology| volume = 7| issue = 2| pages = 132–140| doi = 10.1016/S1470-2045(05)70471-X| issn = 1470-2045}}</ref>પુખ્ત વસતિનો અંદાજે એક-તૃતિયાંશ [[સ્થુળતા|સ્થુળ]] ([[:en:obesity|obese]]) છે અને તે ઉપરાંતનો એક-તૃતિયાંશ વધારે વ ધરાવે છે,<ref>{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm |title=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004 |access-date = 2007-06-05 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}</ref> સ્થુળતા દર ઔદ્યોગિક દેશોમાં સૌથી ઊંચો છે અને છેલ્લા પચીસ વર્ષમાં બમણા કરતા વધ્યો છે.<ref>{{cite book | author= Schlosser, Eric | year = 2002 | title = Fast Food Nation | publisher = Perennial | location = New York| isbn = 0060938455 |page = 240 }}</ref>આરોગ્ય સુરક્ષા વ્યવસાયિકો સ્થુળતા સંબંધિત [[ડાયાબિટીસ મેલિટસ ટાઇપ 2|ટાઇપ ટુ ડાયાબીટીસ]] ([[:en:diabetes mellitus type 2|type 2 diabetes]])ને [[રોગચાળો]] ([[:en:epidemic|epidemic]]) ગણાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|year=2005 |access-date = 2007-06-17|work= Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology|publisher=American Heart Association}}</ref>દર હજારે 79.8નો યુ.એસ. સગીર સગર્ભાવસ્થા દર ફ્રાન્સ કરતા ચાર ગણો અને જર્મની કરતા પાંચ ગણો છે.<ref>{{cite web |url=http://www.advocatesforyouth.org/PUBLICATIONS/factsheet/fsest.htm |title=Adolescent Sexual Health in Europe and the U.S.—Why the Difference? |month=October |year=2001 |access-date=2007-06-17 |publisher=Advocates for Youth |archive-date=2007-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520020329/http://www.advocatesforyouth.org/PUBLICATIONS/factsheet/fsest.htm |url-status=dead }}</ref>[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગર્ભપાત|ગર્ભપાત]] ([[:en:Abortion in the United States|Abortion]])ને કાયદેસર ગણવાની માગ અત્યંત વિવાદાસ્પદ છે.ઘણા રાજ્યોએ તેની કાર્યવાહીને જાહેર ભંડોળ પૂરું પાડવા પર પ્રતિબંધ મુક્યો છે અને મોડેથી થતા ગર્ભપાતો પર અંકુશ લાદ્યો છે. સગીરો માટે માતા-પિતાનું જાહેરનામુ જરૂરી બનાવ્યું છે અને રાહ જોવાનો ગાળો ફરજિયાત બનાવ્યો છે.ગર્ભપાતનો દર ઘટી રહ્યો છે, ત્યારે દર હજાર જન્મે 241નો ગર્ભપાત દર અને 15થી 44 વર્ષની ઉંમરની દર હજાર સ્ત્રીઓએ 15નો ગર્ભપાત દર મોટા ભાગના પશ્ચિમી દેશો કરતા વધારે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|author=Strauss, Lilo T., et al.|title=Abortion Surveillance—United States, 2003|access-date = 2007-06-17 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|work=MMWR|date=2006-11-24}}</ref> [[હાઉસ્ટન, ટેક્સાસ|હાઉસ્ટન]] ([[:en:Houston, Texas|Houston]])માં [[ચિત્ર:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right| [[ટેક્સાસ તબીબી કેન્દ્ર]] ([[:en:Texas Medical Center|Texas Medical Center]]) વિશ્વનું સૌથી મોટું તબીબી કેન્દ્ર છે.<ref>{{cite web|url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|title=2007 Facts & Figures|access-date=2008-11-07|publisher=Texas Medical Center|archive-date=2010-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623171812/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|url-status=dead}}</ref>]] માથાદીઠ ખર્ચ અને જીડીપીની ટકાવારી બંને રીતે માપતાં યુ.એસ. આરોગ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થા કોઈ પણ અન્ય દેશ કરતા વધારે છે.<ref>''ઓઇસીડી હેલ્થ ડેટા 2000: એ કમ્પેરેટિવ એનાલિસિસ ઓફ 29 કન્ટ્રીઝ'' [સીડી-રોમ] (ઓઇસીડી: પેરિસ, 2000).આ પણ જુઓ{{cite web|url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.%20HCweb.pdf|title=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive?|year=2001|access-date=2006-11-29|publisher=University of Maine|archive-date=2010-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604233313/http://dll.umaine.edu/ble/U.S.%20HCweb.pdf|url-status=dead}}</ref> [[વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા]] ([[:en:World Health Organization|World Health Organization]])એ 2000માં યુ.એસ. આરોગ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થાને પ્રતિભાવ પાઠવવાની બાબતમાં પ્રથમ ક્રમે મુકી હતી, પરંતુ સમગ્ર કામગીરીની રીતે 37મા સ્થાને મુકી હતી.યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તબીબી સંશોધનમાં અગ્રણી છે.2004માં, બિન-ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે જૈવતબીબી સંશોધન પાછળ યુરોપ કરતા ત્રણ ગણો માથાદીઠ ખર્ચ કર્યો.<ref>{{cite journal |author=Groves, Trish| year=2008|month=February |title=Stronger European Medical Research |journal=British Medical Journal |volume=336 |pages=341–342| doi=10.1136/bmj.39489.505208.80 |pmid=18276671}}</ref> અન્ય તમામ વિકસિત દેશોથી વિપરીત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આરોગ્ય સુરક્ષા કવરેજ [[સાર્વત્રિક આરોગ્ય સુરક્ષા|સાર્વત્રિક]] ([[:en:Universal health care|universal]]) નથી.2004માં, ખાનગી વીમા કંપનીઓએ વ્યક્તિગત આરોગ્ય ખર્ચના 36 ટકા ચુકવ્યા, ખાનગી રોકડ ચુકવણીઓ 15 ટકા થઈ, જ્યારે સંઘ, રાજ્ય અને સ્થાનિક સરકારોએ 44 ટકા ચુકવ્યા.<ref name="CDC H">{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|title=Health, United States, 2006|access-date = 2006-11-24 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}</ref>2005માં, વસતિના 15.9 ટકા એટલે કે, 4.66 કરોડ અમેરિકીઓ વીમા કવચ વિનાના હતા, જે 2001 કરતા 54 લાખ વધારે હતા.આ વધારાનું મુખ્ય કારણ માલિક-પ્રાયોજિત આરોગ્ય વીમા સાથે સંકળાયલા અમેરિકીઓની ઘટેલી સંખ્યા છે.<ref name="CBPP">{{cite web|url=http://www.cbpp.org/8-29-06pov.htm|title=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|publisher=Center for Budget and Policy Priorities|date =2006-09-01|access-date = 2007-06-24}}</ref>વીમા વિનાના અને અપૂરતો વીમા ધરાવતા અમેરિકીઓ (જેમની સંખ્યાના અંદાજો વ્યાપકપણે ભિન્ન છે), એક મોટો રાજકીય મુદ્દો છે.<ref>{{cite web|author=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|title=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|date= 2008-06-10|work=New York Times|access-date=2008-10-25}} {{cite journal|author=Blewett, Lynn A. et al.|title=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|year= 2006|work=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pages=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|journal=Medical Care Research and Review|pmid=17099121}}</ref>2006માં, [[મેસચૂસિટ્સ]] ([[:en:Massachusetts|Massachusetts]]) સાર્વત્રિક આરોગ્ય વીમાને કાયદેસર બનાવનારું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.<ref>{{cite web|author=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|title= Mass. Bill Requires Health Coverage|date= 2006-04-05|work=Washington Post|access-date=2007-06-19}}</ref> === ગુના અને કાયદાનું પાલન === {{main|Policing in the United States|Law of the United States|Crime in the United States|Prisons in the United States|Capital punishment in the United States}} [[ચિત્ર:Homicide rate2004.svg|right|400px]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કાયદાનું પાલન પ્રાથમિકપણે સ્થાનિક પોલિસ અને [[શેરિફ]] ([[:en:sheriff|sheriff]])ના વિભાગની જવાબદારી છે, જ્યારે [[રાજ્યની પોલિસ|રાજ્ય પોલિસ]] ([[:en:state police|state police]]) વ્યાપક સેવાઓ પૂરી પાડે છે.[[ફેડરલ બ્યૂરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન]] ([[:en:Federal Bureau of Investigation|Federal Bureau of Investigation]]) (એફબીઆઈ) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માર્શલ્સ સર્વિસ|યુ.એસ. માર્શલ્સ સર્વિસ]] ([[:en:United States Marshals Service|U.S. Marshals Service]]) જેવી સંઘીય એજન્સીઓની ખાસ ફરજો હોય છે.સંઘીય સ્તરે અને લગભગ તમામ રાજ્યોમાં [[સામાન્ય કાયદો|સામાન્ય કાયદા]] ([[:en:common law|common law]]) વ્યવસ્થાથી ન્યાયવિધિ ચાલે છે.રાજ્યોની અદાલતો મોટા ભાગની ફોજદારી કાર્યવાહી હાથ ધરે છે, જ્યારે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સંઘીય અદાલતો|સંઘીય અદાલતો]] ([[:en:United States federal courts|federal courts]]) ચોક્કસ નિયુક્ત ગુનાઓ તેમ જ રાજ્ય વ્યવસ્થાઓ સામેની [[અપીલ|અપીલો]] ([[:en:appeal|appeal]]) હાથ ધરે છે. [[વિકસિત દેશ|વિકસિત દેશો]] ([[:en:developed country|developed nations]])માં યુનાટેડ સ્ટેટ્સ હિંસક ગુનાઓમાં સરેરાશથી ઊંચુ સ્તર ધરાવે છે અને ખાસ કરીને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બંદૂક હિંસા|બંદૂક હિંસા]] ([[:en:Gun violence in the United States|gun violence]]) અને [[હત્યા|હત્યાના ગુનાઓ]] ([[:en:homicide|homicide]]) ઊંચા સ્તરે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf|title=Eighth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (2001–2002) |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |date = 2005-03-31|access-date=2008-05-18}} {{cite journal |author=Krug, E.G, K.E. Powell, and L.L. Dahlberg |year=1998 |title=Firearm-Related Deaths in the United States and 35 Other High- and Upper-Middle Income Countries |journal=International Journal of Epidemiology |volume=7|issue=2 |pages=214–221 |url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/27/2/214 |doi=10.1093/ije/27.2.214 |pmid=9602401}}</ref>2007માં દર એક લાખે 5.6 હત્યાઓ હતી, જે પડોશી દેશ કેનેડા કરતા <ref name="Crime 2007">{{cite web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2007/data/table_01.html|title=Crime in the United States by Volume and Rate per 100,000 Inhabitants, 1988–2007|work=Crime in the United States 2007|publisher=FBI|month=September|year=2008|access-date=2008-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916005702/http://www.fbi.gov/ucr/cius2007/data/table_01.html|archive-date=2008-09-16|url-status=live}}</ref>ત્રણ ગણી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/legal02.htm?sdi=crimes|title=Crimes by Type of Offence|publisher=Statistics Canada|date=2008-07-17|access-date=2008-10-26}}</ref>યુ.એસ.માં હત્યાનો દર1991થી 1999ની વચ્ચે 42 ટકા ઘટ્યો હતો અને ત્યારથી લગભગ સ્થિર છે.<ref name="Crime 2007"/>[[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના બંધારણમાં બીજો સુધારો|બંદૂક માલિકી હકો]] ([[:en:Second Amendment to the United States Constitution|Gun ownership rights]]) [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બંદૂકની રાજનીતિ|સતત ચાલતા રાજકીય વિવાદનો વિષય છે]] ([[:en:Gun politics in the United States|contentious political debate]]). યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દુનિયામાં સૌથી ઊંચો દસ્તાવેજીકૃત [[જેલવાસ]] ([[:en:incarceration|incarceration]]) દર<ref name="SP">{{cite web|url=http://www.sentencingproject.org/Admin/Documents/publications/inc_newfigures.pdf|title=New Incarceration Figures: Thirty-Three Consecutive Years of Growth|month=December|year=2006|access-date=2007-06-10|publisher=Sentencing Project|archive-date=2007-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070611193444/http://www.sentencingproject.org/Admin/Documents/publications/inc_newfigures.pdf|url-status=dead}}</ref> અને કુલ જેલ વસતિ<ref>{{cite web|author=Walmsley, Roy|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070628215935/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf|archive-date=2007-06-28|title=World Prison Population List|year=2005|access-date=2007-10-19|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies|url-status=live}}છેલ્લામાં છેલ્લા આંકડા માટે, {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archive-url=https://web.archive.org/web/20070804061423/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archive-date=2007-08-04|title=Prison Brief for United States of America|date=2006-06-21|access-date=2007-10-19|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies|url-status=live}}જુઓ ચીન અને ઉત્તર કોરીયામાં જેલવાસનો દરના અન્ય અંદાજો માટે જુઓ{{cite web|author=Adams, Cecil|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2494/does-the-united-states-lead-the-world-in-prison-population|title=Does the United States Lead the World in Prison Population?|date=2004-02-06|access-date=2007-10-11|publisher=The Straight Dope}}</ref> ધરાવે છે.2008ની શરુઆતમાં, 23 લાખ કરતા વધારે લોકો જેલમાં મોકલાયા હતા, જે આંકડો દર સો પુખ્તોએ એક કરતા વધારેનો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.pewcenteronthestates.org/news_room_detail.aspx?id=35912|title=Pew Report Finds More than One in 100 Adults are Behind Bars|date=2008-02-28|access-date=2008-03-02|publisher=Pew Center on the States|archive-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303025427/http://www.pewcenteronthestates.org/news_room_detail.aspx?id=35912|url-status=dead}}</ref>હાલનો દર 19809ના આંકડા કરતા લગભગ સાત ગણો છે.<ref>{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |title=Incarceration Rate, 1980–2005 |year=2006|access-date = 2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics}}</ref> ગોરા પુરુષો કરતા છ ગણા વધારે અને હિસ્પેનિક પુરુષો કરતા ત્રણ ગણા વધારે આફ્રિકી અમેરિકીઓ જેલમાં ધકેલાયા છે.<ref name="SP"/>2006માં, યુ.એસ. જેલવાસ દર પોલાન્ડ કરતા ત્રણ ગણો હતો. [[આર્થિક સહકાર અને વિકાસ માટેનું સંગઠન|આર્થિક સહકાર અને વિકાસ માટેના સંગઠન]] ([[:en:Organisation for Economic Co-operation and Development|Organisation for Economic Co-operation and Development]]) (ઓઇસીડી)નું સભ્ય પોલાન્ડ યુ.એસ પછી બીજા ક્રમે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/highest_to_lowest_rates.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824173340/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/highest_to_lowest_rates.php|archive-date=2007-08-24|title=Entire World—Prison Population Rates per 100,000 of the National Population|year=2007|access-date=2007-10-19|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies|url-status=live}}</ref>દેશમાં જેલવાસનો ઊંચો દર મહદઅશે [[સંઘીય સજા માર્ગદર્શિકા|સજા]] ([[:en:Federal Sentencing Guidelines|sentencing]]) અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ડ્રગ નીતિ|ડ્રગ નીતિઓ]] ([[:en:Drug policy of the United States|drug policies]])ને કારણે છે.<ref name="SP"/><ref name="HRW">{{cite web |url=http://www.hrw.org/reports/2000/usa/Rcedrg00-05.htm |title=The Impact of the War on Drugs on U.S. Incarceration |month=May | year=2000 |access-date = 2007-06-10 |publisher=Human Rights Watch}}</ref>[[મૃત્યુ દંડ]] ([[:en:capital punishment|capital punishment]])ની સજા મોટા ભાગના પશ્ચિમી દેશોમાં રદ થઈ ગઈ છે, પરંતુ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તેને ચોક્કસ સંઘીય અને લશ્કરી ગુનાઓ માટે બહાલી મળી છે અને તે તેર રાજ્યોમાં અમલમાં છે.1976માં, જ્યારે યુ.એસ. સુપ્રીમ કોર્ટે ચાર વર્ષની માફી પછી [[ગ્રેગ વિ. જ્યોર્જીયા|મૃત્યુ દંડની સજા પાછી ચાલુ]] ([[:en:Gregg v. Georgia|reinstated the death penalty]]) કરી, ત્યારે 1,000 મૃત્યુદંડનો અમલ થયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007|title=Executions in the United States in 2007|access-date=2007-06-15|publisher=Death Penalty Information Center|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907020938/http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007|url-status=dead}}</ref>મૃત્યુદંડની સંખ્યામાં ચીન, ઇરાન, [[પાકિસ્તાન]] ([[:en:Pakistan|Pakistan]]), ઇરાક અને [[સુદાન]] ([[:en:Sudan|Sudan]]) પછીના ક્રમે આવતા અમેરિકાનો 2006ના વર્ષમાં વિશ્વભરમાં મૃત્યુદંડની સંખ્યામાં છઠ્ઠો ક્રમ હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-international-perspective |title=Executions Around the World|access-date = 2007-06-15|year=2007 |publisher=Death Penalty Information Center}}</ref>1976માં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ, ડીસેમ્બર 2007માં [[ન્યૂ જર્સી]] ([[:en:New Jersey|New Jersey]]) મૃત્યુ દંડ નાબૂદ કરનારું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું હતું. == સંસ્કૃતિ == {{main|Culture of the United States|Social class in the United States}} [[ચિત્ર:Motherhood and apple pie.jpg|thumb|અમેરિકાના સાંસ્કૃતિક પ્રતીકો: [[એપલ પાઇ]] ([[:en:apple pie|apple pie]]), [[બેઇઝબોલ]] ([[:en:baseball|baseball]]), અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો રાષ્ટ્રધ્વજ|અમેરિકાનો રાષ્ટ્રધ્વજ]] ([[:en:Flag of the United States|American flag]])]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ [[બહુસંસ્કૃતિ|બહુસાંસ્કૃતિક]] ([[:en:multicultural|multicultural]]) રાષ્ટ્ર છે, જ્યાં વિવિઝ વંશીય જૂથો, પરંપરાઓ અને મૂલ્યોને સ્થાન છે.<ref name="DD"/><ref name="Society in Focus">થોમ્પસન, વિલિયમ એન્ડ જોસેફ હિકી (2005)''સોસાયટી ઇન ફોક્સ''બોસ્ટનઃ પીયરસનઆઇએસબીએન 020541365X.</ref>હવે બહુ થોડા પ્રમાણમાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મૂળ અમેરિકી વતનીઓ|અમરિકી મૂળ વતનીઓ]] ([[:en:Native Americans in the United States|Native American]]) અને [[હવાઇના મૂળ વતનીઓ|હવાઈ મૂળ વતનીઓ]] ([[:en:Native Hawaiians|Native Hawaiian]])ને બાદ કરતા "અમેરિકી વંશીયતા" જેવું નથી. લગભગ બધા જ અમેરિકીઓ કે તેમના પૂર્વજો છેલ્લી પાંચ સદીઓમાં સ્થળાંતર કરીને આવેલા છે.<ref>ફ્લોરિડા, મોરિસ પી., અને પાઉલ ઇ. પીટરસન (2000). ''ધી ન્યૂ અમેરિકન ડેમોક્રશી''.લંડનઃલોંગમેન, પૃ.87આઇએસબીએન 0321070585.</ref>મોટા ભાગના અમેરિકીઓની સંસ્કૃતિ, એટલે કે મુખ્ય પ્રવાહની અમેરિકી સંસ્કૃતિ, [[પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ]] ([[:en:Western culture|Western culture]]) છે, જે મોટે ભાગે [[યુરોપિય અમેરિકી|યુરોપિય આધિવાસઓની પરંપરાઓ]] ([[:en:European American|traditions of European immigrants]]) માથી આવી છે. તેમાં [[આફ્રિકી-અમેરિકી સંસ્કૃતિ|આફ્રિકાથી લવાયેલા ગુલામોની પરંપરાઓ]] ([[:en:African American culture|traditions brought by slaves from Africa]]) જેવા અન્ય સ્રોતોની અસરો ભળી છે.<ref name="DD"/><ref>હોલોવે, જોસેફ. ઇ. (2005).''અમેરિકી સંસ્કૃતિમાં આફ્રિકીવાદ'', બીજા આવૃત્તિબ્લુમિંગ્ટન, ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટી પ્રેસ, પૃ.18-38આઇએસબીએન 0253344794.જહોનસન, ફર્ન એલ. (1999).''સ્પીકિંગ કલ્ચરલી, લેંગ્વેજ ડાયવર્સિટી ઇન ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ''થાઉસન્ડ ઓક્સ, કેલિ., લંડન અને ન્યૂ દિલ્હી, સેઇજ, પૃ.116.આઇએસબીએન 0803959125.</ref>[[એશિયાઇ અમેરિકી|એશિયા]] ([[:en:Asian American|Asia]]) અને ખાસ કરીને [[લેટિન-અમેરિકી સંસ્કૃતિ|લેટિન અમેરિકા]] ([[:en:Latin American culture|Latin America]])માંથી થયેલા તાજેતરના સ્થાયી વસવાટ માટેના સ્થળાંતરોએ એક સાંસ્કૃતિક મિશ્રણમાં ઉમેરો કર્યો છે, જેને એકરુપ કરી દેનારા [[મેલ્ટિંગ પોટ]] ([[:en:melting pot|melting pot]]) અને વૈવિધ્યપુર્ણ [[સલાડ બાઉલ (સાંસ્કૃતિક વિચાર)|સલાડ બાઉલ]] ([[:en:Salad bowl (cultural idea)|salad bowl]]) બંને તરીકે વર્ણવવામાં આવતા રહ્યા છે, જેમાં આધિવાસીઓ અને તેમના વારસદારો ચોક્કસ સાંસ્કૃતિક લાક્ષણિકતાઓ જાળવી રાખે છે.<ref name="DD"/> [[ગીર્ટ હોફસ્ટીડ]] ([[:en:Geert Hofstede|Geert Hofstede]])ના સાંસ્કૃતિક વિશ્લેષણ પ્રમાણે, અભ્યાસ હેઠળના કોઈ પણ દેશ કરતા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ [[વ્યકિતવાદ|વ્યક્તિવાદ]] ([[:en:individualism|individualism]])માં સૌથી વધારે ગુણ મેળવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.clearlycultural.com/geert-hofstede-cultural-dimensions/individualism/|title=Individualism| publisher = Clearly Cultural|access-date=2009-02-28}}</ref>મુખ્યપ્રવાહની સંસ્કૃતિ માને છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એક [[વર્ગવિહીન સમાજ]] ([[:en:classless society|classless society]])છે, <ref>{{cite book |last=Gutfield |first=Amon |year=2002 |title=American Exceptionalism: The Effects of Plenty on the American Experience |publisher=Sussex Academic Press |location=Brighton and Portland |page=65 |isbn=1903900085}}</ref> પરંતુ વિદ્વાનો દેશના [[સામાજિક-કરણ]] ([[:en:socialization|socialization]]), ભાષા અને મૂલ્યને અસર કરતા સામાજિક વર્ગો વચ્ચે નોંધપાત્ર ફરકો આલગ તારવે છે.<ref>{{cite book |last=Zweig |first=Michael |year=2004 |title=What's Class Got To Do With It, American Society in the Twenty-First Century |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=0801488990}} {{cite web |url=http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/Home.portal?_nfpb=true&_pageLabel=RecordDetails&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED309843&ERICExtSearch_SearchType_0=eric_accno&objectId=0900000b800472a5 |title=Effects of Social Class and Interactive Setting on Maternal Speech |publisher=Education Resource Information Center |access-date=2007-01-27}}</ref>[[અમેરિકી મધ્યમ વર્ગ|અમેરિકી મધ્યમ અને વ્યવસાયિક વર્ગે]] ([[:en:American middle class|American middle and professional class]])ઘણા સાંપ્રત સામાજિક પ્રવાહોમાં પહેલ કરી છે, જેવા કે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્ત્રીઓનો ઇતિહાસ|આધૂનિક નારીવાદ]] ([[:en:History of women in the United States|modern feminism]]), [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પર્યાવરણનું આંદોલન|પર્યાવરણવાદ]] ([[:en:Environmental movement in the United States|environmentalism]]), અને બહુ-સંસ્કૃતિવાદ.<ref>{{cite book |last=Ehrenreich |first=Barbara |year=1989 |title=Fear of Falling, The Inner Life of the Middle Class |publisher=HarperCollins |location=New York |isbn=0060973331}}</ref>અમેરિકીઓના સ્વ-આદર્શો, સામાજિક મંતવ્યો અને સાંસ્કૃતિક અપેક્ષાઓ અસામાન્યપણે ચુસ્ત ડીગ્રી પરત્વેના વળગણ સાથે સંબંધિત છે.<ref>{{cite book |last=Eichar |first=Douglas |year=1989 |title=Occupation and Class Consciousness in America |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=0313261113}}</ref>[[એવરેજ જો|સામાન્ય કે સરેરાશ]] ([[:en:Average Joe|ordinary or average]]), કોઈ પણ પ્રકારની સામાજિક-આર્થિક સિદ્ધિઓને મહત્વની ગણવાના અમેરિકીઓના વલણને હકારાત્મક લક્ષણ ગણવામાં આવે છે.<ref>{{cite book |last=O'Keefe |first=Kevin |year=2005 |title=The Average American |publisher=PublicAffairs |location=New York |id=ISBN 1-58648-270-X}}</ref>[[અમેરિકી સ્વપ્ન]] ([[:en:American Dream|American Dream]]) અથવા તો અમેરિકીઓ ઊંચી [[સામાજિક ગતિશીલતા]] ([[:en:social mobility|social mobility]]) ભોગવે છે, તેવો ખ્યાલ આધિવાસીઓને આકર્ષિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, તેમ છતાં કેટલાક વિશ્લેષકોને જણાય છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પશ્ચિમ યુરોપ કે કનેડા કરતા ઓછી ગતિશીલતા ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/world/unitedstates/displayStory.cfm?story_id=3518560|title=Ever Higher Society, Ever Harder to Ascend: Whatever Happened to the Belief That Any American Could Get to the Top|work=Economist|date=2004-12-29|access-date=2006-08-21}} {{cite web|url=http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|title=Intergenerational Mobility in Europe and North America|author=Blanden, Jo, Paul Gregg, and Stephen Malchin|publisher=Centre for Economic Performance|month=April|year=2005|access-date=2006-08-21|archive-date=2006-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20060623094610/http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|url-status=dead}}</ref> સ્ત્રીઓ હવે ઘરની બહાર કામ કરે છે અને મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં શૈક્ષણિક પ્રપ્તિ|સ્નાતકની પદવીઓ]] ([[:en:Educational attainment in the United States|bachelor's degrees]]) મેળવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |title=Women's Advances in Education |publisher=Columbia University, Institute for Social and Economic Research and Policy |year=2006 |access-date=2007-06-06 |archive-date=2007-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609151527/http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |url-status=dead }}</ref>2005માં, [[સોસાયટી ઓફ ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ#ઘરેલુ ગોઠવણીઓ|28 ટકા ઘરો]] ([[:en:Society of the United States#Household arrangements|28% of households]])બાળકો વિનાના વિવાહીત દંપતિઓના હતા, જે સૌથી સામાન્ય ગોઠવણ છે.<ref>વિલિયમ્સ, બ્રીયાન, સ્ટેસી સી. સોયર અને કાર્લ એમ. વેલસ્ટ્રોમ (2005).''મેરીજીઝ, ફેમિલીઝ એન્ડ ઇન્ટિમેટ રીલેશનશીપ્સ''બોસ્ટનઃ પીયરસનઆઇએસબીએન 0205366740</ref>[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સમ-લિંગી લગ્ન|સમ-લિંગી લગ્ન]] ([[:en:Same-sex marriage in the United States|Same-sex marriage]]) એક વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે, કેટલાક રાજ્યોએ લગ્નના વિકલ્પે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નાગરિક મંડળો|સિવિલ યુનિયન]] ([[:en:Civil union in the United States|civil unions]])ને મંજુરી આપી છે.2003 અને 2008ની વચ્ચે [[મેસચુસેટ્સમાં સમ-લિંગી લગ્ન|મેસચુસેટ્સ]] ([[:en:Same-sex marriage in Massachusetts|Massachusetts]]), [[કેલિફોર્નાયામાં સમ-લિંગી લગ્ન|કેલિફોર્નાયા]] ([[:en:Same-sex marriage in California|California]]), અને [[કનેક્ટિકટમાં સમ-લિંગી લગ્ન|કનેક્ટિકટ]] ([[:en:Same-sex marriage in Connecticut|Connecticut]])ની સુપ્રીમ કોર્ટોએ ઠરાવ્યું હતું કે સમ-લિંગી લગ્ન પરનો રાજ્યોનો પ્રતિબંધ ગેરકાનૂની છે.કેલિફોર્નીયાના ચુકાદાને નવેમ્બર, 2008માં મતદારોએ મંજુર કરેલા [[કેલિફોર્નાયા પ્રપોઝિશન 8 (2008)|રાજ્ય બંધારણીય સુધારા]] ([[:en:California Proposition 8 (2008)|a state constitutional amendment]]) દ્વારા રદ કરવામાં આવ્યો. આ સુધારો લગ્નને પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચેના સંબંધ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે, જોકે, તેની કાયદેસર હાલમાં અદાલતમાં પડકારાઇ રહી છે.2004 અને 2008 વચ્ચે [[રાજ્ય પ્રમાણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સમ-લિંગી લગ્ન કાયદો|13 અન્ય રાજ્યો]] ([[:en:Same-sex marriage legislation in the United States by state|13 other states]])ના મતદારોએ સમ-લિંગી લગ્ન પર આ જ પ્રકારના બંધારણીય પ્રતિબંધો મુક્યા. === લોકપ્રિય માધ્યમો === {{main|Cinema of the United States|Television in the United States|Music of the United States}} [[ચિત્ર:PB050006.JPG|thumb|ધી[[હોલીવુડ સાઇન]] ([[:en:Hollywood sign|Hollywood sign]])]] દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ચલચિત્રનું વેપારી ધોરણે પ્રદર્શન 1894માં ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં થયું હતું, જેમાં [[થોમસ એડિસન]] ([[:en:Thomas Edison|Thomas Edison]])ના [[કાઇનેટોસ્કોપ]] ([[:en:Kinetoscope|Kinetoscope]])નો ઉપયોગ થયો હતો..પછીના વર્ષે એક પ્રોજેક્ટે ફિલ્મનું પણ ન્યૂ યોર્કમાં સ્ક્રીનિંગ થયું હતું અને પછીના દાયકાઓમાં યુનાઇટેડસ સ્ટેટ્સ [[બોલતી ફિલ્મ|બોલતી ફિલ્મો]] ([[:en:sound film|sound film]])ના નિર્માણમાં મોખરે હતુ.વીસમી સદીના પ્રારંભથી યુ.એસ. ફિલમ ઉદ્યોગ મોટે ભાગે [[હોલીવુડ, લોસ એંજલસ, કેલિફોર્નિયા|હોલીવુડ]] ([[:en:Hollywood, Los Angeles, California|Hollywood, California]]) અને કેલિફોર્નીયાનીમાં અને તેની આસપાસ રહ્યો છે.નિર્દેશક [[ડી. ડબ્લ્યુ. ગ્રિફિથ|ડી. ડબ્લ્યુ. ગ્રિફિથે]] ([[:en:D. W. Griffith|D. W. Griffith]]) [[ફિલ્મનું વ્યાકરણ|ફિલ્મ ગ્રામર]] ([[:en:film grammar|film grammar]])ના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી અને [[ઓર્સન વેલ્ઝ|ઓર્સન વેલ્સ]] ([[:en:Orson Welles|Orson Welles]])ની ''[[સિટિઝન કેઇન|સિટિઝન કેન]] ([[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]])'' (1941) તમામ યુગની સૌથી મહાન ફિલ્મ તરીકે વારંવાર સંદર્ભંમાં લેવાય છે.<ref>[http://www.filmsite.org/villvoice.html ''વિલેજ વોઇસ'': 100 બેસ્ટ ફિલ્મ્સ ઓફ ધી 20th સેન્ચુરી (2001)].ફિલ્મસાઇટ.ઓઆરજી; [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-long.html ''સાઇટ એન્ડ સાઉન્ડ'' ટોપ ટેન પોલ 2002].19 જુન, 2007એ પ્રાપ્ત કરેલ.</ref>અમેરિકાના પડદાના કલાકારો [[જહોન વેઇન]] ([[:en:John Wayne|John Wayne]]) અને [[મેરિલીન મનરો]] ([[:en:Marilyn Monroe|Marilyn Monroe]]) મહાન આદર્શરુપ ચરિત્રો બન્યા છે, જ્યારે નિર્માતા/ઉદ્યોગ સાહસિક [[વોલ્ટ ડિઝની|વોલ્ટ ડીઝની]] ([[:en:Walt Disney|Walt Disney]]) [[એનિમેશન|એનિમેટેડ ફિલ્મ]] ([[:en:Animation|animated film]]) અને મુવી[[વાણિજ્ય|વેપાર]] ([[:en:merchandising|merchandising]]) બંનેમાં અગ્રણી હતા.હોલીવુડના [[મુખ્ય ફિલ્મ સ્ટુડીયો|અગ્રણી સ્ટુડીયોઝે]] ([[:en:major film studio|major film studio]]) ઇતિહાસમાં વેપારી રીતે સૌથી સફળ ફિલ્મોનું નિર્માણ કર્યું છે, જેવી કે ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|સ્ટાર વોર્સ]]'' (1977) અને''[[ટાઇટેનિક (1997 ફિલ્મ)|ટાઇટેનિક]] ([[:en:Titanic (1997 film)|Titanic]])'' (1997) અને હોલીવુડની પ્રોડક્ટ્સ આજે વૈશ્વિક ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં પ્રભુત્વ ભોગવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2000/00-120e.shtml |title=World Culture Report 2000 Calls for Preservation of Intangible Cultural Heritage |date=2000-11-17 |publisher=UNESCO |access-date=2007-09-14}} {{cite web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |title=Summary: Does Globalization Thwart Cultural Diversity? |publisher=World Bank Group |access-date=2007-09-14}}</ref> અમેરિકીઓ વિશ્વમાં ટેલિવિઝનના સૌથી મોટા દર્શકો છે <ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_vie-media-television-viewing |title=Media Statistics > Television Viewing by Country |publisher=NationMaster |access-date=2007-06-03}}</ref>અને તેમનો સરેરાશ જોવાનો સમય વધતો રહ્યો છે, જે 2006માં દિવસના પાંચ કલાક સુધી પહોંચ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1005003 |title=Broadband and Media Consumption |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |access-date=2007-06-10 |archive-date=2007-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611081621/http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1005003 |url-status=dead }}</ref>ચાર મોટા પ્રસારણ નેટવર્ક્સ વ્યાપારી ધોરણે ચાલતા સ્વાયત્ત એકમો છે.મોટે ભાગે વેપારી ધોરણે ચાલતા રેડીયો કાર્યક્રમોને દિવસના માત્ર સરેરાશ અઢી કલાકથી વધુ સમયઅમેરિકીઓ સાંભળે છે, <ref>{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1004830 |title=TV Fans Spill into Web Sites |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |access-date=2007-06-10 |archive-date=2007-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609155415/http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1004830 |url-status=dead }}</ref>[[વેબ પોર્ટલ]] ([[:en:web portal|web portal]])s અને [[વેબ સર્ચ એન્જિન|વેબ સર્ચ એન્જિનો]] ([[:en:web search engine|web search engine]]), ઉપરાંત સૌથી લોકપ્રિય વેબસાઇટો છે [[માઇસ્પેસ|માઇ સ્પેસ]] ([[:en:MySpace|MySpace]]), [[યુ ટ્યુબ]] ([[:en:YouTube|YouTube]]), [[ફેઇસબુક]] ([[:en:Facebook|Facebook]]), [[ઇબે]] ([[:en:eBay|eBay]]), અને [[વિકિપીડીયા]] ([[:en:Wikipedia|Wikipedia]]).<ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?cc=US&ts_mode=country&lang=none|title=Top Sites in United States|year=2008|publisher=Alexa|access-date=2008-12-29|archive-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216145621/http://www.alexa.com//site//ds//top_sites?cc=US&ts_mode=country&lang=none|url-status=dead}}</ref> [[આફ્રિકી-અમેરિકી સંગીત|આફ્રિકી અમેરિકી સંગીત]] ([[:en:African American music|African American music]])ની લયબદ્ધ અને તાલબ્ધ શૈલીઓએ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું સંગીત|અમેરિકી સંગીત]] ([[:en:Music of the United States|American music]])ને વ્યાપકપણે પ્રભાવિત કર્યું છે અને તેને યુરોપિય પરંપરાથી અલગ પાડ્યું છે.[[બ્લુઝ]] ([[:en:blues|blues]]) જેવા અને હવે જે [[જુના સમયનું સંગીત|જુના સમયના સંગીત]] ([[:en:old-time music|old-time music]])તરીકે ઓળખાય છે તેવા [[લોક સંગીત|લોક]] ([[:en:Folk music|folk]]) રુઢિપ્રયોગોમાંથી તત્વો લઇને અને તેમનું રુપાંતર કરીને વૈશ્વિક દર્શકગણો માટેની [[લોકપ્રિય સંગીત|લોકપ્રિય શૈલીઓ]] ([[:en:popular music|popular genres]])નું સર્જન કરવામાં આવ્યું.વીસમી સદીના પ્રારંભકાળમાં [[લુઇસ આર્મસ્ટ્રોંગ]] ([[:en:Louis Armstrong|Louis Armstrong]]) અને [[ડ્યુક એલિંગ્ટન]] ([[:en:Duke Ellington|Duke Ellington]]) જેવા સર્જકોએ [[જાઝ]] ([[:en:Jazz|Jazz]]) વિકસાવ્યું હતું.1920 અને 1950ના અરસામાં [[કાઉન્ટી સંગીત|કન્ટ્રી સંગીત]] ([[:en:Country music|Country music]]), [[રીધમ અને બ્લુઝ]] ([[:en:rhythm and blues|rhythm and blues]]), અને [[રોક એન્ડ રોલ]] ([[:en:rock and roll|rock and roll]])નો ઉદ્ભવ થયો.1960માં [[અમેરિકી લોક સંગીતનો પુનરોદય|લોક પુનરોદય]] ([[:en:American folk music revival|folk revival]])માંથી બહાર આવેલા [[બોબ ડીલાન]] ([[:en:Bob Dylan|Bob Dylan]]) અમેરિકાના સૌથી મહાન ગીતલેખકો પૈકીના એક બન્યા અને [[જેમ્સ બ્રાઉન|જેમ્સ બ્રાઉને]] ([[:en:James Brown|James Brown]]) [[ફંક]] ([[:en:funk|funk]])ને વિકસાવ્યું.મોટા ભાગના તાજેતરના અમેરિકી સર્જનોમાં [[હિપ હોપ સંગીત|હિપ હોપ]] ([[:en:hip hop music|hip hop]]) અને [[ઘરેલુ સંગીત]] ([[:en:house music|house music]])નો સમાવેશ થાય છે.[[એવિસ પ્રેસ્લી]] ([[:en:Elvis Presley|Elvis Presley]]), [[માઇકલ જેક્સન]] ([[:en:Michael Jackson|Michael Jackson]]), અને [[મેડોના (કલાકાર)|મેડોના]] ([[:en:Madonna (entertainer)|Madonna]]) જેવા અમેરિકી પોપ સ્ટારો વૈશ્વિક કક્ષાએ વિખ્યાત થયા છે.<ref>બિડલ, જુલિયન (2001).''વોટ વોઝ હોટ !: ફાઇવ ડીકેડ ઓફ પોપ કલ્ચર ઇન અમેરિકા''.ન્યૂ યોર્ક સિટાડેલ, પૃ.9આઇએસબીએન 0806523115.</ref> === લિટરેચર, ફિલોસોફી એન્ડ ધી આર્ટ્સ === {{main|American literature|Visual arts of the United States|Theater in the United States|American classical music}} [[બીટ પેઢી]] ([[:en:Beat Generation|Beat Generation]])ના સૌથી શ્રેષ્ઠ સર્જકો પૈકીના એક [[ચિત્ર:Kerouac by Palumbo.jpg|thumb|લેખક [[જેક કેરુઆક]] ([[:en:Jack Kerouac|Jack Kerouac]])]] 18મી સદીમાં અને 19મી સદીના પ્રારંભમાં અમેરિકી કલા અને સાહિત્યએ યુરોપમાંથી મોટે ભાગે પ્રેરણા મેળવી હતી.[[નાથાનીયેલ હોથોર્ન]] ([[:en:Nathaniel Hawthorne|Nathaniel Hawthorne]]), [[એડગર એલન પો]] ([[:en:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]), અને [[હેનરી ડેવિડ થોરો]] ([[:en:Henry David Thoreau|Henry David Thoreau]]) જેવા લેખકોએ 19મી સદીના મધ્ય ભાગ સુધીમાં વિશિષ્ટ અમેરિકી સાહિત્યનો અવાજ પ્રસ્થાપિત કર્યો.સદીના ઉત્તરાર્ધમાં [[માર્ક ટ્વેઇન|માર્ક ટ્વેઇ]] ([[:en:Mark Twain|Mark Twain]]) અને કવિ[[વોલ્ટ વ્હીટમેન]] ([[:en:Walt Whitman|Walt Whitman]]) મોટા ગજાના સર્જકો હતા. પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન સાવ જ અજાણ્યા રહેલા [[એમિલી ડિકિન્સન]] ([[:en:Emily Dickinson|Emily Dickinson]]) હવે પ્રસ્થાપિત અમેરિકી કવયિત્રી તરીકે સ્વીકૃત છે.રાષ્ટ્રીય અનુભવ અને ચરિત્રના પાયાના પાસાઓને ઝીલતા સર્જનો - જેવા કે, [[હર્માન મેલવીલે]] ([[:en:Herman Melville|Herman Melville]])ની ''[[મોબિ-ડિક]] ([[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]])'' (1851), ટ્વેઇનની ''[[હકલબેરી ફિનના પરાક્રમો]] ([[:en:Adventures of Huckleberry Finn|The Adventures of Huckleberry Finn]])'' (1885), and [[સ્કોટ ફિટ્ઝીરાલ્ડ|એફ. સ્કોટ ફિટ્ઝીરાલ્ડ]] ([[:en:F. Scott Fitzgerald|F. Scott Fitzgerald]])ની ''[[ધી ગ્રેટ ગેટ્સબી]] ([[:en:The Great Gatsby|The Great Gatsby]])'' (1925) - આ તમામને "[[મહાન અમેરિકી નવલકથા]] ([[:en:Great American Novel|Great American Novel]])" કહી શકાય. 11 યુ.એસ. નાગરિકો સાહિત્યનું [[સાહિત્યમાં નોબેલ પ્રાઇઝ|નોબેલ ઇનામ]] ([[:en:Nobel Prize in Literature|Nobel Prize in Literature]])જીત્યા છે, તાજેતરમાં 1993માં [[ટોની મોરિસન]] ([[:en:Toni Morrison|Toni Morrison]]) જીત્યા.1954ના નોબેલ ઇનામ વિજેતા [[અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે]] ([[:en:Ernest Hemingway|Ernest Hemingway]])ને મોટે ભાગે વીસમી સદીના સૌથી પ્રભુત્વશાળી લેખકો પૈકીના એક ગણવામાં આવે છે.<ref>મેયર્સ, જેફરી (1999).''હેમિંગ્વે, એ બાયોગ્રાફી''ન્યૂ યોર્ક, ડા કેપો, પૃ.139આઇએસબીએન 0306808900.</ref>[[પશ્ચિમી કથા સાહિત્ય|પશ્ચિમી]] ([[:en:Western fiction|Western]]) અને [[વાસ્તવિક|વાસ્તવિક અપરાધ કથાઓ]] ([[:en:Hardboiled|hardboiled crime fiction]]) જેવી લોકપ્રિય સાહિત્યિક શૈલીઓ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વિકસી હતી. [[બીટ પેઢી]] ([[:en:Beat Generation|Beat Generation]])ના લેખકોએ નવા સાહિત્યિક અભિગમો શોધ્યા, જેમાં [[જહોન બાર્થ]] ([[:en:John Barth|John Barth]]), [[થોમસ પીન્ચોન]] ([[:en:Thomas Pynchon|Thomas Pynchon]]), અને [[ડોન ડેલિલો]] ([[:en:Don DeLillo|Don DeLillo]]) જેવા [[અનુ-આધૂનિક સાહિત્ય|અનુ-આધૂનિક]] ([[:en:postmodern literature|postmodernist]]) લેખકોનો સમાવેશ થાય છે. [[રાલ્ફ વાલ્ડો એમર્સન]] ([[:en:Ralph Waldo Emerson|Ralph Waldo Emerson]]) અને થોરોની આગેવાની હેઠળના [[ટ્રાંન્સેનડેન્ટલિઝમ|ટ્રાન્સેનડેન્ટાલિસ્ટો]] ([[:en:transcendentalism|transcendentalists]])એ અમેરિકાની પ્રથમ મોટી [[તત્ત્વજ્ઞાનની ચળવળ|તત્ત્વજ્ઞાનની ચળવળની સ્થાપના કરી હતી.]] ([[:en:philosophical movement|philosophical movement]])આંતર વિગ્રહ પછી [[વ્યવહારવાદ|વહેવારવાદ]] ([[:en:pragmatism|pragmatism]])ના વિકાસમાં [[ચાર્લ્સ પીયર્સ]] ([[:en:Charles Peirce|Charles Peirce]]) અને ત્યાર બાદ [[વિલિયમ જેમ્સ|વિલીયમ જેમ્સ]] ([[:en:William James|William James]]) અને[[જહોન ડેવી]] ([[:en:John Dewey|John Dewey]]) મોખરે હતા.વીસમી સદીમાં [[વિલાર્ડ વાન ઓર્માન ક્વાઇન|ડબ્લ્યુ. વી. ક્વાઇન]] ([[:en:Willard Van Orman Quine|W. V. Quine]]) અને [[રિચાર્ડ રોર્ટી]] ([[:en:Richard Rorty|Richard Rorty]])ની કૃતિઓએ અમેરિકી શિક્ષાવર્તુળોમાં [[વિશ્લેષણાત્મક તત્ત્વજ્ઞાન]] ([[:en:analytic philosophy|analytic philosophy]])ની ચર્ચા આણી.[[એઇન રેન્ડ]] ([[:en:Ayn Rand|Ayn Rand]])નો [[વસ્તુવાદ (એઈન રેન્ડ)|વસ્તુવાદ]] ([[:en:Objectivism (Ayn Rand)|objectivism]]) મુખ્યપ્રવાહમાં લોકપ્રિય બન્યા. દ્રશ્ય કલાઓમાં [[હડસન રીવર સ્કુલ]] ([[:en:Hudson River School|Hudson River School]]) યુરોપના [[કુદરતવાદ (કલા)|કુદરતવાદ]] ([[:en:Naturalism (arts)|naturalism]])નીપરંપરામાં 19મી સદીના મધ્યભાગમાં ચાલેલી ચળવળ હતી.1913માં, યુરોપિય [[આધૂનિક કલા|આધૂનિકતાવાદી કલા]] ([[:en:Modern art|modernist art]]) [[આર્મરી શો]] ([[:en:Armory Show|Armory Show]])ના ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં થયેલા પ્રદર્શને લોકોને આઘાત પહોંચાડ્યો હતો અને અમેરિકી કલા જગતમાં પરિવર્તન આણ્યું હતું.<ref>બ્રાઉન મિલ્ટન ડબ્લ્યુ. (1988 1963).''ધી સ્ટોરી ઓફ ધી આર્મરી શો''.ન્યૂ યોર્ક એબીવીલઆઇએસબીએન 0896597954.</ref>[[જ્યોર્જીયા ઓકીફ]] ([[:en:Georgia O'Keeffe|Georgia O'Keeffe]]), [[માર્સ્ડન હાર્ટલે]] ([[:en:Marsden Hartley|Marsden Hartley]]) અને અન્યોએ નવી શૈલીઓના પ્રયોગો કર્યા અને અત્યંત ઊંચી વ્યક્તિનિષ્ઠ સંવેદનશીલતા ઉજાગરકરી.[[જેકસન પોલોક]] ([[:en:Jackson Pollock|Jackson Pollock]]) અને[[વિલેમ ડી કુનિંગ]] ([[:en:Willem de Kooning|Willem de Kooning]])ના [[અમૂર્ત અભિવ્યક્તિવાદ]] ([[:en:abstract expressionism|abstract expressionism]]) અને [[એન્ડી વારહોલ]] ([[:en:Andy Warhol|Andy Warhol]]) અને [[રોય લિક્ટનસ્ટીન]] ([[:en:Roy Lichtenstein|Roy Lichtenstein]])ની [[પોપ કલા]] ([[:en:pop art|pop art]]) જેવી અગ્રણી કલાત્મક ચળવળો મોટે ભાગે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વિકસી હતી. આધૂનિકતાવાદ અને ત્યાર બાદ [[અનુ-આધૂનિકતાવાદ]] ([[:en:postmodernism|postmodernism]])ના જુવાળે [[ફ્રાન્ક લોઇડ રાઇટ]] ([[:en:Frank Lloyd Wright|Frank Lloyd Wright]]), [[ફિલિપ જહોનસન]] ([[:en:Philip Johnson|Philip Johnson]]), અને [[ફ્રાન્ક ગેરી]] ([[:en:Frank Gehry|Frank Gehry]]) જેવા અમેરિકી સ્થપતિઓને પ્રસિદ્ધિ અપાવી. [[ચિત્ર:45th St theatres NYC.JPG|thumb|right|ન્યૂ યોર્ક શહેરનું [[બ્રોડવે થીયેટર|બ્રોડવે થીયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] ([[:en:Broadway theatre|Broadway theater district]]) ઘણા લોકપ્રિય કાર્યક્રમો માટેનું સ્થળ છે.]] અમેરિકી થીયેટરના સૌ પ્રથમ અગ્રણી પ્રાયોજકો પૈકીના એક હતા [[પી. ટી. બાર્નમ]] ([[:en:P. T. Barnum|P. T. Barnum]]), જેમણે 1841માં લોઅર [[મેનહટ્ટન]] ([[:en:Manhattan|Manhattan]])માં એક મનોરંજન કોમ્પલેક્સ શરુ કર્યું હતું.1870ના અંતભાગમાં [[એડવર્ડ હેરીગન|હેરીગન અને હાર્ટ]] ([[:en:Edward Harrigan|Harrigan and Hart]])ની ટીમે ન્યૂ યોર્કમાં લોકપ્રિય [[મ્યુઝિકલ થીયેટર|સંગીતબદ્ધ]] ([[:en:musical theatre|musical]]) કોમેડીઝની શ્રેણી રજુ કરી.વીસમી સદીમાં [[બ્રોડવે થીયેટર|બ્રોડવે]] ([[:en:Broadway theatre|Broadway]]) પર આધૂનિક સંગીતબદ્ધ સ્વરુપ બહાર આવ્યું, [[ઇર્વિંગ બર્લિન]] ([[:en:Irving Berlin|Irving Berlin]]), [[કોલ પોર્ટર]] ([[:en:Cole Porter|Cole Porter]]), અને [[સ્ટીફન સોન્ધેમ]] ([[:en:Stephen Sondheim|Stephen Sondheim]]) જેવા મ્યુઝિકલ થીયેટર કમ્પોઝર્સના ગીતો [[પરંપરાગત પોપ સંગીત|પોપ સ્ટાન્ડર્ડ]] ([[:en:Traditional pop music|pop standards]]) બન્યા.નાટ્ય લેખક [[યુજીન ઓનીલ]] ([[:en:Eugene O'Neill|Eugene O'Neill]]) 1936માં સાહિત્યનું નોબેલ ઇનામ જીત્યા, અન્ય લબ્ધપ્રતિષ્ઠિત નાટ્યકારોમાં [[નાટક માટેનું પુલિત્ઝર ઇનામ|પુલિત્ઝર ઇનામ]] ([[:en:Pulitzer Prize for Drama|Pulitzer Prize]]) વિજેતાઓ[[ટેનેસી વિલિયમ્સ]] ([[:en:Tennessee Williams|Tennessee Williams]]), [[એડવર્ડ એલ્બી]] ([[:en:Edward Albee|Edward Albee]]), અને [[ઓગસ્ટ વિલ્સન]] ([[:en:August Wilson|August Wilson]])નો સમાવેશ થાય છે. 1910ના [[ચાર્લ્સ ઇવ્સ]] ([[:en:Charles Ives|Charles Ives]])ના મોટેભાગે એ વખતે ઉવેખાયેલા કાર્યએ તેમને પ્રશિષ્ટ પરંપરાના યુ.એસ.ના પ્રથમ અગ્રણી કમ્પોઝર તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યા હતા. અન્યમાં [[હેનરી કોવેલ]] ([[:en:Henry Cowell|Henry Cowell]]) અને [[જહોન કેઇજ]] ([[:en:John Cage|John Cage]]) જેવા પ્રયોગવાદીઓએ પ્રશિષ્ટ કમ્પોઝિશનમાં અમેરિકી અભિગમ રચ્યો.[[એરોન કોપલેન્ડ]] ([[:en:Aaron Copland|Aaron Copland]]) and [[જ્યોર્જ ગર્શ્વિન|જ્યોર્જ ગર્શ્વિને]] ([[:en:George Gershwin|George Gershwin]]) લોકપ્રિય અને પ્રશિષ્ટ સંગીતનું વિશિષ્ટ સંયોજન વિકસાવ્યું.[[કોરીયોગ્રાફી|કોરીયોગ્રાફર્સ]] ([[:en:Choreography|Choreographers]]) [[ઇસાડોરા ડંકન]] ([[:en:Isadora Duncan|Isadora Duncan]]) અને [[માર્થા ગ્રેહામ|માર્થા ગ્રેહામે]] ([[:en:Martha Graham|Martha Graham]]) [[આધૂનિક નૃત્ય]] ([[:en:modern dance|modern dance]])ની રચનામાં મદદ કરી હતી, જ્યારે [[જ્યોર્જ બેલેન્ચાઇન]] ([[:en:George Balanchine|George Balanchine]]) and [[જેરોમ રોબિન્સ]]s ([[:en:Jerome Robbins|Jerome Robbins]]) વીસમી સદીના બેલેમાં અગ્રણી હતા.[[આલ્ફ્રેડ સ્ટીગ્લીટ્ઝ]] ([[:en:Alfred Stieglitz|Alfred Stieglitz]]), [[એડવર્ડ સ્ટેઇચેન]] ([[:en:Edward Steichen|Edward Steichen]]) અને [[એન્સેલ આદમ્સ]] ([[:en:Ansel Adams|Ansel Adams]]) જેવા અગ્રણી ફોટોગ્રાફરોને કારણે [[ફોટોગ્રાફી]] ([[:en:photography|photography]])ના આધૂનિક કલાત્મક માધ્યમમાં અમેરિકીઓ ઘણા લાંબા સમયથી મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. [[કોમિક સ્ટ્રિપ|કોમિક સ્ટ્રિપ]] ([[:en:comic strip|comic strip]]) અને [[અમેરિકી કોમિક બુક|કોમિક બુક]] ([[:en:American comic book|comic book]]) બંને અખબારો અમેરિકાના સર્જન છે.પ્રશિષ્ટ કોમિક પુસ્તક [[સુપરમેન|સુપરમેન]] ([[:en:Superman|Superman]]) અને [[સુપરહીરો|સુપરહીરો]] ([[:en:superhero|superhero]]) અમેરિકી આદર્શ બન્યા છે. === આહાર === {{main|Cuisine of the United States}} [[ચિત્ર:Strip Mall.jpg|thumb|right|મેક્સિકન અને ચાઇનીઝ આહાર પૂરો પાડતી હોટલો સાથેના અમેરિકી [[સ્ટ્રિપ મોલ]] ([[:en:strip mall|strip mall]])નું દ્રશ્ય.]] મુખ્યપ્રવાહની અમેરિકી [[રાંધણ કલા]] ([[:en:culinary art|culinary art]])ઓ અન્ય પશ્ચિમી દેશો જેવી જ છે.[[ઘઉં]] ([[:en:Wheat|Wheat]]) પ્રાથમિક [[ધાન્ય]] ([[:en:cereal|cereal]]) છે. પરંપરાગત અમેરિકી રાંધણ કલામાં [[ટર્કી (પક્ષી)|ટર્કી]] ([[:en:Turkey (bird)|turkey]]), [[વ્હાઇટ-ટેલ્ડ ડીયર]] ([[:en:white-tailed deer|white-tailed deer]]) [[હરણનું માંસ]] ([[:en:venison|venison]]), [[બટાકા]] ([[:en:potato|potato]]), [[શક્કરીયા]] ([[:en:sweet potato|sweet potato]]), [[મકાઈ]] ([[:en:maize|corn]]), [[કોળુ (વનસ્પતિ)|કોળુ]] ([[:en:squash (plant)|squash]]), અને [[મેપલ સીરપ]] ([[:en:maple syrup|maple syrup]]), ઉપરાંત મૂળ વતનીઓ તેમ જ પ્રારંભિક યુરોપિય વસાહતીઓના દેશી ખોરાકના વિવધ તત્વોનો ઉપયોગ થાય છે.ધીમેથી રંધાતુ ભુંડનું માંસ, બીફ, [[શેકેલું માંસ]] ([[:en:barbecue|barbecue]]), [[ક્રેબ કેક|ક્ેરબ કેક]] ([[:en:crab cake|crab cake]]), [[બટાકાની વેફર|હટાકાની વેફર]] ([[:en:potato chip|potato chip]])અને [[ચોકોલેટ ચિપ કુકી|ચોકોલેટ ચિપ કુકીઝ]] ([[:en:chocolate chip cookie|chocolate chip cookie]]) વિશિષ્ટપણે અમેરિકી શૈલીનો આહાર છે.આફ્રિકી ગુલામોએ વિકસાવેલું [[સાઉલ ફુડ|સાઉલ ફૂડ]] ([[:en:Soul food|Soul food]]) દક્ષિણમાં તેમ જ બીજે ઠેકાણે વસતા આફ્રિકી અમેરિકીઓમાં લોકપ્રિય છે.[[સમન્વયવાદ|સમન્વયકારી]] ([[:en:Syncretism|Syncretic]]) રાંધણ કલા જેવી કે [[લુઇસીયાના ક્રીયોલ રાંધણ કલા|લુઇસીયાના ક્રીયોલ]] ([[:en:Louisiana Creole cuisine|Louisiana creole]]), [[કેજન રાંધણ કલા|કેજન]] ([[:en:Cajun cuisine|Cajun]]), અને [[ટેક્સ-મેક્સ રાંધણ કલા|ટેક્સ-મેક્સ]] ([[:en:Tex-Mex cuisine|Tex-Mex]]) પ્રાદેશિક મહત્વ ધરાવે છે.[[એપલ પાઈ|એપલ પાઇ]] ([[:en:apple pie|apple pie]]), [[તળેલી ચિકન|ફ્રાઇડ ચિકન]] ([[:en:fried chicken|fried chicken]]), [[પીત્ઝા|પિત્ઝા]] ([[:en:pizza|pizza]]), [[હેમબર્ગર]] ([[:en:hamburger|hamburger]]) અને[[હોટ ડોગ]] ([[:en:hot dog|hot dog]]) જેવી લાક્ષણિક વાનગીઓ વિવિધ આધિવાસીઓની રાંધણકલામાંથી આવી છે.[[બુરિટો]] ([[:en:burrito|burrito]]) અને [[ટેકો]] ([[:en:taco|taco]]) અને [[પાસ્તા]] ([[:en:pasta|pasta]]) જેવી મેક્સિકન વાનગીઓ તેમ જ [[ફ્રેન્ચ ફ્રાઇડ પોટેટોઝ|ફ્રેન્ચ ફ્રાઇઝ]] ([[:en:French fried potatoes|French fries]]) ઇટાલીયન સ્રોતમાંથી ફેરફાર કરીને અપનાવવામાં આવી અને વ્યાપકપણે ખવાય છે.<ref name="IFT">{{cite web |url=http://www.ift.org/cms/?pid=1000496 |author=Klapthor, James N. |title=What, When, and Where Americans Eat in 2003 |publisher=Institute of Food Technologists |date=2003-08-23|access-date=2007-06-19}}</ref>અમેરિકીઓ સામાન્યપણે ચા કરતા વધારે કોફીને પસંદ કરે છે.ઓરેન્જ જ્યુસ અને દૂધ નાસ્તા સાથે લેવાતા પીણા તરીકે પ્રચલિત થયા તેના માટે મોટે ભાગે અમેરિકી ઉદ્યોગોનું માર્કેટિંગ જવાબદાર છે.<ref>સ્મિથ, એન્ડ્રુ એફ.(2004)''ધી ઓક્સફર્ડ એન્સાઇક્લોપીડીયા ઓફ ફુડ એન્ડ ડ્રિન્ક ઇન અમેરિકા''ન્યૂ યોર્ક, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, પૃ.131-32આઇએસબીએન 0195154371.લેવેન્ટેઇન, હાર્વે (2003).''રીવોલ્યુશન એટ ધી ટેબલઃ ધી ટ્રાંસફોર્મેશન ઓફ ધી અમેરિકન ડાયેટ''બર્કલે, લોસ એન્જેલસ એન્ડ લંડન, યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નીયા પ્રેસ, પૃ.154-55આઇએસબીએન 0520234391.</ref>1980 અને 1990ના અરસામાં અમેરિકીઓના આહારમાં કેલરીના પ્રમાણમાં 24 ટકા વધારો થયો. <ref name="IFT" />[[ફાસ્ટ ફૂડ]] ([[:en:fast food|fast food]])ના આઉટલેટ્સ પર વાંરવાર જમવાની આદત, આરોગ્ય અધિકારીઓ જેને અમેરિકી "સ્થુળતા રોગચાળો" કહે છે, તેની સાથે સંકળાયેલી છે.અત્યંત મધુર [[હળવા પીણા]] ([[:en:soft drink|soft drink]]) વ્યાપકપણે લોકપ્રિય છે, ખાંડવાળા હળવા પીણા અમેરિકીઓના સરેરાશ કેલરી વપરાશમાં 9 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.<ref>{{cite web |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity |publisher=American Heart Association |year=2005 |work=Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |access-date=2007-06-09 }} {{cite web |title=Let's Eat Out: Americans Weigh Taste, Convenience, and Nutrition |publisher=U.S. Dept. of Agriculture |url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf |access-date=2007-06-09 |archive-date=2009-12-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/5lpvum1lU?url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf |url-status=dead }}</ref> === રમતો === [[ચિત્ર:Shea Smith-edit1.jpg|thumb| [[કોલેજ ફુટબોલ]] ([[:en:college football|college football]]) ટીમનો [[ક્વાર્ટરબેક]] ([[:en:quarterback|quarterback]]) [[ફોરવર્ડ પાસ|પાસ]] ([[:en:forward pass|pass]]) કરવાની તૈયારીમાં.]] 19મી સદીના અંત ભાગથી [[બેઇઝબોલ|બેઝબોલ]] ([[:en:baseball|baseball]]) [[રાષ્ટ્રીય રમત]] ([[:en:national sport|national sport]]) ગણાય છે. [[અમેરિકી ફુટબોલ]] ([[:en:American football|American football]]), [[બાસ્કેટબોલ]] ([[:en:basketball|basketball]]), અને [[હોકી|આઇસ હોકી]] ([[:en:ice hockey|ice hockey]]) દેશના અન્ય ત્રણ મુખ્ય વ્યવસાયિક ટીમ સ્પોર્ટ્સ છે.[[કોલેજ ફુટબોલ|કોલેજ ફૂટબોલ]] ([[:en:College football|College football]]) અને [[કોલેજ બાસ્કેટબોલ|બાસ્કેટબોલ]] ([[:en:College basketball|basketball]]) મોટા પ્રમાણમાં પ્રેક્ષકોને આકર્ષે છે.કેટલાક માપદંડોથી હવે ફૂટબોલ સૌથી [[પ્રેક્ષણીય રમતો|પ્રેક્ષણીય રમત]] ([[:en:spectator sport|spectator sport]]) છે.<ref>{{cite web |author=Krane, David K. |title=Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport |url=http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/index.asp?PID=337 |publisher=Harris Interactive |date=2002-10-30 |access-date=2007-09-14 |archive-date=2009-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104143529/http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/index.asp?PID=337 |url-status=dead }}મેકકેમ્બ્રિજ, માઇકલ (2004). ''અમેરિકાઝ ગેઇમઃ ધી એપિક સ્ટોરી ઓફ હાવ પ્રો ફુટબોલ કેપ્ચર્ડ એ નેશન''.ન્યૂ યોર્ક રેન્ડમ હાઉસઆઇએસબીએન 0375504540.</ref>[[બોક્સિંગ]] ([[:en:Boxing|Boxing]]) અને [[હોર્સ રેસિંગ]] ([[:en:horse racing|horse racing]]) એક સમયે સૌથી વધારે નિહાળવામાં આવતા વ્યક્તિગત સ્પોર્ટ્સ ગણાતા હતા, પરંતુ હવે તેમનું સ્થાન [[ગોલ્ફ]] ([[:en:golf|golf]]) અને [[ઓટો રેસિંગ|ઓટો રેસિંગે]] ([[:en:auto racing|auto racing]]), ખાસ કરીને [[નાસ્કર|નાસ્કરે]] ([[:en:NASCAR|NASCAR]]) લીધું છે. [[એસોસિયેશન ફુટબોલ|સોકર]] ([[:en:Association football|Soccer]]) યુવા અને શિખાઉ સ્તરોએ વ્યાપકપણે રમાય છે અને એક વ્યવસાયિક રીતે પ્રેક્ષણીય રમત તરીકે વૃદ્ધિ પામી રહ્યું છે.[[ટેનિસ]] ([[:en:Tennis|Tennis]]) અને અન્ય ઘણી આઉટડોર રમતો પણ લોકપ્રિય છે. મોટા ભાગની અમેરિકી રમતો યુરોપિય પ્રણાલીઓમાંથી ઉતરી આવી છે, તેમ છતાં [[વોલીબોલ]] ([[:en:volleyball|volleyball]]), [[સ્કેટબોર્ડિંગ]] ([[:en:skateboarding|skateboarding]]), [[સ્નોબોર્ડિંગ]] ([[:en:snowboarding|snowboarding]]), અને [[ચીયરલીડિંગ]] ([[:en:cheerleading|cheerleading]]) અમેરિકાની મૌલિક રમતો છે.[[લક્રોસ]] ([[:en:Lacrosse|Lacrosse]])અને [[સર્ફિંગ]] ([[:en:surfing|surfing]]) અમેરકાના મૂળ વતનીઓ અને હવાઇના મૂળ વતનીઓની પ્રવૃત્તિઓમાંથી ઉતરી આવ્યા છે, જે પશ્ચિમી સંપર્ક પહેલાની રમતો છે.યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આઠ [[ઓલીમ્પિક રમતો]] ([[:en:Olympic Games|Olympic Games]]) [[ઓલીમ્પિક રમતોમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટસ|યોજાઈ છે.]] ([[:en:United States at the Olympics|taken place in the United States.]])[[ઉનાળુ ઓલીમ્પિક રમતો]] ([[:en:Summer Olympic Games|Summer Olympic Games]])માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે 2,301 ચંદ્રકો જીત્યા છે, જે કોઈ પણ દેશ કરતા વધારે છે <ref>{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1896–2004 | publisher = Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html | access-date=2007-06-14}} {{cite web|title=Distribution of Medals—2008 Summer Games| publisher = Fact Monster|url=http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html| access-date=2008-09-02}}</ref>અને [[શિયાળુ ઓલીમ્પિક રમતો]] ([[:en:Winter Olympic Games|Winter Olympic Games]])માં બીજા ક્રમે 216 ચંદ્રકો મેળવ્યા છે.<ref>{{cite web |title=All-Time Medal Standings, 1924–2006 |publisher=Information Please |url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html |access-date=2007-06-14}}નોર્વે પ્રથમ છે, સોવિયેત સંઘ ત્રીજુ છે અને જો તેના ચંદ્રકો રશિયાના ચંદ્રકોની સાથે ગણવામાં આવે તો બીજુ હશે.</ref>{{clear}} == સંદર્ભો == <!--Please DO NOT use a scroll template or form/table for the reflink, please read warning on the scroll template page [[Template:Scroll box#Warning]].--> {{reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય કડીઓ == <!--Please: 1) Follow the [[WP:EL]] guideline where possible and consider discussing on the talk page; 2) Do not turn these bullets into headers! They expand the TOC and make the FAC people rather unhappy.--> ;સરકાર * [http://www.usa.gov/ યુ.એસ. સરકારની સત્તાવાર વેબ પોર્ટલ] સરકારી સાઇટો તરફનો ગેટ વે * [http://www.house.gov/ હાઉસ] યુનાઇટેડ સ્ટેટસ પ્રતિનિધિગૃહની સત્તાવાર વેબ સાઇટ * [http://www.senate.gov/ સેનેટ] યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટની સત્તાવાર વેબ સાઇટ * [http://www.whitehouse.gov/ વ્હાઇટ હાઉસ] યુનાઇટેડ સ્ટેટસ પ્રમુખની સત્તાવાર વેબ સાઇટ * [http://www.supremecourtus.gov/ સુપ્રીમ કોર્ટ] યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સર્વોચ્ચ અદાલતની સત્તાવાર વેબ સાઇટ ;ઓવરવ્યૂઝ એન્ડ ડેટા * {{CIA World Factbook link|us|United States}} * [http://usinfo.state.gov/infousa/index.html ઇન્ફોયુએસએ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081112032831/http://usinfo.state.gov/infousa/index.html |date=2008-11-12 }} યુ.એસ. ઇન્ફર્મેશન એજન્સી રીસોર્સીસની પોર્ટલ * [http://www.loc.gov/index.html લાયબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસ] યુ.એસ.[[કોંગ્રેસ લાયબ્રેરી]] ([[:en:Library of Congress|Library of Congress]])ની સત્તાવાર સાઇટ * [http://www.census.gov/hhes/www/ યુ.એસ. વસતિ ગણતરી ગૃહ અને આર્થિક આંકડાઓ ] [[યુ.એસ. વસતી ગણતરી બ્યૂરો]] ([[:en:U.S. Census Bureau|U.S. Census Bureau]])માંથી લેવાયેલા વ્યાપક આંકડા * [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis યુ.એસ. નાગરિકત્વ અને આધિવાસ સેવાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061102175016/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis |date=2006-11-02 }} સત્તાવાર સરકારી સાઇટ * યુ.એસ. [[ઇકોનોમિક રીસર્ચ સર્વિસ]] ([[:en:Economic Research Service|Economic Research Service]])માંથી લેવાયેલા [http://www.ers.usda.gov/statefacts/ સ્ટેટ ફેક્સ શીટ્સ] વસતિ, રોજગારી, આવક અને ફાર્મ આંકડા * યુ.એસ. [[એનર્જી ઇન્ફર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન]] ([[:en:Energy Information Administration|Energy Information Administration]])માંથી દરેક રાજ્ય માટેના [http://tonto.eia.doe.gov/state/ રાજ્ય ઉર્જા પ્રોફાઇલ્સ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211021248/http://tonto.eia.doe.gov/state/ |date=2010-02-11 }} આર્થિક, પર્યાવરણીય અને ઉર્જાની આંકડાકીય માહિતી * પોપ્યુલેશન રેફરન્સ બ્યૂરોમાંથી [http://www.prb.org/Datafinder/Geography/Summary.aspx?region=72&region_type=2 વસતિ ગણતરીની હાઇલાઇટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525084335/http://www.prb.org/Datafinder/Geography/Summary.aspx?region=72&region_type=2 |date=2009-05-25 }} આંકડાઓ * [http://www.teacheroz.com/states.htm યુ.એસ.એ.ના 30 રાજ્યો] દરેક રાજ્ય માટેની સંયુક્ત માહિતીપ્રદ લિન્ક્સ * [[વિકિટ્રાવેલ]] ([[:en:Wikivoyage|Wikivoyage]])માંથી [[wikivoyage:United States of America|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ટ્રાવેલ ગાઇડ]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/616563/United-States યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ] ''એનસાઇક્લોપીડીયા બ્રિટાનિકા'' એન્ટ્રી * {{dmoz|Regional/North_America/United_States}} ;ઇતિહાસ * [http://www.nationalcenter.org/HistoricalDocuments.html હિસ્ટોરિકલ ડોક્યુમેન્ટ્સ] કલેક્ટેડ બાય ધી નેશનલ સેન્ટર ફોર પબ્લિક પોલિસી રીસર્ચ * [http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm યુ.એસ. નેશનલ મોટ્ટોસઃ હિસ્ટરી એન્ડ કન્સ્ટિટ્યુશનાલિટી] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20061212193931/http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm |date=2006-12-12 }} એનાલીસિસ બાય ધી ઓન્ટારીયો કન્સલ્ટન્ટ્સ ઓન રીલીજ્યસ ટોલરન્સ * ઐતિહાસિક વિગતો માટેની [http://www.historicalstatistics.org/index2.html યુએસએ] સંયુક્ત લિન્ક્સ ;નકશઓ * [http://nationalatlas.gov/ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની રાષ્ટ્રીય નકસાપોથી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720093336/http://nationalatlas.gov/ |date=2006-07-20 }}, અમેરિકાના આંતરિક બાબતોના મંત્રાલયના સત્તાવાર નકસાઓ * [[વિકિમેપીયા]] ([[:en:WikiMapia|WikiMapia]]) (જે વિકિપેડીયા/ [[વિકિમીડીયા ફાઉન્ડેશન]] ([[:en:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]])સાથે જોડાયેલું નથી)માં [http://www.wikimapia.org/#y=41771312&x=-99492187&z=4&l=0&m=a યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]નો સેટેલાઇટ વ્યૂ [[શ્રેણી:અમેરિકા]] 5u1kaql4v9c8ecmdgxugt8g8ykp9h6v 10 7711 900982 848817 2026-05-16T05:45:11Z ~2026-29571-55 87332 Magan magan 900982 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ગુnnn | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | title = [[File:Seal of Gujarat.svg|23x16px|border|alt=ગુજરાતનું રાજચિહ્ન]] [[ગુજરાત]] | above = પાટનગર: '''[[ગાંધીનગર]]''' | image = magan magan [[ચિત્ર:Administrative_map_of_Gujarat_GU.png|150px|alt=ગુજરાતનો નકશો]] | group1 = વિષય | list1 = * [[ગુજરાતી સિનેમા|સિનેમા]] * [[ગુજરાતી ભોજન|ભોજન]] * [[ગુજરાતી સંસ્કૃતિ|સંસ્કૃતિ]] * [[ગુજરાતનું સંગીત|સંગીત]] * [[ગુજરાતનું સ્થાપત્ય|સ્થાપત્ય]] * [[ગુજરાતનું અર્થતંત્ર|અર્થતંત્ર]] * [[ગુજરાતમાં શિક્ષણ|શિક્ષણ]] * [[ગુજરાતની ભૂગોળ|ભૂગોળ]] * [[ગુજરાત સરકાર|સરકાર]] * [[ગિરનાર|સર્વોચ્ચ શિખર]] * [[ગુજરાતનો ઇતિહાસ|ઇતિહાસ]] * [[ગુજરાતી ભાષા|ભાષા]] * [[ગુજરાતી સાહિત્ય|સાહિત્ય]] * [[ગુજરાતી|લોકો]] * [[ગુજરાતનું રાજકારણ|રાજકારણ]] * [[ગુજરાતના અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો|અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો]] * [[ગુજરાતમાં પર્યટન|પ્રવાસન]] | group2 = વિસ્તારો | list2 = * [[ભાલ વિસ્તાર]] * [[ચરોતર]] * [[માધવપુર ઘેડ#ઘેડ પ્રદેશ|ઘેડ]] * [[ગોહિલવાડ પ્રાંત|ગોહિલવાડ]] * [[કાઠિયાવાડ]] * [[સૌરાષ્ટ્ર]] * ઝાલાવાડ * [[હાલાર]] * પાંચાળ * [[વાગડ]] * [[:શ્રેણી:નળ કાંઠાના ગામ|નળ કાંઠો]] * [[નાઘેર]] * [[ઉત્તર ગુજરાત]] * [[વઢિયાર]] * [[મધ્ય ગુજરાત]] * [[દક્ષિણ ગુજરાત]] | group3 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લાઓ]]<br />{{small|(કક્કાવારી મુજબ)}} | list3 = * [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] * [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] * [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] * [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] * [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] * [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] * [[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] * [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] * [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] * [[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] * [[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] * [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] * [[તાપી જિલ્લો|તાપી]] * [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] * [[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] * [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] * [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] * [[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] * [[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] * [[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] * [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] * [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] * [[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] * [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] * [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] * [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] * [[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] * [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] * [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] * [[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] * [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] * [[સુરત જિલ્લો|સુરત]] * [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] | group4 = મુખ્ય શહેરો<br />{{small|(વસ્તીના ક્રમમાં)}} | list4 = * [[અમદાવાદ]] * [[સુરત]] * [[વડોદરા]] * [[રાજકોટ]] * [[ભાવનગર]] * [[જામનગર]] * [[ગાંધીનગર]] * [[જુનાગઢ]] * [[ગાંધીધામ]] * [[આણંદ]] * [[નવસારી]] * [[મોરબી]] * [[નડીઆદ]] * [[સુરેન્દ્રનગર]] * [[ભરૂચ]] * [[મહેસાણા]] * [[ભુજ]] * [[પોરબંદર]] * [[પાલનપુર]] * [[વલસાડ]] * [[વાપી]] * [[ગોંડલ]] * [[વેરાવળ]] | group5 = [[ગુજરાતની ભૂગોળ|ભૂગોળ]] | list5 = * [[કચ્છનો અખાત]] * [[કચ્છનું નાનું રણ]] * [[કચ્છનું મોટું રણ]] * [[ખંભાતનો અખાત]] * [[ગુજરાતની નદીઓની યાદી|નદીઓ]] * [[:શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો|પર્વતો]] | group6 = અર્થતંત્ર | list6 = * [[અમદાવાદ બીઆરટીએસ]] * [[જીસ્વાન]] * [[ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટિ|ગિફ્ટ સીટી]] * [[સરદાર સરોવર બંધ]] * [[સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:ગુજરાત]] </noinclude> 8ymquj7ar9yjw61uxzjk2pgn0lv9ogz 900983 900982 2026-05-16T06:10:31Z Aniket 65 [[Special:Contributions/~2026-29571-55|~2026-29571-55]] ([[User talk:~2026-29571-55|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 848817 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ગુજરાત | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | title = [[File:Seal of Gujarat.svg|23x16px|border|alt=ગુજરાતનું રાજચિહ્ન]] [[ગુજરાત]] | above = પાટનગર: '''[[ગાંધીનગર]]''' | image = [[ચિત્ર:Administrative_map_of_Gujarat_GU.png|150px|alt=ગુજરાતનો નકશો]] | group1 = વિષય | list1 = * [[ગુજરાતી સિનેમા|સિનેમા]] * [[ગુજરાતી ભોજન|ભોજન]] * [[ગુજરાતી સંસ્કૃતિ|સંસ્કૃતિ]] * [[ગુજરાતનું સંગીત|સંગીત]] * [[ગુજરાતનું સ્થાપત્ય|સ્થાપત્ય]] * [[ગુજરાતનું અર્થતંત્ર|અર્થતંત્ર]] * [[ગુજરાતમાં શિક્ષણ|શિક્ષણ]] * [[ગુજરાતની ભૂગોળ|ભૂગોળ]] * [[ગુજરાત સરકાર|સરકાર]] * [[ગિરનાર|સર્વોચ્ચ શિખર]] * [[ગુજરાતનો ઇતિહાસ|ઇતિહાસ]] * [[ગુજરાતી ભાષા|ભાષા]] * [[ગુજરાતી સાહિત્ય|સાહિત્ય]] * [[ગુજરાતી|લોકો]] * [[ગુજરાતનું રાજકારણ|રાજકારણ]] * [[ગુજરાતના અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો|અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો]] * [[ગુજરાતમાં પર્યટન|પ્રવાસન]] | group2 = વિસ્તારો | list2 = * [[ભાલ વિસ્તાર]] * [[ચરોતર]] * [[માધવપુર ઘેડ#ઘેડ પ્રદેશ|ઘેડ]] * [[ગોહિલવાડ પ્રાંત|ગોહિલવાડ]] * [[કાઠિયાવાડ]] * [[સૌરાષ્ટ્ર]] * ઝાલાવાડ * [[હાલાર]] * પાંચાળ * [[વાગડ]] * [[:શ્રેણી:નળ કાંઠાના ગામ|નળ કાંઠો]] * [[નાઘેર]] * [[ઉત્તર ગુજરાત]] * [[વઢિયાર]] * [[મધ્ય ગુજરાત]] * [[દક્ષિણ ગુજરાત]] | group3 = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લાઓ]]<br />{{small|(કક્કાવારી મુજબ)}} | list3 = * [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] * [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] * [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] * [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] * [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] * [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] * [[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] * [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] * [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] * [[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] * [[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] * [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] * [[તાપી જિલ્લો|તાપી]] * [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] * [[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] * [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] * [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] * [[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] * [[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] * [[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] * [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] * [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] * [[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] * [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] * [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] * [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] * [[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] * [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] * [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] * [[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] * [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] * [[સુરત જિલ્લો|સુરત]] * [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] | group4 = મુખ્ય શહેરો<br />{{small|(વસ્તીના ક્રમમાં)}} | list4 = * [[અમદાવાદ]] * [[સુરત]] * [[વડોદરા]] * [[રાજકોટ]] * [[ભાવનગર]] * [[જામનગર]] * [[ગાંધીનગર]] * [[જુનાગઢ]] * [[ગાંધીધામ]] * [[આણંદ]] * [[નવસારી]] * [[મોરબી]] * [[નડીઆદ]] * [[સુરેન્દ્રનગર]] * [[ભરૂચ]] * [[મહેસાણા]] * [[ભુજ]] * [[પોરબંદર]] * [[પાલનપુર]] * [[વલસાડ]] * [[વાપી]] * [[ગોંડલ]] * [[વેરાવળ]] | group5 = [[ગુજરાતની ભૂગોળ|ભૂગોળ]] | list5 = * [[કચ્છનો અખાત]] * [[કચ્છનું નાનું રણ]] * [[કચ્છનું મોટું રણ]] * [[ખંભાતનો અખાત]] * [[ગુજરાતની નદીઓની યાદી|નદીઓ]] * [[:શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો|પર્વતો]] | group6 = અર્થતંત્ર | list6 = * [[અમદાવાદ બીઆરટીએસ]] * [[જીસ્વાન]] * [[ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટિ|ગિફ્ટ સીટી]] * [[સરદાર સરોવર બંધ]] * [[સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:ગુજરાત]] </noinclude> 3md80g7daxwixl0aq5flmsh95oqc47t 0 21075 900980 895077 2026-05-16T03:19:54Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900980 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | નામ = Warren Buffett | ફોટો = Warren Buffett KU Visit.jpg | ફોટોસાઇઝ = 270px | ફોટોનોંધ =Buffett speaking to students from the Kansas University School of Business, May 6, 2005 | જન્મ તારીખ = Warren Edward Buffett | જન્મ સ્થળ = {{birth date and age|1930|8|30}}<br />[[Omaha, Nebraska]], [[United States|U.S.]] | રાષ્ટ્રીયતા = American | વ્યવસાય = Chairman & CEO, [[Berkshire Hathaway]] | પગાર = [[United States dollar|US$]] 100,000<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/lists/2006/12/C0R3.html |title=Warren E Buffett, CEO Compensation | વેબસાઇટ = http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html| publisher = Forbes | date = [[March 11]] [[2009]] | access-date = 2008-03-11}}</ref> | જીવનસાથી = [[Susan Buffett|Susan Thompson Buffett]] (Deceased) (1952–2004) (her death),<br />Astrid Menks (2006–)<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/09/01/business/01buffett.html?_r=1&oref=slogin/|title=How Does Warren Buffett Get Married? Frugally, It Turns Out|date=2006-09-01|publisher=New York Times|access-date= 2008-05-20}}</ref> | સંતાન = [[Susan Alice Buffett]],<br />[[Howard Graham Buffett]],<br />[[Peter Andrew Buffett]] }} '''વોરન એડવર્ડ બફેટ''' (જન્મ 30 ઓગસ્ટ, 1930) એક [[અમેરિકન]] [[રોકાણકાર]], [[ઉદ્યોગપતિ]], અને [[દાનેશ્વરી]] છે. તેઓ ઇતિહાસના સૌથી સફળ રોકાણકારોમાંના એક, [[પ્રાથમિક શેરહોલ્ડર]] અને [[બર્કશાયર હેથવે]]ના [[સીઇઓ (CEO)]] છે,<ref name="investopedia">{{cite web |url=http://www.investopedia.com/university/greatest/warrenbuffett.asp |title=The Greatest Investors: Warren Buffett |publisher=[[Investopedia.com]] |access-date= 2009-03-06}}</ref> અને વર્ષ 2008માં ''[[ફોર્બ્સ]]'' દ્વારા અંદાજે 62 બિલિયન ડોલરની [[કુલ સંપત્તિ]] સાથે વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html</ref> 2009માં, સખાવતી કાર્યો માટે હજારો ડોલર દાનમાં આપ્યા બાદ, બફેટ 40 બિલિયન ડોલરની કુલ સંપત્તિ સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના બીજા ક્રમના સૌથી વધુ ધનિક વ્યક્તિ હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004005306/http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.usatoday.com/news/nation/2006-06-25-buffett-charity_x.htm</ref> બફેટને ઘણી વાર "ઓરેકલ ઓફ ઓમાહા"<ref>{{cite journal| first=Alex|last=Markels| title=How to Make Money the Buffett Way| journal=[[U.S. News & World Report]]| date=2007-07-29| url=http://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/070729/6intro.htm}}</ref> અથવા "સેગ ઓફ ઓમાહા"<ref>{{cite journal| first=Aline| last=Sullivan| title=Buffett, the Sage of Omaha, Makes Value Strategy Seem Simple: Secrets of a High Plains Investor| journal=[[International Herald Tribune]]| date=1997-12-20| url=http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php| archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082127/http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php| archive-date=2010-08-30| access-date=2010-02-05| url-status=dead}}</ref> કહેવામાં આવે છે અને તેઓ [[મૂલ્યઆધારિત રોકાણ]]ને વળગી રહેવાની વૃત્તિ અને અઢળક [[સંપત્તિ]] હોવા છતાં તેમની વ્યક્તિગત [[કરકસરવૃત્તિ]]ને કારણે જાણીતા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |publisher=[[MSNBC]] |title=What Warren Buffett might buy |author=Gogoi, Pallavi |date=2007-05-08 |access-date=2007-05-09 |archive-date=2007-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510011754/http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |url-status=dead }}</ref> બફેટ જાણીતા દાનેશ્વવરી પણ છે અને તેમણે [[ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને તેમની સંપત્તિના 85 ટકા દાનમાં આપવાનું વચન આપ્યું છે. તેઓ [[ગ્રિનેલ્લ કોલેજ]]ના બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝના એક સભ્ય તરીકે પણ સેવા આપે છે.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|title=Warren E. Buffett 1968; Life Trustee 1987|publisher=[[Grinnell College]]|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829183506/http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|url-status=dead}}</ref> 1999માં, કાર્સન ગ્રુપ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક સર્વેક્ષણમાં બફેટને [[પિટર લિન્ચ]] અને [[જોહ્ન ટેમ્પલ્ટન]]થી પણ આગળ વીસમી સદીના ટોચના મની મેનેજર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="findarticles.com">{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902|title=Warren Buffett and Peter Lynch Voted Top Money Managers of the Century|publisher=[[Business Wire]]|date=1999-11-22}}</ref> 2007માં, તેમને [[ટાઇમ્સ|''ટાઇમ્સ'']] ના વિશ્વના [[100 સૌથી પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ]] તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite news|access-date=2008-05-20|url=http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|author=Cramer, James J.|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517062554/http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|url-status=dead}}</ref> == પૂર્વજીવન == બફેટનો જન્મ નેબ્રાસ્કાના ઓમાહા ખાતે જન્મ્યા હતા, અને તેઓ લૈલા (née Stahl) અને ઉદ્યોગપતિ/રાજકારણી [[હાવર્ડ બફેટ]]ના એક માત્ર સંતાન હતા અને ત્રણ બાળકોમાં બીજા હતા.<ref>http://www.usatoday.com/money/2004-01-29-nebraska_x.htm</ref> તેઓ તેમના દાદાજીના ગ્રોસરી સ્ટોર ખાતે કામ કરતા હતા. 1943માં, બફેટે પ્રથમ આવકવેરાનું રિટર્ન ભર્યુ, જેમાં સમાચારપત્ર વહેંચવાના તેમના કામમાં 35 ડોલરના ખર્ચ તરીકે તેમની સાયકલ અને ઘડીયાળને બાદ કરી.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm|title=Buffett 'becomes world's richest'|access-date= 2008-05-20|publisher=BBC}}</ref> તેમના પિતા કોંગ્રેસ માટે પસંદગી પામ્યા ત્યાર બાદ, બફેટે વોશિંગ્ટન ડી.સી.ની [[વૂડરો વિલ્સન હાઇ સ્કૂલ]] ખાતે શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|title=Warren E. Buffett|publisher=[[Nuclear Threat Initiative]]|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617011213/http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|url-status=dead}}</ref> 1945માં, [[હાઇ સ્કૂલ]]ના પ્રથમ વર્ષમાં, બફેટ અને તેના મિત્રોએ વપરાયેલા [[પિનબોલ મશીન]]ની ખરીદી કરવા માટે 25 ડોલરનો ખર્ચ કર્યો, જેને તેમણે [[બાર્બર શોપ]]માં મુક્યું. થોડા મહિનાઓમાં જ,તેમણે વિવિધ સ્થળોએ ત્રણ મશીન્સની માલિકી મેળવી લીધી. બફેટે પ્રથમ [[ધી વ્હોર્ટન સ્કૂલ]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા]], (1947-49) ખાતે પોતાનું નામ નોંધાવ્યું જ્યાં તેઓ [[આલ્ફા સિગ્મા ફી]] મંડળ સાથે જોડાયા. તેમના પિતા અને કાકાઓ નેબ્રાસ્કાના ચેપ્ટરમાંથી આલ્ફા સિગ્મા ફી ભાઈઓ હતા. 1950માં, તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]]માં તબદીલ થયા, જ્યાં તેમણે અર્થશાસ્ત્રમાં [[બી.એસ.]]ની પદવી મેળવી.<ref>{{cite web |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |title=UNL &#124; Nebraska Notables &#124; Alumni |publisher=Unl.edu |date=1914-02-24 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205233439/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Phil Fisher.jpg|thumb|75px|ફિલ ફિશર (1907–2004)]] [[કોલમ્બિયા બિઝનેસ સ્કૂલ]]માં [[બેન્જામિન ગ્રેહામ]] (''[[ધી ઇન્ટેલિજન્ટ ઇન્વેસ્ટર]]'' પુસ્તકના લેખક), અને [[ડેવિડ ડોડ]], બે ખ્યાતનામ [[સિક્યોરિટી એનાલિસ્ટ]] ભણાવે છે તેવું જાણ્યા બાદ તેમણે ત્યાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ત્યાર બાદ તેમણે 1951માં [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]]માંથી [[અર્થશાસ્ત્ર]] વિષયમાં [[એમ.એસ.]] પદવી મેળવી. બફેટના પોતાના શબ્દોમાં: <blockquote><p>હું 15 ટકા [[ફિશર]] અને 85 ટકા બેન્જામિન ગ્રેહામ છું.<ref>{{harvnb|Hagstrom|2005|p= 27}}</ref> </p><p>રોકાણના પાયાના સૂત્રોમાં શેર તરફ વેપારની નજરે જૂઓ, બજારના ફેરફારને તમારા લાભમાં ફેરવો અને [[સલામત માર્જિન]]નો સમાવેશ થાય છે. જે અમને બેન ગ્રેહામે શીખવ્યું હતું. આજથી સો વર્ષો બાદ પણ તે રોકાણના પાયાના સિદ્ધાંતો બની રહેશે.<ref>{{harvnb|Hagstrom|2005|p=14 Warren Buffett is now the richest man in the world with $65 [[billion]]. GE Raises $15 [[billion]]; Buffett Gets Preferred Stake (Update3) }}</ref> </p></blockquote> == કારકીર્દિ == બફેટ 1951-54 દરમિયાન [[ઓમાહા]]માં ''બફેટ-ફોક એન્ડ કંપની'' માં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સેલ્સમેન તરીકે, 1954-1956 દરમિયાન [[ન્યૂ યોર્ક]]ના ''ગ્રેહામ-ન્યૂમેન કોર્પોરેશન'' માં સિક્યોરિટી એનાલિસ્ટ તરીકે, 1956-1969ના ગાળામાં ઓમાહાની ''બફેટ પાર્ટનરશીપ લિમિટેડ'' માં જનરલ પાર્ટનર તરીકે કામ કરતા હતા અને 1970થી આજ સુધી તેઓ ઓમાહાની [[બર્કશાયર હેથવે]] ઇન્કના [[ચેરમેન]], [[સીઇઓ]] તરીકે કાર્યરત છે. 1952માં, બફેટે શોધી કાઢ્યું કે [[ગ્રેહામ]] [[જીઇઆઇસીઓ]] ઇન્શ્યોરન્સના બોર્ડના સભ્ય હતા. તેઓ શનિવારના રોજ ટ્રેનમાં બેસી વોશિંગ્ટન ડી.સી. ગયા અને દરવાજે તેમને અંદર જવાની મંજૂરી ન આપી ત્યાં સુધી જીઇઆઇસીઓ (GEICO)ના દ્વાર ખખડાવતા રહ્યા. ત્યાં તેઓ જીઇઆઇસીઓ (GEICO)ના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ, લોરિમોર ડેવિડસનને મળ્યા અને બંનેએ કલાકો સુધી ઇન્સ્યોરન્સ ઉદ્યોગ વિષે ચર્ચા કરી. ડેવિડસન અંતે બફેટના જીવનપર્યંતના મિત્ર બની ગયા અને તેમના પ્રભાવને<ref>{{cite book|author=Lowenstein, Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|page=43}}</ref> કારણે પાછળથી ફક્ત 15 મિનીટ બાદ તેમણે જણાવ્યું હતું કે બફેટ "અદભૂત વ્યક્તિ" છે. બફેટ કોલમ્બિયાથી સ્નાતક થયા હતા અને [[વોલ સ્ટ્રિટ]]માં કામ કરવાની ઇચ્છા ધરાવતા હતા, પરંતુ તેમના પિતા અને બેન ગ્રેહામ બંનેએ તેમ ન કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ગ્રેહામ માટે વિના મૂલ્યે કામ કરવાની ઓફર કરી હતી, પરંતુ ગ્રેહામે તેનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://investreview.wordpress.com/warren-buffet-page/ |title=W. Buffett Bio « Sean’s Investment Review |publisher=Investreview.wordpress.com |date= |access-date= 2009-02-23}}</ref> બફેટ ઓમાહા પરત આવ્યા અને [[ડેલ કાર્નેગી]] પબ્લિક સ્પીકીંગ કોર્સ કરવા સાથે સ્ટોકબ્રોકર તરીકે કામ કરવા લાગ્યા. {{Fact|date=June 2009}}તેઓ જે શીખ્યા હતા તેનો ઉપયોગ કરીને, તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] ખાતે રાત્રી ક્લાસમાં "રોકાણ માટેના સિદ્ધાંતો" વિષય શીખવવા માટે પૂરતા આત્મવિશ્વાસુ હતા. તેમના વિદ્યાર્થીઓની સરેરાશ ઉંમર પોતાના કરતા બમણાથી પણ વધારે હતી. આ સમય દરમિયાન, અન્ય રોકાણ તરીકે સિંકલેર ટેક્સાકો ગેસ સ્ટેશનની પણ ખરીદી કરી હતી. આમ છતાં, તે સફળ ઔદ્યોગિક સાહસ સાબિત થયું ન હતું. 1953માં, બફેટે [[સુસાન થોમ્પ્સન]] સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને બીજે વર્ષે તેણીએ પ્રથમ બાળક, [[સુસાન એલિસ બફેટ]]ને જન્મ આપ્યો હતો. 1954માં, બફેટે [[બેન્જામિન ગ્રેહામ્સ]] પાર્ટનરશીપ ખાતે નોકરી સ્વીકારી લીધી. તેમનો શરૂઆતનો પગાર પ્રતિ વર્ષ 12,000 ડોલર હતો (વર્ષ 2008ના ડોલર પ્રમાણે આશરે 97,000 ડોલર). ત્યાં તેમણે [[વોલ્ટર સ્ક્લોસ]] સાથે ઘણું કામ કર્યું. ગ્રેહામ સાથે કામ કરવું ખૂબ અઘરી બાબત હતી. તેઓ મક્કમ રીતે માનતા હતા કે શેરની કિંમત અને તેના મૂળભૂત મૂલ્ય વચ્ચેના વિનીમયના અભ્યાસ બાદ તે સલામતીની બહોળી તક પૂરી પાડે છે. બફેટ આ દલીલથી પ્રભાવિત થયા હતા, પરંતુ તેમણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે માપદંડ ખૂબ કડક છે અને કંપનીને વધુ ગુણાત્મક મૂલ્ય ધરાવતા મોટા વિજેતાઓને ગુમાવવાનું નુક્શાન થઇ રહ્યું છે.<ref name="autogenerated1"/> તે સમાન વર્ષે જ બફેટને ત્યાં બીજા બાળક, [[હાવર્ડ ગ્રેહામ બફેટ]]નો જન્મ થયો. 1956માં, [[બેન્જામિન ગ્રેહામ]] નિવૃત્ત થયા અને તેમની ભાગીદારી બંધ કરી દીધી. તે સમયે બફેટની વ્યક્તિગત બચત 1,74,000 ડોલર હતી અને તેમણે ઓમાહામાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પાર્ટનરશીપ, બફેટ પાર્ટનરશીપ લિમિટેડની શરૂઆત કરી. 1957માં બફેટ ત્રણ ભાગીદારીઓ ધરાવતા હતા, જે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ચાલી હતી. તેમણે ઓમાહામાં પાંચ બેડરૂમનું સાગોળનું ઘર 31,500 ડોલરની કિંમતે ખરીદ્યુ હતું, જ્યાં તેઓ હજુ પણ રહે છે. 1958માં, બફેટના ત્રીજા સંતાન, [[પિટર એન્ડ્રૂ બફેટ]]નો જન્મ થયો. બફેટે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન પાંચ ભાગીદારીઓનું સંચાલન કર્યું. 1959માં, સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ભાગીદારીઓની સંખ્યા વધીને છ થઇ અને બફેટની મુલાકાત [[ચાર્લિ મુંગર]] સાથે થઇ. 1960 સુધીમાં, બફેટ સાત ભાગીદારીઓનું સંચાલન કરતા હતા: બફેટ એસોશિએટ, બફેટ ફન્ડ, ડેકી, એમડી, ગ્લેનઓફ, મો-બફ અને અંડરવુડ. તેમણે પોતાના એક ડોક્ટર ભાગીદારને અન્ય દસ ડોક્ટરો શોધવા જણાવ્યું કે જેઓ પ્રત્યેક તેમની ભાગીદારીમાં 10,000 ડોલરનું રોકાણ કરવા તૈયાર હોય. અંતે અગિયાર સંમત થયા. 1961માં, બફેટે જાહેર કર્યું હતું કે તેમની ભાગીદારીની કુલ મિલકતોમાં સેનબોર્ન મેપ કંપની 35 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે 1958માં, સેનબોર્ન સ્ટોકનું વેચાણ ફક્ત શેરદીઠ 45 ડોલરની કિંમતે થયું હતું, જ્યારે સેનબોર્ન ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો પોર્ટફોલિયો શેરદીઠ 65 ડોલરનો હતો. તે પ્રમાણે ખરીદકર્તાઓએ સેનબોર્નના શેરની કિંમત "20 ડોલર ઓછી" આંકી હતી અને તેઓ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો માટે ડોલર પર 70 સેન્ટ્સથી વધારે ચૂકવવા માટે તૈયાર ન હતા, કેમકે મેપ બિઝનેસ કઇં ખાસ ઉકાળી શક્યો ન હતો. તેને પગલે સેનબોર્નના બોર્ડમાં તેમને સ્થાન મળ્યું હતું. === સંપત્તિના માર્ગે === 1962માં, બફેટ તેમની ભાગીદારીઓને કારણે [[મિલિયોનેર]] બન્યા, જેમાં જાન્યુઆરી 1962માં 71,78,500 ડોલરની વધારાની રકમ હતી, જેમાંથી 10,25,000 ડોલર બફેટની હતી. બફેટે બધી જ ભાગીદારીઓ એક ભાગીદારીમાં ભેળવી દીધી. બફેટે ટેક્સ્ટાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની, બર્કશાયર હેથવેની શોધ કરી. બફેટની ભાગીદારી શેરદીઠ 7.60 ડોલરની કિંમતે ખરીદી સાથે શરૂ થઇ હતી. 1965માં, જ્યારે બફેટની ભાગીદારીએ આક્રમક રીતે બર્કશાયરને ખરીદવાની શરૂઆત કરી, ત્યારે તેમણે શેરદીઠ 14.86 ડોલરની ચૂકવણી કરી હતી જ્યારે કંપની પાસે શેરદીઠ 19 ડોલરની [[કાર્યશીલ મૂડી]] હતી. તેમાં સ્થિર મિલકતો સમાવિષ્ટ ન હતી (ફેક્ટરી અને સાધનો). બફેટે બોર્ડની બેઠકમાં બર્કશાયર હેથવે પર અંકુશ મેળવી લીધો અને કંપનીના સંચાલન માટે કેન ચેસને નવા પ્રેસિડેન્ટ તરીકે નિમ્યા. 1966માં, બફેટે નવા નાણાં માટે ભાગીદારીને બંધ કરી. બફેટે તેમના પત્રમાં લખ્યું હતું કે: <blockquote>જ્યાં સુધી એવુ નહીં લાગે કે પરિસ્થિતીમાં ફેરફાર થયો છે (કેટલીક સ્થિતી હેઠળ વધારેલી મૂડી સારૂ પરિણામ લાવશે) અથવા નવા ભાગીદાર સામાન્ય મૂડી કરતા ભાગીદારીમાં કેટલીક સંપત્તિ લાવે નહીં, ત્યાં સુધી હું બીપીએલમાં કોઇ વધારાના ભાગીદારનો સમાવેશ નહીં કરુ. </blockquote> એક બીજા પત્રમાં, બફેટે ખાનગી ઉદ્યોગ - હોચશિલ્ડ, કોહ્ન એન્ડ કંપનીમાં પ્રથમ રોકાણની જાહેરાત કરી, જે બોલ્ટિમોર ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોરની ખાનગી માલિકીનો હતો. 1967માં, બર્કશાયરે તેનું પહેલુ અને એકમાત્ર 10 સેન્ટ્સનું ડિવિડન્ડ ચૂકવ્યું. 1969માં, તેના સૌથી સફળ વર્ષ બાદ, બફેટે ભાગીદારીનો અંત આણ્યો અને તેમની સંપત્તિ ભાગીદારોને તબદીલ કરી દીધી. ચૂકવવામાં આવેલી મિલકતોમાં બર્કશાયર હેથવેના શેરોનો સમાવેશ થતો હતો. 1970માં, બર્કશાયર હેથવેના ચેરમેન તરીકે, બફેટે શેરહોલ્ડરોને જાણીતા વાર્ષિક પત્રો લખવાની શરૂઆત કરી. આમ છતાં, તેઓ ફક્ત 50,000 ડોલરના વાર્ષિક પગાર અને તેમની રોકાણની આવક પર જ જીવતા હતા. 1979માં, બર્કશાયરે શેરદીઠ 775 ડોલરની કિંમતે ટ્રેડિંગ શરૂ કરી 1,310 ડોલરે પૂર્ણ કર્યું. બફેટની કુલ સંપત્તિ 620 મિલિયન થઇ અને તેને પગલે તેઓ પ્રથમ વાર [[ફોર્બ્સ 400]]માં સ્થાન પામ્યા. 2006માં, બફેટે જૂનમાં એવી જાહેરાત કરી કે તેઓ બર્કશાયરમાં રહેલા પોતાના 85 ટકા હિસ્સાને ધીમેધીમે જૂલાઇ 2006થી શરૂ કરી પાંચ સંસ્થાઓને આપી દેશે. તેઓ સૌથી વધુ ફાળો [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને આપશે.<ref>{{cite journal|first=Carol J.|last=Loomis|title=Warren Buffett gives away his fortune|journal=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25}}</ref> 2007માં, શેરહોલ્ડરોને એક પત્રમાં, બફેટે જાહેરાત કરી કે તેઓ પોતાની કંપની ચલાવવા માટે યુવાન અનુગામી કે કદાચ અનુગામીઓની શોધ કરી રહ્યા હતા.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://abcnews.go.com/Business/story?id=2916457&page=1|title=HELP WANTED: Warren Buffett Replacement|publisher=[[ABC News]]}}</ref> બફેટે અગાઉ તે ભૂમિકા માટે [[જીઇઆઇસીઓ (Geico)]] ખાતે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ સંભાળી રહેલા લૌ સિમ્પ્સનની પસંદગી કરી હતી. આમ છતાં, સિમ્પ્સન બફેટ કરતા ફક્ત છ વર્ષ નાના હતા. 2008માં, બફેટ [[ફોર્બ્સ]],<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Warren-Buffett_C0R3.html|title=#1 Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}</ref> પ્રમાણે 62 બિલિયન ડોલર અને [[યાહૂ]] પ્રમાણે 58 બિલિયન ડોલરની સંપત્તિ સાથે [[બિલ ગેટ્સ]]ને પાછળ રાખી દઇ વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ બની ગયા.<ref>{{cite web|access-date=2008-10-10|url=http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|title=Buffett overtakes Gates to top new Forbes list|publisher=Reuters|date=2008-10-10|archive-date=2008-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014182749/http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|url-status=dead}}</ref> [[બિલ ગેટ્સ]] સતત 13 વર્ષો સુધી [[ફોર્બ્સ]]ની યાદીમાં પ્રથમ ક્રમે રહ્યા હતા.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html|title=The World's Billionaires|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}</ref> 11 માર્ચ, 2009ના રોજ, બિલ ગેટ્સે ફોર્બ્સ મેગેઝિનના મતે પ્રથમ ક્રમ પાછો મેળવ્યો અને બફેટ બીજા ક્રમે આવી ગયા. તેમના મૂલ્યોમાં અનુક્રમે 40 બિલિયન ડોલર અને 37 અબજ ડોલરનો ઘટાડો થયો હતો,<ref>{http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014164424/http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people%7D |date=2009-10-14 }}</ref> બફેટે (ફોર્બ્સના મતે) 2008/2009 દરમિયાનના 12 મહિનામાં 25 બિલિયન ડોલર ગુમાવ્યા હતા.<ref>[http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html ]</ref> === હસ્તાંતરણ === * 1973માં, બર્કશાયરે [[વોશિંગ્ટન પોસ્ટ કંપની]]માં શેર હસ્તગત કરવાની શરૂઆત કરી હતી. બફેટ [[કેથરિન ગ્રેહામ]]ના ગાઢ મિત્ર બની ગયા, જેઓ કંપની અને તેના મુખ્ય સમાચારપત્ર પર નિયંત્રણ ધરાવતા હતા અને તેઓ તેના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય બની ગયા. * 1974માં, એસઇસીએ વોરન બફેટ અને બર્કશાયરે વેસ્કોના કરેલા હસ્તાંતરણમાં હિતના શક્ય સંઘર્ષને ધ્યાનમાં લઇ ઔપચારિક તપાસનો આરંભ કર્યો. તે સાબિત થઇ શક્યું નહીં. * 1977માં, બર્કશાયરે અપ્રત્યક્ષ રીતે 32.5 મિલિયન ડોલરમાં ''બફેલો ઇવનીંગ ન્યૂઝ'' ને ખરીદી લીધી. તેમના પ્રતિસ્પર્ધી, ''બફેલો કુરિયર એક્સપ્રેસ'' દ્વારા અવિશ્વાસના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા. ''કુરિયર એક્સપ્રેસ'' 1982માં બંધ ન થઇ ત્યાં સુધી બંને સમાચારપત્રોએ નાણાં ગુમાવ્યા. * 1979માં, બર્કશાયરે એબીસી (ABC)માં સ્ટોક હસ્તગત કરવાની શરૂઆત કરી. કેપિટલ સિટીઝે [[18મી માર્ચ]], [[1985]]ના રોજ 3.5 બિલિયન ડોલરમાં એબીસી (ABC)ને ખરીદવાની જાહેરાત કરીને માધ્યમ ઉદ્યોગને ચોંકાવી દીધો, કેમકે એબીસી (ABC) તે સમયે કેપિટલ સિટીઝ કરતા ચાર ગણી મોટી હતી. [[બર્કશાયર હેથવે]]ના ચેરમેન વોરન બફેટે આ સોદા માટે નાણાકીય મદદ કરી અને બદલામાં સંયુક્ત કંપનીમાં 25 ટકા હિસ્સો લીધો.<ref>ક્લેઇનફિલ્ડ, એન.આર. "ABC 3.5 બિલિયન ડોલરમાં વેચાઇ; પ્રથમ નેટવર્ક વેચાણ." ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , માર્ચ 19, 1985.</ref> કેપિટલ સિટીઝ/એબીસી (અથવા કેપસિટીઝ/એબીસી)ના નામે ઓળખાતી આ નવી કંપનીને એફસીસી ઓનરશીપ રૂલ્સને કારણે કેટલાક સ્ટેશન્સ વેચી દેવાની ફરજ પાડવામાં આવી. આ બે કંપનીઓ સમાન બજારોમાં કેટલાક રેડિયો સ્ટેશન્સની માલિકી ધરાવતા હતા. <ref>"એફસીસીની કેપસિટીઝ માટે મંજૂરી/ABC સોદાની શક્યતા." ''[[પ્રસારણ]]'', માર્ચ 25, 1985.</ref> * 1987માં, બર્કશાયર હેથવેએ સેલોમોન ઇન્કમાં 12 ટકા હિસ્સો ખરીદીને તેને સૌથી મોટી શેરહોલ્ડર અને બફેટને કંપનીના ડિરેક્ટર બનાવી દીધા. 1990માં, [[જોહ્ન ગટફ્રીન્ડ]]ને (સેલોમોન બ્રધર્સના પૂર્વ સીઇઓ) સાંકળતુ એક કૌભાંડ બહાર આવ્યું. એક ઠગ ટ્રેડર, [[પૌલ મોઝરે]] ટ્રેઝરી રૂલ્સ કરતા વધારે બિડ સુપરત કરી હતી. જ્યારે તે પ્રકાશમાં આવ્યુ અને ગટફ્રિન્ડના ધ્યાનમાં આવ્યું ત્યારે તેણે તાત્કાલિક ધોરણે ઠગ ટ્રેડરને બરતરફ ન કર્યો. ગટફ્રિન્ડે ઓગસ્ટ 1991માં કંપની છોડી દીધી.<ref>{{Cite web |url=http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |title=''ઇનેક્શન્સ કેન બી એઝ ડેન્જરસ એડ બેડ એક્શન'' , એલિ ગોનીની, 2004ના ક્લાસ, ડ્યુક લિડરશીપ ડેવલોપમેન્ટ ઇનિશીયેટીવ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618163023/http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |url-status=dead }}</ref> બફેટ કટોકટીભરી સ્થિતી પૂરી થઇ ત્યાં સુધી સેલોમોનના સીઇઓ બની રહ્યા; 4 સપ્ટેમ્બર, 1991ના રોજ, કોંગ્રેસ સમક્ષ તેમણે ખાતરી આપી.<ref>{{Cite web |url=http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&products_id=21029-1 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308182509/http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&products_id=21029-1 |url-status=dead }}</ref> * 1988માં, બફેટે [[કોકા-કોલા કંપની]]માં શેર ખરીદવાની શરૂઆત કરી, અંતે તેમણે 1.02 બિલિયન ડોલરમાં કંપનીના 7 ટકા શેર ખરીદી લીધા. બર્કશાયરના સૌથી વધુ વળતર અપાવનારા રોકાણોમાંનું આ એક હતું, અને તે હજુ પણ તેમાં રોકાણ ધરાવે છે. * 2002માં, બફેટે અન્ય ચલણોની સામે યુ.એસ. ડોલર પૂરા પાડવા માટે 11 બિલિયન ડોલરના [[ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ]]સ કર્યા. એપ્રિલ 2006 સુધીમાં, આ કોન્ટ્રેક્ટ્સ પરની તેમની કુલ આવક 2 બિલિયન ડોલરથી વધારે હતી. * 1998માં, તેમણે [[જનરલ રી]]ને હસ્તગત કરી, (સ્ટોક માટે ખૂબ ઓછા બનતા પ્રસંગમાં). 2002માં, બફેટ [[AIG]] ખાતે [[મોરિસ આર. ગ્રીનબર્ગ]] સાથે જોડાઇ ગયા, જ્યાં જનરલ રી [[રિઇન્સ્યોરન્સ]] પૂરા પાડતી હતી. [[15 માર્ચ]], [[2005]]ના રોજ, AIGના બોર્ડે [[ન્યૂ યોર્ક]]ના એટર્ની જનરલ ઓફ સ્ટેટ, [[ઇલિયટ સ્પીત્ઝર]]ની ટીકાને પગલે ગ્રીનબર્ગને ચેરમેન અને સીઇઓના પદેથી રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડી હતી. 9 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ, AIG અને ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ એટર્ની જનરલનું કાર્યાલય પતાવટ કરવા સંમત થયું હતું, જેમાં AIG 1.6 બિલિયન ડોલરનો દંડ ભરશે.<ref>{{cite web|url=http://www.sec.gov/news/press/2006-19.htm |title=AIG to Pay $800 Million to Settle Securities Fraud Charges by SEC; Over $1.6 Billion to be Paid to Resolve Federal and New York State Actions |date=2006-02-09 |publisher=[[Securities and Exchange Commission]] }}</ref> * 2009માં, વોરન બફેટ [[સ્વિસ રી]]ની ઇક્વિટી મૂડીમાં વધારો કરવાના ભાગરૂપે 2.6 બિલિયન ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું.<ref>{{cite journal| url=http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| title=Buffett Sinks Billions Into Swiss Re| work=Forbes Magazine| author=Lionel Laurent| date=02.05.09| archive-url=https://web.archive.org/web/20091230115858/http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| archive-date=2009-12-30| journal=| access-date=2010-02-05| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal| url=http://www.nytimes.com/2009/02/06/business/worldbusiness/06swiss.html?ref=business| title=Swiss Re Gets $2.6 Billion From Berkshire Hathaway | work=The New York Times| author=DAVID JOLLY| date=February 5, 2009 }}</ref> બર્કશાયર હેથવે 20 ટકાથી વધુની માલિકી મેળવવાના હક સાથે અગાઉથી 3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.<ref>{{cite journal| url=http://www.ft.com/cms/s/0/8099d660-f354-11dd-9c4b-0000779fd2ac.html| title=Swiss Re turns to Buffett for new funding| work=The Financial Times| date=February 5, 2009| author=Haig Simonian, Francesco Guerrera }}</ref> * 2009માં, વોરન બફેટે 34 બિલિયન ડોલરમાં રોકડ અને સ્ટોકમાં [[બર્લિંગ્ટન નોર્ધર્ન સાન્ટે ફી કોર્પ.]]ને હસ્તગત કરી. === 2000ના દાયકાના અંત ભાગમાં મંદી === * [[2000ના દાયકાના અંત સમયની મંદી]]ના એક ભાગ વર્ષ [[2007-08ની સબપ્રાઇમ કટોકટી]] દરમિયાન બફેટની ટીકા<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.cnbc.com/id/27400058|title= WSJ to Warren Buffett: "Time to Get a New Crystal Ball"|publisher=[[CNBC]]|author=Crippen, Alex}}</ref> થઇ હતી કે તેમણે ખૂબ જલ્દી મૂડીની વહેંચણી કરી હતી અને તેને પગલે ઓછા શ્રેષ્ઠ સોદા થયા હતા. “અમેરિકન ખરીદો. હું છું.” તાજેતરમાં જ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં વોરન બફેટનો અભિપ્રાય દર્શાવતો આ સમાચાર પ્રસિદ્ધ થયા હતા. <ref>{{cite web |url= http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |title= Warren Buffet and the Recession |access-date= 2009-06-18 |date= 2009-06-18 |work= Warren Buffet and the Recession |archive-date= 2009-06-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090628143114/http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |url-status= dead }}</ref> * બફેટે નાણાકીય ક્ષેત્રની 2007ની હાલની મંદીને "[[પોએટિક જસ્ટીસ]]" કહી હતી.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20| url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0631767220080207| title=Buffett: Bank woes are "poetic justice"| publisher=Reuters|date=2008-02-07|author=Dabrowski, Wojtek}}</ref> * બફેટની બર્કશાયર હેથવેએ 2008ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં કમાણીમાં 77 ટકાનો ઘટાડો નોંધાવ્યો હતો અને તેના તાજેતરના કેટલાક સોદાઓ પણ જંગી [[માર્ક-ટુ-માર્કેટ]] ખોટ સાથે થઇ રહ્યા હોવાનું મનાય છે.<ref>{{cite web|access-date= 2008-11-14|url=http://www.insurancejournal.com/news/national/2008/11/10/95403.htm|title= Even Buffett Can't Escape Markets, Storms; Berkshire Profit Falls 77%|publisher=Insurance Journal}}</ref> * બર્કશાયર હેથવેએ [[ગોલ્ડમેન સેક્સ]]ના 10 ટકા પરપેચ્યુઅલ પ્રિફર્ડ સ્ટોક હસ્તગત કર્યો.<ref>{{cite web|access-date=2008-11-14|url=http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|title=Berkshire Hathaway to Invest $5 Billion in Goldman Sachs|publisher=[[Goldman Sachs]]|author=Press Release|archive-date=2008-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220053032/http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|url-status=dead}}</ref> બફેટના કેટલાક ઇન્ડેક્સ પુટ ઓપ્શન્સ કે તેમણે જે વેચી દીધા હતા તે હાલમાં 6.73 બિલિયન ડોલરના માર્ક-ટુ-માર્કેટ ખોટથી ચાલી રહ્યા છે.<ref name="reuters.com">{{cite web|access-date= 2008-11-27|url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE4AN8BQ20081124|title= Buffett to disclose more on derivatives|publisher=Reuters|author=Jonathan Stempel}}</ref> ભવિષ્યના નુક્શાનના અંદાજને કારણે એસઇસીએ એવી માગ કરી કે બર્કશાયરે કોન્ટ્રેક્ટ્સના મૂલ્યના ઉપયોગ માટેના પરિબળોમાં વધુ જંગી ડિસ્ક્લોઝર કર્યું છે.<ref name="reuters.com"/> * બફેટે [[ડાઉ કેમિકલ]]ને 18.8 બિલિયન ડોલરના [[રોહ્મ એન્ડ હાસ]]ના હસ્તાંતરણ માટે મદદ કરી હતી. આથી તેઓ તેમની [[બર્કશાયર હેથવે]] સાથે વિસ્તૃત કરાયેલા જૂથમાં સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર બની ગયા, જેણે 3 બિલિયન ડોલર પૂરા પાડ્યા હતા અને દેવા અને ઇક્વિટી બજારની હાલની કટોકટી દરમિયાન તેમની મહત્ત્વની ભૂમિકાને ઉજાગર કરી.<ref>{{cite web|last=Fontanella |first=James |url=http://ftalphaville.ft.com/blog/2008/07/11/14430/buffett-helps-dow-pay-19bn-for-rh/ |title=ftalphaville.ft.com, Buffett helps Dow pay $19bn for R&H |publisher=Ftalphaville.ft.com |date=2008-07-11 |access-date= 2009-02-23}}</ref> * ઓક્ટોબર 2008માં, માધ્યમોમાં આવ્યું કે વોરન બફેટ [[જનરલ ઇલેક્ટ્રીક]] (GE) પ્રિફર્ડ સ્ટોક ખરીદવા માટે સંમત થયા હતા.<ref>[http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/01/warrenbuffett.generalelectric વોરન બફેટ 3 બિલિયન ડોલરનો જનરલ ઇલેક્ટ્રીક પ્રિફર્ડ સ્ટોક ખરીદશે], [[ધી ગાર્ડિયન]] (1 October 2008)</ref> તેમાં વધારાના વિશેષ લાભો હતા: તેમને આવતા પાંચ વર્ષોમાં 22.25 ડોલરમાં 3 બિલિયન GE ખરીદવાનો વિકલ્પ મળ્યો, અને 10 ટકા ડિવિડન્ડ પણ મળ્યું (ત્રણ વર્ષમાં મેળવવાપાત્ર). ફેબ્રુઆરી 2009માં, વોરન બફેટે પોતાના પોર્ટફોલિયોમાંથી પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલ કંપની, અને જ્હોન્સન એન્ડ જ્હોન્સનમાંથી પોતાનો હિસ્સો વેચી દીધો.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-&-johnson-procter-&-gamble/425035/ |title=Berkshire Hathaway unloads J&J and P&G |publisher=Financial Express |date=2009-02-17 |access-date= 2009-02-23}}</ref> * ખોટા સમયના સૂચનો ઉપરાંત, 1998માં 86 ડોલરની ટોચે પહોંચેલા કોલાકોલા કંપનીના (NYSE:KO) શેર સહિતના બર્કશાયરના મોટા હોલ્ડીંગ્ઝ રાખવાના ડહાપણ સામે કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા. બફેટે 2004ના કંપનીના વાર્ષિક અહેવાલમાં શેરનું વેચાણ ક્યારે કરવું એ અંગે સમસ્યા હોવા અંગે ચર્ચા કરી: "કોઇ વ્યક્તિ દૂરથી સ્થિતીને જૂએ ત્યારે તેને હંમેશા બધુ સરળ લાગતું હોય છે. કમનસીબે, આમ છતાં, આ એક વિન્ડશિલ્ડ છે જેના દ્વારા રોકાણકારોએ રક્ષણ મેળવવું જોઇએ, અને તે ગ્લાસ આગળ ધુમ્મસ આવી ગયું છે."<ref>સ્ક્રોડર, એલિસ ''ધી સ્નોબોલ: વોહન બફેટ એન્ડ ધી બિઝનેસ ઓફ લાઇફ'' ISBN 0-553-80509-6 બેન્ટમ સપ્ટેમ્બર 2008</ref> માર્ચ 2009માં, બફેટે કેબલ ટેલિવિઝનની મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે અર્થતંત્ર તેની "ટોચેથી નીચે આવી ગયું છે... ફક્ત અર્થતંત્ર જ ગર્તામાં ધકેલાઇ ગયું છે તેવુ નથી, લોકોએ પણ મેં ક્યારેય ન જોઇ હોય તેવી ટેવો અપનાવી લીધી છે." આ ઉપરાંત, બફેટે એવો ભય વ્યક્ત કર્યો હતો કે ફુગાવો વર્ષ 1970ની સપાટીએ ફરી પહોંચશે, જેના કારણે નિષ્ક્રીયતા આવી ગઇ હતી અને વર્ષો સુધી એવી સ્થિતી રહી હતી.<ref>જોશ ફન્ક, [https://web.archive.org/web/20090316073425/http://news.yahoo.com/s/ap/20090309/ap_on_bi_ge/buffett_economy "બફેટે જણાવ્યું રાષ્ટ્રે જંગી બેકારીનો સામનો કરવો પડશે"], [[AP]] [[MSNBC]] પર, માર્ચ 9, 2009, યાહૂ ન્યૂઝ વેબસાઇટ પર (માર્ચ 9, 2009ના રોજ સુધારો).</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ "બફેટ: ધી ઇકોનોમિ હેઝ ફોલન ઓફ એ ક્લિફ’"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924101047/http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ |date=2010-09-24 }}, MSN.com, માર્ચ 9, 2009 (April 3, 2009ના રોજ સુધારો).</ref> * 2009માં, બફેટે તેના કોનોકોફિલીપમાં રહેલા નિષ્ફળ રોકાણને વેચી દીધુ અને શેરહોલ્ડરોને જણાવ્યું "જ્યારે ઓઇલ અને ગેસની કિંમતો તેની ટોચની સપાટીની નજીક હતી ત્યારે મેં કોનોકોફિલીપનનો જંગી સ્ટોક ખરીદ્યો હતો. મેં ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે ઉર્જાની કિંમતોમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થશે, જેમ છેલ્લા અડધા વર્ષમાં બન્યું છે. હું હજુ પણ એવું માનું છું કે ભવિષ્યમાં ઓઇલની કિંમતો હાલની 40-50 ડોલરની સપાટીથી ઘણી ઉંચી જશે. પરંતુ અત્યાર સુધીમાં હું ખોટો સાબિત થયો છું. તેની કિંમતોમાં જો વધારો થશે તો પણ ખોટા સમયે કરવામાં આવેલી ખરીદીને કારણે બર્કશાયરને ઘણા બિલિયન ડોલરનું નુક્સાન થયું છે."<ref name="BuffettCOPBlunder">[http://www.gurufocus.com/news.php?id=50143 વોરન બફેટ્સ મલ્ટિમિલિયન મિસ્ટેક વીથ કોનોકોફિલ્લીપ (COP)]</ref> * 2009 - બર્લિંગ્ટન નોર્ધર્ન સાન્ટા એફઇ રેલવે ([[BNSF]] સાથેનું સૂચિત મર્જર, BNSF શેરહોલ્ડરોની 2010ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાની મંજૂરી બાદ શક્ય બન્યું. આ સોદાનું મૂલ્ય આશરે 34 બિલિયન ડોલર હતું અને અગાઉના આશરે 22 ટકા હિસ્સામાં વધારાનો નિર્દેશ કરતો હતો. * 2009માં વેરિસ્ક સ્ટોક હસ્તાંતરણ- વેરિસ્કે(આઇએસઓ [ઇન્સ્યોરન્સ સર્વિસીઝ ઓફિસ]) મૂડીબજારમાં પ્રવેશ કર્યો તે અગાઉ બફેટ પાંચ ટકા માલિકી ધરાવતા હતા. મેં 2009માં જ્યારે વેરિસ્કે બજારમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે બફેટે વધુ છ ટકા શેરની ખરીદી કરી. == અંગત જીવન == બફેટ 1952માં [[સુસાન થોમ્પ્સન]]ને પરણ્યા હતા. તેમને [[સુસી]], [[હાવર્ડ]] અને [[પિટર]] એમ ત્રણ સંતાનો હતા. 1977થી બંનેએ અલગ રહેવાની શરૂઆત કરી હોવા છતાં 2004માં તેણીનું મૃત્યુ ન થયું ત્યાં સુધી તેઓ પરિણીત રહ્યા. તેમની દિકરી, સુસી ઓમાહામાં રહે છે અને ''સુસાન એ. બફેટ ફાઉન્ડેશન'' દ્વારા સખાવતી કાર્યો કરે છે અને તેણી [[ગર્લ્સ, ઇન્ક]]ની નેશનલ બોર્ડ મેમ્બર છે. 2006માં, તેમના છોત્તેરમા જન્મદિને, તેમના લાંબા સમયની અપરિણીત સાથી ઓસ્ટ્રીડ મેન્ક્સને પરણ્યા, જેમની ઉંમર 60 વર્ષ હતી. 1977માં તેમના પત્ની છોડીને સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગયા ત્યારથી તેણી તેમની સાથે રહેતી હતી.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml CBS ન્યૂઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027134342/http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml |date=2008-10-27 }} અહેવાલ ''વેડીંગ બેલ ફોર વોરન બફેટ'' 31 ઓગસ્ટ, 2006ના રોજ પ્રકાશિત</ref> સુસાન બફેટ ગાયક તરીકે કારકીર્દિ માટે ઓમાહા છોડતા હતા ત્યારે તેણીએ જ આ બંનેને મેળવવાનું કાર્ય કર્યું. ત્રણેય એકબીજાની ખૂબ નજીક હતા અને મિત્રોને હોલિડે કાર્ડ્સમાં નીચે "વોરન, સુસી અને ઓસ્ટ્રીડ" લખતા.<ref name="lowenstein">{{cite book | last=Lowenstein | first=Roger | title=Buffett: The Making of an American Capitalist | isbn= 0812979273 | publisher=Random House | year=}}</ref> સુસાન બફેટના મૃત્યુના થોડા સમય પહેલા જ તેણીએ [[ચાર્લિ રોઝ શો]]માં મુલાકાત દરમિયાન આ સંબંધ વિષે થોડી ચર્ચા કરી હતી, જે બફેટની અંગત જિંદગી વિષે ભાગ્યે જ જાણવા મળેલી વાતો હતી.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|title=Susan Buffett in Her Own Words: Conversations with Charlie Rose|publisher=Bookworm Omaha|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223012430/http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|url-status=dead}}</ref> 2006ની તેમનો વાર્ષિક [[પગાર]] આશરે 1,00,000 ડોલર હતો, જે સમકક્ષ કંપનીઓના વરિષ્ઠ [[એક્ઝિક્યુટીવના મહેનતાણા]]ની સરખામણીએ ઘણો ઓછો હતો.<ref name="fool1">{{cite news |url=http://www.fool.com/investing/small-cap/2005/06/29/stupid-ceo-tricks.aspx |title=Stupid CEO Tricks |author= Smith, Rich |publisher=[[Motley Fool]] |date=2005-06-29 |access-date= 2008-05-20}}</ref> 2007 અને 2008માં, તેમણે કુલ 1,75,000 ડોલરની કમાણી કરી હતી, જેમાં 1,00,000 ડોલરના મૂળ પગારનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php 2007 સીઇઓ કોમ્પન્સેશન ફોર વોરન ઇ. બફેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224154608/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php |date=2009-02-24 }}, [[Equilar]]</ref><ref>[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php 2008 સીઇઓ કોમ્પન્સેશન ફોર વોરન ઇ. બફેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414092753/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php |date=2009-04-14 }}, [[Equilar]]</ref> તેઓ હાલમાં ઓમાહાની નજીક આવેલા [[ડન્ડી]] ખાતે એ જ ઘરમાં રહે છે, જે તેમણે 1958માં 31,500 ડોલરમાં ખરીદ્યુ હતું, આજે તેમની કિંમત આશરે 70,000 ડોલર છે (જોકે તેઓ કેલિફોર્નિયાના લગુના બિચ ખાતે 4 મિલિયન ડોલરનું ઘર ધરાવે છે).<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2005/03/10/cx_bill05_homeslide_2.html?thisSpeed=6000000000|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]}}</ref> 1989માં [[ખાનગી જેટ]] પર બર્કશાયરના ભંડોળમાંથી આશરે 10 મિલિયન ડોલરનો<ref>{{cite web |last=Canzano |first=John |url=http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&u_sid=10057503 |title=CWS |publisher=Omaha.com |date=2007-06-22 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715211720/http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&u_sid=10057503 |url-status=dead }}</ref> ખર્ચ કર્યા બાદ, બફેટે સંકોચપૂર્વક તેને "''ધી ઇનડિફેન્સિબલ'' " નામ આપ્યું. અન્ય સીઇઓ દ્વારા અગાઉ આ પ્રકારની કરવામાં આવેલી ખરીદીની તેમણે કરેલી ટીકા અને જાહેર વાહનવ્યવહારનો વધુ ઉપયોગ કરવાના તેમના ઇતિહાસનો ભંગ આ કાર્યને કારણે થયો.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1989.html|title=Chairman's Letter 1989|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> તેઓ કાર્ડની રમત [[બ્રિજ]]ના ઉત્સુક ખેલાડી બની રહ્યા, જે તેમણે શેરોન ઓબ્સર્ગ પાસેથી શીખી હતી અને તેઓ તેણી તેમજ બિલ ગેટ્સ સાથે રમતા હતા.<ref>http://www.usatoday.com/news/education/2005-12-19-bridge-schools_x.htm</ref> તેઓ સપ્તાહમાં 12 કલાક આ રમત રમવા પાછળ ગાળતા.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|title=Bringing Back Bridge|publisher=[[CBS News]]|date=2008-02-17|author=Blackstone, John|archive-date=2008-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526022755/http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|url-status=dead}}</ref> 2006માં, તેમણે [[બફેટ કપ]] માટે બ્રિજની મેચનું આયોજન કર્યું હતું. [[ગોલ્ફ]]ની રમતમાં યોજાતા [[રાઇડર કપ]]ની જેમ, સમાન શહેરમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તરફના બ્રિજના બાર ખેલાડીઓની ટીમ કાર્યક્રમમાં [[યુરોપ]]ના લોકોના બાર ખેલાડીઓ સાથે ટકરાઇ. વોરન બફેટે [[ડીઆઇસી એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]] અને ત્યાર બાદ [[એ સ્ક્વોર્ડ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]]ના [[એન્ડી હાવર્ડ]] સાથે તથા ક્રિસ્ટોફર વેબર સાથે એનિમેટેડ શ્રેણી પર કામ કર્યું. આ શ્રેણીમાં બફેટ અને મુંગરને દર્શાવવામાં આવતા હતા અને તેઓ બાળકોને જીવનની યોગ્ય નાણાકીય ટેવો વિષે શીખવી રહ્યા હતા.<ref>{{cite book| url=http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20090724005103&newsLang=en| title=Warren Buffett, Martha Stewart, Gisele Bündchen, and Kosmos Featuring Carl Sagan Headline New Slate of Purpose-Driven Entertainment for Children| work=Business Wire| July 24, 2009 }}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.cnbc.com/id/32123530| title=CNBC TRANSCRIPT: Warren Buffett's 'Secret Millionaire's Club' Live Interview on Squawk Box| work=CNBC}}</ref> બફેટ પ્રેસ્બિટેરિઅન ગણાતા હતા, પરંતુ જ્યારે ધાર્મિક માન્યતાઓની વાત આવે છે ત્યારે તેઓ પોતાને [[અજ્ઞેયવાદી]]<ref>[http://www.wired.com/wired/archive/14.11/faces3.html ''વાયર્ડ'' ] અહેવાલ ''ફેસીસ ઓફ ધી ન્યૂ એથીઇઝમ: ધી સ્ક્રાઇબ'' નવેમ્બર 2006ના રોજ પ્રકાશિત, 10 નવેમ્બર, 2009માં પ્રવેશ</ref> ગણાવતા હતા. ડિસેમ્બર 2006માં, એવું નોંધાયુ હતું કે બફેટ સેલ ફોન રાખતા નથી, તેમના ડેસ્ક પર કોમ્પ્યુટર નથી અને તેઓ પોતાની ઓટોમોબાઇલ<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.rediff.com/money/2006/dec/26buffet.htm|title=How Warren Buffett made his billions|publisher=[[Rediff.com]]|date=2006-12-26}}</ref> [[કેડિલ્લેક ડીટીએસ]] જાતે ચલાવે છે.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|title=Buffett backs GM—and buys a Caddy|publisher=CNN|date=2006-06-04|author=Taylor III, Alex|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929081715/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|url-status=dead}}</ref> બફેટ ચાઇનીઝ લેબલ [[ટ્રેન્ડ્ઝ]]ના ટેલર દ્વારા બનાવેલા સૂટ પહેરે છે; અગાઉ તેઓ [[એર્મનોગિલ્ડો ઝેગના]] પહેરતા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203161209/http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |url-status=dead }}</ref> === વંશાવલિ === બફેટના ડીએનએ અહેવાલોમાં એવું બહાર આવ્યું કે પિતૃપક્ષના પૂર્વજો મૂળ ઉત્તર [[સ્કેન્ડીનેવિયા]]ના હતા, જ્યારે તેમના માતૃપક્ષના પૂર્વજો મોટે ભાગે [[આઇબેરિયા]] અથવા [[એસ્ટોનિયા]]માં મૂળ ધરાવતા હતા.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|title=The Buffett mystery|publisher=CNN|date=2007-05-28|author=Boyle, Matthew|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208081540/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|url-status=dead}}</ref> માતા તરફથી, તેઓ ગાયક [[હેરી ચેપિન]]ના<ref>{{cite web|access-date= 2009-11-04|url=http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=PED&db=geolarson2&id=I092445 |title=Warren Buffett ancestry|publisher=ancestry.com|date=2009-11-04|author=Larson, George}}</ref> દૂરના પિતરાઇ ભાઈ છે. આ બાબતે ઘણા બધા સૂચનોની વિપરીત, અને તેમના કુટુંબ વચ્ચે ઉભી થયેલી અનિયમિત મિત્રતા હોવા છતાં, વોરન બફેટને જાણીતા ગાયક [[જીમ્મી બફેટ]] સાથે કોઇ સ્પષ્ટ સંબંધો ન હતા. === રાજકારણ === ઘણા વર્ષો સુધી રાજકારણમાં ફાળો આપ્યા ઉપરાંત, બફેટે [[બરાક ઓબામા]]ના [[પ્રેસિડેન્સિયલ કેમ્પેઇન]]ને પુષ્ટિ આપી અને કેમ્પેઇન માટે ફાળો આપ્યો. 2 જૂલાઇ, 2008ના રોજ, બફેટે ઓબામાની ઝૂંબેશ માટે ઓબામાના નેશનલ ફાઇનાન્સ ચેર, [[પેની પ્રિટ્ઝકર]] અને તેમના પતિ તેમજ ઓબામાના સલાહકાર [[વેલેરિ જેરેટ્ટ]] દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે પ્લેટદીઠ 28,500 ડોલરના કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2008/07/03/us/politics/03donate.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Subjects/U/United%20States%20Politics%20and%20Government |type = |title = Obama Picks Up Fund-Raising Pace |work = Washington Post |author = Michael Luo and Christopher Drew |date = 3 July 2008 |access-date = 2008-09-24 }}</ref> બફેટે પ્રેસિડેન્ટના પદ માટે ઓબામાને ટેકો આપ્યો, અને સૂચવ્યું કે [[સામાજિક ન્યાય]] અંગેના [[જ્હોન મેકકેઇન]]ના વિચારો પોતાના વિચારોથી ઘણા અલગ હતા અને બફેટ પોતાની પસંદગી બદલે તે માટે "[[લબૉટમિ]]"ની જરૂર પડશે.<ref>{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|title="Squawk Box" Transcript: Becky Quick Sits Down with Billionaire Investor Warren Buffett|access-date=2008-09-12|publisher=[[CNBC]]|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610235708/http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|url-status=dead}}</ref> બીજી [[2008ની યુએસ પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટ]] દરમિયાન, પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટના મિડીયેટર [[ટોમ બ્રોકો]] દ્વારા પ્રશ્ન પૂછાયા બાદ, ઉમેદવારો જ્હોન મેકકેઇન અને બરાક ઓબામા બંનેએ ભવિષ્યના શક્ય [[સેક્રેટરી ઓફ ધી ટ્રેઝરી]] તરીકે બફેટનું નામ આપ્યું હતું.<ref>{{cite news |url = http://www.cnn.com/2008/POLITICS/10/07/presidential.debate.transcript/ |type = |title = Transcript of second McCain, Obama debate |work = CNN |author = |date = 10 October 2008 |access-date = 2008-10-10 }}</ref> પાછળથી, ત્રીજી અને અંતિમ પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટમાં, ઓબામાએ બફેટને સંભવિત આર્થિક સલાહકાર ગણાવ્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.moneyweb.co.za/mw/view/mw/en/page95?oid=234774&sn=Detail| title=Obama appoints Buffett as economic adviser| date=07 November 2008 |publisher=Reuters}}</ref> બફેટ [[કેલિફોર્નિયા]]ના [[રિપબ્લીકન]] ગવર્નર [[આર્નોલ્ડ સ્વાર્ઝનેગર]]ના 2003ની ચૂંટણી ઝુંબેશ દરમિયાન નાણાકીય સલાહકાર પણ હતા.<ref>[http://www.usatoday.com/news/politicselections/2003-08-13-buffett-calif_x.htm યુએસએ ટુડે: સ્વાર્ઝનેગર ટેપ્સ બફેટ એઝ ફાઇનાન્સ એડવાઇઝર] 14 ઓગસ્ટ, 2003</ref> === લખાણો === વોરન બફેટના લખાણોમાં તેમના વાર્ષિક અહેવાલો અને વિવિધ લેખોનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ફુગાવાની વિનાશક અસરો અંગે ચેતવણી આપી હતી: {{cquote|The arithmetic makes it plain that inflation is a far more devastating tax than anything that has been enacted by our legislatures. The inflation tax has a fantastic ability to simply consume capital. It makes no difference to a widow with her savings in a 5 percent passbook account whether she pays 100 percent income tax on her interest income during a period of zero inflation, or pays no income taxes during years of 5 percent inflation.<ref>''How Inflation Swindles the Equity Investor'', Warren Buffett, FORTUNE, May 1977</ref>}} ''[[ધી સુપરઇન્વેસ્ટર્સ ઓફ ગ્રેહામ-એન્ડ-ડોડ્સવિલ્લે]]'' શીર્ષક હેઠળના લેખમાં, બફેટે ગ્રેહામ એન્ડ ડોડ વેલ્યુ ઇન્વેસ્ટીંગ સ્કૂલના સંખ્યાબંધ વિદ્યાર્થીઓ પર પ્રકાશ ફેંકીને [[એસએન્ડપી 500]]ને પછાડનારા [[એફિસીયન્ટ-માર્કેટ હાઇપોથિસીસ]]નું ખંડન કરીને તેને એક "માત્ર અકસ્માત" ગણાવ્યો. બફેટે પોતાના ઉપરાંત, [[વોલ્ટર જે. સ્ક્લોસ]], ટોમ નેપ, એડ એન્ડરસન (ટ્વીડી, બ્રાઉન ઇન્ક.), બિલ રૂએન (સિક્વોઇયા ફન્ડ, ઇન્ક.), [[ચાર્લ્સ મંગર]] (બફેટના બર્કશાયરના પોતાના ભાગીદાર), રિક ગુરિન (પેસિફીક પાર્ટનર્સ, લિમિટેડ), અને સ્ટેન પર્લમિટર (પર્લમિટર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ)ના નામ આપ્યા.<ref>{{cite web |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/08/12/official-buffett-biography-to-hit-shelves/ | work=New York Times | title=Official Buffett Biography to Hit Shelves | date=2008-08-12 | access-date= 2008-08-15}}</ref> નવેમ્બર 1999ના તેમના ''ફોર્ચ્યુન'' લેખમાં, તેમણે રોકાણકારોની અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓ માટે ચેતવણી આપી: {{cquote|Let me summarize what I've been saying about the stock market: I think it's very hard to come up with a persuasive case that equities will over the next 17 years perform anything like--anything like--they've performed in the past 17. If I had to pick the most probable return, from appreciation and dividends combined, that investors in aggregate--repeat, aggregate--would earn in a world of constant interest rates, 2% inflation, and those ever hurtful frictional costs, it would be 6%.<ref>{{cite journal|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|title=Mr. Buffett on the Stock Market|date=November 22, 1999|work=Fortune Magazine|author=Warren Buffett; Carol Loomis|access-date=ફેબ્રુઆરી 5, 2010|archive-date=ઑગસ્ટ 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821213746/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|url-status=dead}}</ref>}} === દાનવૃત્તિ === વર્ષ 1988 બાદના વોરન બફેટના તેમની સંપત્તિ અને શા માટે તેઓ તેની ફરી ફાળવણી કરવા માગે છે, તે અંગેના નીચેના નિવેદનો છે: {{cquote|I don't have a problem with guilt about money. The way I see it is that my money represents an enormous number of claim checks on society. It's like I have these little pieces of paper that I can turn into consumption. If I wanted to, I could hire 10,000 people to do nothing but paint my picture every day for the rest of my life. And the GDP would go up. But the utility of the product would be zilch, and I would be keeping those 10,000 people from doing AIDS research, or teaching, or nursing. I don't do that though. I don't use very many of those claim checks. There's nothing material I want very much. And I'm going to give virtually all of those claim checks to charity when my wife and I die. (Lowe 1997:165–166)}} ''એનવાય ટાઇમ્સ'' ના લેખમાંથી: "હું વારસાગત સંપત્તિમાં માનતો નથી," વોરન બફેટે ભાગ્યશાળી ધનિક જૂથના સભ્યો કે જેઓ ધનિક સ્થિતીમાં ઉછરેલા લોકોને ધ્યાનમાં લઇ તેમ જણાવ્યું હતું."<ref>એનવાય ટાઇમ્સ આર્ટિકલ શુડ ગો હિયર </ref> બફેટે તેમની માન્યતા વિષે વારંવાર જણાવ્યું હતું, બજારના અર્થતંત્રમાં, ધનિકોને તેમની યોગ્યતાનું વધારે પડતું વળતર મળે છે: {{cquote|A market economy creates some lopsided payoffs to participants. The right endowment of vocal chords, anatomical structure, physical strength, or mental powers can produce enormous piles of claim checks (stocks, bonds, and other forms of capital) on future national output. Proper selection of ancestors similarly can result in lifetime supplies of such tickets upon birth. If zero real investment returns diverted a bit greater portion of the national output from such stockholders to equally worthy and hardworking citizens lacking jackpot-producing talents, it would seem unlikely to pose such an insult to an equitable world as to risk Divine Intervention.<ref>"How Inflation Swindles the Equity Investor", Warren E. Buffett, ''Fortune'' May 1977 #</ref>}} તેમના બાળકોને વારસામાં સંપત્તિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો પ્રાપ્ત નહીં થાય. એક પેઢીથી બીજી પેઢીને તબદીલ કરવામાં આવતી જંગી સંપત્તિ સામેના તેમનો વિરોધ દર્શાવતા તેમના કાર્યો પણ નિવેદનોને ટેકો આપતા હતા.<ref>"[http://www.economist.com/books/displaystory.cfm?story_id=12414924 એ બાયોગ્રાફિ ઓફ વોરન બફેટ]" (''[[ધી સ્નોબોલ]]'' ની સમીક્ષા), ''[[ધી ઇકોનોમિસ્ટ]]'' , 16 ઓક્ટોબર, 2008.</ref> બફેટે એક વાર ટિપ્પણી કરી હતી, "હું મારા બાળકોને પૂરતું આપીશ કે જેથી તેમને એવું લાગે કે તેઓ કઇંક કરી શકે છે, પરંતુ એટલું બધુ નહીં આપુ કે જેથી તેમને એવું લાગે છે કે કઇ નથી કરવું".<ref>{{cite video|access-date= 2008-05-20|title=An Exclusive Hour with Warren Buffett and Bill and Melinda Gates|publisher=[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]}}</ref> * 2006માં, તેમણે [[ગર્લ્સ, ઇન્ક.]] માટે નાણાં એકત્ર કરવા માટે [[ઇબે]] પર 2001ની લિંકન ટાઉન કાર<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|author=Chapnick, Nate|archive-date=2008-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604052500/http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|url-status=dead}}</ref>ની હરાજી કરી હતી.<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&userid=girls-inc|title=girls-inc|publisher=[[eBay]]}}</ref> * 2007માં, તેમણે પોતાની સાથે બપોરનું ભોજન લેવાની તકની હરાજી કરી અને સખાવતી કાર્ય માટે 6,50,100 ડોલરની અંતિમ બિડ મેળવી.<ref>{{cite web |author=Lindsay Goldwert |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |title=Lunch With Warren Buffett? $650,100, Charity Auction Winner Bids Big Money For Steak Lunch With Billionaire Buffett |publisher=CBS News |date=2007-07-01 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627111254/http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |url-status=dead }}</ref> * 2006માં, તેમણે તેમની સંપત્તિ દાનમાં આપવાના આયોજનની જાહેરાત કરી, જેમાંથી 83 ટકા [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને અપાશે.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|title=Warren Buffett gives away his fortune|publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25|author=Loomis, Carol J.|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703231327/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|url-status=dead}}</ref> જૂન 2006માં, બફેટે આશરે 10 મિલિયન [[બર્કશાયર હેથવે]] શ્રેણી બીના શેર [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને આપી દીધા (23 જૂન, 2006ના રોજ આશરે 30.7 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતા)<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|title=Gates: Buffett gift may help cure worst diseases|publisher=[[MSNBC]]|date=2006-06-26|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203174935/http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|url-status=dead}}</ref> અને તેને પગલે તે ઇતિહાસનું સૌથી મોટું દાન અને બફેટ [[ફિલાન્થ્રોકેપિટાલિઝમ]] ક્રાંતિના એક અગ્રણી બની ગયા.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=5517656 |title=The birth of philanthrocapitalism |publisher=Economist.com |date=2006-02-23 |access-date= 2009-02-23}}</ref> સંસ્થાને 2006થી પ્રત્યેક જૂલાઇ મહિનામાં વાર્ષિક ધોરણે કુલ દાનના પાંચ ટકા મળશે. બફેટ ગેટ્સ ફાઉન્ડેશનના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં પણ સ્થાન લેશે, જોકે તેઓ સંસ્થાના રોકાણમાં સક્રિયા રીતે ભાગ લેવાનું કોઇ આયોજન ધરાવતા નથી.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2006/06/26/business/26buffett.html| title=Buffett to Give Bulk of His Fortune to Gates Charity | work=The New York Times| authors=TIMOTHY L. O'BRIEN and STEPHANIE SAUL| date=June 26, 2006 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/25/AR2006062500801_2.html| title=Gates Foundation to Get Bulk of Buffett's Fortune| author=Yuki Noguchi| work=The Washington Post | date=June 26, 2006| page=A01}}</ref>{{Fact|date=September 2008}} * બફેટે અગાઉ કરેલા નિવેદનથી આ બાબત ઘણી વિરૂદ્ધ હતી, તેમણે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે તેમની મોટા ભાગની સંપત્તિ [[બફેટ ફાઉન્ડેશન]]ને આપી દેશે.<ref>{{cite journal|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|title=A conversation with Warren Buffett|author=Carol J. Loomis|work=Fortune Magazine|date=June 25 2006|access-date=2010-02-05|archive-date=2010-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100302052527/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|url-status=dead}}</ref> 2.6 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતી તેમની પત્નીની મિલકત તેણીના 2004માં થયેલા મૃત્યુ બાદ તે સંસ્થામાં આપવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|title=Most of Susan Buffett Estate to Go to Foundation|publisher=The Foundation Center|date=2004-08-11|archive-date=2010-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082620/http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|url-status=dead}}</ref> તેમણે વોશિંગ્ટનમાં [[ન્યુક્લિઅર થ્રેટ ઇનિશીયેટીવ]]ને પણ 50 મિલિયન ડોલરની જામિનગીરી આપી હતી, જ્યાં તેઓ 2002થી સલાહકાર તરીકે કાર્ય કરે છે.<ref>[http://philanthropy.com/stats/donors/detail.php?ID_Gift=1906 ''અમેરિકાના સૌથી દયાળું દાનવીર, ક્રમ: 1 વોરન ઇ. બફેટ'' , ક્રોનિકલ ઓફ ફિલાન્થ્રોપી]</ref> * 27 જૂન, 2008ના રોજ, પ્યોર હાર્ટ ચાઇના ગ્રોથ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફન્ડના જનરલ મેનેજર, ઝ્હાઓ ડેનયાંગે 2,110,100 ડોલરની બિડ સાથે 2008ના પાંચ દિવસના ઓનલાઇન "પાવર લન્ચ વીથ વોરન બફેટ" સખાવતી [[હરાજી]]માં જીત મેળવી. હરાજીથી મેળવેલા નાણાથી [[સાન ફ્રાન્સિસ્કો]]ના [[ગ્લાઇડ ફાઉન્ડેશન]]ને ફાયદો થયો.<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |title=uk.reuters.com, Warren Buffett lunch sells for record $2.11 mln |publisher=Uk.reuters.com |date=2008-06-28 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112020143/http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/25421046 |title=cnbc.com, Warren Buffett Charity Lunch Auction Ends with High Bid of $2,110,100 |publisher=Cnbc.com |date= |access-date= 2009-02-23}}</ref> == જાહેર પ્રતિષ્ઠાઓ == બફેટના વક્તવ્યો ઉદ્યોગની ચર્ચા સાથે રમૂજના મિશ્રણ માટે જાણીતા હતા. પ્રત્યેક વર્ષે, બફેટ [[નેબ્રાસ્કા]]ના [[ઓમાહા]] ખાતે આવેલા [[ક્વેસ્ટ સેન્ટર]]માં બર્કશાયર હેથવેના શેરહોલ્ડરોની વાર્ષિક બેઠકનું નિયમન કરે છે, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને વિદેશના આશરે 20,000 મુલાકાતીઓને ખેંચી લાવે છે, જેને "વુડસ્ટોક ઓફ કેપિટાલિઝમ"નું ઉપનામ પણ આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters|title=Warren Buffett's Letters to Shareholders|archive-url=https://web.archive.org/web/20070322071600/http://www.berkshirehathaway.com/letters|archive-date=2007-03-22|access-date=2008-05-20|publisher=[[Berkshire Hathaway]]|url-status=live}}</ref> બફેટ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા અને શેરહોલ્ડરોને મોકલવામાં આવતા વાર્ષિક અહેવાલો અને પત્રોને ઘણી વાર નાણાકીય માધ્યમોમાં સ્થાન મળે છે. બફેટનું લેખન [[બાઇબલ]]થી માંડી [[મે વેસ્ટ]] સુધીના લોકોના સાહિત્યીક અવતરણો,<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1993.html|title=Chairman's Letter — 1993|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> તેમજ મિડવેસ્ટર્ન સલાહો, અને સંખ્યાબંધ ટુચકાઓ માટે જાણીતું છે. વિવિધ વેબસાઇટ્સ બફેટના મૂલ્યોના વખાણ કરે છે, જ્યારે અન્ય બફેટના બિઝનેસ મોડેલને વખોડી કાઢે છે અને તેમની રોકાણ અંગેની સલાહો અને નિર્ણયોને નકારે છે. === બફેટ અને તમાકુ === 1987માં [[આરજેઆર નેબિસ્કો]], ઇન્ક. શત્રુતાભર્યા ટેકઓવર સમયે, બફેટે જ્હોન ગટફ્રિડને કહેતા હતા:{{cquote|I’ll tell you why I like the cigarette business. It costs a penny to make. Sell it for a dollar. It’s addictive. And there’s fantastic brand loyalty.<ref>{{cite book | author=Burrough, Bryan; Helyar, John | title=[[Barbarians at the Gate: The Fall of RJR Nabisco]] | publisher=[[Harper & Row]] | location=New York | year=1990 | isbn=0-060-16172-8}}</ref>}} બર્કશાયર હેથવે ઇન્ક.ની 1994ની વાર્ષિક બેઠકને સંબોધતા, બફેટે જણાવ્યું હતું કે તમાકુમાં રોકાણ એ:{{cquote|fraught with questions that relate to societal attitudes and those of the present administration. I would not like to have a significant percentage of my net worth invested in tobacco businesses. The economy of the business may be fine, but that doesn't mean it has a bright future.<ref>[http://legacy.library.ucsf.edu/tid/whg85e00/pdf ''Warren Buffett Cools on His Attraction to Tobacco Business'', Jenell Wallace, Bloomberg news, Apr/25/94, Legacy Tobacco Documents Library, University of California San Diego Library]</ref>}} === બફેટ અને કોલસો === 2007માં, બફેટે તેની [[મિડઅમેરિકન એનર્જી કંપની]]ની પેટાકંપની, [[પેસિફીકોર્પે]] છ કોલસાથી ચાલતા પાવર પ્લાન્ટને રદ કર્યા. જેમાં ઉતાહના [[ઇન્ટરમાઉન્ટેન પાવર પ્રોજેક્ટ]] યુનિટ 3, જીમ બ્રિજર યુનિટ 5, અને ચાર સૂચિત પ્લાન્ટ્સ કે જેને અગાઉ પેસિફીકોર્પના ઇન્ટીગ્રેટેડે રિસોર્સ પ્લાનમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા તેનો સમાવેશ થાય છે. નિયામકો અને નાગરિકોના જૂથ તરફના દબાણને કારણે તેને રદ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સોલ્ટ લેક સિટી કોમર્સિયલ રિયલ એસ્ટેટ બ્રોકર એલેક્ઝાન્ડર લોફ્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલી અરજીનો સમાવેશ થાય છે. બફેટને લખેલા એક પત્રમાં પોતાને નાગરિકોનું જૂથ, ઉદ્યોગોના માલિકો અને સંચાલકો, સેવા આપતા વ્યાવસાયિકો, સરકારી અધિકારીઓ, સંસ્થાના પ્રતિનિધીઓ....મિત્રો અને ઉતાહના નવા ગ્રાહકો ગણાવતા 1,600 અરજદારોએ જણાવ્યું કે, તેમના મતે, ઉતાહમાં કોલસાના ઉત્પાદન માટે કોઇ પણ પ્રકારનું વિસ્તરણ "અમારા આરોગ્ય સાથે ચેડા સમાન હશે, અમારી દ્રષ્ટિને ઝાંખી બનાવી દેશે, પાણીને દૂષિત કરશે તેમજ અમારા સ્નો પેક પર જોખમકારક બનશે," આથી " આ સ્થળ પ્રત્યેનું અમારૂ આકર્ષણ ઓછુ થશે અને કામ પ્રત્યે જોખમ ઉભુ થશે, અને તેને પગલે મુખ્ય મેટ્રો તરીકે અમારી આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતા પણ જોખમાશે તથા આમારી આવક અને સંપત્તિના મૂલ્યમાં પણ ઘટાડો નોંધાશે."<ref>[http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 "ધી એજ્યુકેશન ઓફ વોરન બફેટ: વ્હાય ડીડ ધી ગુરૂ કેન્સલ સિક્સ કોલ પ્લાન્ટ્સ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209201127/http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 |date=2009-02-09 }} ટેડ નેસ, ગ્રિસ્ટમિલ, એપ્રિલ 15, 2008</ref> === ક્લેમેથ નદી === અમેરિકન ભારતીય સમૂહ અને દરિયાઇ માછીમારોએ ક્લેમેથ નદી પરથી ચાર હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રીક બંધોને દૂર કરવાની દરખાસ્ત માટે વોરન બફેટ પાસેથી ટેકાની માગ કરી. તેમણે ડેવિડ સોકોલને જવાબ આપ્યો કે [[FERC]] આ અંગે નિર્ણય લેશે.<ref>{{cite journal|url=http://www.usatoday.com/money/topstories/2008-05-03-3055404993_x.htm|title=Buffett again rebuffs advocates who want Klamath dams out| author=Josh Funk|date=5/3/2008|work=USA Today}}</ref><ref>[http://www.indybay.org/newsitems/2009/05/01/18592169.php Indybay.org]</ref> === વેપાર ખાધ === બફેટે એવો મત દર્શાવ્યો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વધતી જતી વેપાર ખાધ યુ.એસ. ડોલર અને યુ.એસ. અસ્ક્યામતોનું અવમૂલ્યન કરશે. તેઓ માને છે કે યુ.એસ.ની અસ્ક્યામતોની મોટે પાયે માલિકી વિદેશી લોકોના હાથમાં આપવામાં આવતી હોવાને પરિણામે, યુ.એસ. ડોલર લાંબા ગાળે પોતાનું મૂલ્ય ગુમાવશે. માર્ચ 2005માં, શેરહોલ્ડરોને લખેલા એક પત્રમાં, વોરન બફેટે એવી આગાહી કરી હતી કે આવતા 10 વર્ષના સમયગાળામાં યુ.એસ.ના બહારના લોકોની કુલ માલિકી વધીને 11 ટ્રિલીયન ડોલર થઇ જશે. "અમેરિકનો ... વિદેશમાં રહેલા તેમના લેણદારો અને માલિકોને કાયમ માટે ખંડણી આપતા હશે તે વિચારથી તેઓ ગુસ્સે થતા હશે. દેશ કે જે હવે '[[ઓનરશીપ સોસાયટી]]ની મહત્ત્વકાંક્ષા સેવી રહ્યો છે તે તેમાં ખુશી મેળવી નહીં શકે અને [[શેરક્રોપીંગ સોસાયટી]] પર ભાર મુકવાની પ્રવૃત્તિને હું અતિશયોક્તિ ગણાવીશ'." લેખક [[એન પેટ્ટિફોરે]] તેમના લેખનમાં આ બાબતને સ્થાન આપ્યુ અને જણાવ્યું: તેઓ સાચા છે. આથી હવે ફક્ત બેન્કો અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફન્ડ્ઝની નાદારી તથા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય માળખાના તૂટી પડવાની જ નહી, પરંતુ શેરક્રોપર સોસાયટીથી પણ ભય પામવાની જરૂર છે."<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/06/AR2005080600862.html |title=A Sharecropper's Society? |publisher=Washingtonpost.com |date=2005-08-07 |access-date= 2009-02-23}}</ref> === ડોલર અને સોનું === બફેટે 2002માં પ્રથમ વખત વિદેશી ચલણના બજારમાં પ્રવેશ કર્યો. આમ છતાં, વ્યાજદરોમાં થતા ફેરફારથી હોલ્ડીંગ કરન્સી કોન્ટ્રેક્ટ્સના ખર્ચમાં વધારો થવાથી 2005માં તેના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો હતો. બફેટ સતત ડોલર માટે [[મંદીનું વલણ]] ધરાવે છે અને જણાવે છે કે તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી આવકનો નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવતી કંપનીઓના હસ્તાંતરણ તરફ તેઓ નજર કરી રહ્યા છે. બફેટે 1998માં [[હાર્વર્ડ]] ખાતે યુએસડી માટે [[ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ]]ના બિન-ઉત્પાદક મુદ્દાઓ પર ભાર મુક્યો:{{cquote|It gets dug out of the ground in Africa, or someplace. Then we melt it down, dig another hole, bury it again and pay people to stand around guarding it. It has no utility. Anyone watching from Mars would be scratching their head.}} 1977માં બફેટ શેર, સોનું, ખેતીની જમીન, અને ફુગાવા વિષે બોલતા જોવા મળ્યા: {{cquote|stocks are probably still the best of all the poor alternatives in an era of inflation—at least they are if you buy in at appropriate prices.<ref>{{Citation | last=Buffett | first=Warren | title=How Inflation Swindles the Equity Investor | journal=Fortune | date=1977–05}}</ref>}} === કરવેરા === બફેટે જણાવ્યું હતું કે તેમણે 2006ની (48.1 મિલિયન ડોલર) આવક માટે 19 ટકા કુલ ફેડરલ ટેક્સીસની ચૂકવણી કરી હતી (ડિવિડન્ડ્સ અને મૂડી નફો હોવા છતાં), જ્યારે તેમના કર્મચારીઓએ ઓછી કમાણી કરી હોવા છતાં 33 ટકા કર ભર્યો હતો.<ref>{{cite journal|journal=[[Forbes]]|date=[[2007-11-26]]|pages=24, 42–3|title=Warren Buffet}}</ref> બીજી તરફ 2008માં, બર્કશાયર હેથવેએ 7.5 બિલિયન ડોલરની કમાણી સામે 1.9 બિલિયન ડોલર ફેડરલ કોર્પોરેટ ઇન્કમ ટેક્સ ચૂકવ્યો હતો (ફક્ત ફેડરલ ટેક્સમાં 26 ટકાની વધારે).<ref>[http://www.hoovers.com/company/Berkshire_Hathaway_Inc/rftfji-1-1njea5.html ] (accessed November 30, 2009)</ref> બફેટે એવું કહેતા [[ઇન્હેરીટન્સ ટેક્સ]]ની તરફેણ કરી હતી કે "2020ના ઓલમ્પિકની ટીમ માટે [[2000 ઓલમ્પિક્સ]]ના ગોલ્ડ-મેડલ વિજેતાના મોટા સંતાનોને પસંદ કરવા સમાન આ બાબત છે".<ref>{{cite news|access-date= 2008-05-20| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1170874.stm| title=Rich Americans back inheritance tax|publisher=BBC|date=2001-02-14}}</ref> 2007માં, બફેટે સેનેટ સમક્ષ પુરાવા રજૂ કરીને વિનંતી કરી કે [[ધનિકશાહી]]ને દૂર કરવા માટે એસ્ટેટ ટેક્સને ટકાવી રાખવો જોઇએ.<ref>{{cite journal | url=http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | title=Buffett tells Senate Finance panel ‘dynastic’ wealth on the rise in U.S. | author=Jim Snyder | date=2007-11-15 | work=The Hill | journal= | access-date=2010-02-05 | archive-date=2007-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120013350/http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | url-status=dead }}</ref> કેટલાક ટીકાકારોએ એવી દલીલ કરી હતી કે બફેટ (બર્કશાયર હેથવે દ્વારા) એસ્ટેટ ટેક્સને ચાલુ રાખવામાં અંગત હિત ધરાવે છે, કેમકે બર્કશાયર હેથવેને અગાઉના ઔદ્યોગિક સોદાઓમાંથી લાભ મેળવ્યો હતો અને ભવિષ્યના એસ્ટેટ ટેક્સની ચૂકવણી સામે પોલિસી હોલ્ડરોને રક્ષણ આપવા માટે ઇન્સ્યોરન્સ પોલિસીનો વિકાસ કર્યો અને તેનું વેચાણ કર્યું હતું.<ref>{{cite journal| url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_16_56/ai_n13684021/?tag=content;col1=| title=Buffetted. The Sage of Omaha loves the estate tax — as well he might| author=Berlau, John| date=2004-08-24| work=National Review}}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> બફેટ એવું માનતા હતા કે સરકારે ખોટી બાબતોના ઉદ્યોગને ટેકો આપવો જોઇએ નહીં અથવા કેસિનોને કાયદેસરતા આપવી જોઇએ નહીં અને તેને અજ્ઞાનતા પરનો કરવેરો ગણાવ્યો હતો.<ref>{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|title=America, The Casino Nation|publisher=[[Forbes]]|date=2004-10-11|author=Ackman, Dan|archive-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413013010/http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|url-status=dead}}</ref> === એક્સ્પેન્સીંગ ઓફ સ્ટોક ઓપ્શન્સ === તેઓ આવકના સ્ટેટમેન્ટ પર [[સ્ટોક ઓપ્શન એક્સ્પેન્સીંગ]]ના મજબૂત હિમાયતી રહ્યા છે. 2004ની વાર્ષિક બેઠકમાં, તેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસ સમક્ષ વિધેયકની રજૂઆત કરી જે અમુક કંપની દ્વારા ઇસ્યુ કરવામાં આવેલા સ્ટોક ઓપ્શન કોમ્પન્સેશનને ખર્ચ તરીકે ગણવા અંગે વિચારણા હાથ ધરાશે, તે [[ઇન્ડિયાના હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્ઝ]] દ્વારા પસાર કરવામા આવ્યું હતું તેને સમાન હતું જેણે 3.14159 થી 3.2ના [[પીઆઇ]]માં ફેરફાર કર્યો હતો.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A29807-2004Jul5.html વોરન બફેટ, ''ફઝી મેથ એન્ડ સ્ટોક ઓપ્શન્સ '' , ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ, જૂલાઇ 6, 2004, પાનું A19]</ref> <blockquote>જ્યારે કંપની કર્મચારીઓને તેમની સેવાઓ સામે બદલામાં કઇ મૂલ્ય પુરુ પાડે છે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ રીતે કોમ્પન્સેશન એક્સપેન્સ ગણાય છે. અને જો ખર્ચા આવકના સ્ટેટમેન્ટ સાથે સંબંધ ધરાવતા ન હોય તો તે વિશ્વમાં કોની સાથે સંબંધ ધરાવે છે?<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B01EFD81538F937A15754C0A9649C8B63&amp;scp=1&amp;sq=buffett%20cooks%20books&amp;st=cse વોરન ઇ. બફેટ, ''હૂ રિયલી કૂક્સ ધી બુક્સ?'' , ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, જૂલાઇ 24, 2002]</ref> </blockquote> === ચીનમાં રોકાણ === બફેટે [[પેટ્રોચાઇના]] કંપની લિમિટેડમાં રોકાણ કર્યુ અને ક્યારેક બને તેવા કિસ્સામાં બર્કશાયર હેથવેની વેબસાઇટ પરની કોમેન્ટરી<ref>{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/sudan.pdf|format=PDF|title=Shareholder Proposal Regarding Berkshire’s Investment In PetroChina|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref>માં જણાવ્યું કે કેટલાક સક્રિય લોકોએ કંપનીના સુદાનીઝ જેનોસાઇડ સાથેના જોડાણને કારણે નકારાત્મક મત વ્યક્ત દર્શાવ્યો હોવા છતાં શા માટે તેઓ રોકાણ પાછું ખેંચવા માગતા નથી. જેને પગલે [[હાર્વર્ડે]] પણ 2005માં કંપનીમાંથી રોકાણમાં ઘટાડો કર્યો હતો. જોકે તેમણે ત્યારબાદ તરત જ આ હિસ્સો વેચી દીધો. વર્ષ 2008માં ઓઇલની કિંમતોમાં થયેલા ઘટાડા વચ્ચે કંપનીમાં જો તેમનો હિસ્સો જાળવી રાખ્યો હોત તો તેમને લાખો ડોલરનું નુક્શાન થયું હોત. ઓક્ટોબર 2008માં, બફેટે [[બીવાયડી કંપની]]ના 10 ટકા માટે 230 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણી કરીને ન્યૂ એનર્જી ઓટોમોબાઇલમાં રોકાણ કર્યુ ([[SEHK]]: 1211), જે ઇલેક્ટ્રીક ઓટોમોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરર [[બીવાયડી ઓટો]]ની પેટાકંપનીનું સંચાલન કરે છે. એક વર્ષ કરતા પણ ઓછા ગાળામાં, રોકાણે તેમને નફા પર 500 ટકાથી વધારે વળતર મેળવી આપ્યું.<ref>{{cite web|access-date=2009-09-16|url=http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|format=html|title=Warren Buffet's 500% Return from BYD: The Show Just Begun?|publisher=[[ChinaStakes]]|archive-date=2009-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906140143/http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|url-status=dead}}</ref> == વોરન બફેટ પરના પુસ્તકો == વોરન બફેટ અને તેમના રોકાણ અંગેના વ્યૂહો વિષે સંખ્યાબંધ પુસ્તકો લખવામાં આવ્યા છે. ઓક્ટોબર 2008માં, ''[[યુએસ ટુડે]]'' ના અહેવાલ પ્રમાણે બફેટનું નામ શિર્ષકમાં હોય તેવા ઓછામાં ઓછા 47 પુસ્તકો છપાઇ રહ્યા છે. આ લેખમાં [[બોર્ડર્સ બુક્સ]]ના સીઇઓ, જ્યોર્જ જોન્સે જણાવ્યું હતું કે પોતાના નામના શિર્ષક ધરાવતા પુસ્તકોમાં જીવતા લોકોમાં યુ.એસ.ના રાષ્ટ્રપતિઓ, અગ્રણી વૈશ્વિક રાજકીય નેતાઓ અને [[દલાઇ લામા]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="name game">ડેલ જોન્સ, [http://www.usatoday.com/money/books/2008-10-22-buffett-books_N.htm "બુક ટાઇટલ લાઇક ટુ પ્લે ધી વોરન બફેટ નેમ ગેમ,"] ''[[યુએસએ ટુડે]]'' , ઓક્ટોબર 22, 2008.</ref> બફેટે જણાવ્યું હતું કે ''ધી એસે ઓફ વોરન બફેટ'' તેમનું વ્યક્તિગત રીતે માનીતું પુસ્તક હતુ,<ref>{{Cite book | author=Buffett, Warren; Cunningham, Lawrence | authorlink= | coauthors= | title=The Essays of Warren Buffett: Lessons for Corporate America, Second Edition | date= | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0-9664461-2-8 | pages=}} </ref> જેને તેમણે "વાર્ષિક અહેવાલના પત્રોના વિચારોની સુસંગત ગોઠવણી" ગણાવી હતી અને તેનું સંપાદન [[લેરી કનિંગહામ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="name game"/> બફેટ વિષેના શ્રેષ્ઠ વેચાણ થયેલા અથવા અન્ય નોંધપાત્ર પુસ્તકોમાં નીચેની યાદીનો સમાવેશ થાય છે: * રોજર લાવન્સ્ટિન, ''[[બફેટ, મેકિંગ ઓફ એન અમેરિકન કેપિટાલિસ્ટ]]'' * રોબર્ટ હેગસ્ટ્રોમ, ''[[ધી વોરન બફેટ વે]]'' .<ref>{{Cite book | author=Hagstrom, Robert G.; Miller, Bill R.; Fisher, Ken | authorlink= | coauthors= | title=The Warren Buffett Way | date=2005 | publisher=John Wiley | location=Hoboken, N.J. | isbn=0-471-74367-4 | pages=}}</ref> (2008 સુધી, બફેટ વિષેની સૌથી વધુ વેચાયેલી પુસ્તક.)<ref name="name game"/> * [[એલિસ સ્ક્રોડર]], ''[[The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life]]'' .<ref>{{Cite book | last=Schroeder | first=Alice | authorlink=Alice Schroeder | coauthors= | title=The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life | date= | publisher=Bantam Dell Pub Group 2008. | location= | isbn=978-0-553-80509-3 | pages=}}</ref> (બફેટના સહકાર સાથે લખાયેલી.)<ref>[[જેનેટ મેસ્લિન]], [http://www.nytimes.com/2008/09/29/books/29masl.html?_r=1 "બુક્સ ઓફ ધી ટાઇમ્સ: ધી રિચેસ્ટ મેન એન્ડ હાઉ હી ગ્રૂ (એન્ડ ગ્રૂ હીસ કંપની, ટુ),"] ''[[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' , સપ્ટેમ્બર 28, 2008.</ref> * [[મેરિ બફેટ]] અને ડેવિડ ક્લાર્ક, ''બફેટોલોજી'' <ref>{{Cite book | author=Buffett, Mary | authorlink=Mary Buffett | coauthors=Clark, David| title=Buffettology: The Previously Unexplained Techniques That Have Made Warren Buffett The World's Most Famous Investor | date= | publisher=Scribner | location= | isbn=978-0-684-84821-1 | pages=}}</ref> અને ચાર અનુગામી પુસ્તકો. (1.5 મિલિયનથી વધુ નકલોનું સંયુક્ત વેચાણ.)<ref name="name game"/> * [[જેનેટ લોવ]], ''વોરન બફેટ સ્પીક્સ: વિટ એને વિઝડમ ફ્રોમ ધી વર્લ્ડ્સ ગ્રેટેસ્ટ ઇન્વેસ્ટર'' .<ref>{{Cite book | last=Lowe | first=Janet | authorlink=Janet Lowe | coauthors= | title=Warren Buffett Speaks: Wit and Wisdom from the World's Greatest Investor | date= | publisher=Wiley | location= | isbn=978-0-470-15262-1 | pages=}}</ref> * [[જ્હોન ટ્રેન]], ''ધી મિડાસ ટચ: ધી સ્ટ્રેટેજીસ ધેટ હેવ મેડ વોરન બફેટ 'અમેરિકાસ પ્રીમિનન્ટ ઇન્વેસ્ટર'.'' <ref>{{Cite book | last=Train | first=John | authorlink=John Train | coauthors= | title=The midas touch: the strategies that have made Warren Buffett America's pre-eminent investor | date=1987 | publisher=Harper & Row | location=New York | isbn=978-0-06-015643-5 | pages=}}</ref> * એન્ડ્રૂ કિલપેટ્રીક, ''ઓફ પરમાનન્ટ વેલ્યુ: ધી સ્ટોરી ઓફ વોરન બફેટ'' .<ref>{{Cite book | last=Kilpatrick | first=Andrew | authorlink= | coauthors= | title=Of Permanent Value: The Story of Warren Buffett/2008 Cosmic Edition/2 volumes | date= | publisher=Andy Kilpatrick Publishing Empire (AKPE) | location= | isbn=978-1-57864-455-1 | pages=}}</ref> (330 પ્રકરણો, 1,874 પાના અને 1,400 તસવીરો તથા 10.2 પાઉન્ડ્સનું વજન ધરાવતું બફેટ વિષેનું સૌથી મોટું પુસ્તક.)<ref name="name game"/> * વોરન બફેટ, [[લોરન્સ કનિંગહામ]] (એડિટર), ''ધી એસે ઓફ વોરન બફેટ'' .<ref>{{Cite book | last=Buffett | first=Warren | authorlink= | editor= Lawrence Cunningham| title=The Essays of Warren Buffett | date=April 11, 2001 | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0966446111 | pages=256}}</ref> (શિર્ષક પ્રમાણે ચેરમેનના પત્રોની ફરી ગોઠવણી.) * જેનેટ એમ. તાવાકોલી, ''ડીયર મિસ્ટર બફેટ: વોટ એન ઇન્વેસ્ટર લર્ન્સ 1,269 માઇલ્સ ફ્રોમ વોલ સ્ટ્રિટ'' <ref>{{Cite book | last=Tavakoli | first=Janet | authorlink=http://www.tavakolistructuredfinance.com/biography.html | title=Dear Mr. Buffett: What An Investor Learns 1,269 Miles From Wall Street | date=January 9, 2009| publisher=Wiley | location= | isbn=978-0470406786 | pages=304}}</ref> == સંદર્ભો == {{reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય લિન્ક્સ == {{wikiquote}} {{commonscat}} * [http://www.berkshirehathaway.com/ બર્કશાયર હેથવેની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.warren-buffett-portfolio.com/ બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ] * [http://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022073908/https://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA |date=2012-10-22 }} (ગૂગલ ફાઇનાન્સની કિંમતો સાથે) * [http://www.buffettbuys.com/ બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ, ક્રિયાશીલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308064929/http://buffettbuys.com/ |date=2018-03-08 }} {{start box}} {{s-hon}} {{succession box| before=[[Ingvar Kamprad]]| title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]| years=?—1995| after=[[Bill Gates]]| }} {{succession box| before=[[Bill Gates]]| title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]| years=2008–2009| after=[[Bill Gates]]| }} {{end box}} {{WPO-PNS}} {{Berkshire Hathaway}} {{Persondata |NAME=Buffett, Warren Edward |ALTERNATIVE NAMES=Sage of Omaha; Oracle of Omaha |SHORT DESCRIPTION=Businessman; Billionaire |DATE OF BIRTH=August 30, 1930 |PLACE OF BIRTH=Omaha, Nebraska |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Buffett, Warren}} [[શ્રેણી:અમેરિકાના અજ્ઞેયવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અમેરિકન બિલિયોનેર્સ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ્ઝ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના ધિરાણકર્તાઓ]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના રોકાણકારો]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના નાણાં સંચાલકો]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના દાનવીરો]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ]] [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] 6o5pr2hfze0e0kjhkx4x2l1rlyq7ufy 0 24466 900968 889428 2026-05-15T18:29:51Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900968 wikitext text/x-wiki [[File:Momias de Llullaillaco en la Provincia de Salta (Argentina).jpg|thumb|200px|મમી]] [[ચિત્ર:Mummy 2.jpg|thumb|આલ્બર્ટ હોલ મ્યુઝિયમ, જયપુર ખાતે મમી]] '''મમી''' એ એક [[શબ]] છે જેની [[ત્વચા]] અને [[અંગો]]ને, એક [[પેટી]]માં અંદર જ્યાં શબને મૂકાય છે ત્યાં [[રસાયણો]]; અત્યંત ઠંડી, બહુ ઓછી [[ભેજ]], અથવા હવાના અભાવની સામે કયા તો ઈરાદાપૂર્વક અથવા [[પ્રાસંગિક]] પ્રદર્શન કરવા માટે સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. વર્તમાનમાં, સૌથી જુની શોધાયેલી (કુદરતી) મમી પ્રક્રિયા કરાયેલ મનુષ્યનું શબ, વધ કરાયેલું માથુ, જે 6000 વર્ષ જુની તારીખનું હતું અને 1936માં શોધાયેલું હતું.<ref> {{cite web |url=http://www.archaeometry.org/paleoamerican.htm |title=Andean Head Dat ed potato ed 6'000 Years Old |publisher=archaeometry.org |access-date=2009-02-20 }} </ref> સૌથી વધુ પ્રસિદ્ધ ઈજીપ્તની મમીઓ [[સેટી I]], [[રમેસેસ II]] (13મી સદી બીસી) છે, જે સૌ પ્રથમ ઈજીપ્તની મમી તરીકે ઓળખાતી, જેનું ઉપનામ તેના વાળના કલરના કારણે “ [[જીંજર]] ” રાખવામાં આવેલું છે તે લગભગ 3300 બીસીના સમયથી જુની છે. મનુષ્યની અને બીજા પ્રાણીઓની મમીઓ સમગ્ર દુનિયામાં વિવિધ જગ્યાઓએ મળી આવેલ છે, જે બંને કુદરતી સંરક્ષણ અથવા તો અસાધારણ સ્થિતિઓના કારણે અને મૃતને સાચવવાની સાંસ્કૃતિક શિલ્પકૃતિઓના કારણે હશે. એક મિલિયન પ્રાણીઓની મમીઓથી પણ વધારે મમીઓ ઈજીપ્તમાં મળી આવેલ છે, જેમાં ઘણી બધી બિલાડીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમને દફન કરવામાં અને તેમનું સમગ્ર કામ પૂરુ કરવામાં લગભગ 70 દિવસ લાગે છે.<ref> {{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/09/0915_040915_petmummies.html |title=Egyptian Animals Were Mummified Same Way as Humans |publisher=news.nationalgeographic.com |access-date=2008-11-02 |last= |first= }} </ref> ==વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર== {{Hiero|Mummy (''sˁḥ'')|<hiero>z:,:a-H</hiero>|align=right|era=egypt}} [[અંગ્રેજી]] શબ્દ ''મમી'' એ [[મધ્યકાલિન]] સમયમાં [[લેટિન]] ''મમ્યા'' પરથી મેળવવામાં આવ્યો છે, જે [[પર્શિયન]] શબ્દ ''મમ'' (موم)પાસેથી લેવામાં આવ્યો છે, જેનો અર્થ “ [[બીટુમેન]] ” થાય છે. તેની કાળી પડેલી [[ત્વચા]]ને કારણે [[બીટુમેન]]નો એક સમયે પ્રાચીન ઈજીપ્શિયનોની [[દફનાવવા]]ની પદ્ધતિમાં વિસ્તૃત રૂપથી ઉપયોગ થતો હતો. (વધુ જુઓ : [[મમ્મીયા]]) ==ઈજીપ્તની શબપરીરક્ષણ પ્રક્રિયા == પ્રારંભમાં ઓળાખાતી ઈજીપ્શિયન મમી, તેના વાળના રંગ માટે ઉપનામ “ [[જીંજર]] ” રાખેલ છે, તે 3300 બીસીની તારીખના સમયથી જુની છે. હાલમાં [[બ્રિટીશ મ્યુઝિયમ]]માં પ્રદર્શિત કરેલ છે, જીંજરની શોધ ગરમ રણની રેતીમાં દટાયેલી રીતે થઈ હતી. રણની સ્થિતિ કુદરતી રીતે શબોને સાચવી શકે છે, માટે અનિશ્ચિત છે કે શુ આ શબપરીરક્ષણ ઈરાદાપૂર્વક થઈ હતી કે નહીં. જો કે, જીંજરને થોડાક માટીના વાસણો સાથે દફનાવેલી હોવાથી, એવું જણાય છે આ શબપરીરક્ષણ દ્વારા તેને દાટવા માટેની સાચવવાની પ્રક્રિયાની રીતે થયું હશે. પથ્થરોનો તેની ટોચ પર ઢગલો એ [[શિયાળ]] અને બીજા મુર્દાખોરોથી શબ ન ખાઇ શકે તે માટે કરવામાં આવ્યો હશે અને માટીના વાસાણોમાં ખાવાનું અને પીણું હશે જે માટે પાછળથી એવું માનવામાં આવ્યું કે મૃતકને બીજી દુનિયાની મુસાફરી કરતી વખતે જીવીત રાખવા માટે મૂકવામાં આવ્યા હશે. [[મધ્ય કિંગડમ]]થી શરૂ થઈને, શબ દફન કરનારાઓ મીઠાનો ઉપયોગ કરતા હતા કે જેથી ભેજને શરીરમાંથી કાઢી શકાય. મીઠા જેવા પદાર્થ [[નેટ્રોન]] સૂકાઇ જાય અને હાડકા કરતા ચરબીને વધારે વખત સાચવી શકે. એક વખત સુકાયા બાદ, મમીને ધાર્મિક વિધિ સાથે સુગંધિત પદાર્થો અને તેલ વડે અભ્યંજિત કરાય છે. નિરર્થક શરીરને નેટ્રોનથી ઢાંકવામાં આવે છે, જેથી [[શુષ્કતા]]ની પ્રક્રિયા ઝડપથી થાય અને વિભાજનને ટાળી શકાય. નેટ્રોન શરીરને રણની રેતીથી પણ વધારે ઝડપથી સુકવે છે, અને શરીરને ઘણી સારી રીતે સાચવે છે. વારંવાર આંગળી અને અંગૂઠાનું રક્ષણકારક પણ મમીઓની આંગળી અને અંગૂઠાઓ પર મૂકવામાં આવે છે જેથી તે ટૂટી ના જાય. તેઓને સફેદ લીનનના પટ્ટાઓથી લપેટી દેવામાં આવે છે જેથી શરીરને નુકસાન ના પહોંચે અને રક્ષણ થાય. તે પછી, શરીરને વધુ રક્ષણ કરવા માટે કેનવાસના પતરામાં લપેટવામાં આવે છે. ઘણા પવિત્ર આભૂષણો અને તાવિજો અંદર અને મમીની આજુબાજુ અને રેપિંગની ફરતે મૂકવામાં આવે છે. આ મમીને હાનીથી બચાવવા અને મમીની [[આત્મા]]ને સારી કિસ્મત આપવા માટેના અર્થે કરાય છે. એક વખત સાચવ્યા બાદ, તેને આરામ કરવા માટે એક પ્રસ્તર તાબુતમાં એક [[સેક્રોફાગસ]]માં મૂકવામાં આવે છે જ્યાં એવું મનાય છે કે મમી અન્તકાળ સુધી આરામ કરી શકે. કોઈક પ્રકરણોમાં, મમીના મોઢાને પછી [[શ્વાસોચ્છવાસ પ્રક્રિયાની નિશાની બતાવવા માટે ધાર્મિક રૂપથી ]]ખુલ્લુ રાખવામાં આવે છે, જેણે ફરીથી જીવીત મમીઓની કથાઓને જન્મ આપ્યો.<ref>{{cite book |author=Aufderheide, Arthur C. |title=The scientific study of mummies |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=2003 |pages= |isbn=0-521-81826-5 |oclc= |doi= |ISBN status=May be invalid - please double check}}; પૃ 525.</ref> ====ઈજીપ્તની મમીઓનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ ==== [[File:Mummy at British Museum.jpg|left|thumb|200px|બ્રિટીશ મ્યુઝિયમમાં મમી]] 19મી અને પ્રારંભિક 20મી સદીઓમાં વિશ્વભરના મ્યુઝિયમો દ્વારા મમીઓની શોધ કરાઇ હતી અને ઘણા આજે મમીઓનું પ્રદર્શન કરે છે. નોંધનીય સારા ઉદાહરણોનું પ્રદર્શન [[કૈરો]]ના [[ઈજીપ્શિયન મ્યુઝિયમ]], [[બર્લીન]]માં [[એજીપ્શિશ્ચીસ મ્યુઝિયમ]], અને [[લંડન]]માં [[બ્રિટીશ મ્યુઝિયમ]]માં કરાયું છે. ઈજીપ્તનું શહેર [[લકસોર]] આ માટે ઘર છે, અને [[મમી પરીરક્ષણ સંગ્રહાલય]] તરીકે પ્રખ્યાત છે. શરીર પરીરક્ષણ અવશેષ જે પાછળથી [[રમેસેસ I]] માં પરીવર્તિત થયું જેનો અંત ડેરડેવીલ મ્યુઝિયમમાં થયો જે [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]-[[કેનેડા]] બોર્ડર ઉપર [[નાયગ્રા ધોધ]] પાસે આવેલ છે; નોંધણી સૂચવે છે કે 1860માં એક કેનેડીયનને વેચવામાં આવેલું અને પ્રદર્શનની સાથે સાથે બીજા પ્રદર્શન બતાવે જેમ કે લગભગ 140 વર્ષ જુની બે માથાની ગાય, [[એટલાન્ટામાં મ્યુઝિયમ, જ્યોર્જીયા]] જેણે મમીને બીજી શિલ્પકૃતિઓ સાથે મેળવેલી, એ શોધ્યું કે આ રાજાશાહી છે અને માટે તેણે [[ઈજીપ્તની સુપ્રીમ કાઉન્સિલ ઓફ એન્ટિકસ]]ને પાછી આપવી પડી. તે હાલમાં [[લક્સોર મ્યુઝિયમ]]માં પ્રદર્શનમાં મૂકેલ છે. {{Wikinewspar|30 brightly coloured mummies discovered in Egyptian necropolis}} તાજેતરમાં, [[વિજ્ઞાને]] પણ મમીમાં વધારે રસ લીધો છે. ડો [[બોબ બ્રેયર]] એક [[ઈજીપ્તનો વૈજ્ઞાનિક]] છે, જે પ્રથમ આધુનિક વૈજ્ઞાનિક છે જેણે પ્રાચીન ઈજીપ્શિયનની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરી એક મમી રચવાનો પ્રયત્ન કર્યો. મમીનો ઉપયોગ [[દવા]]ઓમાં [[વિકિરણ]]ના સ્તરે [[કેટ સ્કેન]] સાધનોના શક્તિનો માપ કાઢવામાં થાય છે, જે જીવતા માણસો પર પ્રયોગ કરવા માટે ખૂબ ભયાનક હોઇ શકે. હકીકતમાં, મમીનો અભ્યાસ તેમને ખોલ્યા વગર [[કેટ સ્કેન]] અને [[એકસ-રે]] મશીનોનો ઉપયોગ કરી, તેની અંદર શું છે તેનું ડિજીટલ ચિત્ર બનાવીને તેના અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે. તેઓ [[જીવવિજ્ઞાની]] અને [[માનવવિજ્ઞાની]]ઓને ખૂબ ઉપયોગી છે, કારણ કે તેઓએ ખૂબ પ્રાચીન લોકોના આરોગ્ય અને [[રહેણી કરણી]] વિશેની ખૂબ મહત્વની માહિતીઓનો ભંડાર આપ્યો છે. 2008માં, આધુનિક પેઢીના સીટી સ્કેનર્સ (શિકાગોની યુનિવર્સિટીમાં 64 અને 256 સ્લાઈસ ફિલીપ્સ) નો ઉપયોગ [[મેરેસમન]]ના અભ્યાસ માટે કરવામાં આવ્યો, જે [[અમન]]ના મંદિરની ગાયિકા અને મહિલા પાદરી હતી, જેની મમી હાલમાં [[શિકાગોના ઓરિએન્ટલ ઈન્સ્ટિટયૂટ]]માં છે. [[File:Mummy 501594 fh000031.jpg|thumb|300px|right|બ્રિટીશ મ્યુઝિયમમાં એક મમી]] મમીના [[ડીએનએ]]ના [[અણુસંબંધિત પ્રતિરૂપણ]]માં રસ ધરવાતા વૈજ્ઞાનિકોએ એક ઈજીપ્તની મમી જેની તારીખ સિરકા 400 બીસીની છે તેનો મનોવિશ્લેશ કરી શકાય તેવા ડીએનએના શોધાયાનો અહેવાલ આપ્યો છે.<ref>{{cite journal |author=Pääbo S |title=Molecular cloning of Ancient Egyptian mummy DNA |journal=Nature |volume=314 |issue=6012 |pages=644–5 |year=1985 |pmid=3990798| doi = 10.1038/314644a0+}}</ref> જો કે પછીના [[મધ્ય કિંગડમ]]ની [[પ્રાચીન ઈજીપ્ત]]ની મમીના વાળના પૃથ્થકરણે એક સુવ્યવસ્થિત ભોજન યોજનાનો પુરાવો બતાવે છે, સિરકાની 3200 બીસીની પ્રાચીન ઈજીપ્તની મમીઓ અતિશય એનીમિયા અને હેમોલાયટિક વિકારની નિશાનીઓ બતાવે છે.<ref>{{cite journal |author=Marin A, Cerutti N, Massa ER |title=Use of the amplification refractory mutation system (ARMS) in the study of HbS in predynastic Egyptian remains |journal=Boll. Soc. Ital. Biol. Sper. |volume=75 |issue=5-6 |pages=27–30 |year=1999 |pmid=11148985 |doi=}}</ref> ==કુદરતી મમી== [[File:Seahorse Skeleton Macro 8 - edit.jpg|thumb|left|100px|એક કુદરતી શબ પરીરક્ષણ કરાયેલ જળઘોડો ]] મમી જે કુદરતી મળતા વાતાવરણની પરિસ્થિતિઓના કારણે બનતી હોય છે જેમ કે અત્યંત ઠંડક ([[ઓટઝી ધ આઈસમેન]], [[ધ આઈસ મેઇડન]], ધ [[લુલ્લાઈલાકો]] બાળકની મમી), તેજાબ (તોલુન્ડ મેન), ખારાપણું (સોલ્ટ મેન), અથવા તો સુકાયેલ શુષ્કતા (ટારીમ મમી), વિશ્વભરમાંથી મળી આવેલ છે. એક હજારથી વધારે [[આયર્ન યુગ]]ના સમયના શબો, કહેવાતી [[શરીરની પેટીઓ]], ઉત્તરી યુરોપમાં [[પેટી]]ઓમાં મળી આવેલ હતી, જેમ કે [[યડે ગર્લ]] અને [[લિન્ડો મેન]].<ref>{{cite web | url = http://www.pbs.org/wgbh/nova/bog/iron-nf.html | title = Bog bodies of the Iron Age | work = [[NOVA (TV series)|NOVA]] | access-date = 2007-10-25 | date = 2006-01-01}}</ref> કુદરતી શબપરીરક્ષણ અન્ય પ્રાણીની પ્રજાતિઓમાં પણ બને છે; જે છીછરા [[ખારા પાણી]]ના વાતાવરણમાં રહેલી પ્રજાતિઓ માટે સૌથી વધુ સામાન્ય છે, ખાસ કરીને તેવા પ્રાણીઓ જેમનું શારીરિક બંધારણ આ પ્રક્રિયા માટે ખાસ રીતે અનુકૂળ હોય જેમ કે [[જળઘોડો]] અને [[સ્ટારફીશ (તારા માછલી)]]. જુની મમી જેમ કે ડાયાનોસોરસ [[લિઓનાર્ડો]], [[ડાકોતા]] અને અમેરિકામાં [[ટ્રાચોડનની મમી]] ખૂબ કિંમતી શોધો હતી. ===યુરોપ=== ====ઇટાલી==== કુદરતી શબપરીરક્ષણ દુર્લભ છે, જેને બનવા માટે ખાસ વાતાવરણની જરૂર પડે છે, પરંતુ તેણે સૌથી જુની જણાતી કેટલીક મમીને ઉત્પન્ન કરી છે. સૌથી વધુ પ્રસિદ્ધિ પ્રાચીન મમી [[ઓટઝી ધ આઈસમેન]] છે, જે 3300 બીસીની આસપાસ [[ઓટઝલ આલ્પસ]]માં [[ગ્લેસિયર]]માં બરફ બની ગઈ હતી જેની શોધ 1991માં થઈ. [[ફેરેનટીલો]]માં 1805 [http://www.aziendeumbre.it/html/view_mummie.ferentillo.grotte.terni.umbria.html]માં પણ [[અમ્બ્રીઆ]] પ્રદેશની મમી શોધાઇ હતી. આ વીસ કુદરતી મમી છે, જેમાંથી સૌથી પ્રાચિન છે તેની તારીખ ચોથી સદીની છે અને સૌથી નવી અને 19મી સદીની છે. ====પેટીના શબ ==== [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]], [[રિપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ]], [[જર્મની]], [[નેધરલેન્ડ]], [[સ્વિડન]] અને [[ડેનમાર્કે]] મોટી સંખ્યામાં [[પેટીના શબો]]ના ઉત્પાદન કર્યા છે, [[સ્ફેગ્નમ પેટી]]ઓમાં જમા થયેલા લોકોની મમી, જે અનિશ્ચિતપણે ખૂન અથવા તો ધાર્મિક બલિના પરિણામે હતા. તેવા પ્રસંગોમાં, પાણીની એસિડીટી, ઠંડું તાપમાન અને ઓક્સિજનનો અભાવ, ભેગા થઇને શરીરની ત્વચા અને નાના કોષોને પકવી નાખે. હાડપિંજર વિશિષ્ટરૂપથી અધિક સમય સુધી વિઘટિત રહે છે. આવી મમી આશ્ચર્યજનકપણે પેટીમાંથી કાઢીએ તો ઘણી સારી રીતે સચવાયેલી હોય છે, જેની ત્વચા અને આંતરીક અંગો અખંડ હોય છે; અને મૃતકના [[પેટ]]ને તપાસીને તેના છેલ્લા ભોજનની માહિતી પણ નક્કી કરવું શકય બને છે. પ્રખ્યાત પ્રસંગ તેમાં [[હરાલડસ્કેર મહિલા]]નો છે, જેની શોધ [[જુટલેન્ડ]]માં 1835માં પેટીમાં કામદારો દ્વારા થઈ હતી. તેની ખોટી ઓળખ પ્રારંભિક મધ્યકાલિન ડેનિશ રાણી તરીકે થઈ અને તેના કારણે તેને રાજાશાહી [[તાબૂત]] [[વેજલે]]ના [[સેન્ટ નિકોલાઈ ચર્ચ]]માં મૂકવામાં આવી હતી, જ્યાં તે હાલ પણ સ્થિત છે. ====ગુઆન્ચિસ (આદીવાસી રહેવાસી) ની મમી==== [[File:Momia guanche museo santa cruz 27-07.JPG|thumb|200px|મ્યુસીયો ડી લા નેચરલેઝા વાય એલ હોમ્બ્રે (તેનેરાઈફ, કેનરી આઈલેન્ડ, સ્પેન) માં સન એન્ડ્રેસની મમી]][[કેનેરી આઇસલેન્ડ]]ના [[મૂળ]] [[ગુઆન્ચિસ (આદિવાસી રહેવાસીઓ)]] તેમના શબને દફન કરતા, કેટલીએ મમી શુષ્કતાની તીવ્ર સ્થિતિમાં મળી આવેલ હતી, દરેકનું વજન 6 કે 7 પાઉન્ડથી વધારે ન હતું. તેઓની પદ્ધતિ પણ પ્રાચીન [[ઈજીપ્શિયન]]ના લોકોની જેમ સમાન હતી. શબને દફન કરવાની પ્રક્રિયા અલગ પડતી હતી. [[ટેનેરાઈફ]]માં, શબ માત્ર બકરા અને ઘેટાની ચામડીઓમાં વિટાળેલ હતા, જ્યારે બીજા આઇસલેન્ડમાં, એક દારૂ જેવા દ્રવ્યનો ઉપયોગ શરીરને સાચવવા થતો હતો, જે પછી શોધી કે પહોંચી ના શકાય તેવી ગૂફાઓમાં મુકતા હતા, અથવા [[કબ્રના ઢગલા]]માં દાટી દઈ ઉપર રેતીનો ઢગલો કરતા હતા. જો કે ટેનેરાઈફના ઘણા વિસ્તારોમાં શરીરનો વનસ્પતિ તત્વો સાથે પ્રક્રિયા કરતા હતા. દફન કરવાનું કામ એક નિશ્ચિત વર્ગ માટે નક્કી કરેલ હતો, મહિલા મૃતક માટે મહિલાઓ, પુરૂષ મૃતક માટે પુરૂષો. દફન કરવું વાસ્તવિકપણે જરૂરી ન હતું, અને શબો ઘણી વખત ગુફાઓમાં સંતાડેલ અથવા દફનાવાયેલા હતા. જે પધ્ધતિ ટેનેરાઈફના મૂળ રહેવાસીઓ દ્વારા ઉપયોગ કરાતી હતી તે સૌથી વધારે ચોક્કસ હતી, કારણ કે તેમના મમી સૌથી વધુ સરસ રીતે સચવાયેલા હતા અને આઇસલેન્ડ અને [[સ્પેન]]માં સૌથી વધુ પ્રખ્યાત હતા. આદિવાસી મમીઓમાં [[સેન એન્ડ્રેસનું મમી]] [[મ્યુસીયો ડે લા નેચરલેઝા યેલ હોમ્બ્રે]] ([[ટેનેરાઈફ]])માં ઉભી છે. ===સાઉથ અમેરિકામાં === [[File:Peruvian mummy.jpg|thumb|left|200px|કાર્મો કેન્વેન્ટ (લિસ્બન) માં પેરુવિયન મમી]]કેટલાક સૌથી વધુ સારી રીતે સચવાયેલી મમીઓ જે [[ઈન્કા]] સમયની તારીખની [[પેરુ]] અને [[ચીલી]]માં છે જેમાંથી કેટલીક 500 વર્ષ <ref>{{Cite web |url=http://maam.culturasalta.gov.ar/index.php?lang=english |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-16 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://archive.today/20120712182643/http://maam.culturasalta.gov.ar/index.php?lang=english |url-status=dead }}</ref>જુની છે, ત્યાં બાળકોની ધાર્મિક રૂપથી [[એન્ડેસ]]ના પર્વતોની ટોચ પર બલી અપાતી હતી. આ વિસ્તારમાં મળી આવેલ બીજી [[ચિનચોરો મમી]]ઓ હતી, જે અત્યાર સુધી મળી આવેલમાં સૌથી જૂની મમીઓ હતી. ઠંડી, સૂકી આબોહવાની અસરના કારણે શબ સારી રીતે સુકાય જાય અને અખંડ રીતે સચવાય. 1995માં, દક્ષિણ [[પેરુ]]માં એમપાટો પર્વત પર 1440 અને 1450ની વચ્ચેના સમયમાં મૃત થયેલી એક 11 થી 15 વર્ષની [[ઈન્કા]] છોકરીનું થીજી ગયેલું શબ શોધાયેલું. જેને “ [[મમી જયુનીતા]] ” (સ્પેનમાં “ મોમ્યા જયુનીતા ”) અથવા “ ધ આઈસ મેઇડન ” તરીકે જાણીતું છે, કેટલાક પુરાતત્વવિદો માને છે તેણી [[ઈન્કાના પર્વતના ભગવાન]] એપુસની એક [[માનવ બલીદાન]] હતી. ચીલીમાં, એક “ મીસ ચીલી ” છે, સારી રીતે સચવાયેલી ટીવાનાકુના સમયની મમી છે.<ref>http://books.google.com/books?id=P_xj3QTHHvoC&amp;pg=PA156&amp;lpg=PA156&amp;dq=Miss+Chile+Mummy&amp;source=bl&amp;ots=BpEJtyAjAs&amp;sig=d0ANonPb7ZjJH5u-X-hXMdC9IiE&amp;hl=en&amp;ei=H7DsScT5NoGeM_SD5ekF&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5</ref> તેણી હાલમાં સન પેડ્રો ડે એટકામામાં [[ગુસ્તાવો પેજ મ્યુઝિયમ]]માં છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.alovelyworld.com/webchili/htmgb/chl030.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-16 |archive-date=2009-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908223004/http://www.alovelyworld.com/webchili/htmgb/chl030.htm |url-status=dead }}</ref>. ત્રણ બાળકોની મમી, 1999માં લુલ્લાઈલાકો પર્વત પર દરીયાઈ સ્તરથી 6700 મીટર ઉપર શોધાયેલી, જે આર્જેન્ટિનાના સાલ્ટામાં મ્યુઝિયમ ઓફ હાઈ અલ્ટીટયુડ આર્કીયોલોજીમાં પ્રદર્શનમાં છે.<ref>http://maam.culturasalta.gov.ar/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1&amp;Itemid=2</ref> ===રશિયામાં === 1989ના ઉનાળામાં, ડો [[નતાલિયા પોલોસ્મેક]]ના નેતૃત્વ હેઠળ એક રશિયાના પુરાતત્વવિદોની ટીમે [[મોંગોલિયન]] સરહદ નજીક [[અલ્ટાય પર્વતો]]માં [[પોન્ટીક-કેસ્પિયન ઘાસના મેદાન]]ના કહેવાતા ''પેસ્ચર્સ ઓફ હેવન'' ના પવિત્ર વિસ્તારમાં [[સાયબેરિયન આઇસ મેઇડન]]ને શોધી કાઢ્યું હતું. શબ પરીરક્ષણ, પછી અસાધારણ હવામાન સ્થિતિઓ દ્વારા પાંચમી સદી બીસીમાં થીજેલી, છ શણગારેલા ઘોડા અને તેણીની છેલ્લી મુસાફરી માટેની પ્રતીકારત્મક ભોજન પણ સાથે હતું, તેણી સમાપ્ત થયેલ [[પેઝિરીક]] સંસ્કૃતિની [[શમન]] હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેણીનું શરીર ભડકીલા ભૂરા રંગના પૌરાણિક પ્રાણીઓના ચિત્રથી ચિત્રાયેલું હતું. સૌથી સારી રીતે સચવાયેલ ટટ્ટુમાં [[ગધેડા]]નું ચિત્ર, એક [[પહાડી ભેંસ]], બે ઉચ્ચ શૈલીપૂર્ણ [[હરણ]] જેના મોટા શિંગડા હતા અને જમણા હાથ પર એક કાલ્પનિક [[માંસાહારી પ્રાણી]]નો સમાવેશ થાય છે. એક મળી આવેલ પુરૂષ (જેનું ઉપનામ “ કોનન ” છે) ની શોધ થઈ હતી જેની છાતી [[ગ્રિફીન]] સમાન દેખાતા બે મોન્સ્ટરની કોતરણીથી સુશોભિત હતી અને ત્રણ આંશિક રૂપથી ઘસાયેલા ચિત્રો, તેના ડાબા હાથ પર બે હરણ અને પહાડી બકરા સમાન દેખાતા હતા. ધ આઈસ મેઇડન વાદવિવાદના સ્ત્રોત બન્યા, કથિત પ્રમાણે તેણીને બહાર કાઢયા પછી તેણીની સારી રીતે દેખભાળ ના થઈ જેના કારણે શરીર બહુ ઝડપથી સડવા લાગ્યું; અને માટે [[સોવિયત યુનિયન]]ના ભાગલા પડ્યા પછીથી, [[અલ્ટાઇ રિપબ્લિકે]] વિવિધ “ ચોરાયેલી ” શિલ્પકૃતિઓને પાછા કરવાની માંગ કરી છે, જેમાં ધ આઈસ મેઇડનનો સમાવેશ થાય છે, જે હાલમાં [[સાયબિરિયા]]માં [[નોવોસાઇબિરસ્ક]]માં સંગ્રહ કરાયેલી છે.<ref>{{cite web | title = The Siberian Ice Maiden | url = http://www.explorenorth.com/library/weekly/more/bl-icemaiden.htm|publisher=ExploreNorth | access-date = 2007-03-17 }}</ref><ref>{{cite journal | last = Polosmak | first = Natalya | title = A Mummy Unearthed from the Pastures of Heaven | journal =[[National Geographic Magazine]] | pages=80–103| year = 1994}}</ref> ===ઉત્તર અમેરિકામાં === 1972માં, આઠ નોંધનીય સચવાયેલી મમીઓ અપસર્જિત [[ઈન્યુટ]] સમજોતા, જેને ગ્રીનલેન્ડમાં [[કીલાકીટસોક]] કહેવાય છે, ત્યાં શોધવામાં આવી. “ ગ્રીનલેન્ડની મમી ' માં છ મહિનાની [[બાળકી]], એક ચાર વર્ષનો છોકરો અને વિવિધ ઉમરની છ મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે, જે લગભગ 500 વર્ષ {{Citation needed|date=March 2010}}પહેલાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. તેઓના શબ જે ગૂફામાંથી મળી આવ્યા હતા ત્યાં ઉપ-શૂન્ય તાપમાન અને સૂકા પવનના કારણે કુદરતી શબપરીરક્ષણ હતા.<ref>{{cite web | last = Deem | first = James M. | title = World Mummies: Greenland Mummies | url = http://www.mummytombs.com/mummylocator/group/greenland.htm | publisher = Mummy Tombs | date = last updated 2007-03-15 | access-date = 2007-03-16 | archive-date = 2007-02-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070208160451/http://www.mummytombs.com/mummylocator/group/greenland.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book | last = Hart Hansen | first = Jens Peder | coauthors = Jørgen Meldgaard; Jørgen Nordqvist (eds.) | title = The Greenland Mummies | location = London | publisher=British Museum Publications | year = 1991 | isbn = 0714125008}}</ref> ઉત્તર અમેરિકાની સૌથી જૂની સચવાયેલી મમી [[કવાડે ડન ત્સ'ઈન્ચી]] ([[શેમ્પેઇનની અને એશીહીક પ્રથમ રાષ્ટ્રો]]ની [[સાઉથર્ન તટચોન]] ભાષામાં “ પહેલાના જમાનાનો માણસ ” ) એ 1999 ઓગસ્ટમાં [[ટટશેનશીની અલ્સેક પાર્ક]]માં બરફીલા પ્રદેશના ખૂણામાં ત્રણ રાષ્ટ્રીય શિકારીઓ દ્વારા શોધાઇ હતી. એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે તે 550 વર્ષ જુની હતી અને તેના સચવાયેલા અવશેષો ઉત્તર અમેરિકાના સૌથી જૂના શોધાયેલામાંના હતા.<ref>{{cite web | last = Ministry of Tourism, Sport and the Arts, British Columbia | title = Kwaday Dan Ts'inchi | url = http://www.tsa.gov.bc.ca/archaeology/kwaday/ | access-date = 2007-03-08 | archive-date = 2007-01-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070125170847/http://www.tsa.gov.bc.ca/archaeology/kwaday/ | url-status = dead }}; {{cite web | last = Lundberg | first = Murray | title = Kwaday Dän Sinchi, The Yukon Iceman | url = http://www.explorenorth.com/library/weekly/aa082599.htm | publisher = ExploreNorth | date = 2001-07-24 | access-date = 2007-10-25 }}</ref> {{Cite check|date=December 2007}} ==સ્વયં શબ પરીરક્ષણ == સંતો જેમના શરીર કોઈપણ જાતનાં સુવિચારિત શબપરીરક્ષણના લક્ષણો વગર [[અભ્રષ્ટ]] હતા તેવા કેટલાક બુદ્ધ સંતો પુજનીય હતા જે માનતા હતા કે તેઓ તેમની મૃત્યુ પર વાસનાની ઈન્દ્રિયોને વશ કરવા સફળતાપૂર્વક સક્ષમ હતા. “ બુદ્ધ સંતોનું કહેવું હતું કે ફકત અંગ્રિમ પંડિતો જ મૃત્યુ પહેલા એક ખાસ નક્કી કરેલ સ્થિતિમાં રહી શકે છે અને પોતાને પવિત્ર કરી શકે કે જેથી તેમનું શરીર સડી ન જાય.'<ref>[http://english.pravda.ru/science/19/94/378/15173_immortality.html મરણાધીન અને સંતો મૃત્યુ પછી શારીરિક અમર રહી શકે છે - પ્રવદા.][http://english.pravda.ru/science/19/94/378/15173_immortality.html આરયુ]</ref> ઘણા મહાયના બુદ્ધ સંતોએ તેમના મૃત્યુના સમયનો અહેવાલ આપ્યો છે અને તેમના છેલ્લા વિધાનો છોડી ગયા અને તેમના શિષ્યોને [[કમળની અવસ્થા]]માં તેમને સમાધિ કરાવી, તેમને એક મોટા વાસણમાં સૂકવવાના તત્વો (જેમ કે [[લાકડું]], [[પેપર]], અથવા [[લીંબુ]]) સાથે મૂકવામાં આવે અને ઈંટોથી ઘેરી લઇને કે મોટાભાગે ત્રણ વર્ષ પછી, પાછળથી ખોદીને કાઢી શકાય. સંગ્રહ કરેલા શરીરોને રંગ કરી શણગારવામાં આવે છે અને સોનાથી શ્રુંગાર કરવામાં આવે છે. [[વિકટર એચ. મેર]] દાવો કરે છે એક ટિબેટીયન સાધુના સ્વયં શબપરીરક્ષણ જે સીએ. 1475 માં મૃત થયેલ અને જેનું શરીર 1990માં અપેક્ષાકૃત અભ્રષ્ટ પુન: પ્રાપ્ત થયું હતું, જે તેમને પ્રભાવશાળી ચિન્તનના અભ્યાસ, દીર્ઘકાલિન ઉપવાસના યુગ્મિત થઈ અને ધીમા સ્વયં શ્વાસ રોકીને મેળવેલી અને એક વિશિષ્ટ પટ્ટાનો ઉપયોગ કરી, જે તેની ગરદન અને ઘૂંટણ સાથે જોડાયેલ હોય જેથી [[કમળની અવસ્થા]]માં બેસી શકાય. શબો તથા કથિત કહેવાતા સ્વયં શબપરીરક્ષણ કરેલા સંતોની મમીઓની પ્રદર્શની [[જાપાની]] લોકોના પવિત્ર સ્થાનોમાં થાય છે, અને એવો દાવો કરાય છે, કે આ સંતોએ તેમના મૃત્યુ પહેલા ઓછું ભોજન જે મીઠા, [[સૂકામેવા]], [[દાણા]], [[મૂળ]] અને [[પાઈન બાર્ક]] અને ''[[ઉરુષી]]'' ચ્હાનું બનેલું હોય, તેવું ભોજન ગ્રહણ કરતા હતા.<ref>[http://www.sonic.net/~anomaly/japan/dbuddha.htm જાપાનની બુદ્ધ લોકોની મમીઓ]</ref> એમાંના કેટલાક પાઈનના લાકડાની પેટીમાં મીઠું ભરી જીવતા દાટેલા હતાં. ==આધુનિક મમી== 1830માં, [[જેરેમી બેન્થમ]], [[ઉપયોગીતાવાદ]]ના શોધકે પોતાના મૃત્યુ પછી પાલન કરવા માટેની માહિતીઓ છોડી ગયા હતા, જેણે એક પ્રકારની આધુનિક મમીની રચનાની શરૂઆત કરી. તેણે સૂચના આપી કે તેના શબને દૃષ્ટાન્ત આપવા માટે “ નાદાનીમાં અંગવ્યવચ્છેદ કેટલું ભયજનક હોય શકે ” પ્રદર્શનમાં મૂકવામાં આવે; એક વખત પ્રદર્શિત થયા પછી અને તેના વિષે ભાષણ આપ્યા પછી, તેણે સૂચના આપી કે તેમાં તેના હાડપિંજર સહિત તેના શરીરના અંગોને સાચવવામાં આવે, (સિવાય કે તેની ખોપડી, જે સચવાયું ના હોય છતાં, જ્યાં સુધી ચોરીના કારણે બીજી જગ્યાએ સંગ્રહ કરવા જરૂરી પડે ત્યાં સુધી તેના ચરણને પાસે પ્રદર્શિત કરાયું),<ref>{{Cite web |url=http://www.mentalfloss.com/blogs/archives/12653 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-16 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119161451/http://www.mentalfloss.com/blogs/archives/12653 |url-status=dead }}</ref> તેના શરીરને તે જે મોટાભાગે કપડાં પહેરે છે તે કપડાં પહેરવાના હતા, અને જ્યારે “ હું વિચારોમાં પરોવાયેલો હોવું છું ત્યારે જે રવૈયામાં જીવીને જે ખુરશી મોટાભાગે મારા દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે તેમાં બેસાડવો ”. તેના શરીરને મીણના માથાથી સજ્જ કરવામાં આવેલી, કારણ કે તેને બનાવવામાં ખૂબ તકલીફ પડી હતી કેમ કે બેન્થમે વિનંતી કરેલી, તેને [[લંડનની યુનિવર્સિટી કોલેજ]]માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી. 20મી સદીના પ્રારંભમાં, [[કોસ્મીસમ]]ની રશિયાની ચળવળ દરમિયાન, [[નિકોલજ ફેદોરોવ]] દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું તેમ, મૃત લોકોના વૈજ્ઞાનિક પુર્નજીવનને નવી દૃષ્ટિ આપી. આ વિચાર એટલો પ્રસિદ્ધ થયો હતો કે [[લેનીન]]ના મૃત્યુ પછી, [[લિયોનીદ ક્રાસીન]] અને [[એલેક્ષેન્ડર બોગડાનોવે]] સૂચવ્યું કે તેના શરીર અને મગજને [[ઈતિવૃત્તપણે સાચવવા]]માં આવે કે જેથી ભવિષ્યમાં તેને પુન:જીવત કરાય.<ref>લેખ જુઓ: А.М. и А.А. Панченко «Осьмое чудо света», in the book Панченко А.М. О русской истории и культуре. સેન્ટ. પિટર્સબર્ગ : અઝબુકા, 2003. પૃષ્ઠ 32.</ref> જરૂરી સાધનો વિદેશમાંથી ખરીદવામાં આવ્યા, પરંતુ વિવિધ કારણોના લીધે આ આયોજન સિદ્ધ ના થયું.<ref>આઇબેડિમ.</ref> તેના શરીરને [[સંલેપન]] કરવાની જગ્યાએ અને તેને કાયમી ધોરણે મોસ્કોના [[લેનીન મૌસોલિયમ]]માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું, જ્યાં તે આજે પણ પ્રદર્શિત કરેલ છે. મૌસોલિયમ પોતે જ [[અલેકસે શચુસેવ]] દ્વારા [[જોસરના પિરામિડ]] અને [[સાયરસની કબ્ર]]ના આધારે બનાવવામાં આવેલું. [[મેક્સિકો]]ના [[ગ્યુનાજયુતો]] રાજ્યમાં, [[મેક્સિકો શહેર]]ની ઉત્તર પશ્ચિમી દિશામાં [[ગ્યુનાજયુતો]] નામના શહેરમાં એક કબ્રસ્તાનમાં [[મમીઓ શોધાઇ હતી]]. તેઓ આકસ્મિકરીતે આધુનિક મમીઓ હતી અને 1896 અને 1958 વચ્ચેના વર્ષોમાં એક આંતરિક કાયદા મુજબ મૃતકના સગાઓએ એક કબ્રનો કર ચૂકવવાનો જરૂરી બનતો હતો ત્યારે જ્ઞાતપણે ખોદી કાઢવામાં આવેલી. ''મ્યુસેઓ ડે લાસ મોમાયસ'' માં, જેના પરથી સમગ્ર શહેર નજરે પડે છે ત્યાં ગ્યુનાજયુતો મમીઓને પ્રદર્શનમાં મુકેલી છે. આ આધુનિક સમયમાં કુદરતી શબપરીરક્ષણનું એક બીજું નોંધનીય ઉદાહરણ [[ક્રિસ્ટીયન ફ્રેડરિક વોન કહલબટઝ]] (1651-1702) છે, જેનું શબ તેના વતન [[કેમ્પહેલ]]માં પ્રદર્શિત કરાયું છે. 1994માં, 1729-1838 ની વચ્ચેના સમય 265 શબપરીરક્ષણ શબો [[હંગેરી]]ના [[વેક]]માં [[ડોમિનિકન]] ચર્ચના ભોંયરામાં મળી આવ્યા હતા. આ શોધ વૈજ્ઞાનિક રૂપથી ખૂબ મહત્વની સાબિત થઈ અને 2006 સુધીમાં [[બુધપેસ્ટ]]માં એક મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટરીમાં એક પ્રદર્શન પણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું.<ref>{{Cite web |url=http://www.nhmus.hu/tarak/embertar/gyujtemenyek/ujkorimumgyujt.html |title=Újkori múmiák gyűjteménye |access-date=2010-06-16 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930192010/http://www.nhmus.hu/tarak/embertar/gyujtemenyek/ujkorimumgyujt.html |url-status=dead }}</ref> માર્ચ 2006માં, [[ગ્રીક રૂઢિચુસ્ત]] [[સંત]] [[વિસારીયન કોર્કોલિકોસ]]નું શબ, તેને દફન કર્યાના 15 વર્ષ પછી [[તેના કબ્રમાંથી અખંડ]] પ્રાપ્ત થયું. આ ઘટનાએ જે આને [[ચમત્કાર]] માનતા હતા અને બીજા તે જે આને કુદરતી શબપરીરક્ષણના પરિણામનો દાવો કરતા હતા તેઓની વચ્ચે વાદવિવાદ ઊભાં કર્યાં. ====વ્યાવસાયિક શબપરીરક્ષણ==== [[File:Cat Mummification by Summum.jpg|right|thumb|200px|સમ્મમ દ્વારા શબ પરીરક્ષણ કરાયેલી એક બિલાડી]] 1975 માં, [[સમ્મમ]] નામની એક [[ગુપ્ત]] સંસ્થાએ “ આધુનિક શબપરીરક્ષણ ” એક સેવા રજૂ કરી જે આધુનિક પ્રવિધિઓની સાથે પ્રાચીન પદ્ધતિઓના પહેલુનો ઉપયોગ કરતી હતી. આ સંસ્થા માણે છે કે પ્રાણીઓ અને લોકોનું [[મુળતત્વ]] જે શરીરની મૃત્યુ પછી પણ ચાલુ હોય જ છે, અને તેનું શબપરીરક્ષણ પ્રક્રિયા એ તેમના શરીરને સાચવવાના અર્થે કરાય છે, જે તેમના મૂળતત્વોને નવી જગ્યાએ પારગમન કરવામાં મદદરૂપ થવા માટે સ્ત્રોત બની રહે છે. પ્રાચીન કાળની મમીઓની લાક્ષણિક નિર્જલીકરણ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કર્યા વગર, સમ્મને રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કર્યો જેમાં શબને એક સાચવવા માટેના પ્રવાહીમાં એક ટેંકમાં કેટલાક મહિનાઓ માટે ડૂબાડી રાખવામાં આવે. સમ્મમ દાવો કરે છે કે તેની આ પ્રક્રિયા શબને એટલી સારી રીતે સાચવે છે કે ભવિષ્યમાં પણ તેના ડીએનએ અખંડ રહેશે, જેનાથી [[પ્રતિરૂપણ]] પ્રક્રિયાની શકયતા પણ ખુલ્લી રહેશે, જે ચોક્કસરૂપથી પ્રવિધિને વિજ્ઞાન મનુષ્ય પર ઉપયોગ કરી શકશે. નવી કથાઓ મુજબ,<ref name="MummyMakers"> {{cite web |last = Laytner |first = Ron |authorlink = |date = |year = 2007 |month = |url = http://www.editinternational.com/index.php?pag=stories.php?cat=3f5121f82466f&sub=41e6d1f696796 |title = The Mummy Makers |format = |work = |pages = |publisher = Edit International |access-date = 2007-09-16 }} </ref> સમ્મમે મોટી સંખ્યામાં પણ પક્ષીઓ, બિલાડીઓ, અને કુતરાઓ, તેમ જ લોકોનું પણ શબપરીરક્ષણ કર્યું છે. સમ્મ્મની વધારે ચર્ચા ''ધ સાઇન્ટિફિક સ્ટડી ઓફ મમીસ'' માં થઈ છે, જે આર્થર સી. ઓફેડરહેડ દ્વારા લખાઇ છે.<ref name="NGPetWrap">{{Cite video| people = Chan, Wah Ho (Cinematographer)|date= 1996| title = Pet Wraps&nbsp;| medium = TV| location = &nbsp;USA| publisher = National Geographic Television}}</ref> <ref name="AufderheideSummum">{{cite book | last = Aufderheide | first = Arthur C. | year = 2003 | title = The Scientific Study of Mummies | publisher = Cambridge University Press | pages = 60, p. 411 | location = Cambridge | isbn = 0-521-81826-5}}</ref> ====પ્લાસ્ટિકરણ ==== [[પ્લાસ્ટિકરણ]] એ પ્રવિધિ છે જેનો ઉપયોગ [[શરીર રચના વિજ્ઞાન]]માં શરીર અને શરીરના અંગો સંગ્રહવા માટે ઉપયોગમાં લેવા આવે છે. [[પાણી]] અને [[ચરબી]]ને નિશ્ચિત પ્રકારના [[પ્લાસ્ટિક]]થી બદલવામાં આવે છે, સ્પર્શ કરી શકાય તેવા નમૂનામાં પરીણમે છે, અને દુર્ગંધ અને સડી ના જાય અને મૂળ નમૂનાના આધારે સૂક્ષ્મદર્શીય યંત્રીક ગુણોને પણ કાયમ રાખે છે. આ પ્રવિધિ જ્યારે તેઓ 1978માં શરીર રચનાના વિજ્ઞાનની સંસ્થાની [[હેડલબર્ગ યુનિવર્સિટી]]માં કામ કરતા હતા ત્યારે [[ગુન્થર વોન હેગન્સ]] દ્વારા શોધાઇ હતી. વોન હેગન્સે આ પ્રવિધિના વિવિધ દેશોમાં પેટન્ટ અધિકાર પણ મેળવેલા અને મુખ્ય રૂપથી આ પ્રચારમાં, ખાસ કરીને [[બોડી ર્વલ્ડ]] પ્રવાસ પ્રદર્શનીના રચેતા અને ડિરેકટર તરીકે શામિલ હતા,<ref>[http://www.bodyworlds.com બોડી ર્વલ્ડની અધિકૃત વેબસાઇટ]</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય રૂપથી પ્લાસ્ટિક માનવ શરીરનું પ્રદર્શન કરતા હતા. તેમણે [[હેડલબર્ગ]]માં ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ પ્લાસ્ટિનેશનની પણ સ્થાપના કરી અને નિદર્શન કર્યું. વિશ્વભરમાં 40 સંસ્થાથી પણ વધારે પ્લાસ્ટિકરણ માટેની સગવડો આપે છે, ખાસ કરીને ઔષધિય સંશોધન અને અભ્યાસ માટે, અને મોટાભાગની પ્લાસ્ટિકરણ માટેની આંતરરાષ્ટ્રીય સોસાયટી સાથે જોડાયેલી છે.<ref>[http://isp.plastination.org/ ઇન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર પ્લાસ્ટિનેશન ]</ref> === આધુનિક સમયમાં પ્રાચીન મમીઓ સાથેના વ્યવહાર === [[મધ્યકાલિન યુગ]]માં, [[અરેબિક]] ભાષામાં [[બિટુમેન]]નો ખોટો અનુવાદ થવાના આધારે, એવું વિચારવામાં આવ્યું હતું કે મમીઓ ઉપચારાત્મક ગુણો ધરાવે છે. જેના પરિણામે, ઈજીપ્તની મમીને દળીને પાવડર કરી વહેંચવાની અને દવા તરીકે ઉપયોગમાં લેવાની એ સામાન્ય કાર્યપ્રણાલી બની. જ્યારે સાચી મમી મળતી બંધ થઈ ગઈ ત્યારે ઠગ વ્યાપારીઓ ચોરો, ગુલામો અને [[આત્મહત્યા]] કરતા લોકોના શબોને [[તડકામાં સૂકવી]] મમીના બદલામાં આપતા હતા.<ref>{{cite web | url = http://www.channel4.com/history/microsites/B/bodies/cases/case18.html | title = What was mummy medicine? | access-date = 2008-02-08 | publisher = [[Channel 4]] }}</ref> આ કાર્યપ્રણાલી એક મોટા પાયાના ધંધા તરીકે વિકાસ પામ્યો અને 16મી સદીના અંત સુધી ખૂબ ફેલાયો. બે સદી અગાઉ, મમીઓમાં નીકળતા લોહીને બંધ કરવા માટેના ઔષધીય ગુણો હોવાનું માનવામાં આવતું હતું અને ચૂર્ણના રૂપમાં [[મેલીફાઈડ મેન]] તરીકે [[ઔષધીય]] બતાવી વહેંચતા હતા.<ref name="Daly1994">{{cite journal | author = Daly, N. | year = 1994 | title = That Obscure Object of Desire: Victorian Commodity Culture and Fictions of the Mummy | journal = NOVEL: A Forum on Fiction | volume = 28 | issue = 1 | pages = 24–51 | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0029-5132(199423)28%3A1%3C24%3ATOOODV%3E2.0.CO%3B2-8 | access-date = 2008-02-08 | doi = 10.2307/1345912 <!--Retrieved from CrossRef by DOI bot-->}}</ref> ચિત્રકારોએ પણ ઈજીપ્તની મમીઓનો ઉપયોગ કર્યો છે, એક કથ્થઇ રંગ જેને ''[[કેપુટ મોર્ટમ]]'' (લેટિનમાં ''મૃતકનું માથું'' ) કહેવાતો, તે મૂળરૂપથી મમીઓના વિટાળેલ કપડાંમાથી બનતો હતો. તે 17મી સદીમાં ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતો, પરંતુ જ્યારે ચિત્રકારોને સામાન્યરૂપથી તેની બનાવટ વિશે જાણકારી થઈ ત્યારે 19મી સદીના પ્રારંભમાં બંધ થઈ ગયો. હજારોની સંખ્યામાં શબપરીરક્ષણ કરાયેલી બિલાડીઓને ઈજીપ્તથી ઈંગ્લેન્ડ [[ખાતર]] બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ઉપયોગમાં લેવા માટે મોકલવામાં આવી હતી. <ref>{{cite book |author=Wake, Jehanne |title=Kleinwort, Benson: the history of two families in banking |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Oxford [Oxfordshire] |year=1997 |pages= |isbn=0-19-828299-0 |oclc= | url = http://books.google.co.uk/books?id=Qm1fHrcgZuoC&pg=RA1-PA118&dq=mummified+cats+fertilizer&sig=VIGDoDlcYOq8Nb3gtcVNNi9poWY }}</ref> 19મી સદીમાં, ઈજીપ્તમાં શિલ્પકૃતિઓ અને પ્રથમ કબ્રની શોધ થયા પછી, ઈજીપ્તોલોજી આખા યુરોપમાં, ખાસ કરીને વિકટોરિયાના ઈંગ્લેન્ડમાં, મોટી ઘેલછા બની ગઇ હતી. યુરોપિયન શ્રીમંતો પ્રાસંગિક રૂપથી મમીઓ ખરીદવા અને તેને ખોલીને નિરીક્ષણ સભા ગોઠવીને ખુદ મનોરંજન કરતા હતા.<ref name="Daly unwrapping">{{cite journal | author = Daly, N. | year = 1994 | title = That Obscure Object of Desire: Victorian Commodity Culture and Fictions of the Mummy | journal = NOVEL: A Forum on Fiction | volume = 28 | issue = 1 | pages = 24–51 | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0029-5132(199423)28%3A1%3C24%3ATOOODV%3E2.0.CO%3B2-8 | access-date = 2008-03-16 | doi = 10.2307/1345912 <!--Retrieved from CrossRef by DOI bot-->}}</ref> આ સભાઓને કારણે સો જેટલી મમીઓ નાશ પામી કારણ કે દેખાડવામાં હવા લાગતા તેને સડો લાગતા તે ખરાબ થઈ ગઈ હતી. [[શહેરી દંતકથા]] કે મમીનો [[લોકોમોટિવ્સ]] માટે [[બળતણ]] તરીકેનો ઉપયોગ, [[માર્ક ટ્વેન/0}|માર્ક ટ્વેન/0}<ref name="Straight">{{cite web | url = http://www.straightdope.com/columns/020222.html | publisher = [[The Straight Dope]] | title = Do Egyptians burn mummies as fuel? | date = 2002-02-22 | access-date = 2008-03-16 | archive-date = 2008-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080512091821/http://www.straightdope.com/columns/020222.html | url-status = dead }}</ref>]] દ્વારા પણ લોકપ્રિય બનાવવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વાર્તાની હકિકત હજી પણ ચર્ચાનો વિષય છે. [[અમેરિકન સિવિલ વોર]] દરમિયાન, મમીને-વિંટાડવાના લિનનનો [[કાગળ]] બનાવવામાં ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોવાની વાત થતી હતી.<ref name="Straight"></ref><ref name="Capital Weekly">{{cite news | last = Pronovost | first = Michelle | url = http://www.mainecoastnow.com/articles/2005/03/17/capitalweekly/local_news/n6mummy.txt | access-date = 2008-03-16 | date = 2005-03-17 | publisher = [[Capital Weekly]] | title = Necessity of paper was the 'mummy' of invention | archive-date = 2010-11-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101106183429/http://www.mainecoastnow.com/articles/2005/03/17/capitalweekly/local_news/n6mummy.txt | url-status = dead }}</ref> આ દાવાઓની હકિકતના પૂરાવા હજી પણ શંકાસ્પદ છે.<ref name="Baker">{{cite book |last=Baker |first=Nicholson |title=''Double Fold: Libraries and the Assault on Paper'' |year=2001 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0357504443 }}</ref><ref name="Dane">{{cite journal |last=Dane |first=Joseph A. |year=1995 |title=The Curse of the Mummy Paper |journal= Printing History |volume=17 |pages=18–25 }}</ref> ==મમીઓની કાલ્પનિક કથાઓ == મમીઓને સામાન્યરૂપથી [[ડરાવણી]] વિદ્યામાં [[અમૃત જીવો]] તરીકે પ્રસ્તુત કરવામાં આવે છે. 20મી સદી દરમિયાન, [[ડરાવણી ફિલ્મો]] અને બીજી બધા મિડિયાએ મમીઓ સાથે [[શ્રાપ]] જોડાયેલો હોવાનું પ્રખ્યાત કર્યું. સૌથી પ્રારંભિક પ્રસ્તુતિમાંનું એક ''[[ધ જવેલ ઓફ સેવન સ્ટાર્સ]]'' હતું, એક [[ડરાવણી નોવેલ (પુસ્તક)]] જે [[બ્રામ સ્ટોકર]] દ્વારા રચિત 1903માં પ્રથમ પ્રકાશિત થઈ હતી, જે એક પુરાતત્વવિદના એક પ્રાચીન ઇજીપ્શિયન મમીને પુન: જીવિત કરવાના ષડયંત્ર સાથે સંબંધિત છે. આ પુસ્તક પાછળથી 1971ની ફિલ્મ ''[[બ્લડ ફ્રોમ ધ મમીસ ટોમ્બ]]'' નો આધાર બની. ફિલ્મો જે આ માન્યતાને પ્રસ્તુત કરે છે તેમાં સમાવેશ થાય છે, [[બોરીસ કાર્લોફ]]નો [[ઈમ્હોટેપ]] તરીકે તારાંકિત 1932ની ફિલ્મ ''[[ધ મમી]]'' , 1940 માં એક પછી એક ચાર બીજી [[યુનિવર્સિલ સ્ટુડિયો]]ની મમીની ફિલ્મો જેમાં [[ખરીશ]] નામની મમી પ્રસ્તુત થઈ, જેનું શીર્ષક પણ ''[[ધ મમી]]'' હતું, 1959 માં હેમરે ''[[ધ મમીસ હેન્ડ]]'' અને ''[[ધ મમીસ ટોમ્બ]]'' ને ફરી બનાવી; [[મૂળ ફિલ્મને ફરીથી બનાવી]] જે 1999માં રજૂ થઈ (અને પછી બે સીધી ઉત્તર કથાઓ અને એક તેની આજુબાજુ કરતી ફિલ્મ પણ પેદા કરી). [[ટુટનખામુન]]ની કબ્રના શ્રાપને માન્યા પછી શ્રાપિત મમીઓની માન્યતા કદાચ એક અંશ સુધી બંધ થઈ. 1997માં [[અમેરિકન બ્રોડકાસ્ટિંગ કંપની]] એ ટી.વી. હોલીડે શોનું પ્રદર્શન કર્યું, ''[[ધ હેલોવીન ધેટ ઓલ્મોસ્ટ વોસન્ટ]]'' , જેમાં ઈજીપ્તની મમી (રોબર્ટ ફિચ) બોલ્યા વગર [[કાઉન્ટ ડ્રેકયુલા]]ના ભવનમાં પહોંચી જાય છે. 1922માં [[ટુટનખામુન]]ના કબ્રને શોધ્યા પછી પુરાતત્વવિદ [[હાવર્ડ કાર્ટરે]] મમીઓને તેમના મુખ્યવર્ગમાં લાવ્યા. [[હસીમજાક]]ની રમુજી ત્રિપુટી [[થ્રી સ્ટુજસે]] એક ટૂંકી ફિલ્મ ''[[વી વોન્ટ અવર મમી]]'' માં હાસ્યરૂપથી આ શોધને પોતાના કામમાં ઉપયોગ કર્યો, જેમાં તેઓએ [[મીડજેટ]] કિંગ રુટેનટયુટેનની [[કબ્ર]] (અને તેની રાણી, હોસ્ટી ટોસ્ટી)નુ અન્વેશણ કર્યું છે. એક દશક પછી, તેઓ ઠગ બન્યા, ''[[મમીસ ડમીસ]]'' માં વેચવાવાળાના [[રથ]]નો ઉપયોગ કર્યો છે, જેમાં તેઓએ અન્ય કિંગ રુટેનટયુટેન ([[વર્નન ડેન્ટ]]) જેને દાંતની પીડા હતી તેની આખરે મદદ કરી. ==સંદર્ભો== {{Reflist}} ==સ્ત્રોતો== ===પુસ્તકો=== <div class="references-small"> * {{cite book |last = Aufderheide |first = Arthur C. |authorlink = |year = 2003 |title = The Scientific Study of Mummies |publisher = Cambridge University Press |location = Cambridge |isbn = 0-521-81826-5 |unused_data = |ISBN status = May be invalid - please double check }} *બાર્બર, એલિઝાબેથ વેલેન્ડ. 1999. ''ધ મમીસ ઓફ ઉરુમ્ચી'' . 1999. લંડન પાન બુકસ. ઉપરાંત : ડબલ્યુ. ડબલ્યુ. નોર્ટન એન્ડ કંપની. આઇએસબીએન 0-907061-05-0 *[[બજ, ઈ. એ. વેલીસ]]. 1925. ''ધ મમી, એ હેન્ડબુક ઓફ ઈજીપ્શિયન ફુનરરી આર્કીયોલોજી.'' ડોવર પબ્લિકેશન. ઈન્ક., ન્યૂ યોર્ક. ડોવર પ્રકાશન 1989, (512 પાના) આઇએસબીએન 80-85905-48-5 *ડેવીસ-કીમ્બોલ, જેનીન, સાથે બેહાન, મોના. 2002. વોરિયર વુમન : એન આર્કિયોલોજીસ્ટ સર્ચ ફોર હિસ્ટરીસ હીડન હિરોઈન્સ. વોર્નર બુકસ, ન્યૂ યોર્ક. ફર્સ્ટ ટ્રેડ પ્રિન્ટીંગ, 2003. આઇએસબીએન 0-907061-05-0 *ઈલ્કરસન, બીલ. 2006. ''રેપ-ઈટ-અપ : હાઉ માય લોસ્ટ ચાઈલ્ડ વીલ સરવાઈવ અસ ઓલ.'' . પોર્ટલેન્ડ આઈ ઓફ રો ટેક્સ્ટસ. આઇએસબીએન 81-7304-025-7 *મેલોરી, જે.પી. અને માયર, વિકટર એચ. 2000. ''ધ ટેરીમ મમીસ : એન્સીયન્ટ ચાઈના એન્ડ ધ મીસ્ટ્રી ઓફ ધ અરલીયેસ્ટ પીપલ્સ ફ્રોમ ધ વેસ્ટ.'' થેમ્સ એન્ડ હડસન. લંડન 2000. આઇએસબીએન 0-907061-05-0 *પ્રિંગલ, હેથર. 2001). ''મમી કોંગ્રેસ : સાયન્સ, ઓબ્સેશન, એન્ડ ધ ઓવરલાસ્ટીંગ ડેડ'' . પેન્ગિવન બુકસ. આઇએસબીએન 0-907061-05-0 *ટેલર, જોહ્ન એચ. 2004. ''મમી : ધ ઈન્સાઈડ સ્ટોરી'' . ધ બ્રિટીશ મ્યુઝિયમ પ્રેસ. આઇએસબીએન 0-907061-05-0 </div> ===ઓનલાઇન=== <div class="references-small"> *{{cite news |url = http://www.editinternational.com/index.php?pag=stories.php?cat=3f5121f82466f |title = The Mummy Makers |publisher = Edit International |date = 2003-2004 |access-date = 2006-05-29 }} *[[Howstuffworks.com]] પર [http://science.howstuffworks.com/mummy.htm મમીસ] *[http://www.straightdope.com/columns/010126.html ''ધ સ્ટ્રેઈડ ડોપ'' દાવો કરે છે કે ઈજીપ્તની મમીઓ કોકેઈનના ઉપયોગ કરવાના પુરાવાને બતાવે છે.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720004633/http://www.straightdope.com/columns/010126.html |date=2008-07-20 }} *[http://www.colostate.edu/Dept/Entomology/courses/en570/papers_2000/wells.html કોલોરાડોની યુનિવર્સિટીના લેખ ઈજીપ્તની મમીઓમાં કોકેઈન અને દુનિયાના બીજા ડ્રગ્સના શોધની ચર્ચા કરે છે.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505104808/http://www.colostate.edu/Dept/Entomology/courses/en570/papers_2000/wells.html |date=2006-05-05 }} *[https://web.archive.org/web/20091027144751/http://www.geocities.com/dimitrovs75/mummy.htm અજાણી મમી ઈ ના વિશે] * {{cite web |last = |first = |authorlink = |date = |year = |month = |url = http://www.summum.us/mummification/ |title = Summum - Modern Mummification |work = |pages = |publisher = Summum |language = |access-date = 2006-05-29 |curly = }} *[https://www.virtual-body.org/gallery/virtual-mummy/ ધ વર્ચ્યુઅલ મમી : માઉસથી ક્લિક કરીને મમી અંગે જાણો] </div> ===વિડીઓ=== <div class="references-small"> * {{Cite video |people = Chan, Wah Ho (Cinematographer) |date= 1996 |title = Pet Wraps&nbsp; |medium = TV |location = &nbsp;USA |publisher = National Geographic Television }} * {{Cite video |people = Frayling, Christopher (Writer/Narrator/Presenter) |date= 1992 |title = [http://amazon.imdb.com/title/tt0262957/ The Face of Tutankhamun]&nbsp; |medium = TV-Series |location = &nbsp;England/USA |publisher = British Broadcasting Corporation (BBC) }} </div> ==બાહ્ય કડીઓ== {{Commons|Mummies}} * [[જે. પોલ ગેટ્ટી સંગ્રહાલય]]માંથી [http://www.getty.edu/art/videos/mummification_process/mummification_process.html શબ પરીરક્ષણ પ્રક્રિયાનું એનિમેશન] * http://www.mummytombs.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706103726/http://mummytombs.com/ |date=2019-07-06 }} * [http://brian.finucane.googlepages.com/mummies કુદરતી સંગ્રહ થયેલી પેરુની મમીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426192229/http://brian.finucane.googlepages.com/mummies |date=2009-04-26 }} * [http://www2.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-08/25/content_368631.htm ચાઈનામાં વિશ્વની સૌથી સારી રીતે સચવાયેલી મમીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422185916/http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-08/25/content_368631.htm |date=2008-04-22 }} * [[યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડન]]ની વેબસાઈટ પરથી ધ [http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm “ ઓટો-આઈકોન ઓફ જેરેમી બેન્થામ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210065136/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm |date=2007-02-10 }} * [http://www.akhet.co.uk/cat.htm બિલાડીની મમીઓ] * [http://www.aldokkan.com/religion/mummy.htm ઈજીપ્શિયન અને ઈનકેન શબપરીરક્ષણ] * [http://www.akhet.co.uk/clikmumm.htm ક્લિક થાય તેવી મમી] * [[સ્મીથસોનિયન ઈન્સ્ટિટ્યુશન]]માંથી [http://www.si.edu/resource/faq/nmnh/mummies.htm મમી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301113105/http://www.si.edu/resource/faq/nmnh/mummies.htm |date=2007-03-01 }} * [http://dsc.discovery.com/convergence/rameses/rameses.html રેમેસીસ : રેથ ઓફ ગોડ ઓર મેન?] [[ડિસ્કવરી ચેનલ]] પરથી * [http://www.summum.org/mummification/pets/animalgallery.shtml સમ્મમ-એનિમલ મમી ગેલેરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923130836/http://www.summum.org/mummification/pets/animalgallery.shtml |date=2009-09-23 }} * ''[[નેશનલ જીયોગ્રાફીક]]'' વેબસાઈટ પરથી લેખ, [http://news.nationalgeographic.com/news/2003/04/0430_030430_royalmummy.html યુ.એસ. મ્યુઝિયમ ટુ રીટર્ન રામસેસ I મમી ટુ ઈજિપ્ત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728050422/https://news.nationalgeographic.com/news/2003/04/0430_030430_royalmummy.html |date=2018-07-28 }} * પેરુમાંથી મળી આવેલ કૂતરાની મમીનો લેખ “ [http://dogsinthenews.com/stories/060913a.php કિંગ મટ્ટસ ટોમ્બ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511194834/http://dogsinthenews.com/stories/060913a.php |date=2008-05-11 }} ”, 2006-09-13 * [http://cognitivelabs.com કોગ્નિટિવ લેબ્સ]માંથી, [http://cognitivelabs.com/mummy1big.htm રોમન પિરિયડ ફ્ય્યુમ મમીસ : અ પિકચર ટેસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804130949/http://www.cognitivelabs.com/ |date=2009-08-04 }} *[[સહાર બેકવેલ]] દ્વારા, ''[http://www.sarahbakewell.com/Other%20Writing.html#Cookingwithmummy કુકીંગ વીથ મમી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928052159/http://www.sarahbakewell.com/Other%20Writing.html#Cookingwithmummy |date=2007-09-28 }}'' , ''[[ફોર્ટિન ટાઈમ્સ]]'' 124, જુલાઈ 1999. મમીના તબીબી ઉપયોગનો લેખ. *ડાઉનલોડ થઇ શકે તેવો લેખ : “ કાંસા યુગના પ્રારંભ તરીકે તરીમ બેસિનમાં પશ્ચિમ-ઉત્તરના મિશ્રિત લોકો રહેતા હતા તેવા પુરાવા છે ” એલઆઇ એત એએલ. ''Bબીએમસી બાયોલોજી'' 2010, 8:15. [http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf] [[Category:પ્રાચીન ઈજીપ્તની દફન પ્રક્રિયાનો વ્યવહાર]] [[Category:અરેબિક શબ્દો અને વાકયો]] [[Category:મૃતકના પુરાતત્વવીદો]] [[Category:કોર્પોરીયલ અનડેડ]] [[Category:ઈજીપ્શિયન આર્ટેફેક્ટ પ્રકાર]] [[Category:મમીઓ]] qfpbvxa78livumk1pelgmpg2hc7ujiy 0 25125 900990 898036 2026-05-16T09:19:57Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900990 wikitext text/x-wiki [[File:GDP Real Growth in 2009.svg|thumb|right|600px|વિશ્વનો નક્શો જે 2009 માટે જીડીપીના સાચા વિકાસના દરોને બતાવે છે ]] '''2007ની-હાલની નાણાકીય કટોકટી''' , કે '''મહામંદી''' તરીકે હાલ કેટલાક લોકો દ્વારા જેને કહેવામાં આવી રહી છે,<ref>http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703837004575013592466508822.html</ref><ref name="etyl">{{citation | title='Great Recession': A Brief Etymology | url=http://economix.blogs.nytimes.com/2009/03/11/great-recession-a-brief-etymology/ | month=March | day=11 | year=2009 | first=Catherine | last=Rampell }}</ref> તે કટોકટીની શરૂઆત એક [[નાદાર]] [[સંયુક્ત રાજ્યો]]ની બેંકિંગ વ્યવસ્થાના લીધે થઇ હતી. મોટી નાણાકીય સંસ્થાઓનું ભાંગી પડવું, રાષ્ટ્રીય શાસનો દ્વારા બેંકોની જામીનગીરી કરવામાં આવતા અને વિશ્વભરની શેર બજારો નીચેની દિશામાં જવાના પરિણામે આમ થયું હતું. કેટલાક વિસ્તારોમાં, ગૃહનિર્માણની બજારને પણ આનાથી નુકશાન થયું હતું, જેના કારણે અનેક લોકોને ઘર [[ખાલી કરી]], [[બંધ કરવા પડ્યા]] અને [[નોકરીની ખાલી જગ્યાઓને ચાલુ રાખવી]] પડી હતી. ધણા અર્થશાસ્ત્રીઓ તેને [[1930]]ની સાલની [[મહાન ઉદાસી]] બાદની સૌથી ખરાબ [[નાણાકીય કટોકટી]] તરીકે ગણાવે છે.<ref>[http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS193520+27-Feb-2009+BW20090227 થ્રી ટોપ ઇકોનોમીસ્ટ એગ્રી 2009 વર્સ્ટ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ સીન્સ ગ્રેટ ડિપરેશન; ઇનક્રીજ ઇફ રાઇટ સ્ટેપ આર નોટ ટેકન.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211201813/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS193520+27-Feb-2009+BW20090227 |date=2010-12-11 }} (2009-2-29). રોઇટર્સ રેટ્રાઇવડ 2009-9-30, ફ્રોમ [[બિઝનેસ વાયર ન્યૂઝ]] ડેટાબેઝ.</ref> મહત્વના વેપારોની નિષ્ફળતા, ઉપભોક્તાની સંપત્તિમાં ધટાડો જેનો અંદાજ યુ.એસ. ડોલર્સના ટ્રિલિયનમાં થાય છે, [[શાસનો]] દ્વારા વાસ્તવિક નાણાકીય જવાબદારીઓને ન સંભાળવી, અને આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં મહત્વપૂર્ણ ઘટાડાએ આ કટોકટીમાં સહિયારો ભાગ ભજવ્યો છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.brookings.edu/~/media/Files/rc/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott/0615_economic_crisis_baily_elliott.pdf |title=બ્રુકીંગ્રસ-નાણાકીય કટોકટી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602131359/http://www.brookings.edu/~/media/Files/rc/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott/0615_economic_crisis_baily_elliott.pdf |url-status=dead }}</ref> ધણા કારણોને રજૂ કરવાની, સાથે વિવિધ વજન પણ નિષ્ણાતો દ્વારા નીમવામાં આવ્યા છે.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20090414a.htm બેર્નાન્કે-ચાર પ્રશ્નો]</ref> બજાર-આધારીત અને [[યોગ્ય રીતે ચાલે]] તેવા બંન્ને ઉકેલોને અમલી બનાવવા કે વિચાર હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા,<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |title=ઓબામા-નિયમબદ્ધ ફરી કરેલ ભાષાણ જૂન 17, 2009 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F92augA?url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |url-status=dead }}</ref> જ્યારે મહત્વના જોખમોને [[વિશ્વના અર્થતંત્ર]] માટે 2010-2011ના સમય ઉપર રહેવા દેવા આવ્યા.<ref>[http://www.forbes.com/2009/05/27/recession-depression-global-economy-growth-opinions-columnists-nouriel-roubini.html રોયબીની-10 રીસ્ક ટુ ગ્લોબલ ગ્રોથ]</ref> 2006માં યુ.એસમાં ઊંચાઇ પર રહેલ, વૈશ્વિક [[ગૃહનિર્માણના પરપોટા]]ના પડી ભાંગવાથી, [[જામીનગીરી]]ના મૂલ્યના કારણે બાંધેલા [[અસલ મિલકતના ભાવો]] નીચે પડ્યા બાદ, નાણાકીય સંસ્થાઓને વૈશ્વિકરીતે નુકશાન પહોંચ્યું હતું.<ref>{1એનપીઆર ધ જાયન્ટ પૂલ ઓફ મની-એપ્રિલ 2009{/1}</ref> બેંકની [[સાંપત્તિક સદ્ધરતા]]ને લગતા પ્રશ્નો, જમા રકમની સુલભતામાં સતત ધટાડો, અને રોકાણકારોના વિશ્વાસને હાની થવાની અસર વૈશ્વિક [[શેર બજારો]] પર પડી, જેમાં 2008 અને 2009ની શરૂઆતમાં જામીનગીરીઓને મોટા પાયે નુકશાન સહન કરવું પડ્યું. તંગ જમા રકમ અને આંતરાષ્ટ્રીય વેપારમાં થઇ રહેલા સતત ઘટાડાને કારણે વિશ્વભરનું અર્થતંત્ર આ સમય દરમિયાન ધીમું રહ્યું.<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/text.pdf આઇએમએફ વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુક એપ્રિલ 2009]</ref> ટીકાકારોની તેવી દલીલ હતી કે [[જમા રકમના દરોની કચેરીઓ]] અને [[ગીરો]]-આધારીત નાણાકીય ઉત્પાનો સાથે જોડાયેલ [[જોખમ]]ની ચોક્કસ કિંમત નીકાળવામાં રોકાણકારો નિષ્ફળ ગયા છે.<ref name="Declaration of G20">{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/11/20081115-1.html |title=Declaration of G20 |publisher=Whitehouse.gov |date= |access-date= 2009-02-27}}</ref> સરકારો અને [[કેન્દ્રીય બેંકો]]એ અગાઉ ન દેખાડ્યો હોય તે રીતે [[રાજવિત્તીય પ્રેરકો]], [[નાણાકીય નીતિ]]નું વિસ્તરણ અને સંસ્થાગત [[જામીગીરી|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">જામીગીરી</span>]]ઓ જેવા કાર્યો કરીને આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપી. ==પૂર્વભૂમિકા અને કારણો== 2005-2006માં જે [[સંયુકત રાજ્યોના ગૃહનિર્માણનો પરપોટો]] લગભગ તેની ઊંચાઇ પર હતો તેના તૂટવાને આ કટોકટીનું પ્રત્યક્ષ કારણ કે પ્રતિક્રિયા માનવામાં આવે છે.<ref name="Moyers Morgenson">{{cite episode | title = Episode 06292007 | series = [[Bill Moyers Journal]] | network = [[PBS]] | transcripturl = http://www.pbs.org/moyers/journal/06292007/transcript5.html | airdate = 2007-06-29}}</ref><ref name="WSJ Housing Bubble Burst">{{cite news |first=Justin|last=Lahart | title=Egg Cracks Differ In Housing, Finance Shells | work = [[WSJ.com]] | publisher=Wall Street Journal | url=http://online.wsj.com/article/SB119845906460548071.html?mod=googlenews_wsj | date = 2007-12-24 | access-date = 2008-07-13 }}</ref> ઊંચા ચૂકવણીના દરોની "[[ઉપપ્રાથમિકતા]]" અને [[ગીરોઓના બંધબેસતા દર]] (એઆરએમ) ત્યારબાદ ઝડપથી વધ્યા. ઉધારે નાણાં આપવાના પેકેજીંગમાં વધારો, લે-વેચ અને પ્રોત્સાહનો જેવા કે સરળ પ્રાથમિક શરતો અને એક લાંબી-શરતો વલણથી ગૃહનિર્માણના ભાવમાં વધારો થયો જેને ખરીદનારાઓને પ્રોત્સાહીત કર્યા તેઓનું માનવું હતું કે મુશ્કેલ ગીરોમાં તેઓ ઝડપથી નાણાં વધુ પસંદગીની શરતોમાં મેળવી શકશે. જોકે, 2006-2007માં જ્યારે વ્યાજ દરોમા વધારો થવાની શરૂઆત થઇ અને ગૃહનિર્માણના ભાવો સમધોરણે પડવાની શરૂઆત થઇ ત્યારે યુ.એસના ધણા ભાગોમાં, ફરી નાણાં મેળવવા વધુ મુશ્કેલ થઇ ગયા. [[દેણદારો]] અને [[દેવું ન ચૂકવાથી ગીરે મૂકેલી વસ્તુ પર કબજો જમાવવાની]] ક્રિયાઓમાં નાટકીય રીતે વધારો થયો કારણ કે સરળ પ્રાથમિક શરતો સમાપ્ત થઇ ગઇ હતી, ઘરના ભાવો અપેક્ષા મુજબ વધી રહ્યા ન હતા, અને એઆરએમ [[વ્યાજ]] દરો ફરથી વધી રહ્યા હતા. [[File:NYUGDPFinancialShare.jpg|thumb|300px|right|યુ.એસ. નાણાકીય ભાગમાં 1860થી જીડીપીમાં જે શેર હતા<ref>કોનફર થોમસ ફીલીપ્પોન: "નાણાકીય ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય", ન્યૂ યોર્ક વિદ્યાપીઠ ખાતે નાણાકીય વિભાગનો ન્યૂ યોર્ક વિદ્યાપીઠની શિસ્ત શાળાનો વ્યાપાર [17]</ref> ]] નીચા વ્યાજ દરો અને વિદેશી ભંડોળના આંતરિક વહેણથી સરળ રકમની શરતોની રચના કેટલાક વર્ષોના સમગ ગાળા સુધી કટોકટીની પહેલા રહી હતી, જે ગૃહનિર્માણના બાંધકામની તેજીને ઇંધણ આપવા અને ઋણ-નાણાકીય વપરાશને પ્રોત્સાહન આપતી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/09/24/business/economy/24text-bush.html?_r=2&pagewanted=1&oref=slogin|title=President Bush's Address to Nation}}</ref> સરળ જમા રકમ અને નાણાં આંતરીક પ્રવાહના જોડાણે [[સંયુક્ત રાજ્યોના ગૃહનિર્માણ પરપોટા]]ના બનવામાં નિમિત્ત બન્યા હતા. વિવિધ પ્રકારોથી ધિરાણો (ઉદાહરણ માટે, ગીરો, ક્રેડિટ કાર્ડ, અને સ્વયં) મેળવવાની સરળતા અને ઉપભોક્તાઓ દ્વારા અપવાદરૂપ ઋણનો ભાર ધારી લેવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20090414a.htm બેર્નાન્કે-નાણાકીય કટોકટી અંગે ચાર પ્રશ્નો]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/03/02/opinion/02krugman.html?pagewanted=print|last=Krugman|first=Paul|title=Revenge of the Glut|date=March 2, 2009|publisher=New York Times|work=nytimes.com}}</ref> ગૃહનિર્માણના ભાગરૂપે અને જમા રકમમાં તેજીના કારણે, અનેક નાણાકીય કરારો જેને [[ગીરો-પાછા મળવાની સલામતી]] (એમબીએસ) અને [[ગૌણ ઋણ ઉપકાર]] (સીડીઓ) કહેવાય છે, જેમાં તેઓની ગીરો ચૂકવણીઓમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી કિંમત અને ગૃહનિર્માણના ભાવોમાં મોટા પાયે વધારો થયો. જેમ કે [[નાણાકીય નવીનીકરણ]] સમર્થ સંસ્થાઓ અને વિશ્વભરના રોકાણકારોએ યુ.એસ. ગૃહનિર્માણની બજારમાં રોકાણ કર્યું. ગૃહનિર્માણના ભાવોમાં ધટાડો થવાથી, મહત્વના વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થાઓ કે જેમણે ઉધાર લઇને અને ઉપપ્રાથમિકતા એમબીએસ માં મોટા પાયે રોકાણ કર્યું હતું તેમને મહત્વપૂર્ણ ખોટ નોંધી. ભાવોના પડવાથી સાથે જ પરિણામરૂપે ઘરમાં ગીરો ધિરાણ ઓછા મૂલ્યે મળવા લાગ્યા, એક નાણાકીય પ્રોત્સાહન ઉપલબ્ધ કરાવવા ગીરો મૂકેલી મિલકત પર કબજો લેવાની શરૂઆત થઇ. ચાલી રહેલ કબજો મેળવાની વ્યાપ્કતાને કારણે 2006ના અંતમાં યુ.એસ. ઉપભોક્તા પાસેથી સંપત્તિનો નિકાલ ચાલુ રહેવાની અને બેંકીંગ સંસ્થાઓની નાણાકીય શક્તિ ધસાવવાની શરૂઆત થઇ. દેણદારો અને ખોટોના અન્ય ધિરાણ પ્રકારોમાં પણ મહત્વપૂર્ણ વધારો થવાના કારણે કટોકટી ગૃહનિર્માણ બજારથી અર્થતંત્રના અન્ય ભાગોમાં વિસ્તરી. સંપૂર્ણ ખોટનો અંદાજ વૈશ્વિકરીતે ટ્રિલિયન યુ.એસ. ડોલર્સમાં થઇ રહ્યો છે.<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/exesum.pdf આઇએમએફ લોસ એસ્ટીમેટ]</ref> જ્યારે ગૃહનિર્માણ અને જમા રકમના પરપોટાનું નિર્માણ થઇ રહ્યું હતું, ત્યારે એક શ્રેણીના કારણોના લીધે નાણાકીય પ્રણાલી બંન્ને રીતે ફેલાઇ રહી હતી અને સહજમાં ભાગી જનારની જેમ વધી રહી હતી, આ પ્રક્રિયાને [[નાણાકીયકરણ]] કહેવાય છે. નીતિબનાવનારાઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા જે મહત્વની ભૂમિકા ભજવાઇ રહી હતી તેને ઓળખી ના શક્યા ઉદાહરણ માટે [[રોકાણ બેંકો]] અને [[હેજ ભંડોળો]], જેને [[પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી]] તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. કેટલાક જાણકારોનું માનવું છે કે આ સંસ્થાઓ યુ.એસ અર્થતંત્રમાં રકમ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે વેપારી (નિધિ) બેંકો જેટલી જ મહત્વપૂર્ણ બની ગઇ હતી, પણ તેઓ કાયદાના વિષયમાં સમાન ન હતી.<ref name="newyorkfed.org">[http://www.newyorkfed.org/newsevents/speeches/2008/tfg080609.html જેઇથનેર-સ્પીચ રીડ્યુસીંગ સીસ્ટમીક રીસ્ક ઇન અ ડાયનેમીક ફાઇનાસીયલ સિસ્ટમ]</ref> આ સંસ્થાઓ તથા કેટલીક નિયમિત બેંકોનું તેવું માનવું હતું કે મહત્વપૂર્ણ ઋણ ભારોને ઉપરયુક્ત ધિરાણો વર્ણાવતી વખતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં અને નાણાકીય તકીયા મોટા ધિરાણ દેણદારો કે એમબીએસ ખોટોને ચૂસી લેવા માટે સક્ષમ છે.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/9c158a92-1a3c-11de-9f91-0000779fd2ac.html ગ્રીનસ્પાન-વી નીડ અ બેટર કુશન અગેનસ્ટ રિસ્ક]</ref> આ ખોટોની અસર નાણાકીય સંસ્થાઓની ફાળવવાની ક્ષમતા, અર્થતંત્રની પ્રક્રિયાને ઉકેલવા પર પડી. મુખ્ય નાણાકીય સંસ્થાઓની સ્થિરતાને લગતી ચિંતાના કારણે કેન્દ્રીય બેંકોના ટોળાએ ભંડોળ ઉપલબ્ધ કરાવ્યા જેથી ધિરાણ અને [[વેપારી દસ્તાવેજી]] બજાર પર વિશ્વાસ જળવાઇ રહેવાને પ્રોત્સાહન મળે, જે પૂર્ણ નિધિયન વેપાર વ્યવહાર છે. સરકારે પણ [[બાંયધરી]]વાળી મહત્વની નાણાકીય સંસ્થાઓ અને અર્થતંત્ર પ્રેરક યોજનાઓને અમલી કરી, મહત્વના વધુના નાણાકીય કાર્યોની આશા કરી. ===ગૃહનિર્માણના પરપોટાનો વિકાસ=== [[File:Median and Average Sales Prices of New Homes Sold in United States 1963-2008 annual.png|thumb|300px|1963 અને 2008ની વચ્ચે સંયુક્ત રાજ્યોમાં મધ્ય અને સરેરાશ વેચાણ કિંમતના નવા ઘરોનું વેચાણ (ભાવ વધારા માટે બંધબેસતું નથી)<ref>http://www.census.gov/const/uspriceann.pdf</ref>]] 1997 અને 2006ની વચ્ચે, લાક્ષણિક અમેરીકન ઘરની કિંમત 124% વધી હતી.<ref>{{cite news | title = CSI: credit crunch | Economist.com | url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=9972489 | access-date= 2008-05-19 | year = 2008 }}</ref> 2001માં બે દાયકાઓના અંતમાં, રાષ્ટ્રીય મઘ્ય ઘરની કિંમત ક્રમ 2.9 થી 3.1 થઇ ગયો જે તે વખતના મધ્ય ધરકામની આવક હતી. 2004માં પ્રમાણ 4.0, અને 2006માં 4.6 હતું.<ref name="businessweek1">{{cite web|url=http://www.businessweek.com/investor/content/oct2008/pi20081017_950382.htm?chan=top+news_top+news+index+-+temp_top+story |title=The Financial Crisis Blame Game - BusinessWeek |publisher=Businessweek.com |author=Ben Steverman and David Bogoslaw |date=October 18, 2008<!--, 12:01AM EST -->|access-date= 2008-10-24}}</ref> આ [[ગૃહનિર્માણ પરપોટો]]ના પરિણામે અંશિકપણે કેટલાક ઘરના માલિકો ફરી નાણાં મેળવવા માટે તેઓના ઘર ઓછા વ્યાજ દરે, કે ઉપભોક્તાને નાણાં પૂરા પાડવા ખર્ચાને બાદ કરી [[બીજા ગીરો]]ને કિંમત વધારીને સુનિશ્ચિત કરી. [[પીબોડી પુરસ્કાર]]માં જીતેલી યોજના [[એનપીઆર]]ના ખબરપત્રીની તેવી દલીલ છે કે "વિશાળ સહિયારા નાણાં" (જે વિશ્વભરમાં આવેલ રોકાણકારોની ચોક્કસ રકમ $70 ટ્રિલિયનને રજૂ કરતા હતા) તે યુ.એસ. નાણાકીય કરારો દ્વારા જે પહેલાના દાયકામાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા તેના કરતા વધુ ઊંચી કિંમતે નફો મેળવી શક્યા હતા. વધુમાં, 2000 થી 2007 સુધીમાં આ સમાહિક નાણાનો જથ્થો આશરે બમણો થઇ ગયો, જોકે આ પુરવઠો એકરીતે સુરક્ષિત હતો, રોકાણકારો દ્વારા એકત્રિત થતી આવકનો વિકાસ હજી જોઇએ તેટલો ઝડપી નહતો થયો. રોકાણ બેંકોએ વોલ સ્ટ્રીટની આ માંગણીની સાથે એમબીએસ અને સીડીઓને રદિયો આપ્યો હતો, કે [[જમા રકમ દારોની કચેરીઓ]] દ્વારા સોપેલા [[દરો]] સુરક્ષિત હતા. આની અસરથી, વોલ સ્ટ્રીટ યુ.એસમાં ગીરો બજારના નાણાં સહિયારી રકમથી જોડાયેલા રહ્યા, ગીરો પૂરી પાડવાની આખી કડીમાં મોટા પ્રમાણમાં ફીઓનો ઉમેરો થયો, જેમાં ગીરોના દલાલનું ધિરાણ વેચવાથી લઇને, દલાલોને ભંડોળ આપતી નાની બેંકો, તથા મોટી રોકાણકાર બેંકો કે જે આમની પાછળ હતી તે બધાં આમાં જોડાયેલા હતા. લગભગ 2003 સુધીમાં, ગીરોને પૂરો પાડનાર મૂળના પરંપરાગત ઉધાર આપવાના માનકો ખાલી થઇ ગયા. જોકે, એમબીએસ અને સીડીઓ માટે પ્રબળ ઉધરાણીથી ઉધાર આપવાના માનકો નીચે ધકેલાઈ ગયા હતા, ગીરો હજી સુધી પણ પૂરી પાડવાની કડીની સાથે વેચી શકતો હતો, છેવટે, અવ્યવહારુ પરોપટો અસમર્થ સાબિત થયો.<ref>{{Cite web |url=http://www.pri.org/business/giant-pool-of-money.html |title=એનપીઆર-ધ જાયન્ટ પુલ ઓફ મની |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F37KLal?url=http://www.pri.org/stories/business/giant-pool-of-money.html |url-status=dead }}</ref> સીડીઓ ખાસ કરીને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે ઉપપ્રાથમિક નાણાકીય રોકણકારોનું ભંડોળ મેળવવામાં સમર્થ હતું અને અન્ય ઉધાર આપનાર, વિસ્તરતા કે ગૃહ નિર્માણના પરપોટોમાં વધારતા હતા અને મોટી ફીઓના ઉત્પાદક હતા. સીડીઓ એક સામુહિક જથ્થામાં બહુલ ગીરો કે અન્ય દેવાના કરારોમાંથી નાણાંની ભરપાઇ કરે છે, જેમાંથી એક અગ્રતા ક્રમમાં ખાસ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">બાયંધરી</span>ઓ સાથે નાણાંને ફાળવવામાં આવે છે. આ બાયંધરીઓ મેળવવા માટે દરની કચેરીઓમાંથી નાણાંને પહેલા રોકણ-પાયરી દરોમાંથી મેળવવાની હોય છે. નીચલી અગ્રતા બાયંધરીઓ નાણાં મળ્યા બાદ, નીચલી જમા રકમ દરો સાથે પણ સિદ્ધાંતિકરીતે રકમના રોકણ પર મોટા દરના પૈસા પાછા મળી શકે છે.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2007/11/24/magazines/fortune/eavis_cdo.fortune/index.htm |title=સીડીઓ એક્સપ્લેન્ડ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100828154140/http://money.cnn.com/2007/11/24/magazines/fortune/eavis_cdo.fortune/index.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.portfolio.com/interactive-features/2007/12/cdo પ્રોર્ટફોલીયો-સીડીઓ એક્સપેલન્ડ]</ref> સપ્ટેમ્બર 2008 સુધીમાં, મધ્ય-2006માં જેટલી ઊંચાઇએ હતી તેના કરતા સરેરાશ યુ.એસ ગૃહ નિર્માણ કિંમતોમાં 20% જેટલો ઘટાડો થયો હતો.<ref>http://www2.standardandpoors.com/spf/pdf/index/CSHomePrice_Release_112555.pdf</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=12470547 |title=Economist-A Helping Hand to Homeowners |publisher=Economist.com |date=2008-10-23 |access-date= 2009-02-27}}</ref> કિંમતોના પડવાની સાથે, ઉધારલેનારાઓ જોડે [[સમયોજનીય-દર ગીરો]]થી ફરીથી નાણાંની વ્યવસ્થા ના કરી શકતા તેને દૂર કરવા ઊંચા વળતરોવાળા વ્યાજ દરો વધવા લાગ્યા અને દેણદાર બનવાની શરૂઆત થઇ. 2007 દરમિયાન, ઘીરનારાઓએ આશરે 1.3 મિલિયનની મિલકતો પર કબજો લેવાની પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરી, જે 2006 કરતા વધીને 79% થઇ ગઇ હતી.<ref>{{cite news | title=U.S. FORECLOSURE ACTIVITY INCREASES 75 PERCENT IN 2007 | date=2008-01-29 | publisher=RealtyTrac | url=http://www.realtytrac.com/ContentManagement/pressrelease.aspx?ChannelID=9&ItemID=3988&accnt=64847 | access-date=2008-06-06 | archive-date=2018-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174619/https://www.realtytrac.com/ContentManagement/pressrelease.aspx?ChannelID=9&ItemID=3988&accnt=64847%20 | url-status=dead }}</ref> 2008માં તેમાં 2.3 મિલિયન જેટલો વધારો થયો, જે 2007 કરતા 81%નો વધારો બતાવતો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.realtytrac.com/ContentManagement/pressrelease.aspx?ChannelID=9&ItemID=5681&accnt=64847 |title=RealtyTrac Press Release 2008FY |publisher=Realtytrac.com |date=2009-01-15 |access-date=2009-02-27 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717060347/http://www.realtytrac.com/content/press-releases/foreclosure-activity-increases-81-percent-in-2008-4551?accnt=64847 |url-status=dead }}</ref> ઓગસ્ટ 2008 સુધીમાં, 9.2% જેટલા તમામ યુ.એસ બાકી રહેલા ગીરો કાં તો અપરાધી થઇ ગયા હતા કે પછી દેવાની રકમ ન ચૂકવાથી મિલકત પરથી અધિકાર ખોઇ ચૂક્યા હતા.<ref name="mbaa1">{{cite web|url=http://www.mbaa.org/NewsandMedia/PressCenter/64769.htm|title=MBA Survey|access-date=2010-07-15|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174452/https://www.mba.org/NewsandMedia/PressCenter/64769.htm|url-status=dead}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009 સુધીમાં, આમાં 14.4% જેટલો વધારો થયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.mbaa.org/NewsandMedia/PressCenter/71112.htm |title=એમબીએ સર્વે-ક્યૂ3 2009 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F2SWpkv?url=http://www.mbaa.org/NewsandMedia/PressCenter/71112.htm |url-status=dead }}</ref> ===સરળ રકમની શરતો=== ઓછા વ્યાજ દરોએ ઉધાર આપવાને પ્રોત્સાહન આપ્યું. 2000 થી 2003 સુધીમાં, સમવયી ઉમેરેલો નફો નીચે આવતા સમવયી ભંડોળોના દર સૂચક રીતે 6.5% થી 1.0% સુધી પહોચ્યાં.<ref>{{cite web | title = Federal Reserve Board: Monetary Policy and Open Market Operations | url = http://www.federalreserve.gov/fomc/fundsrate.htm | access-date = 2008-05-19 | archive-date = 2001-04-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20010413160651/http://www.federalreserve.gov/fomc/fundsrate.htm | url-status = dead }}</ref> આમ થવાથી [[ડોટ-કોમ પરપોટા]]ના તૂટવાથી પડેલી અસર થઇ હતી તે નરમ પડી અને [[સપ્ટેમ્બર 2001ના આંતકવાદી હુમલાઓ]]માંથી બહાર આવવા, અને વ્યાપાર પરની [[મંદી]]ના ભયથી ટક્કર લેવામાં મદદ મળી.<ref name="WallStreetJournal">{{cite web | title = The Wall Street Journal Online - Featured Article | url=http://opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110010981 | access-date= 2008-05-19 | year = 2008 }}</ref> [[File:U.S. Trade Deficit Dollars and % GDP.png|thumb|left|યુ.એસ.ના હાલનો હિસાબ કે વ્યાપારની ખોટ]] વધુમાં યુએસએના ઊંચા અને વધતા જતા [[ચાલુ ખાતા]] પરની (વેપાર) ખોટથી વ્યાજ દરો પર નીચેની તરફ દબાણ પેદા થયું, જે 2006માં ગૃહ નિર્માણના પરપોટાની સાથે શિખર પર પહોચ્યું હતું. [[બેન બેર્નાન્કે]] સમજાવ્યું કે કંઇ રીતે યુ.એસ.ને વ્યાપારમાં ખોટોના લીધે વિદેશમાંથી ઉધારના નાણાંની જરૂરિયાત પડી, જેથી કરારના ભાવોની બોલી વધી અને વ્યાજ દરો નીચે આવ્યા..<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2005/20050414/default.htm |title=Bernanke-The Global Saving Glut and U.S. Current Account Deficit |publisher=Federalreserve.gov |date= |access-date= 2009-02-27}}</ref> બેર્નાન્કે જણાવ્યું કે જીડીપી દર 1.5% થી વધી ને 5.8% થઈ ગયો જેને લીધે, 1996 અને 2004ની વચ્ચે, યુએસએના ચાલુ ખાતાની ખોટ $650 બિલયન સુધી વધી ગઇ હતી. આ ખોટો માટે નાણાંકીય વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત પૂરી પાડવા યુએસએને મોટી સંખ્યામાં વિદેશથી નાણાં ઉધાર લીધા, મોટા ભાગના તેવા દેશોમાંથી જેમની પાસે વિનિમય બાકી રાખીને ચાલતી હોય, ખાસ કરીને એશિયાના વધતા જતા અર્થતંત્રવાળા દેશો અને તેલની-નિકાસ કરતા દેશો પાસેથી તેમને આ નાણાં લીધા. [[માલની કિંમતના તફાવત]]ની [[ઓળખ]]ની જરૂરિયાત તે પણ એક એવા દેશ (યુએસએ જેવા) જે [[ચાલુ ખાતા]]ની ખોટની સાથે બાકી રહેલા [[મૂડી ખર્ચ]] (રોકાણ) માટે પણ સમાન કિંમતની જરૂરિયાત ધરાવતો હોય. જોકે મોટા અને વિકાસ પામતા ખાતાઓના વિદેશી ભંડોળો (મૂડી)નો પ્રવાહ યુએસએની અંદર તેની આયાતોની નાણાં વ્યવસ્થા માટે થઇ રહ્યો હતો. આ કારણે વિવિધ પ્રકારના નાણાકીય મિલકતની માંગનું નિર્માણ થયું, આ મિલકતના ભાવોમા વધારો થતા વ્યાજ દરો નીચા આવ્યા. વિદેશી રોકાણકારોની પાસે આ ભંડોળોને ઉધાર આપવા, માટે બે કારણો હોઇ શકે કાં તો તેઓ પાસે ખુબ જ ઊંચા ખાનગી બચત દરો હોય તેથી (ચીનમાં 40% જેટલા ઊંચા), કે પછી ઊંચા તેલની કિંમતોને કારણે. બેર્નાન્કે તેને "[[બચત અતિશયતા]]" તરીકે ઉલ્લેખી છે.<ref name="Bernanke">{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20070911a.htm |title=Chairman Ben S. Bernanke, At the Bundesbank Lecture, Berlin, Germany September 11, 2007: Global Imbalances: Recent Developments and Prospects|publisher=Federalreserve.gov |date= |access-date= 2009-05-03}}</ref> આ ભંડોળોનો "પૂર" ([[મૂડી]] કે [[પાસે રહેલી રોકડ રકમ]]) દ્વારા યુએસએની નાણાંકીય બજારો સુધી પહોંચ્યું. વિદેશી સરકારો દ્વારા આ ભંડોળોને પૂરા પાડવાથી યુએસએ [[નાણાં કોષના કરાર]]ને ખરીદી શકી અને જોથી આ કટોકટીની સીધી અસરને મોટે પાયે દૂર કરી શકી. યુએસએ ગૃહતંત્રોએ, બીજી બાજુએ, વિદેશીઓ પાસેથી મળેલા ઉધારના ભંડોળનો ઉપયોગ નાણાકીય વપરાશ કે ગૃહ નિર્માણ અને નાણાકીય મિલકતના ભાવોની બોલીને વધારવામાં કર્યો. નાણાંકીય સંસ્થાઓએ વિદેશી ભંડોળોમાં [[ગીરો-પાછા મેળવાની બાયંધરી]]માં રોકાણ કર્યું. આ પોષણને ત્યારબાદ પોષણ ભંડોળોના દરો તરીકે મહત્વપૂર્ણરીતે જુલાઇ 2004 અને જુલાઇ 2006ની વચ્ચે વધારવામાં આવ્યા.<ref>[http://www.federalreserve.gov/releases/h15/data.htm ફેડ હિસ્ટ્રોરીકલ ડેટા-ફેડ ફન્ડ રેટ]</ref> આ ફાળાથી [[સમયોજનીય-દર ગીરો]] (એઆરએમ)ના દરોમાં 1-વર્ષ અને 5-વર્ષનો વધારો થયો, ઘરના માલિકો માટે એઆરએમ વ્યાજ દરને ફરી સ્થાપવાથી આ દરો વધુ કિંમતી બની ગયા.<ref>{{Cite web |url=http://article.nationalreview.com/?q=OTUyM2MxMThkOWI2MzBmNTM2OGRiYTYwOTA1NzQ1NDE= |title=નેશનલ રીવ્યૂ માસ્ટ્રોબટ્ટીસ્ટા |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221041012/http://article.nationalreview.com/?q=OTUyM2MxMThkOWI2MzBmNTM2OGRiYTYwOTA1NzQ1NDE%3D |url-status=dead }}</ref> આ ફાળાને લીધે ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના ફુગાવાને ઓછા કરવામાં પણ મદદ મળી, વ્યાજ દરોથી સામાન્યરીતે વિપરિત દિશામાં મિલકતના ભાવો જવાના કારણે અને ગૃહ નિર્માણમાં સટ્ટાના ભયોને લીધે આમ બન્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2004/07/13/real_estate/buying_selling/risingrates/ |title=સીએનએન-ધ બબલ ક્વેશ્ચન |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623202852/http://money.cnn.com/2004/07/13/real_estate/buying_selling/risingrates/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/04_29/b3892064_mz011.htm બિઝનેસ વીક- ઇઝ અ હાઉસીંગ બબલ અબાઉ ટુ બુર્સ્ટ?]</ref> ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના તૂટ્યા બાદ યુએસએ ગૃહ નિર્માણ અને નાણાકીય મિલકતોની કિંમતમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થયો.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=12972083 |title=Economist-When a Flow Becomes a Flood |publisher=Economist.com |date=2009-01-22 |access-date= 2009-02-27}}</ref><ref>{{cite web |author=Roger C. Altman |url=http://www.foreignaffairs.org/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html |title=Altman-Foreign Affairs-The Great Crash of 2008 |publisher=Foreignaffairs.org |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174515/https://www.foreignaffairs.com/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html%20 |url-status=dead }}</ref> ===ઉપ-પ્રાથમિક વ્યાજે આપવું=== [[File:U.S. Home Ownership and Subprime Origination Share.png|thumb|right|2004-2006માં યુ.એસ ઉપપ્રાથમિકમાં નાટકીય રીતે ફેલાવો]] ઉપપ્રાથમિક પારિભાષિક શબ્દને ખાસ ધિરનારની કિંમતની માત્રાના સંદર્ભમાં લેવાય છે, જેની પાસે નબળી જમા રકમ ઇતિહાસો અને મુખ્ય ધિરનાર કરતા મોટા જોખમની ધિરાણ ખોટ હોય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.fdic.gov/news/news/press/2001/pr0901a.html |title=એફડીઆઇસી-ગાઇડન્સ ફોર સબપ્રાઇમ લેન્ડીંગ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309153500/http://www.fdic.gov/news/news/press/2001/pr0901a.html |url-status=dead }}</ref> માર્ચ 2007થી યુ.એસ. ઉપ પ્રાથમિક ગીરોની કિંમત અંદાજીત $1.3 ટ્રીલિયન થઇ જવાથી,<ref>{{cite news | title = How severe is subprime mess? | url=http://www.msnbc.msn.com/id/17584725 | work = [[msnbc.com]] | agency = Associated Press | date = 2007-03-13 | access-date = 2008-07-13 }}</ref> 7.5 મિલિયન ઉપરના પહેલા-[[લેણદારનો હક્ક]] ઉપ પ્રાથમિક ગીરોમાં બાકી રહી જાય છે.<ref>{{cite speech | title = The Subprime Mortgage Market | author = [[Ben S. Bernanke]] | date = 2007-05-17 | location = [[Chicago, Illinois]] | url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20070517a.htm | access-date= 2008-07-13 }}</ref> વધુમાં સરળ રકમ મળવાની શરતોથી, તેવા પુરાવા છે કે બંન્ને સરકાર અને હરિફાઇના દબાવ હેઠળના ફાળાથી કટોકડટીના અગાઉના વર્ષોમાં ઉપ પ્રાથમિક વ્યાજે દેવાની આવકમાં વધારો થયો હતો. મોટી યુ.એસ. [[રોકણની બેંકો]] અને [[સરકારી ફાળો આપનાર સહાસો]] જેવા કે [[ફન્નીઇ માઇ]]એ ઊંચા-જોખમના વ્યાજને ફેલાવવામાં એક મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html એનવાય ટાઇમ્સ-ધ રેકોનીંગ-એજન્સી 04 રુલ લેટ્સ બેંક્સ પીલ ઓન ડેબ્ટ]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/05/business/05fannie.html એનવાયટી-ધ રેકકોનીંગ-પર્સ્યડ ટુ ટોક મોર રીસ્ક, ફન્નેઇ રિસર્ચ ટીપીંગ પોઇન્ટ]</ref> 2004 સુધી તમામ ગીરોના મૂળમાં ઉપ પ્રાથમિક ગીરો 10%થી નીચે રહ્યો હતો, 2005-2006 વખતે જ્યારે [[સંયુક્ત રાજ્યોનો ગૃહનિર્માણ પરપોટો]] તેના શિખર પર હતો ત્યારે આ સમયે તે લગભગ 20% પર આવીને સ્થિર રહ્યો.<ref>[http://www.jchs.harvard.edu/publications/markets/son2008/son2008.pdf હાર્વર્ડ રિપોર્ટ-સ્ટેટ ઓફ ધ નેશન્સ હાઉસીંગ 2008 રિપોર્ટ]</ref> આ વધારાની નજીકની ઘટના હતી, એપ્રિલ 2004માં [[યુ.એસ. બાયંધરી અને વિનિમય સમિતિ]] (એસઇસી) દ્વારા લેવાયેલા એ નિર્ણય જેમાં [[ચોખ્ખી મૂડી કાયદા]]માં ઢીલ છોડવામાં આવી હતી, જેનાથી પાંચ મોટી રોકણ બેંકોને નાટકીય રીતે તેઓના નાણાકીય ઉચ્ચાલન ક્રિયામાં વધારો કરવાની અને તેઓના ઇસ્યૂઆન્સના ગીરો પાછી મેળવાની બાયંધરીઓમાં આક્રમક રીતે વિસ્તરવાની છૂટ મળી હતી. આ વધુની હરિફાઇ દબાણ [[ફન્નીઇ માઇ]] અને [[ફરેડ્ડી મેક]] પર પણ લાગુ પડ્યું, જેથી તેઓના ઉધાર આપવાના જોખમ વધુ વિસ્તરીત થયા.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html એનવાય ટાઇમ્સ- ધ રેકકોનીંગ- એજન્સી 04 રુલ લેટ્સ બેંક્સ પીલ ઓન ડેબ્ટ]</ref> 1998 થી 2006 સુધી ઉપ પ્રાથમિક ગીરોની ચૂકવણીનો અપરાધ દર 10-15%ની હદમાં રહ્યો, ત્યારબાદ તેમાં ઝડપથી વધારો થયો,<ref>{{Cite web |url=http://www.chicagofed.org/publications/fedletter/cflaugust2007_241.pdf |title=સીકાગો ફેડરલ રિસર્વ લેટર ઓગસ્ટ 2007 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828054223/http://www.chicagofed.org/publications/fedletter/cflaugust2007_241.pdf |url-status=dead }}</ref> 2008 ની શરૂઆત સુધીમાં તે વધીને 25% થઇ ગયો.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/Bernanke20080505a.htm બેર્નાર્નકે-માર્ટગાગે ડેલીનક્યૂન્સીસ એન્ડ ફોરેસ્કોલસુર્સ મે 2008]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mortgagebankers.org/NewsandMedia/PressCenter/69031.htm |title=માર્ટગાગે બેંકર્સ એસોશિયેશન- નેશનલ ડેલીક્વન્સી સર્વે |access-date=2010-07-15 |archive-date=2013-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115024654/http://www.mortgagebankers.org/NewsandMedia/PressCenter/69031.htm |url-status=dead }}</ref> કેટલીક, [[અમેરીકન સહાસી સંસ્થા]] જેવી કે, [[ફેલ્લો]], [[પીટર જે. વાલ્લીસન]],<ref>http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418152548/http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp |date=2009-04-18 }} ''વોટ ગોટ અસ હીયર?'' , ડિસેમ્બર 2008.]</ref> નું માનવું છે કે કટોકટી મૂળનું પગેરું સીધું જ ફન્નીઇ માઇ અને ફરેડ્ડી મેક દ્વારા ઉપ પ્રાથમિક ઉધારી પર જાય છે, જેઓ સરકારી ફાળા આપતા સહાસો હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp |title=''વોટ ગોટ અસ હીયર?'' , ડિસેમ્બર 2008. |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418152548/http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp |url-status=dead }}</ref> 30, સપ્ટેમ્બર 1999ના રોજ, ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' નોંધ્યું કે ક્લીન્ટન પ્રસાશને ઉપ-પ્રાથમિક વ્યાજને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે: {{Quotation|Fannie Mae, the nation's biggest underwriter of home mortgages, has been under increasing pressure from the Clinton Administration to expand mortgage loans among low and moderate income people... In moving, even tentatively, into this new area of lending, Fannie Mae is taking on significantly more risk, which may not pose any difficulties during flush economic times. But the government-subsidized corporation may run into trouble in an economic downturn, prompting a government rescue similar to that of the savings and loan industry in the 1980s.<ref>{{Cite news | last = Holmes | first = Steven A. | author-link = | publication-date = September 30, 1999 | title = Fannie Mae Eases Credit To Aid Mortgage Lending | newspaper = The New York Times | pages = section C page 2 | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE7DB153EF933A0575AC0A96F958260 | access-date = 2009-03-08}}</ref>}} વ્યાજે આપવાના પ્રવાહો પર 2000ના સંયુક્ત રાજ્યોના વિભાગના નાણાંખાતાંના અભ્યાસ 1993 થી લઇને 1998સુધીમાં 305 નગરોમાં તેવું જોવા મળ્યું છે કે $467 બિલિયનનો ગીરો રકમ સીઆરએ-આવૃત્ત ધિરાણદારોની અંદરના નીચા કે મધ્યમ સત્તરની આવકના ઉધાર લેનારોઓ અને પડોશીઓથી પાસેથી આવ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.ustreas.gov/press/releases/report3079.htm |title=''ધ કમ્યુનિટી રીઇનવેસ્ટમેન્ટ એક્ટ આફટર ફાઇનાસીયલ મોર્ડનાઇજેશન'' , એપ્રિલ 2000. |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528014514/http://www.ustreas.gov/press/releases/report3079.htm |url-status=dead }}</ref> તેમ છતાં, માત્ર 25%ની તમામ ઉપ-પ્રાથમિક ઉધારી સીઆરએ-આવૃત્ત સંસ્થાઓથી પ્રાપ્ત થઇ હતી, અને એક સંપૂર્ણ 50%ની ઉપ-પ્રાથમિક ધિરાણોના મૂળ સીઆરએમાંથી મુક્તિ પામેલી સંસ્થાઓથી પ્રાપ્ત થયા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=did_liberals_cause_the_subprime_crisis |title=રોબર્ટ ગોર્ડોન, ''ડીડ લીબેરલ્સ કોઝ ધ સબ-પ્રાઇમ ક્રાઇસીસ?'' , અમેરીકન પ્રોસ્પેક્ટ (એપ્રિલ. 7, 2008). |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F7wzs5E?url=http://prospect.org/article/did-liberals-cause-sub-prime-crisis |url-status=dead }}</ref> અન્યનો તેવો મત છે કે કટોકટીના આ પરિણામનું કારણ માટે આ ધિરાણો પૂર્ણ નથી. પ્રોર્ટફોલિયો સામાયિકના એક લેખમાં, [[મિચેલ લેવીસે]] એક વેપારી જોડે વાત કરી જેને નોંધ્યું કે "અંતિમ ઉત્પાદન માટે રોકાણકારોની ભૂખને સંતોષી શકે તેટલી [ખરાબ] રકમ મેળવી શકે [ખરાબ લોન] તેટલા પૂરતા અમેરિકનો અહીં નથી." ખરી રીતે, [[રોકાણ બેંકો]] અને [[હેજ ભંડોળો]]નો ઉપયોગ [[નાણાંકીય નવીનતા]]ના સમન્વય કરીને [[કરાર]]માંથી વધુને વધુ ધિરાણોનો ઉપયોગ કરવનો હોય છે. "તેઓ આખા કપડામાંથી [લોનનું] નિર્માણ કરે છે. હજાર હજાર સમય ઉપર! તેથી જ ખોટો લોનો કરતા પણ વધુ મોટા પાયે થાય છે."<ref>[http://www.portfolio.com/news-markets/national-news/portfolio/2008/11/11/The-End-of-Wall-Streets-Boom પ્રાર્ટફોલિયા-મેચેલ લ્યૂઇસ- "ધ એન્ડ"-ડિસેમ્બર 2008]</ref> જાન્યુઆરી 2010માં અર્થશાસ્ત્રી [[પોલ કરુગમન]]ની દલીલ હતી કે એક સાથે એકી વખતે કરતા વધારાથી રહેણાક અને વેપારી સ્થાવર મિલકતના ભાવના પરપોટાઓએ તે લોકો દ્વારા બનાવેલ કિસ્સાને ઝાંખો કરી નાંખ્યો છે જેમની દલીલ હતી કે [[ફન્નીઇ મેઇ]], [[ફરેડ્ડીઇ મેક]], સીઆરએ કે અગાઉના ધિરાણ આપનારાઓ આ કટોકટીના મુખ્ય કારણો છે. અન્ય શબ્દોમાં, બંન્ને બજારોમાંના પરપોટાઓના વિકાસથી રહેઠાણ સંબંધીત બજારને જ માત્ર આ સંભવનીય કારણોથી અસર થઇ છે.<ref>[http://krugman.blogs.nytimes.com/2010/01/07/cre-ative-destruction/ કરુગમન-સીઆરઇએક્ટીવ ડેસ્ટ્રકશન-એનવાયટી કોન્સીન્સ ઓફ અ લીબેરલ બ્લોગ-જાન્યુઆરી 2010]</ref> ===લૂંટતા ધિરાણ=== લૂંટતા ધિરાણના સંદર્ભનો ઉપયોગ તેવા અજાગૃત ધિરાણદારો માટે વપરાય છે, જે અયોગ્ય કારણો માટે "અસુરક્ષિત" અને "ન સાંભળેલી" સુરક્ષિત ધિરાણોની અંદર પ્રવેશ મેળવે છે.<ref>{{cite web |url=http://banking.senate.gov/docs/reports/predlend/occ.htm |title=Letter from the Comptroller of the Currency Regarding Predatory Lending |publisher=Banking.senate.gov |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174523/https://www.banking.senate.gov/docs/reports/predlend/occ.htm%20 |url-status=dead }}</ref> એક નમૂનારૂપ છટકું ગોઠવો-અને-ફેરબદલ કરવાની પદ્ધતિ [[દેશભર]]માં થાય છે, ઘર માટે ફરી નાણાં મેળવવાની ઓછા વ્યાજ દરોવાળી જાહેરાતમાં આમ જ કરવામાં આવે છે. આવા ધિરાણોમાં વિસ્તૃત વિગતોવાળા કરારો લખાતા હોય છે, અને વધુ કિંમતી ધિરાણ ઉત્પાદકોને જે દિવસે તે બંધ થવાની હોય છે ત્યારે બદલી દેવામાં આવે છે. જ્યાં જાહેરાતમાં તેવું કહેવાય છે કે 1% કે 1.5% વ્યાજ લેવામાં આવશે, અને ગ્રાહકને એક બંધબેસતા દર ગીરો (એઆરએમ)ની અંદર મૂકવામાં આવી શકે છે જેમાં વ્યાજનું વળતર કિંમતના ભરેલા વ્યાજ કરતા ધણું વધારે હોય તેવું બની શકે છે. આ એક [[નકારાત્મક ઋણમુક્તિ]]નું નિર્માણ કરે છે, જેમાં પ્રતિષ્ઠિત ગ્રાહક આ વાતને ત્યાં સુધી નોંધતો નથી જ્યાં સુધી લાંબી ધિરાણ વ્યવહાર સંપૂર્ણપણે પૂરા નથી થતા. દેશભરમાં, "ગેરવાજબી વેપારી વ્યવહાર" અને "ખોટી જાહેરાતો" માટે કેલિફોર્નિયાના સરકારી વકીલ જેરી બ્રાઉન દ્વારા દાવો માંડવામાં આવ્યો હતો જેમાં ઊંચી કિંમતના ગીરો માટે "ઘરમાલિકો નબળી રકમ સાથે, બંધબેસતા દરના ગીરો (એઆરએમએસ) મેળવી શકતા હતા જેમાં ઘરમાલિકોને ખાલી વ્યાજની ભરપાઇ કરવાની હતી."<ref>{{cite web |url=http://thinkdebtrelief.com/debt-relief-blog/money-news/bofa-modifies-64000-home-loans-as-part-of-predatory-lending-settlement/ |title=BofA Modifies 64,000 Home Loans as Part of Predatory Lending Settlement &#124; Debt Relief Blog |publisher=Thinkdebtrelief.com |date=2009-05-25 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174642/http://www.debtreliefnetwork.com/debt-relief-blog/money-news/bofa-modifies-64000-home-loans-as-part-of-predatory-lending-settlement/ |url-status=dead }}</ref> આ ઉત્પાદકોની જટિલતા અલગ હોય છે અને નાણાકીય સંસ્થાઓની ચોપડીઓના મૂલ્યો તેમાં સરળતા સાથે જોઇ શકાય છે. આ કારણે દેશભરની નાણાકીય પરિસ્થિતિ ઉતરતી ગઇ, આખરે પરિણામ તે આવ્યું કે એક નિર્ણય દ્વારા કરકસરની કચેરીની દેખરેખ હેઠળ ધિરનારની મિલકત પર કબજો મેળવવામાં આવ્યો. [[અમેરીક્વેસ્ટ]]માંના અગાઉના કર્મચારી, કે જે સંયુક્ત રાજ્યોના ધિરાણના જથ્થાબંધ ધિરનાર હતા,<ref name="RoadToRuinMayANP09"></ref> તેને આ પદ્ધતિ વિષે જણાવ્યું કે તેઓને કપટ કરી ગીરોના દસ્તાવેજો માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા અને ત્યારબાદ ગીરોને વોલ સ્ટ્રીટ બેંકો કે જે ઝડપી નફો કરવા ઇચ્છુક હતી તેને વેંચી દીધા.<ref name="RoadToRuinMayANP09"></ref> આવા પુરાવાઓની વુદ્ધિ થઇ રહી છે જેમ કે [[ગીરોની છેતરપીંડી]]ઓ કદાચ આ કટોકટીનું કારણ બની હોય.<ref name="RoadToRuinMayANP09">''[http://therealnews.com/id/3708/May13,2009/Road+to+Ruin%3A+Mortgage+Fraud+Scandal+Brewing રોડ ટુ રુઇન: મોર્ટગાગે ફોર્ડ સ્કેન્ડલ બેરવીન]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' મે 13, 2009 બાય [[અમેરીકન ન્યૂઝ પ્રોટેક્શન]] હોસ્ટડ બાય [[ધ રીયલ ન્યૂઝ]]</ref> ===અનિયમિતતા=== ટીકાકારોની તેવી દલીલ છે કે નિયમિત માળખા સાથે [[નાણાકીય નવીનીકરણ]] યોગ્ય ગતિએ નથી ચાલી રહ્યું, ઉદાહરણ તરીકે [[પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલી]], [[કરાર]] અને બંધ-સ્થિરતા શીટની નાણાકીય વ્યવસ્થાનું વધતું જતું મહત્વ. અન્ય કિસ્સાઓમાં, નાણાકીય પ્રણાલીના ભાગોમાં કાયદાઓને બદલીને કે તેને નબળી રીતે લાગુ પાડવાથી આવું થતું હોય છે. મુખ્ય ઉદાહરણમાં સમાવેશ થાય છે: ઓક્ટોબર 1982માં, યુ.એસ. પ્રમુખ રોનાલ્ડ રેગને [[ગાર્ન-St. જેરમીન નિધિ સંસ્થાઓના કાયદા]]માં સહી કરી, કે જેને બેંકિંગ અનિયમિતતાની પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરી વળી, 1980સાલના અંતમાં/1990 સાલની શરૂઆતની બચત અને ધિરાણ કટોકટીમાં ફાળો આપવામાં, અને 2007-2010ના નાણાકીય કટોકટીમાં તેને સહાય કરી. નવેમ્બર 1999માં, યુ.એસ પ્રમુખ બિલ કિલન્ટને [[ગ્રામ-લેચ-બલીલે કાયદા]]માં સહી કરી, જે 1933ના [[ગ્લાસ-સ્ટેઅગલ્લ કાયદા]]ના ભાગને રદ કરતો હતો. તેને પાછા ખેંચવાથી [[વ્યાપારી બેંકો]] (જે પરંપરાગતરીતે એક રૂઢિચુસ્ત સંસ્કૃતિમાં માનતી હતી) અને [[રોકણ બેંકો]] (જે વધુ જોખમ-લેનાર સંસ્કૃતિમાં માનતી હતી) તેમની વચ્ચે રહેલી અલગતા ઓછી થઇ ગઈ તેવી ટીકા કરાતી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |title=સ્ટીગલેટ્ઝ- કેપીટલીસ્ટ ફુલ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622220639/http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last = Ekelund | first = Robert | coauthors = Thornton, Mark | publisher = Ludwig von Mises Institute | url = http://mises.org/story/3098 | title = More Awful Truths About Republicans | date = 2008-09-04 | access-date = 2008-09-07 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225174500/https://mises.org/story/3098%0A%20 | url-status = dead }}</ref> 2004માં, યુ.એસ. [[બાયંધરી અને વિનિમય મંડળે]] [[ચોખ્ખા મૂડીના નિયમ]] પર ઢીલ છોડી, જેણે રોકાણ બેંકોને વહેવારુ રીતે તેઓ જે દેવું લેતી હતી તેની કક્ષાને વધારવા માટે સમર્થ મળ્યું, ઉપપ્રાથમિક ગીરોને ટેકો આપતા ગીરો-પાછા આપવાની બાયંધરીના વિકાસને પણ તેને ઇંધણ પૂરું પાડ્યું. SEC તે સ્વીકાર્યું કે સ્વ-નિયમિત કરતી રોકાણ બેંકોનો આ કટોકટીમાં ફાળો છે.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/09/27/business/27sec.html?em|title=SEC Concedes Oversight Flaws}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html?em|title=The Reckoning}}</ref> નાણાકીય સંસ્થાઓમાં [[પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી]] ભંડાર બેંકોની જેવી જ સમાન નિયમિતતા રાખવાને પાત્ર નથી હોતી, તેઓને નાણાકીય કુશન કે મૂડી આધારીત વધુના દેવાના કરારના સંબંધને માનવાની છૂટ મળી હતી.<ref name="Krugman 2009">{{cite book | last = Krugman | first = Paul | year = 2009 | title = The Return of Depression Economics and the Crisis of 2008 | publisher = W.W. Norton Company Limited | isbn = 978-0-393-07101-6}}</ref> 1998માં [[લાંબી-અવધિના મૂડી સંચાલન]]ના ધબડકાના બનેલા એક કિસ્સામાં, જેમાં એક ઉચ્ચ-હેતુ પાર પાડનાર પડછાળાની સંસ્થા પ્રણાલી સંપૂર્ણ પણે સંડોવવાથી તે નિષ્ફળ ગઇ હતી. નિધિ બેંકો વ્યવસ્થિત ચાલનારાઓને અને હિસાબ પદ્ધતિમાં માનક-સ્થિર રહેવાની છૂટ આપે છે જેમ કે [[સીટીસમૂહ]] જેણે મહત્વપૂર્ણ રીતે તેના ખાતાની મિલકત અને જવાબદારીઓની બંધ-સ્થિરતા શીટમાંથી જટિલ કાયદાકીય અસ્તિત્વવાળા જેને [[રોકાણ સાધનોનું માળખું]] કહેવાય છે તેમાં બદલી દીધી, મૂડી આધારિત કંપની કે [[હેતુ પાર પાડવાની]] પદવી કે જોખમ લેવાની નબળાઇને આચ્છાદન કરીને. એક સમાચાર કચેરીના અંદાજ મુજબ યુ.એસ. બેંકોની સૌથી મોટી ચાર બેંકો 2009 સુધીમાં તેઓના સરવૈયાને $500 બિલિયન અને $1 ટ્રિલિયન વચ્ચે પાછું મેળવી લેશે.<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601039&amp;sid=akv_p6LBNIdw&amp;refer=home બ્લૂમબર્ગ-બેંક હીડન જર્ક મેનાક્સ $1 ટ્રિલિયન પુર્ગે]</ref> કટોકટીની વખતે આના લીધે મહત્વની બેંકોની નાણાકીય સ્થિતી અનિશ્ચિત થઇ ગઇ હતી.<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601039&amp;sid=a6dgIOAfMIrI બ્લૂમબર્ગ-સીટીગ્રુપ એસઆઈવી એકાઉન્ટીંગ થ્રુ ટુ ડિફેન્સ]</ref> બંધ-સ્થિરતા શીટ પ્રવેશોને પણ [[ઇનરોન]] દ્વારા કૌભાંડના ભાગ રૂપે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો જેને 2001માં આ કંપનીને નીચે લાવી દીધી હતી.<ref>હેલેય, પોલ એમ. પોલ ક્રિષ્ના જી.: "ધ ફોલ ઓફ ઇર્નોન" - જર્નલ ઓફ ઇકોનોમીક પરપેક્ટીવ્સ, વોલ્યુમ 17, નંબર 2. (સ્પ્રિંગ 2003), p.13</ref> *1997ની શરૂઆતમાં, સમવયી અરક્ષિત ચેરમેન અલાન ગ્રીનસ્પાન યોગ્ય વિનિયમ વિનાના કરારની બજારના કરાર કરવા માટે લડ્યા હતા.<ref>{{cite speech | title = Government regulation and derivative contracts | author = Alan Greenspan | first = Alan | last = Greenspan | date = 1997-02-21 | location = Coral Gables, FL | url = http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/199/19970221.htm | access-date = 2009-10-22 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225174550/https://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/199/19970221.htm%20 | url-status = dead }}</ref> જ્યારે [[2000ના લાભ લક્ષણોના આધુનિકરણના કાયદા]]નો ઠરાવ પસાર કર્યો ત્યારે [[નાણાકીય બજારો પરના પ્રમુખના કાર્ય સમૂહ]]ની સલાહ સાથે,<ref>{{cite paper | first = Lawrence | last = Summers | coauthors = Alan Greenspan, Arthur Levitt, William Ranier | title = Over-the-Counter Derivatives Markets and the Commodity Exchange Act: Report of The President’s Working Group on Financial Markets | date = 1999-11 | page = 1 | url = http://www.ustreas.gov/press/releases/reports/otcact.pdf | access-date = 2009-07-20 | journal = | archive-date = 2003-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20030810165603/http://www.ustreas.gov/press/releases/reports/otcact.pdf | url-status = dead }}</ref> યુ.એસ. કોંગ્રેસ અને પ્રમુખે સ્વ-નિયમિતના [[ઓવર-ધ-કાઉન્ટર]]વાળી કરાર બજારને છૂટ આપી. [[રકમના કસૂરદારની અદલબદલ]] (CDS) જેવા કરારોનો ઉપયોગ ખાસ રકમના જોખમોની વિરુદ્ધમાં હેડ્જ કે સટ્ટા માટે કરી શકાય છે. 1998 થી 2008 સુધીમાં CDSના બાકી રહેલો જથ્થો વધીને 100-ગડી થઇ ગયો હતો, તેમાં સીડીએસ કરારોથી જોડાયેલી અંદાજીત ખોટ પણ હતી, જેને કારણે નવેમ્બર 2008માં, યુએસ $33 માંથી વધીને $47 ટ્રિલિયન પહોંચી ગયું. સંપૂર્ણ ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) કરારથી [[રાષ્ટ્રીય જથ્થો]]વધીને જૂન 2008 સુધીમાં $683 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયો હતો.<ref>[http://www.forbes.com/2009/05/18/geithner-derivatives-plan-opinions-contributors-figlewski.html ફોર્બસ-જેઇથનેર્સ પ્લાન ફોર ડીરેક્ટીવ]</ref> 2003ની શરૂઆતમાં [[વર્રેન બુફ્ફેટ્ટ]]એ આ કરારને "મોટા પાયે વિશાનનું નાણાકીય શસ્ત્ર" તરીકે ઉલ્લેખ્યું હતું જે ખૂબ જાણીતું થયું હતું.<ref>[http://www.economist.com/finance/displayStory.cfm?story_id=12274112 ધ ઇકોનોમીસ્ટ-ડીરાઇવ્ટ-એ ન્યૂક્લીયર વીન્ટર?]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2817995.stm બીબીસી-બુફેટ ઓન ઇન્વેસમેન્ટ ટાઇમ બોમ્બ]</ref> ===વર્ધિત ખોટનો ભાર કે ઉપર-લિંવરેજીંગ=== [[File:Leverage Ratios.png|thumb|2003-2007માં લીવરેજ દરોની રોકાણ બેંકોમાં મહત્વપૂર્ણ વધારો]] કટોકટીની અગાઉના વર્ષો દરમિયાન યુ.એસ ગૃહતંત્ર અને નાણાકીય સંસ્થાઓ વધુ દેવાદાર કે [[ઓવરલીવરેજ્ડ]] બની ગઇ હતી. આ વધારાથી તેઓની આંતરિક નિર્બળતા એટલી વધી ગઇ કે ગૃહ નિર્માણનો પરપોટો તૂટી પડ્યો અને તેથી પણ ખરાબ થયું કે તેનું અર્થતંત્ર નીચેની તરફ જવા લાગ્યું. મહત્વના આંકડામાં સમાવેશ થાય છે: ગ્રાહકો દ્વારા ગૃહ શેરોમાંથી નીકળેલા મફતના નાણાંનો ઉપયોગ 2001માં બમણો થઇને $627 બિલયન જેટલો થઇ ગયો, જે 2005માં વધીને $1,428 બિલિયન થયો આ સમયે ગૃહ નિર્માણના પરપોટાની રચના થઇ રહી હતી, આ સમય દરમિયાન તે લગભગ $5 ટ્રિલિયન ડોલર્સ જેટલો થઇ ગયો, જેમાં વિશ્વભરના આર્થિક વિકાસનો ફાળો હતો.<ref name="Greenspan Kennedy Report - Table 2">[http://www.federalreserve.gov/pubs/feds/2007/200720/200720pap.pdf ગ્રીનસ્પામ કેનેડી રિપોર્ટ - ટેબલ 2]</ref><ref name="Equity extraction - Charts">[http://seekingalpha.com/article/33336-home-equity-extraction-the-real-cost-of-free-cash ઇક્વીટી એક્ટાકશન - ચાર્ટ]</ref><ref name="reuters.com">[http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSN2330071920070423 રોઇટર્સ-સ્પેન્ડીંગ બુસ્ટેડ બાય હોમ ઇક્વીટી લોન્સ]</ref> 1990ની સાલ દરમિયાન યુ.એસ. ગૃહ ગીરો ખોટને સંબંધિત GDPનો સરેરાશ 46%માંથી વધીને 2008 સુધીમાં 73% થઇ ગયો હતો, આમ તે $10.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયો હતો.<ref name="money.cnn.com">{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm |title=ફોર્ચ્યુન-ધ $4ટ્રિલિયન હાઉસીંગ હેડએક |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306095651/http://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm |url-status=dead }}</ref> USA ગૃહતંત્રની ખોટના કારણે વાર્ષિક [[નિકાલજોગ ખાનગી આવક]]નું પ્રમાણ જે 1990માં 77% હતું તે વધીને, 2007ના અંત સુધીમાં 127% જેટલું થઇ ગયું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/unitedstates/displaystory.cfm?story_id=12637090 |title=The End of the Affair |publisher=Economist |date=2008-10-30 |access-date= 2009-02-27}}</ref> 1981માં, યુ.એસ. ખાનગી ખોટ GDPમાં 123% હતી; 2008ના ત્રીજા ભાગમાં, તે 290% હતી.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/774c0920-fd1d-11dd-a103-000077b07658.html એફટી-વુલ્ફ જાપાન્સ લેશન્સ]</ref> 2004-07 સુધીમાં, યુ.એસ.ની પાંચ મોટી રોકાણ બેંકોમાંથી દરેક મહત્વપૂર્ણ રીતે તેમના નાણાકીય લીવરેજમાં (રેખાકૃતિ જુઓ) વધારો કરી રહી હતી, જેથી તેઓની નાણાકીય આઘાતમાં વધારો થઇ રહ્યો હતો. 2007ના નાણાકીય વર્ષ માટે આ પાંચ સંસ્થાઓએ લગભગ $4.1 ટ્રિલિયનની ખોટ નોંધાવી હતી, 2007 માટે લગભગ 30%ની USA રાષ્ટ્રીય GDP પણ. [[લેહમન બ્રધર્સ]] નિર્ણિત થઇ ગઇ હતી, [[બેર સ્ટ્રેર્નેસ]] અને [[મેર્રીલ્લી લીન્ચ]] જુસ્સા ભરેલ વેચાણ ભાવોએ વેંચાઇ ગઇ હતી, અને [[ગોલ્ડમેન સાચે]] અને [[માર્ગેન સ્ટેન્લી]] વેપારી બેંકો બની ગઇ હતી, તેમના વિષે વધુ કડક નિયમિતતા રાખવા લાગી હતી. લેહમનના વાંધાની સાથે, આ કંપનીઓને સરકારી સહાયની જરૂઆત કે મળવાની આશા હતી.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html|title=Agency's ’04 Rule Let Banks Pile Up New Debt, and Risk}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2008માં યુ.એસ. સરકાર દ્વારા તેઓને [[સંરક્ષક]]માં મૂકવામાં આવી ત્યાં સુધીમાં ગીરો કરારનામામાં [[ફેન્ની મેઇ]] અને [[ફરેડ્ડીઇ મેક]], બે યુ.એસ. [[સરકારી બાંયધરી આપતા ઉદ્યમો]]એ, પોતાની માલિકીના કે રક્ષિત હોય તેવા લગભગ $5 ટ્રિલિયન કરારનામાં કરી ચૂકી હતી.<ref name="publications1">{{cite web |url=http://www.aei.org/publications/pubID.28704/pub_detail.asp |title=AEI-The Last Trillion Dollar Commitment |publisher=Aei.org |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174424/http://www.aei.org/publications/pubID.28704/pub_detail.asp%20 |url-status=dead }} અમેરીકન એન્ટરપ્રાઇઝ ઇન્સટીટ્યૂટ ઇઝ અ કનઝર્વેટીવ ઓર્ગેનાઇજેશન વીથ અ રાઇટ- ઓફ-સેન્ટર પોલીટકલ એજન્ડા.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601109&sid=adr.czwVm3ws&refer=home |title=Bloomberg-U.S. Considers Bringing Fannie & Freddie Onto Budget |publisher=Bloomberg.com |date=2008-09-11 |access-date= 2009-02-27}}</ref> આ સાત અસ્તિત્વ ધરાવતી ખૂબ જ ઊંચી લેવરેજ અને $9 ટ્રિલિયનની ખોટ કે બાંયધરીના કરારનામાઓમાં તે હતી, આ એક પ્રચંડ કેન્દ્રીકરણનું જોખમ હતું જોકે તેઓ ભંડાર બેંકોની જેવા સમાન નિયમિતતાઓને આધાની ન હતા. ===નાણાકીય નવીનીકરણ અને જટિલતા=== [[નાણાકીય નવોત્પાદ]] આ શબ્દનો ઉલ્લેખ હાલ ચાલી રહેલા તેવા નાણાકીય ઉત્પાદકોની રચનાના વિકાસને દર્શાવે છે જેમની રચના ખાસ ગ્રાહકના લક્ષ્યઓને પાર પાડવા માટે કરવામાં આવી હોય, જેમ કે એક ખાસ જોખમને ખુલ્લું મૂકવા માટે પર્યાપ્ત વળતર રજૂ કરવું (જેમ કે ઉધાર લેનારની ચૂક) કે નાણાકીય વ્યવસ્થા મેળવવા માટે મદદ કરવી. આ કટોકટીને બંધબેસતા ઉદાહરણમાં સમાવેશ થાય છે: [[બંધબેસતા-દર ગીરો]]; ઉપપ્રાથમિક [[ગીરોના સમૂહની અંદર ગીરો-પાછો આપવાની બાયંધરીઓ]] (MBS) કે રોકણકારોના વેચાણ માટે [[ગૌણ ખોટ કરારનામાઓ]] (CDO), [[જામીનગીરીપણા]]નો એક પ્રકાર; જમા રકમ વીમાના ફાર્મ જેને [[જમા રકમ કસૂરની અદલબલદ]] ((CDS). અમુક વર્ષોમાં આ ઉત્પાદનો ઉપયોગમાં નાટકીય રીતે ફેલાવો થયો જે તેમને કટોકટી તરફ દોરી ગયો. આ ઉત્પાદકોની જટિલતા અલગ હોય છે અને નાણાકીય સંસ્થાઓની ચોપડીઓના મૂલ્યો તેમાં સરળતા સાથે જોઇ શકાય છે. કેટલાક નાણાકીય નવીનતાઓ નીતિ-નિયમોને છેતરવાની અસરો ધરવે છે જેમકે ઓફ-બેલેન્સ શીટ ફાઈનાન્સિંગ કે જે મોટી બેંકો તરફથી જાહેર કરવામાં આવેલા લીવરેજ કે કેપિટલ કુશન (વધારાની મૂડી)ને અસર કરે છે. ઉદાહરણ માટે, [[માર્ટિન વુલ્ફ]] જૂન 2009માં લખ્યું હતું કે: "...આ દયાકાની શરૂઆતના સમયમાં બેંકોએ જે મોટા પાયે કર્યું હતું – બંધ-સ્થિરતા-શીટ સાધનો, કરારનામાઓ અને 'પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલી' પોતે પણ – તે નિયમબદ્ધતાની આસપાસનો રસ્તાને શોધવા માટે હતું."<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/095722f6-6028-11de-a09b-00144feabdc0.html એફટી માર્ટીન વુલ્ફ – રીફોર્મ ઓફ રેગ્લેશન એન્ડ ઇનસેન્ટીવ્સ]</ref> ===જોખમની અચોક્કસ કિંમતો=== [[File:AIG Protester on Pine Street.jpg|thumb|right|એઆઇજી બક્ષિસોની ચૂકવણીના વિવાદમાં જોગેલ એક વિરોધકરનારની મુલાકાત સમાચાર માધ્યમ દ્વારા લેવામાં આવી રહી છે.]] કિંમત પર જોખમ આ તે સંદર્ભમાં કહેવાય છે કે રોકોણકારો દ્વારા [[વર્ધમાન વળતર]]ની જરૂરિયાત માટે તેની પર વધુનો જોખમ લેવામાં આવતો હોય, જે વ્યાજ દરો કે ફી દ્વારા અંકિત થઇ શકે. અનેક કારણોથી, બજારના સહભાગીઓએ નાણાકીય નવોત્પાદ સાથે સહજ રીતે જોડાયેલા જોખમનું ચોક્કસ પરિમાણ ના કાઢી શક્યા ઉદાહરણ માટે MBS અને CDOના કે તે સમજવામાં કે તેની અસર નાણાકીય પ્રણાલીની તમામ સ્થિરતા પર કેટલી થશે.<ref name="Declaration of G20"></ref> ઉદાહરણ માટે, જ્યારે તેઓને પ્રણાલીમાં રજૂ કરાયા ત્યારે CDO માટેની કિંમતના નમૂનોમાં સ્પષ્ટપણે જોખમના સ્તર રજૂ નથી કરતા. સરેરાશ વસૂલાત દર માટે ઊંચી ખાસિયતના CDOની પાસે ડોલર પર લગભગ 32 સેન્ટ્સ થાય, જ્યારે વસૂલાત દર માટે [[મેઝનીન]] CDOની પાસે પ્રતિ ડોલર માટે લગભગ પાંચ સેન્ટ્સ થતા હોય છે. આ મોટા, વહેવારીક રીતે વિચારી ન શકાતી, ખોટની નાટકીય અસર વિશ્વભરની બેંકોના સરવૈયા પર પડી, જેને તેમને કાર્ય કરવા માટે ખૂબ થોડીક મૂડીવાળી બેંકો કરી દીધી.<ref name="TPMBLOG1">{{cite web |date=2009-03-02 |url=http://tpmcafe.talkingpointsmemo.com/talk/blogs/paulw/2009/03/the-power-of-belief.php |title=paulw's Blog &#124; Talking Points Memo &#124; The power of belief |publisher=Tpmcafe.talkingpointsmemo.com |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174540/https://tpmcafe.talkingpointsmemo.com/talk/blogs/paulw/2009/03/the-power-of-belief.php%20 |url-status=dead }}</ref> [[AIG]]ને લગતું અન્ય એક ઉદાહરણ, કે જે વિવિધ નાણાકીય સંસ્થાઓના કરારનામાની ખાતરી કરે છે જે મૂડી કસૂરના બદલાઓના ઉપયોગના માધ્યમથી થાય છે. જૂથ એને નાણાં ચૂકવાના વચનની મહત્વની ઘટનામાં જૂથ બીના દેણદાર થવા માટે વિનિમયમાં AIGને બક્ષિસ મળે છે આમ AIG CDSના મૂળભૂત સોદામાં જોડાયેલું હતું. જોકે, એઆઇજી (AIG)ની પાસે તેની ધણીબધી સીડીએસ (CDS) મંડળોને ટેકો પૂરો પાડવા માટે પૂરતી નાણાકીય મજબૂત ન હતી જેના કારણે કટોકટીમાં વધારો થયો અને સપ્ટેમ્બર 2008માં તેને સરકાર હસ્તક કરવામાં આવી. 2008 અને 2009ની શરૂઆતના સમયે એઆઇજી (AIG)ને ટેકો પૂરો પાડવા યુ.એસ કર ભરનારોએ $180 બિલિયનથી વધારે કર સરકારને આપ્યો છે, કે જેનાથી સીડીએસ (CDS) સોદાઓમાં વિવિધ પ્રતિ-જૂથોમાં નાણાંનો પ્રવાહો ચાલુ રહે, જેમાં ધણી મોટી વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601109&sid=aKKRHZsxRvWs&refer=home |title=Bloomberg-Credit Swap Disclosure Obscures True Financial Risk |publisher=Bloomberg.com |date=2008-11-06 |access-date= 2009-02-27}}</ref><ref>[http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/mar2009/db20090316_859460.htm?chan=top+news_top+news+index+-+temp_top+story બિઝનેસ વીક- વુઝ વુ ઓન એઆઇજી લીસ્ટ ઓફ કાઉન્ટરપાર્ટીસ]</ref> વિશાળપાયે-વપરાયેલા નાણાકીય નમૂનાની મર્યાદાઓને લીધે તેને વ્યવસ્થિત રીતે સમજી ન શકાયો.<ref>{{cite web |last=Regnier |first=Pat |url=http://moneyfeatures.blogs.money.cnn.com/2009/02/27/the-financial-crisis-why-did-it-happen/ |title=New theories attempt to explain the financial crisis - Personal Finance blog - Money Magazine's More Money |publisher=Moneyfeatures.blogs.money.cnn.com |date=2009-02-27 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174609/http://moneyfeatures.blogs.money.cnn.com/2009/02/27/the-financial-crisis-why-did-it-happen/%20 |url-status=dead }}</ref><ref name="Felix1">{{Cite news | last = Salmon | first = Felix | publication-date = 2009-02-23 | title = Recipe for Disaster: The Formula That Killed Wall Street | magazine = Wired Magazine | issue = 17.03 | url = http://www.wired.com/techbiz/it/magazine/17-03/wp_quant | access-date = 2009-03-08}}</ref> આ રચના અંગે તેવું માનવામાં આવ્યું કે CDSની કિંમતને સંકળાવવાની સાથે અને ગીરોને પાછા આપવાની બાયંધરીની કિંમતનું ચોક્કસ અંદોજો ના નકાળી શકે. કારણ કે તે ઉચ્ચ રીતનું આલેખાન છે, તેનો મોટા દરોના CDO અને CDS રોકાણકારો, નિર્ગમનકારો, અને દરોની કચેરીઓ દ્વારા તેનો ઝડપથી ઉપયોગ થવા લાગ્યો.<ref name="Felix1"></ref> એક વાઇર્ડ.કોમ લેખ મુજબ: {{quotation|Then the model fell apart. Cracks started appearing early on, when financial markets began behaving in ways that users of Li's formula hadn't expected. The cracks became full-fledged canyons in 2008—when ruptures in the financial system's foundation swallowed up trillions of dollars and put the survival of the global banking system in serious peril... Li's [[Gaussian copula]] formula will go down in history as instrumental in causing the unfathomable losses that brought the world financial system to its knees.<ref name="Felix1" /> }} જ્યારે નાણાકીય મિલકતો વધુને વધુ જટિલ બનતી ગઇ, અને તેનું મૂલ્ય કરવાનું વધુને વધુ દુષ્કર થતું ગયું, રોકાણકારો જે બંન્ને આંતરાષ્ટ્રીય [[કરાર દર]] કચેરીઓ અને બેંકની નિયમબદ્ધ કરનાર વ્યક્તિઓ દ્વારા તેમને ફરીથી ખાતરી આપવામાં આવી, જે તેઓની પર આધાર રાખતા હતા, સ્વીકૃતા માટે કેટલાક યોગ્ય જટિલ આંકડાશાસ્ત્રના નમૂના જે સિદ્ધાંતિકરીતે તેવું બતાવતા હતા કે આ જોખમો ખૂબ જ નાના છે જેટલા તેઓ વ્યવહારમાં ખરેખરમાં સાબિત થયો છે તે બતાવવામાં આવ્યા.<ref name="RISKS1">[http://www.nytimes.com/2008/11/25/business/25assess.html?hp ફ્લોયડ નોર્રીસ (2008). ][http://www.nytimes.com/2008/11/25/business/25assess.html?hp ''ન્યૂઝ એનાલીસીસ: અનઅધર ક્રાઇસીસ, અનઅધર ગેરેન્ટી'' , ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ, નવેમ્બર 24, 2008]</ref> [[જ્યોર્જે સોરોસે]] કહ્યું કે "સખતની-તેજી હાથમાં ત્યારે જતી રહી જ્યારે નવા ઉત્પાદકો એટલી બધી હદે જટિલ બની ગયા કે સત્તાઓ તેમના લાંબા ગણતરીવાળા જોખમોને ગણી ના શકી અને બેંકોના પોતાના જોખમના સંચાલનના નમૂનાઓ પર આઘાર રાખવાનું તેમને શરૂ કરી. સમાનરીતે, દરની કચેરીઓ નવસર્જનના કુત્રિમ ઉત્પાદકો દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવાતી માહિતી પર આધાર રાખ્યો. તે એક આધાતજનક જવાબદારીઓના કસૂરના લીધે થયું હતું." <ref name="WORSTCRISIS">{{Cite news | last = Soros | first = George | author-link = George Soros | publication-date = January 22, 2008 | title = The worst market crisis in 60 years | newspaper = Financial Times | publication-place = London, UK | pages = | url = http://www.ft.com/cms/s/0/24f73610-c91e-11dc-9807-000077b07658.html?nclick_check=1 | access-date = 2009-03-08}}</ref> ===તેજી અને પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલીનું તૂટી પડવું=== જૂન 2008ના એક ભાષણમાં, પ્રમુખ અને એનવાય સમવયી અરક્ષિત બેંકના સીઇઓ [[ટીમોથી જેઇથનેર]]{{mdash}} કે જેમણે 2009માં સંયુક્ત રાજ્યોના નાણાં કોષના{{mdash}} મંત્રી રહ્યા હતા તેમને ઠંડી પડેલી જમા રકમની બજારો માટે મહત્વનો આરોપ "સમાંતર" બેંકિંગ પ્રણાલીમાં અસ્તિત્વને "ચલાવા" પર, જેને [[પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી]] પણ કહેવાય છે તેની પર મૂક્યો હતો. જમા રકમની બજારો માટે આ અસ્તિત્વો નિર્ણાયક બનીને નાણાકીય પ્રણાલીને મજબૂત બનાવી, પણ તે સમાન નિયમબદ્ધતાના નિયંત્રણોનો વિષય ન હતી. વધુમાં, આ અસ્તિત્વો ખૂબ જ મહત્વના હતા કારણકે તેઓ રોકડ રકમની બજારમાંથી ટૂંકી-અવધિમાંથી ખરીદ્યા હતા જેથી લાંબી-અવધિની, બિન રોકડ અને જોખમી મિલકતો ખરીદી શકાય. મૂડી બજારોના તૂટવાથી તેઓને ઝપડથી, તેમની લાંબી-અવધિના નિરાશાજનક ભાવોવાળી મિલકતોને નીચે ભાવે વેચવી પડી. તેને આને મહત્વપૂર્ણના અસ્તિત્વો તરીકે જણાવ્યું: {{quotation|In early 2007, asset-backed commercial paper conduits, in structured investment vehicles, in auction-rate preferred securities, tender option bonds and variable rate demand notes, had a combined asset size of roughly $2.2 trillion. Assets financed overnight in triparty repo grew to $2.5 trillion. Assets held in hedge funds grew to roughly $1.8 trillion. The combined balance sheets of the then five major investment banks totaled $4 trillion. In comparison, the total assets of the top five bank holding companies in the United States at that point were just over $6 trillion, and total assets of the entire banking system were about $10 trillion. The combined effect of these factors was a financial system vulnerable to self-reinforcing asset price and credit cycles.<ref name="newyorkfed.org"/>}} [[પોલ કરુગમન]], [[અર્થશાસ્ત્રમાં નોબલ પુરસ્કાર]] મેળવનારે, જણાવ્યું કે પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલીના ચલાવું તે કટોકટીના કારણે જે "ઘટી રહ્યું હતું તેને એક ભાગ" હતું. આમાં નિયંત્રણની કમીને તેમને "પ્રતિકુળ અવગણના" તરીકે ઉલ્લેખી હતી.<ref name="Krugman 2009"></ref> {{quotation|As the shadow banking system expanded to rival or even surpass conventional banking in importance, politicians and government officials should have realized that they were re-creating the kind of financial vulnerability that made the Great Depression possible—and they should have responded by extending regulations and the financial safety net to cover these new institutions. Influential figures should have proclaimed a simple rule: anything that does what a bank does, anything that has to be rescued in crises the way banks are, should be regulated like a bank.}} ===ચીજવસ્તુઓ બમણી થવી=== ચીજવસ્તુઓના ભાવનો પરપોટોનું નિર્માણ ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના તૂટવાની બાદ શરૂ થયું. [[તેલ]]ના ભાવ [[2007]]ની શરૂઆતથી 2008 સુધીમાં $50 થી $147 એટલે ત્રણ ગણી થઇ ગઈ, [[2008]]ના અંતમાં નાણાકીય કટોકટીમાં પૂરેપૂરા ડુબાવીને પહેલા આમ થવાની શરૂઆત થઇ ગઇ હતી.<ref>[http://futures.tradingcharts.com/chart/CO/M લાઇટ કરુડે ઓઇલ ચાર્ટ]</ref> જાણકારો તેના કારણો અંગે ચર્ચા કરી, જેમાં નાણાંના પ્રવાહમાંથી ગૃહ નિર્માણ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓની અંદરના રોકાણોથી સટ્ટો કરવો અને નાણાકીય નીતિ કે કાચી સામગ્રીની અછતમાં ઝડપથી વધતી વિશ્વના અર્થતંત્ર અને આ બજારોના સ્થાન પર કબજો જમાવવોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો, જેમ કે આફ્રિકામાં ચાઇનાની વધી રહેલ હાજરી. તેલના ભાવોમાં વધારના વલણોથી ગ્રાહકોએ ગેસલાઇનની અંદરના વિશાળ શેરને ખર્ચવાના પ્રવાહને ફેરવ્યો, જેથી તેલનો નિકાસ કરતા દેશોના આર્થિક વિકાસના દબાણ નીચે તરફ દોરી ગયો, કારણ કે તેમની સંપત્તિનો પ્રવાહ તેલ-ઉત્પાદક રાજ્યોમાંથી આવતો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://mises.org/story/2999 |title=મીસેસ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ-ધ ઓઇલ પ્રાઇઝ બબલ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409062432/http://mises.org/story/2999 |url-status=dead }}</ref> 3 જૂન, 2008ના રોજ વેપાર, વિજ્ઞાન અને પરિવહનના સેનેટ મંડળની સામે સાક્ષીના સમયે, CFTC વ્યાપાર અને બજારના અગાઉના નિયાકમ (જે લાગુ પાડવા માટે જવાબદાર છે) માઇકલ ગ્રીનબર્ગે લંડન અને ન્યૂયોર્કના નિયમબદ્ધ વિશ્લેષણોના વિનિયમથી ચાલતા તેલના ભવિષ્યના સોદાની કિંમતોની સટ્ટેબાજીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવવા માટે, ખાસ કરીને [[ગોલ્ડમેન સેચ]], [[મોર્ગન સ્ટેનલી]] દ્વારા સ્થાપિત અટલાન્ટા-આધારીત [[આંતરખંડીય વિનિમય]] અને [[બ્રિટિશ પેટ્રોલિયમ]]નું નામ લીધું હતું<ref>[http://digitalcommons.law.umaryland.edu/cong_test/27/ એનર્જી માર્કેટ મનીપુલેશન એન્ડ ફેડરલ ઇનફોર્સમેન્ટ રેજીમ્સ]</ref>.. [[File:Copper Price History USD.png‎|thumb|right|150px|વૈશ્વિક તાંબાના ભાવ]] તેવું નોંધવામાં આવ્યું કે તાંબાના ભાવોનો પરપોટા તેલના પરપોટાના સમયે જ જોવામાં આવ્યો હતો. તાંબાનો વેપાર 1990 થી લઇને 1999 સુધી પર [[ટન]] $2,500 જેટલો થતો હતો, જ્યારે તે $1,600 જેટલો પડ્યો ત્યારે. છેલ્લે 2004માં સૌથી નવો ભાવમાં ઘટાડો થયા હતો ત્યારબાદ 2008માં તેના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો અને [[તાંબા]]ના ભાવ $7,040 પર ટન થઇ ગ.યા. ફેબ્રુઆરી 2010ના રોજ તાંબાનો વેપાર $6,500 પર ટન થયો હતો અને ઘીમે ઘીમે તે ભાવો પડવા લાગ્યા<ref>{{Cite web |url=http://ddo.typepad.com/ddo/2006/10/the_relation_be.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2006-11-15 |archive-date=2006-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061115035115/http://ddo.typepad.com/ddo/2006/10/the_relation_be.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pincock.com/Perspectives/Issue1-Copper.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2004-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041108173731/http://www.pincock.com/Perspectives/Issue1-Copper.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://investinmetal.com/copper-price/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523113444/http://investinmetal.com/copper-price/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://dow-futures.net/historical-copper-prices-history/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512134725/http://dow-futures.net/historical-copper-prices-history |url-status=dead }}</ref>. [[કલાઇ]]ના ભાવોમાં પણ 1990ની સાલના અંતમાં તેજી આવી હતી, ત્યારબાદ કલાઇના ભાવો પડ્યા [[2007]]ની [[મે]]માં તે લગભગ $51,000 /£36,700 પર મીટર [[ટન]] થયા ત્યારબાદ [[2009]]ની [[જાન્યુઆરી]]માં તે $11,550/£8,300 પર મીટર ટન થઇ ગ.યા. જાન્યુઆરી 2010માં ભાવો વળી પાછા મળવાની શરૂઆત થઇ પણ ત્યાં સુધીમાં ઓસ્ટ્રેલિયાની મોટા ભાગની કલાઇ ખાણો નાદાર થઇ ચૂકી હતી<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7841417.stm</ref>. ઉચ્ચ કોટીના [[કલાઇ સલ્ફેટ]]ની [[કાચી ધાતુ]]ના માટેના ભાવ [[2010]]માં પાછા મળવા લાગ્યા, અને [[ઓસ્ટ્રેલિયન]] ખાણ ઉદ્યોગ પણ પુન:પ્રસ્થાપિત થવા લાગ્યું<ref>http://www.proactiveinvestors.com.au/companies/news/5032/mincors-result-reflects-a-return-to-better-days-for-sulphide-nickel-5032.html</ref>. ===પદ્ધતિસરની કટોકટી=== અન્ય વિશ્લેષણ, જે [[મૂળધારા]]ના ખુલાસાઓથી અલગ છે, જે પ્રમાણે નાણાકીય કટોકટી માત્ર એક લક્ષણ છે અન્ય, ઊંડી કટોકટીનો, જે [[મૂડીવાદ]]નો પોતાની જાતની એક પદ્ધતિસરની કટોકટી છે. [[સમીર અમીન]]ના જણાવ્યા મુજબ, જે એક ઇજિપ્તમાં રહેતા માર્કીસ્ટ અર્થશાસ્ત્રી છે,જેમના પ્રમાણે 1970ની સાલની શરૂઆતથી [[પશ્ચિમ દેશો]]માં [[GDP]] [[વુદ્ધિ]] દરોમાં સ્થાયી ઘટાડો થઇ રહ્યો છે જે વધતા જતા ફાજલ જથ્થાનું નિર્માણ કરી રહ્યો છે જેમાં તેની પાસે સાચા [[અર્થતંત્ર]]ના નિકાલ માટે પૂરતો નફો નથી. તેના વિકલ્પ તરીકે ફાજલ પડેલા જથ્થાને નાણાકીય બજારમાં નાખવો જોઇએ, જેથી તે [[ઉત્પાદક મૂડી]], [[રોકાણ]], ખાસ કરીને અનુગામી અનિયમિતતા કરતા વધુ ફાયદાકારક બને.<ref>{{cite web |url=http://www.ismea.org/INESDEV/AMIN.eng.html |title=Samir AMIN |publisher=Ismea.org |date=1996-08-22 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174524/http://www.ismea.org/INESDEV/AMIN.eng.html%20 |url-status=dead }}</ref> સમીર અમીનના જણાવ્યા મુજબ, આ અસાધારણ ઘટના હાલની [[નાણાકીય પરપોટાઓ]]ની તરફ દોરી ગઇ હતી (જેવી કે [[ઇન્ટર્નેટ બબલ]]) અને 2007-2010ની નાણાકીય કટોકટીના ઊંડા કારણો.<ref>{{cite web|last=Amin |first=Samir |url=http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=11099 |title=Financial Collapse, Systemic Crisis? |publisher=Globalresearch.ca |date=2008-11-23 |access-date= 2009-11-11}}</ref> [[જ્હોન બેલ્લામી ફોસ્ટર]], રાજકીય અર્થશાસ્ત્રના વિશ્લેષક અને [[મથલી રીવ્યૂ]]ના સંપાદકનું, માનવું છે કે [[જીડીપી (GDP)]] [[વુદ્ધિ]] દરોમાં 1970ની સાલથી થયેલા ઘટાડાની પાછળ [[બજાર સંતૃપ્તિ]]માં થયેલો વધારો જવાબદાર છે.<ref>{{cite web |url=http://monthlyreview.org/080401foster.php |title=The Financialization of Capital and the Crisis |publisher=Monthly Review |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174534/https://monthlyreview.org/2008/04/01/the-financialization-of-capital-and-the-crisis/ |url-status=dead }}</ref> 2005 દરમિયાન [[જ્હોન સી. બોગ્લે]] લખ્યું કે મૂડીવાદ અણઉકલ્યા પડતરોની શ્રેણીનો સામનો કરી રહી છે જેનો પાછલી નાણાકીય કટોકટીમાં ફાળો હતો અને તેને સારી પેઠે લખવામાં નથી આવ્યું:{{quotation|Corporate America went astray largely because the power of managers went virtually unchecked by our gatekeepers for far too long...They failed to 'keep an eye on these geniuses' to whom they had entrusted the responsibility of the management of America's great corporations.}} તેમને ખાસ મુદ્દાઓની ટીકા કરી હતી, જેમાં સમાવેશ થાય છે:<ref>{{cite book | last = Bogle | first = John | year = 2005 | title = The Battle for the Soul of Capitalism | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-300-11971-8}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://video.google.com/videoplay?docid=-9091574967491272154&q=Battle+for+the+Soul+of+Capitalism |title=બેટલ ફોર ધ સોલ ઓફ કેપીટાલીઝમ |access-date=2021-12-24 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103071618/http://video.google.com/videoplay?docid=-9091574967491272154&q=Battle+for+the+Soul+of+Capitalism |url-status=dead }}</ref> તેની દલીલ છે કે "સંચાલકના મૂડીવાદ"ની સાથે "માલિકના મૂડીવાદ"ને બદલી શકાય, એટલે કે કંપનીના વહીવટને ચલાવવા માટે શેરધારકોને જોવાને બદલે નફાને જોવું જોઇએ, [[મહત્વની-એજન્ટ સમસ્યા]] પર એક વિવિઘતા; વહીવટી નુકશાનની ભરપાઇનું ઝડપથી વધવું; કમાવવાનો વહીવટ, મુખ્ય કેંન્દ્રના શેરની કિંમત પર મુખ્યરીતે એક કેંન્દ્ર કરતા તેની સાચી કિંમતની રચના; અને પહેરીગાર, હિસાબ તપાસનારની સાથે, નિર્દેશકોનું મંડળ, વોલ સ્ટ્રીટ વિશ્લેષકો, અને કારકિર્દી રાજશાસ્ત્રીઓની નિષ્ફળતા. ===આર્થિક આગાહીકરનારની ભૂમિકા=== નાણાકીય કટોકટીની વિશાળ પાયે આગાહી [[મૂળધારાના અર્થશાસ્ત્રીઓ]] દ્વારા કરવામાં આવી ન હતી, જે તેના બદલે [[મહા સમધોરણ]] અંગે બોલતા હતા. કેટલાક [[સુધારાવાદી અર્થશાસ્ત્રીઓ]]એ, વિવિધ દલીલો સાથે, કટોકટી અંગે અનુમાન કર્યું હતું. ડીર્ક બેજેમેર તેના સંશોઘનમાં<ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/15892/ |title=“No One Saw This Coming”: Understanding Financial Crisis Through Accounting Models |last=Bezemer |first=Dirk J |date=June 2009 |publisher=Munich Personal RePEc Archive |access-date= 2009-10-23 }}</ref> (દલીલોની સહાય અને અંદાજીત સમયથી) 12 અર્થશાસ્ત્રીઓ સાથે ભરોસાપૂર્વક કટોકટી અંગે અનુમાન લગાવ્યું હતું: [[ડીન બારેક]] (US), વયન્ની ગોલ્ડી (US), [[ફેર્ડ હેરીસન]] (UK), [[મિચેલ હડસન]] (US), [[એરીક જાન્સજેન]] (US), [[સ્ટીવ કીન]] (ઓસ્ટ્રેલિયા), [[જેકોબ બ્રોચનેર માડસેન]] &amp; જેન્સ કજાઇર સોરેનસેન (ડેનમાર્ક), [[કર્ટ રીચબેકર]] (US), [[નાઉરિયલ રુબીની]] (US), [[પીટર શિફ]] (US), અને [[રોબર્ટ શીલ્લેર ]](US). અન્ય નિષ્ણાતો જેમણે નાણાકીય કટોકટી અંગે સૂચન કર્યું હતું તેમના ઉદાહરણ પણ અહીં આપેલ છે.<ref>"રીસેસન ઇન અમેરીકા," ધ ઇકોનોમીસ્ટ, નવેમ્બર 15, 2007.</ref><ref>રીચાર્ડ બેર્નેરh, "પરફેક્ટ સ્ટ્રોમ ફોર ધ અમેરીકન કનસ્યૂમર," મોર્ગન સ્ટેનલી ગ્લોબલ ઇકોનોમીક ફોરમ, નવેમ્બર 12, 2007.</ref><ref>કબીર ચીદ્દર, "ગોલ્ડમેન સી સબપ્રાઇમ કટીંગ $2 ટ્રિલિયન ઇન લેન્ડીંગ," બ્લૂમબેર્ગ.કોમ, નવેમ્બર 16, 2007.</ref> ''[[બિઝનેસ વીક]]'' નામના સામયિકની મુખ્ય લેખમાં તેવો દાવો છે કે 1930ની [[મહામંદી]] થઇ ત્યારથી સૌથી ખરાબ આંતરાષ્ટ્રિય કટોકટી અંગે અનુમાન લગાવવામાં મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ નિષ્ફળ ગયા છે.<ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/09_17/b4128026997269.htm?chan=top+news_economics+subindex+page_economics બિઝનેસવીક મેગેઝીન]</ref> [[વોર્ટન સ્કૂલ ઓફ ધ યુનિવર્સિટિ ઓફ પેન્સીવેલીયા]]ના ઓનલાઇન વ્યાપારી વર્તમાન પત્રમાં જણાવ્યું કે કેમ અર્થશાસ્ત્રીઓ આ મોટી વૈશ્વીક નાણાકીય કટોકટી અંગે અનુમાન કરવામાં નિષ્ફળ ગયા.<ref>{{cite web |url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm;jsessionid=a830ee2a1f18c5f62020347bf11442669617?articleid=2234 |title=Why Economists Failed to Predict the Financial Crisis - Knowledge@Wharton |publisher=Knowledge.wharton.upenn.edu |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174518/http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm;jsessionid=a830ee2a1f18c5f62020347bf11442669617?articleid=2234%0A%20 |url-status=dead }}</ref> માધ્યમોમાં જાણીતા લેખોને રજૂ કરાયા જેનાથી સામાન્ય લોકો તેવું માનવા લાગ્યા કે મોટા ભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ નાણાકીય કટોકટીનું અનુમાન કરવાની તેમની ફરજમાં નિષ્ફળ ગયા છે. ઉદાહરણ માટે, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સના એક લેખ માટે તેવું જણાવવામાં આવ્યું કે અર્થશાસ્ત્રી [[નાઉરિયલ રુબીની]] આવી કટોકટી અંગે સપ્ટેમ્બર 2006ની શરૂઆતમાં ચેતવ્યા હતા, અને આ લેખમાં તેવું લખવામાં આવ્યું કે અર્થશાસ્ત્રના વ્યવસાય કરનારને મંદીનું અનુમાન કરવામાં અયોગ્ય છે.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/08/17/magazine/17pessimist-t.html?pagewanted=all "ડૉ.ડુમ"], બાય સ્ટેફેન મીથ્મ, ઓગસ્ટ 15, 2008, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ મેગેજીન</ref> ''[[ગાર્ડિયન]]'' પ્રમાણે, ગૃહ બજારનું તૂટી પડવું અને વૈશ્વિક મંદીનું અનુમાન રુબીની માટે કરવું હાસ્ય જનક છે, જ્યારે ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સે'' તેમને "ડૉ.વિનાશ"નું લેબલ આપ્યું.<ref>[http://www.guardian.co.uk/business/2009/jan/24/nouriel-roubini-credit-crunch ઇમ્મા બોર્કકેસ, "હી ટોલ્ડ યસ સો," ધ ગાર્ડીયન જાન્યુઆરી 24, 2009.]</ref> મુખ્યપ્રવાહમાં આવેલા [[નાણાકીય અર્થશાસ્ત્રીયો]] માંથી મોટા ભાગે માનવું છે કે નાણાકીય કટોકટીની આગાહી સામાન્ય રીતે ન કરી શકાય,<ref>{{Cite web |url=http://modeledbehavior.com/2009/09/11/john-cochrane-responds-to-paul-krugman-full-text/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100506061819/http://modeledbehavior.com/2009/09/11/john-cochrane-responds-to-paul-krugman-full-text/ |url-status=dead }}</ref> જેને અનુસરવા [[ઇજેને ફામા]]ની [[કાર્યક્ષમ-બજાર અનુમાન]] અને તેને લગતા [[અવ્યવસ્થિત-ચાલ અનુમાન]], કે જેમાં કહ્યું છે કે સંભવિત ભવિષ્યની હિલચાલ અંગે તમામ માહિતી બજારમાં હોય અને જેથી નાણાકીય ભાવોની હિલચાલ અવ્યવસ્થિત અને અનુમાન ન કરી શકાય તેવી હોય છે. ==નાણાકીય બજારો પર થયેલી અસરો== ===નાણાકીય સંસ્થાઓ પર થયેલી અસરો=== {{See also|Nationalisation of Northern Rock|Federal takeover of Fannie Mae and Freddie Mac}} [[File:Northern Rock Queue.jpg|thumb|right|200px|2007માં ચાલતી નોર્ધન રોક, એક યુકે બેંક]] આંતરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળના અંદાજ મુજબ જાન્યુઆરી 2007થી સપ્ટેમ્બર 2009 સુધીમાં યુ.એસ અને યુરોપીયનની મોટી બેંકોએ વિષમય મિલકતો અને ખરાબ ધિરાણોની અંદર $1 ટ્રિલિયનથી પણ વધારે નાણાં ગુમાવ્યા છે. આ નુકશાન 2007-10માં $2.8 ટ્રિલિયનની ઊંચાઇએ પહોચવાની આશા સેવાઇ રહી છે. યુ.એસ. બેંકોના નુકશાન અંગે $1 ટ્રિલિયનનું અનુમાન કરવામાં આવ્યું અને યુરોપીયન બેંકોની ખોટ $1.6 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી જશે તેવું મનાય છે. IMFના અંદાજ મુજબ યુ.એસ. બેંકો લગભગ 60 ટકા જેટલી ખોટમાં હતી, પણ બ્રિટિશ અને યુરોજોનની બેંકોને ખાલી 40 ટકા જેટલી જ ખોટ સહન કરવી પડી.<ref>[http://www.reuters.com/article/marketsNews/idCNL554155620091105?rpc=44 બ્લૂમબર્ગ-યુ.એસ. યુરોપીયન બેંક રાઇટડાઉન &amp; લોસીસ-નવેમ્બર 5, 2009]</ref> [[નાર્ધન રોક]], મધ્યમ-કદની [[બ્રિટિશ]] બેંક, ભોગ બનનાર બેંકોમાંની પહેલી એવી એક બેંક હતી.<ref>{{cite web | url=http://www.bankofengland.co.uk/publications/news/2007/090.htm | title=News Release: Liquidity Support Facility for Northern Rock plc | author=HM Treasury, Bank of England and Financial Services Authority | date=September 14, 2007 | access-date=જુલાઈ 15, 2010 | archive-date=ઑક્ટોબર 14, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081014194643/http://www.bankofengland.co.uk/publications/news/2007/090.htm | url-status=dead }}</ref> ઉચ્ચ [[લેવરેજ]]ના વેપારની પ્રકૃતિને કારણે આ બેંકને [[બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ]]થી સુરક્ષાની વિંનતી માટે દોરી ગયો. આનાથી રોકાણકારો ભયભીય થઇ બીજી દિશા તરફ દોરાઇ ગયા અને 2007ના મધ્ય-સપ્ટેમ્બરમાં આ બેંક, [[બેંક રન]] થઇ ગઇ. [[લિબેરલ ડેમોકેટ્ર શેડો]] [[ચન્સલર]] [[વીન્સે કેબલ]] થી લઇને [[રાષ્ટ્રીયકરણ]] દ્વારા આ અંગે બોલવાથી શરૂઆતમાં આ સંસ્થાની અવગણના કરાઇ; ફેબ્રુઆરી 2008માં, [[બિટ્રીશ સરકારે]] (ખાનગી ભાગને ખરીદનારને શોધવામાં મોટે પાયે નિષ્ફળ જતા) નરમ પડી, અને આ બેંકને સાર્વજનિક હાથોમાં લેવામાં આવી. [[નાર્ધન રોકની સમસ્યાઓ]] એક પ્રારંભિક સૂચક પૂરવાર થઇ તેવી આફત માટે જે જલ્દી જ અન્ય બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પર પડવાની હતી. શરૂઆતમાં તેવી કંપનીઓને તેની અસર થઇ જે સીધે સીધી ગૃહ બાંધકાર અને ગીરો ઉધારી સાથે સંકળાયેલી હોય જેવી કે નાર્ધન રોક અને [[કન્ટ્રિવાઇડ નાણાકીય]], જે મૂડી બજારોથી નાણાં મેળવવામાં અસફળ રહી હતી. 2007 અને 2008 દરમિયાન 100 કરતા વધુ ગીરો ધિરનાર નાદાર થઇ ગયા. માર્ચ 2008માં [[બીયર સ્ટેઅર્નેસ]] જેવી રોકાણ બેંક પડી ભાંગી આમ [[જેપી માર્ગન ચેઝ]]ના આક્રમક વેચાણ કરવાથી બન્યું હતું. સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર 2008માં આ કટોકટી તેના શિખરે પહોંચી. ઘણા મહત્વની સંસ્થાઓ ધાકધમકી હેઠળ આવીને કાં તો નિષ્ફળ ગઇ, કે પછી તેને સરકાર હસ્તક કરવામાં આવી. જેમાં [[લેહમેન બ્રધર્સ]], [[મેર્રીલ્લ લયન્ચ]], [[ફ્રેની મેઇ]], [[ફ્રેર્ડ્ડી મેક]], [[વોશિંગ્ટન મીચ્યુઅલ]], [[વચોવી]] અને [[AIG]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="foreignaffairs1">{{cite web |author=Roger C. Altman |url=http://www.foreignaffairs.org/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html |title=Altman - The Great Crash |publisher=Foreign Affairs |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174515/https://www.foreignaffairs.com/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html%20 |url-status=dead }}</ref> ===મૂડી બજારો અને પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી=== [[File:TED spread 2008.svg|thumb|2008 દરમિયાન ટીઇડી ફેલાવવું અને ઘટકો]] સપ્ટેમ્બર 2008 દરમિયાન, કટોકટી તેના સૌથી નિર્ણાયક તબક્કા પર પહોંચી ગઇ હતી. એક [[બેંક રન]]નો સમાન હિસ્સો નાણાં બજારના સહિયારા ભંડોળમાંથી આવતો હતો, જે [[વેપારી હૂંડી]] બાહર પાડી તેમાં નિગમના ભંડોળ તેઓના કાર્યો અને પગારપત્રકો દ્વારા વારંવાર રોકાણ કરીને મેળવવામાં આવતો હતો. નાણાં બજારોમાંથી એક અઠવાડિયામાં $144.5 બિલિયન નાણાંને પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા, જેની સામે અગાઉના અઠવાડિયામાં $7.1 બિલિયન જેટલા નાણાં પાછા ખેંચવામાં આવ્યા હતા. તેઓની ટૂંકી-અવધિની ખોટથી આ વિક્ષેપના નિર્ગમની ક્ષમતાને રોલઓવર (પાછું પોતાના સ્થાને મૂકવું) કરી શકતી હતી. યુ.એસ. સરકારે નાણાં બજારના સમાતંર ખાતાઓથી બેંકના [[થાપણ વીમા]] દ્વારા કામચલાઉ બાંયધરી<ref>[http://online.wsj.com/article/SB122186683086958875.html?mod=article-outset-box એનવાયટી-]</ref> અને જેની સાથે સમવાયી અરક્ષિત યોજનાઓથી વેપારી હૂંડી ખરીદવા માટે વિસ્તરેલા વીમા દ્વારા પ્રતિક્રિયા આપી. [[TED વિસ્તાર]], સામાન્ય અર્થતંત્રમાં મૂડી જોખમને સમજવા માટે આ એક સૂચક હતું, જેની અણી જુલાઇ 2007માં ઉપર થઇ, એક વર્ષ માટે અસ્થિર રીતે રહ્યું, ત્યારબાદ સપ્ટેમ્બર 2008<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/cbuilder?ticker1=.TEDSP%3AIND "3 યર ચાર્ટ"] [[ટેડ સ્પ્રેર્ડ]] બ્લૂમબેર્ગ.કોમ "ઇન્વેસમેન્ટ ટૂલ્સ"</ref> તે વધુ ઉપર આવ્યું, ઓક્ટોબર 10, 2008, ના રોજ તે 4.65% નોંધેલી જગ્યા પર પહોંચી ગયું. સપ્ટેમ્બર 18, 2008ની નાટકીય બેઠકમાં, નાણાં મંત્રી [[હેનરી પોલસન]] અને ફેડના વડા [[બેન બેર્નાન્કે]] મહત્વના ધારાસભ્યોને $700 બિલિયનની કટોકટી જામીનગીરીના પ્રસ્તાવ સાથે મળ્યા. બેર્નાન્કે તેઓને જણાવ્યું કે: "જો આપણે આ નહીં કરીએ, તો સોમવારે આપણી પાસે અર્થતંત્ર નહીં હોય."<ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/02/business/02crisis.html એનવાયટી ધ રેકકુનીંગ- એસ ક્રાઇસીસ સ્પીર્લેડ, એલારામ લીડ ટુ એકશન]</ref> [[કટોકટી અર્થતંત્ર સ્થિરતા કાયદો]], કે જેમાં [[આફતમાં ઉપલબ્ધ મિલકતથી સહાય કરવાની યોજના]] (TARP)ને લાગુ પાડી શકાય છે તેને ઓક્ટોબર 3,2008ના રોજ આ સહી કરી લાગુ પાડવામાં આવ્યો.<ref name="Associated Press-Raum-2008-10-03">રુયમ, ટોમ (ઓક્ટોબર 3, 2008) [http://www-cdn.npr.org/templates/story/story.php?storyId=95336601 બુશ સાઇન $700 બિલયન બેલઆઉટ બિલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091202085955/http://www-cdn.npr.org/templates/story/story.php?storyId=95336601 |date=2009-12-02 }}. એનપીઆર</ref> અર્થશાસ્ત્રી [[પોલ ક્રુગમેન]] અને યુ.એસ નાણાં કોષના મંત્રી [[ટીમોથી જેઇથનેરે]] જણાવ્યું કે [[પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલી]]ના સ્ફોટથી મૂડીની કટોકટી થઇ, જેનાથી પરંપરાગત વ્યાપારી બેંકિંગ વિભાગ પર સમાન રીતે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ થયો છે જે ઉપર જણાવ્યું છે તે મુજબ. વિનિમયમાં રોકાણ ભંડોળને મેળવી ન શકવાની ક્ષમતાના લીધે વિવિધ પ્રકારના [[ગીરો-પાછા મેળવવાની બાયંધરીઓ]] કે ઉપલબ્ધ [[મિલકત પાછળની વેપારી હૂંડી]], રોકાણ બેંકો અને અન્ય પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલીના અસ્તિત્વ ગીરો મંડળોને અને અન્ય નિગમોને ભંડોળ ઉપલબ્ધ નહીં કરાવી શકે.<ref name="newyorkfed.org"></ref><ref name="Krugman 2009"></ref> આના કારણે યુ.એસ. ઉધાર આપવાના માળખાનો આશરે ત્રીજા ભાગ જકડી ગયો અને જૂન 2009 સુધી તે આ રીતે જકઠાયેલો રહ્યો.<ref>{{cite web |author=Search Site |url=http://www.city-journal.org/2009/19_1_credit.html |title=Nicole Gelinas-Can the Fed's Uncrunch Credit? |publisher=City-journal.org |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510024457/http://www.city-journal.org/2009/19_1_credit.html |url-status=dead }}</ref> [[બ્રુકીંગ્સ સંસ્થા]] મુજબ, પરંપરાગત બેંકીંગ પ્રણાલી પાસે જૂન 2009ના આ તફાવતને બંધ કરવા જેટલી મૂડી નહતી: "વધુના ઉધારના જથ્થા માટે, મજબૂત નફાઓના કેટલાક વર્ષો લાગશે જેથી મહત્વપૂર્ણ મૂડીના ટેકોનું નિર્માણ થઇ શકે." લેખકોએ પણ સૂચવ્યું કે કેટલાક બાયંધરીપણાના પ્રકારો જેવાકે "હંમેશા માટે નાશ પામવું, જેમ કે વધુ પડતી અચોક્કસ મૂડી શરતોના વિમાનોમાં હોવું." પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલીના જ્યારે તૂટી પડી ત્યારે પરંપરાગત બેંક્સ તેમના ઉધાર માનકોને ઊભા કર્યા આમ થવા પાછળનું મૂળ કારણ ઉધાર માટે ઉપલબ્ધ ભંડોળમાં થયેલો ધટાડો હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.brookings.edu/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott.aspx |title=બ્રુક્રીંગ્સ ઇન્સટીટ્યૂટ – યુ.એસ. ફાઇનાસીયલ એન્ડ ઇકોનોમીક ક્રાઇસીસ જૂન 2009 પીડીએફ પેજ 14 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F3Ctgsk?url=http://www.brookings.edu/research/papers/2009/06/15-economic-crisis-baily-elliott |url-status=dead }}</ref> ===સંપત્તિ પર થયેલી અસરો=== [[File:Lehman Brothers Times Square by David Shankbone.jpg|thumb|150px|લેહમન ભાઈઓનું ન્યૂ યોર્ક શહેર ખાતે આવેલું મુખ્યમથક]] સંપત્તિમાં થતો સતત ઘટાડો અને ઉપભોગ તથા વેપાર રોકાણમાં થતા સતત ઘટાડા વચ્ચે સીધો સંબંધ છે, જેની સાથે સરકાર વપરાશને રજૂ કરતું આર્થિક એન્જિન પણ જોડાયેલું છે. જૂન 2007 અને નવેમ્બર 2008ની વચ્ચે, અમેરીકનોએ સરેરાશ અંદાજ મુજબ તેઓના સંગ્રહિત ચોખ્ખી કિંમતના ચોથા ભાગ કરતા વધુ કિંમતને ગુમાવી હતી. નવેમ્બર 2008ની શરૂઆત સુધીમાં, યુ.એસ. શેર ઇન્ડેક્સનું પાટિયું S&amp;P 500 થઇ ગયું, જે તેની 2007 ઊંચાઇથી 45 ટકા નીચે આવી ગયું હતું. 2006માં ગૃહ નિર્માણના ભાવો જે શિખરે હતા તે હવે પડીને 20% થઇ ગયા હતા, જે ભવિષ્યની બજારોને સંભવનીય 30-35% નો ઘટાડો દેવાનું સૂચન કરતા હતા. સંયુક્ત રાજ્યોમાં તમામ ગૃહ શેર, જે 2006માં તેને શિખરના સમયે $13 ટ્રિલિયનની કિંમત ધરાવતા હતા, તેમાં 2008ના મધ્ય સુધીમાં $8.8 ટ્રિલિયનનો ઘટાડો થઇ ગયો હતો અને 2008 અંત સુધી પણ તેમાં ઘટાડો ચાલુ રહ્યો. સમગ્ર નિવૃત્તિ સંપત્તિઓ, અમેરિકાની બીજી-વિશાળ ગૃહતંત્રની મિલકત છે, જે 22 ટકા નીચે આવી ગઇ હતી, 2006માં જે $10.3 ટ્રિલિયન માંથી 2008ના મધ્ય સુધીમાં તે $8 ટ્રિલિયન થઇ ગઇ હતી. આ સમય દરમિયાન, બચત અને રોકાણ મિલકતોને (નિવૃત્તિ બચતના ભાગ માંથી) $1.2 ટ્રિલિયનની ખોટ ગઇ હતી અને નિવૃત્તિ વેતનની મિલકતોને $1.3 ટ્રિલિયનની ખોટ થઇ હતી. સાથે મળીને, આશ્ચર્યચકિત રીતે $8.3 ટ્રિલિયનની કુલ ખોટ ગઇ હતી.<ref>{{cite web |author=Roger C. Altman |url=http://www.foreignaffairs.org/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html |title=The Great Crash, 2008 - Roger C. Altman |publisher=Foreign Affairs |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174515/https://www.foreignaffairs.com/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html%20 |url-status=dead }}</ref> 2007ના બીજા ભાગના શિખરની શરૂઆત થઇ ત્યારથી, ગૃહતંત્રની મિલકતમાં $14 ટ્રિલિયનનો ઘટાડો થયો છે.<ref>[http://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113 અમેરીકન વેલ્થ ડ્રોપ્સ $1.3 ટ્રિલિયન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913115645/http://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113 |date=2010-09-13 }}. સીએનએનમની.કોમ. જૂન 11, 2009</ref> વધુમાં, યુ.એસ.ના ઘરના માલિકો કે જેમનું તેવું અનુમાન હતું કે તેમના ઘરના શેરોનું મહત્વ કટોકટીના વર્ષોની પહેલા વધશે, તેઓને પણ જ્યારે ગૃહ નિર્માણના ભાવો તૂટી પડ્યા ત્યારે તે વખતે તેમની આશા પડી ભાંગી. ગુહ ઇક્વીટી નિકાલથી ઉપભોક્તાઓ દ્વારા મળતા મફતના નાણાં, ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના નિર્માણની સાથે 2001માં $627 બિલિયનથી 2005માં $1,428 બિલિયન થઇ બેગણું થઇ ગયા, જે આ સમય દરમિયાન તે કુલ $5 ટ્રિલિયનની નજીક પહોંચી ગયો હતો.<ref name="Greenspan Kennedy Report - Table 2"></ref><ref name="Equity extraction - Charts"></ref><ref name="reuters.com"></ref> 1999ની સાલમાં યુ.એસ. ગૃહ ગીરો ખોટ સંબંધી GDP જે આ સમયે સરેરાશ 46% હતી તે 2008 સુધીમાં વધીને 73% થઇ ગઇ, એટલે કે તે $10.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગઇ હતી.<ref name="money.cnn.com"></ref> વપરાશ અને ઉધાર આપવાની ક્ષમતામાં પર્યાપ્ત વળતરની વસ્તુઓના ઘટાડાથી, યુ.એસ. સરકાર અને યુ.એસ. સમવયી આરક્ષણ પોતે $13.9ની વચનબદ્ધતા બતાવી, જેમાં $6.8 ટ્રિલિયનનું જૂન 2009 સુધીમાં રોકણ થઇ ગયું હતું કે વેચાઇ ગયા હતા.<ref>[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf ગવર્મેન્ટ સપાર્ટ ફોર ફાઇનાસીયલ એસેસ્ટ એન્ડ લાઇએબીલીટી એનાઉન્સ ઇન 2008 એન્ડ સુન ધેરઆફ્ટર ($ ઇન બિલિયન). ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf પૃષ્ઠ 32. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf એફડીઆઇસી સુપરવીઝનરી ઇનસાઇટ પબ્લિકેશન. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf સમર 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}</ref> આની અસરથી, અર્થતંત્રના મહત્વના ભાગ ફેડ માટે "ઉધાર લેવો તે છેલ્લો આશ્રય" હોવાને બદલે "ઉધાર લેવો તે એક માત્ર આશ્રય" બની ગયો. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ફેડને હવે "ખરીદનારનો છેલ્લો આશ્રય" તરીકે ગણાવામાં આવવા લાગ્યું. અર્થશાસ્ત્રી [[ડીન બેકરે]] સમજાવ્યું કે આ રીતે આવકની ઉપલબ્ધતામાં ઘટાડો થયો: {{quotation|Yes, consumers and businesses can't get credit as easily as they could a year ago. There is a really good reason for tighter credit. Tens of millions of homeowners who had substantial equity in their homes two years ago have little or nothing today. Businesses are facing the worst downturn since the [[Great Depression]]. This matters for credit decisions. A homeowner with equity in her home is very unlikely to default on a car loan or credit card debt. They will draw on this equity rather than lose their car and/or have a default placed on their credit record. On the other hand, a homeowner who has no equity is a serious default risk. In the case of businesses, their creditworthiness depends on their future profits. Profit prospects look much worse in November 2008 than they did in November 2007 (of course, to clear-eyed analysts, they didn't look too good a year ago either). While many banks are obviously at the brink, consumers and businesses would be facing a much harder time getting credit right now even if the financial system were rock solid. The problem with the economy is the loss of close to $6 trillion in housing wealth and an even larger amount of stock wealth. Economists, economic policy makers and economic reporters virtually all missed the housing bubble on the way up. If they still can't notice its impact as the collapse of the bubble throws into the worst recession in the post-war era, then they are in the wrong profession.<ref>{{cite web | last = Baker | first = Dean | author-link = | publication-date = November 29, 2008 | title = It's Not the Credit Crisis, Damn It! | url = http://www.prospect.org/csnc/blogs/beat_the_press_archive?month=11&year=2008&base_name=its_not_the_credit_crisis_damn | access-date = 2009-03-08 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225174446/https://prospect.org/blog/beat-press?month=11&year=2008&base_name=its_not_the_credit_crisis_damn%252520 | url-status = dead }}</ref>}} પૈસા રોકનારનાં ઋણપત્રોની યાદીના મૂળમાં અનેક આવી સંસ્થાઓ હતી જેના રોકાણકારોની મિલકત ગૃહ ગીરોમાંથી નીકળતી હોય. આવા ગીરો-પાછા આપતી સલામતીઓના જાહેર થતા, કે જમા [[રકમના કરારો]]નો ઉપયોગ તેઓની નિષ્ફળતાની વિરુદ્ધની બાયંધરી માટે કરતા હોય, તેવી ધણી મુખ્ય કંપનીઓને માટે આ આંચકી લેવામાં કારણભૂત બન્યું જેમ કે, [[લેહમન બ્રધર્સ]], [[AIG]], [[મેર્રીલ્લ લયચ]], અને [[HBOS]].<ref>{{Cite news | last = Uchitelle | first = Louis | author-link = | publication-date = September 18, 2008 | title = Pain Spreads as Credit Vise Grows Tighter | newspaper = The New York Times | pages = A1 | url = http://www.nytimes.com/2008/09/19/business/economy/19econ.html | access-date = 2009-03-08}}</ref><ref name="Lehman Merrill"> [http://www.nytimes.com/2008/09/15/business/15lehman.html "લેહમન ફાઇલ્સ ફોર બેંકકર્પ્ટસી; મેરીલ્લ ઇઝ સોલ્ડ"] આર્ટીકલ બાય એન્ડૂઝ રોઝ સોર્કીન ઇન ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]] સપ્ટેમ્બર 14, 2008'' </ref><ref> [http://www.nytimes.com/2008/09/18/business/worldbusiness/18lloyds.html "લલોયર્ડ બેંક ઇન ડીસકસીંગ પરચેઝ ઓફ બ્રિટીશ લેન્ડર"] આર્ટીકલ બાય જુલીયા વેર્ડીગીરે ઇન ''[[The ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' સપ્ટેમ્બર 17, 2008 </ref> ===વૈશ્વિક માઠી અસર=== આ કટોકટી ઝડપથી વિકસી અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રની અંદર ધડાકા સાથે ફેલાઇ ગઇ, જેનું પરિણામે આવ્યું કે અનેક યુરોપીયન [[બેંકો બંધ]] થઇ ગઇ, અનેક શેર અનુક્રમણિકાઓમાં સતત ઘટાડો થવા લાગ્યો, અને કંપનીના શેરો<ref>{{cite news | url=http://norris.blogs.nytimes.com/2008/10/24/united-panic | title=United Panic | publisher=The New York Times | date=2008-10-24 | access-date= 2008-10-24 | first=Floyd | last=Norris | coauthors=}}</ref> અને [[ચીજવસ્તુ]]ઓના બજાર મૂલ્યમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો.{2/ એમબીએસ (MBS) અને સીડીઓ (CDO) બંન્ને નિગમ અને સંસ્થાકિય રોકાણકારો દ્વારા વૈશ્વિકરીતે ખરીદી લેવામાં આવ્યા. ઋણ ચૂકવણીની અદલા-બદલી જેવા કરારોએ પણ મોટા નાણાકીય સંસ્થાઓની વચ્ચેના જોડાણમાં વધારો કર્યો. વધુમાં, [[પ્રતિ-લિવરેજીંગ]]ની નાણાકીય સંસ્થાઓને, તેઓની મિલકતને વેચવી પડી જેથી તે કરારનામાંના પૈસાની ચૂકવણી કરી શકે તેનાથી ઠંડી પડેલી જમા રકમની બજારોમાં ફરીથી નાણાંની વ્યવસ્થાને ઊભી ના કરી શકાઈ, વધુમાં કટોકટીના દારપણાએ વેગ પકડ્યો અને આંતરાષ્ટ્રિય વેપારમાં ધટાડો થવા માટે તે નિમિત્ત બન્યું. વિશ્વ રાજકીય નેતાઓ, નાણાંના રાષ્ટ્રીય મંત્રી અને કેન્દ્રીય બેંકના નિયામકોએ સંયુક્ત રીતે તેમના પ્રયત્નોથી<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/e91b24b6-8557-11dd-a1ac-0000779fd18c.html સેન્ટરલ બેંક્સ એક્ટ ટુ ક્લેમ માર્કેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125125930/http://www.ft.com/cms/s/0/e91b24b6-8557-11dd-a1ac-0000779fd18c.html |date=2009-11-25 }}, ''ધ ફાઇનાસીયલ ટાઇમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 18, 2008</ref> આ ભયને ઓછા કર્યો, પણ આ કટોકટી ચાલુ રહી. ઓક્ટોબર 2008ના અંત સુધીમાં, ચલણની કટોકટી ઊભી થઇ, રોકાણકારો ધણી મોટી મૂડી સાધનોને વધુ મજબૂત ચલણો જેવા કે યેનમાં બદલી રહ્યા હતા, ડોલર અને સ્વિસ ફ્રાન્સ, કેટલીક મુખ્ય ઉદ્રામી અર્થતંત્રોથી [[આંતરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડાળ]]માંથી સહાય માંગી રહ્યા હતા.<ref name="landler1">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/10/24/business/worldbusiness/24emerge.html | title=West Is in Talks on Credit to Aid Poorer Nations | publisher=The New York Times | date=2008-10-23 | access-date= 2008-10-24 | first=Mark | last=Landler | coauthors=}}</ref><ref name="fackler1">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/10/24/business/worldbusiness/24won.html | title=Trouble Without Borders | publisher=The New York Times | date=2008-10-23 | access-date= 2008-10-24 | first=Martin | last=Fackler | coauthors=}}</ref> ==વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર તેની અસરો== ===વૈશ્વિક અસરો=== અનેક ટીકાકારોએ તેવું સૂચન કર્યું કે જો રોકડ રકમની કટોકટી ચાલુ રહી તો, અહીં એક વિસ્તૃત [[મંદી]] કે તેનાથી પણ ખરાબ સંજોગો થવાની શક્યતા બની સકે છે.<ref>{{Cite news | last = Goodman | first = Peter S. | author-link = | publication-date = September 26, 2008 | title = Credit Enters a Lockdown | newspaper = The New York Times | pages = A1 | url = http://www.nytimes.com/2008/09/26/business/26assess.html | access-date = 2009-03-08}}</ref> કટોકટીના વધવાથી કેટલાક વિસ્તારોમાં વૈશ્વિક [[અર્થતંત્રના પતન]]નો ભય સતાવી રહ્યો છે, જોકે કેટલાક નકારાત્મક જાણીતા સ્ત્રોતોની સાથે હવે કેટલાક સાવધાન આશાવાદી અનુમાનકારનાર પણ હવે વધી રહ્યા છે.<ref>{{Cite news | last1 = Cho | first1 = David | last2 = Appelbaum | first2 = Binyamin | author-link = | publication-date = 2008-10-07 | title = Unfolding Worldwide Turmoil Could Reverse Years of Prosperity | newspaper = The Washington Post | pages = A01 | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100603249.html | access-date = 2009-03-08}}</ref> જ્યારથી બચત-અને-ધિરાણમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો હતો તે જોતા નાણાકીય કટોકટી સૌથી મોટી બેંકિગ કંપનને પેદા કરી શકે તેમ હતી.<ref name="bank-failures">સીન્સ 1934, [[એફડીઆઇસી]] હેઝ ક્લોઝ્ડ મોર ધેન 3,500 બેંક્સ. મોર ધેન 82% ફ્લેડ ડ્યુરીંગ ધ સેવીંગ-એન્ડ લોન કાઇસીસ (ચાર્ટ).{{cite news |title=Bank on this: bank failures will rise in next year |agency=Associated Press |date=2008-10-05 |url=http://biz.yahoo.com/ap/081005/shaky_banks.html?.&.pf=banking-budgeting }}</ref> રોકાણ બેંકો ([[UBS]])એ ઓક્ટોબર 6ના રોજ કહ્યું કે 2008 એક ચોખ્ખી વૈશ્વિક મંદીને જોશે, જેની પુન:પ્રાપ્તિ માટે બે વર્ષ લાગી શકે છે.<ref>[[યુબીએસ એજી]]. [http://uk.youtube.com/watch?v=_27gGoplAQA "][http://uk.youtube.com/watch?v=_27gGoplAQA રીસેસન". ][http://uk.youtube.com/watch?v=_27gGoplAQA ધેર ઇઝ નો આલ્ટનેટીવ]. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-06. રેટ્રીઇવડ 2008-10-12. 'ગ્લોબલ ગ્રોથ એટ 2.2% યુય (પ્રીવીયસલી 2.8%) ધ આઇએમએફ બ્રાન્ડસ 2.5% યોય અ "રીસેશન".' 'ગ્લોબલ કોલેપ્સ ઇઝ ઇનએવીટેબલ... એટ લીસ્ટ ટુ યર્સ બીફોર વી કેન ટોક ઓફ અ નાર્મલાઝેશન ઇન ઇકોનોમી એક્ટીવીટી'</ref> ત્રણ દિવસ બાદ યુબીએસ અર્થશાસ્ત્રીઓએ જાહેરાત કરી કે કટોકટીનો "અંત આવવાની શરૂઆત થઇ ચૂકી છે", વિશ્વ પણ આ સાથે કટોકટીને જોડવા માટેના જરૂરી કાર્યો કરી રહ્યું છે: સરકાર દ્વારા [[મૂડી]]ને અતં:ક્ષેપન આપવામાં આવ્યું છે; આ અતં:ક્ષેપન [[આખા તંત્ર]]માંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું; દેણદારોને મદદ કરવા માટે વ્યાજ દર પર કાપ મૂકવામાં આવશે. સંયુક્ત રાજ્યે આખા તંત્રમાં અતં:ક્ષેપનને આપવાની શરૂઆત કરી હતી, અને વિશ્વની કેન્દ્રીય બેંકો હવે તેઓના વ્યાજ દરોમાં ધટાડો કરી રહી છે. UBS તે વાત પર ભાર મૂક્યો કે સંયુક્ત રાજ્યોને પણ આખા તંત્રના અતં:ક્ષેપનને અમલી કરવાની જરૂર હતી. UBS વધુમાં ભાર મૂકતા કહ્યું કે આ જોડાણથી નાણાકીય કટોકટીને જ નહીં, પણ અર્થતંત્રમાં શબ્દિક રીતે "આનાથી પણ ખરાબને આવતા સમયને" રોકી શકાશે.<ref>[[યુબીએસ એજી]]. [http://uk.youtube.com/watch?v=-yLIkx2QT00 અ પ્લાન ટુ સેવ ધ વર્લ્ડ]. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-09. મેળવ્યું 2008-12-13. "ધ એક્શન યસ્ટરડે કેન નોટ સ્ટોપ અ સીંગનીફીકન્ટ ઇકોનોમી ડાઉનટર્ન."</ref> UBS એ તેઓના મંદીનું સંભવિત સમયમર્યાદાનું પરિમાણ ઓક્ટોબર 16ના રોજે કહ્યું: યુરોજોનને પાછલા બે ચોથાઇ ભાગમાં, સંયુક્ત રાજ્યાને છેલ્લા ત્રણ ચોથાઇ ભાગોમાં, અને સંયુક્ત રાજ્યને છેલ્લા ચાર ચોથાઇ ભાગો જોટલો સમય લાગશે.<ref>[[યુબીએસ એજી]]. યુબીએસ એજી. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-09. રીટ્રાઇવર્ડ 2008-10-17. "સોર્ટ બાય હીસ્ટોરીકલ સ્ટાન્ડર્ડ"</ref> [[આઇસલેન્ડની આર્થિક કટોકટી]]માં તમામ ત્રણેય દેશોની મહત્વની બેંકો સમાવિષ્ટ હતી. તેના અર્થતંત્રના કદના સંબંધ મુજબ, [[આઇસલેન્ડ]]ની બેંકિંગ તૂટી પડવાથી અન્ય દેશના આર્થિક તંત્રને મોટા પાયે નુક્શાન થયું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=12762027 |title=Cracks in the crust |publisher=The Economist |date= |access-date= 2009-11-11}}</ref> ઓક્ટોબર મહિનાના અંત સુઘીમાં UBS એ નીચેની સમગ્ર વાતો પર ફરી નજર કરી: [[1981 અને 1982ની રેગન મંદી]]ના કરતા આગામી મંદી ખૂબ જ ખરાબ હોઇ શકે છે 2009ની નકારાત્મક વુદ્ધિ માટે યુ.એસ., યુરોજોન, UK; 2010માં ખૂબ જ થોડીક નુક્શાનની રકમ મેળવી હતી; પણ તે [[મહામંદી]] જેટલી ખબર પણ ન હતી.<ref>[[યુબીએસ એજી]].ધ આઇએમએફ ઇન માર્ચ,ફોરકાસ્ટ ધેટ ઇટ વુડ બી ધ ફસ્ટ ઓકેશન સીન્સ ધ ગ્રેટ ડીપ્રેશન ધેટ ધ વર્લ્ડ ઇકોનોમી એઝ અ વોલ વુડ કોન્ટ્રક્ટ. [http://uk.youtube.com/watch?v=ZsuM1kIPSiM બી અફરેડ. ][http://uk.youtube.com/watch?v=ZsuM1kIPSiM બી વેરી અફરેડ]. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-31. સુધારો 2008-12-30. "નેગેટીવ ગ્રોથ ઇન 2009 ફોર ધ યુએસ, યુકે, યુરો એરિયા. જાપાન ઇઝ ધ ફાસ્ટેસ્ટ ગ્રોઇંગ જી7 ઇકોનોમી એટ 0.1% ગ્રોથ, ફોલોડ ક્લોઝ બીહાઇન્ડ બાય કેનેડા વીથ .098% ગ્રોથ. ગ્લોબલ ગ્રોથ ઇન 2009 ફોરકાસ્ટ એટ 1.3%."</ref> જૂન 2009માં [[બ્રુકિંગ સંસ્થા]]ના અહેવાલ પ્રમાણે યુ.એસ.ના 2000 અને 2007ની વચ્ચેનો વૈશ્વિક વપરાશના વિકાસના ત્રીજા કરતા વધુ ભાગ વપરાશ ખાતા માટે વપરાઇ ચૂક્યો હતો. "US અર્થતંત્રએ ખૂબ જ ખર્ચો અને ખૂબ જ ઉધાર આ વર્ષો માટે લીધો હતો અને આ પછી વિશ્વ યુ.એસના ઉપભોક્તા પર તેની વૈશ્વિક જરૂરિયાતના મૂળના કારણે આધારીત રહેશે." યુ.એસ.માં મંદીની સાથે અને યુ.એસ.ના ઉપભોક્તાઓના બચત દરના વધવાથી, અન્ય કોઇ જગ્યાએ વિકાસમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થઇ શકે છે. 2009ના પહેલા ચોથાઇ ભાગ માટે, વાર્ષિક દરના GDPમાં જર્મનીમાં 14.4% ઘટાડો થયો, જાપાનમાં 15.2%, યુકેમાં 7.4%, લાટવીઆમાં 18%,<ref>{{cite web |url=http://pulitzercenter.typepad.com/untold_stories/2009/05/latvia-sobering-lessons-in-unregulated-lending.html |title=Untold Stories: Latvia: Sobering Lessons in Unregulated Lending |publisher=Pulitzercenter.typepad.com |date=2009-05-18 |access-date=2009-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521164709/http://pulitzercenter.typepad.com/untold_stories/2009/05/latvia-sobering-lessons-in-unregulated-lending.html |archive-date=2009-05-21 |url-status=live }}</ref> યુરો વિસ્તારોમાં 9.8% અને મેક્સિકોમાં 21.5% જેટલા ઘટાડો થયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.brookings.edu/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott.aspx |title=બ્રુકીંગ્સ-બેઇલી એન્ડ ઇલ્લીઓટ-ધ યુ.એસ. ફાઇનાસીયલ એન્ડ ઇકોનોમીક ક્રાઇસીસ-જૂન 2009 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F3Ctgsk?url=http://www.brookings.edu/research/papers/2009/06/15-economic-crisis-baily-elliott |url-status=dead }}</ref> કેટલાક [[વિકાસશીલ દેશો]] જેની પાસે મજબૂત [[આર્થિક વદ્ધિ]] હતી તેઓ પણ મહત્વપૂર્ણરીતે ધીમા પડી ગયા. ઉદાહરણ માટે, 2007માં [[કમ્બોડિયા]]નો વુદ્ધિ અંદાજનો ઘટાડો 10% કરતા વધુ જોવા મળ્યો અને 2009માં તે શૂન્યએ આવીને બંધ થઇ ગયો, અને કેનિયાએ 2007ના 7% ઘટાટામાંથી, ખાલી 3-4% જેટલી વુદ્ધિ 2009માં મેળવી. [[ઓવરસીજ ડિવેલપમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]] દ્વારા કરાયેલા સંશોધન મુજબ, [[વેપાર]]ના પડવાથી વુદ્ધિમાં ઘટાડો થઇ શકે છે, ચીજવસ્તુના ભાવો, રોકાણ અને [[પરદેશમાં નાણાં મોકલવા]] માટે પ્રવાસી કાર્યકરોને મોકલવામાં આવ્યા હતા (2007માં જેની નોંધ$251 બિલિયન સુધી પહોંચી ગઇ હતી, પણ કેટલાય દેશોમાં ત્યારબાદ તેમાં ઘટાડો થયો હતો).<ref>ડીર્ક વેલ્લીમ ટે વેલ્ડે(2009) [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=2822&amp;title=global-financial-crisis-developing-countries-crisis-resilient-growth%7CODI બ્રીઇફીંગ પેપર 54 - ગ્લોબલ ફાઇનાસીકલ ક્રાઇસીસ એન્ડ ડેવલોપીંગ: કન્ટીઝ ટોકીંગ સ્ટોક, ટોકીંગ એક્શન]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. લંડન: [[ઓવરસીસ ડેવલોપમેન્ટ ઇનસ્ટીટ્યૂટ]]</ref> 2009ની માર્ચ સુધીમાં, [[અરબ વિશ્વ]]ને $3 ટ્રિલિયનની ખોટ આ કટોકટીના કારણે થઇ.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=247 ફોલોઇંગ ક્રાઇસીસ, અરબ વર્લ્ડ લોસ $3 ટ્રિલિયન ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009ની એપ્રિલમાં, અરબ વિશ્વમાં બેકારીને 'ટાઇમ બોમ્બ' કહેવામાં આવી.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=251 અનએમપ્લોયમેન્ટ ઇન અરબ વર્લ્ડ ઇઝ અ 'ટાઇમ બોમ્બ']{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009ના મેમાં, સંયુક્ત દેશોના અહેવાલ મુજબ મધ્ય-પૂર્વીય અર્થતંત્રમાં વિદેશી રોકાણનું એક ટીપું પણ તેલ માટેની માંગ માટેના ફુવારા ઉગાડવા માટે પૂરતી હતી તેવી સ્થિતિ હતી.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=259 યુએન રિપોર્ટ ડ્રોપ ઇન ફોરેન ઇનવેસમેન્ટ ઇન મીડઇસ્ટ-2008]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009 જૂનમાં, વિશ્વ બેંકે તેવી આગાહી કરી કે આ વર્ષ અરબ રાજ્યો માટે મુશ્કેલી ભર્યું રહેશે.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=269 વર્લ્ડ બેંક પ્રેડીક્ટ્સ થ્રુ યર્સ ફોર અરબ સ્ટેટ્સ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009માં, અરબ બેંકોના અહેવાલ પ્રમાણે વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટીના ઘસારાના લીધે ખોટ $4 બિલિયનની નજીક પહોંચી ગઇ હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.infoprod.co.il/article/2/295 |title=રિસેશન કોસ્ટ અરબ બેંક્સ $4બી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304064615/http://www.infoprod.co.il/article/2/295 |url-status=dead }}</ref> ===યુ.એસ. આર્થિક અસરો=== [[સાચી કુલ ગૃહ ઉત્પાદક]]- પેદા કરેલ ઉત્પાદનો અને સેવાઓ જે કામદારો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી હતી તથા સંયુક્ત રાજ્યોમાં આવેલી મિલકત- 2008ના ચોથા ભાગમાં અને 2009ના પહેલા ભાગમાં તેના વાર્ષિક દરમાં લગભગ 6 ટકા જેટલો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, તેના આગળના વર્ષની પ્રવૃતિ કરતા.<ref>[http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm બીઆઇએ પ્રેસ રિલિઝ]</ref> 2009 ઓક્ટોબર સુધીમાં યુ.એસ.માં [[બેકારી]] દર વધીને 10.2% જેટલો થઇ ગયો હતો, આ દર 1983 બાદ કરતા સૌથી ઊંચો દર હતો જે કટોકટી-પહેલાના દર કરતા લગભગ બમણો હતો. અઠવાડિયાના સરેરાશ કામ દીઠ કલાકો ઘટીને 33 થઇ ગયા હતા, જે સરકાર દ્વારા માહિતી ભેગી કરવાની શરૂઆત કરી ત્યારથી અત્યાર સુધીનું સૌથી નીચું સ્તર હતું. <ref>[http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&amp;series_id=LNU04000000&amp;years_option=all_years&amp;periods_option=specific_periods&amp;periods=Annual+Data બીએલએસ-હીસ્ટ્રોરીકલ અનએપ્લોયમેન્ટ રેટ ટેબલ]</ref><ref>[http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jul2009/db20090710_255918.htm બિઝનેસ વીક-એનએપ્લોયમેન્ટ લોસ વીથ હવર એન્ડ વેગ ક્ટ્સ]</ref> ===અધિકારીક આર્થિક પ્રક્ષેપો=== નવેમ્બર 3, 2008ના રોજ, યુરોપીયન મંડળે [[બ્રુસ્સેલ્સ]] ખાતે 2009 માટે 0.1 ટકાથી, GDPના અતિશય નબળી વુદ્ધિનું અનુમાન કર્યું હતું, [[યુરોઝોન]]ના દેશો માટે ([[ફ્રાન્સ]], [[જર્મની]], [[ઇટાલી]], વગેરે) અને નકારાત્મક આંકડા માટે યુકે (-1.0 ટકા), [[આરેલેન્ડ]] અને [[સ્પેન]]ને ગણવામાં આવ્યા હતા. નવેમ્બર 6ના રોજ, IMF [[વોશિગ્ટન, ડી.સી.]] ખાતે, સરેરાશ વિકસિત અર્થતંત્રોની ઉપર જઇને, 2009 માટે વિશ્વભરની મંદથી -0.3 ટકા આંકડાઓના અનુમાનને જાહેર કર્યૃં હતું. તે જ દિવસે, ઇંગ્લેન્ડની બેંક અને [[યુરોપીયન કેન્દ્રીય બેંકે]], વારાફરતી, તેઓના વ્યાજ દરોને 4.5 ટકાથી નીચા કરીને 3 ટકા કરી દીધા, અને 3.75 ટકામાંથી નીચે આવીને 3.25 ટકા કર્યા. પરિણામરૂપ, નવેમ્બર 2008થી શરૂ થઇને, કેટલાક દેશોમાં વિશાળ "મદદની પેકેઝ" તેમના અર્થતંત્ર માટે જાહેર કરવામાં આવી. યુ.એસ. ફેડરલ રિઝર્વ ખુલ્લી બજારના મંડળે જૂન 2009માં કહ્યું કે: {{quotation|...the pace of economic contraction is slowing. Conditions in financial markets have generally improved in recent months. Household spending has shown further signs of stabilizing but remains constrained by ongoing job losses, lower housing wealth, and tight credit. Businesses are cutting back on fixed investment and staffing but appear to be making progress in bringing inventory stocks into better alignment with sales. Although economic activity is likely to remain weak for a time, the Committee continues to anticipate that policy actions to stabilize financial markets and institutions, fiscal and monetary stimulus, and market forces will contribute to a gradual resumption of sustainable economic growth in a context of price stability.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/press/monetary/20090624a.htm FOMC Statement June 24, 2009]</ref> Economic projections from the Federal Reserve and Reserve Bank Presidents include a return to typical growth levels (GDP) of 2-3% in 2010; an unemployment plateau in 2009 and 2010 around 10% with moderation in 2011; and inflation that remains at typical levels around 1-2%.<ref>[http://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/files/fomcminutes20090429.pdf Minutes of the FOMC April 2009]</ref>}} ==નાણાકીય કટોકટી પર પ્રતિક્રિયા== ===કટોકટી અને ટૂંકી-અવધિની પ્રતિક્રિયાઓ=== યુ.એસ. [[ફેડરલ રિઝર્વ]] અને વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકોએ [[મંદીકારક શંકુ]]ના જોખમને દૂર કરવા નાણાંના પ્રવાહને વિસ્તારવા કેટલાક પગલા લીધા, જેમાં ઓછો પગાર અને ઊંચી બેરોજગાર સ્વ-પ્રબળ વૈશ્વિક ખપતને ઘટાડા તરફ લઇ ગઇ. વધુમાં, કટોકટી દ્વારા ખાનગી ક્ષેત્રોમાં ઊભી થયેલી માંગને કારણે પર્યાપ્ત વળતર મેળવવા ઉધાર અને ખર્ચમાં ધટાડો કરીને તે દ્વારા સરકારોએ મોટા નાણાં સંબંધી પ્રવાહોના પેકેજોનો હુકમ બહાર પાડ્યો. 2008 અને 2009 દરમિયાનના યુ.એસ.માં અમલીમાં મૂકાયેલા બે પ્રોત્સાહનના પેકેજો, કુલ $1 ટ્રિલિયનની નજીકના હતા.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7889897.stm |title=BBC - Stimulus Package 2009 |publisher=BBC News |date=2009-02-14 |access-date= 2009-02-27 }}</ref> આ ઠંડી પડેલી મૂડીએ વૈશ્વિક નાણાકીય પ્રણાલીની ભાંગી પડેલી કોરને પાછી લાવી. [[ફેડરલ રિઝર્વ]] પર યુ.એસ.ની આ પ્રતિક્રિયા, [[યુરોપીયન સેન્ટ્રલ બેંક]], અને અન્ય કેન્દ્રીય બેંકો માટે તાત્કાલીક અને નાટકીય હતી. 2008ના છેલ્લા ચોથો ભાગના સમયે, આ કેન્દ્રીય બેંકો US$2.5 ટ્રિલિયનની સરકારી ખોટ અને અગવડવાળી ખાનગી મિલકતોને બેંકોમાંથી ખરીદી હતી. વિશ્વ ઇતિહાસમાં જમા રકમની બજારમાં નાખવામાં આવેલા આ સૌથી મોટી રોકડ રકમ હતી. યુરોપીયન દેશોની સરકાર અને USA પણ મૂડી માટે તેઓની નાણાકીય બેંકીંગ પ્રણાલીઓ દ્વારા $1.5 ટ્રિલિયન ઊભા કર્યા, આવું તેમને નવા બહાર પડેલા [[પસંદગીના શેરો]]ને તેઓની મોટી બેંકો દ્વારા ખરીદીને કર્યું.<ref name="foreignaffairs1"></ref> સરકારોની પાસે જે [[જામીનગીરી]] થયેલી વિવિધ કંપનીઓ હતી તેને ઉપરોક્ત ચર્ચા કરીને, તેના મોટા નાણાકીય કરારનામા પોતાના નામે લઇ લીધા. આજની તારીખે, યુ.એસ.ની વિવિધ સરકારી કચેરીઓ પાસે લોનમાં ટ્રિલિયન ડોલર્સ ખર્ચ કરી ચૂકેલી કે નિર્ધારીત કચેરીઓ, ખરીદેલી મિલકત, કરારનામાઓ, અને સીધા ખર્ચાઓ છે. યુ.એસ. સરકારના નાણાકીય જવાબદારીઓની સંક્ષેપ માહિતી અને રોકાણને લગતી કટોકટી માટે, જુઓ [http://money.cnn.com/news/specials/storysupplement/bailout_scorecard/index.html CNN - Bailout Scorecard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304154228/http://money.cnn.com/news/specials/storysupplement/bailout_scorecard/index.html |date=2010-03-04 }}. ===નિયમબદ્ધ પ્રસ્તાવો અને લાંબી-અવઘિની પ્રતિક્રિયાઓ=== સંયુક્ત રાજ્યોના પ્રમુખ [[બરાક ઓબામા]] અને મુખ્ય સલાહકારો મળીને જૂન 2009માં એક શ્રેણીના નિયમબદ્ધ પ્રસ્તાવોને રજૂ કર્યા. આ પ્રસ્તાવોનો ઉદ્દેશ ગ્રાહક રક્ષણ, વહીવટી ચૂકવણી, બેંક નાણાકીય કુશન કે મૂડીની જરૂરિયાતો, [[પડછાયા બેંકિંગ પ્રણાલી]] અને [[કરારો]]ની નિયમિતતાને ફેલાવવી, અને [[સમવાયી અરક્ષણ]] માટે વધારાના અઘિકારો બનાવવા જેથી અન્ય કરતા, મહત્વની સંસ્થાઓને સુવ્યવસ્થિત રીતે સલામતી સાથે ઉકેલી શકાય.<ref>{{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |title=Remarks of the President on Regulatory Reform &#124; The White House |publisher=Whitehouse.gov |date=2009-06-17 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F92augA?url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/14/AR2009061402443_pf.html વોશિગ્ટન પોસ્ટ- જેઇથનેર &amp; સુમર્સ – અ ન્યૂ ફાઇનાસીયલ ફાઉન્ડેશન]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.financialstability.gov/roadtostability/regulatoryreform.html |title=ટ્રેસરી ડિપાર્ટમેન્ટ રિપોર્ટ – ફાઇનાસીયલ રેગ્યુલેટરી રીફોર્મ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421184209/http://www.financialstability.gov/roadtostability/regulatoryreform.html |url-status=dead }}</ref> જાન્યુઆરી 2010માં, ઓબામાએ વધારાની નિયમબદ્ધતાઓનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો જેમાં [[મિલકતના વેપાર]]માં બંધાયેલી બેંકોની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરવાનું સૂચન હતું. આ પ્રસ્તાવને ધ [[વોલ્કર રુલ]]નું ઉપનામ આપવામાં આવ્યું, જે [[પોલ વોલ્કર]], કે જેમણે સાર્વજનિક રીતે આ યોજનાને બદલવા માટે દલીલ કરી હતી.<ref>{{Citation |url=http://economix.blogs.nytimes.com/2010/01/22/glass-steagall-vs-the-volcker-rule/ |access-date= 2010-01-27 | title=Glass-Steagall vs. the Volcker Rule}}</ref><ref name="David Cho, and Binyamin Appelbaum">{{cite web |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/01/21/AR2010012104935.html |title= Obama's 'Volcker Rule' shifts power away from Geithner|author=David Cho, and Binyamin Appelbaum |date=January 22 |work= |publisher= [[The Washington Post]]|access-date= 13 February 2010}}</ref> નિયમબદ્ધતાના પ્રકારોના બદલાવો માટે અર્થશાસ્ત્રીઓ, રાજકારણીઓ, પત્રકારો, અને વેપારી નેતાઓ જોડેથી તેની હાલની કટોકટી અને ફરીથી પુનરાવર્તિત થવાની ઓછામાં ઓછી શક્યતા અંગે તેમના વિચારોને પૂછવામાં આવ્યા હતા. જોકે, નવેમ્બર 2009ના, આમાંથી ધણા પ્રસ્તાવોના ઉકેલોને હજી સુધી અમલી નથી કરી શકાયો. તેમાં સમાવેશ થાય છે: [[બેન બેર્નાન્કે]]: [[પડછાયાની બેંકીંગ પ્રણાલી]]વાળા મુશ્કેલ નાણાકીય સંસ્થાઓને બંધ કરવા માટે નિર્ધારીત કાર્યપ્રણાલીઓની સ્થાપના કરી, જેવી કે રોકાણ બેંકો અને હેડ્જ ભંડોળો.<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20081201a.htm |title=Bernanke Remarks |publisher=Federalreserve.gov |date=2008-12-01 |access-date= 2009-02-27}}</ref> [[જોસેફ સ્ટીગલીટ્ઝ]]: નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા ધારણ કરી શકાય તેવા [[લિવરેજ]] પર મર્યાદા મૂકવી. વહીવટી નુકશાનનો સંબંધ લાંબી-અવધિની કાર્યપદ્ધતિથી વધુ રહે તે જરૂરી છે.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/09/17/stiglitz.crisis/index.html|title=Stigliz Recommendations}}</ref> ફરી-કબજો મેળવવા માટે વ્યાપારી (ભંડોળ) અને રોકાણ બેંકીંગને અલગ અલગ રીતે સ્થાપવા માટે 1933નો ગ્લાસ-સ્ટેગલ્લ કાયદાને 1999માં [[જર્મ્મ-લેન્ચ-બીલેય કાયદા]] દ્વારા રદ કરવામાં આવ્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |title=સ્ટીગલેટ્ઝ – વેનીટી ફેર – કેપીલીસ્ટ ફુલ્સ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622220639/http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |url-status=dead }}</ref> [[સીમોન જોનસન]]: [[આખા તંત્રના જોખમ]]ને મર્યાદિત કરવા માટે તેવી સંસ્થાઓને તોડી દો કે "જે ખૂબ જ વિશાય હોય નિષ્ફળ જવા માટે". [[પોલ કરુગમન]]: "બેંકની જેમ વર્તતી" સમાન બેંકોને નિયમિત સંસ્થાઓ બનાવો.<ref name="Krugman 2009"></ref> [[અલેન ગ્રીનસ્પાન]]: બેંકની પાસે એક મજબૂત કેપિટલ કુશન (વધારાની મૂડી) હોવો જરૂરી છે, જેમાં ક્રમિક વ્યવસ્થિત મૂડી જરૂરિયાતો પણ હોવી જોઇએ (ઉદાહરણ માટે, તેવું મૂડી પ્રમાણ જે બેંકના કદ મુજબ વધે), "તેમને ખૂબ મોટી બનતા અને તેઓના સ્પર્ધાત્મક નફાની નવી ફાંટને માંડવા બદલ તેમને નાહિંમત કરો."<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/9c158a92-1a3c-11de-9f91-0000779fd2ac.html ગ્રીનસ્પાન-વી નીડ અ બેટર કુશન અગેન્સ્ટ રીસ્ક]</ref> [[વાર્રેન બુફેટ]]: ગૃહ ગીરોના ઓછામાં ઓછા 10% અને આવકની સાબિતી માટે ઓછામાં ઓછી તત્કાળ ચૂકવણીને જરૂરી ગણો.<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE51R16220090228?pageNumber=3&amp;virtualBrandChannel=0 વોર્નર બુફેટ-2008 શેરહોલ્ડર્સ લેટર સમરી ]</ref> [[એરીક ડીનાલ્લો]]: ખાતરી કરો કે કોઇ પણ નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસે તેના નાણાકીય જવાબદારીઓને ટેકો પૂરો પાડવા જરૂરી મૂડી હોય. મૂડી કરોરોને નિયમિત કરો અને ખાતરી કરો કે તેઓ સંપૂર્ણ-મૂડીકૃત વિનિમયોનો વેપાર મર્યાદિત [[પ્રતિકૂળ જોખમ]]થી કરે છે કે નહીં.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/3b94938c-1d59-11de-9eb3-00144feabdc0.html ડેનાલ્લો-વી મોર્ડનાઇઝ અવરસ્લેવ્સ ઇનટુ ધીસ આઇસ એઝ]</ref> [[રધુરામ રાજન]]: નાણાકીય સંસ્થાઓની જરૂરિયાતને ટકાવવા પૂરતી "અનિશ્ચિત મૂડી" રાખો (ઉદાહરણ માટે, સરકારી તેજીના સમય દરમિયાન વિમાના હપ્તાની ચૂકવણી કરો, નીચે પડતી વખતે ચૂકવણી માટે ફેરબદલ કરો).<ref>[http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=13446173 ધ ઇકોનોમીસ્ટ-રાજન-સાયકલ પ્રુફ રેગ્યુલેશન ]</ref> [[HM કોષ]]: અનિશ્ચિત મૂડી કે મૂડીનો વીમો ખાનગી વિભાગ દ્વારા પકડમાં રાખવાથી સમાન્ય કંપનીએ કાઢેલા શેરોમાં કટોકટીના સમયે વધારો થઇ શકતો નથી. અહીં વિવિધ પ્રકારના યોજનાઓ હોય છે (ઉદાહરણ તરીકે, રાવીવ 2004, ફ્લાન્નેરી 2009) જેની અંદર બેંકો ચોક્કસ આવકવાળું દેવું બહાર પાડી શકે છે જેને મૂડી મુજબ આગળથી નક્કી કરેલ માળખાની અંદર બદલી શકાય છે, જેને કાં તો બેંકના-ખાસ (નિયમિત મૂડીના ધોરણને સંબંધિત) કે એક વધુ સામાન્ય માપની કટોકટીમાં મૂકવામાં આવે છે. તેના બદલામાં, મૂડી વીમા હેઠળ, જો આખા તંત્રની કટોકટીના કિસ્સામાં બેંકને મૂડીની કિંમત ઉપલબ્ધ કરવા માટે વીમાદાર રાજી થઇ જાય તો તે વીમાના હપ્તા મેળવી શકે છે. રાવીવ (2004)ના યોજનાને અનુસરીએ તો, નવેમ્બર 3ના રોજ લ્લોયર્ડ બેંકીંગ સમૂહે (LBG), બ્રિટેનની સૌથી મોટી છૂટક વેચાણ કરતી બેંકે, કહ્યું હતું કે તે હાલના દેવાને બદલીને તેને લગભગ £7.5 બિલિયનની ($12.3 બિલિયન) "અનિશ્ચિત હાર્દ ટિઅર-1 મૂડી" (CoCoના રૂપમાં નામે કરવા) બનાવી શકે છે. આ એવી પ્રકારનું દેવું છે જે જો બેંકનો તકિયાની શેરોની મૂડી 5%થી નીચે પડે તો આપોઆપ શેરોમાં બદલાઇ જાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.voxeu.org/index.php?q=node%2F4417 |title=વીઓએક્સ-પાર્ટ્સ-રીસ્ક, રીવોર્ડ એન્ડ રિસપોન્સીબીલીટી: ધ ફાઇનાસીઅલ સેક્ટર એન્ડ સોસાયટી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531122700/http://voxeu.org/index.php?q=node%2F4417 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=575862 અલોન રાવીવ, બેંક સ્ટેબીલીટી એન્ડ માર્કેટ ડીસીપ્લીન: ડેબ્ટ-ફોર-ઇક્વીટી સ્વેપ વર્સીસ સબઓર્ડીનેટ નોટ્સ]</ref> [[એ.મિચેલ સ્પેન્સે]] અને [[ગોર્ડોન બ્રાઉન]]: પહેલીથી ચેતવણી આપતી પ્રણાલી સ્થાપિત કરી જે [[આખા તંત્રના જોખમને ]]શોધવામાં મદદ કરે.<ref>{{cite web |url=http://www.pimco.com/LeftNav/Viewpoints/2008/Viewpoints+Lessons+from+the+Crisis+Spence+November+2008.htm |title=PIMCO-Lessons from the Crisis |publisher=Pimco.com |date=2008-11-26 |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174416/http://www.pimco.com/LeftNav/Viewpoints/2008/Viewpoints+Lessons+from+the+Crisis+Spence+November+2008.htm%20 |url-status=dead }}</ref> [[નિઆલ ફેરગુસન]] અને [[જેફરી સૈક્સ]]: કર ચૂકવનારના નાણાંમાં જામીનગીરીઓનો ઉપયોગ કરવાની પહેલા કરારધારકો અને જોડીદારોની પર [[હેરકટ્સ]]ને લાદવો. બીજા શબ્દોમાં, તેવા કરારધરાકો જેમની પાસે એક $100 દાવો હોય તે તેઓના દાવાને ધટાડીને $80નો કરી શકે છે, જે $20ની ઇક્વીટીનું નિર્માણ કરે છે. આને પણ ઇક્વીટી અદલાબદલી માટેનું દેવું કહેવાય છે. આવું વારંવાર બેંકની નાદારી વખતે કરવામાં આવે છે, જ્યાં હાલના શેર ધારકોનો નાશ થઇ જાય છે અને કરાર ધારકો નવા શેર ધારકો બની જાય છે, તે સમજૂતી સાથે કે તે કંપનીની ખોટના ભારની પ્રક્રિયાને ઓછી કરવામાં સાથે રહેશે. આવું સામાન્ય ગીરોની સાથે કરવામાં આવ્યું, ઉદાહરણ માટે.<ref>[http://www.realclearpolitics.com/articles/2009/03/making_rich_guys_richer.html જેફરી સુચેસ-અવર વોલ સ્ટ્રીટ બેસ્કોટ્ડ પબ્લિક પોલીસી]</ref><ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/85106daa-f140-11dd-8790-0000779fd2ac.html એફટી-ફેર્ગુસન-બેયોન્ડ ધ એઝ ઓફ લીવરેજ]</ref> [[નાઉરીલ રુબિની]]: રાષ્ટ્રીય નાદાર બેંકો.<ref>{{Cite web |url=http://www.charlierose.com/view/interview/9310 |title=રોબીની-ચાર્લી રોઝ ઇન્ટવ્યુ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2013-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401130731/http://www.charlierose.com/view/interview/9310 |url-status=dead }}</ref> ઘરમાલિકોને મદદ કરવા અને ગીરોની બાકી રકમ ઓછી કરવા માટે, ધીરનારને એક શેર આપવો જેથી ભવિષ્યમાં ક્યારેય ઘરની કિંમત વધવાથી તે તેનો લાભ લઇ શકે.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/05/27/recession-depression-global-economy-growth-opinions-columnists-nouriel-roubini.htmlRoubini-Ten |title=રીસ્ક ટુ ગ્લોબલ ગ્રોથ |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://archive.is/20120918110708/http://www.forbes.com/2009/05/27/recession-depression-global-economy-growth-opinions-columnists-nouriel-roubini.htmlRoubini-Ten |url-status=live }}</ref> [[આદીર ટર્નર]]: ઓગસ્ટ 2009ની એક ગોળટેબલ મુલાકાતના દરમિયાન [[પ્રોસ્પેક્ટ સામયિક]]માં અદીર ટર્નરે [[નાણાકીય અદલ બદલના કરો]]ને નવા વૈશ્વિક વિચારને તે ચેતવણીની સાથે સમર્થન કર્યું કે વધુ પડતા વળતરની ચૂકવણી કરવાવાળો સુજેલ નાણાકીય ક્ષેત્ર, સમાજ માટે ખુબ જ મોટો થઇ શકે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/08/how-to-tame-global-finance/|title=How to tame global finance|publisher=Prospect Magazine|access-date=2010-07-15|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174616/https://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/how-to-tame-global-finance|url-status=dead}}</ref> લોર્ડ ટર્નરના સૂચન મુજબ એક "[[ટોબીન કર]]" બનાવ્યું- આ નામની પાછળ અર્થશાસ્ત્રી [[જેમ્સ ટોબીન]]ના નામ પરથી લેવામાં આવ્યું છે- જેમને નાણાકીય વહેવાર માટે વિશ્વભરમાં પરિવર્તન કરનાર તરીકે ગણવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url= http://www.ft.com/cms/s/0/8e68678a-ccba-11de-8e30-00144feabdc0.html |title= Q & A on Tobin tax |publisher= [[The Financial Times]] |author= Daniel Pimlott |date = 2009-11-08 |access-date= 2009-12-11}} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/cms/s/0/4e3e8888-940c-11de-9c57-00144feabdc0,s01=1.html |title=Turner relishes role on City front line |author=George Parker, Daniel Pimlott, Kate Burgess, Lina Saigol and Jim Pickard |date=August 28, 2009 |work= |publisher=[[Financial Times]] |access-date= 2009-12-31}}</ref><ref>ફાઇનાસીયલ ટાઇમ્સ 27/08/2009 (www.ft.com)</ref> [[લેટ વોલ સ્ટ્રીટ પે ફોર ધ રેસ્ટોરેશન ઓફ મેન સ્ટ્રીટ બીલ]] - માત્ર USમાં જ (આંતરાષ્ટ્રિય રીતે નહી) - 2009, ડિસેમ્બર 3ના રોજ આ કાયદાને ઘડવા માટેનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરાયો - [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હાઉસ ઓફ રેપ્રિઝેન્ટટીવ]] વિધેયક અધિકૃત "''એચ.આર. 4191: લેટ વોલ સ્ટ્રીટ પે ફોર ધ રેસ્ટોરેશન ઓફ મેન સ્ટ્રીટ એક્ટ ઓફ 2009'' "<ref>{{cite web |url=http://www.cnsnews.com/news/print/58099 |title=Pelosi Endorses ‘Global’ Tax on Stocks, Bonds, and other Financial Transactions |author=Matt Cover |date=December 7, 2009 |work= |publisher=CNSNews.com |access-date=13 February 2010 |archive-date=25 ડિસેમ્બર 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174559/https://www.cnsnews.com/news/print/58099%20 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=h111-4191|title= Text of H.R. 4191: Let Wall Street Pay for the Restoration of Main Street Act of 2009|author= GovTrack - A civic project to track Congress|date= December 3, 2009|work= |publisher= GovTrack|access-date= 13 February 2010|archive-date= 25 ડિસેમ્બર 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181225174456/https://www.govtrack.us/congress/bills/111/hr4191/text|url-status= dead}}</ref> યોજના ના એક ભાગ એવો ઘડેલો કાયદા છે જે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હાઉસ ઓફ રેપ્રિઝેન્ટટીવ]]ને [[US]] [[નાણાકીય બજાર]] ("[[વોલ સ્ટ્રીટ]]")ની [[બાયંધરી]] વ્યવહારના અત્યંત નાના કરની આકરણી કરવામાં મદદ કરે છે. જો તે પસાર થઇ જાય, તો તે નાણાંના નિર્માણનો ઉપયોગ "[[મુખ્ય સ્ટ્રીટ]]"ને ફરથી સ્થાપવા માટે થઇ શકે. જે દિવસે તેને રજૂ કરવામાં આવ્યો, તેને 22 પ્રતિનિધિઓનો ટેકો મળ્યો.<ref name="introduces">{{cite web |url=http://www.defazio.house.gov/index.php?option=com_content&view=article&id=531:defazio-introduces-legislation-invoking-wall-street-transaction-tax&catid=60:2009-press-releases |title=DEFAZIO INTRODUCES LEGISLATION INVOKING WALL STREET 'TRANSACTION TAX' |author= |date= |work= |publisher=Website of Peter DeFazio |access-date=13 February 2010 |archive-date=25 ડિસેમ્બર 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174509/https://defazio.house.gov/index.php?option=com_content&view=article&id=531:defazio-introduces-legislation-invoking-wall-street-transaction-tax&catid=60:2009-press-releases%2520 |url-status=dead }}</ref> [[વોલ્કર નિયમ]] - (USમાં) - જાન્યુઆરી 21, 2010ના રોજ પ્રમુખ [[બરાક ઓબામા]] દ્વારા તેને સ્વીકૃત કરવામાં આવ્યો. તેના હાર્દમાં, [[અવ્યવહારુ]] રોકણ કરી નાણાં બનાવતી બેંકો પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ USના અર્થશાસ્ત્રી [[પોલ વોલ્કર]] કર્યો હતો આ તેવી બેંકો માટે હતી જે તેમના ગ્રાહકોના હિતમાં ન હોય તેવે અવ્યવહારુ રોકાણો કરતી હતી.<ref name="David Cho, and Binyamin Appelbaum"></ref> વોલ્કરની તેવી દલીલ હતી કે આવી અવ્યવહારુ પ્રવૃત્તિએ 2007-2010ની નાણાકીય કટોકટીમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. *એપ્રિલ 21, 2010ના રોજ, [[IMF]] બેંકો પર બે પ્રકારના વૈશ્વિક કરનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો: નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓનો કરોમાં બે વિવિધતા હતી. આ સરળ વૃત્તાન્ત બેંકોના કુલ નફા પર એક સીધો કર હતો -- નુકશાનની ભરપાઇને બાદ કર્યાની પહેલા. "નાણાકીય સ્થિરતાનો ફાળો", શરૂઆતમાં એક સાફ દરે હોઇ શકે, આ ત્યારબાદ શિષ્ટ થઇ જેથી જોખમી વ્યાવસાયને વધુ ચૂકવી શકાય.<ref>{{cite web |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8633455.stm|title=IMF proposes two big new bank taxes to fund bail-outs |author=[[BBC]] |date= April 21, 2010|work= |publisher= [[BBC]]|access-date= 22 April 2010}}</ref> બીજો, વધુ જટિલ કરના હેતુઓ સીઘી રીતે નફા અને ચૂકવણીમાં વધારો કરતી બેંક માટે છે.<ref>{{cite web|url= http://www.breakingviews.com/2010/04/21/fat%20tax.aspx?sg=nytimes|title= Low-FAT diet|author= Peter Thal Larsen|date= 23 April 2010|work= |publisher= [[Reuters]] Breaking News|access-date= 23 April 2010|archive-date= 24 એપ્રિલ 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100424082421/http://www.breakingviews.com/2010/04/21/fat%20tax.aspx?sg=nytimes|url-status= dead}}</ref> ===લોકો પર અત્યાચાર: "પરપોટાનું યંત્ર" અને "વેમ્પાયર સ્કિવડ"=== નાણાકીય કટોકટીના કારણે નાણાકીય મુદ્રણ અને પંડિતો દ્વારા તેવી ચોપડીઓ અને લેખો બહાર પડવા લાગી જેમાં આ વિચારો અંગે લોકોને ઉશ્કેરવામાં આવતા હોય. જેમાંથી સૌથી નોંધપાત્ર લેખો અને ચોપડીઓ હતી લેખક [[વિલિઅમ ગ્રેડેર]], અર્થશાસ્ત્રી [[મિચેલ હડસન]], લેખક અને અગાઉના કરાર વેચનાર [[મિચેલ લેવીસ]], કોંગ્રેસના માણસ [[રોન પોલ]], લેખક [[કેલવીન ફિલિપ્સ]], અને [[રોલીંગ સ્ટોન]] રાષ્ટ્રીય ખબરપત્રી [[માટ્ટ તાઇબ્બી]]. વધુમાં, અનેક બ્લોગ્સેએ પણ અભૂતપૂર્વક વુદ્ધિનો અનુભવ કર્યો, જેમાં ધ બેસલાઇન સચેનરો દ્વારા [[જેમ્સ કવાક]] અને [[સીમોન જોન્હસન]], ધ બિંગ પીક્ચર દ્વારા [[બેરી રીથોલ્ટ્ઝ]], કેલ્યુલેટેડ રીસ્ક દ્વારા [[બિલ માકબ્રાઇડ]] અને [[જેરો હેડગે]] દ્વારા "ટાયલર ડુર્ડેન"નો સમાવેશ થાય છે. મટ્ટ તાઇબી, ખાસ કરીને જુલાઇ 2009ના તેના લેખ વડે કટોકટીના જાણીતી સમજ અંગે એક વિભક્તિ મુદ્દાનું સર્જન કર્યું હતું તેમના લેખ, "ધ ગ્રેટ અમેરીકન બબલ મશીન હાઉ ગોલ્ડમન-સાચસ બ્લૂ અપ ધ ઇકોનોમી", માં તેમને [[ગોલ્ડમન સાચસ]]નો આ પ્રકારે વર્ણન કર્યું છે "એક વિશાળ લોહી ચૂસનાર આઠપગી પ્રાણી માનવતાના ચહેરાની આસપાસ લપેટાઇને, કઠોર રીતે ગરદીને તેની લોહીની નળીને પૈસા જેવી સુંગધ આવતી કોઇપણ વસ્તુમાં નાખી રહ્યો છે." <ref>[http://www.rollingstone.com/politics/story/29127316/the_great_american_bubble_machine ધ ગ્રેટ અમેરીકન બબલ મશીન: હાઉ ગોલ્ડમન-સાચસ બ્લૂ અપ ધ ઇકોનોમી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416021718/http://www.rollingstone.com/politics/story/29127316/the_great_american_bubble_machine/ |date=2010-04-16 }}, રોલિંગ સ્ટોન, જુલાઇ 13, 2009</ref> ==આ પણ જુઓ == {{col-begin}} {{col-2}} *[[ઓસ્ટ્રેલિયા વ્યાપાર ચક્ર સિદ્ધાંન્ત]] *[[અન્ટોન આર. વાલુકાસનો અહેવાલ]] *[[ડેફાઝીઓ નાણાકીય સોદાનો કર]] *[[નાણાકીય સુધારા માટે યુરોપીયન્સ]] *[[ઉપપ્રાથમિકતા ગીરોની કટોકટી]] *[[ઉપપ્રથમિકતા કટોકટીની અસરની સમયમર્યાદા]] *[[2008નો અર્થતંત્ર પ્રેરક કાયદો]] *[[2008 ચાઇનીઝ અર્થતંત્ર પ્રેરક યોજના]] *[[નાણાકીય કટોકટી તપાસ મંડળ]] *[[જ્હોન માયનાર્ડ કેયનેસ]]- 2008માં [[કેયનેશીયન]] ફરી ઊભું કરવું *[[2008–2009 કેયનેશીયન ફરી ઊભું કરવું]] *[[પાછલા 2000ની નાણાકીય કટોકટીમાં મેળવેલ કે નાદાર બેંકોની સૂચિ]] *[[પાછલા 2000ની નાણાકીય કટોકટીમાં મેળવેલ કે નાદાર સંયુક્ત રાજ્યોની બેંકોની સૂચિ]] *[[નાણાકીય કટોકટીની સૂચિ]] *[[2007-2008ની નાણાકીય કટોકટી અસ્તિત્વમાં જોડાયેલાની સૂચિ]] *[[બિલ્ડરબર્ગ સમૂહ]] *[[2009 જી-20 લંડન શિખરનો વિરોધો]] *[[2008 ગ્રીક તોફાનો]] *[[2009 આઇસલાન્ડીક નાણાકીય કટોકટી વિરોધો]] *[[2009 માય ડે વિરોધ]] *[[2009 માલ્ડોવા નાગરિક અશાંતિ]] {{col-2}} *[[2009 રીગા તોફાન]] *[[એસ-ચીપ્સ કૌભાંડો]] *[[યુ.એસ.ની સૌથી મોટી બૅન્ક નિષ્ફળતાઓની યાદી]] *[[2008-2009 બેંક નિષ્ફળતાઓમાં સંયુક્ત રાજ્યો]] *[[એલન સ્ટાનફોર્ડ]] *[[બેરનીઇ મેડઓફ]] *[[ટોમ પેટ્ટેર્સ]] *[[સ્કોટ રોથસ્ટીન]] *[[ડોટ-કોમ પરપોટો]] *[[એફઆરઇડી (સમવયી આરક્ષિત આર્થિક માહિતી)]] *[[ઓછી-આવકના દેશો તનાવ]] હેઠળ (એલઆઇસીયુએસ) (વિશ્વ બેંક યોજના) *[[માર્ક-ટુ-માર્કેટ હિસાબ]] *[[21મી સદીના ખાનગી શેરોમાં ]] *''[[ધ સેકન્ડ ગ્રેટ ડિપરેશન]]'' (ચોપડી) *[[સંયુક્ત રાજ્યો વી. વીનસ્ટાર ક્રોર્પ.]] *[[સંયુક્ત રાજ્યો ગૃહ નિર્માણ પરપોટો]] *[[Volcker Rule]] *''[[અ ફેલ્યોર ઓફ કેપીટલાઝમ]]'' (ચોપડી) {{col-end}} ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} આ પ્રારંભિક લેખો અને કેટલીક અનુગામી સામગ્રી [[વિકીપીડિયા]]નો લેખ "2007-2008ની નાણાકીય કટોકટી" http://www.wikinfo.org/index.php?title=Financial_crisis_of_2007-2008 જેને [[Wikipedia:Text of the GNU Free Documentation License|જીએનયુના મફત દસ્તાવેજ પરવાના વૃતાન્ત 1.2]] હેઠળ બહાર પાડવામાં આવ્યા છે ==બાહ્ય કડીઓ અને વધુ વાંચન == * રોઇટર: [http://widerimage.reuters.com/timesofcrisis ટાઇમ્સ ઓફ ક્રાઇસીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925065705/http://widerimage.reuters.com/timesofcrisis/ |date=2009-09-25 }} - મલ્ટીમીડીયા ઇન્ટરેક્ટીવ ચેટીંગ ધ યર ઓફ ગ્લોબલ ચેન્જ * [[સ્ટેવર્ટ, જેમ્સ બી.]], "એટ ડેયસ: ધ બેટલ ટુ સેવ ધ અમેરિકન ફાઇનાસીયલ સીસ્ટમ", [[ધ ન્યૂ યોર્કર]] મેગેજીનસ, સપ્ટેમ્બર 21, 2009. *[http://ssrn.com/abstract=1470249 ટેસ્ટીંગ ધ એફીસ્ટન્સી ઓફ ધ કોમર્શીયલ રીયલ એસ્ટેટ માર્કેટ: એવીડન્સ ફોર્મ ધ ફાઇનાન્સશીયલ ક્રાયસીસ] - પેપર બાય અટ્ટો વાન હેમેર્ટ, એનવાયયુ સ્ટેર્ન &amp; એઓઆર કેપીટલ મેનેજમેન્ટ *[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/meltdown/ પીબીએસ ફર્નટલાઇન - ઇનસાઇડ ધ મેલ્ટડાઉન] *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/stimulus.html ઇકોનોમી ક્રાઇસીસ એન્ડ સ્ટીમ્યુલ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611205026/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/stimulus.html |date=2010-06-11 }} ફ્રોમ ''યુસીબી લાઇબ્રેરીઝ ગુવપબ્સ'' *[http://www.financialcrisis2009.org ફાઇનાસીયલ ઇન્ફોર્મેશન પોર્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901151400/https://www.financialcrisis2009.org/ |date=2020-09-01 }} - ફાઇનાસીયલ ન્યૂઝસ **[http://www.financialcrisis2009.org/feed.rss ફાઇનાસીયલ ઇન્ફોર્મેશન પોર્ટલ (એફઇપી) – ન્યૂઝ ફીડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415010656/http://www.financialcrisis2009.org/feed.rss |date=2010-04-15 }} *[http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/subjects/c/credit_crisis/ ક્રેડિટ ક્રાઇસીસ — ધ એસેન્સીયલ્સ] ટોપીક પેઝ ફોર્મ [[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]] **[http://www.nytimes.com/interactive/2008/10/08/business/economy/20081008-credit-chart-graphic.html ક્રેડિટ ક્રાઇસીસ ઇન્ડીકેટર્સ (અપડેટ ડેલી)] - ફાઇવ વે ટુ મેઝર રીસન્ટ માર્કટ ડિસરીપશન ફોર્મ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ *[[અટવુડ માર્ગરેટ]], ''પ્લેબેક: ડેબ્ટ એન્ડ ધ સેડો સાઇડ ઓફ વેલ્થ'' . ટોરોન્ટો: હાઉસ ઓફ અનન્સી. 2008 *[[કોહન, વિલિયમ ડી.]], હાઉસ ઓફ કાર્ડ્સ'''' ''ટેલ ઓફ હુબરીસ એન્ડ વરેટચેડ એક્સેસ ઓન વોલ સ્ટ્રીટ'' . ન્યૂ યોર્ક: ડબલડે. આઇએસબીએન 9780761933250. *[[ફેરગુસન, નીઅલ્લે]], ''ફેરગુસન, નીઅલ્લે: ફેરગુસન, નીઅલ્લે '' . લંડનઃ એલેન લેન. 2008. ISBN 0765610906 પીપી36 * {{cite web |first= Steven |last= Gjerstad |author= |authorlink= |coauthors= and Vernon L. Smith |title= From Bubble to Depression? Why the Housing Bubble Crashed the Financial System but the Dot-com Bubble Did Not|url= http://online.wsj.com/article/SB123897612802791281.html|archive-url = |work= Wall Street Journal|publisher= |location= |page= A15 |pages= |language= |doi= |date=2009-04-06 |month= |year= |archive-date= |access-date= |quote= }} *[[હાઇગ, ગીબેન]], ‘સ્ટુપીડ મની’, [[જેરીથ રીવ્યૂ]] 25, ક્વીન્સલેન્ડ: ક્વીન્સલેન્ડ 2009, પીપી.&nbsp;13–46. ISBN 0765610906 પીપી36 *[[જ્હોન સી. હુલ્લ]], ''ધ ક્રેડિટ કર્ન્ચ ઓફ 2007: વોટ વેન્ટ રોગ? '' ''વાઈ? '' ''વોટ લેસન્સ કેન બી લરન્ડ?'' , રોથમન સ્કૂલ રિસર્ચ પેપર: {{cite web |url=http://www.rotman.utoronto.ca/~hull/DownloadablePublications/CreditCrunch.pdf |title=Microsoft Word - JCRpaper.doc |format=PDF |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174415/http://www.rotman.utoronto.ca/~hull/DownloadablePublications/CreditCrunch.pdf%20 |url-status=dead }} *[http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 ધ ગ્લોબલ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ એન્ડ રેસ્પોન્સ બાય ધ ચર્ચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504041559/http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 |date=2009-05-04 }} (આર્નોલ્ડ નેયુફેલ્ડ્ટ-ફાસ્ટ, પીએચડી, ટ્રાન્ડાલે સેમીનરી, ટોરેન્ટ્રો) *[http://www.towersperrin.com/tp/showhtml.jsp?url=global/crisis/index.htm&amp;country=global/The ઇમ્પેક્ટ ઓફ ધ ફાઇનાન્સ ક્રાઇસીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304225223/http://www.towersperrin.com/tp/showhtml.jsp?url=global/crisis/index.htm&country=global/The |date=2012-03-04 }} [[ટ્રાવર્સ પેર્રીન]] થોટ લીડરશીપ *[http://pages.stern.nyu.edu/~sternfin/crisis/ એનવાયયુ સ્ટેર્ન ઓન ફાઇનાન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020041822/http://pages.stern.nyu.edu/~sternfin/crisis/ |date=2008-10-20 }} - અન્ડરસેટેન્ડીંગ ધ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ * ડેવીસ પોલ્ક [http://www.davispolk.com/files/News/7f041304-9785-4433-aa90-153d69b92104/Presentation/NewsAttachment/3c9302c0-409f-4dd1-9413-24e8cd60cd93/Financial_Crisis_Manual.pdf ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ મેન્યૂઅલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720174642/http://www.davispolk.com/files/News/7f041304-9785-4433-aa90-153d69b92104/Presentation/NewsAttachment/3c9302c0-409f-4dd1-9413-24e8cd60cd93/Financial_Crisis_Manual.pdf |date=2011-07-20 }} *[http://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/how-global-is-the-crisis/3543/ Hહાઉ નેશન્સ અરાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ આર રિસ્પોન્સીંગ ટુ ધ ગ્લોબલ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ] ફ્રોમ [[પીબીએસ]] *[http://research.stlouisfed.org/recession/ ટ્રેકીંગ ધ ગ્લોબલ રીસેશન] એક્યુરેટ એન્ડ યુઝફુલ ઇન્ફોર્મેશન ફોર્મ [[ફેડરલ રિઝર્વ બેંક ઓફ સેટ. લુઇસ]] *{{cite web | last=Sjostrom, Jr. | first=William K. | title=The AIG Bailout | url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1346552}} (2009) *[[ટેટ્ટ, ગીલ્લીઅન]], ''ફૂલ'સ ગોલ્ડ : હાઉ અનરેસ્ટ્રાઇન્ડ ગ્રીડ કોર્પોરેટ અ ડ્રીમ, શેટ્ટર્ડ ગ્લોબલ માર્કેટ એન્ડ અનલેશ અ કાટાસ્ટ્રોફે'' . લંડન: લીટલ, બ્રાઉન (ISBN 9781408701645) / ન્યૂ યોર્ક: સીમોન એન્ડ સ્ચુસ્ટર, 2009. *{{cite book | last = Woods | first = Thomas | title = [[Meltdown (book)|Meltdown]]: A Free-Market Look at Why the Stock Market Collapsed, the Economy Tanked, and Government Bailouts Will Make Things Worse | publisher = Regnery | year = 2009 | location = Washington, DC | isbn = 1596985879}} * રુપ્પેલ, કોનર્ડ: ''ગ્લોબલ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ: કોર્પોરેટ ગવર્નસ એન્ડ રેગ્યુલેશન'' [http://www.cuvillier-verlag.de/flycms/en/html/30/-UickI3zKPS72dEk=/Buchdetails.html?SID=28fv3UR5c792 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718222209/http://www.cuvillier-verlag.de/flycms/en/html/30/-UickI3zKPS72dEk=/Buchdetails.html?SID=28fv3UR5c792 |date=2011-07-18 }}, ચુવીલેર વેર્લાગ, ગોટ્ટીન્ગેન 2010, આઇએસબીએન 978-3-86955-256-9. *[http://www.ft.com/indepth/global-financial-crisis ઇન ડેપ્થ: ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ કાઇસીસ] ફોર્મ ધ[[ફાઇનાશીયલ ટાઇમ્સ]] *[http://www.usbudgetwatch.org/stimulus સ્ટીમુલુસ વોચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307183334/http://www.usbudgetwatch.org/stimulus |date=2009-03-07 }}, [[યુ.એસ. બજેટ વોચ]], એન ઇન્ટરેક્ટ્રીવ ડેટાબેઝ વીચ ટ્રેક ઓલ ઇકોનોમિક રીકવરી એફોટસ *[http://www.erollover.com/blog/2009-subprime-mortgage-housing-bubble/ ઇરોલઓવર ઓન હાઉસીંગ બબલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103044826/http://erollover.com/blog/2009-subprime-mortgage-housing-bubble/ |date=2010-01-03 }} *[http://www.fadyart.com/financialcrisis.html અ વ્યૂહ ફોર્મ ઇનસાઇડ ધ ફાઇનાસીયલ વર્લ્ડ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919113931/http://www.fadyart.com/financialcrisis.html |date=2010-09-19 }}[http://www.fadyart.com/financialcrisis.html ડેપેર એનાલીસીસ એન્ડ પાર્ટ ઓફ ધ સોલ્યુશન ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919113931/http://www.fadyart.com/financialcrisis.html |date=2010-09-19 }} એડી વાનડેર્લીનડેન *[http://www.ilo.org/public/english/support/lib/financialcrisis/index.htm આઇએલઓ જોબ ક્રાઇસીસ ઓબસર્વેટરી] * [http://www.imf.org/external/np/exr/key/finstab.htm ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ-એએમએફ] * [http://www.worldbank.org/html/extdr/financialcrisis/ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ- વર્લ્ડ બેંક ગ્રુપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506041247/http://www.worldbank.org/html/extdr/financialcrisis/ |date=2009-05-06 }} * [http://www.adb.org/Financial-Crisis/ ફોર્મ ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ-એશિયન ડેવલમેન્ટ બેંક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425151538/http://www.adb.org/Financial-Crisis/ |date=2009-04-25 }} * [http://www.tyndale.ca/sem/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 ફાઇનાશીયલ કાઇસીસ- થીઓલોજીકલ રીસપોન્સ એન્ડ રિસોર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722081419/http://www.tyndale.ca/sem/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 |date=2011-07-22 }} * [http://wtfaculty.wtamu.edu/%7Esanwar.bus/otherlinks.htm#GlobalFinCrisis 2008-2009 ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ કાઇસીસ] (યુઝફૂલ લીંક) * [http://technosoc.blogspot.com/2010/02/number-of-failed-banks-from-2000-to.html નંબર ઓફ ફેઇલ્ડ બેંક ઇન યુએસએ ફોર્મ 2000 થી 2009] * [http://www.uiowa.edu/ifdebook/ebook2/contents/part5-I.shtml વોટ ગેવ રાઇઝ ટુ ધ ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705203323/http://www.uiowa.edu/ifdebook/ebook2/contents/part5-I.shtml |date=2010-07-05 }} [[શ્રેણી:મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ]] grw63xdg1lxeqgb5yy0rnnpf4sng7y9 0 25352 900964 875098 2026-05-15T12:51:30Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900964 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Beijing |official_name = Municipality of Beijing · 北京市 |native_name = {{lang-zh|北京}} |settlement_type = [[Direct-controlled municipality]] |total_type = Municipality |image_skyline = Beijing montage.png |image_caption = Clockwise from top: [[Tiananmen]], [[Temple of Heaven]], [[Beijing central business district|Beijing's CBD]], and [[Beijing National Stadium]] |image_map = China Beijing.svg |map_caption = Location of the Municipality of Beijing within China |image_map1 = |map_caption1 = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = CN |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|China}} |established_title = Settled |established_date = [[circa|c.]] 473 BC |parts_type = Divisions<ref name="hist">{{cite web|title=Township divisions|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Government/Administration_region/t930369.htm|publisher=the Official Website of the Beijing Government|access-date=22 July 2009|archive-date=25 ડિસેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225054946/http://www.ebeijing.gov.cn/Government/Administration_region/t930369.htm|url-status=dead}}</ref><br />&nbsp;- [[Political divisions of China#County level|County-level]]<br />{{nowrap|&nbsp;- [[Political divisions of China#Township level|Township-level]]}} |parts = <br />[[List of administrative divisions of Beijing|16 districts, 2 counties]]<br />289 towns and villages |government_type = [[Direct-controlled municipality|Municipality]] |leader_title = [[Party chief of the Communist Party of China|CPC Ctte Secretary]] |leader_name = [[Liu Qi (Chinese politician)|Liu Qi]] |leader_title1 = [[Mayor]] |leader_name1 = [[Guo Jinlong]] |area_footnotes = ([[List of China administrative regions by area|ranked 29th]]) |area_total_km2 = 16801.25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |elevation_m = 43.5 |population_demonym = Beijinger |population_as_of = 2010 |population_footnotes =<ref name="22 mil China Daily"/><ref name="22 mil NPFPC"/> |population_total = |population_note = |population_density_km2 = auto |population_density_metro_km2 = |population_metro = |population_blank1_title = Ranks in China |population_blank1 = Population: [[List of China administrative regions by population|26th]]; <br />Density: [[List of China administrative regions by population density|4th]] |population_blank2_title = |population_blank2 = |demographics_type1 = Major [[List of ethnic groups in China|ethnic groups]] |demographics1_footnotes = |demographics1_title1 = [[Han Chinese|Han]] |demographics1_info1 =96% |demographics1_title2 = [[Manchu]] |demographics1_info2 =2% |demographics1_title3 = [[Hui people|Hui]] |demographics1_info3 = 2% |demographics1_title4 = [[Ethnic Mongols in China|Mongol]] |demographics1_info4 = 0.3% |demographics1_title5 = |demographics1_info5 = |demographics_type2 = |demographics2_footnotes = |demographics2_title1 = |demographics2_info1 = |demographics2_title2 = |demographics2_info2 = |demographics2_title3 = |demographics2_info3 = |demographics2_title4 = |demographics2_info4 = |demographics2_title5 = |demographics2_info5 = |timezone = [[China Standard Time]] |utc_offset = +8 |postal_code_type = Postal code |postal_code = '''1000'''00 - '''1026'''29 |area_code = 10 |blank_name_sec1 = [[Gross domestic product|GDP]] |blank_info_sec1 = 2009 estimate |blank1_name_sec1 = &nbsp;- Total |blank1_info_sec1 = [[US Dollar|US$]]173.7 billion (nominal) <br /> US$283.92 billion (PPP) ([[List of Chinese administrative divisions by GDP|10th]]) |blank2_name_sec1 = &nbsp;- Per capita |blank2_info_sec1 = [[US Dollar|US$]]10,070 (nominal) <br /> US$17,063 (PPP) ([[List of Chinese administrative divisions by GDP per capita|2nd]]) |blank3_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2008) |blank3_info_sec1 = 0.891 ([[List of Chinese administrative divisions by HDI|2nd]]) — <span style="color:#090;">high</span> |blank4_name_sec1 = [[License Plate (China)|License plate prefixes]] |blank4_info_sec1 = 京A, C, E, F, H, J, K, L, M, N, P <br />京B (taxis)<br />京G, Y (outside urban area)<br />京O (police and authorities)<br />京V (in red color) (military headquarters,<br />central government) |blank_name_sec2 = '''City [[tree]]s''' |blank_info_sec2 =[[Chinese arborvitae]] (''Platycladus orientalis'') |blank1_name_sec2 = &nbsp; |blank1_info_sec2 =[[Styphnolobium|Pagoda tree]] (''Sophora japonica'') |blank2_name_sec2 = '''City [[flower]]s''' |blank2_info_sec2 =[[Rosa chinensis|China rose]] (''Rosa chinensis'') |blank3_name_sec2 = &nbsp; |blank3_info_sec2 =[[Chrysanthemum]] (''Chrysanthemum morifolium'') |website = [http://www.beijing.gov.cn/ www.beijing.gov.cn] |footnotes = }} {{Chinese |c=北京 |p=Běijīng<br />{{Audio|Zh-Beijing.ogg|[Listen]}} |psp=Peking |w=Pei3ching1 or Pei3-ching1 |l= |j=bak¹ging¹ |poj=Pak-kiaⁿ |h=Pet-kîn |showflag = p }} '''બેઇજિંગ'''({{pron-en|beɪˈdʒɪŋ}}, ચાઇનીઝ : 北京, {{IPA-cmn|peɪ˨˩ t͡ɕiŋ˥|}}) '''પેકીંગ'''({{pron-en|piːˈkɪŋ}} અથવા {{IPA-en|peɪˈkɪŋ|}}) તરીકે પણ જાણીતું છે, તે ઉત્તરી [[ચીન]]નું એક [[મહાનગર]] છે અને [[પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના]]ની [[રાજધાની]] છે. કેન્દ્ર સરકારના પ્રત્યક્ષ પ્રશાસન હેઠળ [[નગરપાલિકા]]ના રૂપે સંચાલિત થતું હોઇ, બેઇજિંગની સીમાઓ [[હિબેય પ્રાંત]]ની ઉત્તરમાં, પશ્ચિમમાં, દક્ષિણમાં, અને નાનો વિભાગ પૂર્વમાં છે, અને [[ટિઆનજિન નગરપાલિકા]]ની દક્ષિણ-પૂર્વમાં છે.<ref name="basic">{{cite web |title=Basic Information |url=http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/jbqk/ |publisher=Beijing Municipal Bureau of Statistics |access-date=9 February 2008 |archive-date=13 માર્ચ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313225759/http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/jbqk/ |url-status=dead }}</ref> બેઇજિંગ [[ચીનની ચાર મહાન પ્રાચિન રાજધાની]]ઓમાંથી એક છે. બેઇજિંગ એ [[16 નગરો અને નગરીય જિલ્લાઓ અને બે ગ્રામીણ કાઉન્ટિ]]માં વિભાજીત થયેલ છે.<ref name="figures">2007માં પ્રકાશિત થયેલ ચીનની રાષ્ટ્રીય આંકડાશાસ્ત્રીય વાર્ષિક પુસ્તકમાં 2006 આંકડાશાસ્ત્ર પર આધારિત આંકડાઓ અને [http://www.chinapop.gov.cn/wxzl/rkgk/200806/t20080629_157020.htm 2006年中国各地区城镇、乡村人口数 中国人口与发展研究中心] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310163630/http://www.chinapop.gov.cn/wxzl/rkgk/200806/t20080629_157020.htm |date=2009-03-10 }} ઓનલાઈન પર ઉપલબ્ધ. 21 એપ્રિલ 2009 એ મેળવેલ.</ref> સમગ્ર શહેરમાં પસાર થતા ઘણા રેલ્વે, રસ્તા અને અને મોટર રસ્તાઓની સાથે બેઇજિંગ એક મુખ્ય પરિવહન કેન્દ્ર છે. તે ચીનમાં પ્રવેશતી ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનોનું ગંતવ્ય પણ છે. બેઇજિંગ એ ચીનના લોક ગણરાજ્યના રાજકીય, શૈક્ષણિક, અને [[સાંસ્કૃતિક]] કેન્દ્રના રૂપે ઓળખાય છે,<ref name="columbia encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Beijing |url=http://www.encyclopedia.com/topic/Beijing.aspx |encyclopedia=[[The Columbia Encyclopedia]] |edition=6th edition |year=2008}}</ref> જ્યારે શાંઘાઈ અને હોંગ કોંગ એ આર્થિક ક્ષેત્રોમાં પ્રબળ છે.<ref>{{cite web|url=http://info.hktdc.com/tdcnews/9612/96121801.htm|title=Hong Kong and Shanghai as Twin Engines for China's Economic Development, says TDC Executive Director|publisher=[[Hong Kong Trade Development Council]]|date=18 December 1996|access-date=3 October 2008|archive-date=4 માર્ચ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000600/http://info.hktdc.com/tdcnews/9612/96121801.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/business/hong.php |title=Hong Kong and Shanghai vie to be China's financial center |publisher=International Herald Tribune |date=15 January 2007 |access-date=3 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070115150701/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/business/hong.php |archive-date=15 જાન્યુઆરી 2007 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/01/16/business/worldbusiness/16hong.html?_r=1&adxnnl=1&oref=slogin&adxnnlx=1223096967- jxRe7RBZnPxsu4jaitdWgw|title=Hong Kong and Shanghai Duel for Financial Capital |publisher=New York Times |date=16 January 2007 |access-date=3 October 2008 | first1=Keith | last1=Bradsher | first2=David | last2=Barboza}}</ref> આ શહેરે [[2008 ઓલમ્પિક ગેમ્સ]]નું મિજબાન કરેલું. બેઇજિંગ સિવાય વિશ્વમાં થોડાક જ શહેરોએ આટલા લાંબા સમય સુધી ચીન જેટલા વિશાળ ક્ષેત્રની રાજકીય, અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રના ભાગરૂપે સેવા કરેલી.<ref name="britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/448956/Beijing |title=Beijing |publisher=''[[Encyclopædia Britannica]]''. Encyclopædia Britannica Online |access-date=3 August 2008}}</ref> ''[[એન્સાયક્લોપીડિયા બ્રીટાનિકા]]'' એ 'વિશ્વના શ્રેષ્ઠ નગરોમાંથી એક'<ref>{{cite encyclopedia | title = Peking (Beijing) | encyclopedia=Encyclopædia Britannica | edition = [[Encyclopædia Britannica#Edition summary|15^th edition]], ''[[Macropædia]]'' | volume = 25 | pages = 468}}</ref> તરીકે તેનું વર્ણન કરેલું, અને જાહેર કર્યું કે શહેર સદીઓ માટે ચીનના ઇતિહાસનો અભિન્ન ભાગ થઈ ગયો છે; બેઇજિંગમાં કદાચ જ કોઈ પણ ઉંમરની મુખ્ય ઈમારત હશે, જેનું થોડુંક પણ રાષ્ટ્રીય ઐતિહાસિક મહત્વ નહીં હોય.<ref name="britannica"></ref> બેઇજિંગ તેના ભવ્ય મહેલો, મંદિરો અને વિશાળ પત્થરોની દિવાલો અને દરવાજાઓ માટે પ્રસિદ્ધ છે.<ref name="world book">{{cite web |url=http://www.worldbookonline.com/wb/Article?id=ar053300&st=Beijing |title=”Beijing” |publisher=''[[World Book Encyclopedia]]''. 2008 |access-date=7 August 2008 |archive-date=12 જૂન 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612223113/http://www.worldbookonline.com/wb/Article?id=ar053300&st=Beijing |url-status=dead }}</ref> તેના ખજાના અને યુનિવર્સિટીઓએ આ શહેરને ચીનમાં સાંસ્કૃતિક અને કળાનું કેન્દ્ર બનાવી દીધું છે.<ref name="world book"></ref> == નામો == 'બેઇજિંગ' નો અર્થ 'ઉત્તરી રાજધાની' થાય, સામાન્ય [[પૂર્વી એશિયાઈ]] પરંપરાની સમાંતરરૂપે, જેના હેઠળ રાજધાની શહેરોના આ પ્રકારના સ્પષ્ટરૂપે નામ રખાતા. બીજા શહેરો જેના નામો આ જ પ્રમાણે રખાતા હતાં તેમાં [[નેન્જિંગ]], ચીન અર્થે 'દક્ષિણ રાજધાની'; [[ટોકયો]], જાપાન અને [[ડોંગ કીન]], અત્યારે [[હનોઈ]], [[વિએટનામ]], બંનેના અર્થ 'પૂર્વી રાજધાની'; તે ઉપરાંત [[કયોટો]], જાપાન અને [[ગ્યાઓંગસિઓંગ]] ({{linktext|lang=zh|京|城}}; અત્યારે [[સિયોલ]]), કોરિયા, બંનેના અર્થ 'રાજધાની' થાય. '''પેકીંગ''' [[ચાઇનિઝ પોસ્ટલ મેપ રોમનાઇઝેશન]] પ્રમાણેનું નામ છે, અને અંગ્રેજીમાં બેઇજિંગ માટેનું પારંપારિક પ્રથાગત નામ છે. શબ્દ પેકિંગ ચારસો વર્ષ પહેલાંના ફ્રેન્ચ મિઝનરીઓની સાથે મૂળ શરૂ થયો અને [[મેંડેરિયન]]માં {{IPA|[kʲ]}}થી {{IPA|[tɕ]}}<ref>કોબ્લિન ડબલ્યુ. સાઉથ. 'અ બ્રીફ હીસ્ટરી ઓફ મેન્ડેરિયન'. અમેરિકન ઓરીએન્ટેલ સોસાયટી 120 નો લેખ નં. 4 (2000): 537-52.</ref>માં પૂર્વદિનાંકિત એક પરવર્તી [[ધ્વનિ બદલાવ]]ના જુના ઉચ્ચારને મેળ ખાતો છે ({{IPA|[tɕ]}} એ [[પીનયીન]]માં '''j''' તરીકે પ્રસ્તુત થાય છે, જેમ કે બેઇજિંગમાં '''j''' ). તેનો અત્યારે પણ ઘણી ભાષાઓમાં ઉપયોગ કરાય છે. જો કે અત્યારના દશકોમાં લોકપ્રિય ઉપયોગે પેકીંગના ઉપયોગને દૂર કરી નાખ્યો અને મોટાભાગના પશ્ચિમી નકશાઓ બેઇજિંગને જ દર્શાવે છે. ઉચ્ચાર 'પેકીંગ' એ [[ક્ષિયામેન]]ના શહેરમાં [[ફ્યુઝિની]] બોલીમાં બોલાતા [[એમોય]] અને [[મીન નેન]]ની નજદીક પણ છે, એક બંદર જ્યાં યુરોપિયન વ્યાપારિયોએ 16મી શતાબ્દીમાં પ્રથમ વખત ઉતર્યા હતા, જ્યારે 'બેઇજિંગ' મંડેરીયન બોલીના ઉચ્ચારના અંદાજે વધારે નજીક છે.<ref>1997 સીએનએનની હોંગકોંગના છેલ્લા બ્રિટિશ કર્નલ સંચાલક [[ક્રિસ પેટ્ટન]] સાથેની મુલાકાત</ref> આ શહેરને ઘણી વખત [[પુન: નામ]] આપવામાં આવ્યું. [[જિન સામ્રાજ્ય]] દરમિયાન, શહેર '''ઝોંગ્ડુ''' ({{linktext|lang=zh|中都}}) તરીકે, અને પછી પાછળથી મોંગલ [[યુઆન સામ્રાજ્ય]] હેઠળ ચાઇનિઝમાં ''''[[દાદુ]]'''({{linktext|lang=zh|大|都}}) તરીકે<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=7}}</ref> અને મોંગલને '''દૈડુ''' તરીકે<ref>ડેનિસ ટ્વિચેટ્ટ, હર્બટ ફ્રેન્ક, જોન કે. ફેરબેંક, ''ધ કેમ્બ્રિજ હીસ્ટરી ઓફ ચાઈના : અંક 6, એલિયન રેજિમ્સ એન્ડ બોર્ડર સ્ટેટસ'' (કેમ્બ્રિજ : કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1994), પૃ 454 </ref> જાણીતું હતું ([[માર્કો પોલો]] દ્વારા '''કેમ્બુલક''' <ref name="columbia encyclopedia"/> તરીકે પણ નોધાયું). શહેરના ઇતિહાસમાં બે વખત, નામને બેઇજિંગ (પેકીંગ) થી બેઇપિંગમાં (પેઇપિંગ) ({{linktext|lang=zh|北|平}} [[પીનયીન]] :'''બેઇપિંગ'''; [[વેડ-ગાઈલ્સ]], પેઇ-પિંગ) બદલવામાં આવેલું; શાબ્દિક અર્થે 'ઉત્તરી શાંતિ'. આ પ્રથમ વખત [[મિંગ સામ્રાજ્ય]]ના [[હોંગહુ સમ્રાટ]] હેઠળ બન્યું, અને ફરીથી 1928 માં [[રીપબ્લિક ઓફ ચાઈના]]ના [[ક્યુઓમિન્ટેંગ]] (કેએમટી) સરકારમાં બન્યું.<ref name="columbia encyclopedia"/> દરેક પ્રસંગે, બદલેલ નામ 'રાજધાની' ના અર્થના તત્ત્વને કાઢી દેતું હતું (''જિંગ'' અથવા ''ક્વિંગ'' , {{zh|c=京}}) એ હકીકતને દર્શાવવા કે રાષ્ટ્રીય રાજધાની [[જીંયાગ્સુ પ્રાંત]]માં [[નેનજિંગ]]માં પરિવર્તિત થઈ ગયું. આ શહેરનું નામ બે વખત બેઇપિંગ (પેઇપિંગ) થી '''બેઇજિંગ''' (પેકિંગ) માં બદલાયેલું. આ પ્રથમ વખત [[મિંગ સામ્રાજ્ય]]ના [[યોંગ્લે સમ્રાટ]] હેઠળ બન્યું, જેણે રાજધાનીને નેનજિંગથી બદલીને બેઇજિંગ (પેકિંગ) માં ખસેડી, અને ફરી 1949માં, જ્યારે [[કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ચાઇના]]એ બેઇજિંગને પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઈનાના નિર્માણ પછી ચીનની રાજધાની તરીકે બેઇજિંગને પુન: સ્થાપિત કરી. <ref name="columbia encyclopedia"/> '''યેનજિંગ'''({{linktext|lang=zh|燕|京}}; [[પીનયીન]]: યેનજિંગ; [[વેડ-ગાઈલ્સ]], યેન-જિંગ) એ [[ઝોઉ સામ્રાજ્ય]] દરમિયાન અહીં અસ્તિત્વ પામેલ પ્રાચીન [[યેનના રાજ્ય]]ના સંદર્ભ, બેઇજિંગ માટેનું બીજું પ્રસિદ્ધ અનૌપચારીક નામ છે. આ નામ એ સ્થાનિક બિયર બનાવવા [[યેનજિંગ બીયર]]ની સાથે [[યેનચિંગ યુનિવર્સિટી]]માં પ્રતિબિંબિત થાય છે, જે એક ઉચ્ચ શિક્ષણની સંસ્થા જે [[પેકિંગ યુનિવર્સિટી]]માં વિલય કરી દેવાઇ હતી. : ''ઇતિહાસ વિભાગ નીચે બીજા બેઇજિંગના બીજા ઐતિહાસિક નામની રૂપેરખા દર્શાવે છે.'' == ઇતિહાસ == === પ્રારંભિક ઇતિહાસ === [[ચિત્ર:Zhoukoudian Museum July2004.jpg|thumb|left|ઝોઉકોડિયન]] બેઇજિંગ નગરપાલિકામાં માનવ વસ્તીના સૌથી પ્રારંભિક અવશેષો [[ફેંગશન જિલ્લા]]માં [[ઝોઉકોઉડિયન]] ગામની નજીક ડ્રેગન બોન હિલની ગૂફાઓમાં મળી આવ્યા છે, જ્યાં [[પેકિંગ માનવ]] રહેતો હતો. ''[[હોમો ઈરેકટસ]]'' જીવાશ્મ ગૂફાઓની તારીખ 230,000 થી 250,000 વર્ષો જૂની છે. [[પૂરપ્રસ્તર]] ''[[હોમો સેપિયન્સ]]'' પણ ત્યાં 27000 વર્ષો પહેલાં રહેતા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm|title=The Peking Man World Heritage Site at Zhoukoudian}}</ref> પ્રથમ મિલેનિયમ બીસી સુધીમાં બેઇજિંગની નિકટમાં શહેરોમાં હતા, અને [[યેનના રાજ્ય]]ની રાજધાની, [[વોરિંગ સ્ટેટ્સ સમય]] (473-221 બીસી) ની શકિતઓમાંનું એક, '''Ji''' (薊/蓟) એ વર્તમાન દિન બેઇજિંગમાં સ્થાપિત કરાયું હતું.<ref name="autogenerated1">{{cite web |title=Beijing's History |url=http://china.org.cn/english/features/beijing/30785.htm |publisher=China Internet Information Center |date= |access-date=1 May 2008}}</ref> [[યેન]]ના પતન પછી, [[ક્વિન]], [[હેન]] અને [[જિન]] સામ્રાજ્યોએ આ ક્ષેત્રમાં સ્થાનિય પ્રશાસ્થને સ્થાપિત કર્યા. હેનના પતન સમયે, તે યુદ્ધ નેતા [[ગોંગસુન ઝેન]]ની બેઠક હતી. [[ટેંગ સામ્રાજ્ય]]માં તે ફેનયેંગ [[જિએદૂશી]], જે હાલની ઉત્તરી [[હેબઈ]] ક્ષેત્રની પરોક્ષ લશ્કરી ગવર્નર છે, તેનું મુખ્યાલય બની ગયું. [[એન શી બળવાખોરો]] પણ અહીંથી એડી 755 માં શરૂ થયા હતા. === મધ્યકાલ સમય === [[ચિત્ર:Tianning Pagoda 1.JPG|thumb|લિઓ સામ્રાજ્ય દરમિયાન 13 વાર્તાઓ, અને 57.8 મીટર (189 ફૂટ) ની ઊંચાઈ, 1120 સુધીમાં બંધાયેલ ધ પેગોડા ઓફ ટિઆનિંગ ટેમ્પલ]] 936માં, ઉત્તરી ચીનના [[પશ્ચાત જિન સામ્રાજ્યે]] (936-947) ઉત્તરી સીમાના મોટા ભાગને, આધુનિક બેઇજિંગના સમાવેશ સાથે; [[ખિતાન]] [[લીઆયો સામ્રાજ્ય]]ને અર્પણ કર્યું. 938માં, [[લીઆઓ સામ્રાજ્યે]] ગૌણ રાજધાનીને સ્થાપી જે હાલમાં બેઇજિંગ છે અને તેને નેનજિંગ ('દક્ષિણી રાજધાની') કહ્યું. 1125માં, [[જર્ચેન]] [[જિન સામ્રાજ્યે]] લીઆઓને કબજે કર્યું, અને 1153માં તેની રાજધાની લીઆઓના નેનજિંગમાં ખસેડી, તેને '''ઝોંગડુ''' (中都) નામ આપ્યું, 'કેન્દ્ર રાજધાની'. ઝોંગડુ જે હાલનું ટીયાનીનગ્સીની આસપાસ કેન્દ્રીત ક્ષેત્રમાં સ્થિત હતું, થોડુંક કેન્દ્રીય બેઇજિંગની દક્ષિણ પશ્ચિમીમાં હતું. બેઇજિંગમાં થોડા સૌથી જૂના મોજૂદ સ્મૃતિચિન્હ, જેમ કે [[ટિયાનીંગ ટેમ્પલ]], લીઆઓ તારીખના છે. [[મોંગલ]] સેનાએ ઝોંગડુને 1215 માં ભૂમિમાં બાળી નાંખ્યું, જે હાલમાં [[બેઇજિંગના યુદ્ધ]] તરીકે જાણીતું છે.<ref name="economist">{{cite news |title=Beijing - Historical Background |url=http://www.economist.com/cities/findstory.cfm?city_id=BJS&folder=Facts-History |work=Cities Guide |publisher=The Economist |year=2008 |access-date=1 May 2008}}</ref> પાછળથી 1264માં, સમગ્ર ચાઈનાને વિજ્યી કરવાની તૈયારીમાં, [[યુઆન સામ્રાજ્ય]]ને સ્થાપવા, [[કુબલાઈ ખાને]] જિન રાજધાનીની કેન્દ્રમાં થોડાક ઉત્તરમાં પુનનિર્માણ કરવાનો નિર્ણય કર્યો,<ref>બ્રાયન હુક, ''બેઇજિંગ અને ટિયાનજિન : ટુવર્ડસ અ મિલેનિયલ મેગાલોપોલિસ'', પૃ 2</ref> અને 1272માં, તેણે '''[[દાડુ]]''' (大都, 'મહાન રાજધાની' માટે [[ચાઇનિઝ]])<ref name="economist"></ref> તરીકે, અથવા મોંગલો પ્રતિ '''દૈડુ''' તરીકે,, આ શહેરને તેની રાજધાની બનાવી, બીજી રીતે [[માર્કો પોલો]]ના મતે ''કેમ્બલક'' અથવા તો ''કેમ્બુલક'' તરીકે શબ્દ લખાતો. દાડુનું નિર્માણ 1293માં સમાપ્ત થયું. કુબલાઈ ખાનના નિર્ણયે શહેર કે જે [[ઉપર્યુકત ચીન]]ની ઉત્તરી કિનારે સ્થિત હતું તેની પ્રતિષ્ઠામાં ખૂબ વધારો કર્યો. દાડુનું કેન્દ્ર આધુનિક કેન્દ્રીય બેઇજિંગની થોડી ઉત્તરમાં સ્થિત હતું. તે કેન્દ્રીય થયું કે જે હાલમાં [[૨ જો રીંગ રોડ]] વચ્ચેના ઉત્તરી ખંડ છે, અને [[૩ જો]] અને [[૪ થો રીંગરોડ]] વચ્ચેના ઉત્તરી તરફ વધારાયો. યુઆન યુગના દિવાલ અવશેષો હાલમાં ઊભા છે, અને તેઓ ટૂચેંગ (土城, શાબ્દિક રૂપે, 'પૃથ્વી દિવાલો' તરીકે જાણીતા છે.<ref>{{zh icon}} {{cite web |title=元大都土城遗址公园 |url=http://www.tuniu.com/places/17645 |work=Tuniu.com |language = |access-date=15 June 2008}}</ref> === મિંગ અને ક્વિંગ સમય === [[ચિત્ર:CEM-36-Regno-di-Nivche-2429.jpg|thumb|left|ઈટાલિનો નકશો જે શહેરને બંને નામ 'પેકિંગ' (બેઇજિંગ) અને 'ક્ષુનટાઈ' (શુનટિયાન) ના નામો લાગુ કરે છે, 1682માં પ્રકાશિત છે.]] 1368માં, ઝુ યુઆનઝેંગે, પોતાને [[મિંગ સામ્રાજ્ય]]ના [[પ્રથમ સમ્રાટ]] તરીકે જાહેર કર્યા પછી તરત જ, દાડુ તરફ પોતાની સેના મોકલી, જે હાલમાં પણ યુઆન દ્વારા રખાયેલી છે. અંતિમ યુઆન સમ્રાટ [[શેગ્ડુ]]ની ઉત્તરમાં પલાયન થઈ ગયા, અને ઝુ એ યુઆન મહેલોને દાડુમાં નષ્ટ કરી દીધા.<ref>ઈબ્રે, પેટ્રીસીયા બકલે. ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના''. '' ''કેમ્બ્રિજ : કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ 1999. '' ''આઇએસબીએન=0-521-66991-X'' </ref> તે જ વર્ષે શહેરને પુન '''બેઇપિંગ''' (北平) નામ અપાયું હતું,<ref name="peking">સુસેન નેકવીન, પેકિંગ : ટેમ્પલ્સ એન્ડ સિટી લાઈફ, 1400-1900'', પૃ xxxiii'' </ref> અને શૌટીઆન (順天) પ્રશાસનને શહેરની આસપાસના ક્ષેત્રમાં સ્થાપિત કરાયું હતું.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=23}}</ref> 1403માં, નવો (અને ત્રીજો) મિંગ સમ્રાટ-[[યોંગલ સમ્રાટે]] - શહેરને પુન: નામ 'બેઇજિંગ' આપ્યું,<ref name="peking"/> અને હાલની (તે સમયની) નેનજિંગની રાજધાનીની સાથે ઉપ-રાજધાની બેઇજિંગને નિર્દિષ્ટ કર્યું. બેઇજિંગ નવા શાહી નિવાસ માટે એક પ્રમુખ નિર્માણ પરિયોજનાનો વિષય હતો, એક [[ફોરબિડન સિટી]] જે 15 વર્ષો (1406-1420) સુધી જીવંત રહ્યું. <ref name="economist"/> જ્યારે મહેલોનોં અંત થઇ ગયો, ત્યારે યોંગલ સમ્રાટે શિષ્ટાચાર પ્રિય રીતે નિવાસ ગ્રહણ કર્યું. 1421 પછી, બેઇજિંગ, જીંગ્સી (京师),<ref name="peking"/> તરીકે પણ જાણીતું થયું, મિંગ સામ્રાજ્યના 'અધિકારીક' રાજધાની હતી, જ્યારે નેનજિંગને 'ગૌણ' રાજધાનીમાં પદાવનત કરાઇ હતી. બેવડી રાજધાનીઓની આ પ્રથા (બેઇજિંગના ખૂબ મોટા પાયે મહત્વ સાથે) મિંગ સામ્રાજ્યના સમય સુધી ચાલુ રખાઇ. સોળમાંથી તેરમા મિંગ સમ્રાટને બેઇજિંગ નજીક [[વિસ્તૃત મકબરા]]માં દાટી દેવાયા. [[ચિત્ર:BeijingWatchTower.jpg|thumb|ફોરબિડન સિટીનું કોર્નર ટાવર ]] 15મી સદી સુધીમાં, બેઇજિંગ અનિવાર્યપણે હાલનો આકાર ગ્રહણ કરી લીધો હતો, અને મિંગ-યુગ શહેરની દિવાલ આધુનિક સમય સુધીમાં [[બેઇજિંગ શહેરની દિવાલ]] રૂપે પેશ કરાઇ હતી, જ્યારે તેને તોડી પડાઇ હતી અને [[૨ જો રીંગરોડ]] તેની જગ્યાએ બાંધી દેવાયો.<ref>{{cite web |title=Renewal of Ming Dynasty City Wall |url=http://www.btmbeijing.com/contents/en/btm/2003-02/knowyourbeijing/ming |work=Beijing This Month |date=1 February 2003 |access-date=14 June 2008 |archive-date=17 મે 2016 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517063753/http://www.btmbeijing.com/contents/en/btm/2003-02/knowyourbeijing/ming |url-status=dead }}</ref> એવું માનવામાં આવે છે કે બેઇજિંગ 1425થી 1650 અને 1710થી 1825 સુધી વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેર હતું.<ref>{{cite web |last=Rosenburg |first=Matt T. |title=Largest Cities Through History |url=http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm |publisher=[[About.com]] |access-date=22 July 2009 |archive-date=18 ઑગસ્ટ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818124242/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm |url-status=dead }}</ref> મિંગ સમયની બીજી રચાયેલી નોંધનીય ઈમારતોમાં [[ટેમ્પલ ઓફ હેવન]] (1420 સુધી નિર્માણ થયેલ) નો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web |title=The Temple of Heaven |url=http://www.china.org.cn/english/kuaixun/75120.htm |work=China.org |date=13 April 2001 |access-date=14 June 2008}}</ref> [[ટિયાનાન્મેન]], અત્યારે પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઈનાનું રાજ્ય ચિન્હ છે અને તેના પ્રતીક પર દેખાડવામાં આવ્યું છે, જે 1420 માં પ્રથમ વખત બાંધવામાં આવ્યું હતું, અને ઘણી વખત પાછળથી ફરીથી બાંધવામાં આવ્યું હતું. [[ટિયાનાન્મેન સ્કેવર]]ને 1651માં બાંધવામાં આવ્યું હતું અને 1958 માં મોટું કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite encyclopedia |title=Tiananmen Square |url=http://encyclopedia2.tfd.com/Tiananmen+Square |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |year=2008}}</ref> ખ્રિસ્તી અનુયાયીઓએ પ્રથમ બેઇજિંગ વિસ્તારમાં રોમન કેથોલીક ચર્ચનું બાંધકામ [[ક્ષઆનવું ગેટ]] પાસે 1652માં સમાપ્ત કર્યું, જ્યાં ઈટાલીના ખ્રિસ્તી અનુયાયી [[મેટ્ટીયો રીક્કી]] (1552-1610) રહેતા હતા; આધુનિક [[નેનટેંગ]] (南堂, દક્ષિણી દેવળ) નું નિર્માણ મૂળ દેવળ પર કરવામાં આવ્યું.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=33}}</ref> જ્યારે 40 દિવસ માટે, [[લી ઝીચેંગ]]ની કિસાન સેનાએ બેઇજિંગને કબજે કર્યું, ત્યારે મિંગનો 1644માં અંત થયો, અને મિંગ સરકારને બહાર ફેંકી દીધી. જ્યારે શકિતશાળી માન્ચુ સેના શહેરના બાહરી ભાગમાં પ્રવેશી, ત્યારે લી અને તેના અનુયાયીઓએ શહેર છોડી દીધું અને તેના પરિણામે માન્ચુ સેનાએ, રાજકુમાર [[ડોર્ગન]] હેઠળ, કોઈ પણ લડત વગર બેઇજિંગને કબજે કરી દીધું. રાજકુમાર ડોર્ગન એ ક્વિંગ સામ્રાજ્યની મિંગના સીધા ઉત્તરાધિકારી તરીકે સ્થાપના કરી, અને બેઇજિંગ ચીનની રાજધાની જ રહી.<ref name="britannica ming qing">{{cite encyclopedia |title=Beijing - History - The Ming and Qing Dynasties |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/448956/Beijing/14708/Centuries-of-growth#toc=toc14709 |encyclopedia=Britannica Online Encyclopedia |year=2008}}</ref> ક્વિંગ સમ્રાટોએ શાહી નિવાસ માટે થોડા બદલાવો કર્યા, પરંતુ મોટાભાગે, મિંગ ઈમારતો અને સામાન્ય દેખાવ અપરિવર્તત જ રહ્યો. આ સમયે બેઇજિંગ એ '''જિંગશી''' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જે માન્ચુ '''જિમન હીસેન''' ના સમાન અર્થ સાથે સુસંગત હતું. [[કલાસિક ચાઇનિઝ]] નોવેલ ''[[ડ્રીમ ઓફ ધ રેડ ચેમ્બર]]'' એ ક્વિંગ શાસનના (1600 ના અંતમાં) પ્રારંભિક વર્ષો દરમિયાન બેઇજિંગમાં નિર્ધારીત થઈ. [[ચિત્ર:Bundesarchiv Bild 137-009044, Peking, Himmelstempel.jpg|thumb|પ્રારંભિક 20મી સદીમાં લેવાયેલ ફોટોગ્રાફ રૂપે બેઇજિંગનું ટેમ્પલ ઓફ હેવન]] [[બીજા ઓપિયમ યુદ્ધ]] દરમિયાન, 1860માં એંગ્લો ફ્રેન્ચ સેનાએ શહેરને કબ્જે કર્યું, લૂંટી લીધું અને [[સમર પેલસ]] અને [[ઓલ્ડ સમર પેલેસ]]ને બાળી નાંખ્યા. [[પેકિંગના સંમ્મેલન]] હેઠળ, જેણે યુદ્ધનો અંત લાવ્યો, પશ્ચિમી સત્તાઓએ [[બેઇજિંગ લિગેશન કવાર્ટર]]માં સ્થાયી રાજનૈતિક ઉપસ્થિતિને સ્થાપિત કરવાના અધિકાર મેળવ્યા. 1900માં, [[બોક્ષર બળવાખોરો]]ને કચડી નાખવા બેઇજિંગ પર ફરીથી [[વિદેશી શકિત]]ઓ દ્વારા હુમલો કરાયો.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|pp=119–120}}</ref> કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શાહી બાંધકામો આ લડાઈ દરમિયાન શહેરમાં નષ્ટ થઈ ગયા હતાં, જે [[હેનલીન એકેડમિક]] અને સમર પેલેસનો પણ સમાવેશ કરે છે. === ગણરાજ્યનો યુગ === 1911થી [[ક્ષીનહાઈ ક્રાંતિ]]નો, ક્વિંગ શાસનની જગ્યાએ ગણરાજ્યને મુકવાના હેતુથી, મૂળરૂપે નેનજિંગમાં પોતાની રાજધાની સ્થાપવાનો ઈરાદો હતો. ઉચ્ચ ક્રમ મેળવ્યા પછી, અધિકારી [[યુઆન શિકાઈ]]એ બેઇજિંગમાં ક્વિંગ સમ્રાટના ત્યાગ માટે મજબૂર કર્યા અને ક્રાંતિની સફળતાને સુનિશ્ચિત કરી, નેનજિંગમાં ક્રાંતિકારીઓએ સ્વીકાર્યું કે યુઆન નવા [[રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના]]નો રાષ્ટ્રપતિ હોવો જોઈએ અને બેઇજિંગ જ રાજધાની રહેવી જોઈએ. યુઆને ધીરે ધીરે સત્તા મજબૂર કરી અને 1915 સુધીમાં ચીનનો નવો સમ્રાટ બની ગયો, પરંતુ તેના શાસનના એક વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં તેનું નિધન થઈ ગયું.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|pp=133–134}}</ref> ચીન પછી પ્રાદેશિક યુદ્ધ નેતાઓના નિયંત્રણ હેઠળ પડયું અને સૌથી તાકાતવર દળોએ બેઇજિંગની રાજધાની પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે વારંવાર યુદ્ધ કર્યા (ધ [[ઝીલી-અનહુઈ યુદ્ધ]], [[પ્રથમ ઝીલી-ફેંગ્શિયન યુદ્ધ]], અને [[બીજું ઝીલી-ફેંગ્શિયન યુદ્ધ]]). [[ક્યુઓમિનટેંગ]]ના (કેએમટી) [[ઉત્તરી અભિયાન]]ની સફળતા પછી, જેમણે ઉત્તરના યુદ્ધ નેતાઓને શાંત કરેલા, 1928માં નેનજિંગને કાયદેસર રીપબ્લિક ઓફ ચીનની રાજધાની બનાવવામાં આવી હતી, અને તે વર્ષે 28 જૂને બેઇજિંગને પુન: નામ '''બેઇપિંગ''' ('''પેઇપિંગ''' ) આપવામાં આવ્યું,<ref>{{harvnb|MacKerras|Yorke|1991|p=8}}</ref> અંગ્રેજીમાં અર્થ 'ઉત્તરી શાંતિ' અથવા 'ઉત્તર શાંતિચાહક' થાય.<ref name="columbia encyclopedia"/> [[બીજા સિનો-જાપાનિઝ યુદ્ધ]] દરમિયાન,<ref name="columbia encyclopedia"/> બેઇપિંગ 29 જુલાઈ 1937 એ જાપાનની પકડમાં આવી ગયું<ref>{{cite web |title=Incident on 7 July 1937 |url=http://news.xinhuanet.com/english/2005-06/27/content_3141055.htm |publisher=Xinhua News Agency |date=27 June 2005 |access-date=20 June 2008}}</ref> અને [[રીપબ્લિક ઓફ ચાઇનાની પ્રાંતિય સરકાર]]ના બેઠક બનાવવામાં આવ્યું, એક [[કઠપૂતલી રાજ્ય]] જે જાપાનિ અધિકૃત [[ઉત્તરી ચીન]]ના વંશીય ચીની વિભાગોનું શાસન કરતું;<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=166}}</ref> પાછળથી નેનજિંગમાં સરકાર મોટા [[વેંગ જિંગવેઇ સરકાર]] આધારિતમાં વિલીન કરી દેવાયા હતાં.<ref>{{cite web |last=Cheung |first=Andrew |title=Slogans, Symbols, and Legitimacy: The Case of Wang Jingwei's Nanjing Regime |url=http://www.indiana.edu/~easc/resources/working_paper/noframe_6a_sloga.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023222730/http://www.indiana.edu/~easc/resources/working_paper/noframe_6a_sloga.htm |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |publisher=Indiana University |year=1995 |access-date=20 June 2008 |url-status=live }}</ref> === પીપલ્સ રીપબ્લિક === 31 જાન્યુઆરી 1949એ, [[ચાઇનિઝ મુલકી યુદ્ધ]] દરમિયાન, સામ્યવાદી સેના લડાઈ વગર બેઇજિંગની અંદર પ્રવેશી. તે જ વર્ષે 1 ઓકટોબરે, [[કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ચાઇના]], [[માઓ ઝેડોંગ]]ના નેતૃત્વ હેઠળ, [[ટિયાનાન્મેન]]માં પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચીનની રચનાની ઘોષણા કરી અને શહેરને પાછું બેઇજિંગ નામ આપ્યું.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=168}}</ref> થોડાંક જ દિવસો પહેલાં, [[ચાઇનિઝ પીપલ્સ પોલિટિકલ કન્સલટેટિવ કોન્ફરન્સે]] નિર્ણય કર્યો હતો કે નવી સરકારની રાજધાની બેઇજિંગ બનશે. પીપલ્સ રીપબ્લિકની સ્થાપના સમયે, બેઇજિંગ નગરપાલિકા માત્ર તેના શહેરી અને તરત જ ઉપ-શહેરનો સમાવેશ કરતી હતી. શહેરી વિસ્તાર ઘણા આંતરિક નાના જિલ્લાઓમાં વિભાજીત થયો હતો જે હાલમાં [[2 જો રીંગ રોડ]] છે. [[બેઇજિંગ શહેરની દિવાલ]]ને [[2 જા રીંગરોડ]]ના બાંધકામના રસ્તા માટે તોડી દેવાયું હતું, જેનું કામ 1982 શહેરી યોજનાની મુજબ 1981માં સમાપ્ત થયું હતું. તે રસ્તો નવા રીંગરોડની શ્રેણીઓનો પ્રથમ રસ્તો હતો જે [[સાયકલ]] કરતા વાહનો માટેના ઈરાદે બનાવાયો હતો.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=217}}</ref> [[ડેંગ ક્ષ્યોપિંગ]]ના [[આર્થિક સુધારાઓ]]ને અનુસરતા, બેઇજિંગનો શહેરી વિસ્તાર ખૂબ વિસ્તૃત થયો. પહેલાંના ૨ જા રીંગ રોડ અને ૩ જા રીંગ રોડની સિમા અંદર, બેઇજિંગનો શહેરી વિસ્તાર હવે તેની સીમાઓ હાલમાં બંધાયેલા ૫ માં રીંગરોડ અને ૬ ઠ્ઠા રીંગ રોડ તરફ ધકેલી રહ્યો છે, સાથે ઘણા ક્ષેત્રો જે પહેલા ખેડૂતોની જમીન હતી અત્યારે નિવાસીય અથવા તો વ્યાવસાયિક જિલ્લાઓમાં વિકસિત થયા છે.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=255}}</ref> 2005 ના સમાચાર અહેવાલ પ્રમાણે, નવા વિકસિત થયેલ બેઇજિંગની જમીનનું કદ, બીજા રીંગરોડની અંદર જુના બેઇજિંગની જમીન કરતાં દોઢ ગણું મોટું હતું. <ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=252}}</ref> [[વેંગફયૂજિંગ]] અને [[ક્ષિદેને]] ફેલાયેલ શોપિંગ જિલ્લાઓમાં વિકસિત થયા છે,<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=149}}</ref> જ્યારે [[ઝોન્ગુઆનકન]] એ ચીનમાં મુખ્ય ઈલેકટ્રોનિકસનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|pp=249–250}}</ref> વર્તમાન વર્ષોમાં, બેઇજિંગના વિકાસે શહેરીકરણની ઘણી સમસ્યાઓને આગળ લાવી છે, જેમ કે ભારે વાહનવ્યવહાર, નબળી [[હવાની ગુણવત્તા]], ઐતિહાસિક પાડોશીનું નુકસાન, અને મહત્વપૂર્ણ દેશના વિવિધ પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરનારાઓનું આગમન, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારમાંથી.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|pp=255–256}}</ref> 13 જુલાઈ 2001એ,<ref>{{cite web |title=Election |url=http://www.olympic.org/uk/games/beijing/election_uk.asp |publisher=IOC |date= |access-date=15 June 2008}}</ref> [[ઇન્ટરનેશનલ ઓલમ્પિક કમિટિ]]એ બેઇજિંગને [[2008ના સમર ઓલમ્પિક્સ]] માટેની મેજબાની માટે પસંદ કર્યું. == ભૂગોળ અને આબોહવા == {{Main|Geography of Beijing}} [[ચિત્ર:Beihaiparkpic2.jpg|thumb|left|બીહેઈ પાર્ક, બેઇજિંગના કેન્દ્રમાં આવેલ વ્યાપક શાહી બગીચો]] બેઇજિંગ અંદાજિત ત્રિકોણીય [[ઉત્તરી ચીન પ્રદેશ]]ની ઉત્તરી સિરે સ્થિત છે, જે દક્ષિણ અને પૂર્વ તરફના શહેરને ખુલ્લું કરે છે. ઉત્તર, ઉત્તર-પશ્ચિમી અને પશ્ચિમી બાજુના પહાડો અને ઉત્તર ચીનની ખેતીની જમીન રણના મેદાનને અતિક્રમણ કરવાથી શહેરની રક્ષા કરે છે. નગરપાલિકાના ઉત્તરી પશ્ચિમી પ્રદેશો, ખાસ કરીને [[યેનકિંગ કાઉન્ટિ]] અને [[હયુએરાઉ]] જિલ્લા પર જુન્દુ પહાડો દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવે છે, જ્યારે નગરપાલિકાનો પશ્ચિમી વિભાગ [[ક્ષિયાન પહાડો]] દ્વારા બંધાયેલ છે. [[ધ ગ્રેટ વોલ ઓફ ચાઈના]] જે બેઇજિંગ નગરપાલિકાના ઉત્તરી વિભાગ સુધી ખેચાઇને પસાર થાય છે, મેદાનમાંથી વિદેશી આક્રમણની સામે રક્ષા કરવા માટે આ ખાડા ટેકરાવાળા ભૂદૃશ્યનો ઉપયોગ કરીને બનાવ્યું. ક્ષિયાન શ્રેણીમાં માઉન્ટ ડોંગલિંગ અને સીમા પર [[હેબઈ]] સાથે નગરપાલિકાની સર્વોચ્ચ પોઇન્ટ છે, જેની ઊંચાઈ 2303 મીટર છે. નગરપાલિકામાં વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં યોંગડિંગ નદી અને ચાઓબાઇ નદી, [[હાઇ નદી]] પદ્ધતિના ભાગનો સમાવેશ થાય છે, અને તેને પ્રવાહ દક્ષીણી દિશામાં છે. બેઇજિંગ [[ગ્રાન્ડ કેનાલ ઓફ ચાઇના]]ની ભવ્ય કેનાલનું ઉત્તરી સ્થાન પણ છે, જે ઉત્તરી ચાઇના પ્લેનથી [[હેંગઝોઉ]] સુધી બાંધવામાં આવ્યું હતું. મિયુન જળાશય, ચાઓબાઇ નદીના ઉચ્ચ પહોંચ પર બાંધવામાં આવેલું, જે બેઇજિંગનું સૌથી મોટું જળાશય છે અને પાણી આપૂર્તિ માટે નિર્ણાયક છે. [[ચિત્ર:BeijingBotanical1.jpg|thumb|બેઇજિંગ બોટનિકલ ગાર્ડન]] બેઇજિંગનો શહેરી વિસ્તાર નગરપાલિકાના દક્ષિણી કેન્દ્ર વિભાગમાં સ્થિત છે અને એક નાનો પણ નગરપાલિકા વિસ્તારનો વિસ્તૃત થતો ભાગ છે. તે ગાઢ [[રીંગ રોડ]]ના પટ્ટાઓમાં ફેલાયેલ છે, જેમાંથી પાંચમો અને સૌથી બાહ્ય, [[છઠ્ઠો રીંગરોડ]] (આંકડા 2 પરથી શરૂ થાય) ઘણા દૂરના નગરોમાંથી પસાર થાય છે. [[ટિયાનાન્મેન]] (ગેટ ઓફ હેવનલી પીસ) અને [[ટિયાનાન્મેન સ્ક્વેર]] વિસ્તાર જે બેઇજિંગના કેન્દ્રમાં છે, અને [[ફોરબિડન સિટી]] જે ચીનના સમ્રાટોનું પ્રથમ નિવાસસ્થાન હતું, તેના દક્ષિણમાં સીધારૂપથી જાય છે. ટિયાનાન્મેનના પશ્ચિમમાં [[ઝોંગનાનહાઈ]] છે, જે પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇનાના સર્વોચ્ચ નેતાઓનું નિવાસસ્થાન છે. કેન્દ્રીય બેઇજિંગમાંથી પસાર થતા પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ [[ચેંગન એવેન્યુ]] છે, જે બેઇજિંગનો દરેક ભાગમાં મુખ્ય રસ્તો છે. શહેરની [[આબોહવા]] ચોમાસા-પ્રભાવિત [[ભેજવાળી ખંડીય આબોહવા]] છે ([[કોપ્પન આબોહવા વર્ગીકરણ]]''ડીડબલ્યુએ'' ), પૂર્વી એશિયાઈ [[ચોમાસા]]ના કારણે ગરમ ભેજવાળી ગ્રીષ્મઋતુની લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતી અને સામાન્યરૂપે ઠંડો, તૂફાની સૂકો શિયાળો, જે મોટા [[સાઈબેરિયન]] [[પ્રતિચક્રવાત]]ના પ્રભાવને દર્શાવેલ છે.<ref name="people's daily"/> સરેરાશ દિવસના સમયનું ઉચ્ચ તાપમાન જાન્યુઆરીમાં {{convert|1.6|C|F|1|abbr=on}} હોય છે જ્યારે તે જ આંકડો જુલાઈ માટે {{convert|30.8|°C|0|abbr=on}} છે. વાર્ષિક [[વરસાદ]] {{convert|580|mm|in|1|abbr=on}} ની આસપાસ છે, અને મોટા ભાગે તે ઉનાળાના મહિનામાં થાય છે. સર્વોચ્ચ તાપમાન {{convert|42|C|F|0|abbr=on}} નોંધવામાં આવ્યું હતું અને સૌથી ઓછું {{convert|-27|C|F|0|abbr=on}} નોંધવામાં આવ્યું હતુ. <ref>{{cite web |title=The Climate of Beijing |url=http://www.chinats.com/beijing/beijing23.htm |publisher=Chinats.com |access-date=2010-07-22 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124224104/http://www.chinats.com/beijing/beijing23.htm |url-status=dead }}</ref> {{Beijing weatherbox}} === હવાની ગુણવત્તા === યુનાઈટેડ સ્ટેટસ અને ચીની સંશોધનકારોના સંયુક્ત સંશોધને 2006માં નિષ્કર્ષ કર્યું કે શહેરનું ઘણું બધુ પ્રદૂષણ આજુબાજુના શહેરો અને પ્રાંતોમાંથી આવે છે. સંશોધનના હિસાબે, PM_2.5 ના 34 % અને ઓઝન સરેરાશ 35-60 % શહેરના બાહરી સ્ત્રોતોમાંથી શોધવામાં આવી શકે છે. [[શેનડોંગ]] પ્રાંત અને [[ટિયાનજિન]] નગરપાલિકાનો 'બેઇજિંગની હવા ગુણવત્તા પર મહત્વપૂર્ણ પ્રભાવ રહ્યો છે.' <ref>ડેવીડ જી. સ્ટ્રીટસા, જોશુઆ એસ. ફબ, કેરી જે. જાન્ગ્ક, જીમીંગ હાઓડ, કેબીન હેડ, ક્ષિઆઓયાન ટેંગ, યુઆનહેંગ ઝાંગે, ઝીફા વેંગ્ફ, ઝુઓપાન લીબ, ક્વિઆંગ ઝાંગા, લીટાઓ વેંગ્ડ, બીન્યુ વેંગ્ક, કેરોલીન યુઆ, 2008 બેઇજિંગ ઓલમ્પિક ગેમ્સ <http://beijing.usembassy-china.org.cn/evmt.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113194804/http://beijing.usembassy-china.org.cn/evmt.html |date=2010-01-13 }}> દરમિયાન હવાની ગુણવત્તા, 2008-08-16 એ એક્સેસ કરી</ref> [[ચિત્ર:Beijing smog comparison August 2005.png|thumb|ભારે ગાઢ ધુમ્મસના પરિણામે થયેલ મોટા પાયાનું હવાનું પ્રદૂષણઆ ફોટો ઓગસ્ટ 2005માં લેવાયેલ છે, જે વિવિધ દિવસોએ બેઇજિંગમાં વિપરીત થયેલી હવાની ગુણવત્તા બતાવે છે]] [[2008 સમર ઓલમ્પિક]] માટેની તૈયારીમાં અને શહેરની હવા શુદ્ધ કરવાના વાયદા કર્યા પછી લગભગ 17 બિલિયન્સ યુએસ ડોલરોને હવા શુદ્ધ કરવા માટે વાપરવામાં આવ્યા, અને બેઇજિંગે રમતોના અવધિ સુધી સંખ્યાબંધ હવા શુદ્ધીકરણ યોજનાઓને અમલમાં મૂકી. આમાં બાંધકામ સ્થાનોનું કામ બંધ કરી દેવાનું, બેઇજિંગની અંદર અને આજુ બાજુ ઘણા કારખાનાઓ બંધ કરી દેવાયા, ઘણા ગેસ સ્ટેશનો બંધ કર્યા,<ref>{{cite news |title=Beijing petrol stations to close |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7246955.stm |publisher=BBC News |date=15 February 2008 |access-date=15 February 2008}}</ref> અને વાહન ભીડને અડધા સુધી ઓછી કરાયાનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite news |last=Yardley |first=Jim |author-link= |title=Smoggy Beijing Plans to Cut Traffic by Half for Olympics, Paper Says |newspaper=New York Times |volume= |issue= |pages= |date=24 January 2008 |url=http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/asia/24beijing.html |access-date=22 July 2009 }}</ref> બે નવા સબવે ખોલાયા અને હજારો જુની ટેક્ષીઓ અને બસોને બદલી દેવાયા જેથી સરકારી પરિવહનના ઉપયોગ માટે નિવાસોને પ્રોત્સાહિત કરી શકાય. બેઇજિંગ સરકારે ઓલમ્પિક પછી ઓડ-ઈવન યોજનાને રાખવા માટેની ચર્ચાને પ્રોત્સાહન આપ્યું,<ref>{{cite web |url=http://www.upiasiaonline.com/Society_Culture/2008/09/05/beijing_residents_debate_road_restrictions/5282/ |title=Beijing residents debate road restrictions |publisher=UPI Asia Online |date=9 September 2008 |access-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-date=17 જુલાઈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717170952/http://www.upiasiaonline.com/Society_Culture/2008/09/05/beijing_residents_debate_road_restrictions/5282/ |url-status=dead }}</ref> અને જો કે યોજનાને સંભવિતપણે 21 સપ્ટેમ્બર 2008 પછી પાછી ખેંચી દેવાઇ, તેની જગ્યાએ સરકારી વાહનો પર નવો પ્રતિબંધ લગાવી દેવાયો<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2008-09/16/content_7030195.htm |title=New restrictions placed on public sector vehicles |publisher=China Daily |date=16 September 2008 |access-date=22 July 2009}}</ref> અને એક નવો પ્રતિબંધ જે ગાડીના ઉપયોગને તેના લાઇસન્સ પ્લેટના છેલ્લા આંકડાના આધારે અઠવાડિયે એક વખત ઉપયોગ ના કરવા દે.<ref name="octpoll">{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-09/28/content_10126448.htm |title=Post-Olympics Beijing car restrictions to take effect next month |publisher=News.xinhuanet.com |date=2008-09-28 |access-date=2010-06-01}}</ref><ref name="numerology">{{cite web|last=Schmitt |first=Bertel |url=http://chinaautobiz.blogspot.com/2008/10/chinese-numerology-complicated-car-ban.html |title=Chinese Numerology: Complicated Car Ban in Beijing |publisher=Chinaautobiz.blogspot.com |date=2008-10-16 |access-date=2010-06-01}}</ref> વાહનોના પ્રતિબંધ સાથે, અસ્થિર કાર્યાલય કલાકો અને રિટેલ ખોલવાના સમયને પણ ભીડ કલાકોમાં ટાળવાને પ્રોત્સાહન આપવા આવ્યું, પાર્કીગ ફી પણ વધારવામાં આવી. બેઇજિંગ ચીનનું પહેલું શહેર હતું જે ચીની તુલ્ય 4 યુરો [[ઉત્સર્જન ધોરણ]] માટે આવશ્યક હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.automotiveworld.com/AEM/content.asp?contentid=65589 |title=China: Beijing launches Euro 4 standards |publisher=Automotiveworld.com |date=2008-01-04 |access-date=2010-06-01}}</ref> 357000 'યલો લેબલ' વાહનો - તેઓ જેઓના ખૂબ વધારે ઉત્સર્જન સ્તરો છે - તેને બેઇજિંગમાં એકસાથે પ્રતિબંધિત કરી દેવાયા.<ref name="octpoll"/> પ્રદૂષિત ગાડીઓને હવે કયારેય શહેરમાં દાખલ થવાની પરવાનગી નથી.<ref name="polluteban">{{cite web |url=http://autonews.gasgoo.com/auto-news/1010598/Only-green-vehicles-permitted-to-enter-Beijing.html |title=Only 'green' vehicles permitted to enter Beijing |publisher=Autonews.gasgoo.com |date=2009-05-22 |access-date=2010-06-01 |archive-date=2009-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527141518/http://autonews.gasgoo.com/auto-news/1010598/Only-green-vehicles-permitted-to-enter-Beijing.html |url-status=dead }}</ref> વરસાદને પડવાની શક્યતાઓને વધારવા સરકાર નિયમિતપણે [[વાદળ-બીજરોપણ]]ના ઉપાયોનો ઉપયોગ કરે છે કે જેથી પ્રદેશમાંની હવા મોટી ઘટનાઓ પહેલા શુદ્ધ કરી શકાય અથવા આ ક્ષેત્રમાં દુષ્કાળગ્રસ્ત પરિસ્થિતિઓ સામે લડત આપી શકાય. <ref><http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-fg-china-parade2-2009oct02,0,5892663.story></ref> [[યુનાઈટેડ નેશન્સ એનવાયરમેન્ટલ પ્રોગ્રામ]] (યુએનઇપી) મુજબ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં મોટા પાયે લીલોતરી પ્રેરીતના પર 17 બિલિયન {{Clarify|date=February 2009}} ખર્ચી નાંખ્યા હતા. બેઇજિંગે 3800 પાકૃતિક ગેસ બસોનો ઉમેરો કર્યો, જે વિશ્વનો સૌથી મોટો વાહનોનો કાફલો છે. ઓલમ્પિક સ્થાનોની 20 % વીજળી નવીનીકરણ ઊજાર્ સ્ત્રોતમાંથી આવતી હતી. <ref>http://0-proquest.umi.com.alpha.stpaul.lib.mn.us:80/pqdweb?did=1533631451&amp;sid=2&amp;Fmt=3&amp;clientId=24006&amp;RQT=309&amp;VName=PQD, પરથી મુકબીલ ઈમતિયાઝ, ગોલ્ડન ઇફોર્ટ મેલિનાઇડ, બેંગટોંક પોસ્ટ, 8/17/2008, 8/21/2008 એ એક્સેસ કરી </ref> શહેરે લાખો વૃક્ષો વાવેલા અને શહેરને વધારે રહેવા લાયક બનાવવાના પ્રયાસમાં લીલી જગ્યાઓ વધારેલી. ઓલમ્પિક 2008ના એક વર્ષ પછી, બેઇજિંગના અધિકારીઓએ અહેવાલ આપ્યો કે ઓલમ્પિક રમતો દરમિયાન લેવાયેલ પગલાંઓને કારણે આ દશકમાં શહેરે સૌથી ઉત્તમ ગુણવત્તાની હવાને માણી છે. સ્વતંત્ર વિશેષજ્ઞોએ સ્વીકાર્યું કે ચીની રાજધાનીમાં એક વર્ષ પછી હવાની ગુણવત્તા વધી અને બેઇજિંગની હવા જ વધારે સારી થશે, પરંતુ, બેઇજિંગ હજી પણ પ્રદૂષણ સમસ્યાઓ ભોગવી રહ્યું છે અને હજી વિશ્વના સૌથી સ્વચ્છ શહેરો સાથેની તુલના થઈ શકે તે પહેલા શહેરને હજી થોડી રાહ જોવી પડશે.<ref>{{cite news | url= http://www.abc.net.au/news/stories/2009/08/09/2650312.htm | title = Beijing keeping air cleaner after Olympics | work = [[ABC News (Australia)|ABC News]]. | date = 9 August 2009 }}</ref><ref>{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8189921.stm | title = Beijing air 'cleaner' since Games |work= BBC News | date = 9 August 2009 }}</ref> === ધૂળના વાવાઝોડા === ઉત્તરી અને ઉત્તરી પશ્ચિમી ચીનમાં રણના ધોવાણથી ધૂળ મૌસમી [[ધૂળના વાવાઝોડા]]માં પરિણમે છે જે શહેરમાં ઉપદ્રવ કરે છે; આવા તુફાનો સામે લડવા અને તેમની અસરો ઓછી કરવા [[બેઇજિંગ મૌસમ સંશોધન કાર્યાલય]] કોઈક વાર કૃત્રિમ વર્ષા પાડે છે.<ref>{{cite news |title=China says it made rain to wash off sand |url=http://www.msnbc.msn.com/id/12644965/from/RSS/ |publisher=[[MSNBC]] |date=5 May 2006 |access-date=22 July 2009}}</ref> 2006ના એકલા પ્રથમ ચાર મહિનામાં જ આઠથી ઓછા તો નહીં જ આવા વાવાઝોડા આવ્યા હતા.<ref>{{cite news |title=Beijing hit by eighth sandstorm |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia-pacific/4915690.stm |publisher=BBC News |date=17 April 2006 |access-date=22 July 2009}}</ref> એપ્રિલ 2002માં, એક ધૂળના એકલા તૂફાને લગભગ 50,000 ટન ધૂળને જાપાન અને કોરિયા જતાં પહેલાં જ નગરમાં ઢેર કરી હતી.<ref>{{cite news |last=Weaver |first=Lisa Rose |title=More than a dust storm in a Chinese teacup |url=http://cnnstudentnews.cnn.com/2002/WEATHER/04/03/dust.storm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070113212753/http://cnnstudentnews.cnn.com/2002/WEATHER/04/03/dust.storm/ |archive-date=13 જાન્યુઆરી 2007 |publisher=CNN |date=4 April 2002 |access-date=7 February 2008 |url-status=live }}</ref> == શહેરનો કુદરતી દેખાવ == === વહીવટી વિભાગો === [[ચિત્ર:Wudaokou.jpg|thumb|રાત્રે બેઇજિંગની ઉત્તર-પશ્ચિમમાં, વુડાઉકાઉ, લોકપ્રિય વિદ્યાર્થીને ફાંસી થઇ]] [[ચિત્ર:BeijingBookstore.jpg|thumb|ક્ષીડેન વિસ્તારની પુસ્તકની દુકાન]] [[ચિત્ર:Chaoyangparkpic1.jpg|thumb|ચાઓયેંગ જિલ્લામાં બેઇજિંગમાં ચાઓયેંગ પાર્ક ]] [[ચિત્ર:Beijing Shichahai view.jpg|thumb|શિચાહાઈ, ક્ષીચેંગ જિલ્લામાં સ્થિત, એ એક પારંપારિક રૂપે બેઇજિંગનું સૌથી સુંદર અને આકર્ષણમય વિસ્તાર છે]] [[ચિત્ર:Garden Park, Beijing.jpg|thumb|ફોરબિડન સિટી પાસે ચાંગપુ રીવર પાર્ક]] શહેરી બેઇજિંગમાં મુખ્ય પાડોશી પ્રદેશોમાં નિમ્નલિખિતનો સમાવેશ થાય છે. પાડોશી પ્રદેશોએ બહુવિધ જિલ્લાઓને આવરી લીધા હોઇ શકે (નીચે જુઓ) : <table><td> <tr> <td style="vertical-align:top;width:200px"> '''પડોશનો વિસ્તાર''' * [[કિયાન્મેન]] {{lang|zh-Hans|前门}} * [[ટિયાનાનમેન]] {{lang|zh-Hans|天安门}} * [[ડીયાનમેન]] {{lang|zh-Hans|地安门}} * [[ચોંગવેનમેન]] {{lang|zh-Hans|崇文门}} * [[ક્ષ્યુઆનવુમેન]] {{lang|zh-Hans|宣武门}} * [[ફયુચેન્ગમેન]] {{lang|zh-Hans|阜成门}} * [[ક્ષિઝીમેન]] {{lang|zh-Hans|西直门}} * [[ડીશેંગમેન]] {{lang|zh-Hans|德胜门}} * [[એન્ડિંગમેન]] {{lang|zh-Hans|安定门}} * [[સનલીટૂન]] {{lang|zh-Hans|三里屯}} * [[ડોંગઝીમેન]] {{lang|zh-Hans|东直门}} * [[ચાઓયેંગમેન]] {{lang|zh-Hans|朝阳门}} * [[યોંગડિંગમેન]] {{lang|zh-Hans|永定门}} * [[ઝુઓઆનમેન]] {{lang|zh-Hans|左安门}} * [[યુઆનમેન]] {{lang|zh-Hans|右安门}} * [[ગુઆંગક્યુમેન]] {{lang|zh-Hans|广渠门}} * [[ગુઆંગનમેન]] {{lang|zh-Hans|广安门}} * [[ડોંગબિયાનમેન]] {{lang|zh-Hans|东便门}} * [[ક્ષિબિઆનમેન]] {{lang|zh-Hans|西便门}} * [[હેપિંગમેન]] {{lang|zh-Hans|和平门}} * [[ફૂક્ષિંગમેન]] {{lang|zh-Hans|复兴门}} * [[જિઆનગ્યુમેન]] {{lang|zh-Hans|建国门}} * [[ગોંગઝુફેન]] {{lang|zh-Hans|公主坟}} * [[ફેંગઝુઆંગ]] {{lang|zh-Hans|方庄}} * [[ગુઓમાઓ]] {{lang|zh-Hans|国贸}} * [[હેપિંગલી]] {{lang|zh-Hans|和平里}} * [[પિંગાન્લી]] {{lang|zh-Hans|平安里}} * [[બીયક્ષિનકિયો]] {{lang|zh-Hans|北新桥}} * [[જ્યિઓડાઉકો]] {{lang|zh|交道口}} * [[કુઆનજી]] {{lang|zh-Hans|宽街}} * [[વેંગજિંગ]] {{lang|zh|望京}} * [[વેંગફયુજિંગ]] {{lang|zh|王府井}} * [[ડેંગશિકો]] {{lang|zh-Hans|灯市口}} * [[વુડાઉકો]] {{lang|zh|五道口}} * [[ક્ષીડેન]] {{lang|zh-Hans|西单}} * [[ડોંગડેન]] {{lang|zh-Hans|东单}} * [[ઝોન્ગુઆનકન]] {{lang|zh-Hans|中关村}} * [[પન્જીઆયુઆન]] {{lang|zh-Hans|潘家园}} * [[બેઇજિંગ સીબીડી]] {{lang|zh-Hans|北京商务中心区}} * [[યાયુનકન]] {{lang|zh-Hans|亚运村}} </td><td> <td style="vertical-align:top"> '''પેટાવિભાગો''' </td></td></tr></td></table> {{See also|List of administrative divisions of Beijing}} બેઇજિંગ નગરપાલિકામાં 18 વહીવટી ઉપ વિભાગો, નગરપાલિકા દ્વારા સીધારૂપથી સંચાલિત [[કાઉન્ટિ સ્તરીય યુનિટો]] (બીજા સ્તરના વિભાગો) ને સામેલ કરે છે. એમાંથી 16 [[જિલ્લાઓ]] છે અને 2 [[કાઉન્ટિ]] છે. શહેરના શહેરી અને ઉપ-શહરી ક્ષેત્રો આંઠ (8) જિલ્લાઓમાં વિભાજીત થયેલ છે:<ref name="basic"/> * [[ડોંગચેંગ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|东城区}} * [[ક્ષિચેંગ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|西城区}} * [[ચોંગવેન જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|崇文区}} * [[ક્ષ્યુઆનવુ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|宣武区}} * [[ચાઓયંગ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|朝阳区}} * [[હેયડિયન જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|海淀区}} * [[ફેંગટાઈ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|丰台区}} * [[શિજિંગશન જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|石景山区}} નિમ્નલિખિત છ જિલ્લાઓ, [[મહાનગરીય ક્ષેત્ર]]ના ભાગરૂપે ગઠિત વધારે દૂર પરા અને નજીકના નગરને ધરાવે છે: * [[મેનટાઉગાઉ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|门头沟区}} * [[ફેંગશેન જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|房山区}} * [[ટોંગઝોઉ]] {{lang|zh-Hans|通州区}} * [[શુનયી જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|顺义区}} * [[ચાંગપિંગ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|昌平区}} * [[ડેક્ષીંગ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|大兴区}} * [[હયૂએરાઉ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|怀柔区}} * [[પિંગ્ગુ જિલ્લો]] {{lang|zh-Hans|平谷区}} બીજા બે જિલ્લા અને બે પ્રદેશો આગળ સ્થિત છે અને જે અર્ધગ્રામીણ અને ગ્રામીણ ક્ષેત્રનું સંચાલન કરે છે:<ref>{{cite web |url=http://geohive.com/cntry/subs/cn-11.aspx |title=Geohive |access-date=2010-07-22 |archive-date=2010-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119063747/http://www.geohive.com/cntry/subs/cn-11.aspx |url-status=dead }}</ref> * [[મીયૂન કાઉન્ટિ]] {{lang|zh-Hans|密云县}} * [[યેનક્વિંગ કાઉન્ટિ]] {{lang|zh-Hans|延庆县}} <table><td style="vertical-align:top"> '''નગરો ''' <br /> બેઇજિંગ નગરપાલિકાની અંદરના પણ શહેરી ક્ષેત્રની બહારના નગરોમાં સમાવેશ થાય છે (પણ મર્યાદિત નથી) : * [[ચેંગપિંગ]] {{lang|zh|昌平}} * [[હયૂએરાઉ]] {{lang|zh-Hans|怀柔}} * [[મીયુન]] {{lang|zh-Hans|密云}} * [[લિયાંગક્ષીયાંગ]] {{lang|zh-Hans|良乡}} * [[લિયુલિમિઆઉ]] {{lang|zh-Hans|琉璃庙}} * [[ટોગઝોઉ]] {{lang|zh|通州}} * [[યીઝુઆંગ]] {{lang|zh-Hans|亦庄}} * [[ટિઆનટોંગયુઆન]] {{lang|zh|天通苑}} * [[બીયુઆન]] {{lang|zh|北苑}} * [[ક્ષીઓટેંગશાન]] {{lang|zh-Hans|小汤山}} </td><td> </td></table> બેઇજિંગની ઘણી જગ્યાઓના નામોનો અંત ''મેન'' {{lang|zh-Hans|门}} સાથે થાય છે; જેનો અર્થ 'દરવાજો' થાય છે, કેમ કે કારણ કે તેઓ પહેલાના [[બેઇજિંગ શહેરની દિવાલ]]માં દરવાજા પાસે સ્થિત હતાં. બીજી જગ્યાઓના નામોનો અંત ''કન'' થી ({{lang|zh|村}}) થાય છે, જેનો અર્થ 'ગામ' થાય છે, કેમ કે તેઓ મૂળરૂપે શહેરી દિવાલ બહારના ગામ હતા. બેઇજિંગના 18 જિલ્લાઓ અને દેશોને [[ટાઉનશીપના સ્તરે]] વધુ 273 નીચલા (તૃતીય) સ્તર વહીવટી એકમોમાં વિભાજીત કરેલ છે : 119 [[નગરો]], 24 [[ટાઉનશીપ]], 5 [[વંશીય ટાઉનશીપો]] અને 125 [[ઉપ-જિલ્લાઓ]]. === સ્થાપત્ય કલા === [[ચિત્ર:Beijing-forbidden9.jpg|thumb|ફોરબિડન સિટીની અંદર]] સ્થાપત્ય કલાની ત્રણ શૈલીઓ શહેરી બેઇજિંગમાં પ્રબળ છે. પ્રથમ, પારંપારિક સ્થાપત્ય કલા શાહી ચીનની કદાચ સૌથી શ્રેષ્ઠ મોટા [[ટિઆનાનમેન]] (ગેટ ઓફ હેવનલી પીસ) દ્વારા ઉદાહરણ અપાયેલ છે, જે પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇનાનો ટ્રેડમાર્ક ઇમારત બનીને રહી, [[ફોરબિડન સિટી]], [[ઈમ્પિરીયલ એન્સેસટ્રલ ટેમ્પલ]] અને [[ટેમ્પલ ઓફ હેવન]]. બીજી જેનું ઘણીવખત 'સિનો-સોવ' શૈલી તરીકે સંદર્ભિત કરવામાં આવતી હતી, જે 1950 અને 1970 ની વચ્ચે બંધાયેલી હતી, જેની સંરચનાઓ જે બોક્ષી, નરમ અને ખરાબ રીતે બનેલનું ધ્યાન રખાતું.<ref>{{cite book |title=Business Buide to Beijing and North-East China |edition=2006-2007 |url=http://books.google.com/books?id=M2TvFN9DmqkC&pg=PA108&lpg=PA108&dq=%22sino-sov%22+%2Barchitecture&source=web&ots=Ei9NtnrmZT&sig=HWSTtiM-I2vG7rMQdwYH3XJpE2A&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA108,M1 |page=108 |isbn=9889867338 |year=2006 |publisher=China Briefing Media |location=Hong Kong |access-date=22 July 2009}}</ref> અંતિમ, સૌથી વધુ નોંધનીય [[બેઇજિંગ સીબીડી]]ના અને [[બેઇજિંગ વિત્તીય સ્ટ્રીટ]]ના ક્ષેત્રમાં - એવી ઘણી આધુનિક સ્થાપત્ય કલા રીત છે. 21મી શતાબ્દીના પ્રારંભમાં બેઇજિંગના નવા ઈમારતી બાંધકામમાં ભારે વૃદ્ધિ જોવામાં આવી છે, આંતરરાષ્ટ્રીય શૈલીકારની વિવિધ આધુનિક શૈલીઓ દર્શાવે છે. સ્થાપત્ય કલાની બંને જુની અને નવી શૈલીનું મિશ્રણ [[798 આર્ટ ઝોન]]માં જોવા મળી શકે છે, જે 1950ની શૈલીને નવા સાથે મિશ્રિત કરે છે. == રાજનીતિ અને સરકાર == {{Main|Politics of Beijing}} નગરપાલિકા સરકાર સ્થાનીય [[ચાઇનિઝ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી]] (સીસીપી) દ્વારા વહીવટી આદેશો પસાર કરી, કર ઉઘરાવી, અને અર્થતંત્રને ચલાવી વિનિયમિત કરવામાં આવે છે. સ્થાનીય પક્ષ સત્તાતંત્રનું નેતૃત્વ બેઇજિંગ સીપીસી મહાસચિવ (北京市委书记) દ્વારા કરવામાં આવે છે. સ્થાનીય સીસીપી મ્યુનિસિપલ પીપલ્સ કોંગ્રેસની સ્ટેન્ડિંગ કમિટીને નિતી નિર્ણયો અને સ્થાનીય સરકારની નિગરાનીના કામમાં નિર્દેશ કરે છે. સ્થાનીય સરકાર હસ્તીઓમાં એક [[મેયર]], ઉપ મેયર અને કાયદાઓ પર ધ્યાન ખેંચતા સંખ્યાબંધ બ્યૂરો, જનસુરક્ષા, અને બીજી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. વધારામાં, ચીનની રાજધાની તરીકે, બેઇજિંગ [[નેશનલ પીપલ્સ કોંગ્રેસ]] સહિત બધી મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય સરકારી અને રાજકીય સંસ્થાઓ સાથેના ગૃહો છે.<ref name="britannica government">{{cite encyclopedia |title=Beijing - Administration and society - Government |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/448956/Beijing/232381/Administration-and-society#toc=toc232382 |encyclopedia=Britannica Online Encyclopedia |year=2008}}</ref> == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:Beijing Financial Street (overlook).jpg|thumb|બેઇજિંગ ફાઇનાન્સિયલ સ્ટ્રીટ, બેઇજિંગનું આર્થિક કેન્દ્ર]] [[ચિત્ર:Wangfujing street, Beijing.JPG|thumb|વેંગફ્યુજિંગ સ્ટ્રીટ જે બેઇજિંગની સૌથી વ્યસ્ત સ્ટ્રીટ્સ પૈકી એક છે, લગભગ 100,000 મુલાકાતીઓ દરરોજ આવે છે (ઓગસ્ટ 2008).]] [[ચિત્ર:Zhongguancun beijing.jpg|thumb|ઝોંગ્ગુઆનકન એ હેઈડિયન જિલ્લામાં ટેકનોલોજી હબ છે]] બેઇજિંગ તેના જીડીપીના 73.2 % માટેના તૃતીયક ઉદ્યોગ સાથે ચીનનું સૌથી વધુ વિકસીત શહેરમાંનું એક છે; તે મુખ્યભૂમિ ચીનમાં પ્રથમ [[પશ્ચાત ઓદ્યોગિક]] શહેર છે.<ref>{{zh icon}} {{cite web |title=北京已率先进入后工业经济时代 |url=http://www.china.com.cn/economic/txt/2008-03/20/content_13178335.htm |work=china.com.cn |date=20 March 2008 |language= |access-date=1 October 2008 |archive-date=11 ઑક્ટોબર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011075820/http://www.china.com.cn/economic/txt/2008-03/20/content_13178335.htm |url-status=dead }}</ref> બેઇજિંગનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગ ફાઇનાન્સ છે.<ref>{{cite web |title=Beijing’s Bankosphere |url=http://bankosphere.com/2008/08/11/beijing-bankosphere |work=bankosphere.com |date=11 August 2008 |access-date=1 October 2008 |archive-date=12 ઑગસ્ટ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812052533/http://bankosphere.com/2008/08/11/beijing-bankosphere |url-status=dead }}</ref> 2007ના અંત સુધીમાં, બેઇજિંગમાં 751 વિત્તીય સંગઠનો હતા જે 128.6 બિલિયન આરએમબી આવક પેદા કરતા હતા, જે સમગ્ર દેશની કુલ વિત્તિય ઉદ્યોગની આવકનો 11.6 % ભાગનું છે. તે બેઇજિંગની જીડીપીના 13.8 % માટે પણ ખાતે કરે છે, તમામ ચીની શહેરોમાં સૌથી વધુ પ્રતિશત છે.<ref>{{zh icon}} {{cite web |title=北京市金融业发展新闻发布会 |url=http://zhengwu.beijing.gov.cn/xwfbh/bmqxfbh/t989438.htm |work=zhengwu.beijing.gov.cn |date=27 July 2008 |language= |access-date=1 October 2008 |archive-date=26 ઑગસ્ટ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090826162822/http://zhengwu.beijing.gov.cn/xwfbh/bmqxfbh/t989438.htm |url-status=dead }}</ref> બેઇજિંગ 26 [[ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ 500]] કંપનીઓનું ઘર છે, દુનિયાના ટોકિયો અને પેરિસ પછીનું ત્રીજું સૌથી મોટું શહેર છે.<ref>{{cite news | url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/cities/ | title=Global 500 2009: Cities | work=Fortune | date= | access-date=12 April 2010 | archive-date=30 એપ્રિલ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100430133829/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/cities/ | url-status=dead }}</ref> 2009માં, બેઇજિંગનું સાંકેતિક જીડીપી 1.19 %. ટ્રિલિયન [[આરએમબી]] (174 બિલિયન યુએસ ડોલર) હતી, આગલાં વર્ષથી એક વર્ષ પછી એક વર્ષે 10.1 % ની વૃદ્ધિ છે. તેનો જીડીપી પ્રતિ વ્યકિત 68,788 આરએમબી (10070 યુએસ ડોલર) છે, પહેલાંના વર્ષ કરતાં 6.2 % વધારે છે. 2009 માં, બેઇજિંગના પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને તૃતીય ઉદ્યોગોની કિંમત 11.83 બિલિયન આરએમબી, 274.31 બિલિયન આરએમબી, 900.45 બિલિયન આરએમબી હતી. શહેરી [[પ્રયોજ્ય આવક]] પ્રતિ વ્યકિત 26,738 યુઆન હતી, જે આગલા વર્ષ કરતાં 8.1 % ની [[વાસ્તવિક]] વૃદ્ધિ હતી. ગ્રામીણ નિવાસિઓની પ્રતિ વ્યકિત શુધ્ધ આવક 11,986 આરએમબી હતી, 11.5 % થી વાસ્તવિક વૃદ્ધિ હતી.<ref>{{cite web |title=Beijing annual GDP per capita hit $6,000 |url=http://en.beijing2008.cn/54/97/article214029754.shtml |work=Beijing2008.cn |date=3 April 2007 |access-date=27 June 2008 |archive-date=2 જુલાઈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702174355/http://en.beijing2008.cn/54/97/article214029754.shtml |url-status=dead }}</ref> 20 % નિમ્ન આય નિવાસીઓની આવક 16.7 % થી વધી, 20 % ઉચ્ચ આય નિવાસીઓના વૃદ્ધિ દર કરતા 11.4 પ્રતિશત અંક વધારે. બેઇજિંગના શહેરી નિવાસીઓનો [[એંગ્લસ ગુણક]] 2005માં 31.8 % એ પહોચ્યો અને ગ્રામીણ નિવાસીઓના 32.8 % એ પહોંચ્યો, 2000 ની સાલની સરખામણીએ 4.5 પ્રતિશત અંક અને 3.9 પ્રતિશત અંક ક્રમશ ઘટયો. બેઇજિંગની [[રીયલ એસ્ટેટ]] અને ઓટોમોબાઈલ વિભાગોની હાલના વર્ષોમાંની તેજી ચાલુ જ છે. 2005 માં, કુલ 175.88 બિલિયન આરએમબી માટે કુલ 28.032 મિલિયન સ્કેવર મિટર આવાસન રીયલ એસ્ટેટ વેચવામાં આવી. બેઇજિંગમાં નોંધાયેલ કારની કુલ સંખ્યા 2004 માં 2,146000 હતી, જેમાંથી 1,540,000 એ વ્યકિતગત રૂપે માલિકીની હતી (વર્ષેને વર્ષે 18.7 % નો વધારો).<ref name="urban construction">{{cite web |title=Urban Construction |url=http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/csjs/ |publisher=Beijing Municipal Bureau of Statistics |year=2006 |access-date=15 March 2008 |archive-date=19 મે 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519170209/http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/csjs/ |url-status=dead }}</ref> [[બેઇજિંગ સીબીડી]], [[ગ્યુમાઓ]] ક્ષેત્રમાં કેન્દ્રીત છે, જે શહેરના નવા [[કેન્દ્રીય વ્યાપાર જિલ્લા]]ના રૂપે ઓળખાય છે, અને તે વિવિધ કંપનીઓના પ્રાદેશિક મુખ્યાલય, ખરીદારી પરિસર અને ઉચ્ચ-કોટિના આવાસન માટેનું ઘર છે. [[ફુક્ષીંગમેન]] અને [[ફયુચેંગમેન]] ક્ષેત્રમાં સ્થિત [[બેઇજિંગ વિત્તીય સ્ટ્રીટ]] એ પારંપારિક નાણાંકીય કેન્દ્ર છે. [[વેંગફયૂજિંગ]] અને [[ક્ષીદાન]] ક્ષેત્રો મુખ્ય ખરીદારી જિલ્લાઓ છે. [[ઝોંગ્ગુઆનકન]] એ 'ચીનની સિલિકોન વેલી' ને થપ કરી નાંખી, અને [[ઈલેકટ્રોનિકસ]] અને કોમ્પ્યુટર સંબંધિત ઉદ્યોગો માટેનું સાથે સાથે [[ફાર્માસ્યુટિકલ્સ]] સંબંધિત સંશોધન માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનીને રહ્યું. તે જ સમયે, [[યિઝુઆંગ]], શહેરી વિસ્તારના દક્ષિણી પૂર્વી તરફ સ્થિત એ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, આઈ.ટી. અને મટિરિયલ્સ એન્જીનિયરિંગનું નવું કેન્દ્ર બન્યું.<ref name="social economic">{{cite paper |title=Statistical Communique on the 2003 National Economic and Social Development of the City of Beijing |url=http://www.bjstats.gov.cn/esite/tjgb/200611/t20061121_77051.html |publisher=Beijing Municipal Bureau of Statistics |date=12 February 2004 |access-date=15 March 2008 |journal= |archive-date=5 માર્ચ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305151412/http://www.bjstats.gov.cn/esite/tjgb/200611/t20061121_77051.html |url-status=dead }}</ref> બેઇજિંગ શહેર ચાંચિયાકીય વસ્તુઓ માટેના કેન્દ્ર તરીકે પણ જાણીતું છે અને કોઈપણ વસ્તુ નવીન ડિઝાઈનરથી લઈને નવીન ડીવીડીઓ સુધી બધી જ વસ્તુઓ આ શહેરના બજારમાં મળી જાય છે, જે ઘણીવાર નિર્વાસિત પ્રવાસીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓને વેચાતી હોય છે.<ref>{{cite news |title=Pirates weave tangled web on 'Spidey' |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i1ea868cbfd17e7ac48b8fbc3fcc3473c |work=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=Reuters |date=27 April 2007 |access-date=15 March 2008 |archive-date=29 એપ્રિલ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429110926/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i1ea868cbfd17e7ac48b8fbc3fcc3473c |url-status=dead }}</ref> મુખ્ય ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં શહેરના પશ્ચિમી કિનારે સ્થિત [[શિજિંગશેન]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |title=ShiJingShan |url=http://www.bjinvest.gov.cn/english/dac/sjs/ |publisher=Beijing Economic Information Center |access-date=22 June 2008 |archive-date=20 નવેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120074109/http://www.bjinvest.gov.cn/english/dac/sjs/ |url-status=dead }}</ref> [[ખેતીવાડી]] બેઇજિંગના શહેરી વિસ્તારની બહાર કરવામાં આવે છે, જેમાં [[ઘઉં]] અને [[મકાઈ]] મુખ્ય પાક છે.<ref name="people's daily"></ref> શાકભાજીઓ પણ શહેરને પહોંચાડવા માટે શહેરની નજદીકી વિસ્તારમાં ઉગાડવામાં આવે છે. બેઇજિંગ વધારેને વધારે તેના નવીનકરણીય ઉદ્યોગ સાહસિકો અને ઉચ્ચ વૃદ્ધિની શરૂઆતો માટે જાણીતું બનતું જાય છે. આ સંસ્કૃતિ ચીની અને વિદેશી બંને [[વેન્ચર કેપિટલ]] ર્ફમ્સના મોટા સમુદાય દ્વારા સમર્થિત છે, જેમ કે [[સિકયોઆ કેપિટલ]], જેનું મુખ્ય કાર્યાલય ચીનમાં છે તે ચાઓયેંગ બેઇજિંગમાં નિવાસે છે. શાંઘાઇને ચીનનું આર્થિક કેન્દ્ર તરીકે જોવામાં આવે છે તેમ છતાં આ વિશિષ્ટપણે સંખ્યાબંધ મોટા ત્યાંના આધારિત મોટા કોર્પોરેશન્સ પર આધારિત છે નહીં કે ચાઇનિઝ [[ઉદ્યોગ સાહસિકો]] માટેના કેન્દ્ર તરીકે. બેઇજિંગનો વિકાસ ઝડપી ગતિથી સતત આગળ વધી રહ્યો છે, અને બેઇજિંગની વિશાળ વ્યાપકતાએ શહેર માટે ઘણી મુસીબતોને રચી છે. બેઇજિંગ તેના [[ધુમ્મ્સ]] માટે અને સાથે સાથે એક પછી એક સરકાર દ્વારા સ્થાપિત 'વીજળી-બચત' ના કાર્યક્રમો માટે જાણીતું છે. બેઇજિંગના રહેવાસીઓ તથા બહારના પ્રવાસીઓ લગાતાર [[પહોંચાડાયેલ પાણીની ગુણવત્તા]] અને મૂળભૂત સેવાઓ જેમ કે વીજળી અને કુદરતી ગેસ આપૂર્તિની કિંમતોને લઈને ફરિયાદ કરતા હોય છે. હવા પ્રદૂષણને ઓછું કરવા માટે ઘણી સંખ્યામાં મુખ્ય ઉદ્યોગોને ઉત્સર્જન ઓછું કરવા અથવા તો શહેર છોડી દેવા માટે આદેશ અપાયા. [[બેઇજિંગ કેપિટલ સ્ટીલ]], જે એક સમયે શહેરની સૌથી વધુ રોજગારી આપનાર અને તેનું એક માત્ર મોટી પ્રદૂષણ કરનાર હતું, તેના મોટાભાગના કાર્યક્રમોને અમલમાં મૂકવા માટે, [[હેબઈ પ્રાંત]]ની નજીકમાં [[ટેંગશેન]] તરફ જાય છે.<ref>[http://english.peopledaily.com.cn/200510/23/eng20051023_216163.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216141745/http://english.peopledaily.com.cn/200510/23/eng20051023_216163.html |date=2008-12-16 }} &amp; [http://www.telegraph.co.uk/earth/main.jhtml?xml=/earth/2008/07/18/eachina118.xml ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819203300/http://www.telegraph.co.uk/earth/main.jhtml?xml=%2Fearth%2F2008%2F07%2F18%2Feachina118.xml |date=2008-08-19 }}</ref> બેઇજિંગમાં વિશિષ્ટપણે ડિઝાઇન કરેલ ઔદ્યોગિક પાર્કમાં સમાવેશ થાય છે : [[ઝોંગ્ગુઆનકન સાયન્સ પાર્ક]], યોંગલ ઇકોનોમિક ડેવલપમેન્ટ ઝોન, બેઇજિંગ ઇકોનોમિક-ટેકનોલોજીકલ ડેવલપમેન્ટ એરિયા, અને ટિઆનઝુ એરપોર્ટ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોન. {{See also|List of economic and technological development zones in Beijing}} == વસ્તી-વિષયક માહિતી == [[ચિત્ર:WangfujingCathedral.jpg|thumb|વેંગફ્યુજિંગ કેથેડ્રેલ ]] બેઇજિંગ નગરપાલિકાની નોંધાયેલ વસતિમાં ક્યાં તો બેઇજિંગ ''[[હુકોઉ પરમિટ્સ]]'' (સ્થાયી નિવાસ) અથવા તો અસ્થાયી નિવાસ પરવાનગી ધારણ કરતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. ફેબ્રુઆરી 2010 સુધીમાં, સ્થાયી અને અસ્થાયી નિવાસિઓની સંયુકત વસતિ 22 મિલિયનથી વધી ગઈ, જે તાજેતરમાં આંઠ થી નવ મિલિયન વધી ગઇ.<ref name="22 mil China Daily">{{cite news |title=Beijing's population exceeds 22 million |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2010-02/26/content_9511839.htm |publisher=[[China Daily]] |date=26 February 2010 |access-date=}}</ref><ref name="22 mil NPFPC">{{cite news |title=Beijing's population exceeds 22 million |url=http://www.npfpc.gov.cn/en/detail.aspx?articleid=100302125224937535 |publisher=National Population and Family Planning Commission of China |date=2 March 2010 |access-date= |archive-date=7 જુલાઈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707050030/http://www.npfpc.gov.cn/en/detail.aspx?articleid=100302125224937535 |url-status=dead }}</ref> ઉપરાંત, મોટી સંખ્યામાં [[સ્થળાંતર શ્રમિકો]] (''[http://www.commonlanguageproject.net/flash/Fang_Beijing/ મિન ગોંગ]'' ) છે જે બેઇજિંગમાં કોઇપણ અધિકૃત નિવાસ પરવાનગી વિના રહે છે.<ref>{{cite news |last=Dempster |first=Tyra |title=Hard lessons for Beijing migrant workers |url=http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKPEK22242120080509?sp=true |publisher=Reuters UK |date=9 May 2008 |access-date=22 June 2008 |archive-date=16 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216141921/http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKPEK22242120080509?sp=true |url-status=dead }}</ref> 2006માં, બેઇજિંગ શહેરની અંદરની વસતિ 13.33 મિલિયન હતી, જે નગરપાલિકાની કુલ સંખ્યાની 84.3 પ્રતિશત હતી, જે અધિકૃત રૂપથી તે સમયે 15.81 મિલિયન અટકી હતી.<ref name="figures"/> તે જ શહેરી વસતિને આજની કુલ સંખ્યા સાથે પ્રમાણમાં લાગુ કરતા તે શહેરની અંદરની વસતિ 18.54 મિલિયનમાં પરિણમી. શહેરી ફેલાવ ખૂબ ઝડપી ગતિથી વધી રહ્યો છે.<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V9H-4XK9HXN-1&_user=10&_coverDate=04%2F30%2F2010&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1300258055&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=d2323bc182bd6b6b69aa9eb17f9e7a7f#sec3.1 |title=Sustainable urban expansion and transportation in a growing megacity: Consequences of urban sprawl for mobility on the urban fringe of Beijing |publisher=Habitat International |date=31 October 2009 |access-date= }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ચોંગક્વિંગ]]<ref name="PopCQ">{{cite web|url=http://english.cq.gov.cn/ChongqingGuide/MountainCity/1918.htm|title=Demographic of Chongqing |publisher=Chongqing Municipal Government}}</ref> પછી અને [[શાંઘાઈ]]<ref name="PopSH">{{cite web|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/90872/6897139.html|title=Shanghai's permanent population approaches 20 mln|publisher=[[People's Daily]]|access-date=2010-07-22|archive-date=2010-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112101635/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/90872/6897139.html|url-status=dead}}</ref> પહેલાં, બેઇજિંગ પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇનાના ચાર સીધા નિયંત્રિત નગરપાલિકાઓમાંથી બીજી સૌથી મોટી નગરપાલિકા છે. પીઆરસીમાં, એક સીધી-નિયંત્રિત નગરપાલિકા (直辖市, [[પીનયીન]]માં : ઝીક્ષીયાશી) એ [[પ્રાંત]]ની સમાન પ્રતિષ્ઠા સાથેનું [[શહેર]] છે. મોટાભાગના બેઇજિંગના નિવાસીઓ [[હેન ચીની]] બહુમતને સંબંધિત છે. બીજા વંશીય લઘુમતમાં [[માન્ચુ]], [[હુઈ]] અને [[મોંગલ]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="people's daily">{{cite web |title=Beijing |url=http://english.people.com.cn/data/province/beijing.html |work=People's Daily |month=March | year=2001 |access-date=22 June 2008}}</ref> એક તિબેટીયન ભાષાની [[હાઇ સ્કૂલ]] [[તિબેટ]] પૂર્વજના જુવાનો માટે પણ સ્થિત છે, લગભગ બધા જ તિબેટથી તેમના ભણતર માટે બેઇજિંગ આવે છે.<ref>{{cite news |title=Praying for peace in their hometown, Tibetan students in Beijing speak out |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90785/6379112.html |work=People's Daily |publisher=Xinhua |date=24 March 2008 |access-date=22 June 2008 |archive-date=27 મે 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527123046/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90785/6379112.html |url-status=dead }}</ref> એક વિસ્તૃત આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય પણ બેઇજિંગમાં છે, ઘણા ઝડપી વૃદ્ધિ પામતા વિદેશી વ્યવસાય અને વ્યાપાર વિભાગ દ્વારા આકર્ષાય છે, બીજા શહેરની પારંપારિક અને આધુનિક સંસ્કૃતિ દ્વારા આકર્ષાય છે. ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય, બેઇજિંગ સીબીડી, [[સેનલીટન]], [[વુડાકાઉ]]ની આસપાસના ક્ષેત્રમાં રહે છે. હાલના વર્ષોમાં દક્ષિણી કોરિયનો (2009 માં અંદાજે 200000) પણ આગમન કરી રહ્યા છે,<ref>{{cite web |title=在华居住韩国人达百万 北京人数最多达二十万 | publisher=Xinhua.com | year=2009 | url=http://news.xinhuanet.com/overseas/2009-10/08/content_12193602.htm | language = Chinese | access-date=1 December 2009}}</ref> જે બેઇજિંગમાં પ્રબળ રૂપથી ધંધાકિય અને અભ્યાસના હેતુથી રહે છે. એમાંના ઘણા [[વેંગજિંગ]] અને [[વુડાકાઉ]] વિસ્તારમાં રહે છે.<ref>{{cite web |last=Ding|first=Ying |title=The Korean Mergence |url=http://www.bjreview.com.cn/quotes/txt/2008-03/04/content_102173.htm |work=Beijing Review |date=4 March 2008 |access-date=15 June 2008}}</ref><ref name="wdk1">{{cite journal | author=Ye Jun | title=Got to have Seoul | journal=China Daily | year=2008 | page=5 | url=http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2008-03/01/content_6498250.htm | access-date=22 July 2009}}</ref> {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center" colspan="3"| બેઇજિંગમાં વંશીય સમૂહો, 2000 વસતિ ગણતરી |- ! [[વંશ]] ! વસતિ ! ટકાવારી |- | [[હેન]] | 12,983,696 | 95.69% |- | [[મન્ચુ]] | 250,286 | 1.84% |- | [[હુઈ]] | 235,837 | 1.74% |- | [[મોંગલો]] | 37,464 | 0.28% |- | [[કોરીયાની પ્રજા]] | 20,369 | 0.15% |- | [[તુજીયા]] | 8372 | 0.062% |- | [[ઝુઆંગ]] | 7322 | 0.054% |- | [[મિઆઓ]] | 5291 | 0.039% |- | [[યુઘુર]] | 3129 | 0.023% |- | [[તિબેટીયન]] | 2920 | 0.022% |} સક્રિય સેવામાં [[પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી]]ના સભ્યોને બાકાત રખાયા છે. <ref>વસતિ, સામાજિક, વિજ્ઞાન અને પ્રોદ્યોગિક વિભાગ ચાઇનાનો રાષ્ટ્રીય બ્યુરો ઓફ સ્ટેટીસ્ટીકસનું આંકડાશાસ્ત્ર ({{lang|zh-Hans|国家统计局人口和社会科技统计司}}) અને ચાઇનાના રાજ્યના વંશીય બાબત કમિશનના આર્થિક વિકાસનો વિભાગ ({{lang|zh-Hans|国家民族事务委员会经济发展司}}), અંક, ''ટેબ્યુલેશન ઓન નેશ્નાલિટીઝ ઓફ 2000 પોપ્યુલેશન સેન્સસ ઓફ ચાઈના'' ({{lang|zh-Hans|《2000年人口普查中国民族人口资料》}}). 2 ગ્રંથ. બેઇજિંગ : નેશ્નાલિટીઝ પબ્લિશિંગ હાઉસ ({{lang|zh|民族出版社}}), 2003. આઇએસબીએન 80-85905-48-5</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Beijing Egg.jpg|thumb|left|ધ નેશનલ સેન્ટર ફોર ધ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] [[ચિત્ર:Ancient Beijing observatory 14.jpg|thumb|જુની બેઇજિંગ વેધશાળા]] [[ચિત્ર:BeijingOperaProduction.jpg|thumb|બેઇજિંગ ઓપેરાનું એક દૃશ્ય]] [[ચિત્ર:Cloisonneqing.jpg|thumb|ક્વિંગ સામ્રાજ્યમાંથી ચીની ક્લોઇસોનની એક ડિશ]] શહરી બેઇજિંગના મૂળ લોકો [[બેઇજિંગની બોલી]] બોલે છે, જે [[ચીની બોલી]]ના મંડેરિયન ઉપવિભાગને સંબંધિત છે. [[બેઇજિંગ બોલી]] એ [[ધોરણસર મંડેરિયન]] માટેનો આધાર છે, બોલાતી ભાષા મુખ્ય ભૂમિ ચીન, [[તાઈવાન]], અને સિંગાપૂરમાં ઉપયોગ થાય છે. બેઇજિંગ નગરપાલિકાના ગ્રામીણ ક્ષેત્રોની પોતાની એક બોલી છે જે [[હેબઈ]] પ્રાંત સાથે સંબંધિત છે, જે બેઇજિંગ નગરપાલિકાની આજુબાજુ છે. [[બેઇજિંગ ઓપેરા]], અથવા પેકિંગ ઓપેરા (''જિંગ્જુ'' , 京剧), એ દેશભરમાં ખૂબ પ્રસિદ્ધ છે. સામાન્યપણે [[ચીની સંસ્કૃતિ]]ની એક સર્વોચ્ચ ઉપલબ્ધિના રૂપે પ્રશંસાપાત્ર છે, બેઇજિંગ ઓપેરા એ ગીત, બોલાતી બોલી, અને સંહિત ક્રિયાઓની શ્રેણી જેમ કે સંકેત, હલચલ, લડાઈ અને કલાબાજીના સંયોજનથી પ્રદર્શિત કરાય છે. બેઇજિંગ ઓપેરામાં ઘણું બધું પ્રાચીન મંચ બોલીમાં, આધુનિક ધોરણસરના મંડેરિયન અને [[બેઇજિંગ બોલી]]થી તદ્ન અલગ રીતે પ્રસ્તુત કરવામાં આવે છે. <ref>{{cite encyclopedia |title=Jingxi |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/112926/jingxi |encyclopedia=Britannica Online Encyclopedia |year=2008}}</ref> [[શીહેયુઆન]] લાઈન [[હુટોંગ્સ]] ({{lang|zh|胡同}}), અથવા પગદંડી, જે બેઇજિંગના જૂના શહેરના આંતરિકતાને જોડે છે. સામાન્યરૂપે તેઓ સીધા અને પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ જાય છે જેથી [[ફેંગ શૂઈ]] કારણો માટે દરવાજાઓની દિશા ઉત્તરી અને દક્ષિણ તરફ રહી શકે. તેઓની પહોંળાઇમાં ભિન્નતા હોય છે - કેટલાક ઘણા સાંકડા હોય છે, માત્ર થોડા પગપાળાઓને પસાર થવા માટે યોગ્ય હોય છે. એક વખતે બેઇજિંગમાં સર્વવ્યાપક; સિહેયુઆન્સ અને હુટોંગ્સ હવે ઝડપભેર અદશ્ય થઈ રહ્યા છે, કારણ કે હુટોંગ્સના સમગ્ર શહેરના ઘરોને સમતલ કરી અને ગગનચૂંબી ઈમારતો તેની જગ્યા લઈ રહ્યા છે.<ref>{{cite news |last=Shen|first=Wei |title=Chorography to record rise and fall of Beijing's Hutongs |url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-02/16/content_306506.htm |work=China Daily |date=16 February 2004 |access-date=27 June 2008}}</ref> હુટોગ્સના નિવાસીઓ નવી ઈમારતોમાં રહેવા હકદાર છે, એપાર્ટમેન્ટ કે જે ઓછામાં ઓછા તે જ કદના હોય જેમાં તેઓ પહેલા રહેતા હતા. જો કે, ઘણી ફરિયાદો છે કે સમુદાયની અને હુટોંગ્સની સ્ટ્રીટ્સના જીવનની પારંપારિક સમજની જગ્યા કોઈ ના લઈ શકે.<ref>{{harvnb|Li|Dray-Novey|Kong|2007|p=253}}</ref> નિવાસિઓ, જો કે, તેમની પોતાની સંપત્તિ પર બહુ મર્યાદિત નિયંત્રણ હોય છે, કારણ કે સરકાર જ તેમની મોટાભાગે માલિક છે.<ref>{{cite web |last=Gallagher |first=Sean |title=Beijing's urban makeover: the 'hutong' destruction |url=http://www.opendemocracy.net/arts-photography/hutong_destruction_3632.jsp |work=Open Democracy |date=6 December 2006 |access-date=27 June 2008 |archive-date=25 મે 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080525080332/http://www.opendemocracy.net/arts-photography/hutong_destruction_3632.jsp |url-status=dead }}</ref> કેટલાક વિશિષ્ટ હુટોંગના ઐતિહાસિક અથવા સુરમ્ય પાડોશી પ્રદેશોને ખાસ કરીને 2008 ઓલમ્પિક માટે સરકાર દ્વારા સંગ્રહ અને પુનસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web |title=Beijing Olympics - City gets an Olympic facelift |url=http://938live.sg/portal/site/938Live/menuitem.43735da1634c4377d21b2910618000a0/? vgnextoid=de751c923a888110VgnVCM1000001f0aa8c0RCRD&mcParam=9d73638896593110VgnVCM100000e101000aRCRD |work=938 Live |publisher=MediaCorp |date=7 March 2008 |access-date=27 June 2008 |archive-date=1 જુલાઈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701140206/http://938live.sg/portal/site/938Live/menuitem.43735da1634c4377d21b2910618000a0/ |url-status=dead }}</ref> [[મંડેરિયન ક્યુઝાઇન]] એ બેઇજિંગની સ્થાનીય રસોઈની શૈલી છે. [[પેકિંગ ડક]] એ જો કે સૌથી વધુ પ્રસિદ્ધ વાનગી છે. [[મનહન કવાનક્ષી]] એ દુર્લભ પારંપારિક, મૂળરૂપથી [[ક્વિંગ સામ્રાજ્ય]]ના મન્ચુ સમ્રાટોની વંશને ઈરાદે કરાતી દાવત છે; તે ઘણી પ્રતિષ્ઠાપૂર્ણ અને કિંમતી બનીને રહી છે. [[ફૂલિંગ જ્યિબિંગ]] એ પારંપારિક બેઇજિંગ નાસ્તાનું ભોજન છે, એક પેનકેક (''બિંગ'' ) પૂરણ સાથેની એક ફ્લેટ ડિસ્ક સાથે સામ્યતા ધરાવતી, ''ફૂ લિંગ'' માંથી બનેલી (''[[પોરિયા કોકોસ]] (સ્ક્વુ)'' ''વુલ્ફ'' , અથવા 'ટુકાહાઉ'), એક સામગ્રી જે પારંપારિક [[ચીની દવા]]નું સામાન્ય સંઘટક છે. [[ટી હાઉસિસ]] પણ બેઇજિંગમાં સામાન્ય છે. ચીની ચ્હા ઘણા પ્રકારમાં ઉપલબ્ધ હોય છે અને કેટલીક ઘણી કિમતી પ્રકારની ચીની ચ્હા બીમાર શરીરને અસાધારણરૂપે સારું કરે છે. [[કલોઈસોન્ન]] (અથવા ''જિંગ્ટેઈલન'' , શાબ્દિક રીતે 'બ્લુ ઓફ [[જિંગટાઈ]]') ધાતુ પ્રક્રિયાની ટેકનિક અને પરંપરા એ બેઇજિંગ સાંસ્કૃતિક કલાની વિશિષ્ટા છે, અને ચીનની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પારંપારિક કલા પૈકીની એક છે.<ref name="touree">{{cite web|url=http://www.beijingtouree.com/index.php/culturalbeijing-mainmenu-32/handcrafts-mainmenu-58/39-arts-a-crafts/109-cloisonne|title=Cloisonné. Beijing Touree|access-date=2010-07-22|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707222745/http://www.beijingtouree.com/index.php/culturalbeijing-mainmenu-32/handcrafts-mainmenu-58/39-arts-a-crafts/109-cloisonne|url-status=dead}}</ref> કલોઈસોન્ન બનાવવા માટે ઝીણવટથી તૈયાર કરેલ અને જટિલ પ્રક્રિયાઓ, જેમાં : બેઝ હેમરિંગ, તાંબાપટ્ટી લગાવવું, સોલ્ડરિંગ, ઇનામેલ ભરવું, સપાટીને પોલિશ કરવું અને ગિલ્ડિંગનો સમાવેશ થાય છે, તેની જરૂર પડે છે.<ref name="touree"/><ref>{{cite web |url=http://www.khulsey.com/travel/china_beijing_crafts_cloisonne.html |title=Beijing - Chinese Cloisonné Enamelware. |access-date=2010-07-22 |archive-date=2008-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611133538/http://www.khulsey.com/travel/china_beijing_crafts_cloisonne.html |url-status=dead }}</ref> બેઇજિંગનાં [[લાખ પહેરવેશ]] પણ તેની સારી પરિકષ્તૃત અને આંતરિક રીતી અને છબિઓ, સતહ પર કોતરણી માટે જાણીતું છે, અને લાખની વિવિધ સજાવટ ટેકનિકોમાં 'નકકાશીદાર લાખ' અને 'AlHíÒiÉÇ સોના' નો પણ સમાવેશ થાય છે. બેઇજિંગના જુવાન નિવાસિઓ નાઈટ લાઈફ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા છે, જે હાલના દસકમાં ખૂબ વધ્યો છે, પહેલાના સાંસ્કૃતિક પરંપરાને તોડી જે વ્યવહારિક રૂપથી તેને ઉચ્ચ વર્ગ સુધી સિમિત રાખતા હતા.<ref>{{cite news |last=Levin|first=Dan |title=Beijing Lights Up the Night |url=http://www.nytimes.com/2008/06/15/fashion/15beijing.html?_r=1&oref=slogin&partner=rssnyt&emc=rss&pagewanted=all |work=The New York Times |date=15 June 2008 |access-date=15 June 2008}}</ref> === રુચીના સ્થાનો === {{cquote2|...the city remains an epicenter of tradition with the treasures of nearly 2,000 years as the imperial capital still on view—in the famed Forbidden City and in the city's lush pavilions and gardens...|[[National Geographic]]<ref name="national">{{cite web |url=http://travel.nationalgeographic.com/places/places-of-a-lifetime/beijing.html |title=Beijing, Places of a Lifetime |publisher=[[National Geographic Society]] |access-date=3 August 2008}}</ref>}} [[ચિત્ર:Iheuan-2005-8.JPG|thumb|બેઇજિંગમાં ક્લાસિકલ બગીચા]] બેઇજિંગના હાર્દમાં ઐતિહાસિક કેન્દ્ર [[ફોરબિડન સિટી]] વસે છે, ભવ્ય મહેલ પરિસર જે મિંગ અને ક્વિંગ સામ્રાજ્યના સમ્રાટોના નિવાસસ્થાન હતા,<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/439.pdf |title=The Imperial Palace of the Ming and Qing Dynasties |publisher=[[UNESCO World Heritage Site|UNESCO World Heritage Centre]] |date=29 December 1986 |format=PDF |access-date=22 July 2009}}</ref> ફોરબિડન સિટી પેલેસ મ્યુઝિયમની પણ મેજબાની કરે છે, જે ચીની કલાના શાહી સંગ્રહનો સમાવેશ કરે છે. ફોરબિડન સિટીની આસપાસ વિવિધ પહેલાના શાહી બગીચાઓ, પાર્કો અને પાકૃતિક ક્ષેત્રો હતા, નોંધનીયરૂપે [[બિહાઇ]], [[શિચાહાઈ]], [[ઝોંગનાનહાઈ]], [[જિંગશાન]] અને [[ઝોંગશાન]]. આ જગ્યાએ, જેમ કે [[બિહાઈ પાર્ક]] એ [[ચીની બાગબાની]] કલાના <ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/124/ બીહાઈ પાર્ક]. [[યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરીટેઝ]] અનિશ્ચિત સૂચી </ref>ઉત્કૃષ્ટ તરીકે વર્ણાય છે, અને જબરદસ્ત ઐતિહાસિક મહત્વ સાથે લોકપ્રિય પર્યટન સ્થળોમાં છે; આધુનિક યુગ દરમિયાન [[ઝોંગનાનહાઈ]] એ વિવિધ ચીની સરકાર અને શાસનોનું રાજકીય હાર્દ બન્યું છે અને હવે કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ચાઇનાનું મુખ્યાલય છે. ટિયાનાનમેન સ્કેવરથી, જે ફોરબિડન સિટીની જમણી બાજુ સ્થિત છે, ત્યાં ઘણી વિવિધ નોંધનીય જગ્યાઓ છે જેમ કે ટિયાનાનમેન, [[ક્વિયાનમેન]], [[ગ્રેટ હોલ ઓફ ધ પીપલ]], [[નેશનલ મ્યુઝયમ ઓફ ચાઈના]], [[પીપલ્સ હિરોનું સ્મારક]], અને [[મૈસોલેયમ ઓફ માઓ ઝેડોંગ]]. [[સમર પેલેસ]] અને [[ઓલ્ડ સમર પેલેસ]] બંને બેઇજિંગના શહેરી નગરના પશ્ચિમી વિભાગ પાસે આવે છે; સમર પેલેસ, એક [[યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરીટેઝ]] સ્થાન છે, તે શાહી બગીચા અને મહેલોના વિસ્તૃત સંગ્રહને દર્શાવે છે, જ્યાં ક્વિંગ સામ્રાજ્યના સમ્રાટો માટે ઉનાળાની વાપસી રૂપે આયોજન થાય છે. શહેરના સૌથી શ્રેષ્ઠ ધાર્મિક સ્થાનો [[ટેમ્પલ ઓફ હેવન]] (''ટિયાનટાન'' ) છે, જે દક્ષિણી પૂર્વ બેઇજિંગમાં સ્થિત છે, તે એક યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરીટેઝ સ્થાન પણ છે,<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/881 |title=Temple of Heaven: an Imperial Sacrificial Altar in Beijing |publisher=[[UNESCO World Heritage Site|UNESCO World Heritage Centre]] |access-date=4 August 2008}}</ref> જ્યાં મિંગ અને ક્વિંગ સામ્રાજ્યના સમ્રાટો સારી કાપણી માટે ભગવાનને પ્રાર્થના કરવા વાર્ષિક ઉજવણી માટે આવે છે; ટેમ્પલ ઓફ હેવનની વિરુદ્ધ દિશામાં સ્થિત, શહેરના ઉત્તરી વિભાગમાં [[ટેમ્પલ ઓફ અર્થ]] (''દૈતાન'' ), અને [[ટેમ્પલ ઓફ સન]] (''રિટન'' ) અને [[ટેમ્પલ ઓફ મૂન]] (''યુએટન'' ) આવેલ છે, બંને ક્રમશ: રૂપથી શહેરી ક્ષેત્રના પૂર્વી અને પશ્ચિમી વિભાગોમાં સ્થિત છે. બીજા પ્રસિદ્ધ મંદિર સ્થાનો જે બેઇજિંગમાં સ્થિત છે તેમાં [[ડોંગ્યૂ મંદિર]], [[તાનઝે મંદિર]], [[મિયાઓયિંગ મંદિર]], [[વ્હાઈટ કલાઉડ મંદિર]], [[યોંગ્હે મંદિર]], [[ફાયૂઆન મંદિર]], [[વાંનશો મંદિર]] અને [[બિગ બેલ મંદિર]]નો સમાવેશ થાય છે. શહેર પાસે પોતાનું પણ એક મંદિર [[કોન્ફુસિયસ મંદિર]], અને એક [[ગ્યોઝીજીયાન]] મંદિર છે. [[કેથેડ્રેલ ઓફ ઇમેક્યુલેટ કન્સેપ્શન]]ને 1605માં બનાવવામાં આવ્યું હતું અને બેઇજિંગમાં સૌથી જુનું કેથોલિક ચર્ચ છે. [[નિયુજી મસ્જિદ]] જે બેઇજિંગમાં સૌથી જૂની મસ્જિદ છે, જેનો ઇતિહાસ એક હજાર વર્ષ જુનો છે. [[ચિત્ર:See im Kaiserpalast Peking ca 1900.jpg|thumb|1900ની સાલથી બેઇજિંગનો જર્મન પોસ્ટકાર્ડ]] બેઇજિંગ ઘણા સુ-સંરક્ષિત પેગોડા અને પત્થર પેગોડાને ધરાવે છે, જેમ કે પ્રચંડ [[પેગોડા ઓફ ટિઆનિંગ ટેમ્પલ]], જે 1100-1120 સુધીમાં લીયો સામ્રાજ્ય દરમિયાન બંધાયું હતું, અને [[પેગોડા ઓફ કિશોઉ ટેમ્પલ]] જે 1576માં મિંગ સામ્રાજ્ય વખતે બંધાયેલ હતું. વિવિધ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતા [[પત્થરોના પુલો]] બેઇજિંગમાં પણ સ્થિત છે, જેમાં 12મી સદીના [[લુગોઉ પુલ]], 17મી સદીનો [[બેલિક્વિઓ પુલ]] અને 18મી સદીનો [[જેડ બેલ્ટ પુલ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[બેઇજિંગની પ્રાચીન વેધશાળા]] મિંગ અને ક્વિંગ સામ્રાજ્ય પહેલાંની તારીખના ટેલિસ્કોપિક સ્ફિયર્સની પ્રદર્શની કરે છે. [[ફ્રેંગ્રાન્ટ હીલ્સ]] (''ક્ષીયાંગશાન'' ) એક લોકપ્રિય સાર્વજનિક પાર્ક છે જે પાકૃતિક પરિદૃશ્ય ક્ષેત્રો સાથે પારંપારિક અને સાંસ્કૃતિક અવશેષોને પણ સામેલ કરે છે. [[બેઇજિંગ બોટાનિકલ બાગ]] લગભગ 6000 જાતિના છોડોને પ્રદર્શિત કરે છે, જેમાં વિવિધ પ્રકારના વૃક્ષો, છોડો અને ફૂલો અને વ્યાપક [[પ્યોની]] બાગને પ્રદર્શિત કરે છે. [[તાઓરેંટિંગ પાર્ક]], [[ચાઓયેંગ પાર્ક]], [[હેઈડિયન પાર્ક]] અબે [[ઝિઝુ યુઆન]] એ લોકપ્રિય મનોરંજન પાર્ક છે જે વિવિધ પ્રાકૃતિક દૃશ્યોને સામેલ કરે છે. [[બેઇજિંગ પ્રાણી સંગ્રહાલય]] એ પ્રાણી અનુસંધાન સંશોધન માટેનું કેન્દ્ર છે, જે વિવિધ ખંડોના દૂલર્ભ પ્રાણીઓનો સમાવેશ કરે છે જેમાં ચીનના [[વિશાળ પાન્ડા]]નો પણ સમાવેશ થાય છે. બેઇજિંગ તેના [[સિહેયુઆન]] (કોર્ટયાર્ડ ઘરો) અને [[હુટોંગ]] (સાંકડી ગલી) ઓ માટે પણ જાણીતું છે, જો કે તેઓ શહેર નિર્માણની વૃદ્ધિના કારણે વધારેને વધારે અદૃશ્ય થઈ રહ્યા છે, અને ઊંચી ઈમારતોને રસ્તો આપી રહ્યા છે. શહેર પાસે વિવિધ સુ-સરંક્ષિત સિહેયુઆનના પાડોશી પ્રદેશ ક્ષેત્ર વધારે ભવ્ય કોર્ટયાર્ડ ઘરોનો સમાવેશ કરતા, જેમ કે [[પ્રિન્સ ગોંગ મેન્સન]]. બેઇજિંગ હજારોથી વધારે [[સંગ્રહાલયો]] છે,<ref>{{cite web |url=http://english.cri.cn/1702/2005-2-18/119@169894.htm |title=About Beijing |access-date=2010-07-22 |archive-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929065353/http://english.cri.cn/1702/2005-2-18/119@169894.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="museum">{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/museums/116909.htm |title=Beijing's Museums & Galleries}}</ref>અને ફોરબિડન સિટીમાં [[પેલેસ મ્યુઝિયમ]] અને [[નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ ચાઇના]] સિવાય બીજા મુખ્ય સંગ્રહાલયોમાં [[નેશનલ આર્ટ મ્યુઝિયમ ઓફ ચાઈના]], [[કેપિટલ મ્યુઝિયમ]], [[બેઇજિંગ આર્ટ મ્યુઝિયમ]], [[મ્યુઝિયમ ઓફ ધ ચાઇનિઝ પીપલ્સ રિવોલ્યુશન]], [[જીયોલોજીકલ મ્યુઝિયમ ઓફ ચાઇના]], [[બેઇજિંગ મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટરી]] અને [[પેલેઝુઓલોજીકલ મ્યુઝિયમ ઓફ ચાઇના]]નો સમાવેશ થાય છે. <ref name="museum"></ref> શહેરી બેઇજિંગના બાહરી ભાગમાં પરંતુ નગરપાલિકાની અંદરની બાજુ [[મિંગ સામ્રાજ્યના તેર મકબરાઓ]], તેર મિંગ સમ્રાટોના વિપુલ અને વ્યાપક દફન સ્થાનો સ્થિત છે, જે યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરીટેજ સ્થાનોના '[[ઈમ્પરિયલ ટોમ્બ્સ ઓફ ધ મિંગ એન્ડ ક્વિંગ ડાયનેસ્ટી]]' ભાગરૂપે નિર્દિષ્ટ કરાયેલ છે.<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/archive/decrec03.htm#dec8-c-39 |title= Imperial Tombs of the Ming and Qing Dynasties |publisher=[[UNESCO World Heritage Site|UNESCO World Heritage Centre]] |date=10 December 2003 |access-date=4 August 2008 |access-date=2009-07-22}}</ref> [[ઝોઉકોઉડિયન]]માં પુરાતત્વીય [[પેકિંગ મેન]]નું સ્થાન એ બેઇજિંગ નગરપાલિકાની અંદરની તરફ બીજું વર્લ્ડ હેરીટેઝ સ્થાન છે, <ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/449 |title=Peking Man Site at Zhoukoudian |publisher=[[UNESCO World Heritage Site|UNESCO World Heritage Centre]] |access-date=4 August 2008}}</ref> અને તે ખોજના ખજાનાનો સમાવેશ કરે છે, તે [[હોમો ઇરેક્ટસ]]ના પ્રથમ અવશેષોનો સમાવેશ કરીને અને વિશાળ [[હાઈના]] [[પેચોક્રોકુતા]] બ્રિવાયરોસ્ટ્રીસનો સમાવેશ કરે છે. યુન્સેકો વર્લ્ડ હેરીટેજ સ્થાનના ઘણા વિભાગોમાં [[ગ્રેટ વોલ ઓફ ચાઈના]]<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/438 |title=The Great Wall |publisher=[[UNESCO World Heritage Site|UNESCO World Heritage Centre]] |access-date=4 August 2008}}</ref> છે તે નગરપાલિકામાં સ્થિત છે, સૌથી વધુ નોંધનીય [[બેડેલિંગ]], [[જીનશાનલિંગ]], [[સિમાતાઇ]] અને [[મુટિઆનયુ]] પણ છે. === મીડિયા === ==== ટેલીવિઝન અને રેડિયો ==== {{See also|Beijing Radio Stations}} [[બેઇજિંગ ટેલીવિઝન]] (બીટીવી) ચેનલ 1 થી 10 સુધીના અંકો પર પ્રસારિત થાય છે. ત્રણ રેડિયો સ્ટેશનો અંગ્રેજીમાં કાર્યક્રમો પ્રસ્તુત કરે છે : એફએમ 88.7 પર ''હીટ એફએમ'' , એફએમ 91.5 પર ''ઈઝી એફએમ'' [[ચાઇના રેડિયો ઇન્ટરનેશનલ]] (સીઆરઆઇ), અને એએમ 774 પર નવો શરૂ થયેલ ''રેડિયો 774'' . [[બેઇજિંગ રેડિયો સ્ટેશન]] એ શહેરના દર્શકોની સેવામાં રેડિયો સ્ટેશનોનો પરિવાર છે; તેના સ્ટેશનો 97.4 એફએમ પર મ્યુઝીક સ્ટેશન અને સાથે સાથે બીજા સ્ટેશનો જે સમાચાર, ખેલ, શિક્ષણ કાર્યક્રમો અને બીજા પર ધ્યાન આપતાની શ્રેણી છે, તેનો સમાવેશ કરે છે. [[ચિત્ર:CCTV-new-building.jpg|right|thumb|સીસીટીવી મુખ્યાલય]] ==== પ્રેસ ==== પ્રસિદ્ધ ''[[બેઇજિંગ ઈવનીંગ ન્યૂઝ]]'' (''બેઇજિંગ વેનબાઉ'' , 北京晚报), ચીનીમાં બેઇજિંગ બાબતના સમાચાર પ્રસ્તુત કરે છે, જે દરરોજ બપોરે વહેંચાય છે.. બીજા અખબારોમાં ''ધ બેઇજિંગ ન્યૂઝ'' (''ક્ષીન જિંગ બાઉ'' , 新京报), ''બેઇજિંગ સ્ટાર ડેઇલી'' , ''બેઇજિંગ મોર્નિંગ ન્યૂઝ'' , અને ''[[બેઇજિંગ યુથ ડેઈલી]]'' (''બેઇજિંગ ક્વિંગનિઆન બાઉ'' ), તેમ જ અંગ્રેજી ભાષાનું અઠવાડિક ''[[બેઇજિંગ વિકેન્ડ]]'' અને ''[[બેઇજિંગ ટૂડે]]'' (''યુથ ડેઈલી'' નું અંગ્રેજી ભાષાનું એડિશન) નો સમાવેશ થાય છે. ''[[પઈપલ્સ ડેઈલી]]'' અને ''[[ચાઈના ડેઈલી]]'' (અંગ્રેજી) એ બેઇજિંગમાં પણ પ્રકાશિત થાય છે. રાષ્ટ્રીયરૂપે ફરતા ચીની અખબારો બેઇજિંગમાં પણ ઉપલબ્ધ છે. પ્રકાશનો પ્રાથમિક રૂપથી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ અને નિર્વાસિત પ્રવાસીઓ સમાજને ધ્યાનમાં રાખી અંગ્રેજી ભાષાના સમાયિકો ''[[ટાઈમ આઉટ બેઇજિંગ]]'' , ''[[સિટી વિકેન્ડ]]'' , ''[[બેઇજિંગ ધીસ મન્થ]]'' , ''[[બેઇજિંગ ટોક]]'' , ''[[ધેટ્સ બેઇજિંગ]]'' નો સમાવેશ કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેસ, અંગ્રેજી અને બીજા ભાષાના અખબારો અને પત્રિકાઓ સહિત, બધી મુખ્ય હોટલો અને [[મૈત્રી દુકાનો]]માં ઉપલબ્ધ હોય છે, અને લેખ સંપૂર્ણ પ્રસ્તુત કર્યા હોય છે. === રમત ગમત === બેઇજિંગ એ [[2008 સમર ઓલમ્પિક]] અને [[2008 સમર પેરાલિમ્પિક]]ની મિજબાની કરેલી. શહેરના અધિકારીઓએ 3,50,000 લોકોનું [[બેઇજિંગ નેશનલ સ્ટેડિયમ]]ના નિર્માણ માટે સ્થળાંતર કરેલું,<ref>{{harvnb|Davis|2006|p=106}}</ref> જે 28 જૂન 2008માં સમાપ્ત થયું.<ref>{{cite news |title=Beijing Olympics Bird's Nest ready |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7478923.stm |work=BBC News |date=28 June 2008 |access-date=28 June 2008}}</ref> બેઇજિંગ આધારિત વ્યાવસાયિક રમત-ગમત ટીમોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે : {{Colbegin}} * [[ચાઇનિઝ સુપર લીગ]] ** [[બેઇજિંગ ગ્યુઓન]] * [[ચાઇનિઝ ફૂટબોલ એસોસિયેશન જીયા લીગ]] ** [[બેઇજિંગ બેક્ષી]] ** [[બેઇજિંગ ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી એફસી]] * [[ચાઇનિઝ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન]] ** [[બેઇજિંગ ડક્સ]] * [[વુમેન્સ ચાઇનિઝ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન]] ** બેઇજિંગ શોઉગેંગ * [[એશિયા લીગ આઈસ હોકી]] ** [[ચાઈના શાર્ક્સ]] * [[ચાઇનિઝ બેઝબોલ લીગ]] ** [[બેઇજિંગ ટાઈગર્સ]] {{Colend}} [[એબીએ]]ની [[બેઇજિંગ ઓલમ્પિંયન્સ]] એ પહેલાં [[સીબીએ]] ટીમ હતી, જે 2005 માં [[મેવુડ, કેલિફોર્નિયા]]માં જતાં પહેલાં પોતાનું નામ રાખેલું અને પ્રાથમિક ચીની ખેલાડીઓની સૂચી કાયમ કરેલી. == પરિવહન == {{Main|Transportation in Beijing}} આર્થિક સુધારાઓ પછી શહેરના વિકાસની સાથે, પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના, અને વિશાળ પૂર્વી એશિયનના અંદરના પ્રદેશમાં, બેઇજિંગ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિવહન કેન્દ્રના રૂપમાં વિકસિત થયું છે. શહેરની ફરતી બાજુ પાંચ રીંગરોડ છે, નવ એક્ષ્પ્રેસ રસ્તાઓ છે અને શહેરીય એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ છે, આગિયાર ચાઇના નેશનલ હાઈવે છે, અને ઘણા રેલ્વે રસ્તાઓ અને એક આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથક છે. [[ચિત્ર:Beijing Railway Station 01.jpg|thumb|બેઇજિંગ રેલ્વે સ્ટેશન ]] === રેલ્વે === બેઇજિંગ લાંબા સમય સુધી ચીનનું સૌથી મોટું રેલ્વે કેન્દ્ર છે. બેઇજિંગથી [[શાંઘાઈ]], [[ગ્યાઉંગઝોઉ]], [[કોવલુન]], [[હર્બીન]], [[ક્વિનહુઆંગડાઉ]], [[બાઉટાઉ]], [[યુઆનપિંગ]], [[ચેંગડે]] અને [[ટિયાનજિન]] સુધીની [[રેલ્વે લાઇન]] છે. 1લી મે, 2009 સુધીમાં [[બેઇજિંગ રેલ્વે સ્ટેશન]] પર 177 ટ્રેનો દરરોજ ઊભી રહે છે, જ્યારે [[બેઇજિંગ પશ્ચિમ રેલ્વે સ્ટેશન]] પાસે 220 ટ્રેનો ઊભી રહે છે. આ બે રેલ્વે સ્ટેશનો શહેરના મુખય પરિવહન કેન્દ્રના રૂપે સેવા આપે છે. કલાના રાજ્ય [[બેઇજિંગ દક્ષિણ રેલ્વે સ્ટેશન]] ઓગસ્ટ 2008માં પુન: ખૂલ્યું, અને [[બેઇજિંગ- ટિયાન્જિન ઉચ્ચ ગતિની ટ્રેન]] માટેનું બેઇજિંગ સ્ટેશન બન્યું, જે વિશ્વમાં એક સૌથી વધુ ગતિની નિયમિત યાત્રી ટ્રેન સેવા છે, તેમ જ બીજી ઉચ્ચ ગતિની [[સીઆરએચ]] ટ્રેનો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રેનો [[મોંગોલિયા]], [[રશિયા]]માં, [[વિએટનામ]] અને [[ઉત્તરી કોરિયા]]માંની બધી બેઇજિંગમાંથી પસાર થાય છે. શહેરી બેઇજિંગમાં ઘણા બીજા રેલ્વે સ્ટેશનો છે જે નિયમિત યાત્રી ભીડને સંભાળે છે : [[બેઇજિંગ ઉત્તર]], [[બેઇજિંગ પૂર્વ]], [[ફેંગ્ટાઈ]], અને બીજા નાના સ્ટેશનો. બીજા સંખ્યાબંધ સ્ટેશનો છે, જે ઉપ-નગરીય ક્ષેત્રોને સેવા આપે છે. ચીનમાં યાત્રી ટ્રેનોને બેઇજિંગને સંબંધિત તેમની દિશાની મુજબ અંક અપાયેલ છે. === રસ્તાઓ અને એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ === :''જુઓ : વધારે સંબંધિત જાણકારી માટે [[બેઇજિંગના રીંગરોડ]], [[બેઇજિંગનો એક્ષપ્રેસ રસ્તા]] અને બેઇજિંગના [[ચીની રાષ્ટ્રીય હાઈવે]].'' [[ચિત્ર:Beijing Bus Rapid Transit.jpg|thumb|એર કન્ડિશન્ડ કલાત્મક બસ જે બેઇજિંગ બસ રેપિડ ટ્રાન્સિટ લાઈન 1 પર કાર્યરત છે]] નેશનલ ટ્રન્ક રોડ નેટવર્કના ભાગરૂપે ચીનના દરેક ભાગો સાથે રસ્તાઓ થકી બેઇજિંગ જોડાયેલ છે. નવ [[ચીનના એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ]] બેઇજિંગ સાથે જોડાયેલ છે, તેમ જ અગિયાર [[ચીની રાષ્ટ્રીય હાઈવે]] પણ થોડા અંશ સુધી જોડાયેલ છે. તેની પ્રાચીન રાજધાનીની શૈલીના કારણે, બેઇજિંગમાં રસ્તાઓ ઘણીવખત દિશા-સૂચકની ચાર દિશાઓમાંથી એકમાં તો હોય જ છે. બેઇજિંગનું શહેર પરિવહન એ પાંચ '[[રીંગ રોડ]]'{{zh|s=环路}} પર આધારિત છે જે અનુક્રમે શહેરની ચારે બાજુ છે, સાથે આ રીંગ રોડ માટે [[ફોરબિડન સિટી]] વિસ્તારને ભૌગોલિક કેન્દ્ર રૂપે નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. રીંગ રોડ રીંગના આકાર કરતા વધારે લંબચોરસ છે. ૧ લો રીંગ રોડ સરકારી રૂપથી પરિભાષિત નથી. [[૨ જો રીંગ રોડ]] એ સંપૂર્ણ રીતે બેઇજિંગના આંતરીક શહેરી વિસ્તારોમાં સ્થિત છે. [[૫ મો રીંગ રોડ]] અને [[૬ ઠ્ઠો રીંગ રોડ]] એક સંપૂર્ણ ધોરણે રાષ્ટ્રીય [[એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ]] સાથે રીંગ રોડ પ્રગતિરીતે એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓની સામ્યતા સાથે અગ્રેસર છે કારણ કે તેઓ બાહરી તરફ વ્યાપક થઈ રહ્યા છે - રાષ્ટ્રીય એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ બીજા રસ્તાઓ સાથે આંતરીક બદલાવ સાથે જોડાયેલ છે. ચીનના બીજા પ્રદેશોના એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ [[૩ જા રીંગ રોડ]]ના બાહરી તરફથી પ્રવેશીય છે. બેઇજિંગમાં યાતાયાત (ટ્રાફિક) સાથે સૌથી મોટી ચિંતામાં ટ્રાફીક જામનો સમાવેશ થાય છે, જો કે હાલના વર્ષોમાં ઘણા ક્ષેત્રોમાં આ સમસ્યાને ઓછી કરવા માટેના પ્રયાસો માટે [[આઇટીએસ]] અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. શહેરના કેન્દ્રમાં ટ્રાફિક ઘણી વખત જાળિગૂચ્ચ હોય છે, ખાસ કરીને ભીડના કલાકોમાં. ભીડના કલાકોના બાહર પણ, ઘણા રસ્તાઓ હજી પણ ટ્રાફિક સાથે અટકેલા હોય છે. શહેરી વિસ્તારના રીંગ રોડ અને મુખ્ય પણે સંપૂર્ણ રસ્તાઓ ખાસ કરીને [[ચેંન્ગન એવેન્યૂ]]ની નજીક,{{Citation needed|date=May 2010}} સાધારણરૂપે વધુ ગીચ વિસ્તારના રૂપે જોવાયું છે. બેઇજિંગની ટ્રાફિક સમસ્યાઓ એ અર્ધ વિકસિત સામૂહિક પરિવહન સિસ્ટમને સંબંધિતના કારણે તીવ્રતાથી વધી છે. બેઇજિંગની શહેરી શૈલીનો દેખાવ પણ આ પરિવહન પદ્ધતિની સ્થિતિને વધારે જટિલ કરે છે. <ref>{{cite news |title=Beijingers spend lives on road as traffic congestion worsens |url=http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-10/06/content_269518.htm |work=[[China Daily]] |publisher=[[Xinhua News Agency]] |date=6 October 2003 |access-date=22 July 2009}}</ref> સત્તાતંત્રે ઘણા બસના રસ્તાઓને બનાવ્યા છે, જેમાં ભીડના કલાકો દરમિયાન, બધા જ વાહનો માત્ર જાહેર બસો સિવાયનાને પ્રવેશ નથી મળતો. 2010ની શરૂઆતમાં, બેઇજિંગ પાસે 4 મિલિયન નોંધાયેલ વાહનો હતા.<ref>{{cite web |title=Automobile numbers could be capped |url=http://www.chinadaily.com.cn/metro/2009-10/19/content_8809166.htm |publisher=[[China Daily]] |access-date=13 May 2010}}</ref> 2010ના અંત સુધીમાં, બેઇજિંગમાં સરકારે 5 મિલિયન ગાડીઓની અપેક્ષા રાખી છે. 2010માં, નવી ગાડીની નોંધણી બેઇજિંગમાં સરેરાશ 15500 પ્રતિ દિવસની છે.<ref>{{cite news |title=Beijing city to have five mln cars on roads by year end |url=http://autonews.gasgoo.com/auto-news/1015147/Beijing-city-to-have-five-mln-cars-on-roads-by-year-end.html |publisher=Gasgoo |date=12 May 2010 |access-date=13 May 2010 |archive-date=2 જાન્યુઆરી 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130102164859/http://autonews.gasgoo.com/auto-news/1015147/Beijing-city-to-have-five-mln-cars-on-roads-by-year-end.html |url-status=dead }}</ref> === હવાઇ માર્ગ === [[ચિત્ર:Beijing Terminal 3.jpg|thumb|right|બેઇજિંગ કેપિટલ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટનું નવું ટર્મીનલ 3 ]] બેઇજિંગનું પ્રાથમિક હવાઈ મથક એ [[બેઇજિંગ કેપિટલ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] છે ([[આઇએટીએ]] : પીઇકે; [[શૂન્યી]] પાસે), જે નગરના કેન્દ્રની ઉત્તરી-પૂર્વી બાજુ 20 કિમી છે. 2008 ઓલમ્પિક માટેના સુધારાઓ સાથે, હવાઈ મથક હવે ત્રણ ટર્મિનલ ધરાવે છે, જેમાં ટર્મીનલ 3 એ વિશ્વમાં સૌથી મોટું છે. મોટાભાગના સ્થાનીય અને લગભગ બધી જ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનો આવે છે અને કેપિટલ એરપોર્ટથી ઊડે છે. કેપિટલ એરપોર્ટ એ [[એર ચાઇના]] માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. કેપિટલ એ નિયમિત એર યાત્રિઓની સેવા સાથે બેઇજિંગને મોટા ભાગના તમામ અન્ય ચીની શહેરો સાથે જોડે છે. તે [[એરપોર્ટ એક્ષપ્રેસ રસ્તાઓ]] દ્વારા મધ્ય બેઇજિંગ સાથે જોડાયેલ છે અને સારા ટ્રાફિક કલાકો દરમિયાન, શહેરના કેન્દ્રથી અંદાજે 40 મિનિટનો રસ્તો છે. 2008 ઓલમ્પિક પહેલાં [[૨ જો એરપોર્ટ એક્ષપ્રેસ રસ્તો]], એરપોર્ટ સુધી બનાવ્યો હતો, તેમજ [[લાઇટ રેલ્વે]] સિસ્ટમ પણ બાંધી હતી, જે હાલમાં [[બેઇજિંગના સબવે]] સાથે જોડાયેલ છે. શહેરમાં બીજા એરપોર્ટ્સમાં [[લિઆંગક્ષીંઆંગ]], [[નેનયુઆન]], [[ક્ષીજાઓ]], [[શાહે]] અને [[બેડાલિંગ]]નો સમાવેશ થાય છે. નેનયુઆન માત્ર એક યાત્રી એરલાઇન માટેના કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપે છે, અને આ એરપોર્ટ્સ પ્રાથમિક રીતે લશ્કરી ઉપયોગ માટે છે, અને જનતાને ઓછા જાણીતા છે. === જાહેર પરિવહન === [[ચિત્ર:BJ-Line5-Dongdan-Platform.JPG|thumb|પ્લેટફોર્મ સ્ક્રીન ડોર સાથે ડોંગડેન સ્ટેશન પર લાઈન 5 પ્લેટફોર્મ]] [[બેઇજિંગનો સબવે]] 1971માં ખૂલ્યો, અને 2002માં [[લાઈન 13]]ના ખૂલ્યા પહેલા માત્ર બે જ લાઈનો હતી. તે પછીથી, સબવે 6 ભોંયતળિયે અને ત્રણ ભૂમિની ઉપર સાથે, 9 લાઈનોમાં વિસ્તૃત થયો. [[લાઈન 1]] અને [[બેટોંગ લાઈન]], તેનો પૂર્વીય ફેલાવ, લગભગ બધા જ શહેરી બેઇજિંગને પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ ક્રોસ થાય છે. લાઈન [[4]] અને [[5]] એ બે ઉત્તર-દક્ષિણ અક્ષીય લાઈનો રૂપે સેવા આપે છે. અમર્યાદિત સ્થાનાંતર માટે ભાડુ 2 યુઆન નિયત હોય છે, સિવાય કે એરપોર્ટ એક્ષપ્રેસ લાઈન હોય, જેની કિંમત 25 યુઆન પ્રતિ ફેરો હોય છે. બેઇજિંગમાં લગભગ 700 બસો અને [[ટ્રોલી બસો]]ના રસ્તાઓ છે, જેમાં ત્રણ [[બસ ઝડપી પરિવહન રસ્તા]]ઓ છે.<ref>{{cite web |title=Beijing Bus Rapid Transit |url=http://beijing.dazhao.net/brt/ |access-date=9 January 2009 |archive-date=28 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228062551/http://beijing.dazhao.net/brt/ |url-status=dead }}</ref> બધા જાહેર પરિવહન ''[[યિકોટોંગ]]'' કાર્ડ સાથે પ્રવેશમય છે, જે સબવે સ્ટેશન અને જાહેર પરિવહન બસોમાં અવલોકન કરવા માટે રેડિયો આવૃતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. 2010 મેમાં, બેઇજિંગની નગરપાલિકા સરકારે વર્ષ 2020 સુધીમાં 21 નવી સબવે લાઇન્સ ઉમેરવાની યોજના જાહેર કરી છે. બેઇજિંગમાં 30 સબવે લાઈન્સની અને 450 સ્ટેશનો માટેની આ યોજના છે, જે અંતરમાં 1050 કિલોમીટર એ પહોંચવાની છે. જ્યારે અમલમાં મૂકાશે ત્યારે ચોથા રીંગરોડ પર રહેતા નિવાસીઓ ચાલતા 10 થી 1પ મિનિટમાં સ્ટેશને પહોંચી શકશે. ઉપનગરોને નવી રેડિયલ લાઈન્સ દ્વારા જોડવામાં આવશે. <ref>{{cite web |title=30 subway lines to cover Beijing by 2020 |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2010-05/28/content_9905209.htm |date=28 May 2010 |access-date=30 May 2010}}</ref> નોંધાયેલી [[ટેક્ષી]]ઓ સમગ્ર બેઇજિંગમાં મળી શકે છે, મોટી સંખ્યામાં નોંધાયેલ વગરની ટેક્ષીઓ પણ અસ્તિત્વમાં છે. 30 જૂન 2008 સુધીમાં, બધી માન્ય ટેક્ષીઓમાં ભાડું પહેલાં 3 કિ.મી. માટે 10 [[રિનમિન્બી]] છે અને વધારાના દરેક કિલોમીટર માટે 2.00 [[રિનમિન્બી]] છે, જેમાં ઉભા રહેવાની ફીનો સમાવેશ થતો નથી. મોટાભાગની ટેક્ષીઓ [[હ્યન્ડાઈ એલાન્ટ્રાસ]], [[હુન્ડાઈ સોનાટા]], [[પ્યુજોટ]] [[સાયટ્રોન્સ]] અને [[ફોકસવેગન જેટટાસ]] છે. 15 કિ.મી. પછી, પ્રાથમિક ભાડા 50 % વધે છે, (પરંતુ માત્ર 15 કિ.મી.થી ''વધુ'' અંતરના ભાગ માટે જ લાગુ કરવામાં આવે છે, જેથી યાત્રીએ પ્રથમ 15 કિ.મી. માટે વધારાનો શુલ્ક ના આપવો પડે). રાત્રે 11 અને સવારના 5 સુધી, આ ભાડું 20 % વધારવામાં આવે છે, જે 11 આરએમબીથી શરૂ કરતાં અને 2.4 આરએમબી પ્રતિ કિ.મી.ના દરે વધે છે. 15 કિમીથી વધુની મુસાફરી અને રાત્રે 11 અને સવારના 6 સુધી, બંને ભાવ લાગુ પડે છે, માટે કુલ 80 % નો વધારો (120 % * 150 % = 180 %) થાય છે. == શિક્ષણ == [[ચિત્ર:Tsinghua Observatory.jpg|thumb|ત્સિંઘુઆ યુનિવર્સિટી એ મુખ્ય ભૂમિ ચીનની સર્વોચ્ચ યુનિવર્સિટી છે ]] બેઇજિંગ એ મોટી સંખ્યામાં કોલેજો અને યુનિવર્સિટીનું ઘર છે, જેમાં ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સારી મનાતી યુનિવર્સિટી, જેમ કે [[પેકિંગ યુનિવર્સિટી]] અને [[ત્સિંગઘુઆ યુનિવર્સિટી]]નો ([[નેશનલ કી યુનિવર્સિટી]]ની બે) સમાવેશ થાય છે.<ref name="columbia encyclopedia"/> બેઇજિંગની ચીનની રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક રાજધાની રૂપેની પ્રતિષ્ઠા, ચીનના બીજા શહેરો કરતા મોટા પ્રમાણમાં [[તૃતીય સ્તરીય]] સંસ્થાઓનું અહીં એકીકરણ કરાય છે, જે ઓછામાં ઓછા 70 સંખ્યા સુધી પહોંચી ગઇ છે. ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ જાપાન, કોરિયા, ઉત્તર અમેરીકા, યુરોપ, દક્ષિણી પશ્ચિમી એશિયા અને બીજેથી દર વર્ષે અભ્યાસ માટે બેઇજિંગ આવે છે. નીચે આપેલ સંસ્થાઓની સૂચિ એ ચાઇના [[મિનિસ્ટ્રી ઓફ એજ્યુકેશન]] દ્વારા સંચાલિત છે. === પ્રાથમિક શિક્ષણ === બેઇજિંગના શહેરી વિસ્તારમાં ઘણી જાણીતી [[પ્રાથમિક શાળાઓ]] છે. * [[બેઇજિંગ જિંગશેન સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京景山学校}}) * બેઇજિંગ ફર્સ્ટ એક્ષપરિમેન્ટ પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|北京第一实验小学}}) * બેઇજિંગ સેકન્ડ એક્ષપરિમેન્ટ પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|北京第二实验小学}}) * બેઇજિંગ ફુક્ષુઈ પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|北京府学小学}}) * ઝોંગ ઉઆન કન નં. 1 પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|中关村第一小学}}) * ઝોંગ ઉઆન કન નં. 2 પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|中关村第二小学}}) * બેઇજિંગ પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|北京小学}}) * રેન્મિન યુનિવર્સિટી ઓફ ચાઈના સાથે જોડાયેલ ધ એલિમેન્ટરી સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|中国人民大学附属小学}}) * બેઇજિંગ નોર્મલ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ ધ એક્ષપરિમેન્ટલ પ્રાયમરિ સ્કૂલ ({{lang|zh-Hans|北京师范大学附属实验小学}}) === માધ્યમિક શિક્ષણ === બેઇજિંગની ઘણી જાણીતી માધ્યમિક શાળાઓ છે : * [[બેઇજિંગ નં. 4 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第四中学}}) * [[બેઇજિંગ 55 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京五十五中学}}) * [[બેઇજિંગ 101 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京一零一中学}}) * [[બેઇજિંગ ચેન જિંગ લુન હાઇ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市陈经纶中学}}) * [[બેઇજિંગ હુઈવિન મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京汇文中学}}) * [[બેઇજિંગ જિંગશેન મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京景山学校}}) * [[બેઇજિંગ નં. 2 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第二中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 3 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第三中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 5 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第五中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 8 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第八中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 9 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第九中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 15 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第十五中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 8 મિડલ સ્કૂલ યિહાઈ શાખા]] ({{lang|zh-Hans|北京市第八中学怡海分校}}) * [[બેઇજિંગ નં. 80 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第八十中学}}) * [[બેઇજિંગ ક્ષીચેન્ગ ફોરેન લેંગ્વેજ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市西城区外国语学校}}) * [[કેપિટલ નોર્મલ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ હાઈ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|首都师范大学附属中学}}) * [[ત્સિંઘુઆ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ હાઈ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|清华大学附属中学}}) * [[ધ એફિલિએટેડ હાઈ સ્કૂલ ઓફ પેકિંગ યુનિવર્સિટી]] ({{lang|zh-Hans|北京大学附属中学}}) * [[બેઇજિંગ નોર્મલ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ ધ એક્ષપરિમેન્ટલ હાઇ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京师范大学附属实验中学}}) * [[રેન્મિન યુનિવર્સિટી ઓફ ચાઈના સાથે જોડાયેલ હાઇ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|中国人民大学附属中学}}) * [[બેઇજિંગ નં. 171 મિડલ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京市第一七一中学}}) * [[બેઇજિંગ નોર્મલ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ હાઇ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京师范大学附属中学}}) * [[બેઇજિંગ નોર્મલ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ ધ સેકન્ડ હાઇ સ્કૂલ]] ({{lang|zh-Hans|北京师范大学第二附属中学}}) === યુનિવર્સિટી અને કોલેજ === {{Main|List of universities and colleges in Beijing}} == આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો == {{See also|List of twin towns and sister cities in China}} === પડોશના નગરો - બાજુ બાજુના નગરો === બેઇજિંગ પાસે વિશ્વના સંખ્યાબંધ બાજુ બાજુના નગરો અને બાજુ બાજુના શહેરો છે :<ref>{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|access-date=23 June 2009|archive-date=17 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|url-status=dead}}</ref><ref>પેરીસ અને રોમ એ તેમના વચ્ચે વિશિષ્ટ કરારને કારણે 'ભાગીદાર શહેરો' છે.{{cite web |url=http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16467&portlet_id=14974 |title=Le jumelage avec Rome |access-date=9 July 2008 |publisher=Municipalité de Paris |language=French |archive-date=16 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216141833/http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16467&portlet_id=14974 |url-status=dead }}</ref> {| |- | valign="top" | * {{flagicon|Iran}} [[તહેરાન]], [[ઈરાન]] ''(1979)'' * {{flagicon|Japan}} [[ટોકિયો]], [[જાપાન]] ''(1979)'' * {{flagicon|Serbia}} [[બેલગ્રેડ]], [[સર્બિયા]] ''(1980)'' * {{flagicon|United States}} [[ન્યૂયોર્ક સિટી]], [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ]] ''(1980)'' <ref>{{cite web |title=NYC's Sister Cities |publisher=Sister City Program of the City of New York |year=2006 |url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/main.shtml |access-date=1 September 2008 |archive-date=21 મે 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521052322/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/main.shtml |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Peru}} [[લિમા]], [[પેરુ]] ''(1983)'' * {{flagicon|United States}} [[વોશિંગ્ટન ડીસી]], [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ]] ''(1984)'' <ref name="Washington DC">{{cite web|url=http://os.dc.gov/os/cwp/view,a,1206,q,522336.asp|title=Protocol and International Affairs|publisher=DC Office of the Secretary|access-date=12 July 2008|archive-date=13 મે 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513185356/http://os.dc.gov/os/cwp/view%2Ca%2C1206%2Cq%2C522336.asp|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Spain}} [[મેડ્રિડ]], [[સ્પેઇન]] ''(1985)'' * {{flagicon|Brazil}} [[રીયો ડી જાનેરો]], બ્રાઝિલ''(1986)'' * {{flagicon|France}} [[ઈલ-ડે-ફ્રાન્સ]] (પેરીસ), ફ્રાન્સ ''(1987)'' * {{flagicon|Germany}} [[કોન]], [[જર્મની]] ''(1987)'' * {{flagicon|Jordan}} [[અમ્માન]], [[જોર્ડન]] ''(1990)'' * {{flagicon|Turkey}} [[અન્કારા]], [[ટર્કી]] ''(1990)'' * {{flagicon|Egypt}} [[કૈરો]], [[ઈજીપ્ત]] ''(1990)'' * {{flagicon|Pakistan}} [[ઈસ્લામાબાદ]], [[પાકિસ્તાન]] ''(1992)'' * {{flagicon|Indonesia}} [[જાકાર્તા]], [[ઈન્ડોનેશિયા]] ''(1992)'' * {{flagicon|Latvia}} [[રીગા]], [[લેટવિયા]]<ref name='"Riga">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |access-date=27 July 2009 |archive-date=26 ડિસેમ્બર 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073814/https://www.riga.lv/lv |url-status=dead }}</ref> | valign="top" | * {{flagicon|Brazil}} [[સાઓ પૌલો]], બ્રાઝિલ<ref name="São Paulo">[http://www2.prefeitura.sp.gov.br/secretarias/relacoes_internacionais/ingles/descentralized_cooperation/sister_cities/0001 પ્રિફિટ્યુરા.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224222805/http://www2.prefeitura.sp.gov.br/secretarias/relacoes_internacionais/ingles/descentralized_cooperation/sister_cities/0001 |date=2008-12-24 }}[http://www2.prefeitura.sp.gov.br/secretarias/relacoes_internacionais/ingles/descentralized_cooperation/sister_cities/0001 સ્પે - ડિસેન્ટ્રલાઈઝડ કોઓપરેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224222805/http://www2.prefeitura.sp.gov.br/secretarias/relacoes_internacionais/ingles/descentralized_cooperation/sister_cities/0001 |date=2008-12-24 }}</ref><ref name="São Paulo2">{{cite web|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |title=International Relations - São Paulo City Hall - Official Sister Cities |publisher=Prefeitura.sp.gov.br |date= |access-date=2010-06-01}}</ref> * {{flagicon|Thailand}} [[બેંગકોક]], [[થાઈલેન્ડ]] ''(1993)'' * {{flagicon|Argentina}} [[બુએનોઝ એર્સ]], આર્જેન્ટિના ''(1993)'' * {{flagicon|Ukraine}} [[કીવ]], [[યુક્રેઈન]] ''(1993)'' * {{flagicon|South Korea}} [[સિઓલ]], સાઉથ કોરિયા ''(1993)'' * {{flagicon|Netherlands}} [[એમ્સ્ટરડમ]], નેધરલેન્ડસ''(1994)'' * {{flagicon|Germany}} [[બર્લીન]], જર્મની''(1994)'' * {{flagicon|Belgium}} [[બ્રસ્સેલ્સ]], બેલ્જીયમ''(1994)'' * {{flagicon|Vietnam}} [[હનોઈ]], [[વિએટનામ]] ''(1994)'' * {{flagicon|Russia}} [[મોસ્કો]], રશીયા''(1995)'' * {{flagicon|South Africa}} [[ગૌટેંગ]], દક્ષિણ આફ્રિકા ''(1998)'' * {{flagicon|Italy}} [[રોમ]], ઈટાલી''(1998)'' * {{flagicon|Canada}} [[ઓટાવા]], કેનેડા''(1999)'' * {{flagicon|Australia}} [[કેનબેરા]], ઓસ્ટ્રેલિયા''(2000)'' <ref name="Canberra">{{cite web |url=http://www.cmd.act.gov.au/international |title=Canberra's international relationships - Canberra's international relationships |publisher=www.cmd.act.gov.au |access-date=20 October 2009 |archive-date=12 નવેમ્બર 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091112024145/http://www.cmd.act.gov.au/international |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Greece}} [[એથેન્સ]], ગ્રીસ''(2005)'' * {{flagicon|Romania}} [[બ્યુકારેસ્ટ]], [[રોમાનિયા]] ''(2005)'' | valign="top" | * {{flagicon|Hungary}} [[બુડાપેસ્ટ]], હંગેરી''(2005)'' * {{flagicon|Cuba}} [[હવાના]], [[ક્યુબા]] ''(2005)'' * {{flagicon|Philippines}} [[મનીલા]], ફિલીપાઈન્સ''(2005)'' <ref name="Manila.Gov">{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities|title=Sister Cities of Manila|publisher=[[copyright|©]] 2008-2009 [http://www.manila.gov.ph/ City Government of Manila]|access-date=2 July 2009|archive-date=7 જૂન 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Ethiopia}} [[એડ્ડીસ અબાબા]], [[ઈથોપિયા]] ''(2006)'' * {{flagicon|Kazakhstan}} [[અસ્ટાના]], [[કઝાખ્સ્તાન]] ''(2006)'' * {{flagicon|Finland}} [[હેલસિન્કી]], ફીનલેન્ડ''(2006)'' * {{flagicon|United Kingdom}} [[લંડન]], યુનાઈટેડ કિંગડમ ''(2006)'' * {{flagicon|Israel}} [[તેલ અવિવ]], [[ઈઝરાયેલ]] ''(2006)'' * {{flagicon|New Zealand}} [[વેલિંગ્ટન]], ન્યુઝીલેન્ડ ''(2006)'' * {{flagicon|Portugal}} [[લિસ્બન]], પોર્ટુગલ''(2007)'' * {{flagicon|Albania}} [[ટીરાના]], [[આલ્બેનિયા]] ''(2007)'' <ref name="International relations">{{cite web |url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |title=Twinning Cities: International Relations |access-date=23 June 2009 |work=Municipality of Tirana |publisher=www.tirana.gov.al |format=PDF |archive-date=16 ફેબ્રુઆરી 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035358/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Qatar}} [[ડોહા]], [[કતાર]] ''(2008)'' * {{flagicon|Chile}} [[સેન્ટીયાગો]], [[ચીલી]] ''(2008)'' * {{flagicon|Costa Rica}} [[સેન જોસ]], કોસ્ટા રીકા ''(2009)'' * {{flagicon|Brazil}} [[બ્રાસીલા]], [[બ્રાઝિલ]] * {{flagicon|Mexico}} [[મેક્સિકો સિટી]], [[મેક્સિકો]] * {{flagicon|Malaysia}} [[કુઆલા લમ્પુર]], [[મલેસિયા]] |} == આ પણ જુઓ == * [[બેઇજિંગના પ્રવાસી આકર્ષણો]] * [[મોટા શહેરોનું આબોહવા નેતૃત્વતા સમૂહ]] * [[બેઇજિંગમાં હોસ્પિટલોની સૂચી]] * [[બેઇજિંગમાં આર્થિક અને ટેકનોલોજીકલ વિકાસ ક્ષેત્રની સૂચી]] * [[બેઇજિંગના મેયરોની સૂચી]] * [[2045 પેકિંગ]] - એક ગ્રહનું નામ == નોંધ અને સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == વધુ વાંચન == * {{cite book | author=Cotterell, Arthur. | title=The Imperial Capitals of China - An Inside View of the Celestial Empire| location=London | publisher=Pimlico | year=2007 | isbn=9781845950095 | pages = 304 pages.}} * {{Cite book|last=Elliott|first=Mark C.|title=The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China|url=http://books.google.com/books?id=_qtgoTIAiKUC&printsec=frontcover|place=[[Palo Alto, California]], United States|publisher=Stanford University Press|year=2001|isbn=0804746842|access-date=22 July 2009}} * {{Cite book|last=Li|first=Lillian|last2=Dray-Novey|first2=Alison|last3=Kong|first3=Haili|year=2007|title=Beijing: From Imperial Capital to Olympic City|place=[[New York, New York]], United States|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=1403964734}} * કેમેલિ, સ્ટિફાનો ''સ્ટોરીયા ડી પેકીનો ઈ ડી કમ ડિવેન કેપિટલ ડેલા સિના'' , બોલોગ્ના, II મુલીનો, 2004. આઇએસબીએન 9780761933250. * હાર્પર, ડેમિઅન, ''બેઇજિંગ : સિટી ગાઈડ'' , 7મો અંક, ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નિયા : લોનલી પ્લેન્ટ પબ્લિકેશન્સ, 2007. * હાર્પર, ડેમિઅન, [http://books.google.com/books?id=QOdNuHHTSowC&amp;printsec=frontcover ''બેઇજિંગ : સિટી ગાઈડ'' ], 6 ઠ્ઠો અંક, ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નિયા : લોનલી પ્લેન્ટ પબ્લિકેશન્સ, 2005. આઇએસબીએન 9780761933250. * {{Cite book|last=MacKerras|first=Colin|last2=Yorke|first2=Amanda|year=1991|title=The Cambridge Handbook of Contemporary China|url=http://books.google.com/books?id=yiq_f71uXboC&printsec=frontcover&dq=beiping+beijing&source=gbs_summary_r|place=[[Cambridge, England]], United Kingdom|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=05213875|access-date=22 July 2009}} == બાહ્ય કડીઓ == {{sisterlinks|Beijing}} {{wikivoyage|Beijing}} * [http://www.ebeijing.gov.cn/ બેઇજિંગ સરકારી વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813221915/http://www.ebeijing.gov.cn/ |date=2010-08-13 }} {{zh icon}} અને {{en icon}} * [[એચકેટીડીસી]] ખાતે[http://info.hktdc.com/mktprof/china/mpbei.htm બેઇજિંગની આર્થિક પ્રોફાઇલ] [[શ્રેણી:બેઇજિંગ]] [[શ્રેણી:ચીનના મહાનગરીય ક્ષેત્રો]] [[શ્રેણી:પીપલ્સ રીપબ્લિક ઓફ ચાઇના]] [[શ્રેણી:રાજધાની]] 9g4dyj9i6nuim4tiyqw74tb5rw7mbrs 0 26336 900989 900861 2026-05-16T09:14:04Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900989 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = City of Houston |settlement_type = [[City]] |nickname = <!--DO NOT CHANGE!!! -->Space City (official), <small>[[Nicknames of Houston|more. . .]]</small><!--Please list unofficial nicknames in Culture Section. See discussion on talk page. Thank you. --> |image_skyline = Montage Houston.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = Flag of Houston, Texas.svg |image_seal = Seal of Houston, Texas.png |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |map_caption1 = |pushpin_map=USA |pushpin_map_caption=Location in the United States of America |coordinates_region = US-TX |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Texas|Counties]] |subdivision_name = [[United States|United States of America]] |subdivision_name1 = [[Texas]] |subdivision_name2 = <small>[[Harris County, Texas|Harris]], [[Fort Bend County, Texas|Fort Bend]], and [[Montgomery County, Texas|Montgomery]]</small> |government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]] |leader_title = [[List of mayors of Houston|Mayor]] |leader_name = [[Annise Parker]] |area_magnitude = 1 E8 |area_total_sq_mi = 601.7 |area_total_km2 = 1558 |area_land_sq_mi = 579.4 |area_land_km2 = 1501 |area_water_sq_mi = 22.3 |area_water_km2 = 57.7 |population_as_of July 1, 2007 (http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2007-01.xls) |population_as_of = 2008 |population_footnotes =<ref name="2008Estimate">{{Cite web | title = Houston city, Texas, US Census | work = US Census | access-date = 2010-01-02 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US4835000&_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&_street=&_county=Houston%2C+Tx&_cityTown=Houston2C+Tx&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=link | archive-date = 2009-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090904022318/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US4835000&_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&_street=&_county=Houston%2C+Tx&_cityTown=Houston2C+Tx&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=link | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Texas by Place - GCT-T1-R. Population Estimates (geographies ranked by estimate) | work = US Census | access-date = 2010-01-03 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2008_EST&-mt_name=PEP_2008_EST_GCTT1R_ST9S&-geo_id=04000US48&-format=ST-9&-tree_id=806&-context=gct | archive-date = 2011-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110103050250/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2008_EST&-mt_name=PEP_2008_EST_GCTT1R_ST9S&-geo_id=04000US48&-format=ST-9&-tree_id=806&-context=gct | url-status = dead }}</ref> |population_total = 2257926 <small>([[List of United States cities by population|4^th U.S.]])</small> |population_urban = 3822509 <small>([[List of United States urban areas|10^th U.S.]])</small> |population_metro = 5867489 <small>([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|6^th U.S.]])</small> |population_note = |population_density_sq_mi = 3,872 |population_density_km2 = 1,471 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Houstonian |timezone = [[North American Central Time Zone|CST]] |utc_offset = -6 |timezone_DST = [[North American Central Time Zone|CDT]] |utc_offset_DST = -5 |postal_code_type = |postal_code = |area_code = [[Area code 713|713]], [[Area code 281|281]], [[Area code 832|832]] |latd = 29 |latm = 45 |lats = 46 |latNS = N |longd = 95 |longm = 22 |longs = 59 |longEW =W|coordinates_display=0 |elevation_m = 13 |elevation_ft = 43 |established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date = June 5, 1837 |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 48-35000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 1380948{{GR|3}} |website = [http://www.houstontx.gov/ houstontx.gov] |footnotes = }} '''હ્યુસ્ટન''' [[અમેરિકા]]માં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ચોથું સૌથી મોટું શહેર અને [[ટેક્સાસ]] રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર છે. અમેરિકાની વસ્તીગણતરીના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2008 સુધી {{convert|600|mi2|km2|abbr=off}}વિસ્તારની અંદર આ શહેરની વસ્તી 23 લાખ હતી.<ref name="2008Estimate"/> હ્યુસ્ટન [[હેરિસ કાઉન્ટી]]ની બેઠક છે અને મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર {{nowrap|[[Greater Houston|Houston–Sugar Land–Baytown]]}}નું આર્થિક કેન્દ્ર છે. અમેરિકાના આ {{nowrap|sixth-largest}}મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારની વસ્તી 59 લાખ છે. હ્યુસ્ટનની સ્થાપના 30 ઓગસ્ટ, 1836ના રોજ {{nowrap|[[Buffalo Bayou]]}}નદીના કિનારા નજીકની જમીન પર [[ઓગસ્ટ્સ ચેપમેન એલન]] અને [[જોહન કિર્બી એલન]] બંધુઓએ કરી હતી.<ref name="HouHTO">{{cite web|access-date= 2008-06-01 |url= http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hdh03 |title="Houston, Texas" |date=January 19, 2008 |author=McComb, David G. |work=Handbook of Texas Online }}</ref> જૂન 5, 1837,ના દિવસે શહેરની સંસ્થાપના થઇ અને તેને [[ટેક્સાસ ગણરાજ્ય]]ના પ્રમુખ —પૂર્વ જનરલ [[સેમ હ્યુસ્ટન]] પરથી નામ અપાયું —જેણે [[સેન જેકિંટોના યુદ્ધ]]ની આગેવાની કરી હતી, જે જ્યાં આ શહેરની સ્થાપના થઇ તેની {{convert|25|mi|km|abbr=off}}પૂર્વમાં થયુ હતુ. બંદર અને રેલમાર્ગ ઉદ્યોગના અડપી વિકાસ,સાથે 1901માં ઓઇલની શોધને લીધે, શહેરની વસ્તીમામ સતત અને અડપી વૃદ્ધિ થઇ. મધ્ય વીસમી સદીમાં,હ્યુસ્ટન ટેક્સાસ વૈદ્યકીય કેન્દ્ર—વિશ્વનું સૌથી મોટું આરોગ્યરક્ષા અને સંશોધન સંસ્થાનોનુ કેન્દ્રીકરણ—અને નાસા'નુ [[જોહન્સન અવકાશ કેન્દ્ર]], જ્યાં મિશન કંન્ટ્રોલ સેન્ટર સ્થિત છે. બીટા વર્લ્ડ સિટી તરીકે રેટિંગ પામેલા હ્યુસ્ટનનું અર્થતંત્ર ઊર્જા, ઉત્પાદન, એરોનોટિક્સ, પરિવહન અને હેલ્થકેર ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક ઔદ્યોગિક આધાર ધરાવે છે. આ શહેર બિલ્ડિંગ ઓઇલફિલ્ડ ઇક્વિપમેન્ટ માટેનું અગ્રણી કેન્દ્ર છે. અમેરિકામાં તેના કરતાં એકમાત્ર ન્યૂયોર્ક શહેર વધારે [[ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓ]]નું હેડક્વાર્ટર ધરાવે છે.<ref name="Fortune 500"/><ref name="lboro.ac.uk">{{Cite web | title = GaWC - The World According to GaWC 2008 | work = Globalization and World Cities Research Network | access-date = 2009-03-01 | url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html | archive-date = 2016-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html | url-status = dead }}</ref> [[હ્યુસ્ટનનું બંદર]] અમેરિકાના વિવિધ બંદરોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળપરિવહન ક્ષમતાના સંચાલનમાં ટોચનું અને કાર્ગો પરિવહન ક્ષમતાના સંચાલનમાં બીજુ સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="port ranking">[http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls અમેરિકન બંદર રેન્કિંગ દ્વારા કાર્ગો વોલ્યુમ 2004]. બંદર ઉદ્યોગ માહિતી, ''અમેરિકન બંદર સત્તામંડળનું સંગઠન'' . 2004. 2007-01-15 પર સુધારેલ {{Wayback|url=http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls|date =20070927222840|bot=DASHBot}}</ref> શહેરમાં વિવિધ વંશીય અને ધાર્મિક પૃષ્ઠભૂમિના લોકો રહે છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના લોકો રહે છે અને તેમનું પ્રમાણ વધતું જાય છે. આ શહેર અનેક સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રદર્શનો યોજાય છે. [[હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] દર વર્ષે 70 લાખ કરતાં વધારે મુલાકાતીઓ આકર્ષે છે. હ્યુસ્ટનના [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]]માં વિઝ્યુઅલ અને પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ સક્રિય છે તથા અમેરિકાના થોડા શહેરોમાંનું એક છે જે તમામ મુખ્ય [[પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] આખું વર્ષ નિવાસી કંપનીઓ ઓફર કરે છે.<ref name="ikvngd">"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/20AW005.pdf Museums and Cultural Arts]|31.8&nbsp;KB}}"''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ. </ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:samuel houston.jpg|thumb|upright|left|સેમ હ્યુસ્ટન]] ન્યૂયોર્કના બે રિયલ એસ્ટેટ સાહસિકો [[જોહન કિર્બી એલેન]] અને [[ઓગસ્ટસ ચેપમેન એલેન]]એ ઓગસ્ટ, 1836માં શહેર સ્થાપવાના ઉદ્દેશ સાથે [[બફેલો બાયુ]]ની બાજુમાં {{convert|6642|acre|km2}}જમીન ખરીદી હતી.<ref name="Coutinho">{{cite news|title=Brief history of Houston|last=Coutinho|first=Juliana|url=http://www.stp.uh.edu/vol66/13/news/news-index.html|work=[[The Daily Cougar]]|date=2000-09-13|access-date=2007-02-06|archive-date=2006-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060918053418/http://www.stp.uh.edu/vol66/13/news/news-index.html|url-status=dead}}</ref> એલેન બંધુઓએ શહેરનું નામ [[સેમ હ્યુસ્ટન]] પરથી રાખવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, જેઓ [[સેન જેસિન્ટોની લડાઈ]]<ref name="Coutinho"/>ના લોકપ્રિય સેનાપતિ હતા અને સપ્ટેમ્બર, 1836માં [[ટેક્સાસના પ્રમુખ]] તરીકે ચૂંટાયા હતા. હ્યુસ્ટનને પાંચમી જૂન, 1837ના રોજ મંજૂરી મળી ગઈ હતી અને તેના પ્રથમ મેયર [[જેમ્સ એસ હોલમેન]] બન્યાં હતાં.<ref name="HouHTO"/> તે જ વર્ષે હ્યુસ્ટન હેરિસબર્ગ કાઉન્ટી (હવે હેરિસ કાઉન્ટ)ની કાઉન્ટી બેઠક અને [[ટેક્સાસ ગણતંત્ર]]ની કામચલાઉ રાજધાની બન્યું હતું.<ref name="SHQa4">{{cite journal | last = Looscan | first = Adele B. | title = Harris County, 1822–1845 | journal = Southwestern Historical Quarterly | volume = 19 | pages = 37–64 | year = 1916 | url = http://www.tshaonline.org/publications/journals/shq/online/v019/n1/article_4.html | access-date = 2007-02-07 | archive-date = 2011-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110912154531/http://www.tshaonline.org/publications/journals/shq/online/v019/n1/article_4.html | url-status = dead }}</ref> 1840માં કમ્યુનિટીએ નવા નિર્માણ પામેલા બફેલો બાયુ બંદર પર જળપરિવહન અને જહાજ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે વ્યાપાર ચેમ્બરની સ્થાપના કરી હતી.<ref>[http://www.houstontx.gov/hr/savvypages/sum06/sum06_heritage.htm બોર્ન ઓન બાયૂઃ સિટીસ મર્કી સ્ટાર્ટ]. જોહન પેરી, સિટી સેવી ઓનલાઇન એડિશન. ઉનાળો 2006માં પ્રકાશિત. 2007-02-06 પર સુધારેલ {{Wayback|url=http://www.houstontx.gov/hr/savvypages/sum06/sum06_heritage.htm|date =20071008072758|bot=DASHBot}}</ref> 1860 સુધીમાં હ્યુસ્ટન કપાસની નિકાસ માટે વ્યાવસાયિક અને રેઇલરોડ કેન્દ્ર તરીકે વિકસી ગયું હતું.<ref name="SHQa4"/> ટેક્સાસના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાંથી વિવિધ રેલમાર્ગો હ્યુસ્ટનમાં ભેગાં થતાં, જ્યાં તેમને [[ગેલ્વેસ્ટોન]] અને [[બ્યુમોન્ટ]] બંદરોની રેલવે લાઇન્સ મળતી હતી. [[અમેરિકાના ગૃહયુદ્ધ]] દરમિયાન હ્યુસ્ટન જનરલ [[જોહન બેન્કહેડ મેગ્રજર]]નું વડુંમથક હતું, જેમણે [[ગેલ્વેસ્ટોનની લડાઈ]] માટે સંગઠનાત્મક સ્થળ તરીકે શહેરનો ઉપયોગ કર્યો હતો.<ref name="Sabine">{{cite book|last=Cotham|first=Edward T.|title=Sabine Pass: The Confederacy's Thermopylae|year=2004|publisher=[[University of Texas Press]]|location=Austin, Texas|isbn=0-292-70594-8}}</ref> ગૃહયુદ્ધ પછી હ્યુસ્ટનના વ્યાવસાયિકોએ જળપરિવહનની વિશાળ વ્યવસ્થાનો વિસ્તૃત કરવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા હતા જેથી શહેરના મધ્યભાગ અને ગેલ્વેસ્ટોન બંદર નજીકના વિસ્તાર વચ્ચે વધારે વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ હાથ ધરી શકાય. 1890 સુધીમાં હ્યુસ્ટન ટેક્સાસના રેલવેમાર્ગનું કેન્દ્ર બની ગયું હતું. [[ચિત્ર:Old map-Houston-1873.jpg|thumb|હ્યુસ્ટન, સિરકા 1873]] 1900માં ગેલ્વેસ્ટોન પર વિનાશક [[ચક્રવાત]] ત્રાટક્યું પછી હ્યુસ્ટનને વ્યવહારિક રીતે ઊંડાપાણીનું બંદર બનાવવાના પ્રયાસો શરૂ થયા હતા.<ref>[http://www.tsl.state.tx.us/governors/rising/sayers-galv.html જે એચ ડબલ્યુ સ્ટીલ ટૂ સેયર્સ, સપ્ટેમ્બર 11-12, 1900] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117083321/http://www.tsl.state.tx.us/governors/rising/sayers-galv.html |date=2010-11-17 }}. ''ટેક્સાસ સ્ટેટ લાઇબ્રેરી એન્ડ આર્કાઇવ કમિશન'' , 31 ઓગસ્ટ, 2007 પર સુધારેલ</ref> તે પછીના વર્ષે બ્યુમોન્ટ નજીક [[સ્પિન્ડલટોપ]] [[ઓઇલ ક્ષેત્ર]]માં તેલ મળી આવ્યું હતું, જેના પગલે ટેક્સાસમાં પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગના વિકાસને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું.<ref>{{cite book|title=Oil in Texas: The Gusher Age, 1895–1945|last=Olien|first=Diana Davids|coauthors=Olien, Roger M.|year=2002|publisher=University of Texas Press|location=Austin, Texas|isbn=0-292-76056-6}}</ref> 1902માં રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[થિયોડર રુઝવેલ્ટ]]એ હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલને સુધારવાના પ્રોજેક્ટ માટે 10 લાખ ડોલસ મંજૂર કર્યા હતા. 1910 સુધીમાં શહેરની વસ્તી 78,800 થઈ ગઈ હતી, જે એક દાયકા કરતાં લગભગ બમણી હતી. આ શહેરનો અભિન્ન હિસ્સો આફ્રિકન અમેરિકનો હતા, જેમની સંખ્યા 23,929 કે રહેવાસીઓની લગભગ 33 ટકા હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.houstonhistory.com/decades/history5h.htm|title=Marvin Hurley, 1910-1920, Houston History|access-date= 2008-04-06}}</ref> ત્યારબાદ તેમણે ફોર્થ વોર્ડમાં મજબૂત વ્યાવસાયિક વર્ગ વિકસાવ્યો હતો. રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[વુડ્રો વિલ્સન]]એ 1914માં હ્યુસ્ટનમાં ઊંડા પાણીના બંદરને ખુલ્લું મૂક્યું હતું. આ રીતે બંદર ખોદવાની શરૂઆત થયાના સાત વર્ષ પછી તે નવી ક્ષમતા સાથે ફરી ધમધમતું થયું હતું. 1930 સુધીમાં હ્યુસ્ટન ટેક્સાસનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર અને હેરિસ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતી કાઉન્ટી બની ગયું હતું.<ref>{{cite journal | last = Gibson | first = Campbell | title = Population of the 100 Largest Cities and Other Urban Places in the United States: 1790 to 1990 | journal = Population Division, U.S. Census Bureau | publisher = U.S. Census Bureau | month= June | year= 1998 | url = http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> [[બીજું વિશ્વયુદ્ધ]] શરૂ થયું ત્યારે બંદરની માલવહન ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો હતો અને જહાજ પ્રવૃત્તિઓ બંદ કરી દેવામાં આવી હતી. જોકે યુદ્ધથી શહેરનો આર્થિક લાભ થયો નહોતો. યુદ્ધ દરમિયાન કૃત્રિમ રબરના ઉત્પાદનો અને પેટ્રોલીયમની માગને કારણે જહાજ ચેનજ પાસે પેટ્રોકેમિકલ રીફાઇનરીઝ અને ઉત્પાદન પ્લાટન્સનું નિર્માણ થયું હતું.<ref>{{cite web | title = Houston Ship Channel | work = TSHA Handbook of Texas | url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/rhh11 | access-date = 2007-02-18}}</ref> [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ ]]દરમિયાન [[એલિંગ્ટન ફિલ્ડ]]નું નિર્માણ શરૂ થયું હતું, જે બોમ્બાર્ડીયર્સ અને દરિયાખેડૂઓ માટે તાલીમકેન્દ્ર તરીકે પુનર્જીવિત થયું હતું.<ref>{{cite web | last = Carlson | first = Erik | title = Ellington Field: A Short History, 1917–1963 | work = National Aeronautics and Space Administration | month= February | year= 1999 | url = http://www.jsc.nasa.gov/history/ellington/Ellington.pdf | access-date = 2007-02-18|format=PDF}}</ref> એમ ડી એન્ડર્સન ફાઉન્ડેશનએ 1945માં [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]ની સ્થાપના કરી હતી. યુદ્ધ પછી હ્યુસ્ટનનું અર્થતંત્ર બંદર આધારિત બની ગયું હતું. 1948માં શહેરની હદ બહારના કેટલાંક વિસ્તારોને શહેરની મર્યાદામાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં હતાં, જેમનું કદ શહેરના કદ કરતાં બમણું હતું અને હ્યુસ્ટનનો પ્રસાર ચારે તરફ થયો હતો.<ref name="HouHTO"/><ref>{{cite web | last = Streetman | first = Ashley | title = Houston Timeline | work = Houston Institute for Culture | url = http://www.houstonculture.org/resources/houstontime.html | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2006-12-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061208185328/http://www.houstonculture.org/resources/houstontime.html | url-status = dead }}</ref> 1950માં એર કન્ડિશનિંગની ઉપલબ્ધતાએ અનેક કંપનીઓને હ્યુસ્ટનમાં પુનઃસ્થાપિત થવાની પ્રેરણા આપી હતી, જેના પરિણામે તેના અર્થતંત્રને મોટો વેગ મળ્યો હતો અને શહેરનું અર્થતંત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર પર આધારિત બન્યું હતું.<ref>[http://www.oldhouseweb.com/stories/Detailed/725.shtml હાવ એર કન્ડિશનિંગ ચેન્જ્ડ અમેરિકા]. ''ધ ઓલ્ડ હાઉસ વેબ'' , 4 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ</ref><ref>[http://www.hgs.org/en/articles/printview.asp?26 એ શોર્ટ હિસ્ટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216122901/http://www.hgs.org/en/articles/printview.asp?26 |date=2007-02-16 }}. ''હ્યુસ્ટન જીયોલોજિકલ ઓક્ઝિલરી'' , 4 એપ્રિ, 2007 પર સુધારેલ</ref> [[ચિત્ર:Challenger Ferry Flight Flyover of Lyndon B. Johnson Space Center.jpg|thumb|left|ધ સ્પેસ શટલ, બોઇંગ 747 એસસી પર, જોહન્સન અવકાશ કેન્દ્ર]] બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન સ્થાનિક જહાજનિર્માણ ઉદ્યોગના ઉત્પાદનમાં વધારો થતાં હ્યુસ્ટનની વૃદ્ધિ થઈ હતી <ref>{{cite web | title = Shipbuilding | work = TSHA Handbook of Texas | url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/ets03 | access-date = 2007-02-18}}</ref>અને 1961માં નાસાનું મેનડ સ્પેસક્રાફ્ટ સેન્ટર (1973માં તેનું નામ બદલીને [[લીંડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] કરવામાં આવ્યું હતું) સ્થપાયું હતું, જેથી શહેરમાં એરોસ્પેસ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. "[[દુનિયાની આઠમી અજાયબી]]" <ref>{{cite news | last = Barks | first = Joseph V. | title = Powering the (New and Improved) "Eighth Wonder of the World" | work = Electrical Apparatus | date = November 2001 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3726/is_200111/ai_n9011574 | access-date = 2007-01-16 | archive-date = 2007-12-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071201040513/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3726/is_200111/ai_n9011574 | url-status = dead }}</ref>તરીકે જાણીતો [[એસ્ટ્રોડોમ]] 1965માં વિશ્વના પ્રથમ ઇનડોર ડોમ સ્પોર્ટ્સ સ્ટેડિયમ તરીકે ખુલ્લો મૂકાયો હતો. 1970ના દાયકાના અંતિમ વર્ષો દરમિયાન હ્યુસ્ટનમાં વસ્તીનો વધારો થયો હતો, કારણ કે [[રસ્ટ બેલ્ટ]] રાજ્યોમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ટેક્સાસમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું.<ref>{{cite web | url=http://www.texasalmanac.com/culture/groups/polish.html | title=Polish-Texans | work=Texas Almanac 2004-2005 | access-date=2007-02-06 | archive-date=2007-02-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070205065135/http://www.texasalmanac.com/culture/groups/polish.html | url-status=dead }}</ref> નવા રહેવાસીઓ પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગમાં રહેલી રોજગારીની પુષ્કળ તકો માટે આવ્યાં હતાં, જેના પરિણામે [[આરબ ઓઇલ એમ્બાર્ગો]]ની રચના થઈ હતી. 1980ના દાયકાની મધ્યે ઓઇલની કિંમતમાં અચાનક થયેલા ઘટાડાના પગલે શહેરની વધતી જતી ગીચતમાં ઘટાડો થયો હતો. [[સ્પેસ શટલ ચેલેન્જર]] લોંચ થયા પછી ટૂંક સમયમાં વિસ્ફોટ થયા બાદ 1986માં સ્પેસ ઉદ્યોગને પણ ફટકો પડ્યો હતો. 1980ના દાયકાના અંતે મંદીના કારણે શહેરના અર્થતંત્ર પર નકારાત્મક અસર થઈ હતી. મંદીના કારણે 1990ના દાયકા સુધી હ્યુસ્ટને એરોસ્પેસ અને હેલ્થકેર તથા બાયોટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી તેના અર્થતંત્રમાં વૈવિધ્ય લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો. 1997માં હ્યુસ્ટનવાસીઓએ [[લી પી બ્રાઉન]]ને શહેરના પ્રથમ આફ્રિકન અમેરિકન મેયર તરીકે ચૂંટ્યાં હતાં.<ref>{{cite web | url=http://www.thehistorymakers.com/biography/biography.asp?bioindex=937&category=politicalMakers | title=Lee P. Brown - Biography | work=TheHistoryMakers.com | access-date=2007-01-22 | archive-date=2016-11-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161110215849/http://www.thehistorymakers.com/biography/biography.asp?bioindex=937&category=politicalMakers | url-status=dead }}</ref> જૂન, 2001માં [[ઉષ્ણકટિબંધીય તોફાન એલિસ્ન]] ત્રાટક્યુ હતું અને હ્યુસ્ટનના વિસ્તારોમાં સુધીનો વરસાદ થયો હતો, {{convert|40|in|mm}}જેના પગલે શહેરના ઇતિહાસનું સૌથી વિનાશક પૂર આવ્યું હતું. એટલું જ નહીં તોફાનથી અબજો ડોલરનું નુકસાન થયું હતું અને ટેક્સાસમાં 20 લોકો માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news|title=Allison's Death Toll Hits 43|last=Ward|first=Christina|url=http://www.redcross.org/news/ds/floods/010618houston.html|work=RedCross.org|date=2001-06-18|access-date= 2007-01-01}}</ref> તે જ વર્ષ ડીસેમ્બર મહિના સુધીમાં હ્યુસ્ટનની ઊર્જા કંપની [[એનરોન]] આર્થિક રીતે તૂટી ગઈ હતી, જે અમેરિકાના ઇતિહાસમાં ત્રીજું સૌથી મોટી રકમનું દેવાળું ફૂક્યું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે કંપનીમાં બનાવટી ભાગીદારીઓ રચાઈ હતી અને ઋણ છુપાવવામાં આવ્યું હતું અને વધારે પડતો નફો દેખાડવામાં આવ્યો હતો. ઓગસ્ટ, 2005માં [[ચક્રવાત કેટરિના]] ત્રાટકતાં [[ન્યૂ ઓરલીન્સ]]માંથી દોઢ લાખ કરતાં વધારે લોકોને હ્યુસ્ટને આશ્રય આપ્યો હતો.<ref>{{cite news | title = Katrina's Human Legacy | work = Houston Chronicle | date= 2006-08-27 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4178618 | access-date = 2007-08-29}}</ref> તેના એક મહિના પછી [[ગલ્ફના કિનારા]] તરફ [[ચક્રવાત રિટા]] આગળ વધ્યું ત્યારે હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાંથી અંદાજે 2.5 લાખ લોકોએ સ્થળાંતર કર્યું હતું. જોકે આ ચક્રવાતથી હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં મોટી જાનમાલની હાનિ થઈ નહોતી અને તોફાન તેને છોડીને આગળ વધી ગયું હતું. અમેરિકાના ઇતિહાસમાં તે સૌથી મોટું શહેરી સ્થળાંતર ગણાય છે.<ref>{{cite news | last = Flakus | first = Greg | title = Recovery Beginning in Areas Affected by Hurricane Rita | work = Voice of America News | date = 2005-09-25 | url = http://www.voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-25-voa33.cfm | access-date = 2007-01-10 | archive-date = 2007-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070110220637/http://voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-25-voa33.cfm | url-status = dead }}</ref><ref>[http://www.house.gov/brady/2007_appropriations.shtml ટેક્સાસ 2007 એપ્રોપ્રિએશન્સ પ્રોજેક્ટ રીક્વેસ્ટ્સની આઠમી કોંગ્રેસનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107112644/http://www.house.gov/brady/2007_appropriations.shtml |date=2007-01-07 }}. કોંગ્રેસમેન કેવિન બ્રેડી, ટેક્સાસનું આઠમું ડિસ્ટ્રિક્ટ. 2007-01-10 પર સુધારેલ</ref> {{-}} == ભૂગોળ == {{Main|Geography of Houston}} [[ચિત્ર:Large Houston Landsat.jpg|thumb|હ્યુસ્ટનનું સાદ્રશ્ય રંગીન ચિત્ર ]] અમેરિકાના વસ્તીગણતરી બ્યૂરોના જણાવ્યા મુજબ, શહેરનો કુલ વિસ્તાર {{convert|601.7|mi2|km2|abbr=off}} છે, જેમાં જમીનનો વિસ્તાર {{convert|579.4|mi2|km2|abbr=off}} છે અને પાણીનો વિસ્તાર {{convert|22.3|mi2|km2|abbr=off}} છે.<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4835000.html અમેરિકાના વસ્તીગણતરી બ્યૂરોમાંથી હ્યુસ્ટન (શહેર) પર ઝડપથી પ્રાપ્ત માહિતીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220105716/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4835000.html |date=2010-02-20 }}. અમેરિકા વસ્તીગણતરી બ્યૂરો. 2009-02-28 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર [[અખાતના કિનારાના મેદાન]] પર સ્થિત છે અને તેની વનસ્પતિસૃષ્ટિને સમશીતોષ્ણ ઘાસની જમીન અને જંગલમાં વર્ગીકૃત કરવામા્ં આવી છે. મોટા ભાગનું શહેર જંગલની જમીન, ભેજવાળી જમીન કે [[ઘાસના મેદાન]] પર નિર્માણ થયું છે, જે આજે પણ આજુબાજુના વિસ્તારોમાં નજરે ચડે છે. [[શહેરી જૂથો]] સાથે સંયુક્તપણે સ્થાનિક ભૂપ્રદેશની સપાટતાને કારણે અવારનવાર પૂરની સમસ્યા ઊભી થાય છે.<ref>[http://www.crwr.utexas.edu/gis/gishyd98/class/trmproj/ahrens/prepro.htm સીઆરડબલ્યુઆર-પ્રીપ્રો અને એચઇએસ-એચએમએસનો ઉપયોગ કરીને બફેલો બાયૂ માટે પૂરની આગામી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204065252/http://www.crwr.utexas.edu/gis/gishyd98/class/trmproj/ahrens/prepro.htm |date=2007-02-04 }}. ''જળ સ્રોતોમાં સંશોધન માટેનું કેન્દ્ર, ઓસ્ટિન ખાતે ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એટ ઓસ્ટિન'' , 2007-01-10.</ref> શહેરનો મધ્ય ભાગ દરિયાઈની સપાટીથી {{convert|50|ft|m|abbr=off}} ઉપર સ્થિત છે <ref>[http://www.topoquest.com/map.asp?lat=29.75737&amp;lon=-95.36387&amp;size=m&amp;u=4&amp;datum=nad27&amp;layer=DRG&amp;s=100 ડાઉનટાઉન હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530191738/https://www.topoquest.com/map.php?lat=29.75737&lon=-95.36387&datum=nad27&zoom=16 |date=2020-05-30 }}. ''TopoQuest.com'' 2008-07-05 પર સુધારેલ.</ref> અને ઉત્તરપૂર્વ હ્યુસ્ટનમાં {{convert|125|ft|m|abbr=off}} સૌથી ઊંચો પોઇન્ટ છે.<ref>[http://www.topoquest.com/map.asp?lat=29.96645&amp;lon=-95.56326&amp;size=l&amp;datum=nad83&amp;layer=DRG&amp;s=100 યુએસજીએસ સેટ્સુમા (ટીએક્સ) ટોપો મેપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530191737/https://www.topoquest.com/map.php?lat=29.96645&lon=-95.56326&datum=nad83&zoom=16 |date=2020-05-30 }}. ''TopoQuest.com'' . 2008. 2008-07-05 પર સુધારેલ. '''''નોંધઃ'' ''' ''હ્યુસ્ટન શહેરની સરહદોને "હ્યુસ્ટન કોર્પ બીડીવાય"ને સમાંતર ડોટેલ લાઇન વડે દર્શાવવામાં આવી છે.''</ref><ref>[http://www.houstontx.gov/planning/suprnbhds/landuse/sn1lu.html સુપર નેબરહૂડ# 1-વિલોબ્રૂક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215195825/http://www.houstontx.gov/planning/suprnbhds/landuse/sn1lu.html |date=2006-12-15 }}. ''હ્યુસ્ટન શહેર'' . 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> એક સમયે શહેર તેની જરૂરિયાત માટે [[ભૂગર્ભીય જળ]] પર આધારિત હતું, પણ જમીન [[નીચે બેસી જતાં]] શહેરને [[હ્યુસ્ટન જળાશય]] અને [[કોનરી જળાશય]] જેવા સ્રોતો પર આધાર રાખવો પડે છે.<ref name="HouHTO"/><ref name="USGS_Subsidence_Fault_Creep">{{PDFlink|[http://pubs.usgs.gov/circ/circ1182/pdf/07Houston.pdf HOUSTON-GALVESTON, TEXAS Managing Coastal Subsidence]|5.89&nbsp;MB}}. ''[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સર્વે]]'' . 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં સમગ્ર શહેરમાં ચાર મુખ્ય [[બાયૂ]] પાસિંગ છે. [[બફેલો બાયૂ]] શહેરની મધ્ય ભાગમાંથી અને [[હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલ]]માંથી પસાર થાય છે. તેમાં ત્રણ શાખા છેઃ [[વ્હાઇટ ઓક બાયૂ]] જે મધ્યભાગની ઉત્તરે પડોશી [[હાઇટ્સ]]માંથી પસાર થાય છે અને પછી મધ્યભાગ તરફ વળી જાય છે. બ્રાઇસ બાયૂ [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]ને સમાંતર પસાર થાય છે અને સિમ્સ બાયૂ હ્યુસ્ટનની દક્ષિણે અને હ્યુસસ્ટનના મધ્યભાગમાંથી પસાર થાય છે. શિપ ચેનલ [[ગેલ્વેસ્ટોન]]માંથી પસાર થાય છે અને પછી [[મેક્સિકોના અખાત]]માં મળી જાય છે. === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર === હ્યુસ્ટનના જમીનની સપાટીનો આધાર [[અસંગઠિત]] [[માટી]], માટીના [[પોચા ખડક]] અને નબળી રીતે બંધાયેલા [[રેતી]]ના સ્તરનો છે, જે જમીનમાં કેટલાક માઇલ સુધી ઊંડે ઉપલબ્ધ છે. આ પ્રદેશનું [[ભૂસ્તર]] નદીની રેતીના એકત્ર થયેલા સ્તરોનું છે, જે [[ખડકીય પર્વતો]]ના ધસારામાંથી રચાયું છે. આ વિવિધ [[જળકૃત કચરા]]માં કોહવાઈ ગયેલા કાર્બનિક પદાર્થો પર સમય જતાં રેતીઓ અને માટી જમા થાય છે અને ઓઇલ તથા કુદરતી વાયુમાં પરિવર્તિત થાય છે. જળકૃત ખડકાની નીચેના સ્તરો ખડકીય ક્ષાર [[હેલાઇટ]]ના પાણી જમા થયેલા સ્તર હોય છે. છિદ્રાળુ સ્તરો સમય જતાં દબાયા છે અને ઉપર આવવા દબાણ અનુભવે છે. તેઓ ઉપર આવે છે ત્યારે [[મીઠાના ખડકના ગુંબજ]] જેવી રચનામાંથી જળકૃત ખડકોની આસપાસ મીઠું ખેંચાય છે, ઘણી વખત ઓઇલ અને વાયુ બહાર નીકળે છે, જે આજુબાજુની છિદ્રાળુ રેતીમાંથી બહાર આવે છે. જાડી, સમૃદ્ધ, કેટલીક વખત કાળી થઈ ગયેલી જમીનની સપાટી શહેરના બહારના વિસ્તારોમાં ચોખાની ખેતી માટે યોગ્ય પુરવાર થાય છે, જ્યાં શહેરનો સતત વિકાસ થઈ રહ્યો છે.<ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hch07 હેરિસ કાઉન્ટી]. ''[[ટેક્સાસની હેન્ડબુક]] ઓનલાઇન.'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/afr01 રાઇસ કલ્ચર]. ''[[ટેક્સાસની હેન્ડબુક]] ઓનલાઇન.'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં 150 કરતાં વધારે સક્રિય [[ફાંટ]] છે (એક અંદાજ પ્રમાણે 300 સક્રિય ફાંટ), જેની સરેરાશ લંબાઈ {{convert|310|mi|km|abbr=off}}<ref>અર્લ આર વર્કબીક, કાર્લ ડબલ્યુ રાત્ઝલાફ યુઅલ એસ ક્લેન્ટન. "[http://pubs.usgs.gov/mf-maps/mf1136/mf1136/ ઉત્તર-મધ્યના વિસ્તાર અને પશ્ચિમ હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં ફાંટો, ટેક્સાસ]", ''[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સરવે]]'' , 2005-09-16. 2006-12-12 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html સક્રિય ફાંટના સિદ્ધાંત.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205154143/http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html |date=2009-12-05 }}[http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html હ્યુસ્ટન વિસ્તાર, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205154143/http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html |date=2009-12-05 }}, ''અમેરિકન કૃષિ વિભાગ'' , મે 1984. 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref> જેમાં [[લોંગ પોઇન્ટ-યુરેકા હાઇટ્સ ફોલ્ટ સીસ્ટમ]] છે, જે શહેરના કેન્દ્રમાથી પસાર થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં કોઈ મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક [[ધરતીકંપો]] થયા નથી, પણ ઊંડા ભૂતકાળમાં કે ભવિષ્યમાં આ પ્રકારના ધરતીકંપોની શક્યતાને સંશોધકો નકારી કાઢતાં નથી. હ્યુસ્ટનની દક્ષિણપૂર્વ વિસ્તારમાં જમીન ધસી રહી છે, કારણ કે અનેક વર્ષોથી જમીનમાંથી પાણી બહાર નીકળી રહ્યું છે. તે ફાંટો સાથે જોડાઈને સરકી શકે છે. જોકે સરકવાનો દર અત્યંત ઓછો છે અને ધરતીકંપ ગણી ન શકાય, જેમાં સ્થિર ફાંટો અચાનક સરકી જાય છે જે ધરતીકંપીય તરંગો રચના પૂરતાં છે.<ref>[http://www.ig.utexas.edu/research/projects/eq/faq/tx.htm ટેક્સાસ ધરતીકંપો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715065340/http://www.ig.utexas.edu/research/projects/eq/faq/tx.htm |date=2007-07-15 }}, ''યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર જીયોફિઝિક્સ'' , જુલાઈ 2001. 2007-08-29 પર સુધારેલ.</ref> આ ફાંટો ધીમા દરે હલનચલન કરવાનું વલણ પણ ધરાવે છે, જેને "[[ફાંટ ધ્રુજારી]]" કહેવાય છે, <ref name="USGS_Subsidence_Fault_Creep"/>જે ધરતીકંપનું જોખમ વધારે ઘટાડે છે. === આબોહવા === {{Main|Climate of Houston}} [[ચિત્ર:Allison Flood Houston.jpg|thumb|left|ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત એલિસ્સન પછી એલેનનું આગમન, જૂન, 2001]] હ્યુસ્ટનની આબોહવાને [[ભેજવાળી ઉષ્ણકટિબંધીય]] (''સીએફએ'' માં કોપેન આબોહવા વર્ગીકૃત વ્યવસ્થા) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. કેટલીક વખત વસંતઋતુમાં [[સુપરસેલ થન્ડરસ્ટોર્મ્સ]] (સુપરસેલ ગાજવીજ સાથેનું વાવાઝોડું) આ વિસ્તારમાં [[ચક્રવાત]] લાવે છે. વર્ષ દરમિયાન દક્ષિણ અને દક્ષિણપૂર્વમાંથી પવનો વાય છે, જેના પગલે [[મેક્સિકો]]ના રણમાંથી સમગ્ર ખંડમાં ગરમી આવે છે અને [[મેક્સિકોના અખાત]]માંથી ભેજ પણ આવે છે.<ref>{{Cite web | title = Weather Stats | work = Greater Houston Convention and Visitors Bureau | access-date = 2008-10-11 | url = http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Weather | archive-date = 2008-12-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081230150744/http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Weather | url-status = dead }}</ref> ઉનાળાના મહિના દરમિયાન અહીં {{convert|90|°F|°C|abbr=on}}પર તાપમાન પહોંચી જવું સામાન્ય છે. આ તાપમાન દર વર્ષે 99 દિવસ {{convert|90|°F|°C|abbr=on}}થી ઉપર રહે છે.<ref>"[http://www.weather.com/activities/other/other/weather/climo-monthly-graph.html?locid=USTX0617 ટેક્સાસ, હ્યુસ્ટન માટે માસિક સરેરાશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203142154/http://www.weather.com/activities/other/other/weather/climo-monthly-graph.html?locid=USTX0617 |date=2010-12-03 }}", ''[[વેધર ચેનલ]]'' . 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref><ref>"[http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/max90temp.html રાષ્ટ્રીય હવામાન માહિતી કેન્દ્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210082240/http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/max90temp.html |date=2006-12-10 }}", ''[[રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અને વાતવરણીય વહીવટીતંત્ર]], [[અમેરિકન વાણિજ્ય વિભાગ]]'' , 2004-06-23. 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref> જોકે ભેજના પરિણામે વાસ્તવિક તાપમાન કરતાં [[ગરમીનો આંક]] ઊંચો રહે છે. ઉનાળાની સવારોમાં [[સાપેક્ષ ભીનાશ]] પ્રમાણમાં 90 ટકા હોય છે અને બપોરે અંદાજે 60 ટકા હોય છે.<ref name="Average Relative Humidity">"[http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/rh.html સરેરાશ સાપેક્ષ ભેજ]", ''[[ઉતાહ યુનિવર્સિટી]] ખાતે હવામાન વિભાગ'' . 2006-12-14 પર સુધારેલ. {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref><ref name="Average Relative Humidity"/> દરિયાકિનારાની નજીકના વિસ્તારનો બાદ કરતાં ઉનાળામાં પવન ક્યારેય હળવો હોય છે તો ક્યારેક રાહતદાયક હોય છે.<ref>[http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/windavg.html પવન-સરેરાશ ઝડપ (માઇલ પ્રતિ કલાક)]. ''હવામાન વિભાગ, [[ઉતાહ યુનિવર્સિટી]].'' 1993. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> ગરમીનો સામનો કરવા લોકો દરેક વાહનો અને શહેરમાં બિલ્ડિંગોમાં [[એર કન્ડિશનિંગ]]નો ઉપયોગ કરે છે. 1980માં હ્યુસ્ટનને પૃથ્વી પરનું "સૌથી વાતાનુકૂલિત શહેર" ગણવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.nbm.org/blueprints/90s/summer92/contents/contents.htm એ મોમેન્ટ ઇન બિલ્ડિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206075059/http://www.nbm.org/blueprints/90s/summer92/contents/contents.htm |date=2007-02-06 }}. ''બ્લુપ્રિન્ટ્સ'' , વોલ્યુમ 10, નંબર 3, સમર 1992. નેશનલ બિલ્ડિંગ મ્યુઝીયમ. 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> ઉનાળામાં બપોરે છૂટાછવાયા વાવાઝોડા સામાન્ય છે. હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી સૌથી વધુ [[તાપમાન]] ચોથી સપ્ટેમ્બર, 2000ના રોજ {{convert|109|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું.<ref>"[http://www.wunderground.com/history/airport/KIAH/2000/9/4/DailyHistory.html?req_city=NA&amp;req_state=NA&amp;req_statename=NA હિસ્ટરી ફોર હ્યુસ્ટન ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ, ટેક્સાસ ઓન મન્ડ, સપ્ટેમ્બર 4, 2000]", ''[[વેધર અંડરગ્રાઉન્ડ]]'' , 2000-09-04. 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref> શિયાળામાં હ્યુસ્ટનમાં વાજબી તાપમાન હોય છે. શહેર માટે સૌથી ઠંડા મહિના જાન્યુઆરીમાં સરેરાશ ઊંચું તાપમાન {{convert|63|°F|°C|abbr=on}}હોય છે જ્યારે સરેરાશ નીચું તાપમાન {{convert|41|°F|°C|abbr=on}}હોય છે. બરફવર્ષા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. હ્યુસ્ટનમાં તાજેતરમાં [[24 ડીસેમ્બર, 2004]]ના રોજ કરા પડ્યાં હતા, જેમાં એક ઇંચ (2.5 સેમી) બરફવર્ષા થઈ હતી. છેલ્લે 10 ડીસેમ્બર, 2008ના રોજ બરફવર્ષા થઈ હતી. જોકે 4 ડીસેમ્બર, 2009ના રોજ શહેરમાં એક ઇંચ બરફવર્ષા થઈ હતી. તે હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી થયેલી સૌથી વહેલી બરફવર્ષા છે. ઉપરાંત આ વર્ષાએ એક વધુ ઇતિહાસ પણ પહેલી વખત સર્જ્યો છે કે અહીં સતત બે વર્ષ બરફવર્ષા થઈ છે અને 2000થી 2010ના દાયકામાં ત્રીજી વખત બરફવર્ષા થઈ છે. હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી સૌથી ઠંડું [[તાપમાન]] 23 જાન્યુઆરી, 1940ના રોજ {{convert|5|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું.<ref>[http://www.srh.noaa.gov/hgx/climate/iah/normals/iah_summary.htm હ્યુસ્ટન એક્સટ્રીમ્સ ડેટા એન્ડ એન્યુઅલ સમરીઝ]. ''[[રાષ્ટ્રીય હવામાન સેવા]], [[રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અને વાતાવરણીય વહીવટીતંત્ર]]'' . 2007-01-05ના રોજ પ્રકાશિત. 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં દર વર્ષે વધુ વરસાદ થાય છે. અહીં દર વર્ષે સરેરાશ 54 ઇંચ જેટલો વરસાદ થાય છે. તેના પગલે શહેરના વિસ્તારોમાં પૂરના પાણી ફરી વળે છે. હ્યુસ્ટનમાં [[ઓઝોન]]નું વધુ પડતું સ્તર છે અને અમેરિકાના સૌથી વધુ ઓઝોન પ્રદૂષિત શહેરોમાંનું એક છે.<ref>"[http://lungaction.org/reports/sota05_analysis4.html સ્ટેટ ઓફ ધ એર 2005, રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક અવલોકન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519184221/http://lungaction.org/reports/sota05_analysis4.html |date=2008-05-19 }}", ''અમેરિકન લંગ એસોસિએશન'' , 2005-03-25. 2006-02-17 પર સુધારેલ.</ref> જમીન સ્તરે ઓઝોન કે [[ધુમ્મસ]] હ્યુસ્ટનની હવાની સામાન્ય સમસ્યા છે, જેને અમેરિકન લંગ એસોસિએશને મેટ્રોપોલિટન એરિયાના ઓઝોન સ્તરને વર્ષ 2006માં અમેરિકાનું છઠ્ઠું સૌથી ખરાબ સ્તર ગણાવ્યું હતું.<ref>"[http://lungaction.org/reports/sota06_cities.html#table2b સ્ટેટ ઓફ ધ એર 2006, સૌથી વધુ ઓઝોન પ્રદૂષિત શહેરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511153031/http://lungaction.org/reports/sota06_cities.html#table2b |date=2009-05-11 }}", ''અમેરિકન લંગ એસોસિએશન'' . 2006-04-02 પર સુધારેલ.</ref> શિપ ચેનલને સમાંતર સ્થિત ઉદ્યોગો શહેરની હવાના પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ છે.<ref>"[http://www.cleanhouston.org/air/index.htm સમરી ઓફ ઇશ્યૂસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080609115334/http://www.cleanhouston.org/air/index.htm |date=2008-06-09 }}", ''સિટિઝન્સ લીગ ફોર એન્વાર્યન્મેન્ટલ એક્શન નાવ'' , 2004-08-01. 2006-02-17 પર સુધારેલ.</ref> {{Houston weatherbox}} === શહેરી વિસ્તાર === {{Further|[[Geographic areas of Houston]]|[[List of Houston neighborhoods]]}} હ્યુસ્ટન પ્રતિનિધિત્વના [[વોર્ડ]] સીસ્ટમ હેઠળ 1837માં રચાયું હતું. વોર્ડનો હોદ્દો હાલના નવ હ્યુસ્ટન સિટી કાઉન્સિલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સના પુરાગામી છે. હ્યુસ્ટનમાં સ્થળો સામાન્ય રીતે [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610 લૂપ]]ની અંદર કે બહાર તરીકે વર્ગીકૃત થયેલા છે. [[સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] અને અનેક રહેણાંક પડોશી વિસ્તારો બીજા વિશ્વયુદ્ધ પહેલાના છે. તાજેતરમાં આ લૂપની અંદર ઊંચી ગીચતા ધરાવતા રહેણાંક વિસ્તારો વિકસ્યા છે. શહેરના કેન્દ્રથી બહુ દૂરના વિસ્તારો, ઉપનગરો અને એન્ક્લેવ લૂપની બહાર સ્થિત છે. શહેરને ઘેરતો [[બેલ્ટવે 8]] એક અન્ય {{convert|5|mi|km|abbr=off}} દૂરનો વિસ્તાર છે. {{wide image|Houston_Cityscape.jpg|1500px|<center>[[Uptown Houston|Uptown]] (foreground) and [[Downtown Houston|Downtown]] (background)}} [[ચિત્ર:Houston from Freeway.jpg|thumb|right|250px|હાઇવે આઇ-45 પરથી હ્યુસ્ટન શહેરનો મધ્ય ભાગ]] હ્યુસ્ટન ઔપચારિક [[ઝોનિંગ]] નિયમનો વિના અમેરિકાનું સૌથી મોટું શહેર હોવા છતાં તે અન્ય [[સન બેલ્ટ]] શહેરોની જેમ વિકસ્યું છે, કારણ કે શહેરની જમીનમાં નિયમનોનો ઉપયોગ થાય છે અને [[કાયદાકીય કરાર]] એકસમાન ભૂમિકા ભજવે છે.<ref name="nytzoning">{{cite news | title = FOCUS: Houston; A Fresh Approach To Zoning | work = New York Times | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.nytimes.com/1986/08/17/realestate/focus-houston-a-fresh-approach-to-zoning.html?sec=&spon=&pagewanted=print | first=Robert | last=Reinhold }}</ref><ref name="nozoning">{{Cite web | title = Zoning Without Zoning | work = planetizen.com | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.planetizen.com/node/109 }}</ref> એક પરિવારના ઘરો અને જરૂરિયાતો માટે ફરજિયાત લોટ સાઇઝ સહિત નિયમનો છે, જે ભાડૂઆતો અને ગ્રાહકોને પાર્કિંગ સુવિધા આપે છે. આ પ્રકારના નિયંત્રણોનું મિશ્ર પરિણામ આવ્યું છે. છતાં કેટલાંકો લોકો <ref name="nozoning"/>આ નીતિઓમાં શહેરની ઓછી ગીચતા, [[શહેરી જૂથ]] અને [[પદયાત્રીઓની અનુકૂળતા]]ની ઊણપ હોવાના આરોપ મૂકે છે. શહેરની જમીનનો ઉપયોગ પણ વાજબી મકાનના ઘરોનું મોટા પાયે નિર્માણ કરવામાં થાય છે, જેના પગલે શહેર [[વર્ષ 2008ની રિયલ એસ્ટેટ કટોકટી]]ની ખરાબ અસરમાંથી બાકાત રહી શક્યું છે.<ref>{{Cite web|title = Lack of zoning has paid off for Houston|work=chron.com, Houston Chronicle|date= 2008-05-27|access-date= 2009-03-27|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/steffy/5804649.html}}</ref> શહેરમાં વર્ષ 2008માં 42,697 બિલ્ડિંગ પરમિટ્સ ઇશ્યૂ થઈ હતી અને બિલ્ડર મેગેઝિન મુજબ, વર્ષ 2009માટે સારા હાઉસિંગ બજારોની યાદીમાં ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>{{Cite web | title = The Healthiest Housing Markets for 2009 - Local Markets, Construction, Home Priceses | work = Builder Magazine | date = 2009-02-27 | access-date = 2009-03-04 | url = http://www.builderonline.com/local-markets/the-healthiest-housing-markets-for-2009.aspx?page=15 | archive-date = 2009-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090222175955/http://www.builderonline.com/local-markets/the-healthiest-housing-markets-for-2009.aspx?page=15 | url-status = dead }}</ref> જિલ્લામાં 1948, 1962 અને 1993માં જમીનનો રહેણાંક અને વ્યાવસાયિક એમ જુદો જુદો ઉપયોગ કરવાના પ્રયાસોને મતદારોએ ફગાવી દીધા હતા. તેના પરિણામે શહેરના રોજગારીના કેન્દ્ર તરીકે એક સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટને બદલે શહેરમાં જુદાં જુદાં જિલ્લા વિકસ્યાં છે, જેમાં [[અપટાઉન]], [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]], [[મિડટાઉન]], [[ગ્રીનવે પ્લાઝા]], [[એનર્જી કોરિડોર]], [[વેસ્ટચેઝ]] અને [[ગ્રીન્સપોઇન્ટ]] સામેલ છે. == સરકાર અને રાજકારણ == {{Main|Politics of Houston}} [[ચિત્ર:HoustonCityHall DANIEL2986.jpg|thumb|right|હ્યુસ્ટન સિટી હોલ]] હ્યુસ્ટન [[મ્યુનિસિપલ શાસન]]નું [[મજબૂત મેયરલ]] સ્વરૂપ ધરાવે છે.<ref name="home rule">{{Cite web | title = Office of the Controller, City of Houston |work = Summary of Significant Accounting Policies | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/controller/cafr/cafr2.html}}</ref> હ્યુસ્ટન [[સ્વશાસિત]] શહેર છે અને ટેક્સાસ રાજ્યની તમામ મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓ [[બિનપક્ષપાતી]] રીતે યોજાય છે.<ref name="home rule"/><ref>{{Cite web | title = Local Government in Texas: Cities, Towns, Counties, and Special Districts | work = Politics in America, Sixth Edition | author = Thomas R. Dye | access-date = 2009-03-27 | url = http://wps.prenhall.com/hss_dye_politics_6/27/7116/1821883.cw/index.html | archive-date = 2009-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090506115644/http://wps.prenhall.com/hss_dye_politics_6/27/7116/1821883.cw/index.html | url-status = dead }}</ref> શહેરના સત્તાવાર અધિકારીઓ [[મેયર]], શહેર [[નિયામક]] અને [[શહેર પરિષદ]]ના 14 સભ્યો છે.<ref name="Houston City Council">{{Cite web | title = City Council | work = City of Houston eGovernment Center | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/council/index.html}}</ref> હ્યુસ્ટનના મેયર [[અનિસ પાર્કર]] છે, જેઓ [[તટસ્થ]] બેલોટ પદ્ધતિથી ચૂંટાયેલા [[ડેમોક્રેટ]] મેયર છે અને તેઓ જાન્યુઆરી, 2010 સુધી પહેલી ટર્મ પર હતા.<ref name="Houston Mayor's Office"/> હ્યુસ્ટનના મેયર શહેરના મુખ્ય વહીવટકર્તા, કાર્યકારી અધિકારી અને સત્તાવાર પ્રતિનિધિ તરીકે ફરજ બજાવે છે અને તેઓ શહેરના સામાન્ય વ્યવસ્થાપન માટે જવાબદાર છે તથા તમામ કાયદા અને [[વટહુકમો]]નું પાલન થાય તેનું ધ્યાન રાખે છે.<ref name="Houston Mayor's Office">{{Cite web | title = Mayor's Office | work = City of Houston eGovernment Center | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/mayor/index.html}}</ref> હ્યુસ્ટનમાં 1991માં લેવાયેલા [[જનમત]]ના પરિણામે [[મેયર]]ની ચૂંટણી બે વર્ષ માટે થાય છે અને તે સતત ત્રણ વખત ચૂંટાઈ શકે છે. શહેર પરિષદ નવ જિલ્લા આધારિત છે અને અમેરિકન જસ્ટિસ ડીપાર્ટમેન્ટના કાયદેસર આદેશ આધારિત પાંચ મુક્ત સ્થિતિ ધરાવે છે. આ દેશનો અમલ 1979માં થયો હતો.<ref>{{cite news | title = Strong Currents of Change | work = TIME Magazine | date = 1979-11-19 | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948775,00.html | archive-date = 2011-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110121145341/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948775,00.html | url-status = dead }}</ref> મોટા ભાગે પરિષદના સભ્યો સંપૂર્ણ શહેરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.<ref name="Houston City Council"/> શહેરની સનદ હેઠળ શહેરની વસ્તી 21 લાખ કરતાં વધી જાય તો હાલ નવ સભ્યોની શહેર જિલ્લા પરિષદનું વિસ્તરણ થઈ જશે અને તેમાં વધારાની બે શહેર જિલ્લા પરિષદ ઉમેરાશે.<ref>{{Cite web | title = City Council may grow by two seats, Houston Chronicle | author = Matt Stiles | work = chron.com | date = 2006-08-10 | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4168311}}</ref> શહેર [[નિયામક]] મેયર અને પરિષદથી સ્વતંત્ર રીતે ચૂંટાયા છે. નિયામકની ફરજ ઉપલબ્ધ ભંડોળમાંથી વહેંચણીની પ્રક્રિયા અગાઉ તેને પ્રમાણિત કરવાની છે. શહેરનું [[નાણાકીય વર્ષ]] પહેલી જુલાઈથી શરૂ થાય છે અને 30 જૂનના રોજ તેનો અંત આવે છે. [[રોનાલ્ડ ગ્રીન]] શહેરના નિયામક છે, જેમની પહેલી ટર્મ જાન્યુઆરી, 2010 સુધી છે. હ્યુસ્ટન રાજકીય રીતે વિભાજીત શહેર ગણાય છે, જ્યાં સત્તાનું સંતુલન અવારનવાર [[રીપબ્લકન્સ]] અને [[ડેમોક્રેટ્સ]] વચ્ચે ફરતું રહ્યું છે. શહેરના મોટા ભાગના સમૃદ્ધ વિસ્તારો રીપબ્લિકન્સને મત આપે છે જ્યારે શહેરના મધ્યમ વર્ગ અને લઘુમતી સમદાયના વિસ્તાર ડેમોક્રેટને મત આપે છે. 2005ના હ્યુસ્ટન વિસ્તારના સરવે મુજબ, હેરિસ કાઉન્ટીમાં 68 ટકા બિનહિસ્પેનિક્સ ગોરા [[રીપબ્લિકન્સ]] જાહેર થયા હતા જ્યારે 89 ટકા બિનહિસ્પેનિક્સ અશ્વેત લોકોએ [[ડેમોક્રેટ્સ]]ની તરફેણ કરી હતી. આ વિસ્તારમાં લગભગ 62 ટકા હિસ્પેનિક્સ (કોઈ પણ જાતિના) ડેમોક્રેટ જાહેર થયા છે અથવા ડેમોક્રેટ્સની તરફેણ કરે છે.<ref name="Houston Area Survey 1982–2005">ક્લેઇનબર્ગ, સ્ટીફન. [http://cohesion.rice.edu/CentersAndInst/HAS/emplibrary/REPORT-2005.pdf હ્યુસ્ટન વિસ્તાર સરવે, 1982–2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203174916/http://cohesion.rice.edu/CentersAndInst/HAS/emplibrary/REPORT-2005.pdf |date=2007-02-03 }}, પેજ 40.</ref> ટેક્સાસમાં આ શહેર સૌથી વધુ રાજકીય વૈવિધ્ય ધરાવતા શહેર તરીકે જાણીતું છે. ટેક્સાસ સર્વસંમતિથી કન્ઝર્વેટિવ તરીકે જાણીતું છે.<ref name="Houston Area Survey 1982–2005"/> તેના પરિણામે શહેર રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં વારંવાર સ્પર્ધાત્મક વિસ્તાર બની જાય છે.<ref name="Houston Area Survey 1982–2005"/> == અર્થતંત્ર == {{Main|Economy of Houston}} {{Further|[[List of companies in Houston]]}} {| class="wikitable" style="float:right;font-size:75%;text-align:center;margin:1em" |- | colspan="6" style="background:#9BDDFF"|'''શ્રેષ્ઠ 24''ફોર્ચ્યુન'' 500 કંપનીઓ''' <br />''' હ્યુસ્ટનમાં 2010માં''' <br />''સાથે ટેક્સાસ અને યુ.એસ. ranks'' |- style="background:#ccc" | | '''ટેક્સાસ''' | | style="background:#ccc"|'''Corporation''' | | style="background:#ccc"|'''યુએસ (US)''' |- | 2 | | style="background:#afa"|[[કોનોકોફીલિપ્સ]] | | 6 |- | 6 | | style="background:#afa"|[[મેરેથોન]] | | 41 |- | 7 | | | [[સીસ્કો]] | | 55 |- | 8 | | style="background:#afa"|[[એન્ટરપ્રાઇઝ જીપી હોલ્ડીંગ્સ]] | | 92 |- | 12 | | style="background:#afa"|[[પ્લેઇન્સ ઓલ અમેરિકન પાઇપલાઇન]] | | 128 |- | 16 | | style="background:#afa"|[[હેલિબર્ટન]] | | 158 |- | 18 | | style="background:#afa"|[[નેશનલ ઓઈલવેલ વાર્કો]] | | 182 |- | 19 | | [[કોન્ટીનેન્ટલ એઇરલાઇન્સ]] | | 183 |- | 20 | | | [[કેબીઆર]] | | 193 |- | 21 | | [[વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ પાઇપલાઇન]] | | 196 |- | 25 | | style="background:#afa"|[[બેકર હ્યુઈસ]] | | 243 |- | 31 | | style="background:#afa"|[[અપાચે]] | | 271 |- | 32 | | style="background:#afa"|[[સેન્ટર પોઈન્ટ એનર્જી]] | | 275 |- | 33 | | style="background:#afa"|[[સ્મિથ ઇન્ટરનેશનલ]] | | 277 |- | 35 | | style="background:#afa"|[[કાઇન્ડર મોર્ગન]] | | 315 |- | 39 | | style="background:#afa"|[[કાલ્પાઇન]] | | 338 |- | 41 | | style="background:#afa"|[[એન્બ્રીજ એનર્જી પાર્ટનર્સ]] | | 364 |- | 45 | | style="background:#afa"|[[કેમેરૂન ઇન્ટરનેશનલ]] | | 399 |- | 49 | | style="background:#afa"|[[ઈઓજી રીસોર્સીસ]] | | 434 |- | 50 | | style="background:#afa"|[[સ્પેક્ટ્રા એનર્જી]] | | 437 |- | 51 | | style="background:#afa"|[[એલ પાસો એનર્જી]] | | 447 |- | 52 | | | [[ગ્રુપ 1 ઓટોમોટિવ]] | | 457 |- | 53 | | style="background:#afa"|[[એફએમસી ટેક્નોલોજી]] | | 467 |- | 56 | | style="background:#afa"|[[ફ્રન્ટીયર ઓઇલ]] | | 488 |- | colspan="6" style="background:#ccc"|'''''નોંધ'' ''' |- | colspan="6"|''વર્ષના અંત પહેલાની વાર્ષિક આવક,એપ્રિલ 2010'' |- | colspan="6" style="background:#afa"|''ઊર્જા અને તેલ <small>(19 કંપનીઓ)</small>'' |- | colspan="6"| '''સ્રોત:''' ''[[ફોર્ચ્યુન]]'' <ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html ''ફોર્ચ્યુન'' 500 વેબસાઇટ (રાજ્યઃ ટેક્સાસ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100807051708/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |date=2010-08-07 }} પાંચ જૂન, 2010 પર સુધારેલ.</ref> |} [[ચિત્ર:Houston Ship Channel Barbours Cut.jpg|thumb|left|હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલ]] હ્યુસ્ટન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેના ઊર્જા ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે, ખાસ કરીને ઓઇલ અને કુદરતી વાયુ ઉદ્યોગ માટે. સાથેસાથે આ શહેર [[બાયોમેડિકલ]] ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને એરોનોટિક્સ ઉદ્યોગ માટે પ્રસિદ્ધ છે. [[પવન]] અને [[સૌર]] ઊર્જા જેવા [[અક્ષય ઊર્જા]]ના સ્રોતો પણ હ્યુસ્ટનમાં લોકપ્રિય આર્થિક આધારસ્તંભ બન્યાં છે.<ref>{{Cite web | title = Alternative Energy in the Houston Region | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-01-09 | url = http://www.houston.org/pdf/16BW035.pdf | format = PDF | archive-date = 2011-06-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628222345/http://www.houston.org/pdf/16BW035.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Alternative Energy in the Houston Region | work = Greater Houston Convention and Visitors Bureau | access-date = 2009-04-20 | url = http://www.visithoustontexas.com/visitors/green/Alternative_Energy_Industry_in_Houston }}</ref> જહાજ ચેનલ અને જળપરિવહન ઉદ્યોગ પણ હ્યુસ્ટનના અર્થતંત્રમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. આ મજબૂતાઈના કારણે હ્યુસ્ટનને ગ્લોબલાઇઝેશન એન્ડ [[વર્લ્ડ સિટીઝ]] સ્ટડી ગ્રૂપ એન્ડ નેટવર્ક દ્વારા બીટા વર્લ્ડ સિટી તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે.<ref name="lboro.ac.uk"/> વિશ્વમાં ઊર્જા ઉદ્યોગમાં રાજધાની ગણાતા હ્યુસ્ટનમાં છમાંથી પાંચ [[સૌથી મુખ્ય ઊર્જા]] કંપનીઓ આ શહેરમાં મોટી કામગીરી ધરાવે છે ([[કોનોકોફિલિપ્સ]]નું આંતરરાષ્ટ્રીય વડુંમથક, [[એક્સોન-મોબિલ]]ની અમેરિકન કામગીરીનું વડુંમથક, [[શેલ ઓઇલ]] (લંડન અને ધ હેગ, નેધરલેન્ડ્સમાં સ્થિત રોયલ ડચ શેલની અમેરિકન પેટાકંપની) અને [[બીપી]] જેવા આતંરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓનું અમેરિકન વડુંમથક. બીપીનું આંતરરાષ્ટ્રીય વડુંમથક ઇંગ્લેન્ડમાં લંડનમાં છે.)<ref>{{Cite web | title = Houston 1998: Overview | work = World Energy Council | access-date = 2009-07-10 | url = http://www.worldenergy.org/news__events/world_energy_congress/houston_1998/340.asp | archive-date = 2009-08-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090817213751/http://www.worldenergy.org/news__events/world_energy_congress/houston_1998/340.asp | url-status = dead }}</ref> ખાસ કરીને [[રોયલ ડચ શેલ]]ની અમેરિકન માન્યતા ધરાવતી શેલ ઓઇલ કંપનીનું વડુંમથક [[વન શેલ પ્લાઝા]] પર સ્થિત છે. [[એક્સોનમોબિલ]]એ [[ટેક્સાસના ઇર્વિંગ]]માં તેનું નાનું, વૈશ્વિક વડુંમથક જાળવી રાખ્યું છે જ્યારે તેનું [[અપસ્ટ્રીમ]] અને રસાયણ ડિવિઝન તથા મોટા ભાગનું ઓપરેશનલ ડિવિઝન હ્યુસ્ટનમાં સ્થિત છે. [[શેવરોન]] હ્યુસ્ટનમાં ઓફિસો ધરાવે છે અને એનરોનનું વડુંમથક બનાવવાના આશય સાથે 40 માળકની એક બિલ્ડિંગ એક્વાયર કરી છે.<ref>{{Cite web | title = Chevron Picks Former Enron Building for Consolidation Site | work = allbusiness.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.allbusiness.com/operations/facilities-commercial-real-estate/4408803-1.html | archive-date = 2010-01-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100109235101/http://www.allbusiness.com/operations/facilities-commercial-real-estate/4408803-1.html | url-status = dead }}</ref> કંપનીની શેવરોન પાઇપ લાઇન કંપનીનું વડુંમથક હ્યુસ્ટનમાં સ્થિત છે અને દર વર્ષે વધુ વિભાગો હ્યુસ્ટનમાં સ્થળાંતરિત થઈ રહ્યાં છે.<ref>{{Cite web | title = Chevron Pipe Line Company | work = chevron-pipeline.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.chevron-pipeline.com/ | archive-date = 2012-04-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120419132955/http://www.chevron-pipeline.com/ | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટન [[મેરેથોન ઓઇલ કોર્પોરેશન]], [[શ્લુમબર્જર]], [[હેલિબર્ટન]], [[અપાચે કોર્પોરેશન]] અને [[સિટગો]] અને [[હોરિઝોન વિન્ડ એનર્જી]] જેવી [[વૈકલ્પિક ઊર્જા]] કંપનીઓનું વડુંમથક છે.<ref>{{Cite web | title = Welcome to Horizon Wind Energy | access-date = 2009-01-09 | url = http://www.horizonwind.com/company/about.aspx | archive-date = 2009-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090101035001/http://www.horizonwind.com/company/about.aspx | url-status = dead }}</ref> [[ઓઇલફિલ્ડ]]ની સાધનસામગ્રી બનાવવા માટે [[બૃહદ હ્યુસ્ટન]] અગ્રણી કેન્દ્ર છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/16BW010.pdf Energy Industry Overview]|24.8&nbsp;KB}}",''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> [[પેટ્રોકેમિકલ]] સંકુલ તરીકે હ્યુસ્ટનની સફળતા તેની વ્યસ્ત માનવનિર્મિત જહાજ ચેનલ, [[હ્યુસ્ટન બંદર]]ને આભારી છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.portofhouston.com/pdf/pubaffairs/POHA-firsts.pdf Port of Houston Firsts]|18.2&nbsp;KB}}", ''હ્યુસ્ટન બંદર સત્તામંડળ'' , 2007-05-15. 2007-05-27 પર સુધારેલ.</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય વાણિજ્યમાં અમેરિકામાં આ બંદર અગ્રણી ગણાય છે અને આ દ્રષ્ટિએ દુનિયાનું 10મું સૌથી મોટું બંદર છે.<ref name="port ranking"/><ref>"[http://www.portofhouston.com/geninfo/overview1.html સામાન્ય માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509141210/http://www.portofhouston.com/geninfo/overview1.html |date=2008-05-09 }}", હ્યુસ્ટન બંદર સત્તામંડળ, 2007-05-15. 2007-05-27 પર સુધારેલ.</ref> દુનિયામાં મોટા ભાગના સ્થળે [[ઓઇલ]] અને [[ગેસોલિન]]ની ઊંચી કિંમત અર્થતંત્ર માટે નુકસાનકારક હોય છે જ્યારે હ્યુસ્ટન માટે આ બાબત ફાયદાકારક છે, કારણ કે અહીંના મોટા ભાગના રહેવાસીઓ ઊર્જા ઉદ્યોગમાંથી રોજગારી મેળવે છે.<ref>{{cite news | last = Bustillo | first = Miguel | title = Houston is Feeling Energized | work = Los Angeles Times | date = 2006-12-28 | url = http://www.latimes.com/news/nationworld/columnone/la-na-houston28dec28,1,6780480.story?page=1&coll=la-headlines-columnone | access-date = 2007-02-06}}</ref> હ્યુસ્ટન-સુગર લેન્ડ-બેટાઉન એમએસએનો કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન (જીએપી) વર્ષ 2008માં 440.4 અબજ ડોલર હતું, <ref name="jlrfel">"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/02CW001.pdf Houston Area Profile]|55.5&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> જે બેલ્જિયમ, મલેશિયા, વેનેઝુએલા કે સ્વીડનના કુલ સ્વદેશી ઉત્પાદન (જીડીપી) કરતાં થોડું વધારે હતું. અમેરિકા સિવાય જગતના ફક્ત 21 રાષ્ટ્રનું [[કુલ સ્વદેશી ઉત્પાદન]] હ્યુસ્ટનના પ્રાદેશિક કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન કરતાં વધારે છે.<ref name="jlrfel"/> વર્ષ 2007 માટે હ્યુસ્ટનના એમએસએનું કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન અંદાજે 416.6 અબજ ડોલર હતું જે વર્ષ 2006 કરતાં 13.8 ટકા વધારે હતું. [[માઇનિંગ]], જેમાં હ્યુસ્ટન ઓઇલ અને ગેસના ઉત્પાદન અને ઉત્ખન્નમાં સંપૂર્ણ હિસ્સો ધરાવે છે, હ્યુસ્ટનની જીએપીમાં 26.3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જેમાં ઊર્જાની ઊંચી કિંમતના કારણે વધારો અને વૈશ્વિક સ્તરે ઓઇલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો થતાં ઘટાડો થાય છે. ત્યારબાદ [[ઇજનેરી]] સેવાઓ, આરોગ્ય સેવાઓ અને [[ઉત્પાદન]] ક્ષેત્રનો દબદબો છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/15AW001.pdf Gross Area Product by Industry]|28.3&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> [[ચિત્ર:Houstonecon.jpg|thumb|left|260px|city-data.com<ref>[172]</ref> પરથી માહિતી]] [[અમેરિકન બ્યૂરો ઓફ લેબર સ્ટેટેસ્ટિક્સ]]ના રોજગારીના આંકડા મુજબ, નવેમ્બર, 2007થી નવેમ્બર 2008 દરમિયાન હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં [[ખાનગી ક્ષેત્ર]]માં 42,000 રોજગારીનો ઉમેરો થયો હતો અને દેશના વિવિધ શહેરોમાં ખાનગી ક્ષેત્રમાં સૌથી વધુ રોજગારીનું સર્જન હ્યુસ્ટનમાં થયું હતું.<ref>{{Cite web | title = Houston, Dallas set employment pace for November | work = Houston Business Journal | date = 2009-01-06 | access-date = 2009-03-04 | url = http://houston.bizjournals.com/houston/stories/2009/01/05/daily16.html }}</ref> એપ્રિલ, 2008માં શહેરમાં બેરોજગારીનો દર 3.8 ટકા હતું, જે છેલ્લાં આઠ વર્ષમાં સૌથી નીચો હતો જ્યારે આ ગાળામાં રોજગારીની વૃદ્ધિનો દર 2.8 ટકા હતો.<ref>{{Cite web | title = Are You in the Best City for Your Job?, BusinessWeek | work = businessweek.com | author = Prashant Gopal | date = 2008-06-12 | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.businessweek.com/lifestyle/content/jun2008/bw20080612_882775.htm?campaign_id=rss_topStories }}</ref> વર્ષ 2006માં ''[[ફોર્બ્સ]]'' મેગેઝિન દ્વારા ``બેસ્ટ પ્લેસ ફોર બિઝનેસ એન્ડ કેરિયર્સ` (વેપાર-ધંધા અને કારકિર્દી માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળ)ની કેટેગરીમાં હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારે ટેક્સામાં ટોચનું અને અમેરિકામાં ત્રીજું સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>બાદેનહાઉસેન, કર્ટ. "[https://archive.is/20120529123645/http://www.forbes.com/2006/05/03/06bestplaces_best-places-for-business_land.html વેપાર અને કારકિર્દી માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળો 2006]", ''ફોર્બ્સ'' , 2006-05-04. 2006-12-15 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટનમાં વિદેશી સરકારોએ 89 કોન્સ્યુલર ઓફિસ સ્થાપી છે. અહીં 40 વિદેશી સરકારો [[વેપાર]] અને વ્યાવસાયિક ઓફિસ ધરાવે છે અને 23 વિદેશી ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ અને વેપારી સંગઠનો સક્રિય છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf Houston Foreign Consulate Representation]|30.2&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં 25 વિદેશી બેન્કો 13 રાષ્ટ્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.<ref>{{Cite web | title = International Banks in the Houston Area | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-21 | url = http://www.houston.org/pdf/research/18HW010_001.pdf | format = PDF | archive-date = 2010-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100712001229/http://www.houston.org/pdf/research/18HW010_001.pdf | url-status = dead }}</ref> વર્ષ 2008માં [[કિપ્લિંજરના પર્સનલ ફાઇનાન્સ]] [[બેસ્ટ સિટીઝ ઓફ 2008]] પર હ્યુસ્ટનને ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું. આ યાદીમાં શહેરોને તેમની સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થા, રોજગારીની તકો, વાજબી જીવનધોરણ અને જીવનની ગુણવત્તાને આધારે સ્થાન આપવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web | title = 2008 Best Cities, Houston, Texas | author = Jane Bennett Clark | date = 2008-07-01 | work = Kiplinger.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.kiplinger.com/features/archives/2008/05/2008-best-city-houston.html }}</ref> ''[[ફોર્બ્સ]]'' મેગેઝિનના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લાં 15 વર્ષથી સ્થાનિક ટેકનોલોજીકલ સંશોધનમાં હ્યુસ્ટને ચોથું સ્થાન મેળવ્યું છે.<ref>{{Cite web | title = Top 10 Up-And-Coming Tech Cities | work = forbes.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.forbes.com/2008/03/10/columbus-milwaukee-houston-ent-tech-cx_wp_0310smallbizoutlooktechcity.html | archive-url = https://archive.today/20120918104604/http://www.forbes.com/2008/03/10/columbus-milwaukee-houston-ent-tech-cx_wp_0310smallbizoutlooktechcity.html | archive-date = 2012-09-18 | url-status = live }}</ref> તે જ વર્ષે શહેરને વાર્ષિક [[ફોર્ચ્યુન 500]] કંપનીઓના હેડક્વાર્ટરની યાદીમાં બીજું સ્થાન મળ્યું હતું, <ref name="Fortune 500">{{cite news | title = Fortune 500 2008: Cities | access-date = 2008-04-22 | url = http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2008/cities/ | work = CNN | archive-date = 2008-04-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080426073953/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2008/cities/ | url-status = dead }}</ref> ''[[ફોર્બ્સ]]'' ''બેસ્ટ સિટીઝ ફોર કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ્સ'' માં પહેલું <ref>{{Cite web | title = Best Cities For Recent College Grads | work = Forbes.com | date = 2008-06-28 | author = Andrew Egan | access-date = 2008-06-29 | url = http://www.forbes.com/2008/06/26/cities-grads-best-forbeslife-cx_ae_0626realestate.html }}</ref>અને ફોર્બ્સ લિસ્ટ ઓફ બેસ્ટ સિટીઝ ટૂ બાય એ હોમમાં ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું.<ref>{{Cite web | title = Best Cities To Buy A Home | work = Forbes,com | access-date = 2009-03-04 | url = http://www.forbes.com/2008/07/14/housing-buyers-list-forbeslife-cx_md_0714bestbuy.html }}</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == {{Main|Demographics of Houston}} {{USCensusPop | 1850=2396 | 1860=4845 | 1870=9332 | 1880=16513 | 1890=27557 | 1900=44633 | 1910=78800 | 1920=138276 | 1930=292352 | 1940=384514 | 1950=596163 | 1960=938219 | 1970=1232802 | 1980=1595138 | 1990=1630553 | 2000=1953631 | estimate=2257926 | estyear=2010 }} [[ચિત્ર:Houston International Festival.jpg|thumb|left|દર વર્ષે યોજાતો હ્યુસ્ટન વાર્ષિક આંતરરાષ્ટ્રીય તહેવારમાં વિવિધ સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે]] હ્યુસ્ટન is a [[multicultural]] શહેર, માં part because of its many academic સંસ્થાનો અને strong industries as well as being a major બંદર શહેર. હ્યુસ્ટન એક [[પચરંગી]] શહેર છે. શહેરમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને મજબૂત ઉદ્યોગ છે. તેમજ મુખ્ય પોર્ટ (બંદર) સિટી છે. શહેરમાં 90 જેટલી [[ભાષા]]ઓ બોલાય છે.<ref>"[http://www.houstontx.gov/abouthouston/houstonfacts.html હ્યુસ્ટનની માહિતી અને આંકડા]", ''હ્યુસ્ટન શહેર'' . 2006-12-15 પર સુધારેલ.</ref> ટેક્સાસમાંથી સેંકડો [[આપ્રવાસીઓના]] પ્રવાહના કારણે અમેરિકામાં હ્યુસ્ટન યુવા વસતી ધરાવતા શહેરોમાંનું એક છે.<ref>{{PDFlink|[http://www.ewgateway.org/pdffiles/library/wws/wws06.pdf The Strategic Assessment of the St. Louis Region, 5th edition]|4.35&nbsp;MB}}. ''ઇસ્ટ-વેસ્ટ ગેટવે કાઉન્સિલ ઓફ ગવર્મેન્ટ્સ.'' 2006. 2007-01-11 પર સુધારેલ. ''પીડીએફ ફાઇલમાં પેજ 25, પેજ 21 તરીકે લેબલ.'' </ref><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&amp;geo_id=16000US4835000&amp;_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&amp;_county=Houston&amp;_cityTown=Houston&amp;_state=04000US48 હ્યુસ્ટન શહેર, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211180004/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=16000US4835000&_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&_county=Houston&_cityTown=Houston&_state=04000US48 |date=2020-02-11 }}. 2005 અમેરિકન કમ્યુનિટી સરવે ડેટા પ્રોફાઇલ હાઇલાઇટ્સ, ''[[અમેરિકા વસ્તી ગણતરી બ્યૂરો]]'' . 2005. 2007-01-12 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US48&amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;-_sse=on અમેરિકા અને રાજ્યો આર0101.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034541/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-_box_head_nbr=R0101&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=US-30&-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&-_sse=on |date=2020-02-12 }}[http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US48&amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;-_sse=on કુલ વસ્તીની સરેરાશ ઉંમરઃ 2005] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034541/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-_box_head_nbr=R0101&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=US-30&-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&-_sse=on |date=2020-02-12 }}. 2005 અમેરિકન કમ્યુનિટી સરવે, ''[[અમેરિકન સેન્સસ બ્યૂરો]]'' . 2005. 2007-01-12 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.dallasfed.org/research/pubs/fotexas/fotexas_petersen.html ધ ફેસ ઓફ ટેક્સાસ જોબ્સ, પીપલ, બિઝનેસ, ચેન્જ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212212513/http://www.dallasfed.org/research/pubs/fotexas/fotexas_petersen.html |date=2010-02-12 }}. ડી એન્ન પીટરસન અને લૈલા એસ્સાની, ''ફેડરલ રીઝર્વ બેન્ક ઓફ ડલ્લાસ'' . ઑકટોબર 2005. 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> અમેરિકામાં તે ત્રીજું મોટું [[હિસ્પેનિક]] અને [[મેક્સિકન]] વસ્તી ધરાવતું શહેર પણ છે. ટેક્સાસના કોઈ પણ શહેર કરતાં વધુ હિસ્પેનિક અમેરિકન આ શહેરમાં રહે છે.<ref>{{cite web| title = Census 2000 Paints Statistical Portrait of the Nation's Hispanic Population | work = U.S. Census | publisher = U.S. Census Bureau | date = 2001-05-10 | url = http://www.census.gov/Press-Release/www/2001/cb01-81.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> એક અંદાજ મુજબ, બૃહદ હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં ચાર લાખ [[ગેરકાયેદસર વસાહતીઓ]] રહે છે.<ref>{{cite news | last = Hegstrom | first = Edward | title = Shadows Cloaking Immigrants Prevent Accurate Count | work = Houston Chronicle | date = 2006-02-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/3500074.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> અમેરિકામાં [[ભારતીય]] અને [[પાકિસ્તાની]] સમૂહની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાં હ્યુસ્ટન સામેલ છે.<ref>{{Cite web | title = Media - Reaching a flourishing Asian-American market | work = chron.com, Houston Chronicle | author = Purva Patel | date = 2007-09-28 | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/headline/biz/5174213.html }}</ref> હ્યુસ્ટનની [[નાઇજીરિયન]] જાતિનો હિસ્સો શહેરની વસતીમાં બે ટકા કરતાં વધારે છે, જે અમેરિકામાં સૌથી વધારે છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Strategies: Immigrant entrepreneurship in Houston | access-date = 2009-01-09 | url = http://houstonstrategies.blogspot.com/2007/02/immigrant-entrepreneurship-in-houston.html }}</ref><ref>{{Cite web | title = Houston Looking to Expand a "Natural" Relationship with Africa | access-date = 2009-01-09 | url = http://www.america.gov/st/washfile-english/2003/November/20031121162843yeroc9.750003e-02.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20090518193130/http://www.america.gov/st/washfile-english/2003/November/20031121162843yeroc9.750003e-02.html | archive-date = 2009-05-18 | url-status = live }}</ref> [[અમેરિકન વસતીગણતરી બ્યૂરો]]એ 2006-2008માં [[અમેરિકન જાતિઓ પર એક સરવે]] હાથ ધર્યો હતો, જે મુજબ હ્યુસ્ટનની વસ્તીમાં [[ગોરા અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 53.8 ટકા છે, જેમાંથી 27.9 ટકા બિનહિસ્પેનિક [[ગોરા]] છે. શહેરની વસતીમાં [[અશ્વેત]] કે [[આફ્રિકન અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 24.1ટકા છે, જેમાંથી 23.8 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક અશ્વેત લોકો છે. હ્યુસ્ટનની વસતીના 0.4 ટકા લોકો [[અમેરિકન ભારતીયો]] હતા, જેમાંથી 0.2 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક હતાં. હ્યુસ્ટનની વસતીમાં 5.3 ટકા પ્રમાણ [[એશિયન અમેરિકનો]]નો હતો જ્યારે [[પેસિફિક આયલેન્ડર અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 0.1 ટકા હતો. શહેરની વસતીમાં અન્ય કેટલીક જાતિઓનો હિસ્સો 15.2 ટકા હતો, જેમાંથી 0.2ટકા બિનહિસ્પેનિક હતાં. શહેરની વસ્તીમાં બેથી વધુ જાતિ ધરાવતા લોકોનું પ્રમાણ 1.1 ટકા હતું, જેમાંથી 0.6 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક હતાં. શહેરની વસ્તીમાં હિસ્પેનિક કે લેટિનોસનું પ્રમાણ 41.9 ટકા હતું.<ref>http://factfinder.વસ્તી-ગણતરી.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US4835000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-_sse=on{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[વર્ષ 2000ની વસતી ગણતરી]] પ્રમાણે શહેરની કુલ વસતી 1,953,631 હતી અને [[વસતીની ગીચતા]] ચોરસ માઇલ (1,301.8/km²) દીઠ 3,371.7 હતી. જાતિઓની દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો શહેરમાં 49.3 ટકા ગોરા, 25.3 ટકા આફ્રિકન અમેરિકન, 5.3 ટકા એશિયન, 0.4 ટકા અમેરિકન ભારતીય, 0.1 ટકા પેસિફિક આયલેન્ડર, 16.5 ટકા અન્ય કેટલીક જાતિના અને 3.1 ટકા લોકો બેથી વધુ જાતિના હતા. ઉપરાંત હિસ્પેનિક્સ અને લેટિઓન્સનું પ્રમાણ 37.4 ટકા હતું જ્યારે બિનહિસ્પેનિક ગોરાઓનું પ્રમાણ 30.8 ટકા હતું.<ref>{{Cite web | title = Houston city, Texas - DP-1. Profile of General Demographic Characteristics: 2000 | work = census.gov | access-date = 2009-07-10 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=16000US4835000&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-_sse=on | archive-date = 2020-02-12 | archive-url = https://archive.today/20200212043652/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=16000US4835000&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-_sse=on | url-status = dead }}</ref> શહેરમાં કુલ 717,945 કુટુંબ હતાં, જેમાં તેમની સાથે રહેતાં 18 વર્ષ કરતાં ઓછી ઉંમરના બાળકોનું પ્રમાણ 33.1 ટકા હતું જ્યારે 43.2 ટકા [[પરણિત યુગલો]] હતા જે સાથે રહેતાં હતા. 15.3 ટકા કુટુંબનું સંચાલન [[મહિલા]]ઓનું હાથમાં હતું અને તેમાં પતિથી સ્વતંત્રપણે રહેતી હતી તેમજ 36.3 ટકા લોકો પરિવાર વિનાના હતાં. તમામ ઘરબારમાં 29 ટકા વ્યક્તિગત છે અને 6.2 ટકા લોકો એકલા જીવે છે, જેઓ 65 કે તેથી વધારે વર્ષના છે. સરેરાશ ઘરબારનું કદ 2.67 લોકો હતા અને સરેરાશ પારિવારિક સભ્યો 3.39 હતી. વર્ષ 2009માં ઘરની સરેરાશ કિંમત $115,961 હતી.<ref>{{cite web |title=Houston Housing Trends and Values |url=http://houston.housealmanac.com/ |publisher=HouseAlmanac.com |access-date=2009-12-14 |archive-date=2009-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129155923/http://houston.housealmanac.com/ |url-status=dead }}</ref> શહેરમાં કુલ વસ્તીમાં 27.5 ટકા લોકો 18 કરતાં ઓછી વયના હતા, 11.2 ટકા લોકોની વય 18થી 24 છે, 33.8 ટકા 25થી 44 લોકો છે, 19.1 ટકા લોકો 45થી 64 વર્ષના છે જ્યારે 8.4 ટકા લોકોની વય 65 કે તેથી વધારે વર્ષ છે. સરેરાશ વય 31 વર્ષ હતી. અહીં દર 100 મહિલા પર પુરુષોની સંખ્યા 99.7 હતી. અહીં 18 કે તેથી વધારે વર્ષની દર 100 મહિલાઓ પર પુરુષોની સંખ્યા 99.7 હતી. શહેરમાં દરેક ઘરના મોભીની સરેરાશ આવક $36,616 હતી અને પરિવારની સરેરાશ આવક $40,443 હતી. પુરુષોની સરેરાશ આવક $32,084 હતી જ્યારે મહિલાઓની સરેરાશ આવક $27,371 હતી. શહેરની [[માથાદીઠ આવક]] $20,101. હતી. વસ્તીનો 19 ટકા હિસ્સો અને 16 ટકા પરિવારો [[ગરીબી રેખા]] નીચે જીવતાં હતાં. કુલ વસ્તીમાંથી 18 વર્ષથી ઓછી વયના 26.1 ટકા લોકો અને 65 કરતાં ઓછી વયના 14.3 ટકા લોકો ગરીબી રેખા નીચે જીવતાં હતાં. હ્યુસ્ટનમાં [[એશિયા]]માંથી સ્થળાંતર કરીને ગયેલા લોકોની સંખ્યામાં મોટી છે, જે ટેક્સાસમાં સૌથી વધુ [[વિયેતનામીઝ અમેરિકન]] ધરાવે છે. આ દ્રષ્ટિએ તે અમેરિકામાં ત્રીજું સૌથી મોટું શહેર છે અને વર્ષ 2007માં 30,000 લોકો છે. શહેરના કેટલાંક વિસ્તારોમાં વિયેતનામીઝ અને [[ચાઇનીઝ]] સંકેત સાથેની શેરીઓ સાથે [[વિયેતનામીઝ]] અને ચાઇનીઝ નિવાસીઓની વસ્તી મોટા પાયે છે. આ શેરના સંકેત [[અંગ્રેજી]]માં પણ છે. હ્યુસ્ટનમાં બે [[ચાઇનાટાઉન]] છે, જેમાં મૂળ ડાઉનટાઉનમાં છે અને તાજેતરમાં શહેરની દક્ષિણપશ્ચિમે એક ઉત્તર બેલારી બાઉલેવાર્ડમાં શરૂ થયું છે.<ref>{{cite news | last = Chen | first = Edward C.M. | coauthors = Von Der Mehden, Fred R. | title = History of Houston's Chinatown | work = Chinatownconnection.com | year = 2005 | url = http://www.chinatownconnection.com/houston_chinatown_history.htm | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070203124315/http://www.chinatownconnection.com/houston_chinatown_history.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | title = Houston Chinatown Area Map | work = Chinatownconnection.com | year = 2005 | url = http://www.chinatownconnection.com/houston-chinatown-map.htm | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070203024840/http://www.chinatownconnection.com/houston-chinatown-map.htm | url-status = dead }}</ref> શહેરના [[મિડટાઉન]]માં [[નાનું સાઇગોન]] છે અને હ્યુસ્ટનમાં ચાઇનટાઉનના દક્ષિણપશ્ચિમ વિસ્તારમાં વિયેતનામીઝ વેપારીઓ છે.<ref>{{cite news | title = City Adopts "Little Saigon" | work = Houston Business Journal | date = 2004-05-07 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2004/05/10/tidbits1.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> હિલક્રોફ્ટની સાથે અસ્તિત્વ ધરાવતા "હાર્વિન ડિસ્ટ્રિક્ટ"ને "[[નાનું ભારત]]" ગણવામાં આવે છે.<ref>"[http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/5546748.html હ્યુસ્ટનના ઉપનગરોમાં દક્ષિણ એશિયાના વેપારી સાહસો]", હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ, 16ફેબ્રુઆરી, 2008.</ref> હ્યુસ્ટનમાં મોટા પ્રમાણમાં [[ગે સમુદાય]] વસે છે, જે મુખ્યત્વે [[નીયરટાઉન]] અને [[હ્યુસ્ટન હાઇટ્સ]]ની આજુબાજુ કેન્દ્રીત થયો છે. એક અંદાજ મુજબ, અમેરિકામાં લેસ્બિયન, ગે અને બાયસેક્સુઅલ વ્યક્તિઓનો બારમો ભાગ હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં છે.<ref>જેરી જે ગેટ્સ{{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;MB}}. વિલિયમ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓન સેક્સ્યુઅલ ઓરિએન્ટેશન લો એન્ડ પબ્લિક પોલિસી, યુસીએલએ સ્કૂલ ઓફ લો ઓક્ટોબર, 2006. 20 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2009માં [[અનિસ પાર્કર]]ની ચૂંટણી સાથે હ્યુસ્ટન [[જાહેર ગે]] મેયર ધરાવતું અમેરિકાનું [[સૌથી મોટું શહેર]] બની ગયું છે.<ref> {{cite news| url=http://www.nytimes.com/2009/12/13/us/politics/13houston.html | work=The New York Times | title=Houston Is Largest City to Elect Openly Gay Mayor | first=James C. | last=McKinley Jr | date=December 13, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> મેન્સ ફિટનેસ મેગેઝિન દ્વારા હાથ ધરાયેલા સરવે મુજબ, અમેરિકામાં "સૌથી વધુ મેદસ્વી ધરાવતા શહેરો"માં હ્યુસ્ટન લગભગ સ્થાન મેળવે છે.<ref>{{Cite web | title = No. 1 at PR and BS | work = Metro Times | author = Sarah Klein | 4 = date 2005-02-02 | access-date = 2010-02-14 | url = http://www.metrotimes.com/culture/story.asp?id=7262 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web | title = The Fittest and Fattest Cities in America 2009 - Men's Fitness | access-date = 2009-08-07| url = http://www.mensfitness.com/lifestyle/215}}</ref><ref>{{cite news | title = Baltimore surprised by new title: America's fittest city | work = USAToday | date = 2006-01-06 | access-date = 2009-08-08 | url = http://www.usatoday.com/news/health/2006-01-06-fittest-city_x.htm}}</ref> તેના જવાબમાં [[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]ના લેખમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે આ રેન્કિંગ [[અવૈજ્ઞાનિક]] હોવાથી [[અર્થહિન]] છે.<ref>{{Cite web | title = Fat city / Magazine's ranking is bogus, but there are plenty of Houstonians who need to shape up | work = The Houston Chronicle | date = 2005-01-08 | access-date = 2009-08-07 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2005_3832796 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> છેલ્લાં નવ વર્ષમાં મેગેઝિને હ્યુસ્ટનને ચાર વખત સૌથી વધુ મેદસ્વી શહેર જાહેર કર્યું હતું અને વર્ષ 2009માં છઠ્ઠું સ્થાન આપ્યું હતું.<ref>{{cite news | title = Miami's vices — fast food, TV — make it fattest; Salt Lake fittest | USA Today | date = 2009-01-14 | url = http://www.usatoday.com/news/health/weightloss/2009-01-13-fit-fat-cities_N.htm | access-date = 2009-09-28 | first=Nanci | last=Hellmich}}</ref> ભૂતપૂર્વ મેયર [[બિલ વ્હાઇટ]] જણાવ્યું હતું કે આ રેન્કિંગ અવૈજ્ઞાનિક ગણતરી આધારિત જૂઠ્ઠાણું છે. તેમણે મેયરની વેલ્નેસ પરિષદની રચના કરી હતી અને વર્ષ 2005માં ગેટ મૂવિંગ હ્યુસ્ટન ફિટનેસ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું અને મેન્સ ફિટનેસ મેગેઝિનમાં હ્યુસ્ટનના રેન્કિંગનો જવાબ આપ્યો હતો.<ref>{{Cite web | title = Houston ranked nation's 'Fattest City' - again | work = Houston Chronicle | date = 2005-01-06 | author = Thom Marshall | access-date = 2010-02-14 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/2979999.html }}</ref><ref>{{Cite web | title = Get Moving Houston | access-date = 2009-08-07 | url = http://www.getmovinghouston.com/index.php | archive-date = 2009-07-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090722114330/http://www.getmovinghouston.com/index.php | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Letter to Neal Boulton, Editor of Men's Fitness Magazine | work = Get Moving Houston | access-date = 2009-08-08 | url = http://www.getmovinghouston.com/image/Ltr-Neal%20Boulton1-09-07.pdf}} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Art Car Parade.jpg|right|thumb|હ્યુસ્ટન આર્ટ કાર પરેડ]] હ્યુસ્ટન મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહ ધરાવતું [[વૈવિધ્યપૂર્ણ]] શહેર છે. અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહોની સંખ્યા વધી રહી છે.<ref>{{cite web | title = Components of Population Change | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/09AW001.pdf | format = PDF | access-date = 2009-03-21 | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711225746/http://www.houston.org/pdf/research/09AW001.pdf | url-status = dead }}</ref> મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં અંદાજે 11 લાખ (21.4 ટકા) રહેવાસીઓ છે, જેઓ અમેરિકાની બહાર જન્મ્યાં છે. આ વિસ્તારમાં રહેતાં વિદેશી મૂળના લોકોમાંથી 66 ટકા અમેરિકાની દક્ષિણે મેક્સિકો સરહદ પરથી આવ્યાં છે.<ref name="ytlzpc">{{cite web | title = Foreign Born Population | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/09GW025.pdf | access-date = 2009-03-21 | format = PDF | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711225904/http://www.houston.org/pdf/research/09GW025.pdf | url-status = dead }}</ref> ઉપરાંત અહીંના પાંચ વિદેશી મૂળના રહેવાસીઓમાંથી એક રહેવાસી મૂળે એશિયાનો છે.<ref name="ytlzpc"/> દેશમાં સૌથી વધારે કોન્સ્યુલર ઓફિસ ધરાવવાની દ્રષ્ટિએ ત્રીજું મોટું શહેર છે, જેમાં 86 દેશોની કોન્સ્યુલર ઓફિસ છે.<ref>{{cite web | title = International Representation in Houston | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf | access-date = 2009-03-21 | format = PDF | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711235924/http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf | url-status = dead }}</ref> અનેક વાર્ષિકોત્સવોમાં હ્યુસ્ટનની વૈવિધ્યપૂર્ણ સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે. અહીં સૌથી મોટો વાર્ષિક ઉત્સવ [[હ્યુસ્ટન લાઇવસ્ટોક શો એન્ડ રોડીઓ]] છે, જે ફેબ્રુઆરીના અંતથી માર્ચની શરૂઆત સુધી લગભગ 20 દિવસચાલે છે, જેમાં દુનિયાનો સૌથી લાંબો અને મોટો વાર્ષિક લાઇવસ્ટોક શો અને રોડીઓ જોવા મળે છે.<ref>{{Cite web | title = About the Houston Livestock Show and Rodeo | work = hlsr.com | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.hlsr.com/m/downloads/08PurposeBrochure.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-01-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090126191930/http://hlsr.com/m/downloads/08PurposeBrochure.pdf | url-status = dead }}</ref> અન્ય સૌથી લાંબી ઉજવણી એન્યુઅલ નાઇટ હ્યુસ્ટન [[પ્રાઇડ પરેડ]] છે, જે જૂનના અંતે યોજાય છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Pride Parade | work = PrideHouston.com | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.pridehouston.org/events/parade.php | archive-date = 2009-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090312015559/http://www.pridehouston.org/events/parade.php | url-status = dead }}</ref> અન્ય વાર્ષિકોત્સવોમાં [[હ્યુસ્ટન ગ્રીક ફેસ્ટિવલ]], <ref>[http://www.greekfestival.org/ મૂળ ગ્રીક તહેવાર, હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ]. 2006. 2007-01-10 પર સુધારેલ. '''''ચેતવણીઃ'' ''' ''ઓટોમેટિક સાઉન્ડ ફાઇલ'' .</ref>[[આર્ટ કાર પરેડ]], હ્યુસ્ટન ઓટો શો, હ્યુસ્ટન ઇન્ટરનેશનલ ફેસ્ટિવલ, ધ વેસ્ટહેમર બ્લોક પાર્ટી<ref>[http://www.ifest.org/ હ્યુસ્ટન આંતરરાષ્ટ્રીય તહેવાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725221757/http://www.ifest.org/ |date=2010-07-25 }}. 2007. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> અને [[બાયૂ સિટી આર્ટ ફેસ્ટિવલ]] સામેલ છે. બાયૂ સિટી આર્ટ ફેસ્ટિવલને અમેરિકામાં ટોચના પાંચ કળા મહોત્સવોમાંનો એક ગણવામાં આવે છે.<ref name="AmericanStyle2004">{{cite web|access-date= 2007-04-26 |url=http://www.cse.buffalo.edu/~rapaport/Buffalo/Top_25_Fairs_Festivals.cfm.html |title=The 2004 Top 25 Fairs & Festivals |work=AmericanStyle Magazine}}</ref><ref name="AmericanStyle2005">{{cite web|access-date=2007-04-26|title=AmericanStyle Magazine Readers Name 2005 Top 10 Art Fairs and Festivals|url=http://www.paradisecityarts.com/public/pdfs/2005top10.pdf|date=October 25, 2005|work=AmericanStyle Magazine|format=PDF|archive-date=2006-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20060415084212/http://www.paradisecityarts.com/public/pdfs/2005top10.pdf|url-status=dead}}</ref> હ્યુસ્ટનને સત્તાવાર રીતે વર્ષ 1967માં અવકાશી શહેરનું હુલામણું નામ મળ્યું છે, કારણ કે અહીં નાસાનું [[લીન્ડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] સ્થિત છે. સ્થાનિકોએ {{nowrap|"[[Bayou City]]",}}"મેગ્નોલિયા સિટી", "[[ક્લચ સિટી]]" અને "એચ-ટાઉન" જેવા અન્ય હુલામણા નામ પણ આપ્યાં છે. === કળા અને થિયેટર === [[ચિત્ર:Wortham Center.jpg|thumb|left|ડાઉનટાઉનના થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટમાં વોર્ધમ સેન્ટર]] હ્યુસ્ટન કળારસિક શહેર છે, જેમાં [[વિઝ્યુઅલ]] અને [[પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] અત્યંત લોકપ્રિય છે. શહેરની મધ્યમાં [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] સ્થિત છે, જે નવ મુખ્ય કળા સંગઠનો કાર્યરત છે અને અહીં નાટક ભજવવા માટેના છ હોલ છે. અમેરિકાની મધ્યમાં સૌથી વધુ થિયેટર બેઠકો ધરાવતું બીજા નંબરનું મોટું શહેર છે.<ref>રામ્સે, કોડી. "[http://www.texasmonthly.com/mag/issues/2002-09-01/tidbits.php મોટા રાજ્યમાં, હ્યુસ્ટન ટોચ પર છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011192513/http://texasmonthly.com/mag/issues/2002-09-01/tidbits.php |date=2007-10-11 }}", ''ટેક્સાસ મંથલી'' , સપ્ટેમ્બર, 2002. 10 ડીસેમ્બર, 2002 પર સુધારેલ.</ref><ref>{{cite web | title = Houston Arts and Museums | publisher = City of Houston eGovernment Center | url = http://www.houstontx.gov/abouthouston/artsandmuseums.html | access-date = 2007-02-07}}</ref><ref>"[http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ વિશે]", ''હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ. {{Wayback|url=http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68|date =20061209083929|bot=DASHBot}}</ref> હ્યુસ્ટન અમેરિકાના એવા થોડા શહેરોમાં સામેલ છે, જે પર્ફોમિંગ આર્ટ્સની તમામ મુખ્ય શાખાઓમાં કાયમી, વ્યાવસાયિક, રહેણાંક કંપનીઓ ધરાવે છેઃ ઓપેરા ([[હ્યુસ્ટન ગ્રાન્ડ ઓપેરા]]), બેલેટ ([[હ્યુસ્ટન બેલેટ]]), મ્યુઝિક ([[હ્યુસ્ટન સીમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા]]) અને થિયેટર ([[ધ એલે થિયેટર]]).<ref name="ikvngd"/><ref>"[http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?12 પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ વેન્યૂસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212043351/http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?12 |date=2006-12-12 }}", ''હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટન અનેક [[સ્થાનિક પરંપરાગત કલાકારો]], [[કળા સમૂહો]] તથા વિવિધ નાના પ્રગતિશીલ કળા સંગઠનોનું પણ નિવાસસ્થાન છે.<ref>"[http://www.artcarmuseum.com/History/history.htm એ બ્રીફ હિસ્ટરી ઓફ આર્ટ કાર મ્યુઝીયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317120948/http://www.artcarmuseum.com/History/history.htm |date=2012-03-17 }}", ''આર્ટકાર મ્યુઝીયમ ઓફ હ્યુસ્ટન'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ.</ref> શહેર વિવિધ પ્રકારના અને જુદો જુદો રસ ધરાવતા અનેક વિદેશી કલાકારો, કોન્સર્ટ, શો અને પ્રદર્શનને આકર્ષ છે.<ref>[http://www.quilts.com/home/news/index.php 2006 ફોલ એડિશન ઓફ ઇન્ટરનેશનલ ક્વિટ એટ્રેક્ટ્સ 53,546 ટૂ હ્યુસ્ટન]. ''ક્વિલ્ટ્સ., ઇન્ક.'' 2006-11-30ના રોજ પ્રકાશિત થયેલી અખબારી યાદી. 2007-01-12 પર સુધારેલ. {{Wayback|url=http://www.quilts.com/home/news/index.php|date =20071219171916|bot=DASHBot}}</ref> [[મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] અનેક લોકપ્રિય સાંસ્કૃતિક સંગઠનો અને પ્રદર્શનો ધરાવે છે, જે દર વર્ષે 70 લાખ કરતાં વધારે મુલાકાતીઓને આકર્ષે છે.<ref>[http://www.visithoustontexas.com/visitors/listing.details.php?id=23096 હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]. બૃહદ હ્યુસ્ટન સમારંભ અને મુલાકાતી બ્યૂરો. 2007-02-18 પર કરાયેલ સુધારો. </ref><ref>{{cite news|access-date= 2007-05-22|url=http://www.austin360.com/arts/content/arts/stories/2006/04/1austin.html|title=Central Austin has the makings of a museum district|publisher=Austin360.com|author=Jeanne Claire van Ryzin|date=April 1, 2006}}</ref> આ ડિસ્ટ્રિક્ટમાં ધ [[મ્યુઝીયમ ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ]], [[હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ઓફ નેચરલ સાયન્સ]], ધ [[કન્ટેમ્પરરી આર્ટ્સ મ્યુઝીયમ હ્યુસ્ટન]], [[સ્ટેશન મ્યુઝીયમ ઓફ કન્ટેમ્પરરી આર્ટ]], [[હોલોકાસ્ટ મ્યુઝીયમ]] અને [[ધ હ્યુસ્ટન ઝૂ]] સહિત પ્રસિદ્ધ સુવિધાઓ પણ છે.<ref>[http://www.texasmonthly.com/promotions/cadillac/breakthroughs2/museums/ હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ ડે]. ટેક્સાસ મંથલી. 2006. 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો.</ref><ref>[http://www.camh.org/visitor_mus_dist.html મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402024243/http://www.camh.org/visitor_mus_dist.html |date=2009-04-02 }}. કન્ટેમ્પરરી આર્ટ્સ મ્યુઝીયમ હ્યુસ્ટન. 2007-01-10.</ref><ref>[http://www.visithoustontexas.com/visitors/parks_and_outdoors/listing.details.php?id=23096 હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211044810/http://www.visithoustontexas.com/visitors/parks_and_outdoors/listing.details.php?id=23096 |date=2007-02-11 }}. બૃહદ હ્યુસ્ટન કન્વેન્શન એન્ડ વિઝિટર્સ બ્યૂરો. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટની આજુબાજુ પણ તેની મર્યાદાની બહાર ધ [[મેનિલ કલેક્શન]], [[રોધકો ચેપલ]] અને ધ [[બેઝેન્ટાઇન ફ્રેસ્કો ચેપલ મ્યુઝીયમ]] સ્થિત છે. [[ચિત્ર:HoustonTX HobbyCenter.jpg|thumb|right|પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ માટે હોબી સેન્ટર]][[બાયૂ બેન્ડ]] 14 એકર (5.7 હેક્ટર)માં ફેલાયેલી મ્યુઝીયમ ઓફ ફાઇન આર્ટ્સની સુવિધા છે, {{convert|14|acre|adj=on}}જે અમેરિકાના સુશોભિત કળા, ચિત્રકાર્યો અને ફર્નિચરના ઉત્તમ સંગ્રહાલયોમાંનું એક છે. બાયૂ બેન્ડ હ્યુસ્ટનના દાનવીર [[ઇમા હોગ]]નું અગાઉનું નિવાસસ્થાન પણ છે.<ref>{{Cite web | title = Bayou Bend Collections and Gardens, Houston, Texas | access-date = 2008-03-23 | url = http://www.museumsusa.org/museums/info/1167540 | archive-date = 2008-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080424055638/http://www.museumsusa.org/museums/info/1167540 | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટનની આસપાસ ફેલાયેલા અનેક સ્થળોમાં નિયમિતપણે સ્થાનિક અને પ્રવાસી [[રોક]], [[બ્લુસ]], [[કન્ટ્રી]], [[ડબસ્ટેપ]], [[હિપ હોપ]] અને [[ટેજાનો]] મ્યુઝિકલ શોનું આયોજન થાય છે. પણ આ શહેરમાં અત્યંત પ્રસિદ્ધ કલાકારો કે સંગીતકારો ક્યારેય રહ્યાં નથી. અહીં કલાકારોને અમુક હદ સુધીની સફળતા મળે પછી તેઓ અમેરિકાના અન્ય વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરે છે.<ref>{{cite news | last = Lomax, John Nova. "Nobody Gets Out of Here Alive - The Houston Rock Scene and the Cultural Cringe", Houston Press, February 1, 2007 | first = John Nova | title = "Nobody Gets Out of Here Alive - The Houston Rock Scene and the Cultural Cringe | work = The Houston Press | date = 2007-02-01 | access-date = 2007-02-12}}</ref> તેમાં એકમાત્ર અપવાદ [[હ્યુસ્ટન હિપ-હોપ]] છે, જે અમેરિકાના દક્ષિણ વિસ્તારોની શૈલી અને પરંપરાની ઊજવણી કરે છે, તેને જાળવી રાખે છે અને તેના મૂળિયા સાથે વળગી રહ્યું છે. તેના પગલે એક મજબૂત, સ્વતંત્ર [[હિપ-હોપ]] મ્યુઝિકનો વિકાસ થયો છે, જે દક્ષિણ અમેરિકન [[હિપ-હોપ]] અને [[ગેંગસ્ટા રેપ]] કમ્યુનિટીઝ પર પ્રભાવ ધરાવે છે અને તેના સારી બાબતોનો સ્વીકાર પણ કરે છે.<ref>{{cite news | last = Frere-Jones | first = Sasha | title = A Place In the Sun - Houston Hip-Hop Takes Over | work = The New Yorker | date = 2005-11-14 | url = http://www.newyorker.com/archive/2005/11/14/051114crmu_music | access-date = 2007-02-06}}</ref> હ્યુસ્ટનના અનેક હિપ-હોપ કલાકારોને વ્યાવસાયિક સફળતા પ્રાપ્ત થઈ છે. હ્યુસ્ટને [[ચોપ]] અને [[સ્ક્રૂ મ્યુઝિક]]ને પણ આશ્રય આપ્યો છે. હ્યુસ્ટને ભેટ ધરેલા અન્ય પ્રસિદ્ધ કલાકારોમાં પોપ અને આર એન્ડ બી ગર્લ ગ્રૂપ [[ડેસ્ટિનિસ ચાઇલ્ડ]], પ્રગતિશીલ રોક બેન્ડ [[કિંગ્સ ટેન]], સધર્ન રોક બેન્ડ [[ઝેડઝેડ ટોપ]], છઠ્ઠા દાયકાની માનસિકતા રજૂ કરતું રોક બેન્ડ [[રેડ ક્રાયોલા]], સ્વદેશી ગાયક કે ગીતકાર [[લીલે લોવેટ્ટ]], પોપ સિંગર અને અભિનેત્રી [[હિલેરી ડફ]], અભિનેતા [[પેટ્રિક સ્વેયઝ]] અને ઇન્ડી-પિયાનો રોક બેન્ડ [[બ્લુ ઓક્ટોબર]]નો સમાવેશ થાય છે. 60 અને 70ના દાયકામાં હ્યુસ્ટનમાં બ્લુઝ અને દેશી પરંપરાગત કલાકારોનો પણ દબદબો હતો. તે સમયે અહીં [[લાઇટનિન હોપ્કિન્સ]], [[ક્લીઅરન્સ "ગેટમાઉથ" બ્રાઉન]], [["ટેક્સાસ" જોહની બ્રાઉન]], [[જોહની "ગિટાર" વોટ્સન]], [[આલ્બર્ટ કોલિન્સ]], [[જોહની કોપલેન્ડ]] અને [[જો "ગિટર" હ્યુજ]] જેવા બ્લુઝ કલાકારો હતાં, જેમાંથી અનેકના આલ્બમ શહેરના મ્યુઝિક લેબલ [[પીકોક રેકર્ડઝ]]એ રેકર્ડ કર્યા હતા. 60 અને 70ના દાયકામાં શહેરના દેશી અને [[પરંપરાગત]] કલાકારોમાં [[ટાઉન્સ વાન ઝાન્ડ્ટ]], [[મિકી ન્યૂબ્યુરી]], [[રોડની ક્રોવેલ]], [[સ્ટીવ અર્લે]] અને [[ગે ક્લાર્ક]] સામેલ હતાં, જેઓ હ્યુસ્ટનને એન્ડરસન ફેર અને ઓલ્ડ ક્વાર્ટ એકાઉસ્ટિક કાફે જેવા લાંબા ગાળા સુધી કાર્યરત રહેલા મનોરંજન સ્થળો માટેનું ઘર પણ કહે છે.<ref>{{Cite web | title = Anderson Fair History | access-date = 2009-03-20 | url = http://www.andersonfair.com/hssaf_2.htm | archive-date = 2008-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080512152242/http://www.andersonfair.com/HssAF_2.htm | url-status = dead }}</ref> 80 અને 90ના દાયકામાં [[પંક]] અને [[ડર્ટી રોટ્ટન ઇમ્બેસાઇલ્સ]], [[વર્બલ એબ્યુઝ]], [[રિયલી રેડ]], [[કલ્ચરસાઇડ]], [[ડ્રેસ્ડન 45]] અને [[પેઇન ટીન્સ]] અને [[આઉટસાઇડ]]ના સંગીતકાર [[જેન્ડેક]] જેવા [[વૈકલ્પિક રોક]]ની રચના થઈ હતી. નવી સદીમાં [[જેન હન્ટર]] અને [[ઇન્ડિયન જ્વેલરી]] જેવા સમકાલીન પરંપરાગત પફોર્મર્સ સહિત [[હ્યુસ્ટન નોઇઝ બેન્ડ્સ]] જોવા મળે છે. === પ્રવાસ અને મનોરંજન === [[ચિત્ર:Hermann Park Texas.jpg|left|thumb|હર્મન પાર્કમાં રીફ્લેક્શન પૂલ]] હ્યુસ્ટનની મધ્ય ભાગની કેન્દ્રમાં [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] 17 બ્લોક ધરાવતો વિસ્તાર છે, જ્યાં [[બાયૂ પ્લેસ]] મનોરંજન સંકુલ, રેસ્ટોરાં, મૂવીઝ, પ્લાઝાસ અને પાર્ક્સ સ્થિત છે. બાયૂ પ્લેસ એક મોટું બહુમાળી બિલ્ડિંગ છે, જેમાં સંપૂર્ણ સેવા આપતી રેસ્ટોરાં, બાર, લાઇવ મ્યુઝિક, [[બિલિયર્ડ્સ]] અને આર્ટ હાઉસ ફિલ્મ્સ છે. હ્યુસ્ટન [[વેરિઝોન વાયરલેસ થિયેટર]]માં લાઇવ [[કન્સર્ટ]], નાટકો અને શિષ્ટ કોમેડી નાટકોનું મંચન થાય છે તેમજ [[એન્જેલિકા ફિલ્મ]] સેન્ટરમાં વિવિધ પ્રકારની કળાઓ, [[વિદેશી]] અને [[સ્વતંત્ર ફિલ્મો]] રજૂ થાય છે.<ref>[http://www.angelikafilmcenter.com/houston/default.asp એન્જેલિકા હ્યુસ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725003351/http://www.angelikafilmcenter.com/houston/default.asp |date=2008-07-25 }}. ''એન્જેલિકા ફિલ્મ સેન્ટર.'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં [[હર્મન પાર્ક]] સહિત 337 પાર્ક્સ છે, જેમાં [[હ્યુસ્ટન ઝૂ]] અને [[ધ હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ઓફ નેચરલ સાયન્સ]], [[ટેરી હર્શી પાર્ક]], [[લેક હ્યુસ્ટન પાર્ક]], [[મેમોરિયલ પાર્ક]], [[ટ્રાન્ક્વોલિટી પાર્ક]], [[સેસ્ક્વિસેન્ટેનિયલ પાર્ક]], [[ડિસ્કવરી ગ્રીન]] અને [[સેમ હ્યુસ્ટન પાર્ક]] (જેમાં સમારકાર કરેલા, સુધારેલા અને પુનઃનિર્માણ પામેલા ઘરો છે, જે મૂળે 1823થી 1905 વચ્ચે બન્યાં હતાં) સામેલ છે.<ref>[http://www.heritagesociety.org/ths.html હેરિટેજ સોસાયટીઃ વોક ઇનટૂ હ્યુસ્ટનસ પાસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610115218/http://www.heritagesociety.org/ths.html |date=2007-06-10 }}. ''ધ હેરિટેજ સોસાયટી.'' 2007-01-10.</ref> અમેરિકાના વસ્તીની દ્રષ્ટિએ સૌથી વધારે ગીચ 10 શહેરોમાં હ્યુસ્ટન પાસે વિવિધ પાર્ક્સ અને હરિયાળી વિસ્તાર સૌથી વધારે {{convert|56405|acre|km2|0}}<ref>કોન્ટિનેન્ટલ મેગેઝિન, માર્ચ, 2008. પેજ 67.</ref>છે, {{convert|19600|acre|km2|0}} જેનું વ્યવસ્થાપન શહેર દ્વારા થાય છે, જેમાં [[હ્યુસ્ટન આર્બોરેટમ એન્ડ નેચર સેન્ટર]] સામેલ છે. [[વિલિયમ્સ વોટરવોલ]] પ્રવાસીઓના આકર્ષણનું સ્થળ છે, જે [[શહેરના વસવાટના મુખ્ય ભાગ]]માં સ્થિત છે. હ્યુસ્ટન સિવિક સેન્ટરનું સ્થાન [[જ્યોર્જ આર બ્રાઉન કન્વેન્શન સેન્ટર]]એ લીધું છે, જે દેશના સૌથી મોટા કન્વેન્શન સેન્ટરમાંનું એક છે. અહીં [[જેસ્સી એચ જોન્સ હોલ ફોર ધ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ]] છે, જે [[હ્યુસટ્ન સીમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા]] અને [[સોસાયટી ફોર પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]]નું આશ્રયસ્થાન છે. [[ધ સેમ હ્યુસ્ટન કોલેઝિયમ]] અને મ્યુઝિક હોલનું સ્થાન [[હોબી સેન્ટર ફોર ધ પર્ફોમિરંગ આર્ટ્સ]]એ લીધું છે. [[હ્યુસ્ટન અવકાશ કેન્દ્ર]] એ નાસાના સત્તાવાર મુલાકાતીઓનું કેન્દ્ર છે, જે [[લીન્ડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] તરીકે ઓળખાય છે. અહીં કોઈ પણ વ્યક્તિને [[મૂન રોક્સ]] (ચંદ્ર પરથી લવાયેલા ખડકો), શટલ સિમ્યુલેટર સહિત વિવિધ પ્રદર્શન આકર્ષે છે. અહીં નાસાનું માનવીય અવકાશી ઉડ્ડયન કાર્યક્રમના ઇતિહાસ વિશે પણ પ્રદર્શન જોવા મળે છે. [[અર્થ ક્વેસ્ટ એડવેન્ચર્સ]]એ 1,600 એકરમાં ફેલાયેલો ઇકો-ગ્રીન થીમ પાર્ક અને રીચર્સ સેન્ટર છે, જે વર્ષ 2013માં શરૂ થવાની અપેક્ષા છે. અન્ય આકર્ષક [[પ્રવાસન]] સ્થળોમાં [[ધ ગેલેરિયા]] (ટેક્સાસનું સૌથી મોટું [[શોપિંગ મોલ]], જે શહેરના મુખ્ય ડિસ્ટ્રિક્ટમાં સ્થિત છે), ઓલ્ડ માર્કેટ સ્ક્વેયર, ધ ડાઉનડાઉન એક્વેરિયમ (શહેરની મધ્ય ભાગમાં સ્થિત માછલી ઘર) અને [[સેમ હ્યુસ્ટન રેસ પાર્ક]] સામેલ છે. === રમત ગમત === [[ચિત્ર:MainEvent.jpg|right|thumb|ડાઉનટાઉનમાં યોજાયેલી સુપર બાઉલ 38 દરમિયાન મુખ્ય ઇવેન્ટ પર રીવેલર્સ]] હ્યુસ્ટન પાસે લગભગ દરેક મુખ્ય વ્યાવસાયિક રમતની ટીમ છે, એકમાત્ર [[એનએચએલ]]નું જ પ્રતિનિધિત્વ નથી. [[હ્યુસ્ટન એસ્ટ્રોસ]] ([[એમએલબી]]), [[હ્યુસ્ટન ટેક્સાન્સ]] ([[એનએફએલ]]), [[હ્યુસ્ટન ડાયનેમો]] ([[એમએલએસ]]), [[હ્યુસ્ટન એરોસ]] ([[એએચએલ]]), [[હ્યુસ્ટન રેંગલર્સ]] ([[ડબલ્યુટીટી]]), [[હ્યુસ્ટન ટેકર્સ]] ([[એબીએ]]), [[હ્યુસ્ટન એનર્જી]] ([[આઇડબલ્યુએફએલ]]), [[હ્યુસ્ટન લીઓન્સ]] ([[પીડીએલ]]), [[એચ-ટાઉન ટેક્સાસ સાયકલોન્સ]] ([[આઇડબલ્યુએફએલ]] પણ), [[હ્યુસ્ટન પાવર]] ([[ડબલ્યુએફએ]]) અને [[હ્યુસ્ટન લાઇટનિંગ]] ([[એસઆઇએફએલ]]) હ્યુસ્ટન આધારિત છે અને આ ટીમો હ્યુસ્ટનને પોતાનું ઘર ગણે છે. [[મિનિટ મેઇડ પાર્ક]] (એસ્ટ્રોસનું ઘર) અને [[ટોયોટા સેન્ટર]] (રોકેટ્સ અને એરોસનું ઘર) શહેરની મધ્યભાગમાં સુધરેલા વિસ્તારમાં સ્થિત છે. શહેરમાં [[રિલાયન્ટ એસ્ટ્રોડોમ]] છે, જે દુનિયાનું પહેલું ગુંબજ ધરાવતું સ્ટેડિયમ છે, તે એનએફએલનું પહેલું રીટ્રેક્ટેબ્લ-રુફ (છાપરું ખેંચી શકાય તેવું) [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] પણ ધરાવે છે. હ્યુસ્ટનમાં રમતગમતની અન્ય સુવિધાઓમાં [[હોફહેઇન્ઝ પેવેલિયન]], [[રિલાયન્ટ એરેના]] (અગાઉ [[ડબલ્યુએનબીએ]]ના [[હ્યુસ્ટન કોમેટ્સ]]નું ઘર, હવે લાઇટનિંગનો આધાર બન્યું છે) અને [[રોબર્ટસન સ્ટેડિયમ]] (બંનેનો ઉપયોગ [[યુનિવર્સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન કોલેજિએટ સ્પોર્ટ્સ]] થાય છે, રોબર્ટ્સનનો ઉપયોગ [[હ્યુસ્ટન ડાયનેમો]] માટે પણ થાય છે) અને [[રાઇસ સ્ટેડિયમ]] ([[રાઇસ યુનિવર્સિટી]] ઓવલ્સ ફૂટબોલ ટીમનું ઘર ગણાય છે) છે. રિલાયન્સ એસ્ટડ્રોમનો અવારનવાર ઉપયોગ થાય છે, જેમાં પહેલી એપ્રિલ, 2001ના રોજ [[રેસ્લમેનિયા એક્સ-સેવન]]ના [[વર્લ્ડ રેસ્લિંગ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]]નું આયોજન થયું હતું તથા અહીં સૌથી વધુ 67,925 દર્શકોની હાજરીનો વિક્રમ છે.<ref>"[http://corporate.wwe.com/news/2001/2001_04_02.1.jsp રેસ્લમેનિયા એક્સ સેવન સેટ્સ રેવેન્યૂ, એટેન્ડન્સ રેકર્ડઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219095627/http://corporate.wwe.com/news/2001/2001_04_02.1.jsp |date=2008-02-19 }}", ''વર્લ્ડ રેસલિંગ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ, ઇન્ક.'' 2001-04-02. 2006-12-16 પર સુધારેલ.</ref> શહેરમાં પાંચ એપ્રિલ, 2009ના રોજ [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] ખાતે [[રેસ્લમેનિયા 25]]નું પણ આયોજન થયું હતું.<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|title=Mayweather, Orton survive Mania; Edge, Flair don't|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|date=2008-03-31|author=Dale Plummer|access-date=2008-03-31|archive-date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325052458/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|url-status=dead}}</ref> તાજેતરમાં હ્યુસ્ટનમાં [[2004 મેજર લીગ બેઝબેલ ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], ધ 2000 આઇએચએલ [[ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], ધ 2005 [[બિગ 12 કોન્ફરન્સ]] ફૂટબોલ ચેમ્પિયનશિપ ગેમ, ધ [[2006 એનબીએ ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], વર્ષ 2001 અને વર્ષ 2006 સુધી ધ [[યુ. એસ. મેન્સ ક્લે કોર્ટ ચેમ્પિયનશિપ્સ]] અને વર્ષ 2003 અને 2004માં [[ટેનિસ માસ્ટર્સ કપ]] તેમજ વાર્ષિક [[શેલ હ્યુસ્ટન ઓપન]] ગોલ્ફ ટુર્નામેન્ટ જેવી મુખ્ય રમતોનું આયોજન થયું છે. હ્યુસ્ટન [[એલપીજીએ ગોલ્ફ સીઝન ધ એલપીજીએ ટૂર ચેમ્પિયનશિપ]]માં અંતિમ સત્તાવાર રમતનું આયોજન કરશે, જેની શરૂઆત વર્ષ 2009થી થઈ છે. શહેરમાં દર વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં વાર્ષિક એનસીએએ કોલેજ બેઝબોલ મિનિટ મેઇડ ક્લાસિક અને ડીસેમ્બરમાં એનસીએએ ફૂટબોલની [[ટેક્સાસ બાઉલ]]નું આયોજન થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં બે વખત [[સુપર બાઉલ]] ચેમ્પિયનશિપનું આયોજન થાય છે. વર્ષ 1974માં રાઇસ સ્ટેડિયમ ખાતે [[સુપર બાઉલની આઠમી]] આવૃત્તિનું આયોજન થયું હતું અને વર્ષ 2004માં [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] ખાતે [[સુપર બાઉલ 38]] રમાઈ હતી. 1998થી 2001 વચ્ચે કાર્ટ ઓટો રેસિંગ સીરિઝે શહેરની મધ્યમાં વિવિધ માર્ગો પર વાર્ષિક રેસ [[ગ્રાન્ડ પ્રિક્સ ઓફ હ્યુસ્ટન]]નું આયોજન કર્યું હતું. ત્યારબાદ પાંચ વર્ષ રેસનું આયોજન થયું નહોતું, પણ વર્ષ 2006 અને 2007માં [[રિલાયન્ટ પાર્ક]] સંકુલની ફરતે માર્ગો પર [[ચેમ્પ કાર]] રેસ ફરી યોજાઈ હતી. જોકે ચેમ્પ કારને વર્ષ 2008માં હરિફ [[ઇન્ડી રેસિંગ લીગ]] (આઈઆરએલ) સાથે ભેળવી દેવાઈ હતી અને હ્યુસ્ટન રેસને બંધ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી. [[હ્યુસ્ટન રેસવે પાર્ક]] હ્યુસ્ટનની બહાર બેટાઉન નજીક સ્થિત છે અને તે [[એનએચઆરએ]] અને ઓટો રેસિંગના અન્ય સ્વરૂપોનું આયોજન કરે છે.<ref>{{Cite web | title = NHRA races back at Houston Raceway Park in Baytown | work = KHOU | author = Matt Musil | date = 2010-04-09 | access-date = 2010-04-17 | url = http://www.khou.com/sports/NHRA-races-back-at-Houston-Raceway-Park-in-Baytown-90384819.html | archive-date = 2010-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100416022741/http://www.khou.com/sports/NHRA-races-back-at-Houston-Raceway-Park-in-Baytown-90384819.html | url-status = dead }}</ref> {{-}} === મીડિયા === {{Further|[[List of newspapers in Houston]], [[List of television stations in Texas]], [[List of radio stations in Texas]], and [[List of films featured in Houston]]}} [[ચિત્ર:Melcher Center for Public Broadcasting.jpg|thumb|left|હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી ખાતે લીરોય એન્ડ લ્યુસિલ મેલ્શેર સેન્ટર ફોર પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ]] હ્યુસ્ટન એકમાત્ર મુખ્ય દૈનિક અખબાર ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' છે, જે વ્યાપક પહોંચ અને વિતરણ વ્યવસ્થા ધરાવે છે. [[હ્યુસ્ટ ક્રોનિકલ]] દૈનિક અખબારની માલિક અને સંચાલક કંપની [[હર્સ્ટ કોર્પોરેશન]]એ વર્ષ 1995માં તેના મુખ્ય હરિફ ''[[હ્યુસ્ટન પોસ્ટ]]'' ની અસ્કામતો ખરીદી લઈ તેની કામગીરી બંદ કરી દીધી હતી. ''હ્યુસ્ટન પોસ્ટ'' ની માલિકી શહેરના ભૂતપૂર્વ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર ''બિલી હોબી'' ના પરિવારની હતી. આ શહેરના અન્ય મુખ્ય પ્રકાશન ''[[હ્યુસ્ટન પ્રેસ]]'' છે, જે નિઃશુલ્ક ''[[વૈકલ્પિક સાપ્તાહિક]]'' છે, જે 3,00,000 કરતાં વધારે વાચકો ધરાવે છે.<ref name="About">{{cite web|url=http://www.houstonpress.com/about/|title=Houston Press: About Us|publisher=Houston Press |access-date= 2007-01-26}}</ref> હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં જાહેર ટેલીવિઝન સ્ટેશન [[કેયુએચટી]] અને જાહેર રેડિયો સ્ટેશન [[કેયુએચએફ]] કાર્યરત છે. બંને સ્ટેશનનો પરવાનો અને તેનું સંચાલન [[હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] કરે છે. કેયુએચટી (ચેનલ 8) એક [[પીબીએસ]]નું સભ્ય સ્ટેશન અને અમેરિકામાં પહેલું જાહેર ટેલીવિઝન સ્ટેશન છે જ્યારે [[કેયુએચએફ]] (88.7 એફએમ) એક [[એનપીઆર]] સભ્ય સ્ટેશન છે. બંને સ્ટેશનનું પ્રસારણ હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટીમાં સ્થિત જાહેર પ્રસારણના લીરોય એન્ડ લુસિલ મેલ્શેર કેન્દ્ર પરથી થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં મીડિયા ક્ષેત્રની અગ્રણી હસ્તીઓમાંની એક [[ડેવ વોર્ડ]] છે, જે શહેરના તમામ કોઈ પણ સ્ટેશન પર લાંબા સમયગાળાથી એન્કર તરીકે સેવા આપે છે. વોર્ડ 40 કરતાં વધારે વર્ષથી [[કેટીઆરકે-ટીવી]]નું સંચાલન કરે છે. [[રોન સ્ટોન]]એ ચેનલ 2 ન્યૂઝનું 1972થી 1992 સુધી એમ 20 વર્ષ સંચાલન કર્યું હતું. [[એનબીસી]] માન્યતાપ્રાપ્ત [[કેપીઆરસી-ટીવી]] પર ''ધ આઇઝ ઓફ ટેક્સાસ'' નું છેલ્લાં ત્રણ [[દાયકા]] કરતાં વધારે સમયથી પ્રસારિત થતી [[સાંસ્કૃતિક]] [[સંગ્રહ]] [[શ્રેણી]] ધ આઇઝ ઓફ ટેક્સાસનું સંચાલન [[રે મિલર]] કરી રહ્યાં છે, જેઓ [[માર્વિન ઝિન્દલેર]] તરીકે પણ જાણીતા છે. 1960ના દાયકાના અંતિમ વર્ષોમાં મિલરે ટેક્સાસની ન્યૂઝવુમેન તરીકે [[કે બેઇલી હચિસ્સન]] સાથે કરાર કર્યો હતો, જે મૂળ [[ગેલ્વેસ્ટોન]]ના રહેવાસી છે. પાછળથી બેઇલીએ [[ટેક્સાસ હાઉસમાં પ્રતિનિધિત્વ]] કર્યું હતું અને [[અમેરિકાના સેનેટ]] બન્યાં હતાં. {{-}} == આર્કિટેક્ચર == {{Main|Architecture of Houston}} {{See also|List of tallest buildings in Houston}} [[ચિત્ર:Chase Tower, a block away.jpg|thumb|upright|ટેક્સાસની સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ જે પી મોર્ગન ચેઝ ટાવર ]] હ્યુસ્ટન [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં સૌથી ઊંચી બહુમાળી બિલ્ડિંગો ધરાવવામાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે અને દુનિયાના ટોચના 10 શહેરોમાંનું એક છે.<ref>{{Cite web | title = World's Ten Tallest Cities | work = Ultrapolis Project| access-date = 2010-01-21| url = http://www.ultrapolisproject.com/ultrapolis_world_tallest_skylines_cities.htm }}</ref><ref>"[http://ultrapolisproject.com/Tallest_25_Skylines_Cities.htm કેલક્યુલેટેડ એવરેજ હાઇટ ઓફ ટેન ટોલેસ્ટ (સીએએચટીટી)]", ''UltrapolisProject.com'' . 2007-07-01 પર સુધારેલ.</ref> શહેરમાં સાત માઇલ (11 કિમી) લંબાઈ ધરાવતી [[ટનલ સીસ્ટમ અને સ્કાયવોક્સ]] છે, જે શહેરની મધ્ય ભાગમાં સ્થિત બિલ્ડિંગોને જોડે છે, જે દુકાનો, રેસ્ટોરાં અને અનુકૂળ સ્ટોર્સ ધરાવે છે. આ સીસ્ટમ પદયાત્રીઓને એક બિલ્ડિંગમાંથી બીજી બિલ્ડિંગમાં જતાં ઉનાળામાં ગરમીથી અને ચોમાસામાં વરસાદથી બચાવે છે. 1960ના દાયકામાં [[હ્યુસ્ટનના મધ્ય ભાગ]]માં મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતા ઓફિસના માળખા હતાં, પણ તે પછી અત્યાર સુધી અમેરિકામાં સૌથી વધુ ઊંચી વિવિધ [[બહુમાળી બિલ્ડિંગ]] ધરાવતા શહેરોમાંનું એક બની ગયું છે. 1970માં ઊર્જા ક્ષેત્રમાં તેજી આવતાં [[રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સ]] દ્વારા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ લોંચ કર્યા હતા જેના પગલે શહેરના મધ્ય વિસ્તારમાં તેજીની શરૂઆત થઈ હતી. 1970ના દાયકા દરમિયાન એક પછી એક બહુમાળી ભવનોનું નિર્માણ થયું હતું, જેમાંથી ઘણી બધા ભવનોનું નિર્માણ રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર [[જેરાલ્ડ ડી હાઇન્સ]]એ કર્યું હતું. આ તબક્કો હ્યુસ્ટનના સૌથી ઊંચા બહુમાળી ભવન [[જે પી મોર્ગન ચેઝ ટાવર]]ના નિર્માણ સાથે પરાકાષ્ઠા પર હતો, જેમાં 75 માળ છે {{convert|1002|ft|m|0|sing=on}}અને તેની ઊંચાઈ 1,002 ફીટ છે, અગાઉ આ ટાવર ટેક્સાસ કોમર્સ ટાવર તરીકે જાણીતો હતો. તેનું નિર્માણ 1982માં પૂર્ણ થયું હતું. ટેક્સાસમાં તે સૌથી વધારે ઊંચાઈ ધરાવતી બિલ્ડિંગ છે જ્યારે અમેરિકામાં આ દ્રષ્ટિએ [[10મી સૌથી ઊંચી]] અને દુનિયામાં [[30મી સૌથી ઊંચી]] બિલ્ડિંગ છે. 1983માં 71 માળની અને {{convert|992|ft|m|0|sing=on}}ઊંચાઈ ધરાવતી [[વેલ્સ ફાર્ગો પ્લાઝા]] (અગાઉ એલાયડ બેન્ક પ્લાઝા)નું નિર્માણ પૂર્ણ થયું હતું, જે હ્યુસ્ટન અને ટેક્સાસની બીજી સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ બની ગઈ હતી. છત સુધીની ઊંચાઈને આધારે તે અમેરિકાની 13મી સૌથી ઊંચી અને દુનિયાની 36મી સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ છે. વર્ષ 2007 સુધી હ્યુસ્ટનના મધ્ય વિસ્તારમાં 4.3 કરોડ ચોરસ ફૂટ (4,000,000 મીટર) ઓફિસ સ્પેસ હતી.<ref>[http://www.houstondowntown.com/Home/GeneralInfo/About/FastFacts1/ ઝડપી માહિતી, ડાઉનટાઉન હ્યુસ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208214425/http://www.houstondowntown.com/Home/GeneralInfo/About/FastFacts1/ |date=2006-12-08 }}. ''હ્યુસ્ટનdowntown.com'' 2006. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> પોસ્ટ ઓક બોલીવર્ડ અને વેસ્ટહેઇમર રોડ પર કેન્દ્રીત [[અપટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટ]]માં 1970ના દાયકામાં અને 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેજી આવી હતી અને [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610]] વેસ્ટને સમાંતર મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતી ઓફિસ બિલ્ડિંગ્સ, હોટેલ્સ અને રીટેલ ડેવલપમેન્ટ્સ દેખાયું હતું. અપટાઉન (શહેરનો ઉપરનો વિસ્તાર) [[વૃદ્ધિ પામતા શહેર]]ના સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી વિસ્તારોમાંનો એક છે. અપટાઉનમાં સૌથી વધારે ઊંચાઈ ધરાવતું બિલ્ડિંગ [[વિલિયમ ટાવર]] છે, જેમાં 64 માળ છે. તેની ઊંચાઈ {{convert|901|ft|m|0|sing=on}}છે અને ડીઝાઇન [[ફિલિપ જોહન્સન]] અને [[જોહન બર્ગી]]એ તૈયાર કરી હતી. આ ટાવર 1999 સુધી ટ્રાન્સકો ટાવર તરીકે જાણીતું હતું. તે સમયે સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટની બહાર સ્થિતિ આ ટાવર દુનિયાનું સૌથી ઊંચું બિલ્ડિંગ ગણાતું હતું. અપટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટમાં [[આઈ એમ પેઇ]], [[સીઝર પેલ્લી]] અને [[ફિલિપ જોહન્સન]] જેવા પ્રસિદ્ધ આર્કિટેક્ટ્સ દ્વારા ડીઝાઇન થયેલા અન્ય બિલ્ડિંગ્સ પણ છે. 1990ના દાયકાના અંતે અને 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં મધ્યમ ઊંચાઈ અને [[અત્યંત ઊંચાઈ]] ધરાવતા [[રહેણાંક ટાવર]]ના નિર્માણમાં નાની તેજી આવી હતી, જેમાંથી કેટલાંક 30 માળની ઊંચાઈ ધરાવે છે.<ref>[http://www.uptown-houston.com/economic/market/residential.html રેસિડેન્શ્યિલ રિયલ એસ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201213217/http://www.uptown-houston.com/economic/market/residential.html |date=2015-02-01 }}. ''Uptown-houston.com'' 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref><ref>{{cite news | last = Sarnoff | first = Nancy | title = Genesis Laying Down Plans for Newest Uptown Condo Highrise | work = Houston Business Journal | date = 2001-12-14 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2001/12/17/newscolumn3.html | access-date = 2007-02-07}}</ref><ref>{{cite news | last = Apte | first = Angela | title = Rising Land Costs Boost Houston's Mid-Rise Market | work = Houston Business Journal | date = 2001-10-26 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2001/10/29/focus1.html | access-date = 2007-01-11}}</ref> વર્ષ 2002માં અપટાઉનમાં 2.3 ચોરસ ફૂટ (2,100,000 મીટર) ઓફિસ સ્પેસ હતી, જેમાંથી 1.6 કરોડ ચોરસ ફૂટ (1,500,000 મીટર) [[એ ક્લાસની ઓફિસ સ્પેસ]] હતી.<ref>[http://www.uptown-houston.com/economic/market/office.html વ્યાવસાયિક રિયલ એસ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201200302/http://www.uptown-houston.com/economic/market/office.html |date=2015-02-01 }}. ''Uptown-houston.com'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> == ગુનાકીય પ્રવૃત્તિ == [[હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગ]] પોલીસ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. અમેરિકાના શહેરોમાં સૌથી વધુ હત્યા ધરાવતા શહેરોમાં હ્યુસ્ટનનું સ્થાન 46મું છે. વર્ષ 2005માં આ શહેરની વસ્તી 2,50,000 હતી અને એક લાખની વસ્તી દીઠ માથાદીઠ હત્યાનો દર 16.3 હતો.<ref>"{{PDFlink|[http://www.morganquitno.com/cit05r.pdf Murder Rate in 2005]|30.4&nbsp;KB}}," ''[[મોર્ગન ક્વિટનો]]'' . નવેમ્બર 29, 2006 પર સુધારેલ.</ref> જોકે 10,00,000ની વસ્તી ધરાવતા અમેરિકાના શહેરોમાં હ્યુસ્ટન હત્યાના દરમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ આંકડા તો સ્થાનિક ટીવી સમાચાર સંશોધક માર્ક ગ્રીનબ્લાટ્ટે શોધ્યું કે હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગે વર્ષ 2005માં ખૂનના સંખ્યા ઓછી દેખાડી છે તે પછીના છે. શહેરમાં હત્યાની સંખ્યામાં ફક્ત બેનો સત્તાવાર વધારો થાય તો તે આ બાબતે બીજું સ્થાન મેળવશે.<ref>Greenblatt, Mark. "[https://web.archive.org/web/20071218164948/http://www.khou.com/news/defenders/investigate/stories/khou071119_tj_murdercount.1d78917e.html Hiding Homicide: How HPD undercounts murder]." ''[[કેએચઓયુ-ટીવી]]'' . ગુરુવાર, નવેમ્બર 29, 2007. છ જુલાઈ, 2007 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2004ની સરખામણીમાં વર્ષ 2005માં અહિંસક અપરાધોની સંખ્યામાં બે ટકા ઘટાડો થયો છે ત્યારે [[હત્યા]]ની સંખ્યામાં 23.5 ટકાનો વધારો થયો છે.<ref name="Houston to be studied"/> વર્ષ 2005થી હ્યુસ્ટનમાં અપરાધમાં ઉછાળો આવ્યો છે, જેના માટે હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગ કેટરિના ચક્રવાત પછી ન્યૂ ઓરલીઆન્સમાંથી લોકોના પ્રવાહને જવાબદાર ઠેરવે છે.<ref name="JLeahy">{{cite news | last = Leahy | first = Jennifer | title = Homicide rate on track to be worst in a decade - Evacuees play large role in the rise, police say | work = Houston Chronicle | date = 2006-10-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/hurricane/4277375.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> કેટરિના પછી, 2004માં નવેમ્બર અને ડીસેમ્બર, 2005માં હ્યુસ્ટનમાં હત્યાના દરમાં 70 ટકાનો વધારો થયો હતો. શહેરમાં વર્ષ 2005માં 336 હત્યા થઈ હતી <ref name="Houston to be studied">વિલાફ્રાન્કા, આર્માન્ડો. "[http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4235150 હ્યુસ્ટન વાયોલન્ટટ ક્રાઇમ ટૂ સ્ટડીડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303074728/http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4235150 |date=2008-03-03 }}", ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' , નવેમ્બર 23, 2006, પેજ 3. 2006-12-17 પર સુધારેલ.</ref>જ્યારે વર્ષ 2004માં 272.<ref>"{{PDFlink|[http://www.txdps.state.tx.us/director_staff/public_information/2004CIT.pdf Crime in Texas: 2004]|193&nbsp;KB}}", [[ટેક્સાસ જાહેર સુરક્ષા વિભાગ]], 2004. 2006-12-06 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં હત્યાના દર એક લાખ નિવાસીઓ દીઠ વર્ષ 2005માં 16.33 હતો જે વર્ષ 2006માં વધીને 17.24 થયો હતો.<ref>ઓહારે પેગ્ગી. "{{waybackdate|site=http://www.chron.com/disp/story.mpl/headline/metro/4437025.html|title=City sees 13.5% rise in slayings for 2006|date=20070115014451}}", ''હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ'' , 2007-01-01. જાન્યુઆરી 1, 2007 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2006માં હત્યાનો આંક વધીને 379 થયો હતો.<ref name="Houston to be studied"></ref> [[ધ ટાઇમ્સ પિકાયૂને]]માં પ્રસિદ્ધ થયેલ લેખમાં વિવાદ થયો હતો. તેમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે શહેરમાં અપરાધની સંખ્યા માટે વધવા માટે કેટરિના તોફાન પછી સ્થળાંતરિત થઈને આવેલા લોકો જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે છે પણ હકીકત એ છે કે તેમના આગમન પહેલાં શહેરમાં અપરાધની સંખ્યા વધતી રહી છે. <ref>{{cite web|url=http://www.vendomeplace.org/press021206houstonlife.html|publisher=[[The Times-Picayune]]|title=Haven and Hell|access-date=2010-04-14|archive-date=2010-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707070741/http://www.vendomeplace.org/press021206houstonlife.html|url-status=dead}}</ref>શહેરના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સ્થળાંતરિત કરીને આવેલા મોટા ભાગના નાગરિકો કાયદાનું પાલન કરે છે, પણ વાસ્તવિક સમસ્યા હ્યુસ્ટનની વસ્તીમાં રાતોરાત 10 ટકાનો વધારો છે, જેના પગલે નાગરિકોની સરખામણીમાં પોલીસ અધિકારીઓનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. <ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/02/05/AR2006020500884.html|publisher=[[The Washington Post]]|title=After Welcoming Evacuees, Houston Handles Spike in Crime|access-date= 2010-04-14 | first=Sylvia | last=Moreno | date=2006-02-06}}</ref>જર્નલ ઓફ ક્રિમિનલ જસ્ટિસમાં વર્ષ 2010માં પ્રકાશિત થયેલ અભ્યાસે પણ વિવાદ સર્જયો હતો. તેમાં સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોને કારણે હ્યુસ્ટન અને ફિનિક્સમાં અપરાધમાં વધારો થયો હોવાની વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.racewire.org/archives/2010/02/katrina_evacuees_didnt_increase_crime.html|title=Study: Katrina Evacuees Didn’t Increase Crime|publisher=RaceWire|access-date= 2010-04-04}}</ref> 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં હ્યુસ્ટન, [[પાસાડેના]] અને કેટલાંક દરિયાઈ શહેરો ''[[હ્યુસ્ટનમાં સામૂહિક હત્યા]]'' ના સ્થળ હતા, જે તે સમયે અમેરિકાના ઇતિહાસમાં શ્રેણીબદ્ધ હત્યાનો ખરાબ કેસ હતો.<ref>{{cite news | title = CRIME: The Houston Horrors | work = TIME Magazine | date = 1973-08-20 | access-date = 2010-05-02 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907718-1,00.html | archive-date = 2013-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130725001649/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907718-1,00.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Beaver Country Times | access-date = 2010-05-02 | url = http://news.google.com/newspapers?id=D4MkAAAAIBAJ&sjid=ANoFAAAAIBAJ&pg=4597,220911&dq}}</ref> અન્ય શહેરોમાં હ્યુસ્ટન નશીલ દ્રવ્યોની હેરફેરનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જે અન્ય અમેરિકન બજારોમાં વિતરકોને કોકેન, મારિજુઆના, હેરોઇન, એમડીએમએ અને મેથામ્ફેટામાઇનનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે.<ref>"[http://www.usdoj.gov/ndic/pubs32/32771/distribution.htm ડિસ્ટ્રિબ્યુશન-હ્યુસ્ટન હાઈ ઇન્ટેન્સિટી ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ એરીયા ડ્રગ માર્ગેટ એનાલીસિસ 2009]." ''[[અમેરિકન ન્યાય વિભાગ]]'' . ઓગસ્ટ 11, 2009 પર સુધારેલ. </ref> વર્ષ 2007માં ટેક્સાસ રાજ્યમાં વાહનોની ચોરીમાં હ્યુસ્ટને ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું અને તે વર્ષે હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં 31,000 કરતાં વધારે વાહનોની ચોરી થઈ હતી.<ref>{{Cite web | title = Houston Ranks #1 for Auto Theft in State: AAA Texas and Houston Police Department Partner to Help Prevent This Crime | work = Reuters | access-date = 2010-01-03 | url = http://www.reuters.com/article/idUS203666+21-Aug-2008+MW20080821 | archive-date = 2010-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100121215133/http://www.reuters.com/article/idUS203666+21-Aug-2008+MW20080821 | url-status = dead }}</ref> અમેરિકામાં 50 મોટા શહેરોમાં સુરક્ષિત પડોશીઓનો નિર્ણય લેવા વર્ષ 2010માં NeighborhoodScout.com સાથે ભાગીદારીમાં પર્સનલ ફાઇનાન્સ બ્લોગ WalletPop.comમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે હ્યુસ્ટનમાં [[વેસ્ટહેઇમર રોડ]] અને [[ટેક્સાસ સ્ટેટ હાઇવે 6]] એકબીજાને કાપે છે ત્યાં સૌથી ઓછા ગુના થાય છે.<ref>સાર્નોફ, નેન્સી. "[http://blogs.chron.com/primeproperty/2010/02/the_nations_safest_neighborhoo.html હ્યુસ્ટનના સુરક્ષિત પડોશી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101220155312/http://blogs.chron.com/primeproperty/2010/02/the_nations_safest_neighborhoo.html |date=2010-12-20 }}." ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' . ફેબ્રુઆરી 12, 2003. ફેબ્રુઆરી 24, 2010 પર સુધારેલ.</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:45intoI-10 2.jpg|thumb|left|ડાઉનટાઉન નજીક ઇન્ટરસ્ટેટ 10 અને ઇન્ટરસ્ટેટ 45 ]] હ્યુસ્ટનની પરિવહન વ્યવસ્થામાં ઓટોમાબોઇલનું પ્રભુત્વ છે અને 71.7 ટકા રહેવાસીઓ એકલા કામકાજ માટે ડ્રાઇવિંગ કરે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.census.gov/prod/1/gen/pio/cay961a2.pdf |format=pdf |title=Census and You |publisher=US Census Bureau |pages=12|month=January |year=1996 |access-date= 2007-02-19}}</ref> આ સુવિધા [[હ્યુસ્ટનની ફ્રીવે]] સીસ્ટમ મારફતે પૂરી પાડવામાં આવે છે.{{convert|739.3|mi|km|1}} તેમાં 10 કાઉન્ટી મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં 739.3 માઇલનો (1,189.8 કિમી) ફ્રીવે અને એક્સપ્રેસવે સામેલ છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/11BW001.pdf Highway System]|153&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી '' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> તેની હાઇવે સીસ્ટમ અનેક લૂપ દ્વારા કાર્યરત [[હબ એન્ડ સ્પોક]] ફ્રીવે માળખાનો ઉપયોગ કરે છે. સૌથી અંદરની લૂપ [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610]] છે, જે શહેરની મધ્ય, મેડિકલ સેન્ટર અને અનેક મહત્વપૂર્ણ પડોશી કેન્દ્રો સાથે {{convert|10|mi|km|0|sing=on}}નો ડાયામીટર ધરાવે છે. [[બેલ્ટવે 8]] અને તેનો મુખ્ય ફ્રીવે સેમ હ્યુસ્ટન ટોલવે વચ્ચેની લૂપ રચે છે, જેનો ડાયામીટર અંદાજે 25 માઇલ (40 કિમી) છે.{{convert|25|mi|km|0}} પ્રસ્તાવિત હાઇવે પ્રોજેક્ટ [[સ્ટેટ હાઇવે 99]] (ધ ગ્રાન્ડ પાર્કવે) હ્યુસ્ટનની બહાર ત્રીજી લૂપ રચશે. અત્યારે સ્ટેટ હાઇવે 99ના 11 સેગમેન્ટમાંથી ફક્ત બે પૂર્ણ થયા છે. હ્યુસ્ટન પ્રસ્તાવિત [[ઇન્ટરસ્ટેટ 69]] [[નાફ્ટા]] સુપરહાઇવેના રુટને સમાંતર છે, જે શહેરને કેનેડા, અમેરિકાના ઔદ્યોગિક વિસ્તાર [[મિડવેસ્ટ]], ટેક્સાસ અને મેક્સિકો સાથે જોડશે. અન્ય સ્પોક ફ્રીવેઝની યોજના બની ગઈ છે અથવા તેનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં [[ફોર્ટ બેન્ડ પાર્કવે]], [[હાર્ડી ટોલ રોડ]], [[ક્રોસ્બી ફ્રીવે]] અને ભવિષ્યનો [[એલ્વિન ફ્રીવે]] સામેલ છે. હ્યુસ્ટનની ફ્રીવે સીસ્ટમ પર [[હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સ્ટાર]] નજર રાખે છે, જે ચાર સરકારી એજન્સીઓની ભાગીદારીમાં રચાયેલી સંસ્થા છે અને આ [[પ્રદેશ]]માં પરિવહન અને [[કટોકટીયુક્ત વ્યવસ્થાપન]] સેવાઓ પૂરી પાડવાની જવાબદારી ધરાવે છે. હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સ્ટાર દેશનું પહેલું કેન્દ્ર હતું, જેમાં પરિવહન અને કટોકટીયુક્ત વ્યવસ્થા કેન્દ્રો સંયુક્તપણે કાર્યરતા હતા અને તેમાં પહેલી વખત ચાર એજન્સીઓ ([[ટેક્સાસ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન]], [[હેરિસ કાઉન્ટ, ટેક્સાસ]], [[મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ઓફ હેરિસ કાઉન્ટી, ટેક્સાસ]] અને ધ સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન) તેમના સ્રોતોની વહેંચણી કરવા એકત્ર થઈ છે.<ref>[http://www.houstontranstar.org/about_transtar/ હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સટાર વિશે]. ''હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સટાર.'' 2008. 2008-02-17 પર કરાયેલ સુધારો.</ref> [[ચિત્ર:METRORail 7.jpg|thumb|right|ડાઉનટાઉનમાં મેઇન સ્ટ્રીટ કોરિડોરને સમાંતર મેટ્રો લાઇટ રેલ]] ધ મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ઓફ હેરિસ કાઉન્ટી, ટેક્સાસ અથવા મેટ્રો બસ, લાઇટ રેલ અને લિફ્ટ વાન સ્વરૂપે જાહેર પરિવહન સેવા પૂરી પાડે છે. મેટ્રોના જાહેર પરિવહનના વિવિધ સ્વરૂપો હજુ પણ બૃહદ શહેરના ઉપનગરોમાંથી અનેક સાથે જોડાયેલા નથી. મેટ્રોએ લાઇટ રેલ સેવા 1 જાન્યુઆરી, 2004ના રોજ શરૂ કરી હતી, જેનો શરૂઆતનો ટ્રેક{{nowrap|("Red Line")}} {{convert|8|mi|km|abbr=off}}થી {{nowrap|University of Houston–Downtown (UHD)}} દોડ્યો હતો, જે {{nowrap|Texas Medical Center}}અને {{nowrap|Reliant Park}} ટર્મિનેટ્સ સુધી દોડે છે. હાલ મેટ્રોની 10 વર્ષની વિસ્તરણ યોજના ડીઝાઇન તબક્કામાં છે, જેમાં વર્તમાન સીસ્ટમમાં વધુ પાંચ લાઇન ઉમેરાશે.<ref>{{Cite web | title = Metro Solutions, Phase 1 and Phase 2 | work = Metropolitan Transit Authority of Harris County, Houston, Texas | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.metrosolutions.org/posted/1068/5_CORR_Brd_Aprvd_w_stat_30x40_v09100web_252126.252126.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216085852/http://metrosolutions.org/posted/1068/5_CORR_Brd_Aprvd_w_stat_30x40_v09100web_252126.252126.pdf | url-status = dead }}</ref> રાષ્ટ્રીય રેલ પેસેન્જર સીસ્ટમ [[એમટ્રેક]] વાયા {{Amtrak lines|Sunset Limited}}{{nowrap|(Los Angeles–New Orleans)}} હ્યુસ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે, જે શહેરના મધ્યવિસ્તારની ઉત્તરે એક [[ટ્રેન સ્ટેશન]] પર વિરામ લે છે. નાણાકીય વર્ષ 2007-08માં આ સ્ટેશન પર 14,891 બોર્ડિંગ્સ અને લાઇટિંગ જોવા મળ્યાં હતાં.<ref>{{Cite web | title = Amtrak Fact Sheet, Fiscal Year 2008, State of Texas | work = amtrak.com, Amtrak | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/TEXAS08.pdf|format=PDF}}</ref> [[ચિત્ર:IAH Aerial.jpg|thumb|left|જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ ]] હ્યુસ્ટન ત્રણ એરપોર્ટ્સ ધરાવે છે, જેમાંથી બે એરપોર્ટ વ્યાવસાયિક છે, જેણે વર્ષ 2007માં 5.2 કરોડ મુસાફરોને સેવા આપી હતી. તેનું વ્યવસ્થાપન [[હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ]] કરે છે.<ref>{{Cite web | title = 52 Million Travelers and Over 387,000 Metric Tons of Air Cargo Passed through Houston’s Airports in 2007 | date = 2008-01-28 | work = fly2houston.com, Houston Airport System | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.fly2houston.com/0/685923/0/1906D1940/ | archive-date = 2008-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080418062204/http://www.fly2houston.com/0/685923/0/1906D1940/ | url-status = dead }}</ref> [[ધ ફેડરેલ એવિએશન એડમિનિસ્ટ્રેશન]] અને ટેક્સાસ રાજ્યએ વર્ષ 2005 માટે એરપોર્ટ ઓફ ધ યર તરીકે હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમની પસંદગી કરી હતી. તેની પાછળ હ્યુસ્ટનમાં બંને મુખ્ય એરપોર્ટ્સ માટે 3.1 અબજ ડોલરનો બહુવાર્ષિક એરપોર્ટ સુધારણા કાર્યક્રમ મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. શહેરનું મુખ્ય એરપોર્ટ [[જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ]] (આઇએએચ) છે, જે કુલ મુસાફરો માટે અમેરિકાનું આઠમું સૌથી મોટું અને દુનિયાનું 16મું સૌથી વધારે વ્યસ્ત એરપોર્ટ છે.<ref>{{Cite web | title = Statistics: Top 30 World Airports by Passengers | work = Airports Council International | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_Passengers_2007.pdf | format = PDF | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927220528/http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_Passengers_2007.pdf | url-status = dead }}</ref> 182 સ્થળો સાથે જોડાયેલું અને નોન-સ્ટોપ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સેવા આપતું બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ અત્યારે અમેરિકાનું ત્રીજું ટોચનું એરપોર્ટ છે.<ref>[http://www.fly2houston.com/iahAbout જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155856/http://fly2houston.com/iahabout |date=2016-03-06 }}. ''હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ.'' 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2006માં [[અમેરિકાના પરિવહન વિભાગ]]એ [[જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ]] નામ આપ્યું હતું, જે અમેરિકામાં ઝડપથી વિકસતા ટોચના 10 એરપોર્ટ્સમાંનું એક છે.<ref>{{cite press release|title=2005 Total Airline System Passenger Traffic Up 4.6% From 2004|publisher=[[Bureau of Transportation Statistics]]|date=2006-04-27|url=http://www.bts.gov/press_releases/2006/bts020_06/html/bts020_06.html|access-date=2006-12-16|archivedate=2006-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060922202239/http://www.bts.gov/press_releases/2006/bts020_06/html/bts020_06.html}}</ref> હ્યુસ્ટન [[કોન્ટિનેન્ટલ એરલાઇન્સ]]નું વડુંમથક છે અને બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ કોન્ટિનેન્ટલ એરલાઇન્સનું સૌથી મોટું [[કેન્દ્ર]] છે. આ એરલાઇન હ્યુસ્ટનથી રવાના થવા દરરોજ 700 કરતાં વધારે ફ્લાઇટ ઓફર કરે છે.<ref>[http://www.fly2houston.com/iahAbout માહિતી અને આંકડા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155856/http://fly2houston.com/iahabout |date=2016-03-06 }}. ''હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ.'' 2007. 2007-02-28 પર કરાયેલ સુધારા.</ref> વર્ષ 2007ની શરૂઆતમાં અમેરિકાના કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન દ્વારા બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ માટે પ્રવેશદ્વાર ગણાવાયું છે.<ref>{{Cite web | title = Airport designated `model port of entry', Houston Chronicle | author = Bill Hensel, Jr. | date = 2007-04-05 | work = chron. com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2007_4319002 }}</ref> ધ [[હ્યુસ્ટન એર રુટ ટ્રાફિક કન્ટ્રોલ સેન્ટર]] જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટસ પર સ્થિત છે. બીજું સૌથી મોટું વ્યાવસાયિક એરપોર્ટ [[વિલિયમ પી હોબી એરપોર્ટ]] (1967 સુધી હ્યુસ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ નામ અપાયું હતું), જે મુખ્યત્વે લઘુથી મધ્યમ કક્ષાની સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સનું સંચાલન કરે છે. હ્યુસ્ટનના ઉડ્ડયન ક્ષેત્રનો ઇતિહાસ [[1940 એર ટર્મિનલ મ્યુઝીયમ]]માં દેખાડવામાં આવ્યો છે, જે એરપોર્ટની પશ્ચિમ બાજુએ જૂનાં ટર્મિનલ બિલ્ડિંગમાં સ્થિત છે. હોબી એરપોર્ટને [[એરપોર્ટસ્ કાઉન્સિલ ઇન્ટરનેશનલ]] દ્વારા વિશ્વમાં ટોચના પાંચ અસરકારક એરપોર્ટમાંથી એક હોવાનો અને ગ્રાહકોને ઉત્તમ સેવા પૂરી પાડવા માટેનું સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{Cite web | title = William P. Hobby Airport Rated Among Top Five Performing Airports Worldwide | work = Houston Airport System | date = 2009-03-10 | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.fly2houston.com/0/1650213/0/1906/ | archive-date = 2009-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090314202933/http://www.fly2houston.com/0/1650213/0/1906/ | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટનનું ત્રીજું મ્યુનિસિપલ એરપોર્ટ [[એલિંગ્ટન એરપોર્ટ]] છે (અગાઉ [[અમેરિકન એર ફોર્સ]] બેઝ), જેનો ઉપયોગ સૈન્ય, સરકાર, [[નાસા]] અને નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રો દ્વારા થાય છે.<ref>{{Cite web | title = About Ellington Airport | work = Houston Airport System | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.fly2houston.com/EllingtonAbout | archive-date = 2007-03-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070302010555/http://www.fly2houston.com/EllingtonAbout | url-status = dead }}</ref> == હેલ્થેકર અને મેડિસિન == [[ચિત્ર:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right|ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]] હ્યુસ્ટનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર છે, જે દુનિયાની સૌથી મોટી સંશોધન અને [[હેલ્થકેર]] સંસ્થાઓ ધરાવે છે.<ref>{{Cite web | title = Texas Medical Center - Largest Medical Center (Video HD (English)) | work = Texas Medical Center | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/TMCVideo/Largest+Medical+Center+Video+%28HD-English%29.htm | archive-date = 2010-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100623134855/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/TMCVideo/Largest%2BMedical%2BCenter%2BVideo%2B%28HD-English%29.htm | url-status = dead }}</ref> ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટરની બધા 47 સભ્યો [[બિનનફાકારક સંસ્થા]]ઓ (નફો કરવાનો ઉદ્દેશ ન ધરાવતી સંસ્થાઓ) છે. તેઓ દર્દીઓને રોગ અટકાવવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે તેમજ સ્થાનિક, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને સંશોધન અને શિક્ષણની તક આપે છે. 73,600 કરતાં વધારે લોકોને રોજગારી આપતી આ સંસ્થાઓમાં 13 [[હોસ્પિટલ]] અને બે વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ, બે [[મેડિકલ સંસ્થા]]ઓ, ચાર [[નર્સિગ સંસ્થા]]ઓ અને [[ડેન્ટિસ્ટ્રી]] સંસ્થા, જાહેર સ્વાસ્થ્ય, [[ફાર્મસી]] અને સ્વાસ્થ્ય સાથે સંબંધિત તમામ પ્રકારની કારકિર્દી પૂરી પાડતી સંસ્થાઓ સામેલ છે. અહીં પહેલી અને હજુ સુધ સૌથી મોટી એર ઇમરજન્સી સર્વિસ [[લાઇફ ફ્લાઇટ]]ની રચના થઈ છે તેમજ અત્યંત સફળતા આંતરસંસ્થાકીય ટ્રાન્સ્પ્લાન્ટ કાર્યક્રમ વિકસાવવામાં આવ્યો છે. દુનિયા [[હ્રદય સાથે સંબંધિત શસ્ત્રક્રિયાઓ]] સૌથી વધુ ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટરમાં થાય છે.<ref>{{cite web | title = Texas Medical Center | work = www.visithoustontexas.com | url = http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Texas_Medical_Center | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070208100707/http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Texas_Medical_Center | url-status = dead }}</ref> સેન્ટરમાં કેટલીક અકાદમિક અને સંશોધન સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાઓમાં [[બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન]], [[ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ હેલ્થ સાયન્સ સેન્ટર એટ હ્યુસ્ટન]], [[ધ મેથોડિસ્ટ હોસ્પિટલ]], [[ટેક્સાસ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ]] અને ધ [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એમ ડી એન્ડરસન કેન્સર સેન્ટર]] સામેલ છે. [[બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન]] દર વર્ષે દેશની ટોચના દસ મેડિકલ સંસ્થાઓમાં સ્થાન મેળવે છે અને પ્રથમ કક્ષાની અંડરગ્રેજ્યુએટ યુનિવર્સિટી [[રાઇસ યુનિવર્સિટી]] સાથે તેનું જોડાણ કરવા વિચારણા ચાલી રહી છે. ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એમ ડી એન્ડરસન કેન્સર સેન્ટરને ''યુ એસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ'' દ્વારા વર્ષ 1990થી અત્યાર સુધી કેન્સરની સારવારમાં વિશિષ્ટતા ધરાવતી અમેરિકાની ટોચની 10 હોસ્ટિપલોમાં સ્થાન અપાયું છે.<ref>{{cite web | title = Institutional Profile | work = www.mdanderson.org | url = http://www.mdanderson.org/About_MDA/Who_We_Are/display.cfm?id=29E3FCE1-2828-11D5-811100508B603A14&method=displayFull | access-date = 2007-02-21 | archive-date = 2009-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090303124842/http://www.mdanderson.org/About_MDA/Who_We_Are/display.cfm?id=29E3FCE1-2828-11D5-811100508B603A14&method=displayFull | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Rice and Baylor College of Medicine extend MOU | work = Rice University, News & Media | access-date = 2009-10-11 | url = http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&ID=13117 | archive-date = 2012-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118022529/http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&ID=13117 | url-status = dead }}</ref> અહીંનું વિખ્યાત માનસિક સારવાર ચિકિત્સા કેન્દ્ર [[મેન્નિન્જર ક્લિનિક]]ને બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન એન્ડ ધ મેથોડિસ્ટ હોસ્પિટલ સીસ્ટમે માન્યતા આપી છે.<ref>{{Cite web | title = Quick Facts About The Menninger Clinic | work = menningerclinic.com, The Menninger Clinic | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.menningerclinic.com/about/facts.htm }}</ref> == શિક્ષણ == શહેરમાં [[17 સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ]] કાર્યરત છે. [[હ્યુસ્ટન ઇન્ડીપેન્ડન્ટ સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] (એચઆઇએસડી) અમેરિકામાં સાતમું મોટું સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ છે.<ref>"[http://www.eschoolnews.com/news/showStory.cfm?ArticleID=6127 હ્યુસ્ટન આઇએસડી ઓટોમેટ્સ લંચ]", ''ઇસ્કૂલ ન્યૂઝ ઓનલાઇન'' , 2006-02-21. 2006-12-16 પર કરાયેલો સુધારો. {{Wayback|url=http://www.eschoolnews.com/news/showStory.cfm?ArticleID=6127|date =20060309232254|bot=DASHBot}}</ref> એચઆઇએસડીમાં 112 [[કેમ્પસ]] છે, જે અમેરિકામાં મુખ્ય કે મહત્વપૂર્ણ સ્કૂલ્સ તરીકે કાર્યરત છે. આ સંસ્થા સ્વાસ્થ્ય વ્યવસાય, દ્રશ્ય અને કળાઓ અને વિજ્ઞાન જેવી શાખાઓમાં વિશેષતા ધરાવે છે. અહીં અનેક [[ચાર્ટર સ્કૂલ્સ]] છે, જે સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સથી અલગ રીતે ચાલે છે. ઉપરાંત કેટલીક જાહેર સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ પણ પોતાની ચાર્ટર સ્કૂલ્સ ધરાવે છે. હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં 300 કરતાં વધારે ખાનગી શાળાઓ કાર્યરત છે, <ref>[http://www.houston-texas-online.com/privateschools.html ખાનગી શાળાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127220155/http://www.houston-texas-online.com/privateschools.html |date=2007-01-27 }}. ''Houston-Texas-Online'' . 2004. 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો.</ref><ref>[http://www.houstonareaweb.com/private_schools/ હ્યુસ્ટન ખાનગી શાળાઓ]. HoustonAreaWeb.com. 2007-01-10 પર કરેલ સુધારો.</ref><ref>[http://www.hlsr.com/ed/sa/sa_p.aspx સ્કૂલ આર્ટ પાર્ટિસિપેશન]. ''[[હ્યુસ્ટન લાઇવસ્ટોક શો એન્ડ રોડીયો]]'' . 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો. {{Wayback|url=http://www.hlsr.com/ed/sa/sa_p.aspx|date =20070929000822|bot=DASHBot}}</ref>જેમાંથી અનેક શાળાઓ ટેક્સાસ પ્રાઇવેટ સ્કૂલ એક્રિડેશન કમિશનની માન્યતા ધરાવે છે. [[હ્યુસ્ટન એરિયા ઇન્ડીપેન્ડન્ટ સ્કૂલ્સ]] વિવિધ ધર્મ અને ધર્મનિરપેક્ષતાના જુદાં જુદાં અભિપ્રાયોનું શિક્ષણ ઓફર કરે છે.<ref>[http://houstonprivateschools.org/index.cfm?CFID=15996033&amp;CFTOKEN=41756059&amp;MenuItemID=96&amp;MenuGroup=Home%20New એચએઆઇએસ વિશે]. ''હ્યુસ્ટન વિસ્તારની ખાનગી અને સ્વતંત્ર શાળાઓ'' . 2007. 2007-03-27 પર કરાયેલા સુધારો.</ref> હ્યુસ્ટન વિસ્તારોમાં [[કેથોલિક સ્કૂલ્સ]]નું સંચાલન [[આર્કડાયોસીસ ઓફ ગેલ્વીસ્ટોન-હ્યુસ્ટન]] કરે છે. === કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ === {{Further|[[List of colleges and universities in Houston]]}} [[ચિત્ર:Ezekiel W. Cullen building 3.jpg|thumb|right|હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] હ્યુસ્ટનમાં 60 કરતાં વધારે કોલેજ, યુનિવર્સિટી અને અન્ય ડિગ્રીની મંજૂરી આપતી સંસ્થાઓ છે. આ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અંદાજે 3,60,000 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Education | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | archive-date = 2009-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831060919/http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | url-status = dead }}</ref> શહેરમાં સંશોધન અને વિકાસ સાથે ચાર જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સંકળાયેલી છે. {{nowrap|[[Rice University]]}}અમેરિકાની અગ્રણી શૈક્ષણિક અને સંશોધન યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે, જેને ''યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ'' દ્વારા ઉત્તમ યુનિવર્સિટીઓમાં 17મું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. હ્યુસ્ટનમાં ઉચ્ચ શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમો માટે અનેક ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ કાર્યરત છે, જેમાં ઉદારવાદી કળાઓની તાલીમ આપતી સંસ્થાઓથી લઈને રાષ્ટ્રીય માન્યતાપ્રાપ્ત ટાયર વન રીસર્ચ યુનિવર્સિટીઓ સામેલ છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Education | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | archive-date = 2009-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831060919/http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટનમાં સંશોધન અને વિકાસ સાથે ચાર જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સંકળાયેલી છે. [[હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] (યુએચ), ટેક્સાસની [[ત્રીજી સૌથી મોટી]] જાહેર સંશોધન યુનિવર્સિટી છે, જેમાં 130 જુદાં જુદાં દેશના 37,000 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. 300 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને 40 સંશોધન કેન્દ્રો તથા સંસ્થાઓ સાથે યુએચ, [[યુનિવર્સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન સીસ્ટમ]] (યુએચએસ)ની મુખ્ય સંસ્થા છે અને દેશમાં સૌથી વધારે વૈવિધ્યપૂર્ણ સંશોધનમાં વ્યસ્ત યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે.<ref>{{Cite web | title = Fall 2008 Facts | work = University of Houston | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/factsataglance/Fall_2008_Facts.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327092547/http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/factsataglance/Fall_2008_Facts.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="Degree Programs">{{cite web |url = http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/StatisticalHandbook/2008/Degree-Data/Inven%20of%20Degree%20Prog%202008-09.pdf |title = Inventory of Degree Programs |publisher = University of Houston Office of Institutional Research |access-date = 2009-04-10 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> તેની લો સ્કૂલ-{{nowrap|[[University of Houston Law Center]]}}-ને ''યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટે'' વર્ષ 2008માં ટોચની 100 લો સ્કૂલની યાદીમાં 55મું (ટાયર વન) સ્થાન આપ્યું હતું.<ref>{{Cite web | title = Best Law Schools in 2008 | work = US News and World Report | access-date = 2009-03-27 | url = http://grad-schools.usnews.rankingsandreviews.com/grad/law/search/page+3 }}</ref> ટેક્સાસમાં યુએચ એકમાત્ર ઓપ્ટોમેટ્રી સ્કૂલ છે અને છ ફાર્મસી પ્રોગ્રામ્સમાંની એક છે. {{nowrap|[[University of Houston–Clear Lake]]}}(યુએચસીએલ) 89 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને 7,700 વિદ્યાર્થીઓ સાથે મહત્વપૂર્ણ અને ઉચ્ચ સ્તરીય યુનિવર્સિટી છે, જે નાસાના જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટરની લગોલગ સ્થિત છે. {{nowrap|[[University of Houston–Downtown]]}} (યુએચડી) એક [[ઓપન એડમિશન]]{{nowrap|four-year}} ચાર વર્ષનો અભ્યાસક્રમ ધરાવતી યુનિવર્સિટી છે, જે 46 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ ઓફર કરે છે અને તેમાં 12,300 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. [[ટેક્સાસ સાઉથર્ન યુનિવર્સિટી]] (ટીએસયુ) એક ઐતિહાસિક અશ્વેત ચાર વર્ષનો ફાર્મસી અભ્યાસક્રમ ધરાવતી યુનિવર્સિટી છે અને [[થર્ગુડ માર્શલ સ્કૂલ ઓફ લો]] ધરાવે છે.<ref>{{Cite web | title = Rice University, Best Colleges 2009 | work = - US News and World Report | access-date = 2009-03-27 | url = http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216191034/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | url-status = dead }}</ref> બે ખાનગી ઉદારવાદી કળાઓનો અભ્યાસક્રમ ચાલતી કોલેજો [[હ્યુસ્ટન બેપ્ટિસ્ટ યુનિવર્સિટી]] (એચબીયુ) અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ સેન્ટ થોમસ]] (યુએસટી) છે. વર્ષ 1923માં સ્થપાયેલી [[સાઉથ ટેક્સાસ કોલેજ ઓફ લો]] હ્યુસ્ટનની મધ્યમાં સ્થિત એક ખાનગી અને સૌથી જૂની લો સ્કૂલ છે.<ref>"[http://www.stcl.edu/welcome/history_South_TX.htm દક્ષિણ ટેક્સાસની લો કોલેજનો ટૂંકો કાલાનુક્રમ ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618064711/http://www.stcl.edu/welcome/history_South_TX.htm |date=2010-06-18 }}", ''દક્ષિણ ટેક્સાસ લો કોલેજ'' , 2005. 2006-12-16 પર કરાયેલા સુધારો.</ref> હ્યુસ્ટન ત્રણ કમ્યુનિટી કોલેજ પણ કેમ્પસ ધરાવે છે. [[હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ સીસ્ટમ]] શહેરના મોટા ભાગમાં કામગીરી કરે છે અને અમેરિકામાં ચોથી સૌથી મોટી કમ્યુનિટી કોલેજ સીસ્ટમ છે.<ref>"[http://distance.hccs.cc.tx.us/de-counseling/ હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ ડિસ્ટન્સ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405012516/http://distance.hccs.cc.tx.us/de-counseling/ |date=2007-04-05 }}," ''હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ'' . 2006-12-16 પર કરાયેલો સુધારો.</ref> [[લોને સ્ટાર કોલેજ સીસ્ટમ]]ના વિવિધ કેમ્પસની કામગીરી શહેરના ઉત્તરપૂર્વીય વિસ્તારો મારફતે ઉત્તરપશ્ચિમે ફેલાયેલી છે જ્યારે હ્યુસ્ટનના દક્ષિણપૂર્વીય ભાગમાં [[સેન જેસિન્ટો કોલેજ]]માં કાર્યરત છે. == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * {{Handbook of Texas|id=hdh03|name=Houston, Texas}} * [http://www.city-journal.org/2008/18_3_houston.html હ્યુસ્ટન, ન્યૂયોર્ક એક સમસ્યા ધરાવે છે, ''સિટી જર્નલ'' , સમર (ઉનાળો), 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100910075218/http://www.city-journal.org/2008/18_3_houston.html |date=2010-09-10 }} * [http://www.houstonhistory.com/ ઐતિહાસિક હ્યુસ્ટનના 172 વર્ષ], ''Houstonhistory.com'' . 2007. 2006-07-13ના રોજ કરાયેલો સુધારો * [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-24649:1 ''ટેક્સાસના હ્યુસ્ટન શહેરનો ટૂંકો ઇતિહાસ, 1836માં સ્થાપનાથી 1912 સુધી'' ], 1912માં પ્રકાશિત, [http://texashistory.unt.edu/ પોર્ટલ ટૂ ટેક્સાસ હિસ્ટરી] દ્વારા હોસ્ટેડ, કોપાનો બે પ્રેસ દ્વારા વર્ષ 2007માં પુનઃપ્રકાશિત. * [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-24646:1 ''જૂનાં હ્યુસ્ટન અને હ્યુસ્ટનવાસીઓની સાચી વાર્તાઓઃ એસ ઓ યંગ દ્વારા ઐતિહાસિક અને વ્યક્તિગત રેખાચિત્રો'' ], 1913માં પ્રકાશિત, [http://texashistory.unt.edu/ પોર્ટલ ટૂ ટેક્સાસ હિસ્ટરી] દ્વારા હોસ્ટેડ, કોપાનો બે પ્રેસ દ્વારા વર્, 2007માં પુનઃપ્રકાશિત. * {{cite book | last = Allen | first = O. Fisher | title = City of Houston from Wilderness to Wonder | publisher = Self Published | year = 1936 | id = NA }}. * {{cite book | last = Johnston | first = Marguerite | title = Houston, The Unknown City, 1836–1946 | publisher = Texas A&M University Press | year = 1991 | isbn = 0-89096-476-9 }} * {{cite book | last = Miller | first = Ray | title = Ray Miller's Houston | publisher = Gulf Publishing Company | year = 1984 | isbn = 0-88415-081-X }} * {{cite book | last = Slotboom | first = Oscar F. "Erik" | title = Houston Freeways | publisher = Oscar F. Slotboom | year = 2003 | isbn = 0-9741605-3-9 }}[http://www.houstonfreeways.com/ ] * {{cite book | last = Wilson | first = Ann Quin | title = Native Houstonian - A Collective Portrait | publisher = The Donning Company - Houston Baptist University Press | year = 1982 | id = 80-27644 }} == બાહ્ય લિંક્સ == {{wikivoyage|Houston}} * [http://www.houstontx.gov/ હ્યુસ્ટન શહેરની અધિકૃત અને સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.houston.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી] * [http://www.houstonhistory.com/ ઐતિહાસિક હ્યુસ્ટનના 172 વર્ષ] * [http://www.visithoustontexas.com/ બૃહદ હ્યુસ્ટન સમારંભ અને મુલાકાતીઓનો બ્યૂરો] * [http://www.houstontranstar.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન પરિવહન અને કટોકટી વ્યવસ્થાપન કેન્દ્ર] * [http://www.houstonlibrary.org/ હ્યુસ્ટન જાહેર પુસ્તકાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.houstondowntown.com/ હ્યુસ્ટન ડાઉનટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907093801/http://www.houstondowntown.com/ |date=2008-09-07 }} * [http://www.uptown-houston.com/ અપટાઉન હ્યુસ્ટન ડિસ્ટ્રિક્ટ] * [http://www.houstonmidtown.com/ મિડટાઉન હ્યુસ્ટન ડિસ્ટ્રિક્ટ] * [http://www.fly2houston.com/home હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315040632/http://www.fly2houston.com/home |date=2008-03-15 }} * [http://www.ghpa.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન સંરક્ષણ જોડાણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212185312/http://www.ghpa.org/ |date=2008-02-12 }} * [http://www.houstonwilderness.org/ હ્યુસ્ટન વાઇલ્ડરનેસ ઓર્ગેનાઇઝેશન] [[શ્રેણી:અમેરિકા]] bll66tt1we9vn0dnjiln82g7ux7a9v0 0 27637 900969 885285 2026-05-15T20:03:04Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900969 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=Minneapolis |official_name = [[ચિત્ર:minneapolis-logo.svg|250px]]<br /><br />City of Minneapolis |settlement_type = [[City]] |nickname = City of Lakes, Mill City, Twin Cities (with [[Saint Paul, Minnesota|St. Paul]]) |motto = ''En Avant'' (French: 'Forward') |image_skyline = TE-Collage Minneapolis.png |imagesize = 250px |image_caption = Minneapolis montage |image_flag = Flag of Minneapolis.svg|alt=bright blue flag of Minneapolis, triangular with a white circle inside depicting four areas of interest |image_seal = Seal of Minneapolis, Minnesota.gif|alt=seal of Minneapolis with Saint Anthony Falls and mills |image_map = Hennepin_County_Minnesota_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Minneapolis_Highlighted.svg|alt=SVG map of Hennepin County and unincorporated areas showing location of Minneapolis |mapsize = 250px |map_caption = Location in [[Hennepin County, Minnesota|Hennepin County]] and the state of [[Minnesota]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map =USA |pushpin_map_caption = Location in the United States |coordinates_region = US-MN |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Minnesota|County]] |subdivision_name = United States |subdivision_name1 = [[Minnesota]] |subdivision_name2 = [[Hennepin County, Minnesota|Hennepin]] |government_type = |leader_title = [[List of mayors of Minneapolis|Mayor]] |leader_name = [[R. T. Rybak]] ([[Minnesota Democratic-Farmer-Labor Party|DFL]]) |established_title = Incorporated |established_date = 1867 |area_magnitude = 1 E8 |area_total_sq_mi = 58.4 |area_land_sq_mi = 54.9 |area_water_sq_mi = 3.5 |area_water_percent = |area_total_km2 = 151.3 |area_land_km2 = 142.2 |area_water_km2 = 9.1 |population_as_of = 2009 |population_footnotes =<ref name=MetCouncilEstimate>{{cite web|title=Twin Cities Population Grows to 2.87 million, according to Metro Council estimates|url=http://www.metrocouncil.org/news/2009/news_646.htm|publisher=[[Metropolitan Council]]|year=2009|access-date=2009-10-17|archive-date=2009-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207090007/http://www.metrocouncil.org/news/2009/news_646.htm|url-status=dead}}</ref><ref name=PopEstCBSA>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2009/CBSA-EST2009-alldata.csv|title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009|format=[[comma-separated values|CSV]]|work=2009 Population Estimates|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division|date=March 23, 2010|access-date=June 15, 2010}}</ref> |population_total = 386,691 (US: [[List of United States cities by population|48th]]) |population_metro = 3,269,814 ([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|16th]]) |population_density_km2 = 2595 |population_density_sq_mi = 6722 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Minneapolitan |timezone = [[Central Time Zone (North America)|CST]] |utc_offset = -6 |timezone_DST = [[Central Time Zone (North America)|CDT]] |utc_offset_DST = -5 |postal_code_type = [[ZIP code]]s |postal_code = 55401 – 55487 |area_code = [[area code 612|612]] |latd = 44 |latm = 58 |lats = 48.36 |latNS = N |longd = 93 |longm = 15 |longs = 50.76 |longEW = W |longs = 6.72 |elevation_m = 264 |elevation_ft = 830 |website = [http://www.minneapolismn.gov/ www.minneapolismn.gov] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 27-43000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0655030{{GR|3}} |footnotes = |twin1_city = [[Saint Paul, Minnesota]] |twin1_country = [[United States]] |founder = [[John H. Stevens]] and [[Franklin Steele]] |named_for = Dakota word "mni" meaning water with Greek word "polis" for city | coordinates_display =44.977|N|93.266|W|region:US-MN_type:city(370000)|display=title }} '''મિનેપોલિસ''' કે જેને હુલામણાં નામ તરીકે '''તળાવોનું શહેર''' અથવા તો '''મિલોનું શહેર''' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પરગણું હેનેપિન પરગણાં,{{GR|6}}માં આવેલું છે. યુએસનાં મિનેસોટા રાજ્યમાં આવેલું આ સૌથી વિશાળ શહેર છે તેમજ સમગ્ર યુએસનું 48મા ક્રમનું સૌથી વિશાળ શહેર છે. તેનું નામ તેના પ્રથમ શાળા શિક્ષકનાં નામ ઉપરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જેમાં ''મિની'' એટલેકે ધ ડાકોટા અર્થાત પાણી માટેનો શબ્દ અને ''પોલિસ'' એટલે કે ગ્રીક ભાષામાં શહેર માટેનાં શબ્દોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite book |title=Native American Placenames of the United States |year=2007 |publisher= University of Oklahoma Press |url=http://books.google.com/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA286&lpg=PA286&dq=mni+polis+-wikipedia&source=web&ots=ZRewo1kpqs&sig=e9IMQWv96H6cNhOsq8d5Kks0ODU&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=8&ct=result |access-date= 2009-01-21 |location=Norman, Okla. |last=Bright |first=William |isbn=0806135980 |page=286}}</ref> મિનેપોલિસના રહેવાસીને મિનિયેપોલિટન કહેવામાં આવે છે.<ref>{{MerriamWebsterDictionary|minneapolis}}</ref> મિનેપોલિસ મિસિસિપી નદીના બંને કાંઠાઓ ઉપર વસેલું શહેર છે. મિસિસિપી નદીનો મિનેસોટા નદી સાથે સંગમ થાય છે તેની ઉત્તરે તે આવેલું છે.અને રાજ્યનાં પાટનગર સેન્ટ પૌલની જોડે તે આવેલું છે. મિનેપોલિસ-સેન્ટ પૌલ "પડોશના શહેરો" તરીકે ઓળખાય છે. આ વિસ્તાર યુએસનો 16મા ક્રમનો મહાનગરીય વિસ્તાર છે. અહીંની વસતી 35 લાખની છે. મેટ્રોપોલિટન કાઉન્સિલનો અંદાજ છે કે વર્ષ 2009માં શહેરની વસતી 3,86,691ની હતી.<ref name="autogenerated1">{{cite web|title=Twin Cities Population Grows to 2.88 million, according to Metro Council estimates|url=http://www.metrocouncil.org/news/2009/news_646.htm|publisher=[[Metropolitan Council]]|year=2009|access-date=2009-10-17|archive-date=2009-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207090007/http://www.metrocouncil.org/news/2009/news_646.htm|url-status=dead}}</ref> આ શહેરમાં પાણીની સમૃદ્ધિ ભરપૂર છે. અહીં વીસ જેટલાં તળાવો અને ભીની જમીનનાં વિસ્તારો આવેલા છે. ઉપરાંત અહીં મિસિસિપી નદીનું દલદલ તેમજ ધોધ પણ આવેલા છે. આ પૈકીના ઘણા પાર્કવેઝ મારફતે ચેઇન ઓફ લેક્સ અને ગ્રાન્ડ રાઉન્ડ સેનિક બાયવે સાથે જોડાયેલાં છે. એક જમાનામાં તે વિશ્વમાં અનાજ દળવાની ઘંટીનાં પાટનગર તરીકે જાણીતું હતું આ ઉપરાંત અહીં ઈમારતી લાકડાંનો વેપાર પણ થતો હતો. હાલમાં તે શિકાગો અને સિટલ વચ્ચેનું મુખ્ય વેપારી કેન્દ્ર ગણાય છે.<ref name="Emporis">{{cite web| title= Minneapolis| publisher= Emporis Buildings (emporis.com)| url= http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101331| access-date= 2007-03-18| archive-date= 2007-04-23| archive-url= https://web.archive.org/web/20070423121403/http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101331| url-status= dead}}</ref> આ અમેરિકાનું સૌથી વધારે સાક્ષર શહેર<ref name="Connecticut">{{cite web| publisher= Central Connecticut State University| title= American's Most Literate Cities| url= http://www.ccsu.edu/AMLC07/Default.htm| archive-url= https://web.archive.org/web/20080211195826/http://www.ccsu.edu/AMLC07/Default.htm| archive-date= 2008-02-11| year= 2007| access-date= 2008-02-04| url-status= dead}}</ref> ગણાતું હોવાને કારણે અહીં ઘણાં સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રો આવેલાં છે. જેના કારણે રચનાત્મક લોકો અને પ્રેક્ષકો શહેરમાં નાટકો, વિઝ્યુઅલ આર્ટ, લેખન અને સંગીત માટે આવતાં રહે છે. વિવિધ સંસ્કૃતિના લોકો અહીં રહેતા હોવાને કારણે આ શહેરમાં પ્રગતિકારક જાહેર સામાજિક કાર્યક્રમનો મારફતે ધરમાદાનો ટેકો સારો એવો મળી રહે છે. ઉપરાંત ખાનગી અને ઉદ્યોગજગત પણ પરોપકારી છે.<ref>{{cite news|author=Nocera, Joe|title=The capital of corporate philanthropy|url=http://www.iht.com/articles/2007/12/20/business/wbjoe22.php|date=December 22, 2007|work=International Herald Tribune|publisher=The New York Times Company|access-date=2008-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508041137/http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs2.asp|archive-date=મે 8, 2008|url-status=dead}} અને {{cite web| title= A History of Minneapolis: Social Services| year= 2001| publisher= Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| url= http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs2.asp| access-date= 2008-01-11| archive-url= https://web.archive.org/web/20080508041137/http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs2.asp| archive-date= 2008-05-08| url-status= dead}}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Little Crow-cropped image.jpg|thumb|left|Taoyateduta was among the 121 Sioux leaders who from 1837 to 1851 ceded what is now Minneapolis.<ref>[18]. and [19] and [20] and [21]</ref>|alt=નાનો કાગડો ત્રીજાભાગની ઊંચાઇએ બેઠો છે. એક વ્યક્તિ ત્રણ પીંછા ધરાવતો મુગટ પહેરીને હાથમાં ભાલો લઈને ઊભો છે.]] [[ચિત્ર:Loaders-Pillsbury-Minneapolis.jpg|thumb|upright|alt=Two men who loaded flour and a bag of flour that says Monahan's Minneapolis and a Pillsbury truck|લોડિંગ ફ્લોર, પિલ્સબરી, 1939]] વર્ષ 1680માં જ્યાં સુધી ફ્રેન્ચ ઉત્ખનનકારો અહીં ન આવ્યા ત્યાં સુધી અહીં ડાકોટા સાયક્સ પ્રજાતિનો જ નિવાસ રહેતો હતો. વર્ષ 1819ની આસપાસ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લશ્કર દ્વારા સ્નેલિંગ કિલ્લાનું નિર્માણ કરવામાં આવતાં આ વિસ્તારનો વિકાસ વધવા પામ્યો. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકારે ડાકોટાના મંડળ મેડવેકાન્ટોનને તેમની જમીન વેચી દેવા માટે અને પૂર્વમાંથી લોકો અહીં આવીને વસવાટ કરી શકે તે માટે દબાણ કર્યું વર્ષ 1856માં મિનેસોટા ટેરિટોરિયલ લેજિસ્લેટરે હાલના મિસિસિપી નદીનાં પશ્ચિમી કાંઠે વસેલા મિનેપોલિસને શહેર તરીકેની માન્યતા આપી હતી. વર્ષ 1867માં મિનેપોલિસને મોટાં શહેરનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો અને વર્ષ દરમિયાન મિનેપોલિસ અને શિકાગો વચ્ચે રેલવ્યવહારની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ મોડેથી વર્ષ 1872માં તે પૂર્વ કિનારાનાં શહેર સેન્ટ એન્થોની સાથે જોડાયું હતું.<ref name="MplsLib-Dakota">{{cite web | publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us) | year=2001 | title=A History of Minneapolis: Mdewakanton Band of the Dakota Nation, Parts I and II | url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/eh1.asp | archive-url=https://web.archive.org/web/20070430042125/http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr2.asp | archive-date=એપ્રિલ 30, 2007 | url-status=dead | access-date=ઑક્ટોબર 21, 2010 }} અને {{cite web| title=A History of Minneapolis: Minneapolis Becomes Part of the United States| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/eh3.asp| archive-url=https://web.archive.org/web/20070430042125/http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr2.asp| archive-date=એપ્રિલ 30, 2007| url-status=dead| access-date=ઑક્ટોબર 21, 2010}}, અને {{cite web|title = A History of Minneapolis: Governance and Infrastructure|url = http://www.mpls.lib.mn.us/history/cg1.asp|archive-url = https://web.archive.org/web/20070430042125/http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr2.asp|archive-date = એપ્રિલ 30, 2007|url-status = dead|access-date = ઑક્ટોબર 21, 2010}} અને {{cite web|title = A History of Minneapolis: Railways|url = http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr2.asp|access-date = 2007-04-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20070430042125/http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr2.asp|archive-date = 2007-04-30|url-status = dead}}</ref> મિનેપોલિસ સેન્ટ એન્થોનીના ધોધની આસપાસ વિસ્તરવા માંડ્યું. આ [[ધોધ]] મિસિસિપી નદી ઉપરનો સૌથી વિશાળ ધોધ હતો. ઇસવિસન પૂર્વે પ્રથમ સદીથી<ref>{{cite web| publisher= HistoryWorld (historyworld.net)| title= History of Technology| url= http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1222| date= | access-date= 2007-04-04| archive-date= 2012-03-02| archive-url= https://web.archive.org/web/20120302065940/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1222| url-status= dead}}</ref> મિલધારકો જળવિદ્યુત ઊર્જાનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. પરંતુ 1880થી 1930 દરમિયાન મિનેપોલિસમાં જે પરિવર્તન આવ્યું તે ખૂબ જ નોંધપાત્ર હતું. શહેરનું વર્ણન "વિશ્વએ ક્યારેય નહીં જોયેલું સીધી જળવિદ્યુત ઊર્જાનું કેન્દ્ર" તરીકે કરવામાં આવતું હતું.<ref>{{cite journal| author= Anfinson, Scott F.| title= Part 2: Archaeological Explorations and Interpretive Potentials: Chapter 4 Interpretive Potentials| url= http://www.fromsitetostory.org/sources/papers/mnarch49/49a-concl.asp| year= 1989| journal= The Minnesota Archaeologist|publisher=The Institute for Minnesota Archaeology | volume=49| access-date= 2007-04-03}}</ref> શરૂઆતનાં વર્ષોમાં લાકડાંના ઉદ્યોગ માટે ઉત્તરમિનેસોટા ખાતે આવેલાં જંગલો મુખ્ય સ્રોત ગણાતા હતા.આ ઉદ્યોગમાં સત્તર જેટલાં લાકડાં વહેરવાનાં કારખાનાંઓ આવેલાં હતાં જે પાણીના ધોધમાંથી ઉત્પન્ન થતી ઊર્જા વડે ચાલતા હતાં. વર્ષ 1871 સુધીમાં પશ્ચિમી નદી કિનારા ઉપર સત્યાવીસ જેટલા નવા ઉદ્યોગો શરૂ થયા જેમાં અનાજ દળવાની ઘંટીઓ, ઊનની મિલો, લોખંડનાં કારખાનાઓ, રેલમાર્ગ મશિનની દુકાનો, [[કપાસ]], કાગળ, રેશમ અને લાકડાને સમતળ બનાવવા માટેની મિલોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web| author= Frame, Robert M. III, Jeffrey Hess| title= West Side Milling District, Historic American Engineering Record MN-16| publisher= U.S. National Park Service (via U.S. Library of Congress) | page= 2| url= http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=pphhdatapage&fileName=mn/mn0100/mn0100/data/hhdatapage.db&recNum=2&itemLink=r?pp/hh:@FIELD(DOCID+@BAND(@lit(MN0100)))| month= January | year= 1990| access-date= 2007-04-16}}</ref> ગ્રેટ પ્લેઇન્સના ખેડૂતો અનાજ ઉગાડતા જેને રેલવે મારફતે શહેરની ચોંત્રીસ અનાજ દળવાની ઘંટીઓમાં મોકલવામાં આવતું હતું. અહીં પિલ્સબરી અને સામાન્ય મિલો પ્રક્રિયા કરનારી બની ગઈ હતી. વર્ષ 1905 સુધીમાં મિનેપોલિસ દેશના 10 ટકા લોટનું અને દળણું દળવાનું કામકાજ કરવા માંડ્યું.<ref>{{cite book| last= Salisbury, Rollin D., Harlan Harland Barrows, Walter Sheldon Tower| title= The Elements of Geography| year= 1912| publisher= University of Michigan, reprinted by H. Holt and company| url= http://books.google.com/books?vid=0_4TqunTYNFlQnPEq4&id=tPkBbeU1u-kC | access-date=2007-06-27| page= 441}}</ref> જ્યારે ઉત્પાદન તેની ચરમસીમાએ હતું ત્યારે વોશબર્ન ક્રોસબાય ખાતે આવેલી એક મિલ પ્રતિદિન 1.20 કરોડ બ્રેડ બનાવી શકે તેટલો લોટ બનાવવાને સક્ષમ હતી.<ref>{{cite web| title= History| publisher= Mill City Museum| url= http://www.millcitymuseum.org/history.html| date= | access-date= 2007-04-04| archive-url= https://web.archive.org/web/20070513131533/http://www.millcitymuseum.org/history.html| archive-date= 2007-05-13| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 1866થી મિનેપોલિસમાં તફાવતોનો ભેદ પાડવા માટે ખૂબ જ નાટ્યાત્મક બદલાવ આવ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન માર્થા રિપ્લેએ કુંવારી તેમજ પરિણિત માતાઓ માટે પ્રસુતિગૃહની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{cite book | author= Atwater, Isaac | publisher= Munsell (via Google Books) | title= History of the City of Minneapolis, Minnesota | pages= 257–262 | url= http://books.google.com/books?vid=0LlqBGKsYE_wDk91844nXj&id=CoVGorZ2vWMC&pg=250#PRA2-PA257,M1 | year= 1893 | access-date= 2007-04-23}}</ref> મહામંદી દરમિયાન આ દેશનું ભાગ્ય બદલાયું, આ સમયગાળા દરમિયાન હિંસક 1934ની ટેમ્સ્ટર્સ હડતાળ બાદ કામદાર સંગઠનોના કાયદાઓ બન્યા.<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Historical Society| title= 1934 Truckers' Strike (Minneapolis)| url= http://www.mnhs.org/library/tips/history_topics/81truckersstrike.html| date=| access-date= 2007-05-05}}</ref> આજીવન નાગરિક અધિકાર ચળવળકારી અને કામદાર સંગઠનના હિમાયતી મેયર હર્બર્ટ હમ્ફ્રીએ શહેરમાં કામદારોનું હિત જળવાય તે રીતે કામ થાય તેની વ્યવસ્થા કરી. ઉપરાંત તેમણે વર્ષ 1946માં માનવ સંસાધન કેન્દ્રની સ્થાપના કરી આ કેન્દ્ર લઘુમતીઓના પ્રશ્ને દરમિયાનગીરી કરતું હતું.<ref>{{cite journal | author = Reichard, Gary W. | date = Summer 1998 | title = Mayor Hubert H. Humphrey | journal = Minnesota History | publisher = Minnesota Historical Society | volume = 56 | issue = 2 | pages = 50–67 | url = http://www.mnhs.org/market/mhspress/MinnesotaHistory/FeaturedArticles/5602050-67/index | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929103059/http://www.mnhs.org/market/mhspress/MinnesotaHistory/FeaturedArticles/5602050-67/index | archive-date = 2007-09-29 | access-date = 2007-05-06 | url-status = live }}</ref> મિનેપોલિસમાં ગોરાઓનું રાજ આવ્યું કે જેણે વિપૃથક્કરણ તેમજ આફ્રિકન-અમેરિકન નાગરિક અધિકાર ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. અને વર્ષ 1968 અમેરિકન ઇન્ડિયન ચળવળનું જન્મવર્ષ હતું.<ref>{{cite video| publisher= Twin Cities Public Television| people= Harry Davis| title= Almanac| format= RealVideo| date= February 21, 2003| url= http://video1.tpt.org:8080/ramgen/almanac/show/1824.rm?start=30:25| archive-url= https://web.archive.org/web/20070927185058/http://video1.tpt.org/ramgen/almanac/show/1824.rm?start=30:25| archive-date= 2007-09-27| access-date= 2010-10-21| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= Encyclopaedia Britannica| title= American Indian Movement| year= 2007| url= http://www.britannica.com/eb/article-9006120/American-Indian-Movement| access-date= 2007-04-26}}</ref> વર્ષ 1950 અને 1960 દરમિયાન શહેરી નવીનીકરણની યોજનાના ભાગરૂપે શાસને શહેરના પચ્ચીસ જેટલા બ્લોક્સમાં આવેલી લગભગ 200 જેટલી ઇમારતો જમીનદોસ્ત કરી નાખી. આ પૈકીના 40 ટકા જેટલી ઇમારતો શહેરના મધ્યભાગમાં આવેલી હતી. આમાં ગેટવે ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇમારત પણ તોડી પાડવામાં આવી તેમજ મેટ્રોપોલિટન બિલ્ડિંગ સહિતના નોંધપાત્ર સ્થાપત્યોને તોડી પાડવામાં આવ્યાં હતાં. ઇમારતોને બચાવવાના પ્રયાસો નિષ્ફળ રહ્યા પરંતુ તેના કારણે રાજ્યમાં ઐતિહાસિક સ્મારકોની જાળવણી કરવાનો રસ વધવા પામ્યો.<ref>{{cite journal | last= Hart | first= Joseph | title= Room at the Bottom | journal= City Pages | publisher= Village Voice Media | volume= 19 | issue= 909 | date= 1998-05-06 | url= http://citypages.com/databank/19/909/article4952.asp | access-date= 2007-04-01 | archive-date= 2001-04-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20010430213049/http://www.citypages.com/databank/19/909/article4952.asp | url-status= dead }}</ref> {{Wide image|Panorama-Minneapolis-1915.jpg|1000px|alt=panoramic view of Saint Anthony Falls and the Mississippi riverfront in 1915|[[Mississippi River|Mississippi]] riverfront and [[Saint Anthony Falls]] in 1915. At left, [[Pillsbury "A" Mill|Pillsbury]], power plants and the [[Stone Arch Bridge (Minneapolis)|Stone Arch Bridge]]. Today the [[Minnesota Historical Society]]'s Mill City Museum is in the [[Washburn "A" Mill]], across the river just to the left of the falls. At center left are [[Northwestern Consolidated Milling Company|Northwestern Consolidated]] mills. The tall building is [[Minneapolis City Hall]]. In the foreground to the right are [[Nicollet Island]] and the [[Hennepin Avenue Bridge]].}} == ભૂગોળ અને આબોહવા == [[ચિત્ર:Kites-Lake Harriet-Minneapolis-20070120.jpg|thumb|left|alt=People flying kites on Lake Harriet frozen and covered with snow|શિયાળામાં થીજી ગયેલું હેરિયેટ તળાવખીણમાં બરફ વર્ષા મિનેપોલિસનું તળાવ જામી જાય છે અને તેના ઉપર જામેલા બરફને પાછો ખીણમાં નાખી દેવામાં આવે છે..<ref>[50]</ref>]] મિનેપોલિસનો આર્થિક અને ઐતિહાસિક વિકાસ પાણી સાથે સંકળાયેલો છે. શહેરની વ્યાખ્યાયિત ભૌતિક લાક્ષણિકતાને આ પ્રદેશ ગત હિમયુગનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. દસ હજાર વર્।ો પહેલાં હાલના પોષણ પામી રહેલાં હીમશિલાઓ અને તળાવો હીમશિલાની નદીઓમાંથી નીકળીને મિસિસિપી અને મિનેહાહા નદીને છેદીને નીકળતા હતા જેના કારણે પાણીના ધોધોનું સર્જન થવા પામ્યું હતું જે આધુનિક મિનેપોલિસ માટે જરૂરી છે.<ref>{{cite web| title= Mississippi: River Facts| publisher= U.S. National Park Service| date= 2006-08-14| url= http://www.nps.gov/miss/forteachers/brjrrivefact.htm| archive-url= https://web.archive.org/web/20071012032440/http://www.nps.gov/miss/forteachers/brjrrivefact.htm| archive-date= 2007-10-12| url-status= dead| access-date= 2010-10-21}} અને {{cite web| publisher= City of Minneapolis| title= Police Recruiting: About Minneapolis| year= 2006| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/police/recruiting/aboutmpls.asp| access-date= 2007-04-29| archive-url= https://web.archive.org/web/20071012032440/http://www.nps.gov/miss/forteachers/brjrrivefact.htm| archive-date= 2007-10-12| url-status= dead}}</ref> પાતાળકૂવાઓ<ref name="Emporis"/> ઉપર પથરાયેલું અને અન્યથા સમતળ જમીન ધરાવતા મિનેપોલિસમાં{{convert|58.4|sqmi|km2|1}} કુલ વિસ્તાર પૈકી 6 ટકા વિસ્તાર ઉપર પાણી પથરાયેલું છે.<ref>{{cite encyclopedia| title= Minneapolis| encyclopedia= Encarta| url= http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572218/Minneapolis.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20070417111501/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572218/Minneapolis.html| archive-date= 2007-04-17| date= 1993–2007| access-date= 2010-10-21| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= U.S. Census Bureau| title= Minnesota—Place and County Subdivision| url= http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-geo_id=04000US27&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-ds_name=DEC_2000_SF1_U| year= 2000| access-date= 2007-03-24| url-status= dead| archive-date= 2020-02-12| archive-url= https://archive.today/20200212034246/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-geo_id=04000US27&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST7&-ds_name=DEC_2000_SF1_U}}</ref> પાણીનું સંચાલન જલવિભાજન પ્રદેશો મારફતે કરવામાં આવે છે.આ પ્રદેશો મિસિસિપી અને શહેરનાં નદીના ત્રણ ફાંટા સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.<ref>{{cite web| publisher= Minneapolis Planning Division| title= State of the City: Physical Environment| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/planning/soc03/2003PhyEnv.pdf| format= PDF| year= 2003| access-date= 2007-04-27| archive-date= 2008-03-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20080308061447/http://www.ci.minneapolis.mn.us/planning/soc03/2003PhyEnv.pdf| url-status= dead}}</ref> મિનેપોલિસમાં બાર મોટાં સરોવરો, ત્રણ વિશાળ તળાવો અને પાંચ બેનામી જળભૂમિઓ આવેલી છે.<ref>{{cite web|title=State of the City|year=2003|url=http://www.ci.minneapolis.mn.us/planning/soc03/2003fullcopy.pdf|format=PDF|publisher=Planning Division of the Minneapolis Department of Community Planning and Economic Development|access-date=2007-08-07|archive-date=2007-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070809040958/http://www.ci.minneapolis.mn.us/planning/soc03/2003fullcopy.pdf|url-status=dead}}</ref> શહેરનો મધ્યભાગ દક્ષિણમાં 45°ના ઉત્તરીય કોણે અંતરે આવેલો છે.<ref>{{cite web| publisher= Wurlington Bros. Press| title= The 45th Parallel| date= | url= http://www.wurlington-bros.com/45th/Mpls.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20061125014324/http://www.wurlington-bros.com/45th/Mpls.html| archive-date= 2006-11-25| access-date= 2007-01-18| url-status= dead}}</ref> શહેરનો સૌથી નીચાણવાળો વિસ્તાર{{convert|686|ft}} મિનેહાહા નદીનો ફાંટો મિસિસિપી નદીને મળે છે તે સ્થળે આવેલો છે. શહેરનો સૌથી ઊંચાઈ વાળો વિસ્તાર પ્રોસ્પેક્ટ પાર્ક વોટરટાવરને ગણવામાં આવે છે<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Historical Society| title= Minnesota Preservation Planner IX (2)| date= Spring 1998| url= http://www.mnhs.org/about/publications/planner/Spring1998.pdf| format= PDF| access-date= 2007-03-21| archive-date= 2007-06-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20070615121803/http://www.mnhs.org/about/publications/planner/Spring1998.pdf| url-status= dead}} અને {{cite web| title= email| date= June 10, 2001| author= Bonham, Tim| url= http://mapnp.geeks.org/pipermail/mpls/2001-June/003374.html| access-date= 2007-01-12| archive-date= 2007-09-27| archive-url= https://web.archive.org/web/20070927015436/http://mapnp.geeks.org/pipermail/mpls/2001-June/003374.html| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= U.S. Department of the Interior — U.S. Geological Survey| title= Elevations and Distances in the United States| url= http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html| date= April 29, 2005| access-date= 2007-04-11| archive-date= 2008-10-06| archive-url= https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html| url-status= dead}}</ref>. અને ડેમિંગ હાઇટ્સ પાર્ક ખાતે લખવામાં આવેલી ભીંતપત્રિકા અનુસાર તે સ્થળને સૌથી ઊંચાઈવાળો વિસ્તાર ગણવામાં આવે છે પરંતુ ગુગલ અર્થ દ્વારા આપવામાં આવેલી પુષ્ટિ અનુસાર ઉત્તરપૂર્વીય મિનેપોલિસ ખાતે આવેલા વેઇટે પાર્ક અને તેની આજુબાજુના વિસ્તારને{{convert|974|ft}} સૌથી ઊંચાઇ વાળો પ્રદેશ ગણવામાં આવે છે. [[ચિત્ર:Lake Calhoun MN.jpg|thumb|200px|Lake Calhoun|alt=કાલહાઉન તળાવ અને તેની ડોકની આસપાસના વિસ્તારનો મધ્યભાગ]] મિનેપોલિસનું વાતાવરણ ખંડીય વાતાવરણ છે. તે ઉપરના મધ્યપશ્ચિમી જેવું છે. અહીં શિયાળામાં ઠંડું અને સૂકું વાતાવરણ હોય છે જ્યારે ઉનાળો ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે. કોપન આબોહવા વર્ગીકરણ અનુસાર મિનેપોલિસને ગરમ ઉનાળો ભેજવાળા ખંડીય વાતાવરણની શ્રેણીના વિભાગમાં (''ડીએફએ'' ); અને યુએસડીએ દ્વારા તેને પ્લાન્ટ હાર્ડિનેસના 5a/4b વિભાગમાં મૂકવામાં આવ્યું છે.<ref>[નોર્મલ્સ, મિન્સ, એન્ડ એક્સટ્રિમ્સ ફોર મિનેપોલિસ/સેન્ટ પૌલ (1971-2000) http://climate.umn.edu/pdf/normals_means_and_extremes/2005_Annual_LCD_MSP_page_3.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720065506/http://climate.umn.edu/pdf/normals_means_and_extremes/2005_Annual_LCD_MSP_page_3.pdf |date=2010-07-20 }}]: મિન ઓફ એક્સટ્રિમ મિન્સ ફોર જાન્યુઆરી</ref> શહેરમાં બરફનો તોફાની વરસાદ પડવાની અને તેને લગતી અન્ય ઘટનાઓનો અનુભવ થાય છે. જેમાં બરફ પડવો, બરફના કરા સાથેનો વરસાદ પડવો, વાવાઝોડું, વંટોળ, ગરમ હવાનું તોફાન અને ધુમ્મસ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મિનેપોલિસમાં{{convert|108|F}} સૌથી વધુ ગરમ તાપમાન જુલાઈ 1936માં નોંધાયું હતું અને સૌથી ઠંડું તાપમાન {{convert|-41|F}} જાન્યુઆરી 1888માં નોંધાયું હતું. સૌથી વધુ બરફ પડ્યો હોય તેવું 1983-84માં નોંધાયું હતું જ્યારે{{convert|98.4|in|cm}} અહીં બરફ પડ્યો હતો.<ref>{{cite web| author= Fisk, Charles| url= http://home.att.net/~minn_climo/| title= Links to Some of the More Interesting Years With Accompanying Notes| date= March 3, 2007| access-date= 2007-03-25| archive-date= 2007-05-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20070518201556/http://home.att.net/~minn_climo/| url-status= dead}}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ઉત્તરે આવેલું હોવાને કારણે અને હવાને ઘટાડવા માટે પાણીનાં બંધારણનો અભાવ હોવાને કારણે મિનેપોલિસમાં આર્કટિક દેશોના ઠંડા પવનો ફૂંકાય છે. ખાસ કરીને જાન્યુઆરી અને ફેબ્રુઆરી માસમાં આવું વારંવાર બને છે. મિનેપોલિસ-સેન્ટપૌલનું વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાન{{convert|45.4|F}} આપવામાં આવે છે તે સમગ્ર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ખંડનાં કોઈ પણ મહાનગરીય વિસ્તાર કરતાં એકદમ ઠંડું હોય છે.<ref>45.4&nbsp;°F for 1971 through 2000 per [https://web.archive.org/web/20070128214341/http://www.census.gov/compendia/statab/tables/07s0378.xls U.S. Census] who cites {{cite web| publisher= National Climatic Data Center| title= Normals 1971–2000| url= http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/nrmavg.txt| date= | access-date= 2007-03-25}} or {{convert|44.6|°F|°C|abbr=on}} per {{cite web| author= Fisk, Charles| url= http://home.att.net/~minn_climo/| title= Minneapolis-St. Paul Area Daily Climatological History of Temperature, Precipitation, and Snowfall, A Year-by-Year Graphical Portrayal (1820–present)| date= March 3, 2007| access-date= 2007-03-25| archive-date= 2007-05-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20070518201556/http://home.att.net/~minn_climo/| url-status= dead}}</ref> {{Minneapolis weatherbox}} == વસ્તી-વિષયક માહિતી == [[ચિત્ર:American Swedish Institute-2007-03-18.jpg|thumb|left|alt=Person entering the front of the American Swedish Institute|અમેરિકન સ્વિડિશ સંસ્થાનસ્કેન્ડેનેવિયાના લોકોએ 1860થી કાયમીધોરણે વસવાટ કરવાનું શરૂ કર્યું]] વર્ષ 2006-2008 દરમિયાન કરવામાં આવેલા અમેરિકન કોમ્યુનિટી સર્વેક્ષણ અનુસાર વિવિધ જાતિના લોકોની સંખ્યા આ પ્રમાણેની હતી : * ગોરાઓ: 70.2% (બિન હિસ્પેનિક ગોરાઓ: 64.2%) * કાળાઓ અથવા તો આફ્રિકન-અમેરિકન: 17.4% * અમેરિકન ઇન્ડિયન: 1.7% * એશિયાઈ: 4.9% * હવાઇયન મૂળનાં લોકો/પેસિફિક ટાપુના લોકો: 0.0% * અન્ય વંશના લોકો: 2.8% * બે કે તેથી વધારે વંશના લોકો: 3.0% આ ઉપરાંત હિસ્પેનિક અથવા તો લેટિનો લોકો કે જેઓ કોઈ પણ જાતિના હોઇ શકે છે તેમની સંખ્યા કુલ વસતીના 9.2% જેટલી હોવાનું માનવામાં આવે છે. મિનેપોલિસની કુલ વસતી પૈકી બે તૃતિયાંશ ભાગ જેટલી વસતી અમેરિકી ગોરાઓની છે. આ પ્રજાતિ મુખ્યત્વે જર્મન અને સ્કેન્ડેનેવિયન સંસ્કૃતિની છે. શહેરમાં 82,870 જર્મન અમેરિકનો વસે છે, જે શહેરની કુલ વસતીના એક પંચમાંશ ભાગ (23.1%) જેટલા છે. સ્કેન્ડેનેવિયન અમેરિકી વસતી નોર્વે અને સ્વિડનથી સ્થાયી થયેલી છે. શહેરમાં 30,103 નોર્વેઇયન અમેરિકીઓ વસે છે જે કુલ વસતીના 10.9% જેટલા છે. જ્યારે 30,349 સ્વિડિશ અમેરિકનો છે કે જે શહેરની કુલ વસતીના 8.5% જેટલા થાય છે. શહેરમાં ડેનિશ અમેરિકી લોકોની વસી વધારે માત્રામાં નથી. અહીં માત્ર 4,434 ડેનિશ અમેરિકી લોકો વસે છે. જે શહેરની કુલ વસતીના માત્ર 1.3% જેટલા છે. નોર્વેયન, સ્વિડિશ અને ડેનિશ અમેરિકન ત્રણેયની કુલ વસતી સમગ્ર શહેરની વસતીના 20.7% જેટલી થાય છે. આનો મતલબ એ થાય કે જર્મન અને સ્કેન્ડેનેવિયન લોકો મિનેપોલિસની કુલ વસતીના 43.8% જેટલા છે. અને મિનેપોલિસના બિન હિસ્પેનિક ગોરાઓની સંખ્યામાં તેમની બહુમતી જોવા મળે છે. શહેરમાં વસવાટ કરતાં અન્ય ગોરા લોકોનાં જૂથમાં નોંધપાત્ર રીતે આઇરિશ લોકો (11.3%), અંગ્રેજ લોકો (7.0%), પોલિશ લોકો (3.9%), અને ફ્રેન્ચ લોકો (3.5%)નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US2743000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211182630/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US2743000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |url-status=dead }}</ref> અમેરિકન કોમ્યુનિટી સર્વેક્ષણમાં અંદાજ બાંધવામાં આવ્યો છે કે મિનેપોલિસમાં 62,520 કાળા લોકો રહે છે. જે શહેરની કુલ વસતીના 17% જેટલા છે તેની સરખામણીએ સમગ્ર રાજ્યમાં તેમની વસતી 4% કરતાં પણ ઓછી છે. હિસ્પેનિક અને લેટિનો લોકોની વસતીમાં મેક્સિકન લોકોનું ચલણ વધારે માત્રામાં છે. શહેરમાં મેક્સિકન લોકોની સંખ્યા અંદાજે 21,741ની છે. જે શહેરની કુલ વસતીના 6.1% જેટલી છે. મિનેપોલિસમાં 958 પ્યુઅર્ટો રિકન્સ અને 467 ક્યુબન લોકો પણ વસે છે. કુલ વસતીમાં તેમની ટકાવારી અનુક્રમે 0.3% અને 0.1%ની થાય છે. શહેરમાં વિવિધ કુળના 10,008 હિસ્પેનિક અને લેટિનો લોકો (મેક્સિકન, પ્યુઅર્ટો રિકન્સ અને ક્યુબન્સ સિવાયના)પણ વસે છે. મિનેપોલિસમાં એશિયાઇ લોકોની સંખ્યા પણ સારી એવી માત્રામાં છે. મિનેપોલિસમાં અંદાજે 17,686 એશિયાઇ અમેરિકનો વસે છે.જે શહેરની કુલ વસતીના 5% કરતાં પણ ઓછી સંખ્યા ગણાવી શકાય. એશિયાઇ વસતી મોટા ભાગે મોન્ગ અમેરિકી લોકો દ્વારા બનેલી છે. મિનેપોલિસમાં અંદાજે 2,925 ચીની અમેરિકી લોકો વસવાટ કરે છે. જે કુલ વસતીના 0.8% જેટલા છે. અહીં અંદાજે 2,000 જેટલા ભારતીય અમેરિકી લોકો વસવાટ કરે છે કે જેમની સંખ્યા કુલ વસતીના 0.6% જેટલી છે. વિયેતનામી અમેરિકનો અને કોરિયાઇ અમેરિકનોની વસતી કુલ વસતીના 0.4% જેટલી છે. મિનેપોલિસમાં ફિલિપાઇન્સ અને જાપાની લોકોની સંખ્યા ખૂબ જ ઓછી છે. મિનેપોલિસમાં 603 ફિલિપિનો અમેરિકી લોકો અને 848 જાપાની લોકો વસવાટ કરે છે. તેમની પ્રત્યેકની વસતી શહેરની કુલ વસતીના 0.2% જેટલી છે. મિનેપોલિસમાં અમેરિકી મૂળના લોકો પણ સારી એવી માત્રામાં વસવાટ કરે છે જેમાં ચિપેવા લોકોનું ચલણ વધારે છે. શહેરમાં ચિપેવા લોકોની વસતી કુલ વસતીના લગભગ 1.0% જેટલી છે. કુલ 5,983 અમેરિકી મૂળના લોકો પૈકી 3,709 લોકો ચિપેવા [[આદિવાસી|આદિવાસીઓ]] છે. વધુમાં મિનેપોલિસ ખાતે નાની સંખ્યામાં સાયક્સ પ્રજાતિના લોકો પણ વસવાટ કરે છે. અહીં અંદાજે 847 લોકો સાયક્સ પ્રજાતિના લોકો છે કે જે કુલ વસતીના 0.2% જેટલા ગણાવી શકાય. મિનેપોલિસમાં 10,711 લોકો મિશ્રપ્રજાતિના વ્યક્તિગત લોકો પણ રહે છે. ગોરા અને કાળા કુળના મિશ્ર લોકોની સંખ્યા 3,551ની છે કે જે કુલ વસતીના 1.0% જેટલા થાય છે. ગોરા અને અમેરિકી મૂળનાં મિશ્ર લોકોની સંખ્યા 2.319ની છે કે જે કુલ વસતીના 0.6% જેટલા છે. ગોરા અને એશિયાઇ મૂળના મિશ્ર લોકોની સંખ્યા 1,871ની છે કે જે કુલ વસતીના 0.5% જેટલા છે. અંતે કાળા અને અમેરિકી મૂળના મિશ્ર લોકોની સંખ્યા 885ની છે કે જે મિનેપોલિસની કુલ વસતીના 0.2% જેટલા છે.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US2743000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2011-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111126202703/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US2743000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> ડાકોટા પ્રજાતિના મેડવાકાન્ટોન નામના આદિવાસીઓને 16મી સદીથી આ શહેરના કાયમી વસવાટ કરનારા લોકો તરીકે માનવામાં આવે છે અને તેઓ તેમની ધાર્મિક જગ્યા સેન્ટ એન્થોનીના ધોધની આસપાસમાં વસેલા છે.<ref name="MplsLib-Dakota"/> વર્ષ 1850 અને 1860માં મિનેપોલિસ ખાતે ન્યૂ ઇન્ગલેન્ડ, ન્યૂ યોર્ક અને કેનેડા ખાતેથી નવા વસાહતીઓએ આવવાની શરૂઆત કરી હતી. અને 1860ના મધ્યભાગ દરમિયાન [[ફીનલેંડ|ફિનલેન્ડ]] અને સ્કેન્ડેનેવિયન ([[સ્વિડન]], [[નોર્વે]] અને [[ડેનમાર્ક]]થી આવેલા) લોકોએ આ શહેરને તેમનાં ઘર તરીકે ઓળખાવવાનું શરૂ કર્યું આ દરમિયાન મેક્સિકો અને લેટિન અમેરિકાથી આવેલા વસાહતી કામદારો પણ તેમાં જોડાયા.<ref name="Immigrants">{{cite web | url=http://articles.citypages.com/2003-10-01/news/living-in-america/ | title=Living in America | author=GR Anderson Jr | publisher=City Pages | date=October 1, 2003 | access-date=2008-04-29 | archive-date=2008-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080407031350/http://articles.citypages.com/2003-10-01/news/living-in-america/ | url-status=dead }}</ref> ત્યારબાદ મોડેથી જર્મની, [[ઈટલી|ઇટાલી]], [[ગ્રીસ]], [[પોલેંડ|પોલેન્ડ]] અને દક્ષિણ તેમજ પૂર્વીય યુરોપમાંથી પણ લોકો અહીં આવીને સ્થાયી થયા. આ વસાહતીઓ ઉત્તરપૂર્વીય પાડોશમાં જોડાયા જેના કારણે અહીં આજ પણ સાંસ્કૃતિક વારસાની મહેક જીવી રહી છે. આ વિસ્તાર પોલિશ લોકોને કારણે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. વર્ષ 1950 અને 1960માં પશ્ચિમનાં પરાં વિસ્તારોમાં સ્થાયી થયાં તે પહેલાં [[રશિયા]] અને પૂર્વીય યુરોપથી આવેલા યહૂદીઓ પ્રાથમિક રૂપે શહેરની ઉત્તરે સ્થાયી થયા હતા.<ref name="Nathanson">{{cite web| last= Nathanson| first= Iric| title= Jews in Minnesota| publisher= Jewish Community Relations Council| url= http://www.minndakjcrc.org/Docs/Jews%20of%20Minnesota%20by%20Iric%20Nathanson.pdf| archive-url= https://web.archive.org/web/20070615121803/http://www.minndakjcrc.org/Docs/Jews+of+Minnesota+by+Iric+Nathanson.pdf| archive-date= 2007-06-15| format= PDF| access-date= 2007-04-14| url-status= dead}}</ref> એશિયાઇ લોકોએ ચીન, [[ફીલીપાઈન્સ|ફિલિપાઇન્સ]], [[જાપાન]] અને કોરિયામાંથી આવીને વસવાટ કર્યો. યુએસ સરકારે પુનઃ સ્થાપનાની શરૂઆત કરી તેના ટૂંકાગાળામાં બે જૂથો આવીને વસ્યા હતા. જાપાનીઓ 1940માં આવ્યા હતા જ્યારે અમેરિકી મૂળના લોકો 1950માં સ્થાયી થયા હતા. વર્ષ 1970થી [[વિએટનામ|વિયેતનામ]], [[લાઓસ]], [[કમ્બોડીયા|કમ્બોડિયા]] અને [[થાઇલેન્ડ]] જેવા એશિયાઇ દેશોમાંથી લોકોએ વસવાટ કરવાની શરૂઆત કરી. વર્ષ 1990ની શરૂઆતથી લેટિનો લોકોનું આગમન મોટી સંખ્યામાં થયું. તેમની સાથે હોર્ન ઓફ આફ્રિકા પ્રદેશ ખાસ કરીને સોમાલિયામાંથી પણ લોકો અહીં સ્થાયી થયા.<ref name="residents">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812231658/http://www.mpls.lib.mn.us/history/re2.asp |date=2007-08-12 }}તારીખ 12મી ઓક્ટોબર 2007ના રોજ [http://www.mpls.lib.mn.us/history/re2.asp ધ ઓરિજિનલ]માંથી લીધેલી ઐતિહાસિક માહિતી</ref> મહાનગરીય વિસ્તાર એ વસાહતીઓ માટે પ્રવેશવાનો મુખ્ય દરવાજો હતો.વર્ષ 1990થી 2000 દરમિયાન અહીં વિદેશી લોકોની સંખ્યામાં 127%નો વધારો નોંધાયો હતો.<ref name="Brookings">{{cite web| publisher= Metropolitan Policy Program, The Brookings Institution| title= Minneapolis/St. Paul in Focus: A Profile from Census 2000| url= http://www.brookings.edu/reports/2003/11_livingcities_minneapolis_stpaul.aspx| month= November| year= 2003| access-date= 2008-04-29| archive-date= 2008-07-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20080708215745/http://www.brookings.edu/reports/2003/11_livingcities_minneapolis_stpaul.aspx| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 2007ની યુએસની વસતી ગણતરીના અંદાજમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે મિનેપોલિસની વસતી 3,77,392ની નોંધાઈ છે જે વર્ષ 2000 બાદ 1.4%નો ઘટાડો સૂચવે છે.<ref name="AnnualEstimate">{{cite web|title=Minneapolis city, Minnesota|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=PEP_2007_EST&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-CONTEXT=dt&-tree_id=807&-all_geo_types=N&-geo_id=16000US2743000&-search_results=16000US2743000&-format=&-_lang=en|publisher=U.S. Census Bureau Population Estimates Program|year=2007|access-date=2009-01-19|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://archive.today/20200212033900/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=PEP_2007_EST&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-CONTEXT=dt&-tree_id=807&-all_geo_types=N&-geo_id=16000US2743000&-search_results=16000US2743000&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref> વર્ષ 1950 સુધી વસતીનું પ્રમાણ વધવા પામ્યું અને તેની ચરમસીમા 5,21,718 ઉપર પહોંચી પરંતુ 1990 દરમિયાન લોકોએ પરાં વિસ્તારોમાં વસવાટ શરૂ કરતાં તેમાં ઘટાડો નોંધાવાની શરૂઆત થઈ. વર્ષ 2006 સુધીમાં મિનેપોલિસનો સમલૈંગિક, સમલૈંગિક સ્ત્રીઓ અને ઉભયલિંગી લોકોની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ સમગ્ર યુએસમાં ચોથો ક્રમ આવતો હતો. તેમનું પ્રમાણ 12.5%નું નોંધાયું હતું, જોકે તે સાનફ્રાન્સિસ્કો કરતાં પાછળ અને સિટલ તેમજ એટલાન્ટા કરતાં થોડું પાછળ હતું.<ref>{{cite news|title=12.9% in Seattle are gay or bisexual, second only to S.F., study says|url=http://seattletimes.nwsource.com/ABPub/zoom/html/2003432941.html|publisher=The Seattle Times|date=2006|access-date=2009-03-20}}</ref><ref>{{cite web|author=Gates, Gary J.|title=Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey|url=http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf|format=PDF|month=October|year=2006|publisher=Williams Institute, UCLA School of Law, University of California, Los Angeles|access-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20061107151432/http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf|archive-date=2006-11-07|url-status=live}}</ref> અન્ય વંશના લોકો ગોરાઓ કરતાં અભ્યાસમાં પાછળ છે. અહીં 15.0% કાળા લોકો અને 13.0% હિસ્પેનિક લોકો સ્નાતકની પદવી ધરાવે છે. તેમની સરખામણીએ ગોરા લોકોમાં આ પ્રમાણ 42.0%નું છે. અહીંના લોકોનું જીવનધોરણ સુધરી રહ્યું છે. મિડવેસ્ટમાં લોકોની આવક સૌથી વધારે છે. પરંતુ લઘુમતિઓની આવક પ્રમાણમાં ખૂબ જ ઓછી છે તેની સામે ગોરાઓની આવક 17,000 ડોલર કરતાં પણ વધારે છે. પ્રાદેશિક દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો લઘુમતિઓમાં પોતાનું ઘર ધરાવનારા લોકોની સંખ્યા ગોરાઓ કરતાં અડધી છે, જોકે એશિયાઇ લોકોમાં પોતાનું ઘર ધરાવનારા લોકોની સંખ્યા બમણી છે. વર્ષ 2000માં ગોરાઓની ગરીબીનો દર 4.2% ટકાનો હતો જ્યારે કાળાઓમાં આ દર 26.2% ટકાનો, એશિયાઇઓમાં આ દર 19.1%નો, અમેરિકી મૂળના લોકોમાં 23.2%નો અને હિસ્પેનિક લોકોમાં આ દર 18.1%નો હતો.<ref name="Brookings"/><ref name="Harvard">{{cite web | url=http://diversitydata.sph.harvard.edu/profiles.jsp?ma=5120 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070924072711/http://diversitydata.sph.harvard.edu/profiles.jsp?ma=5120 | archive-date=2007-09-24 | title=Minneapolis--St. Paul, MN--WI: Summary Profile | publisher=Harvard University | year=2007 | access-date=2008-04-29 | url-status=dead }}</ref><ref name="MetCouncil">{{cite web | url=http://www.metrocouncil.org/census/KeyFacts/TroubleatCoreUpdate.htm | title=Key Facts - Trouble at the Core Update | date=2007-11-07 | publisher=Metropolitan Council | access-date=2008-04-29 | archive-date=2008-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080220030112/http://www.metrocouncil.org/Census/KeyFacts/TroubleatCoreUpdate.htm | url-status=dead }}</ref> <div style="clear:both"></div> {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;text-align:center;line-height:120%" |- ! colspan="17"| યુએસ વસતી ગણતરી અને વસતીનો અંદાજ |- ! વર્ષ | 1860 | 1870 | 1880 | 1890 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2005 | 2009 |- ! વસતી | style="background:#ddd;color:#000"| 5,809 | style="background:#ddd;color:#000"| 13,800 | style="background:#ddd;color:#000"| 46,887 | style="background:#ddd;color:#000"| 164,738 | style="background:#ddd;color:#000"| 202,718 | style="background:#ddd;color:#000"| 301,408 | style="background:#ddd;color:#000"| 380,582 | style="background:#ddd;color:#000"| 464,356 | style="background:#ddd;color:#000"| 492,370 | style="background:#ddd;color:#000"| 521,718 | 482,872 | 434,400 | 370,951 | 368,383 | style="background:#ddd;color:#000"| 382,618 | style="background:#ddd;color:#000"| 372,811 | style="background:#ddd;color:#000"| 386,691 |- ! યુએસ ક્રમાંક<span style="font-weight:normal;vertical-align:middle"><ref>{{cite web| author= Gibson, Campbell| title= Table 1. Rank by Population of the 100 Largest Urban Places, Listed Alphabetically by State: 1790-1990| publisher= U.S. Census Bureau| url= http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt| archive-url= https://web.archive.org/web/20070513081426/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt| archive-date= 2007-05-13| month= June| year= 1998| access-date= 2007-05-01| url-status= live}}</ref><ref>{{cite book|author=Atwater, Isaac|title=History of the city of Minneapolis, Minnesota|date=1893|publisher=Munsell via Google Books|url=http://books.google.com/books?id=CoVGorZ2vWMC&pg=PA96&lpg=PA96}}</ref></span> | — | — | 38 | style="background:#ddd;color:#000"| 18 | style="background:#ddd;color:#000"| 19 | style="background:#ddd;color:#000"| 18 | style="background:#ddd;color:#000"| 18 | style="background:#ddd;color:#000"| 15 | style="background:#ddd;color:#000"| 16 | style="background:#ddd;color:#000"| 17 | style="background:#ddd;color:#000"| 25 | 32 | 34 | 42 | 45 | 48 | style="background:#ddd;color:#000"| 48 |} == અર્થતંત્ર == {{See also|Economy of Minnesota}} [[ચિત્ર:Downtown Minneapolis-20060526.jpg|thumb|left|White U.S. Bancorp towers reflected in the Capella Tower|alt=વિશાળ કેપેલા ટાવર્સ અને યુ.એસ. બેન્કોર્પ ટાવર્સનું પ્રતિબિંબ]] આજે મિનેપોલિસનું અર્થતંત્ર વેપાર, નાણાકીય સેવાઓ, રેલવે, ટ્રકિંગ સેવાઓ, આરોગ્ય અને ઉદ્યોગો ઉપર નભે છે. કેટલાંક નાના એકમો પ્રકાશન, મિલો, ખાદ્યસંસ્કરણ, ગ્રાફિક આર્ટ્સ, વીમા, શિક્ષણ અને ઉચ્ચ ટેકનોલોજીનાં આવેલાં છે. ઉદ્યોગજગત ધાતુ અને ઓટોમોટિવ, રસાયણો કૃષિપેદાશો, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, તબીબી સાધનો અને ઉપકરણો, પ્લાસ્ટિક અને મશિનરીનું ઉત્પાદન કરે છે.<ref>{{cite encyclopedia| encyclopedia= Encyclopaedia Britannica| title= Minneapolis: The contemporary city| year= 2007| url= http://www.britannica.com/eb/article-242049/Minneapolis| access-date= 2007-03-24}}</ref> ફોર્ચ્યુન 500 પૈકીની પાંચ કંપનીઓનાં વડામથકો મિનેપોલિસમાં આવેલાં છે. જેમાં ટાર્ગેટ કોર્પોરેશન, યુએસ બેન્કોર્પ, એક્સેલ એનર્જી, અમેરિપ્રાઇસ ફાયનાન્સિયલ અને થ્રાઇવેન્ટ ફાયનાન્સિયલ ફોર લ્યુથરન્સનો સમાવેશ થાય છે. ફોર્ચ્ુવ 1000 કંપનીઓ કે જે મિનેપોલિસમાં આવેલી છે તેમાં પેપ્સી અમેરિકાસ, વાલસ્પાર, ગ્રાકો{{Citation needed|date=January 2010}} અને ડોનાલ્ડસન કંપનીનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite news|title=Fortune 500: Minnesota|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2008/states/MN.html|publisher=Cable News Network, Time Warner|year=2008|access-date=2008-06-28|archive-date=2008-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080425100537/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2008/states/MN.html|url-status=dead}}</ref> સરકાર ઉપરાંત શહેરમાં સૌથી વધુ રોજગારી આપનારી કંપનીઓમાં ટાર્ગેટ, વેલ્સ ફાર્ગો, અમેરિપ્રાઇસ, સ્ટાર ટ્રિબ્યુન, યુએસ બેન્કોર્પ, એક્સેલ એનર્જી, આઈબીએમ, પાઇપર જેફ્રી, આરબીસી ડેઇન રાઉશર, આઈએનજી જૂથ અને ક્યુવેસ્ટનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite news|author=Black, Sam|title=Top employer in downtown Minneapolis: Target|url=http://twincities.bizjournals.com/twincities/stories/2006/01/23/daily56.html|work=Minneapolis / St. Paul Business Journal|publisher=American City Business Journals, Inc|date=2006-01-26|access-date=2007-09-19}}</ref> [[ચિત્ર:The downtown Minneapolis Target Corporation store with its corporate headquarters tower in the background, Minneapolis, Minnesota, USA.jpg|thumb|alt=Target's tower seen behind its flagship store on the Nicollet Mall|ટાર્ગેટ કોર્પોરેશનના 3,51,000 કર્મચારીઓ વર્મોન્ટ સિવાય યુએસનાં તમામ રાજ્યોમાં 1,740 રિટેલ સ્ટોર્સનું સંચાલન કરે છે..<ref>[118]</ref>]]જે વિદેશી કંપનીઓની યુએસ ખાતેની ઓફિસ મિનેપોલિસમાં આવેલી છે તેવી કંપનીઓમાં કોલોપ્લાસ્ટ,<ref>{{cite press release|date=May 7, 2006|title=St. Paul - Governor Tim Pawlenty announced today that Coloplast will move its North American corporate headquarters to Minnesota beginning this fall.|url=http://www.coloplast.com/About/news/Pages/NorthAmericanheadquarters.aspx|publisher=Coloplast Group|access-date=January 20, 2010|archivedate=જુલાઈ 8, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708180053/http://www.coloplast.com/About/news/Pages/NorthAmericanheadquarters.aspx}}</ref> આરબીસી<ref>{{cite web|title=Our Company|url=http://www.rbcwm-usa.com/DRP_1.0/Public_Site/Common_Pages/DRP_1.0VSectionIndex/1,73394,4-1-0-0,00.html|publisher=RBC Wealth Management|access-date=January 20, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 8, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208224929/http://www.rbcwm-usa.com/DRP_1.0/Public_Site/Common_Pages/DRP_1.0VSectionIndex/1,73394,4-1-0-0,00.html|url-status=dead}}</ref> અને આઈએનજી જૂથનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=Locations (Affiliates)|url=http://www.ing-usa.com/us/aboutING/locationsaffiliates/index.htm|publisher=ING North America Insurance|access-date=January 20, 2010|archive-date=જુલાઈ 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723125946/http://www.ing-usa.com/us/aboutING/locationsaffiliates/index.htm|url-status=dead}}</ref> મિનેપોલિસમાં વાઈ-ફાઈ, પરિવહનનાં સાધનો, તબીબી પરીક્ષણો, વિશ્વવિદ્યાલય સંશોધનો અને વિકાસ પાછળના ખર્ચ, કાર્યદળો પાસે આધુનિક પદવીઓ અને ઇંધણની સાચવણીની જે પ્રાપ્યતા છે તે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણી વધારે છે. વર્ષ 2005માં પોપ્યુલર સાયન્સે મિનેપોલિસનો સમાવેશ યુએસનાં ટોચનાં "તકનિકી શહેરો"માં કર્યો હતો.<ref>{{cite news| author= Pacella, Rena Marie| publisher= Popular Science| title= Top Tech City: Minneapolis, MN| year= 2005| url= http://www.popsci.com/popsci/technology/generaltechnology/fb679aa138b84010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html| access-date= 2007-01-18| archive-date= 2007-01-20| archive-url= https://web.archive.org/web/20070120105003/http://www.popsci.com/popsci/technology/generaltechnology/fb679aa138b84010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 2006માં આ પડોશના શહેરોને કિપલિંગર્સના ''સ્માર્ટ પ્લેસિસ ટુ લિવ'' નામનાં સર્વેક્ષણમાં દેશનાં બીજા ક્રમનાં શ્રેષ્ઠ શહેરોનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. યુવા વ્યાવસાયિકો માટે મિનેપોલિસ ''સાત આરામદાયક શહેરો'' પૈકીનું એક છે.<ref>{{cite news| author= Jane Bennett Clark| title= Seven Cool Cities| work= Kiplinger's Personal Finance| publisher= The Kiplinger Washington Editors, Inc| date= October 2005| url= http://www.kiplinger.com/magazine/archives/2005/10/cities.html| access-date= 2007-02-11| archive-date= 2007-02-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20070208105322/http://www.kiplinger.com/magazine/archives/2005/10/cities.html| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= The Kiplinger Washington Editors, Inc. (Kiplinger.com)| title= 50 Smart Places to Live: #2 Minneapolis-St. Paul, Minn.| date= June 1, 2006| url= http://www.kiplinger.com/features/archives/2006/05/minneapolis.html| access-date= 2007-02-11}}</ref> મિનેસોટા રાજ્યની કાચી રાષ્ટ્રીય પેદાશમાં આ પડોશના શહેરો 63.8%નું યોગદાન આપે છે. આ વિસ્તારની કાચી મહાનગરીય પેદાશ 145.8 અબજ ડોલરની છે અને તેની માથાદીઠ આવક સમગ્ર યુએસમાં 14મા ક્રમની સૌથી વધારે છે. વર્ષ 2000ની મંદીમાંથી બેઠાં થયા બાદ વર્ષ 2005માં વ્યક્તિગત આવક 3.8% વધવા પામી છે, જોકે તે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 5% કરતાં ઓછી છે. શહેરમાં નોકરીમાં ભરતીની પ્રક્રિયા વર્ષ<ref>{{cite web| publisher= Global Insight| title= The Role of Metro Areas in the U.S. Economy| year= 2006| url= http://www.usmayors.org/74thWinterMeeting/metroeconreport_January2006.pdf| format= PDF| access-date= 2007-02-12| archive-date= 2006-11-30| archive-url= https://web.archive.org/web/20061130172627/http://www.usmayors.org/74thWinterMeeting/metroeconreport_January2006.pdf| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= Bureau of Economic Analysis| title= Personal Income and Per Capita Personal Income by Metropolitan Area, 2003–2005| date= September 6, 2006| url= http://www.bea.gov/newsreleases/regional/lapi/mpi_newsrelease.htm| access-date= 2007-02-12| archive-date= 2007-02-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20070216235339/http://www.bea.gov/newsreleases/regional/lapi/mpi_newsrelease.htm| url-status= dead}}</ref>માં ચરમસીમાએ પહોંચી હતી. ફેડરલ રિઝર્વ બેન્ક ઓફ મિનેપોલિસ હેલેના, મોન્ટાના ખાતે આવેલી તેની એક શાખા મારફતે મોન્ટાના, ઉત્તર અને દક્ષિણ ડાકોટા અને વિસ્કોન્સિન તેમજ મિશિગનના કેટલાક ભાગોમાં સેવાઓ આપે છે. ફેડરલ રિઝર્વ સિસ્ટમમાં રહેલી બાર નાનામાં નાની પ્રાદેશિક બેન્કો સમગ્ર દેશમાં ચૂકવણીની પદ્ધતિ, વિદેશી સભ્ય બેન્કો તેમજ બેન્ક હોલ્ડિંગ કંપનીઓ અને યુએસ ટ્રેઝરીમાં બેન્કર તરીકેની સેવાઓ આપે છે.<ref>{{cite web| author= Levy, David| publisher= The Region| title= Interview with Paul Volcker| url= http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/92-12/int9212.cfm| month= December| year= 1992| access-date= 2010-10-21| archive-date= 2007-10-11| archive-url= https://web.archive.org/web/20071011144942/http://minneapolisfed.org/pubs/region/92-12/int9212.cfm| url-status= dead}} અને {{cite web| title= Federal Reserve Bank of Minneapolis| url= http://www.minneapolisfed.org/info/mpls/| access-date= 2007-04-30| archive-date= 2007-06-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20070608183833/http://minneapolisfed.org/info/mpls/| url-status= dead}}</ref> મિનેપોલિસ ગ્રેઇન એક્સચેન્જની સ્થાપના વર્ષ 1881માં કરવામાં આવી હતી. તે હજી પણ નદીકિનારે સ્થિત છે. હાલમાં પણ તે કઠણ લાલ શિયાળુ ઘઉંના વાયદાના તેમજ ઓપ્શનના સોદા માટે જાણીતું છે.<ref>{{cite web| title= Buyers & Processors| publisher= North Dakota Wheat Commission| date= | url= http://www.ndwheat.com/buyers/default.asp?ID=294| access-date= 2007-04-02| archive-date= 2007-10-11| archive-url= https://web.archive.org/web/20071011095924/http://ndwheat.com/buyers/default.asp?ID=294| url-status= dead}}</ref> == કલા == [[ચિત્ર:Walker-RNC Google Vanity Fair party-20080905.jpg|thumb|left|link=|વોકર આર્ટ સેન્ટર દેશનાં ટોચનાં પાંચ આધુનિક કલા સંગ્રહસ્થાન પૈકીનું એક છે..<ref>[139]</ref> વર્ષ 2008ના પ્રજાસત્તાક દિવસની ગુગલની વેનિટી ફેર પાર્ટી]] માથાદીઠ જીવંત નાટ્ય<ref name="McClatchy"/>માં મિનેપોલિસ ન્યૂ યોર્ક બાદ બીજા ક્રમે આવે છે. યુએસમાં તે ન્યૂ યોર્ક અને શિકાગો બાદ ત્રીજા ક્રમનું નાટકનું સૌથી મોટું બજાર છે. અહીં ઇલ્યુઝન, જંગલ, મિક્સ્ડ બ્લડ, પેનમ્બ્રા, મુ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સ, બેડલેમ થિયેટર, બ્રેવ ન્યૂ વર્કશોપ, મિનેસોટા ડાન્સ થિયેટર, રેડ આઈ, સ્ક્યુડ વિઝન્સ, થિયેટર લાટે દા, ઇન ધ હાર્ટ ઓફ ધ બીસ્ટ પપેટ એન્ડ માસ્ક થિયેટર, લુન્ડસ્ટન સેન્ટર ફોર પરફોર્મિંગ આર્ટ્સ અને ચિલ્ડ્રન્સ થિયેટર કંપની વગેરે જેવી નાટ્ય સંસ્થાઓ આવેલી છે.<ref>{{cite news| publisher= Minnesota Public Radio| author= Horwich, Jeff| title= Council moves closer to theater deal, but concerns remain| date= April 6, 2005| url= http://news.minnesota.publicradio.org/features/2005/04/06_horwichj_vote/| access-date= 2007-03-21}} અને {{cite web| publisher=City of Minneapolis| title=Music & Theater| date=| url=http://www.ci.minneapolis.mn.us/residents/musictheater.asp| access-date=2007-02-12| archive-date=2007-02-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070227084545/http://www.ci.minneapolis.mn.us/residents/musictheater.asp| url-status=dead}}</ref> યુએસ ખાતે નિર્ણાયકો વિનાનો સૌથી મોટો નાટ્ય મહોત્સવ મિનેસોટા ફ્રિન્જ ફેસ્ટિવલ અહીં યોજવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title=Minnesota Fringe Festivl|url=http://www.fringefestival.org/pdf/press/2008_presskit.pdf|format=PDF|publisher=Minnesota Fringe Festival|access-date=2008-07-20|archive-date=2010-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122123516/http://fringefestival.org/pdf/press/2008_presskit.pdf|url-status=dead}}</ref> ફ્રેન્ચ આર્કિટેક્ટ જિન નોઉવેલે ગુથ્રી થિયેટર માટે ત્રણ સ્ટેજ ધરાવતા એક કોમ્પ્લેક્સ<ref name="Joubert"/>ની ડિઝાઇન તૈયાર કરી છે. આ બ્રોડવેની નકલ અને તેનો વિકલ્પ છે. મિનેપોલિસ ખાતે તેની સ્થાપના વર્ષ 1963માં કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Historical Society| title= Guthrie Theatre| date= | url= http://www.mnhs.org/library/tips/history_topics/04guthrie.html}} અને {{cite web| publisher= Guthrie Theater| title= Theater History| url= http://www.guthrietheater.org/about_the_guthrie/theater_history| date= | access-date= 2007-04-23| archive-date= 2007-04-23| archive-url= https://web.archive.org/web/20070423175704/http://www.guthrietheater.org/about_the_guthrie/theater_history| url-status= dead}}</ref> મિનેપોલિસે ઓર્ફિયમ, સ્ટેટ અને પેન્ટેજિસ નાટ્યગૃહો ખરીદીને તેનું સમારકામ કરાવ્યું હતું. ઉપરાંત તેણે હેનેપિન એવેન્યૂ ખાતે આવેલાં વાઉડેવિલે અને ફિલ્મગૃહ પણ ખરીદ્યું હતું. હાલ તેનો ઉપયોગ સંગીતના જલસાઓ તેમજ નાટકો માટે કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| publisher= Hennepin Theatre Trust| title= Theatre History| date= | url= http://www.hennepintheatredistrict.org/history/| access-date= 2007-03-17}}</ref> કાળક્રમે ચોથું સમારકામ કરાયેલું નાટ્યગૃહ હેનેપિન સેન્ટર ફોર ધ આર્ટ્સ સાથે જોડાયું. તે મિનેસોટા સબઅર્બ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સ એન્ડ એજ્યુકેશન સેન્ટર બન્યું. અહીં 20 જેટલાં નાટ્યમંડળો કાર્યરત છે અને તે વેબ આધારિત કલા ક્ષેત્રે પ્રશિક્ષણ આપે છે.<ref>{{cite web|title=Minnesota Shubert Performing Arts and Education Center|url=http://www.artspace.org/properties/shubert/|format=PDF|publisher=Artspace Projects, Inc|access-date=2009-04-03|archive-date=2010-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100808065741/http://www.artspace.org/properties/shubert/|url-status=dead}}</ref> વર્ષ 1915માં મિનેપોલિસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આર્ટ્સની સ્થાપના કરવામાં આવી. તેને દક્ષિણ કેન્દ્ર મિનેપોલિસ ખાતે બનાવવામાં આવ્યું. આ મિનેપોલિસનું સૌથી વિશાળ કલા સંગ્રહસ્થાન છે. અહીં અંદાજે 1,00,000 વસ્તુઓનો સંગ્રહ કરવામાં આવ્યો છે. તેની નવી પાંખ માઇકલ ગ્રેવ્સ દ્વારા બનાવવામાં આવી છે. સમકાલિન આધુનિક કલાકૃતિઓ અને પ્રદર્શન માટે વધારે જગ્યા મળે તે હેતુથી તેનું બાંધકામ વર્ષ 2006માં પૂરૂં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Joubert">{{cite web| author= Joubert, Claire| title= Boom Town| publisher= Mpls.St.Paul (via Meet Minneapolis)| month= May| year= 2006| url= http://minneapolis.org/mediaroom/assets/mplsnews/sa1E74.pdf| archive-url= https://web.archive.org/web/20070615121803/http://minneapolis.org/mediaroom/assets/mplsnews/sa1E74.pdf| archive-date= 2007-06-15| format= PDF| access-date= 2007-03-21| url-status= dead}}</ref> વોકર આર્ટ સેન્ટર લોરી હિલની ટોચ ઉપર બનાવવામાં આવ્યું છે. તે શહેરના મધ્યભાગની નજીક આવેલું છે. વર્ષ 2005 દરમિયાન હર્ઝોગ અને દે મ્યુરોન દ્વારા તેનું કદ વધારીને બમણું કરી દેવામાં આવ્યું હતું. માઇકલ ડેઝવિને દ્વારા મિનેપોલિસ સ્કલ્પચર ગાર્ડન પાર્કની ડિઝાઇન કરવામાં આવી તેમતેમ તેનું વિસ્તરણ{{convert|15|acre|lk=on}} ચાલુ રાખવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web| title= Minneapolis Sculpture Garden| date= | url= http://garden.walkerart.org/index.wac| access-date= 2007-03-18| archive-date= 2007-02-05| archive-url= https://web.archive.org/web/20070205145654/http://garden.walkerart.org/index.wac| url-status= dead}}</ref> વેઇસમેન આર્ટ મ્યુઝિયમની ડિઝાઇન ફ્રાન્ક ગેહરી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ ડિઝાઇન યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટા માટે તૈયાર કરવામાં આવી હતી અને તેની શરૂઆત વર્ષ 1993માં કરવામાં આવી હતી. ગેહરી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા વધુ એક સેન્ટરને વર્ષ 2011 સુધીમાં શરૂ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.<ref>{{cite press release|title=Construction Begins on Weisman Art Museum's Major Expansion Project|date=October 1, 2009|url=http://weisman.umn.edu/pdf/ExpansionReleaseFinal.pdf|format=PDF|publisher=Weisman Art Museum, Regents of the University of Minnesota|access-date=May 19, 2010|archivedate=જૂન 10, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610130536/http://www.weisman.umn.edu/pdf/ExpansionReleaseFinal.pdf}}</ref> [[ચિત્ર:Prince by jimieye-crop.jpg|thumb|alt=Waist high portrait of thirty year old male, wearing longish hair and short beard, and a black jumpsuit over one shoulder, right hand extended to hold microphone stand. Shirt has unnamed "Prince" symbol on it. Guitar visible behind him.|રાજકુમાર મિનેપોલિસની જાહેર શાળાઓ મારફતે મિનેસોટા ડાન્સ થિયેટરમાં અભ્યાસ કરે છે.<ref>[161] and [162]</ref>]] જાઝ સંગીતકાર અને ગાયકનો પુત્ર પ્રિન્સ મિનેપોલિસ ખાતે સંગીતનો અપ્રત્યય વંશજ છે.<ref>{{cite book| author= Matos, Michaelangelo in Brackett, Nathan| title= The New Rolling Stone Album Guide| date= 2004-11-02| edition= 4| url= http://www.rollingstone.com/artists/prince/biography| publisher= Fireside| page= 64| isbn= 0-74320-169-8| access-date= 2007-04-30| archive-url= https://web.archive.org/web/20070420023050/http://www.rollingstone.com/artists/prince/biography| archive-date= 2007-04-20| url-status= dead}}</ref> ટ્વિન/ટોન રેકોર્ડ્ઝ<ref>{{cite web| publisher= Twin/Tone Records| title= The Twin/Tone catalog| date= 1978–1998| url= http://www.twintone.com/ttcat.html| access-date= 2007-01-15}}</ref> ખાતે ધ્વનિમુદ્રીત થયેલા કેટલાય સાથી સંગીતકારોની મદદ વડ તેણે ફર્સ્ટ એવેન્યૂ અને 7થ સ્ટ્રીટ એન્ટ્રીને તેણે કલાકારો અને દર્શકો માટે પસંદગીનાં સ્થળ બનાવ્યાં છે.<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Historical Society| title= First Avenue & 7th Street Entry Band Files| date= 1999–2004| url= http://www.mnhs.org/library/findaids/00233.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20070210215156/http://www.mnhs.org/library/findaids/00233.html| archive-date= 2007-02-10| access-date= 2007-02-12| url-status= live}}</ref> મિનેપોલિસમાં વસતા અન્ય કલાકારોમાં હસ્કર ડુ અને ધ રિપ્લેસમેન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. તેનો મુખ્ય માણસ પૌલ વેસ્ટરબર્ગ છે જેની કારકિર્દી ખૂબ જ સફળ ગણાય છે. વર્ષ 1990માં યુએસ ખાતે ધૂમ મચાવનારા ઓલ્ટરનેટિવ રોકનો પાયો નાખનારાઓમાં તેની ગણના થાય છે.<ref>{{cite book|author=Azerrad, Michael|title=Our Band Could Be Your Life|isbn=0316787531|page=5|publisher=Back Bay Books|year=2002}}</ref> મિનેસોટા ઓર્કેસ્ટ્રા ઓર્કેસ્ટ્રા હોલ ખાતે શાસ્ત્રીય અને પ્રખ્યાત સંગીતનું વાદન કરે છે. તેના સંગીત નિર્દેશક ઓસ્મો વાન્સ્કા છે. તેમને સમગ્ર દેશના શ્રેષ્ઠ સંગીતજ્ઞ માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite news| author= Oestreich, James R.| work= The New York Times| publisher= The New York Times Company| title= MUSIC; A Most Audacious Dare Reverberates| date= December 17, 2006| url= http://www.nytimes.com/2006/12/17/arts/music/17oest.html| access-date= 2008-04-06}}</ref> ''ધ ન્યૂ યોર્કર'' ના એક વિવેચનાત્મક અહેવાલમાં વર્ષ 2010 દરમિયાન તેના વિશે લખવામાં આવ્યું હતું તે દિવસથી તે "વિશ્વની મહાન ઓર્કેસ્ટ્રા" ગણાય છે.<ref>{{cite news|author=Ross, Alex|date=March 22, 2010|title=Battle of the Bands|url=http://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2010/03/22/100322crmu_music_ross|work=The New Yorker|access-date=March 27, 2010}}</ref> વર્ષ 2008માં એક સદી જૂનું મેકફાઇલ સેન્ટર ફોર મ્યુઝિક નવી સુવિધા સાથે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું. જેની ડિઝાઇન જેમ્સ ડેટોન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news|author=Mack, Linda|title=MacPhail: a new note for the Minneapolis riverfront|url=http://www.minnpost.com/stories/2008/01/10/526/macphail_a_new_note_for_the_minneapolis_riverfront|work=MinnPost|date=January 10, 2008|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418110211/http://www.minnpost.com/stories/2008/01/10/526/macphail_a_new_note_for_the_minneapolis_riverfront|url-status=dead}}</ref> ટોમ વેઇટ્સે આ શહેર અંગે બે ગીતો રજૂ કર્યાં હતાં ''ક્રિસમસ કાર્ડ ફ્રોમ અ હૂકર ઇન મિનેપોલિસ'' (''બ્લુ વેલેન્ટાઇન'' 1978) અને ''9થ એન્ડ હેનેપિન'' (''રેઇન ડોગ્સ'' 1985) તેમજ લ્યુસિન્ડા વિલિયમ્સે ''મિનેપોલિસ'' (''વર્લ્ડ વિધાઉટ ટિયર્સ'' 2003)માં ધ્વનિમુદ્રિત કર્યું હતું. આ શહેર એમએન સ્પોકન વર્ડ એસોસિયેશનનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ મંડળ હિપ-હોપ પ્રકારનાં સંગીત માટે જાણીતું છે. રાઇમ સેયર્સ એન્ટરટેઇનમેન્ટ તેની પ્રખ્યાત કંપની છે જેની નોંધ રેપ સંગીત અને હિપ-હોપ પ્રકારનાં સંગીત માટે લેવામાં આવે છે. આ શહેર તેની સ્પોકન વર્ડ કોમ્યુનિટી માટે પણ જાણીતું છે.<ref>{{cite web| title= Minnesota Spoken Word Association| date= | url= http://www.mnspokenword.org/| access-date= 2007-03-18| archive-date= 2006-12-21| archive-url= https://web.archive.org/web/20061221082321/http://www.mnspokenword.org/| url-status= dead}}</ref> ભૂગર્ભમાંનું હિપ-હોપ જૂથ એટમોસ્ફિયર (મિનેસોટાનું વતની) તેનાં ગીતોમાં ઘણી વખત શહેર અને મિનેસોટા વિશે ટિપ્પણીઓ કરે છે.<ref>એટમોસ્ફિઅર (જાન્યુઆરી 4, 2005). "આઇ વિશ ધોઝ કેટ્સ @ ફોબિયા વુડ ગિવ મી સમ ફ્રી શૂઝ" એન્ડ "સેપ સેવન ગેમ શો ધેમ" એન્ડ "7થ સેન્ટ એન્ટ્રી" ઓન ''[[Headshots: SE7EN]]'' રિમાસ્ટર્ડ. રાઇમસેયર્સ, એએસઆઈએન: બી0006એસએસઆરએક્સએસ [નિશ્ચિત ગીતો].</ref> મિનેપોલિસ અને સિટલને યુએસનાં ખૂબ જ સાક્ષર શહેરો માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|title=Minneapolis and Seattle tie for nation’s most literate city|url=http://twincities.bizjournals.com/twincities/stories/2008/12/22/daily28.html|date=December 24, 2008|publisher=Minneapolis / St. Paul Business Journal|access-date=2008-12-28}}</ref> પ્રકાશન અને મુદ્રણનું કેન્દ્ર ગણાતું<ref name="MPL-media"/> મિનેપોલિસ કલાકારો માટે પોતાની ખુલ્લી કિતાબ રચવા માટેનું કુદરતી સ્થળ છે. યુએસનું સૌથી વિશાળ સાહિત્યિક અને પુસ્તક કલા સેન્ટર લોફ્ટ લિટરરી સેન્ટર અને મિનેસોટા સેન્ટર ફોર બુક આર્ટ્સ તેમજ મિલ્કવીડ એડિશન્સ અહીં સ્થિત છે. તેમને કેટલીક વખત દેશનાં સૌથી વિશાળ નફો નહીં કરનારા પ્રકાશન તરીકે માનવામાં આવે છે.<ref name="Chamberlain">{{cite news|author=Chamberlain, Lisa|title=With Books as a Catalyst, Minneapolis Neighborhood Revives|url=http://www.nytimes.com/2008/04/30/realestate/commercial/30books.html|date=April 30, 2008|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|access-date=2008-04-30}}</ref> આ કેન્દ્રમાં પરંપરાગત અને આધુનિક લેખન શૈલી શીખવવામાં આવે છે તેમજ તેનું પ્રદર્શન પણ કરવામાં આવે છે. ઉપરાંત કાગળની બનાવટ, લેટરપ્રેસ મુદ્રણ તેમજ પુસ્તકોની બાંધણી અંગે પણ શિક્ષણ આપવામાં આવે છે.<ref name="Chamberlain"/> == રમતગમત == {{Main|Sports in Minnesota}} [[ચિત્ર:Joe Mauer-swing-Metrodome-20060611.jpg|thumb|left|American League MVP, Joe Mauer<ref>[188]</ref> at bat, Hubert H. Humphrey Metrodome|alt=જો માઉર બાલ્ટિમોર સામે ઝૂલી રહ્યો છે. મેટ્રોડોમની પ્રજાની સામે ઝીલનાર અને અમ્પાયર દ્રષ્ટિગોચર થાય છે.]] મિનેપોલિસમાં વ્યાવસાયિક રમતગમત સારી રીતે વિકાસ પામ્યાં છે. વર્ષ 1884માં પ્રથમ વખત રમતાં મિનેપોલિસ મિલર્સ નામની બેઝબોલની ટીમે તત્કાલિન સમય દરમિયાન અનેક નોંધપાત્ર અને પ્રખ્યાત વિક્રમો બનાવ્યા હતા. આ ટીમે બેઝબોલ હોલ ઓફ ફેમમાં પંદર ખેલાડીઓનું યોગદાન આપ્યું છે. વર્ષ 1940 અને 1950 દરમિયાન મિનેપોલિસ લેકર્સ નામની બાસ્કેટબોલ ટીમ એ શહેરની કોઈ પણ રમતમાં સૌપ્રથમ હરિફાઈ યોજનારી ટીમ હતી. આ ટીમ લોસ એન્જલસમાં સ્થાનાંતરિત થઈ તે પહેલાં તેણે બાસ્કેટબોલ હરિફાઈની ત્રણ ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.<ref name="MPL-Sports"/> ભૂતકાળમાં એનડબલ્યૂએના નામે જાણીતું અમેરિકન રેસલિંગ એસોસિયેશન, મિનેપોલિસ બોક્સિંગ એન્ડ રેસલિંગ ક્લબનું સંચાલન મિનેપોલિસ ખાતેથી 1960થી 1990ના દાયકા સુધી કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web| publisher= AWA Wrestling Entertainment| title= About The AWA| year= 2006| url= http://www.awastars.com/about.htm| access-date= 2007-03-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20070302093605/http://www.awastars.com/about.htm| archive-date= 2007-03-02| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 1961 દરમિયાન રાજ્યમાં મિનેસોટા વાઇકિંગ્સ અને મિનેસોટા ટ્વિન્સનું આગમન થયું. વાઇકિંગ્સ એનએફએલની એક્સપાન્શન ટીમ હતી. અને વોશિંગ્ટન સેનેટર્સ મિનેસોટા ખાતે સ્થાનાંતરિત થઈ ત્યારબાદ ટ્વિન્સની રચના કરવામાં આવી હતી. બંને ટીમો મેદાનમાં રમવાની રમતો બ્લૂમિંગ્ટનનાં પરાં વિસ્તારમાં આવેલાં મેટ્રોપોલિટન સ્ટેડિયમમાં રમતી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ 1982માં આ ટીમો હર્બર્ટ . એચ. હમ્ફ્રી મેટ્રોડોમ ખાતે આવી હતી. અહીં ટ્વિન્સે વર્ષ 1987 અને 1991માં વિશ્વ શ્રેણી જીતી હતી. વર્ષ 2010માં ટ્વિન્સ ટાર્ગેટ ફિલ્ડ ખાતે સ્થાનાંતરિત થઈ. વર્ષ 1989માં મિનેસોટા ટિમ્બરવોલ્વ્સ એનબીએ બાસ્કેટબોલને ફરી પાછું મિનેપોલિસ ખાતે લઈ આવી. ત્યારબાદ 1999માં ડબલ્યૂએનબીએની ટીમ મિનેસોટા લિન્ક્સ પણ આવી. તેઓ ટાર્ગેટ સેન્ટર ખાતે રમી રહ્યાં છે. [[ચિત્ર:OSU-Minnesota-basketball-2005-02-17.jpg|thumb|alt=Fans in the stands behind then team-captain and others discussing a dispute|ગોલ્ડન ગોફર્સ બાસ્કેટબોલ]] શહેરના મધ્યભાગમાં આવેલા મેટ્રોડોમની શરૂઆત 1982માં કરવામાં આવી હતી. આ મિનેસોટા ખાતે આવેલું રમતનું સૌથી મોટું મેદાન છે. બાસ્કેટબોલની બે મુખ્ય ટીમોમાં વાઇકિંગ્સ અને યુનિવર્સિટીની ગોલ્ડન ગોફર્સનો સમાવેશ થાય છે. શહેરનાં યજમાન પદે જે મુખ્ય રમતોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું તેમાં સુપર બાઉલ XXVI, 1992 એનસીએએ મેન્સ ડિવિઝન I ફાઇનલ ફોર, 2001 એનસીએએ મેન્સ ડિવિઝન 1 ફાઇનલ ફોર, અને 1998 વર્લ્ડ ફિગર સ્કેટિંગ ચેમ્પિયનશિપ્સનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="nytsports">{{cite news|title=Minneapolis Gets 1992 Super Bowl|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950de3dc1730f936a15756c0a96f948260|last=George|first=Thomas|date=1989-05-25|work=[[The New York Times]]|access-date=2008-07-18}}</ref><ref name="hickok">{{cite web|url=http://www.hickoksports.com/history/ncaambask1992.shtml|title=1992 NCAA Men's Division I Basketball Tournament|access-date=2008-07-18|date=2008-04-17|publisher=HickokSports.com|archive-date=2012-12-06|archive-url=https://archive.today/20121206015419/http://www.hickoksports.com/history/ncaambask1992.shtml|url-status=dead}}</ref><ref name="skating">{{cite news|url=http://www.canoe.ca/Skating98Worlds/apr6_worlds.html|title=Bourne, Kraatz saved Worlds|last=Brodie|first=Rob|work=[[Ottawa Sun]]|date=1998-04-06|access-date=2008-07-18}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> બિનવ્યાવસાયિક રમતવીરોની ભેટ શાળઓ તરફથી આપવામાં આવે છે. તેઓ શાળામાં રમે છે. શહેરની મધ્યમાં આવેલી શાળા દ લા સાલે અને માર્શલ હાઇસ્કુલ્સની સ્થાપના 1920 તેમજ 1930ના દાયકામાં કરવામાં આવી હતી.<ref name="MPL-Sports">{{cite web| title=A History of Minneapolis: Amateur Sports| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| year=2001| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/sp1.asp| archive-url=https://web.archive.org/web/20070702194256/http://www.mpls.lib.mn.us/history/sp1.asp| archive-date=જુલાઈ 2, 2007| url-status=dead| access-date=ઑક્ટોબર 21, 2010}} અને {{cite web| title=A History of Minneapolis: Professional Sports| publisher=Minneapolis Public Library| year=2001| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/sp2.asp| access-date=2007-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20071014152850/http://www.mpls.lib.mn.us/history/sp2.asp| archive-date=2007-10-14| url-status=dead}}</ref> વર્ષ 1930થી ગોલ્ડન ગોફર્સ બેઝબોલ, બોક્સિંગ, ફૂટબોલ, ગોલ્ફ, જિમનેસ્ટિક્સ, આઇસ હોકી, ઇનડોર અને આઉટડોર રમતો, તરણ સ્પર્ધા અને કુસ્તીમાં વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ જીતતી આવી છે.<ref>{{cite web|author=|title=Summary: National Collegiate/Division I Men's|url=http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/Men.pdf|format=PDF|date=through June 13, 2010|publisher=National Collegiate Athletic Association (NCAA)|access-date=ઑક્ટોબર 21, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205072509/http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/Men.pdf|url-status=dead}} અને {{cite web|author=|title=Summary: National Collegiate/Division I Women's|url=http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/Women.pdf|format=PDF|date=|publisher=NCAA|access-date=June 15, 2010|archive-date=જૂન 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100627170907/http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/Women.pdf|url-status=dead}}</ref> <div style="clear:both"></div> {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;text-align:center;line-height:120%" |- ! colspan="5"| મિનેપોલિસની વ્યાવસાયિક રમતો |- ! ક્લબ ! રમત-ગમત ! લીગ ! સ્થળ ! ચેમ્પિયનશીપ્સ |- | મિનેસોટા લિન્ક્સ | બાસ્કેટબોલ | સ્ત્રીઓનું રાષ્ટ્રીય કક્ષાનું બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન, વેસ્ટર્ન કોન્ફરન્સ | ટાર્ગેટ સેન્ટર | |- | મિનેસોટા ટિમ્બરવોલ્વ્સ | બાસ્કેટબોલ | રાષ્ટ્રીય કક્ષાનું બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન, વેસ્ટર્ન કોન્ફરન્સ, ઉત્તરપશ્ચિમી વિભાગ | ટાર્ગેટ સેન્ટર | |- | મિનેસોટા ટ્વિન્સ | બેઝબોલ | મેજર લિગ બેઝબોલ, અમેરિકન લિગ, મધ્ય વિભાગ | ટાર્ગેટ ફિલ્ડ | વર્લ્ડ સિરિઝ 1987 અને 1991 |- | મિનેસોટા વાઇકિંગ્સ | અમેરિકન ફુટબોલ | રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ફૂટબોલ લિગ, નેશનલ ફૂટબોલ કોન્ફરન્સ, ઉત્તર વિભાગ | મેટ્રોડોમ | એનએફએલ ચેમ્પિયનશિપ 1969 |} == બગીચાઓ અને મનોરંજનનાં સ્થળો == [[ચિત્ર:Minnehaha Falls-20050614.jpg|thumb|left|alt=Minnehaha Falls surrounded by dark green summer foilage|મિનેહાહા ધોધ એ [204] શહેરી વિસ્તાર કરતાં શહેરી બગીચાનો વિસ્તાર છે., કારણ કે તેની જળવિદ્યુત ઉપર તેની થોડે માઇલ દૂર ઉત્તરે આવેલા સેન્ટ એન્થોની ધોધનું પ્રભુત્વ રહેલું છે .<ref>[205]</ref><ref name=Minnehaha />]] અમેરિકા ખાતે મિનેપોલિસનાં બગીચાઓની રચના શ્રેષ્ઠ બનાવટ, શ્રેષ્ઠ ખર્ચ સાથે બનાવાયેલી અને શ્રેષ્ઠ રીતે સાચવવામાં આવેલી માનવામાં આવે છે.<ref name="Garvin">{{cite book | last= Garvin | first= Alexander | title= The American City : What Works, What Doesn't | edition=2 |date= June 19, 2002 | page= 67 | publisher= McGraw-Hill Professional | isbn= 0-07137-367-5}}</ref> સમાજના નેતાઓની દીર્ઘદ્રષ્ટિ, દાન વગેરેના કારણે હોરાસ ક્લિવરલેન્ડને તેનું શ્રેષ્ઠ લેન્ડસ્કેપ આર્કિટેક્ચર બનાવવામાં સક્ષમતા મળી. અહીં ભૌગલિક સીમાચિહ્નોને સાચવી રાખવામાં આવ્યા છે. અને તેની સરખામણી બાઉલવાર્ડ્ઝ અને પાર્કવેઝ સાથે કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite book| author= Loring, Charles M.| title= History of the Parks and Public Grounds of Minneapolis| publisher= Minnesota Historical Society, University of Michigan (via Google Books) | date= 1915, read November 11, 1912| pages= 601–602| url= http://books.google.com/books?vid=0DBNDCIwwq1_LSUCWrdOEG2&id=RDMC_Qw899IC&pg=PA599#PPA601,M1| access-date= 2007-04-11}} અને {{cite book| author= Nadenicek, Daniel J. and Neckar, Lance M. in Cleveland, H. W. S.| title= Landscape Architecture, as Applied to the Wants of the West; with an Essay on Forest Planting on the Great Plains| page= xli| month= April | year= 2002| publisher= University of Massachusetts Press, ASLA Centennial Reprint Series| isbn= 1-55849-330-1| nopp= true}}</ref> શહેરનાં તળાવોની સાંકળને વિવિધ પ્રકારના જાહેર માર્ગો સાથે સાંકળી દેવામાં આવી છે અને તેનો ઉપયોગ તરવા, માછલી પકડવા, ઉજાણી, નૌકાવિહાર તેમજ આઇસ સ્કેટિંગ માટે કરવામાં આવે છે. કાર માટેના રસ્તાઓ, બાઇક સવાર માટેના રસ્તાઓ અને પદયાત્રીઓ માટે ચાલવાના રસ્તાઓ ગ્રાન્ડ રાઉન્ડ્ઝ સેનિક બાયવેની સમાંતર{{convert|52|mi|km}} છેક સુધી બનાવવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web| publisher= National Scenic Byways Online (byways.org)| title= Grand Rounds Scenic Byway| url= http://www.byways.org/explore/byways/2243/| date= | access-date= 2010-10-21| archive-date= 2007-04-05| archive-url= https://web.archive.org/web/20070405122026/http://www.byways.org/explore/byways/2243/| url-status= dead}}</ref> ડિસેમ્બર માસની રાત્રિઓ દરમિયાન યોજાનારી હોલિડેઝલ પરેડને જોવા માટે લોકો કડકડતી ઠંડીનો સામનો પણ કરે છે.<ref>{{cite web| title =Join Us at the Macy's Holidazzle Parade| publisher =Emergency Foodshelf Network| url =http://www.emergencyfoodshelf.org/EventsAndNews/UpcomingEvents/EventsItem.aspx?pkID=237| access-date = 2007-12-24}}</ref> બગીચાની પદ્ધતિનો વિકાસ થયો તે માટે થિયોડોર વિર્થને જશ આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| publisher= National Recreation and Park Association| title= Theodore Wirth (1863–1949)| url= http://www.nrpa.org/content/default.aspx?documentId=3778| archive-url= https://web.archive.org/web/20070928132543/http://www.nrpa.org/content/default.aspx?documentId=3778| archive-date= 2007-09-28| date= | access-date= 2007-04-24| url-status= live}}</ref> આજે શહેરના 16.6% વિસ્તારમાં બગીચાઓ આવેલા છે. ઉપરાંત{{convert|770|sqft|0}} દરેક નાગરિક માટે બગીચા જેવી જગ્યાની સુવિધા છે. વર્ષ 2008માં શહેરને તેના જેટલી જ વસતી ધરાવતાં શહેરોમાં ઘરદીઠ બગીચા જેટલી સૌથી વધારે જગ્યા હોવાનું સ્થાન મળ્યું હતું.<ref>{{cite journal| author= Magnusson, Jemilah| title= The Top 10 Green Cities in the U.S| journal= The Green Guide| publisher= National Geographic Society (TheGreenGuide.com)| url= http://www.thegreenguide.com/doc/107/cities| archive-url= https://web.archive.org/web/20070329022054/http://www.thegreenguide.com/doc/107/cities| archive-date= 2007-03-29| volume= 107| date= March/April 2005| access-date= 2010-10-21| url-status= live}} અને {{cite web| publisher= Minneapolis Public Works & Engineering| title= Minneapolis Local Surface Water Management Plan| date= undated, refers to 2000 census| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/stormwater/docs/LSWMPSec3-LandWaterResourcesAssessment.pdf| format= PDF| access-date= 2007-04-09}}</ref><ref name="parksone">{{cite news|title=Minneapolis, St. Paul parks shine in national report|url=http://purl.oclc.org/NET/startribuneparksdensityarticle|date=2008-07-08|access-date=2008-07-17|last=Walsh|first=Paul|work=[[Star Tribune]]|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716132751/http://www.startribune.com/local/stpaul/24070614.html?location_refer=%24urlTrackSectionName|url-status=dead}}</ref> [[ચિત્ર:Twin-Cities-Marathon-2006-Minneapolis.jpg|thumb|alt=Three women, two smiling, and a man with his hand pointing into the air leading a large group of runners past Lake Calhoun and some observers|2006ના મેડ્રોનિક પડોશના શહેરો મેરેથોન]] ઘણાં સ્થળોએ બગીચાઓને આંતરિક રીતે સાંકળી લેવામાં આવ્યા છે. અને મિસિસિપી નેશનલ રિવર એન્ડ રિક્રિએશન એરિયા સ્થાનિક બગીચાઓ અને મુલાકાતીઓનાં કેન્દ્રોને જોડે છે. દેશનો સૌથી જૂનો જંગલીફૂલોનો જાહે બગીચો ઇલોઇસ બટલર વાઇલ્ડ ફ્લાવર ગાર્ડન છે અને તેમાં પક્ષીઓનું અભયારણ્ય પણ આવેલું છે. ગોલ્ડન વેલીની સાથે આવેલો થિયોડોર વિર્થ ગાર્ડનનું કદ ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં આવેલાં સેન્ટ્રલ પાર્કના 60 ટકા જેટલું છે.<ref>{{cite web| publisher= National Scenic Byways Online (byways.org)| title= Theodore Wirth Park, MN| url= http://www.byways.org/explore/byways/2243/places/12691/| date= | access-date= 2010-10-21| archive-date= 2013-07-09| archive-url= https://web.archive.org/web/20130709031802/http://byways.org/explore/byways/2243/places/12691/| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= Central Park Conservancy (centralparknyc.org)| title= FAQs| url= http://www.centralparknyc.org/centralparkhistory/faqs| archive-url= https://web.archive.org/web/20070314013712/http://www.centralparknyc.org/centralparkhistory/faqs| archive-date= 2007-03-14| year= 2006| access-date= 2007-03-25| url-status= live}}</ref> આશરે 53 ફૂટ (16 મિટર)ની ઊંચાઈએ આવેલો મિનેહાહા ધોધ અને મિનેહાહા પાર્ક શહેરના સૌથી જૂના બગીચાઓ છે અને તેઓ ખૂબ જ પ્રખ્યાત પણ છે. દર વર્ષે અહીં અંદાજે 5,00,000 કરતાં પણ વધારે મુલાકાતીઓ આવે છે.<ref name="Minnehaha">{{cite web| publisher= Minneapolis Park & Recreation Board| title= Minnehaha Park| url= http://www.minneapolisparks.org/default.asp?PageID=4&parkid=252| date= | access-date= 2007-03-25| archive-date= 2007-02-12| archive-url= https://web.archive.org/web/20070212203626/http://www.minneapolisparks.org/default.asp?PageID=4&parkid=252| url-status= dead}}</ref> હેન્રી વેડ્ઝવર્થ લોન્ગફેલોએ આ મિનેપોલિસ ધોધનું નામ હિયાવાથાની પત્ની મિનેહાહાનાં નામ ઉપરથી આપ્યું છે. આ નામનો ઉલ્લેખ ''ધ સોન્ગ ઓફ હિયાવાથા'' માં કરવામાં આવ્યો હતો. આ કવિતાની ઘણી વખત નકલો કરવામાં આવી છે અને તે શ્રેષ્ઠ વેચાણ ધરાવતી કવિતા છે.<ref>{{cite encyclopedia| title= Henry Wadsworth Longfellow| encyclopedia= Encyclopaedia Britannica| year= 2007| url= http://www.britannica.com/eb/article-4274/Henry-Wadsworth-Longfellow| access-date= 2007-04-30}}</ref> ''રનર્સ વર્લ્ડ'' દ્વારા આ પડોશના શહેરોને દોડનારા શોખીનો માટે દેશનું છઠ્ઠા ક્રમનું શ્રેષ્ઠ શહેર જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web| last= Adams| first= Lori| coauthors= Gorin, Amy; Rennie, Doug; Rushlow, Amy; Sayago, Joanna| title= The 25 Best Running Cities in America| work= Runner's World| publisher= Rodale| url= http://www.runnersworld.com/article/0,7120,ssssssssssssssssss6-239-283--8155-4-1X2X3X4X5X6X7-8,00.html| access-date= 2007-04-14| archive-date= 2007-08-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20070818034452/http://www.runnersworld.com/article/0%2C7120%2Cssssssssssssssssss6-239-283--8155-4-1X2X3X4X5X6X7-8%2C00.html| url-status= dead}}</ref> ટીમ ઓર્થો મિનેપોલિસ મેરેથોન, હાફ મેરેથોન અને 5કેની પ્રાયોજક છે. આની શરૂઆત વર્ષ 2008થી કરવામાં આવી હતી અને શરૂઆતમાં તેમાં 1,500 લોકો જોડાયાં હતાં.<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611124115/http://www.teamortho.us/ |date=જૂન 11, 2008 }}તારીખ 11મી જૂન 2008ના રોજ [http://www.teamortho.us/ ધ ઓરિજિનલ]માંથી લીધેલી ઐતિહાસિક માહિતી</ref><ref>{{cite news|author=Nelson, Tim|title=More than 1,500 turn out for first Minneapolis Marathon|url=http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/05/31/minneapolis_marathon/|date=May 31, 2009|publisher=Minnesota Public Radio|access-date=2009-06-01|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601205215/http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/05/31/minneapolis_marathon/|url-status=dead}}</ref> દર વર્ષના ઓક્ટોબર માસ દરમિયાન મિનેપોલિસ અને સેન્ટ પૌલ ખાતે યોજાનારી ટ્વિન સિટિઝ મેરેથોનમાં 2,50,000 જેટલા લોકો ભાગ લેવા પહોંચી જાય છે. આ {{convert|26.2|mi|km|sing=on}}સ્પર્ધાને બોસ્ટન તેમજ યુએસએ ઓલિમ્પિકમાં લાયક ઠરવા માટેની સ્પર્ધા ગણવામાં આવે છે. આયોજકો અન્ય ત્રણ સ્પર્ધાનું આયોજન પણ કરે છે જેમાં બાળકોની મેરેથોન તેમજ{{convert|1|mi|km}} અને{{convert|10|mi|km}}<ref>{{cite web| title= Twin Cities Marathon| publisher= Twin Cities Marathon (mtcmarathon.org)| date= | url= http://www.mtcmarathon.org/| access-date= 2007-03-29| archive-date= 2007-10-11| archive-url= https://web.archive.org/web/20071011192752/http://www.mtcmarathon.org/| url-status= dead}}</ref> યુએસનાં અન્ય શહેરો કરતા મિનેપોલિસમાં માથાદીઠ ગોલ્ફરોની સંખ્યા વધારે છે.<ref>{{cite web| title= What's Happening in the Area| publisher= Mall of America| url= http://www.mallofamerica.com/adults_itinerary_detail_objectname_Whats_happening_area.aspx| access-date= 2007-03-30| archive-date= 2007-04-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20070418182817/http://www.mallofamerica.com/adults_itinerary_detail_objectname_Whats_happening_area.aspx| url-status= dead}}</ref> અન્ય રમતોમાં જોઇએ તો શહેરમાં વિવિધ સ્થળોએ પાંચ ગોલ્ફ કોર્સ આવેલા છે.જેમાં હેઝલટાઇન નેશનલ ગોલ્ફ ક્લબ અને ઇન્ટરલેશન કન્ટ્રી ક્લબ કે જે પરાં વિસ્તારોની નજીક આવેલી છે તે રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ગોલ્ફ ક્લબ છે.<ref>{{cite web| title= America's 100 Greatest Golf Courses/2007-08| publisher= Golf Digest| year= 2007| url= http://www.golfdigest.com/rankings/courses/greatest/2007/100greatestcourses_gd200705?currentPage=2| access-date= 2010-10-21| archive-date= 2009-08-21| archive-url= https://web.archive.org/web/20090821105524/http://www.golfdigest.com/rankings/courses/greatest/2007/100greatestcourses_gd200705?currentPage=2| url-status= dead}}</ref> મિનેસોટા રાજ્યમાં દેશમાં સૌથી વધારે માથાદીઠ સાઇકલ સવારો, રમતવીર માછીમારો, અને સ્નો સ્કાયર્સ છે. યુએસ ખાતે માથાદીઠ ઘોડા ધરાવનારા લોકોની સંખ્યામાં હેનિપિન કાઉન્ટીનો ક્રમ બીજો આવે છે.<ref name="McClatchy">{{cite web| publisher= The McClatchy Company| title= Newspapers: Star Tribune| date= | url= http://www.mcclatchy.com/146/story/456.html| access-date= 2007-02-11| archive-date= 2007-02-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20070208044607/http://www.mcclatchy.com/146/story/456.html| url-status= dead}}</ref> પોતાના મિનેપોલિસ ખાતેનાં વસવાટ દરમિયાન સ્કોટ અને બ્રેનન ઓલ્સને રોલર બ્લેડની શોધ કરી હતી જેને તેમણે પાછળથી વેચી નાખી હતી. આ કંપનીએ ઇનલાઇન સ્કેટિંગની રમતને ખૂબ જ પ્રખ્યાત બનાવી હતી.<ref>{{cite web| title= Inventor of the Week Archive: Scott & Brennan Olson (spelling corrected per rowbike.com)| publisher= Lemelson-MIT, MIT School of Engineering| month= August| year= 1997| url= http://web.mit.edu/invent/iow/Inline.html| access-date= 2007-02-25| archive-date= 2006-05-02| archive-url= https://web.archive.org/web/20060502164738/http://web.mit.edu/invent/iow/Inline.html| url-status= dead}}</ref> == સરકાર == {{Main|Minneapolis City Council|Neighborhoods of Minneapolis|Law and government of Minneapolis}} [[ચિત્ર:North Commons party-Minneapolis-20070609.jpg|thumb|left|alt=Two young persons seated on the ground watching two women dancing with fire|વિલાર્ડ હેના નોર્થ કોમન્સ પાર્ક ખાતે યોજાયેલી સ્પ્રિંગ આર્ટ પાર્ટી આ વિસ્તાર મિનેપોલિસના 81 પાડોશીઓ પૈકીનો એક છે.]] મિનેપોલિસ ખાતે મિનેસોટા ડેમોક્રેટિક - ફાર્મર - લેબર પાર્ટી (ડીએફએલ)ની સારી એવી પકડ છે. આ પક્ષ ડેમોક્રેટિક પક્ષ સાથે જોડાયેલો છે. મિનેપોલિસ સિટી કાઉન્સિલ મોટાભાગની સત્તા ધરાવે છે અને તે શહેરનાં તેર પરગણાંનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે કે જેમને વોર્ડ્ઝ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કાઉન્સિલમાં બાર ડીએફએલના સભ્યો છે જ્યારે એક સભ્ય ગ્રીન પાર્ટીનો છે. ડીએફએલના સભ્ય આર . ટી. રાયબક હાલમાં મિનેપોલિસના મેયર છે. અન્ય દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો મેયરનું કાર્યાલય થોડું નબળું છે. પરંતુ તેની પાસે પોલીસના વડાને નિયુક્ત કરવા જેટલી કેટલીક સત્તાઓ છે. બગીચાઓ, કરવેરા અને જાહેર ગૃહ નિર્માણ અર્ધ સ્વતંત્ર બોર્ડ્ઝ છે અને તેઓ બોર્ડ ઓફ એસ્ટિમેટ તેમજ કરવેરાની મર્યાદાને આધારે પોતાના અલગ કરવેરા અને ફીની વસૂલાત કરે છે.<ref>{{cite web| publisher= City of Minneapolis| title= City Council| date= | url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/council/}} અને {{cite web| publisher= E-Democracy (e-democracy.org)| title= Minneapolis City Council candidates| url= http://www.e-democracy.org/wiki/Minneapolis_City_Council_candidates| date= October 26, 2005| access-date= 2007-03-24| archive-date= 2006-10-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20061018195829/http://www.e-democracy.org/wiki/Minneapolis_City_Council_candidates| url-status= dead}} અને {{cite journal| author= Anderson, G.R. Jr.| title= The Compulsiveness of the Long-Distance Runner| journal= City Pages| publisher= Village Voice Media| volume= 23| issue= 1127| date= 2002-07-10| url= http://citypages.com/databank/23/1127/article10544.asp| access-date= 2007-03-21| archive-date= 2007-09-30| archive-url= https://web.archive.org/web/20070930215823/http://citypages.com/databank/23/1127/article10544.asp| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= City of Minneapolis| title= Board of Estimate and Taxation| date= | url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/boards-and-commissions/estimate-taxation.asp| access-date= 2007-06-27| archive-date= 2007-08-11| archive-url= https://web.archive.org/web/20070811190728/http://www.ci.minneapolis.mn.us/boards-and-commissions/estimate-taxation.asp| url-status= dead}}</ref> નાગરિકોનો પડોશી સરકાર ઉપર અજોડ અને શક્તિશાળી પ્રભાવ રહેલો છે. પડોશીઓ નેઇબરહૂડ રિવાઇટેલાઇઝેશન પ્રોગ્રામ (એનઆરપી) અંતર્ગત પોતાની પ્રવૃત્તિઓ કરે છે. જેને વર્ષ 1990માં શહેર તેમજ રાજ્યએ વીસ વર્ષ સુધી 40 કરોડ ડોલરનું ભંડોળ આપવાનું નક્કી કર્યું છે.<ref>{{cite web| author= Fagotto, Elena, Archon Fung| title= The Minneapolis Neighborhood Revitalization Program: An Experiment in Empowered Participatory Governance| publisher= Institute of Development Studies, LogoLink (ids.ac.uk)| url= http://www.ids.ac.uk/logolink/resources/downloads/Recite_Confpapers/NRPFinal.pdf| format= PDF| date= February 15, 2005| access-date= 2007-04-05| archive-date= 2006-07-24| archive-url= https://web.archive.org/web/20060724184021/http://www.ids.ac.uk/logolink/resources/downloads/Recite_Confpapers/NRPFinal.pdf| url-status= dead}}</ref> મિનેપોલિસ વિવિધ પ્રજાતિઓમાં વહેંચાયેલું છે અને તે દરેકને પડોશીઓ આવેલા છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં બે કે તેના કરતા વધારે પડોશીઓ એક જ સંગઠન હેઠળ સાથે કામ કરતાં હોય છે. કેટલાક વિસ્તારોના નામો વેપારી સંગઠનોનાં હુલામણાં નામોથી ઓળખાય છે.<ref>{{cite web| publisher= GIS Business Services, City of Minneapolis| title= City of Minneapolis. Neighborhoods & Communities| date= 2004, updated January 2006| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/about/maps/neighborhoods.pdf| format= PDF}} અને {{cite web| publisher= Minneapolis Community Planning and Economic Development (CPED) Department| title= City of Minneapolis Business Associations| date= November 17, 2005| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/cped/business_association_directory.pdf| format= PDF| access-date= 2007-02-10| archive-date= 2011-01-12| archive-url= https://web.archive.org/web/20110112102937/http://www.ci.minneapolis.mn.us/cped/business_association_directory.pdf| url-status= dead}}</ref> [[ચિત્ર:Minneapolis City Hall.jpg|thumb|alt=Four of city hall's turrets seen near the roof|મિનેપોલિસ સિટી હોલ]] અર્થ ડેના આયોજકોએ તેમના વર્ષ 2007ના ''અર્બન એન્વાયર્ન્મેન્ટ રિપોર્ટ'' માં મિનેપોલિસને નવમું શ્રેષ્ઠ શહેર અને મધ્યમ કદનાં શહેરોમાં બીજા ક્રમનાં શ્રેષ્ઠ શહેરનો દરજ્જો આપ્યો હતો. આ અભ્યાસ પર્યાવરણની તંદુરસ્તી અને તેની લોકો ઉપર થતી અસરના સંકેતોના આધારે કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web| publisher= Earth Day Network| title= Urban Environment Report, City Environment Data: Minneapolis, Minnesota| date= | url= http://www.earthday.org/UER/report/mn_minneapolis_detail.html| access-date= 2007-02-24| archive-url= https://web.archive.org/web/20071007225201/http://www.earthday.org/UER/report/mn_minneapolis_detail.html| archive-date= 2007-10-07| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 1900માં જ્યાં સુધી આર્થિક વળાંક ન આવ્યો ત્યાં સુધી મિનેપોલિસની સ્થાનિક સરકારમાં ભ્રષ્ટાચાર તેમજ ગુનાઓ થવા તે સમાન્ય બાબત ગણાતી હતી. વર્ષ 1950 સુધી વસતીનું પ્રમાણ સતત ઘટતું રહ્યું અને શહેરનો મધ્ય ભાગ નવીનીકરણ તેમજ ધોરીમાર્ગોનાં બાંધકામમાં ખલાસ થઈ ગયું. જેનાં પરિણામે 1990ના દાયકા સુધી "નિરવ તેમજ શાંત" વાતાવરણ રહેવા પામ્યું હતું.<ref>{{cite journal| author= Moskowitz, Dara| title= Minneapolis Confidential| journal= City Pages| publisher= Village Voice Media| volume= 16| issue= 775| date= 1995-10-11| url= http://citypages.com/databank/16/775/article2415.asp| access-date= 2007-03-21| archive-date= 2007-09-27| archive-url= https://web.archive.org/web/20070927230747/http://citypages.com/databank/16/775/article2415.asp| url-status= dead}}</ref> આર્થિક સુધારો આવવાને કારણે ખૂનના ગુનાઓના દરમાં વધારો નોંધાયો મિનેપોલિસ પોલિસ વિભાગે ન્યૂ યોર્ક શહેરથી કોમ્પ્યૂટર સિસ્ટમની આયાત કરી છે.જે અધિકારીઓને વંશીય ટિપ્પણીના ગુનાઓના આરોપ મૂકાતાં હોવા છતાં પણ ગુનાનો ઊંચો દર ધરાવનારા વિસ્તારમાં મોકલે છે. જેના કારણે ગુનાનું પ્રમાણ ઘટવા પામ્યું છે. વર્ષ 1999થી ચાર વર્ષ સુધી માનવવધનાં પ્રમાણમાં વધારો નોંધાવા પામ્યો હતો. અને તાજેતરમાં ઇતિહાસમાં વર્ષ 2006<ref>{{cite web| publisher= Minneapolis Police Department, CODEFOR Unit| title= Uniform Crime Reports| date= | url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/police/crime-statistics/ucr/index.asp| access-date= 2007-02-10}}</ref> દરમિયાન તે સર્વોચ્ચ સપાટીએ હતો પરંતુ વર્ષ 2008માં તે વર્ષ 2007ની સરખામણીએ 22% અને વર્ષ 2006ની સરખામણીએ તે 39% ઘટવા પામ્યો હતો.<ref>{{cite web|title=Minneapolis crime falls for 2nd year in a row|url=http://ww.ci.minneapolis.mn.us/mayor/news/20081222newsmayor_2008crimereport.asp|publisher=City of Minneapolis|access-date=2009-04-24|archive-date=2009-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819064852/http://ww.ci.minneapolis.mn.us/mayor/news/20081222newsmayor_2008crimereport.asp|url-status=dead}}</ref> આ અંગે રાજકારણીઓએ તેના કારણો અને ઉપાયો જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો જેમાં પોલીસના અધિકારીઓની સંખ્યા વધારવાથી માંડીને ગેંગમાં અને નશીલી દવાઓની દુનિયામાં કામ કરતાં યુવાનોને મદદ કરવાથી લઈને ગરીબોને મદદ કરી તેમની ગરીબી દૂર કરવા માટેના ઉપાયો અંગે વિચારણા કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 2007માં શહેરે જાહેર સુરક્ષા માળખાં પાછળ રોકાણ કર્યું.નવા ચાલીસ પોલિસ અધિકારીઓની ભરતી કરવામાં આવી. અને પોલિસ વડા તરીકે ટિમ ડોલાનની નિયુક્તિ કરવામાં આવી.<ref>{{cite news| author= Williams, Brandt| publisher= Minnesota Public Radio| title= Homicide problem awaits Minneapolis' new police chief| date= January 9, 2007| url= http://minnesota.publicradio.org/display/web/2007/01/09/dolan/| access-date= ઑક્ટોબર 21, 2010| archive-date= જૂન 8, 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110608075712/http://minnesota.publicradio.org/display/web/2007/01/09/dolan/| url-status= dead}} અને {{cite news| author= Scheck, Tom| publisher= Minnesota Public Radio| title= Sparks fly at Minneapolis mayoral debate| date= August 25, 2005| url= http://news.minnesota.publicradio.org/features/2005/08/25_scheckt_mplsdebate/| access-date= 2007-03-21}}</ref> == શિક્ષણ == {{Main|Minneapolis Public Library|Minneapolis Public Schools|Minnesota State Colleges and Universities System|University of Minnesota}} [[ચિત્ર:Minneapolis Public Library-20080118.jpg|thumb|left|160px|alt=Patrons walking towards door in lobby with sculpture of possibly Athena on left|સેન્ટ્રલ મિનેપોલિસ પબ્લિક લાઇબ્રેરી]]મિનેપોલિસની જાહેર શાળાઓમાં 36,370 વિદ્યાર્થીઓ જાહેર પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓમાં અભ્યાસ કરે છે. જિલ્લાનાં શાસનમાં એક સો જેટલી જાહેર શાળાઓ આવેલી છે જેમાં પિસ્તાલીસ પ્રાથમિક શાળાઓ, સાત માધ્યમિક શાળાઓ, સાત ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓ, આઠ ખાસ શિક્ષણ આપતી શાળાઓ, આઠ વૈકલ્પિક શાળાઓ, ઓગણીસ કરાર આધારિત વૈકલ્પિક શાળાઓ અને પાંચ ચાર્ટર શાળાઓનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યનાં નેતાઓ દ્વારા સત્તાધિશો નિમવામાં આવે છે તેઓ સ્કૂલ બોર્ડમાં નિયુક્તિ પામીને નીતિ નક્કી કરે છે, સુપ્રીટેન્ડેન્ટની પસંદગી કરે છે, જિલ્લાનાં અંદાજપત્ર, અભ્યાસક્રમ, કર્મચારીઓ અને સુવિધાઓ ઉપર દેખરેખ રાખે છે. ઘરે વિદ્યાર્થીઓ 90 વિવિધ પ્રકારની ભાષા બોલે છે. મોટાભાગની શાળાઓમાં અભ્યાસનું સાહિત્ય [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], હમોંગ, [[સ્પેનિશ ભાષા|સ્પેનિશ]] અને સોમાલી ભાષામાં છાપવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| title= MPS Facts 2006–2007| publisher= Minneapolis Public Schools| url= http://www.mpls.k12.mn.us/MPS_Facts2.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20061210024903/http://www.mpls.k12.mn.us/MPS_Facts2.html| archive-date= 2006-12-10| date= | access-date= 2010-10-21| url-status= dead}} અને {{cite web| title= About MPS| url= http://www.mpls.k12.mn.us/about.html| date= }} અને {{cite web| title= Board of Education| url= http://www.mpls.k12.mn.us/Board_of_Education.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20070502192059/http://www.mpls.k12.mn.us/Board_of_Education.html| archive-date= 2007-05-02| date= | access-date= 2007-03-24| url-status= dead}}</ref> મિનેપોલિસ જાહેર શાળા પદ્ધતિના 44 ટકા જેટલા વિદ્યાર્થીઓ સ્નાતક થયેલા છે. દેશના શિક્ષણને લગતાં 50 ખરાબ શહેરો પૈકી મિનેપોલિસનો ક્રમ 6ઠ્ઠો આવે છે.<ref>{{cite news|author=Diaz, Kevin|title=Minneapolis schools get failing grade on dropouts|url=http://www.startribune.com/politics/state/17176006.html|date=March 31, 2008|work=Star Tribune|publisher=Avista Capital Partners|access-date=2008-04-03|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403172542/http://www.startribune.com/politics/state/17176006.html|url-status=dead}}</ref> જાહેર શાળાઓ ઉપરાંત શહેરમાં વીસ જેટલી ખાનગી શાળાઓ અને શિક્ષણ સંસ્થાઓ આવેલી છે. અને વીસ જેટલી અધિક ચાર્ટર શાળાઓ પણ આવેલી છે.<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Department of Education| title= Alphabetical List of Nonpublic Schools| url= http://app.education.state.mn.us/Directories/report_c14.jsp| archive-url= https://web.archive.org/web/20070818090501/http://app.education.state.mn.us/Directories/report_c14.jsp| archive-date= 2007-08-18| year= 2005| access-date= 2010-10-21| url-status= dead}} અને {{cite web| title= Charter Schools| url= http://app.education.state.mn.us/Directories/report_c11.jsp| archive-url= https://web.archive.org/web/20070501192312/http://app.education.state.mn.us/Directories/report_c11.jsp| archive-date= 2007-05-01| year= 2005| access-date= 2007-03-24| url-status= dead}}</ref> કોલેજ શિક્ષણમાં મિનેપોલિસ ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટાના મુખ્ય કેમ્પસનો દબદબો છે. અહીં 50,000 જેટલા બિન અનુસ્નાતક, સ્નાતક, અને વ્યાવસાયિક વિદ્યાર્થીઓ વીસ જેટલી કોલેજો, શાળાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરે છે.<ref>{{cite encyclopedia| encyclopedia= Encyclopaedia Britannica| title= Minnesota, University of| year= 2007| url= http://www.britannica.com/eb/article-9002014/Minnesota-University-of| access-date= 2007-03-24}}</ref> વર્ષ 2007માં સ્નાતક શાળાકીય કાર્યક્રમોને શ્રેષ્ઠતાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. અહીં કાઉન્સેલિંગ, વ્યાવસાયિક સેવાઓ, રસાયણ ઇજનેરી, મનોવિજ્ઞાન, સમગ્રલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર, એપ્લાયડ મેથેમેટિક્સ, અને નોન-પ્રોફિટ મેનેજમેન્ટ જેવા અભ્યાસક્રમો ચાલે છે.<ref>{{cite web|title=University of Minnesota Rankings|url=http://www.grad.umn.edu/prospective_students/rankings/index.html|publisher=''U.S. News and World Report'' via Regents of the University of Minnesota|access-date=2008-02-04|archive-date=2007-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20071229044207/http://www.grad.umn.edu/Prospective_Students/rankings/index.html|url-status=dead}}</ref> બિગ ટેન શાળા ગોલ્ડન ગોફર્સની શાળા છે.સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ યુ ઓફ એમ યુએસનું 6ઠ્ઠા ક્રમનું વિશાળ કેમ્પસ છે.<ref>{{cite web|title=Enrollment of the 120 largest degree-granting college and university campuses, by selected characteristics and institution|date=Fall 2006|url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d08/tables/dt08_236.asp|publisher=National Center for Education Statistics, U.S. Department of Education|access-date=2009-09-17}}</ref> [[ચિત્ર:UMN-NorthrupMall.jpg|thumb|200px|alt=Aerial of the area around Northrop Mall|યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટામાં આવેલો નોર્થ્રોપ મોલ]] મિનેપોલિસ કોમ્યુનિટી એન્ડ ટેક્નીકલ કોલેજ, ખાનગી ડનવૂડી કોલેજ ઓફ ટેકનોલોજી, ગ્લોબ યુનિવર્સિટી/મિનેસોટા સ્કુલ ઓફ બિઝનેસ, અને આર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ ઇન્ટરનેશનલ મિનેસોટા કારકિર્દીની તાલિમ આપે છે. ઓગસબર્ગ કોલેજ, મિનેપોલિસ કોલેજ ઓફ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન, અને નોર્થ સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટી ખાનગી ચાર વર્ષની કોલેજ છે. કેપેલા યુનિવર્સિટી, મિનેસોટા સ્કુલ ઓફ પ્રોફેશનલ સાયકોલોજી, અને વાલ્ડેન યુનિવર્સિટીનાં વડામથકો મિનેપોલિસમાં છે. અમુક જાહેર સંસ્થાઓ પણ ચાર વર્ષના અભ્યાસક્રમો ચલાવે છે જેમાં મેટ્રોપોલિટન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી, અને ખાનગી ચાર વર્ષનો અભ્યાસક્રમ ચલાવતી યુનિવર્સિટી ઓફ સેન્ટ થોમસ પણ અહીં આવેલી છે.<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Department of Education| title= Post-Secondary Schools| url= http://app.education.state.mn.us/Directories/report_e8.jsp| archive-url= https://web.archive.org/web/20070501191935/http://app.education.state.mn.us/Directories/report_e8.jsp| archive-date= 2007-05-01| year= 2005| access-date= 2007-03-24| url-status= dead}}</ref> શહેરનાં જાહેર ગ્રંથાલયોનું સંચાલન કરવા માટે વર્ષ 2008માં હેનેપિન કાઉન્ટી લાયબ્રેરી પદ્ધતિની શરૂઆત થઈ.<ref>{{cite web|title=Guiding Principles for the Consolidation of Library Services in Hennepin County|url=http://www.mplib.org/consolguidingprinciples.pdfhttp://www.mplib.org/consolguidingprinciples.pdf|format=PDF|publisher=Hennepin County Library|access-date=2008-11-23}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વર્ષ 1885માં ટી. બી. વોકર દ્વારા મિનેપોલિસ પબ્લિક લાયબ્રેરીની શરૂઆત કરવામાં આવી.<ref>{{cite book|pages=282–299|volume=1|title=History of the city of Minneapolis, Minnesota|publisher=Munsell via Google Books|author= Atwater, Isaac|date=1893|url=http://books.google.com/books?id=rj4VAAAAYAAJ}}</ref> વર્ષ 2007માં તેને ખૂબ જ નાણાભીડ પડી અને તેના કારણે તેની આજુબાજુની ત્રણ લાયબ્રેરીઓ બંધ કરી દેવાની ફરજ પડી.<ref>{{cite web| title=Frequently Asked Questions: Library Board Decisions and Libraries Closing| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| date=2006-10-26| url=http://www.mpls.lib.mn.us/mpl-future-faqs.asp| archive-url=https://web.archive.org/web/20070530024712/http://www.mpls.lib.mn.us/mpl-future-faqs.asp| archive-date=2007-05-30| access-date=2007-02-12| url-status=live}}</ref> શહેરના મધ્ય ભાગમાં આવેલી સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરી સિઝર પેલી દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી અને તેની શરૂઆત વર્ષ 2006માં કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web| title= Arts at MPL: Cesar Pelli| url= http://www.mpls.lib.mn.us/artsmpl_pelli.asp| archive-url= https://web.archive.org/web/20070429000713/http://www.mpls.lib.mn.us/artsmpl_pelli.asp| archive-date= 2007-04-29| date= February 2, 2007| access-date= 2007-03-24| url-status= live}}</ref> અહીં દસ ખાસ સંગ્રહો ઉપરાંત 25,000 જેટલાં પુસ્તકો, સંશોધકો માટેનાં સ્રોતો રાખવામાં આવ્યાં છે જેમાં મિનેપોલિસ સંગ્રહ અને મિનેપોલિસ ફોટો સંગ્રહનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web| title=Unique Collections| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| date=March 15, 2007| url=http://www.mpls.lib.mn.us/specialcoll.asp| access-date=2007-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20071012015736/http://www.mpls.lib.mn.us/specialcoll.asp| archive-date=ઑક્ટોબર 12, 2007| url-status=dead}}</ref> હાલના આંકડાઓ અનુસાર લાઇબ્રેરીમાંથી વાર્ષિક ધોરણે 16,96,453 વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને લાઇબ્રેરી દર વર્ષે સંશોધન અને તથ્યતા શોધના 50,000જેટલા પ્રશ્નોના જવાબો આપે છે.<ref>{{cite web| title= MPL Annual Report| year= 2004| url= http://www.mplib.org/2004annualreport.pdf| archive-url= https://web.archive.org/web/20070221211519/http://www.mplib.org/2004annualreport.pdf| archive-date= 2007-02-21| format= PDF| access-date= 2007-03-24| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 2007માં મિનેપોલિસને અમેરિકાનું સૌથી વધુ સાક્ષર શહેર જાહેર કરવામાં આવ્યું. આ અભ્યાસ લાઇવ સાયન્સ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો જેમાં યુએસના 2,50,000 કરતાં વધારે વસતી ધરાવતાં 69 શહેરોનું સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સર્વેક્ષણમાં છ મુખ્ય બાબતો ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું જેમાં પુસ્તકોની દુકાનોની સંખ્યા, અખબારોનું વિતરણ, ગ્રંથાલયનાં સ્રોતો, પૌરાણિક પ્રકાશનનાં સ્રોતો, અભ્યાસમાં હાજરી અને ઇન્ટરનેટનાં સ્રોતોનો સમાવેશ થતો હતો. આ સર્વેક્ષણમાં બીજાં સ્થાને સિટલ, વોશિંગ્ટન અને ત્રીજાં સ્થાને મિનેપોલિસનાં પડોશી સેન્ટ પૌલને સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ ડેનવર, કોલેરાડો અને વોશિંગ્ટન ડીસીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite news| url=http://www.usatoday.com/news/education/2007-12-26-literate-cities_N.htm | work=USA Today | title=Minneapolis reclaims spot as most literate city | date=2007-12-27 | access-date=2010-05-12}}</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:Hiawatha LRV.jpg|thumb|left|alt=Yellow light rail near Cedar/Riverside|કેડર/રિવરસાઇડ સ્ટેશન નજીક આવેલી હાયાવાથા લાઇન એલઆરવી]] મિનેપોલિસ અને સેન્ટ પૌલના અડધા ભાગના રહેવાસીઓ તેઓ જ્યાં રહે છે ત્યાં શહેરમાં જ કામ કરે છે.<ref>{{cite web| publisher= Brookings Institution, Living Cities Census Series| title= Minneapolis/St. Paul in Focus: A Profile from Census 2000| url= http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/MinneapolisStPaul2.pdf| format= PDF| year= 2003| access-date= 2007-04-08| archive-date= 2007-04-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20070416161349/http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/MinneapolisStPaul2.pdf| url-status= dead}}</ref> મોટાભાગના લોકો [[મોટરગાડી|કાર]] ચલાવે છે પરંતુ 1,60,000 પૈકીના 60 ટકા જેટલા રહેવાસીઓ શહેરના મધ્યભાગમાં કામ કરે છે એટલે કે એક વ્યક્તિ પ્રતિ ઓટો સિવાય.<ref>{{cite web| author= Cati Vanden Breul| title= Downtown Minneapolis named one of 17 best commuting districts| publisher= The Minnesota Daily| date= September 28, 2005| url= http://www.mndaily.com/articles/2005/09/28/65331| archive-url= https://web.archive.org/web/20070930181419/http://www.mndaily.com/articles/2005/09/28/65331| archive-date= 2007-09-30| access-date= 2007-03-16| url-status= live}}</ref> વૈકલ્પિક પરિવહનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. મેટ્રોપોલિટન કાઉન્સિલની મેટ્રો ટ્રાન્ઝિટ હળવી રેલ પદ્ધતિનું સંચાલન કરે છે. અને મોટાભાગની સિટી બસો ''ગેરંટીડ રાઇડ હોમ'' યોજના અંતર્ગત મફત પ્રવાસી વાઉચરની સુવિધા આપે છે. જેની પાછળનો આશય લોકોનો ડર દૂર કરવાનો છે. દા. ત. તેમને ડર હોય છે કે જો તેઓ મોડે સુધી કામ કરશે તો પરિવહનનું શું થશે.<ref>{{cite web| publisher= Metro Transit| title= Guaranteed Ride Home| date= | url= http://www.metrotransit.org/riderprograms/grh.asp| access-date= 2007-06-26| archive-url= https://web.archive.org/web/20070826095513/http://www.metrotransit.org/riderprograms/grh.asp| archive-date= 2007-08-26| url-status= dead}}</ref> મિનેપોલિસ મેટ્રો સિસ્ટમમાં બે લાઇનનો સમાવેશ થાય છે. હિયાવાથા લાઇન એલઆરટી રોજ 34,000 લોકોની હેરફેર કરે છે. તે મિનેપોલિસ-સેન્ટ પૌલ હવાઇમથકને અને શહેરની મધ્યમાં આવેલા મોલ ઓફ અમેરિકાને જોડે છે. મોટાભાગની લાઇન સમતળ જમીન ઉપર બિછાવેલી છે. જોકે કેટલીક લાઇન ઊંચાઇ ઉપર પણ બિછાવવામાં આવેલી છે. (જેમાં ફ્રેન્કલિન એવ. અને લેક સેન્ટ/મિડટાઉન સ્ટેશન્સનો સમાવેશ થાય છે.) અને અંદાજે{{convert|2|mi|km}} કેટલીક જગ્યાએ લાઇન ભૂગર્ભમાં પણ નાખવામાં આવી છે જેમાં એરપોર્ટ ખાતે આવેલાં લિન્ડબર્ગ ટર્મિનલ સબવે સ્ટેશનનો સમાવેશ થાય છે. 40 માઇલની નોર્થસ્ટાર કોમ્યુટર રેલ કે જે બિગ લેકથી લઇને ઉત્તરીય પરાં વિસ્તારોમાં થઈને ટાર્ગેટ ફિલ્ડનાં બહુવિધ મોડલ ટ્રાન્ઝિટ સ્ટેશન ઉપર પૂરી થાય છે. તેની શરૂઆત 16મી નવેમ્બર 2009થી કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web| publisher= Metropolitan Council| title= Central Corridor next steps and timeline| date= April 2, 2007| url= http://www.metrocouncil.org/transportation/ccorridor/centralcorridor.htm| access-date= 2007-04-11| archive-date= 2006-09-29| archive-url= https://web.archive.org/web/20060929121120/http://www.metrocouncil.org/transportation/ccorridor/centralcorridor.htm| url-status= dead}}</ref> તે હાલના રેલવેના પાટાઓનો ઉપયોગ કરે છે. અને તે રોજના 5,000 નોકરિયાતોની હેરફેર કરશે તેવો અંદાજ છે.<ref>{{cite web| publisher= Minnesota Department of Transportation and Northstar Corridor Development Authority| title= Facts and Figures| date= | url= http://www.mn-getonboard.org/facts.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20070728102106/http://www.mn-getonboard.org/facts.html| archive-date= 2007-07-28| access-date= 2007-03-16| url-status= dead}}</ref> આયોજિત કરવામાં આવેલી ત્રીજી લાઇન સેન્ટ્રલ કોરિડોરના નામથી ઓળખાશે. તે શહેરના મધ્યભાગમાં આવેલા હાઇવાથા લાઇનના સ્ટેશનો સાથે જોડાશે ત્યારબાદ તે ડાઉનટાઉન ઇસ્ટ/મેટ્રોડોમ સ્ટેશનથી પૂર્વમાં મુસાફરી કરીને યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટા ત્યાબાર યુનિવર્યિટી એવ. થઇને સેન્ટ પૌલના મધ્યભાગમાં આવશે. તેની શરૂઆત વર્ષ 2010માં કરવામાં આવી છે અને તે વર્ષ 2014માં પૂરી થશે તેવો અંદાજ છે. ચોથી લાઇ દક્ષિણ પશ્ચિમી લાઇન છે.તે મિનેપોલિસના મધ્યભાગથી એડલ પ્રેરીના દક્ષિણ પશ્ચિમી પરાં વિસ્તારોને જોડશે. તેનું કામ વર્ષ 2015માં પૂરૂં થવાની આશા છે. સાત માઇલ (11 કિ. મિ.)ની પદયાત્રીઓનાં રસ્તાને ચાલવા સિહતની પદ્ધતિને સ્કાયવેઝ તરીકે ઓળખવામાં આવશે. તેને મિનેપોલિસ સ્કાયવે સિસ્ટમ નામ આપવામાં આવ્યું છે. તે શહેરની મધ્યમાં આવેલા 80 બ્લોક્સને જોડશે. બીજા માળે પેસેજ વેને જોડતી હોટલો અને રિટેલર્સની દુકાનો હશે જે સપ્તાહના દિવસોમાં ખુલ્લી રહેશે.<ref>{{cite web| publisher= Meet Minneapolis| title= Skyways| date= | url= http://www.minneapolis.org/travelinfo/skyways.asp| access-date= 2007-03-21| archive-date= 2007-03-06| archive-url= https://web.archive.org/web/20070306100109/http://www.minneapolis.org/travelinfo/skyways.asp| url-status= dead}} અને {{cite web| author= Gill, N.S.| publisher= About, Inc., The New York Times Company| work= About.com| title= Skyways: Downtown Minneapolis and St. Paul Skyways| date= | url= http://minneapolis.about.com/cs/shoppingservice/a/skyways.htm| access-date= 2007-03-15| archive-date= 2007-03-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20070316054525/http://minneapolis.about.com/cs/shoppingservice/a/skyways.htm| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 2009 સુધી ટેક્સીકેબ ધારા અનુસાર 10 વ્હીલચેરની સુવિધા આપવી પડશે અને વૈકલ્પિક ઈંધણ કે ઈંધણ સક્ષમ વાહનોનો ઉપયોગ કરવાનો રહેશે. વર્ષ 2011માં શરૂ થશે કે શહેરની ટેક્સીની મર્યાદા 343ની હતી તે મર્યાદા ઉઠાવી લેવામાં આવશે.<ref>{{cite web| publisher= City of Minneapolis| title= Amending ordinance relating to Taxicabs| year= 2006| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/council/2006-meetings/20060922/Docs/06a-Taxicab-Amendments.pdf| format= PDF| access-date= 2007-03-16| archive-date= 2007-06-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20070615121821/http://www.ci.minneapolis.mn.us/council/2006-meetings/20060922/Docs/06a-Taxicab-Amendments.pdf| url-status= dead}}</ref> [[ચિત્ર:Bicycling-Minneapolis-2007-03-02.jpg|thumb|right|alt=Trees and lawns covered in smow, cyclist stopped at a street light|શિયાળામાં સાઇકલ ચાલકો]] મિનેપોલિસને તેના સૌથી વધારે કામદારો સાયકલ<ref>{{cite web|title=Minneapolis Closes the Gap with #1 Portland|url=http://www.ci.minneapolis.mn.us/bicycles/MinneapolisClosesGap.asp|publisher=U.S. Census Bureau via City of Minneapolis|access-date=2009-03-07}}</ref> સવારી કરે છે તે અંગે બીજો ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. અને "બાયસિકલિંગ ટોપ 50" દ્વારા વર્ષ 2010માં આપવામાં આવેલા ક્રમ અનુસાર તેને સાયકલ ચલાવતું ટોચનું શહેર માનવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web|title=Bicycling's Top 50|url=http://www.bicycling.com/news/featured-stories/bicyclings-top-50|publisher=Bicycling Magazine|access-date=2010-06-16|archive-date=2015-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318044813/http://www.bicycling.com/news/featured-stories/bicyclings-top-50|url-status=dead}}</ref> પ્રતિદિન દસ હજાર સાઇકલ ચાલકો શહેરમાં આવેલી બાઇક લેનનો ઉપયોગ કરે છે. ઘણા લોકો શિયાળામાં જ સાઇકલ ચલાવે છે. પબ્લિક વર્ક્સ ડિપાર્ટમેન્ટે ગ્રાન્ડ રાઉન્ડ્ઝથી મિડટાઉન ગ્રીનવે, લાઇટ રેઇલ ટ્રેઇલ, કેમિલવર્થ ટ્રેઇલ, સેડાર લેક ટ્રેઇલ, અને વેસ્ટ રિવર પાર્કવે ટ્રેઇલ સુધી 56 માઇલ (90 કિ. મિ.) સુધીની બાઇસિકલ ટ્રેઇલ સિસ્ટમને વધારી છે. મિનેપોલિસમાં 34 માઇલ્સ (54 કિ. મિ.)ની ખાસ બાઇક લેન બનાવી છે. સાયકલિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અહીં સ્થાનિક બસોમાં સાયકલ મૂકવાની સુવિધા આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત અહીં ઓનલાઇન બાયસિકલ નક્શાઓ પણ આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| publisher= City of Minneapolis| title= Where to Ride in Minneapolis| url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/bicycles/where-to-ride.asp| date= 1997–2004| access-date= 2007-04-16}}</ref> સ્ટોન આર્ક બ્રિજ જેવા ઘણા રસ્તાઓ અને પુલો પહેલા રેલમાર્ગો હતા પરંતુ તેને સ્થાને હવે સાઇકલ ચાલકો અને પદયાત્રીઓ માટે રસ્તા બનાવવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web| publisher= Minneapolis Park & Recreation Board| title= Stone Arch Bridge| url= http://minneapolisparks.org/default.asp?PageID=4&parkid=268| date= | access-date= 2007-03-16| archive-date= 2006-11-04| archive-url= https://web.archive.org/web/20061104045634/http://www.minneapolisparks.org/default.asp?PageID=4&parkid=268| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 2007માં શહેરના સાઇકલ માટેના રસ્તાઓ, બસો અને એલઆરટીને ધ્યાનમાં લઇને ''ફોર્બ્સે'' મિનેપોલિસે વિશ્વનાં પાંચમા ક્રમના સૌથી સ્વચ્છ શહેરનો દરજ્જો આપ્યો હતો.<ref>{{cite web| author= Malone, Robert| title= Which Are The World's Cleanest Cities?| publisher= Forbes| url= http://www.forbes.com/2007/04/16/worlds-cleanest-cities-biz-logistics-cx_rm_0416cleanest.html| date= 2007-04-16| access-date= 2007-04-28}}</ref> વર્ષ 2010માં નાઇસ રાઇડ મિનેસોટાની શરૂઆત કરવામાં આવી જેમાં સાઇકલની વહેંચણી કરવા માટે 60 જેટલી હાટડીઓ રાખવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news|author=Lopez, Ricardo|title=New Nice Ride bike-sharing program a hit -- too big of one, local rental shops fear|url=http://www.twincities.com/localnews/ci_15425173|date=July 2, 2010|work=Pioneer Press|publisher=MediaNews Group|access-date=July 10, 2010}}</ref> મિનેપોલિસ-સેન્ટ પૌલ એરપોર્ટ એ{{convert|3400|acre|ha}}<ref>{{cite web | publisher= Metropolitan Airports Commission | title= History and Mission | date= | url= http://www.mspairport.com/mac/organization/History.aspx | access-date= 2007-06-27 | archive-date= 2007-03-01 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070301010553/http://www.mspairport.com/mac/organization/history.aspx | url-status= dead }}</ref> શહેરની મિનેસોટા સ્ટેટ હાઇવે 5, ઇન્ટરસ્ટેટ 494, મિનેસોટા સ્ટેટ હાઇવે 77, અને મિનેસોટા સ્ટેટ હાઇવે 62 ઉપર શહેરની દક્ષિણ પૂર્વીય સીમા ઉપર આવેલું છે. હવાઇમથક ઉપર ત્રણ આંતરરાષ્ટ્રીય, બાર સ્થાનિક, ચાર પ્રાદેશિક <ref>{{cite web| title=A History of Minneapolis: Air Transportation| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| year=2001| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr5.asp| access-date=2007-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20071012033648/http://www.mpls.lib.mn.us/history/tr5.asp| archive-date=2007-10-12| url-status=dead}}</ref>ઉડ્ડયન કંપનીઓ સેવા આપે છે. ડેલ્ટા એરલાઇન્સ, મેસાબા એરલાઇન્સ, અને સન કાઉન્ટી એરલાઇન્સનું તે મુખ્ય કેન્દ્ર છે.<ref>{{cite web| publisher= Air Line Pilots Association| title= Pilot Groups| date= | url= http://www.alpa.org/?tabid=183| archive-url= https://web.archive.org/web/20070709065118/http://www.alpa.org/?tabid=183| archive-date= 2007-07-09| access-date= 2007-03-15| url-status= live}}</ref> == માધ્યમો == [[ચિત્ર:Wcco office.jpg|thumb|left|alt=sandstone tower with square windows on the corner of the Nicollet Mall|નિકોલેટ મોલ ખાતે આવેલાં ડબલ્યૂસીસીઓ-ટીવી]] મિનેપોલિસમાંથી પાંચ મુખ્ય અખબારો પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. ''સ્ટાર ટ્રિબ્યુન'' , ''ફાઇનાન્સ એન્ડ કોમર્સ'' , ''મિનેસોટા સ્પોક્સમેન-રેકોર્ડર'' , યુનિવર્સિટીનું ''ધ મિનેસોટા ડેઇલી'' અને ''મિનપોસ્ટ.કોમ.'' અન્ય પ્રકાશનોમાં ''સિટી પેજિસ'' અને સાપ્તાહિક ''એમપીએલએસ.'' છે.''સેન્ટ પૌલ'' અને ''મિનેસોટા મન્થલી'' માસિકો છે. જ્યારે ''ઉટને'' સામાયિક છે.<ref name="MPL-media">{{cite web| title=A History of Minneapolis: News, Media and Publishing| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| year=2001| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/index.asp| access-date=2007-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20071012033332/http://www.mpls.lib.mn.us/history/index.asp| archive-date=2007-10-12| url-status=dead}}</ref> વર્ષ 2008માં ઓનલાઇન સમાચાર વાચકોનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ''મિનેસોટા ઇન્ડિપેન્ડન્ટ'' , ''ટ્વિન સિટિઝ ડેઇલી પ્લેનેટ'' , ''ડાઉનટાઉન જરનલ'' , ''કર્સર'' , ''એમએનએસ પીક'' , અને અન્ય 15 સાઇટ્સનો સમાવેશ કરાયો હતો.<ref>{{cite news|author=Córdova, Cristina|title=All the News That Fits—and Then Some|url=http://www.rakemag.com/reporting/features/all-news-fits-and-then-some|date=February 19, 2008|work=The Rake|publisher=Rake Publishing|access-date=2008-03-02|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226210755/http://www.rakemag.com/reporting/features/all-news-fits-and-then-some|url-status=dead}}</ref> વર્ષ 1996માં ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સે'' જણાવ્યું હતું કે "હવે એવા ટી-શર્ટ હશે કે જેના ઉપર લખ્યું હશે "મર્ડરપોલિસ" એવાં શહેરનું નામ કે જેના સ્થાનિક સમાચાર માધ્યમોના સભ્યોએ ભૂલથી તે છાપાંને અર્પણ કરી દીધું હશે.<ref>{{cite journal| author= Anderson, G.R. Jr.| title= The Human Shield| journal= City Pages| publisher= Village Voice Media| volume= 28| issue= 1372| url= http://www.citypages.com/databank/28/1372/article15246.asp| date= 2007-03-21| access-date= 2010-10-21| archive-date= 2007-04-02| archive-url= https://web.archive.org/web/20070402074813/http://citypages.com/databank/28/1372/article15246.asp| url-status= dead}} અને {{cite news| author= Shortal, Jana| title= Gang violence on the rise? Some veteran officers say Yes.| publisher= KARE-11| url= http://www.kare11.com/news/news_article.aspx?storyid=250393| date= April 6, 2007}} અને {{cite news| author= Johnson, Dirk| title= Nice City's Nasty Distinction: Murders Soar in Minneapolis| work= The New York Times| publisher= The New York Times Company| date= June 30, 1996| url= http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A07E7DB1E39F933A05755C0A960958260| access-date= 2008-04-06}}</ref> મિનેપોલિસમાં મિશ્ર પ્રકારનાં રેડિયો સ્ટેશન્સ આવેલા છે અને જાહેર રેડિયોનાં શ્રોતાઓની સંખ્યા પણ સારી એવી માત્રામાં છે. પરંતુ વ્યાપારિક બજારમાં એક માત્ર કંપની ક્લિયર ચેનલ કોમ્યુનિકેશન્સ સાત સ્ટેશન્સનું સંચાલન કરે છે. શ્રોતાઓ ત્રણ મિનેસોટાના જાહેર રેડિયોને ટેકો આપે છે.મિનેપોલિસ જાહેર શાળાઓ અને યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટા પ્રત્યેક રેડિયો સ્ટેશન ચલાવે છે.તેની સાથે સંલગ્ન હોય તેવા સ્ટેશન્સનું પ્રસારણ કરે છે અને ધાર્મિક જૂથો બે સ્ટેશનનું સંચાલન કરે છે.<ref>{{cite web| author= December, John| title= Media - Radio - Minneapolis-St. Paul, Minnesota, USA| date= March 1, 2007| url= http://www.december.com/places/msp/radio.html| access-date= ઑક્ટોબર 21, 2010| archive-date= એપ્રિલ 27, 2007| archive-url= https://web.archive.org/web/20070427160532/http://www.december.com/places/msp/radio.html| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= iBiquity Digital Corporation| title= HD Radio: Minneapolis-St. Paul| date= | url= http://www.ibiquity.com/hd_radio/hdradio_find_a_station?state=&theCity=MinneapolisStPaulMN| access-date= 2007-03-18| archive-date= 2007-09-27| archive-url= https://web.archive.org/web/20070927210921/http://www.ibiquity.com/hd_radio/hdradio_find_a_station?state=&theCity=MinneapolisStPaulMN| url-status= dead}}</ref> [[ચિત્ર:KFAI-entrance-Minneapolis.jpg|thumb|alt=KFAI and the back entrance to old buildings with brightly colored woodwork|કેડર રિવરસાઇડ ખાતે આવેલાં કેએફએઆઈ રેડિયોને લોકો ઉપયોગમાં લઈ શકે છે.]] શહેરનું પ્રથમ ટીવી પ્રસારણ સેન્ટ પૌલ સ્ટેશન અને એબીસી સાથે સંલગ્ન કેએસટીપી ટીવી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. રંગીન પ્રસારણ શરૂ કરનારી પ્રથમ કંપની ડબલ્યૂસીસીઓ ટીવી હતું. કે જે સીબીએસ સાથે સંલગ્ન છે અને મિનેપોલિસના મધ્યભાગમાં સ્થિત છે.<ref name="MPL-media"/> શહેરનાં પરાં વિસ્તારોમાં પણ ફોક્સ, એનબીસી, પીબીએસ, માયનેટવર્ક ટીવી, ધ સી ડબલ્યૂ અને અન્ય એક સ્વતંત્ર સ્ટેશનનો આવેલાં છે.<ref>{{cite web| author= Weeks, John| title= Minneapolis / St. Paul: Minnesota Twin Cities Area: Digital TV & HDTV Cheat Sheet| year= 2003| url= http://www.johnweeks.com/stuff/dtvmsp.html| access-date= 2007-03-18}}</ref> ટીવી શ્રેણી ''બેવરલી હિલ્સ 90210'' માં આવતાં કલાકારો ટ્વિન્સ બ્રાન્ડોન અને બ્રેન્ડા વોલ્શ મિનેપોલિસના છે.<ref>{{cite web| author= Sparling, David A., Internet Movie Database| title= Plot summary for "Beverly Hills, 90210"| date= | url= http://imdb.com/title/tt0125674/plotsummary| access-date= 2007-03-14}}</ref> વર્ષ 2006માં ''અમેરિકન આઇડોલે'' તેની<ref>{{cite news| author= Gary Levin | work= USA Today | publisher= Gannett Company, Inc| title= Idol tryouts begin Aug. 8| date= July 10, 2006| url= http://www.usatoday.com/life/television/news/2006-07-10-idol-auditions_x.htm| access-date= 2007-03-14}}</ref> છઠ્ઠી સિઝન માટેના ઓડિશન્સનું આયોજન મિનેપોલિસ ખાતે કર્યું હતું. અને 2007માં ''લાસ્ટ કોમિક સ્ટેન્ડિંગે'' તેની પાંચમી સિઝન માટેના ઓડિશનનું આયોજન અહીં કર્યું હતું.<ref>{{cite web| title =NBC's "Last Comic Standing" Live Tour| publisher =North Shore Music Theatre| url =http://www.nsmt.org/index.php?option=com_content&task=view&id=638&Itemid=1723| access-date =2007-05-15| archive-date =2007-07-15| archive-url =https://web.archive.org/web/20070715131643/http://www.nsmt.org/index.php?option=com_content&task=view&id=638&Itemid=1723| url-status =dead}}</ref> શહેરના મધ્યભાગમાં નિકોલટ મોલ ખાતે આવેલા મેરી ટેલર મૂરેનું પૂતળું 1970ના દાયકાની સીબીએસ ટીવી ઉપરથી પ્રસારિત થતી અને મિનેપોલિસ ઉપર આધારિત શ્રેણી ''ધ મેરી ટેલર મૂરે શો'' ના ઉમદા કલાકારના સન્માનમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. આ એ સ્થળ હતું કે જ્યાં નિર્માતાઓ શ્રેણીનું જાણીતું બની ગયેલું પ્રથમ દૃશ્ય ફિલ્માવતા હતા જેમાં મેરી રિચાર્ડ્ઝનું પાત્ર ભજવનાર મૂરે તેની ટોપી હવામાં ઉછાળે છે. આ શોને ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ પુરસ્કાર તેમજ એકત્રિસ એમી પુરસ્કારો મળી ચૂક્યા છે.<ref>{{cite web| publisher= Meet Minneapolis| title= Mary Tyler Moore statue| date= | url= http://www.minneapolis.org/thingstodo/mtm_icon.asp| access-date= 2007-03-21| archive-date= 2007-04-20| archive-url= https://web.archive.org/web/20070420151236/http://www.minneapolis.org/thingstodo/mtm_icon.asp| url-status= dead}}અને {{cite web| publisher= Internet Movie Database| title= Awards for "Mary Tyler Moore" (1970)| date= | url= http://imdb.com/title/tt0065314/awards| access-date= 2007-03-14}}</ref> == ધર્મ અને દાનધર્મ == [[ચિત્ર:Saint Mark's Episcopal Cathedral, Minneapolis.jpg|thumb|left|alt=St. Mark's seen from slightly above|મિનેપોલિસ સ્કલ્પચર ગાર્ડનથી I-94 દૂર આવેલાલોરિંગ પાર્ક ખાતે આવેલું સેન્ટ માર્ક્સ એપિસ્કોપલ કેથેડરલ.]] હાલ જે સ્થળે મિનેપોલિસ આવેલું છે તે સ્થળનાં મૂળ રહેવાસીઓ એટલે કે ડાકોટા લોકો ગ્રેટ સ્પિરિટમાં માને છે. તમામ યુરોપીય લોકો ધાર્મિક નથી તે બાબતની તેમને ખૂબ જ નવાઈ છે.<ref name="religion">{{cite web | title= A History of Minneapolis: Religion | publisher= Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us) | url= http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs1.asp | access-date= 2007-04-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070429084801/http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs1.asp | archive-date= 2007-04-29 | url-status= dead }}</ref> પચાસ જેટલા હોદ્દાધારી અને ધાર્મિક તેમજ કેટલાક જાણીતા દેવળોની સ્થાપના મિનેપોલિસ ખાતે કરવામાં આવી છે. જે લોકો ન્યૂ ઇન્ગલેન્ડથી આવીને સ્થાયી થયા છે તે મોટાભાગના લોકો ખ્રિસ્તીઓ છે. તેઓ પ્રોટેસ્ટન્ટ, ક્વેકર અથવા તો યુનિવર્સાલિસ્ટ પંથના છે.<ref name="religion"/> શહેરનું સૌથી જૂનામાં જૂનું દેવળ અવર લેડી ઓફ લાઉર્ડ્ઝ કેથલિક ચર્ચ છે. જે નિકોલેટ આઇલેન્ડ ઇસ્ટ બેન્ક ખાતે આવેલું છે. તેની આજુબાજુનો વિસ્તાર યુનિવર્સેલિસ્ટ લોકો દ્વારા 1856માં બાંધવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તરત જ તેને ફ્રેન્ચ કેથલિક પંથ દ્વારા ખરીદી લેવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web| date= | title= Our Lady of Lourdes Catholic Church| publisher= Yahoo! Travel| url= http://travel.yahoo.com/p-travelguide-3502708-our_lady_of_lourdes_catholic_church_minneapolis-i?action=describe| access-date= 2007-04-30| archive-date= 2011-05-21| archive-url= https://web.archive.org/web/20110521062430/http://travel.yahoo.com/p-travelguide-3502708-our_lady_of_lourdes_catholic_church_minneapolis-i?action=describe| url-status= dead}}</ref> વર્ષ 1878માં સ્થાપવામાં આવેલા તેમજ 1902માં મિનેપોલિસ ખાતે પ્રથમ યહૂદીઓનું સિનેગોગ બનાવવામાં આવ્યું હહતું. આ સિનેગોગ ઇસ્ટ આઇસલ્સ ખાતે બનાવવામાં આવ્યું હતું અને 1920થી તેને ટેમ્પલ ઇઝરાયેલના નામથી ઓળખવામાં આવે છે.<ref name="Nathanson"/> સેન્ટ મેરિસ ઓર્થોડોક્સ કેથેડરલની સ્થાપના 1887માં કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 1897માં અહીં મિશનરી શાળાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. અને વર્ષ 1905માં અહીં અમેરિકા ખાતે પ્રથમ રશિયન ઓર્થોડોક્સ સેમિનરીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite book| last= FitzGerald| first= Thomas E.| title= The Orthodox Church| publisher= Praeger/Greenwood| url= http://books.google.com/books?id=_F5yntZocGIC| year= 1998| isbn= 0-27596-438-8}} અને {{cite web| publisher= St. Mary's Orthodox Cathedral| title= About St. Mary's| year= 2006| url= http://www.stmarysoca.org/about.html| access-date= 2007-03-19}}</ref> યુએસ ખાતે બાંધવામાં આવેલું પ્રથમ ઘુમ્મટવાળું વિશાળ ચર્ચ લોરિંગ પાર્ક પાસે રોમન કેથલિક બેસિલિકા ઓફ સેન્ટ મેરી બાંધવામાં આવ્યું હતું જેનું નામ પોપ પાયસ 11માએ આપ્યું હતું.<ref name="religion"/> વર્ષ 1972માં રાહત એજન્સીએ યુગાન્ડાથી આવેલા શિયા મુસલમાન કુટુંબને સ્થાયી કરાવ્યું. વર્ષ 2004 સુધીમાં 20,000થી 30,000 સોમાલી મુસલમાનોએ શહેરમાં આવીને વસવાટ કર્યો.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=eTpnyr2Z0moC&pg=PA139|page=139|author=Barlow, Philip and Silk, Mark|title=Religion and public life in the midwest: America's common denominator?|publisher=Rowman Altamira|date=2004|isbn=0759106312}}</ref> [[ચિત્ર:Christ Church Lutheran 1.jpg|thumb|upright|alt=Christ Church with its tower and cross|એલિયેલ સારિનેન દ્વારા બનાવવામાં આવેલું ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ લુથેરાન.]] વર્ષ 1940થી 2000ના દાયકાના 40 વર્ષો સુધી બિલી ગ્રેહામ ઇવાન્જેલિસ્ટિક એસોસિયેશન, ''ડિસિઝન'' સાપ્તાહિક, અને વર્લ્ડ વાઇક પિક્ચર્સ ફિલ્મ તેમજ ટેલિવિઝન વિતરકનાં વડાં મથકો મિનેપોલિસ ખાતે રહ્યાં હતાં.<ref>{{cite web| publisher= Billy Graham Center| title= Billy Graham and the Billy Graham Evangelistic Association - Historical Background| date= November 11, 2004| url= http://www.wheaton.edu/bgc/archives/bio.html| access-date= 2007-03-19| archive-date= 2007-02-27| archive-url= https://web.archive.org/web/20070227151243/http://www.wheaton.edu/bgc/archives/bio.html| url-status= dead}}</ref> જિમ બેકર અને ટેમી ફાયે પેન્ટાકોસ્ટલમાં હાજરી આપવા નોર્થ સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટી ખાતે મળ્યા હતા.અહીં તેમણે ટેલિવિઝન મિનિસ્ટ્રીની શરૂઆત કરી જે વર્ષ 1980માં 1.35 કરોડ લોકો સુધી પહોંચી હતી.<ref>{{cite news| author= Camhi, Leslie| title= FILM; The Fabulousness Of Tammy Faye| work= The New York Times| publisher= The New York Times Company| date= July 23, 2000| url= http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE4D9103BF930A15754C0A9669C8B63| access-date= 2008-04-06}}</ref> આજે દક્ષિણ પશ્ચિમી મિનેપોલિસ ખાતે આવેલા માઉન્ટ ઓલિવેટ લ્યુથેરાન ચર્ચના 6,000 સક્રિય સભ્યો છે અને લ્યુથેરાન પંથનું આ વિશ્વનું સૌથી વિશાળ સંગઠન માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| author= Vaughan, John N.| work= Church Report| publisher= Christy Media, LLC| title= Growth Trends| url= http://www.thecronline.com/mag_article.php?mid=518&mname=January| archive-url= https://web.archive.org/web/20071006194427/http://www.thecronline.com/mag_article.php?mid=518&mname=January| archive-date= 2007-10-06| month= January| year= 2005| access-date= 2007-04-30| url-status= dead}}</ref> લોન્ગફેલો પડોશી ખાતે આવેલું ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ લ્યુથેરાન એલિયેન સારિનેન દ્વારા કરવામાં આવેલી ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી ગણાય છે. ત્યારબાદ આ પંથે શૈક્ષણિક ઇમારતનો ઉમેરો કર્યો તેની ડિઝાઇન તેના પુત્ર એઇરો સારિનેન દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી.<ref>{{cite encyclopedia|title=Eliel Saarinen|url=http://www.britannica.com/eb/article-9064591/Eliel-Saarinen|date=|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica}} અને {{cite web|title=Koulun sijainti / School location|publisher=Finnish Language School of Minnesota|url=http://www.minnesotafinnish.org/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7BB54C9348-CFFF-47DB-9421-2849B0C03231%7D|access-date=2007-08-07|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929064412/http://www.minnesotafinnish.org/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7BB54C9348-CFFF-47DB-9421-2849B0C03231%7D|url-status=dead}}</ref> માનવ પ્રેમ અને દાનની વહેંચણી કરવી તે આ સમાજનો એક ભાગ છે.<ref>{{cite web| title=A History of Minneapolis: Social Services| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| year=2001| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs2.asp| access-date=2007-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20080508041137/http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs2.asp| archive-date=2008-05-08| url-status=dead}}</ref> મિનેપોલિસ-સેન્ટ પૌલ વિસ્તારના 40 ટકા પુખ્તો સ્વયંસેવક તરીકેની સેવા માટે સમય ફાળવે છે. જેની ટકાવારી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના કોઈ પણ મહા નગરીય વિસ્તાર કરતાં સૌથી વધારે છે.<ref>{{cite news| author= Ohlemacher, Stephen| publisher= [[Detroit Free Press]]| title= Detroit area has volunteer spirit| date= July 9, 2007| url= http://www.freep.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070709/NEWS06/707090365/1008/NEWS| archive-url= https://web.archive.org/web/20070927012411/http://www.freep.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070709%2FNEWS06%2F707090365%2F1008%2FNEWS| archive-date= 2007-09-27| access-date= 2007-07-17| url-status= live}}</ref> કેથલિક ચેરિટિઝ સ્થાનિક સ્તરે વિશાળ પાયે સામાજિક સેવા પૂરી પાડતી સંસ્થા છે.<ref>{{cite web| publisher= Charity Navigator| title= Catholic Charities of St. Paul & Minneapolis| url= http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=3438| year= 2006| access-date= 2007-04-30}}</ref> અમેરિકન રેફ્યુજી કમિટી આફ્રિકાના દસ દેશોમાં આશ્રિત તરીકે રહેતા દસ લાખ લોકોને, બાલ્કન્સ અને એશિયાઇ લોકોને પ્રતિવર્ષ મદદ કરે છે.<ref>{{cite web| publisher= Charity Navigator| title= American Refugee Committee International| url= http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=3284| year= 2006| access-date= 2007-04-30}}</ref> મિનેપોલિસમાં વસતા લોકોમાંથી કોઈ જ ટોચનો ઉદ્યોગપતિ નથી તેમ છતાં મિનેપોલિસમાં ''વેપારી સિદ્ધાંતો'' સ્થાયી થવા પામ્યા છે. જે અગાઉ ઔદ્યોગિક જવાબદારી અધિકારીઓ માટે શરૂ કરવામાં આવેલા ''સીઆરઓ'' સાપ્તકાહિકને કારણે ગણાવી શકાય.<ref>{{cite web| publisher= Business Ethics (business-ethics.com)| title= History| year= 2005| url= http://www.business-ethics.com/about_bizeth| access-date= 2007-03-19| archive-url= https://web.archive.org/web/20070820052734/http://www.business-ethics.com/about_bizeth| archive-date= 2007-08-20| url-status= dead}} અને {{cite web| publisher= CRO (thecro.com)| title= 100 Best Corporate Citizens Repeat Performers| date= 2006–2007| url= http://www.thecro.com/?q=node/111| access-date= 2007-03-19| archive-url= https://web.archive.org/web/20070820052734/http://www.business-ethics.com/about_bizeth| archive-date= 2007-08-20| url-status= dead}}</ref> મિનેસોટાનું સૌથી જૂનું સ્થાપન મિનેપોલિસ ફાઉન્ડેશન છે. તે નાની મોટી 900 જેટલી ધર્માદા સંસ્થામાં રોકાણ કરે છે અને તેનું સંચાલન કરે છે. તેમજ નફો નહીં કરતી આ સંસ્થા માટે દાતાઓને એકત્રિત કરે છે.<ref>{{cite web| publisher= Charity Navigator| title= The Minneapolis Foundation| url= http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=4100| year= 2006| access-date= 2007-04-30}}</ref> મહાનગરીય વિસ્તાર તેના દ્વારા અપાતા કુલ દાન પૈકી 13 ટકા જેટલું દાન કલા અને સંસ્કૃતિનાં ક્ષેત્રને કરે છે. કલાની સુવિધાઓ માટે તાજેતરમાં અંદાજે 1 અબજ ડોલરના ખર્ચે વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું છે તે ખાનગી લોકો દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web| author= Cohen, Burt| title= The Spirit of Giving| publisher= Mpls.St.Paul (via Meet Minneapolis)| month= May| year= 2006| url= http://minneapolis.org/mediaroom/assets/mplsnews/sa1E74.pdf| format= PDF| access-date= 2007-03-21| archive-url= https://web.archive.org/web/20070615121803/http://minneapolis.org/mediaroom/assets/mplsnews/sa1E74.pdf| archive-date= 2007-06-15| url-status= dead}}</ref> == આરોગ્ય અને ઉપયોગીતા == [[ચિત્ર:051907-003-HCMC.jpg|thumb|left|alt=Main entrance of HCMC|હેનિપેન કાઉન્ટી મેડિકલ સેન્ટર (એચસીએમસી) શહેરનાં મધ્યભાગમાં.]] મિનેપોલિસમાં સાત હોસ્પિટલો આવેલી છે. ''યુએસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ'' દ્વારા તેને અમેરિકાની શ્રેષ્ઠ હોસ્પિટલ તરીકેનો ચોથો ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. આ હોસ્પિટલોમાં એબોટ નોર્થ વેસ્ટર્ન હોસ્પિટલ (એલિનાનો એક ભાગ), ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ્સ એન્ડ ક્લિનિક, હેનેપિન કાઉન્ટી મેડિકલ સેન્ટર (એચસીએમસી) અને યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટા મેડિકલ સેન્ટર, ફેર વ્યૂનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite news| work =U.S.News & World Report | publisher= U.S.News & World Report, L.P. | title= Best Hospitals| url= http://www.usnews.com/listings/hospitals/| access-date= 2009-03-28}}</ref> ઉપરાંત મિનેપોલિસ વીએ મેડિકલ સેન્ટર, શ્રાઇનર્સ હોસ્પિટલ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન, અને એલિનાની ફિલિપ્સ આઇ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ પણ શહેરને સેવાઓ આપે છે.<ref>{{cite web|title=Hospitals, Physicians and Organizations|url=http://www.hclib.org/pub/search/SubTopics.cfm?Topic=Health/Wellness&SubTopic=Hospitals%2FPhysicians%20and%20Organizations|publisher=Hennepin County Library|access-date=2021-08-26|archive-date=2007-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618171811/http://www.hclib.org/pub/search/SubTopics.cfm?Topic=Health%2FWellness&SubTopic=Hospitals%2FPhysicians%20and%20Organizations|url-status=dead}} અને {{cite web|title=Twin Cities Shriners Hospital|url=http://www.shrinershq.org/Hospitals/Twin_Cities/|publisher=Shriners International|access-date=2009-03-29|archive-date=2009-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328080639/http://shrinershq.org/hospitals/Twin%5FCities/|url-status=dead}}</ref> રોશેસ્ટર મિનેસોટા ખાતે આવેલું માયો ક્લિનિક 75 મિનિટનાં અંતરે આવેલું છે.<ref>{{cite web| publisher= Mayo Foundation| title= Rochester, Minnesota Campus| date= | url= http://www.mayo.edu/education/mcr.html| access-date= 2007-03-15}}</ref> હ્રદયરોગને લગતી શસ્ત્રક્રિયાઓ વિકાસ યુનિવર્સિટીની વેરાયટી ક્લબ હોસ્પિટલ ખાતે વર્ષ 1957 દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન 200 જેટલા દર્દીઓને બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા. અહીં ખુલ્લા હ્રદય ઉપર શસ્ત્રક્રિયા કરવામાં આવી હતી અને મોટાભાગના દર્દીઓ બાળકો હતા. શસ્ત્રવૈદ્ય સી. વોલ્ટન લિલેહેઇ સાથે કામ કરતાં કરતાં મેડટ્રોનિકે સરળતાથી લઈ જઈ શકાય તેવા અને હ્રદયમાં બેસાડી શકાય તેવા કાર્ડિયાક પેસમેકર બનાવવાની શરૂઆત આ સમયગાળા દરમિયાન કરી હતી.<ref>{{cite book| author= Jeffrey, Kirk| title= Machines in Our Hearts: The Cardiac Pacemaker, the Implantable Defibrillator, and American Health Care| publisher= Johns Hopkins University Press| year= 2001| isbn= 0-80186-579-4| pages= 59–65}}</ref> એચસીએમસી વર્ષ 1887માં શહેરની હોસ્પિટલ તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને જનરલ હોસ્પિટલ તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી.<ref name="medicine">{{cite web| title=A History of Minneapolis: Medicine| publisher=Minneapolis Public Library (mpls.lib.mn.us)| year=2001| url=http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs3.asp| access-date=2007-02-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20071122162857/http://www.mpls.lib.mn.us/history/rs3.asp| archive-date=2007-11-22| url-status=dead}}</ref> લોકોને શિક્ષણ આપતી હોસ્પિટલ અને પ્રથમ સ્તરનું તાત્કાલિક સારવાર કેન્દ્ર એચસીએમસીના સેફ્ટી નેટ ખાતે પ્રતિ વર્ષ 3,25,000 દર્દીઓને સારવાર તેમજ 1,00,000 ઇમરજન્સી રૂમ વિઝિટ કરે છે. વર્ષ 2008માં તેણે મિનેસોટા ખાતે ત્યજી દેવાયેલા કુલ લોકો પૈકી 18 ટકા લોકોને તેની સેવા આપી હતી.<ref>{{cite web| publisher= American College of Surgeons| title= Verified Trauma Centers| url= http://www.facs.org/trauma/verified.html| date= March 26, 2009| access-date= 2009-03-28| archive-url= https://web.archive.org/web/20071011164958/http://www.hcmc.org/governance.htm| archive-date= ઑક્ટોબર 11, 2007| url-status= dead}} અને {{cite web| title= About HCMC| url= http://www.hcmc.org/medcenter/about.htm| date= | archive-url= https://web.archive.org/web/20071011164958/http://www.hcmc.org/governance.htm| archive-date= ઑક્ટોબર 11, 2007| url-status= dead| access-date= ઑક્ટોબર 21, 2010}} અને {{cite web| publisher= Hennepin County Medical Center (HCMC)| title= HCMC Governance| url= http://www.hcmc.org/governance.htm| date= | access-date= 2009-03-28| archive-url= https://web.archive.org/web/20071011164958/http://www.hcmc.org/governance.htm| archive-date= 2007-10-11| url-status= dead}}</ref> ગવર્નર ટિમ પાવલેન્ટીએ જનરલ આસિસ્ટન્સ મેડિકલ પ્રોગ્રામ<ref>{{cite news|author=Stassen-Berger, Rachel|date=May 14, 2009|title=Pawlenty slashes nearly $400 million from budget with vetoes|url=http://blogs.twincities.com/politics/05-14-09%20Line-item%20veto%20Ch%2079%20HF1362%20Health%20%20Human%20Services.pdf|publisher=Pioneer Press|access-date=2009-11-19|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717120659/http://blogs.twincities.com/politics/05-14-09%20Line-item%20veto%20Ch%2079%20HF1362%20Health%20%20Human%20Services.pdf|url-status=dead}}</ref> અંતર્ગત રાજ્યના અંદાજ પત્રને વિટો વાપરીને સમતોલ કર્યું. જેના કારણે એચસીએમસીના અંદાજપત્રમાં ઘટ પડી અને તેણે બે દવાખાનાઓ બંધ કરવાની ફરજ પડી કર્મચારીઓ ઘટાડવા પડ્યા, બિન કટોકટી ભરેલી સેવાઓ ઘટાડવી પડી, જે રાજ્યમાં થયેલાં તબીબ સંસ્થાનના નુકસાનમાં સૌથી વધારે ગણાવી શકાય.<ref>{{cite news|author=Williams, Chris (Associated Press)|date=November 18, 2009|title=HCMC approves big cuts in 2010 budget|url=http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/11/18/hcmc-to-adopt-2010-budget-deep-cuts-expected/|publisher=Minnesota Public Radio|access-date=2009-11-19|archive-date=2010-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122042301/http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/11/18/hcmc-to-adopt-2010-budget-deep-cuts-expected/|url-status=dead}}</ref> [[ચિત્ર:Snow-Minneapolis-2007-03-02.jpg|thumb|alt=Street seen from above covered in snow with a city truck full of snow and a person who has to remove snow from his or her car|બરફ પડે ત્યારની કટોકટી]] સુવિધા આપનારા લોકોને નિયમન કરવામાં આવે છે જેને મોનોપોલિસ કહે છે. એક્સેલ એનર્જી વીજળીનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે. સેન્ટરપોઇન્ટ એનર્જી ગેસનો પુરવઠો પહોંચાડે છે. ક્યુવેસ્ટ લેન્ડલાઇન ટેલિફોનની સુવિધા પૂરી પાડે છે અને કોમકાસ્ટ કેબલ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.<ref name="City-Utilities"/> વર્ષ 2007માં સમગ્ર શહેરમાં વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ સુવિધાનો પ્રારંભ થયો. 10 વર્ષ માટે આ સુવિધા યુએસ ઇન્ટરનેટ ઓફ મિનેટોન્કા દ્વારા ઘરદીઠ 20 ડોલર પ્રતિમાસ લઈને તેમજ ઉદ્યોગજગત માટે 30 ડોલર પ્રતિમાસના દરેથી આપવામાં આવશે.<ref name="wififaq">{{cite web| publisher=City of Minneapolis| title=Wireless Minneapolis Frequently Asked Questions| date=| url=http://www.ci.minneapolis.mn.us/wirelessminneapolis/wirelessfaq.asp| access-date=2007-04-07| archive-date=2007-03-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20070305172334/http://www.ci.minneapolis.mn.us/wirelessminneapolis/wirelessfaq.asp| url-status=dead}}</ref> સમગ્ર શહેરમાં જાહેર વાઈ-ફાઈ લગાડવાનો પ્રારંભ પણ મિનેપોલિસ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. ડિસેમ્બર 2008 સુધીમાં સમગ્ર શહેરના 80થી 90 ટકા<ref>{{cite news|author=Lavallee, Andrew|date=December 8, 2008|title=A Second Look at Citywide Wi-Fi|url=http://online.wsj.com/article/SB122840941903779747.html|work=The Wall Street Journal|publisher=Dow Jones|access-date=2009-11-09|archive-date=2010-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20101029103244/http://online.wsj.com/article/SB122840941903779747.html|url-status=dead}}</ref> વિસ્તારને આવરી લેવામાં આવ્યો છે. જે સ્થળે કવરેજ સરખું નથી આવતું તેમાં શહેરના મધ્યભાગની પૂર્વ તેમજ પશ્ચિમ બાજુઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="wififaq"/><ref name="usiw">{{cite web|url=http://www.usiwireless.com/service/minneapolis/schedule.htm|title=Wireless Minneapolis Coverage Map|access-date=2008-07-19|year=2008|publisher=USI Wireless|archive-date=2012-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807101322/http://www.usiwireless.com/service/minneapolis/schedule.htm|url-status=dead}}</ref> શહેરમાં પાણીની સુવિધા લેવા માટે અને ઘનકચરાના નિકાલ માટે માસિક ફી રાખી છે. મોટી વસ્તુઓના નિકાલ તેમજ તેના રિસાઇકલિંગ માટે ફી ચૂકવવી પડે છે. જે લોકો રિસાઇકલ કરાવે છે તેમને ક્રેડિટ મળે છે. જોખમી કચરાનો નિકાલ હેનિપિન કાઉન્ટી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી જગ્યાએ કરવામાં આવે છે.<ref name="City-Utilities">{{cite web| publisher=City of Minneapolis| title=Utilities| date=| url=http://www.ci.minneapolis.mn.us/residents/utilities.asp| access-date=2007-04-07| archive-date=2007-02-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20070205013657/http://www.ci.minneapolis.mn.us/residents/utilities.asp| url-status=dead}}</ref> દરેક વખતે નોંધપાત્ર માત્રામાં બરફ પડે ત્યારે ''બરફની કટોકટી'' જાહેર કરવામાં આવે છે. તે વખતે મિનેપોલિસના પબ્લિક વર્ક્સ ડિપાર્ટમેન્ટનો શેરી વિભાગ હજારો માઇલ સુધી ખડકાયેલો બરફ ઉપાડે છે. આ પ્રકારની કટોકટી વખતે ગાડી પાર્કિંગના નિયમો કડક બનાવી દેવામાં આવે છે. અને સમગ્ર શહેરમાંથી બરફને દૂર કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| publisher= City of Minneapolis| title= Snow and Ice Control| date= | url= http://www.ci.minneapolis.mn.us/snow/snow-removal-basics.asp| access-date= 2007-05-04| archive-date= 2010-02-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20100215015006/http://www.ci.minneapolis.mn.us/snow/snow-removal-basics.asp| url-status= dead}}</ref> == બાજુ બાજુના નગરો == નીચે જણાવ્યા અનુસાર મિનેપોલિસની બાજુમાં 10 પડોશી શહેરો આવેલાં છે :<ref>{{cite web| publisher=City of Minneapolis| title=International Connections| date=| url=http://www.ci.minneapolis.mn.us/government/international.asp| access-date=2009-07-29| archive-date=2016-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183327/http://www.ci.minneapolis.mn.us/government/international.asp| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |first=Madeleine |last=Baran |title=City council approves Najaf, Iraq as Minneapolis' sister city |url=http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/07/31/iraq-sister-city/ |publisher=Minnesota Public Radio |date=2009-07-31 |access-date=1 August 2009 |archive-date=2012-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012165630/http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/07/31/iraq-sister-city/ |url-status=dead }}</ref> {{Div col|2}} * {{Flagicon|Iraq}} નજાફ ([[ઈરાક|ઇરાક]]) વર્ષ 2009થી * {{Flagicon|Mexico}} ક્યુએર્નાવાકા (મેક્સિકો) વર્ષ 2008થી * {{Flagicon|Sweden}} ઉપસાલા ([[સ્વિડન]]) વર્ષ 2000થી * {{Flagicon|Kenya}} એલ્ડોરેટ (કેન્યા) વર્ષ 2000થી * {{Flagicon|China}} હાર્બિન ([[ચીન|પી.આર. ચાઇના]]) વર્ષ 1992થી * {{Flagicon|France}} ટૂર્સ ([[ફ્રાન્સ]]) વર્ષ 1991થી * {{Flagicon|Russia}} નોવોસિબિર્સ્ક ([[રશિયા]]) વર્ષ 1988થી * {{Flagicon|Japan}} ઇબારાકી ([[જાપાન]]) વર્ષ 1980થી * {{Flagicon|Finland}} ક્વોપિયો ([[ફીનલેંડ|ફિનલેન્ડ]]) વર્ષ 1972થી * {{Flagicon|Chile}} સાન્ટિયાગો ([[ચીલી|ચિલી]]) વર્ષ 1961થી {{Div col end}} ઉપરાંત નીચેનાં શહેરો સાથે ઔપચારિક જોડાણ છે: {{Div col|2}} * {{Flagicon|Japan}} હિરોશિમા ([[જાપાન]]) {{Div col end}} મિનેપોલિસ વિનિપેગ (કેનેડા) નું પણ પડોશી શહેર{{Flagicon|Canada}} કહેવાય છે.<ref>{{cite web|title=Winnipeg City Council minutes for 1978|url=http://www.mmcalumni.ca/v2/docs/ol/Winnipeg%20City%20Council%20Minutes%20for%201978.pdf|format=PDF|publisher=Miles Mac Alumni Association|access-date=2009-08-11|archive-date=2011-08-28|archive-url=https://www.webcitation.org/61HGSL3iE?url=http://www.mmcalumni.ca/v2/docs/ol/Winnipeg%20City%20Council%20Minutes%20for%201978.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Div col end}} == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * {{cite web| author= Lileks, James| title= Minneapolis| url= http://www.lileks.com/mpls/index.html| year= 2003| access-date= 2007-04-02}} * {{cite book| last= Richards| first= Hanje| title= Minneapolis-St. Paul Then and Now| publisher= Thunder Bay Press| date= May 7, 2002| isbn= 1-57145-687-2}} == બાહ્ય લિન્ક્સ == {{Spoken Wikipedia|En-Minneapolis.ogg}} {{Sisterlinks|Minneapolis}} * [http://www.minneapolismn.gov/ સિટી ઓફ મિનેપોલિસ — અધિકૃત સાઇટ] '''મુલાકાતીઓ''' * [http://www.minneapolis.org/ મિનેપોલિસની અધિકૃત પ્રવાસન વિભાગની સાઇટ- પ્રવાસીઓ માટેની માહિતી] * [http://www.minneapolismn.gov/visitors/ મિનેપોલિસ શહેર-] * [http://www.minneapolisconventioncenter.com/ મિનેપોલિસ કન્વેન્શન સેન્ટર] * [http://www.placeography.org/index.php/Minneapolis%2C_Minnesota મિનેપોલિસની ઇમારતો, સ્થળો અને પ્લેસોગ્રાફી માટેના પ્રવાસની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823114131/http://www.placeography.org/index.php/Minneapolis%2C_Minnesota |date=2010-08-23 }} {{wikivoyage|Minneapolis}} [[શ્રેણી:1840માં વસેલી વધુ વસ્તીવાળી જગ્યાઓ]] [[શ્રેણી:મિનેસોટાનાં શહેરો]] [[શ્રેણી:હેનેપિન કાઉન્ટી, મિનેસોટા]] [[શ્રેણી:મિનેપોલિસ, મિનેસોટા]] f7uyt0l7ulheo7u9hgffazv5ne2tr7s 0 28209 900984 900401 2026-05-16T06:12:01Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900984 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name = Citigroup Inc. |logo = [[ચિત્ર:Citi.svg|200px]] |type = [[Public company|Public]]<br />{{NYSE|C}}<br />{{Tyo|8710}} |foundation = [[New York City, New York]] (1812) |location = [[New York City, New York]], [[U.S.]] |area_served = Worldwide |key_people = {{nowrap | '''[[Richard D. Parsons]]''' <small>([[Chairman]])</small><br />'''[[Vikram Pandit]]''' <small>([[Chief executive officer|CEO]])</small><br /> '''John Gerspach''' <small>([[Chief financial officer|CFO]])</small>}} |industry = [[Banking]]<br />[[Financial services]] |products = [[Retail banking|Consumer banking]]<br />[[Commercial bank|Corporate banking]]<br />[[Investment banking]]<br />[[Private banking|Global wealth management]]<br />[[Financial analysis]]<br />[[Private equity]] |market cap = {{increase}} [[United States Dollar|US$]] 141.00 billion <small>(April 21, 2010)</small><ref>http://finance.yahoo.com/q?s=c</ref> |revenue = {{decrease}} $80.285 billion <small>(2009)</small><ref name=10k>{{cite web |url=http://finance.yahoo.com/q/is?s=C+Income+Statement&annual |title=Form 10-K |access-date= February 3, 2009}}</ref> |operating_income = {{increase}} $32.463 billion <small>(2009)</small><ref name=10k /> |net_income = {{decrease}} -$1.606 billion <small>(2009)</small><ref name=10k /> |assets = {{decrease}} $1.983 trillion <small>(3Q 2010)</small><ref name=10k /> |equity = {{increase}} $119.087 billion <small>(3Q 2010)</small><ref name=10k /> |assets = {{decrease}} $1.983 trillion <small>(3Q 2010)</small> |num_employees = 258,000 <small>(3Q 2010)</small><ref name=10k /> |homepage = [http://www.citigroup.com/ Citigroup.com] |intl = yes }} [[ચિત્ર:399park.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપના વૈશ્વિક વડામથકની ઇમારત, 399 પાર્ક એવન્યુ, ન્યૂયોર્ક શહેર.]] [[ચિત્ર:CitigroupCenter2.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપ સેન્ટર, ન્યૂયોર્ક શહેર.]] '''સિટીગ્રુપ ઈન્ક.''' (Citigroup Inc.) (બ્રાન્ડેડ '''સિટી''') અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેર સ્થિત નાણાંકિય સેવાઓ પૂરી પાડતી એક મુખ્ય કંપની છે. સિટીગ્રુપના વિલીનીકરણને ઇતિહાસના સૌથી મોટા વિલીનીકરણોમાંથી એક ગણવામાં આવે છે. બેંકિંગ ક્ષેત્રની મહાકાય કંપની સિટીકોર્પ અને નાણાંકિય જૂથ ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપનું 7 એપ્રિલ, 1998ના રોજ વિલીનીકરણ થયા બાદ સિટીગ્રુપ અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું.<ref name="IHT">{{cite news|last=Martin|first=Mitchell|url=http://www.iht.com/articles/1998/04/07/citi.t.php|title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $140 Billion Deal: A New No. 1: Financial Giants Unite|work=[[International Herald Tribune]]|date=April 7, 1998|access-date=April 4, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220064016/http://www.iht.com/articles/1998/04/07/citi.t.php|archive-date=ફેબ્રુઆરી 20, 2008|url-status=dead}}</ref> સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) નાણાંકિય સેવાઓનું વિશ્વનું સૌથી વિશાળ માળખું ધરાવે છે, જે 16,000 જેટલી ઓફિસો સાથે 140 દેશોમાં ફેલાયેલું છે. આ કંપની વિશ્વભરમાં આશરે 2,60,000 કર્મચારીઓ તેમજ 140 થી વધુ દેશોમાં 200 મિલિયન ગ્રાહક ખાતા ધરાવે છે. યુએસ (US) ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝના વેપારમાં તે પ્રાથમિક વિક્રેતા છે.<ref>{{cite web|url=http://www.ny.frb.org/markets/pridealers_current.html|title=Primary Dealers List|publisher=Federal Reserve Bank of New York|access-date=April 27, 2007|archive-date=ડિસેમ્બર 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227120158/http://www.ny.frb.org/markets/pridealers_current.html|url-status=dead}}</ref> 2008ની વૈશ્વિક નાણાંકિય કટોકટીમાં સિટીગ્રુપને ખૂબ મોટાપાયે નુકસાન થયું હતું અને યુ.એસ. (U.S.) સરકારે નવેમ્બર 2008માં મોટી જામીનગીરી આપીને તેને બચાવ્યું હતું.<ref name="nyt-dash24nov"/> તેના સૌથી મોટા હિસ્સેદારોમાં મધ્યપૂર્વ અને [[સિંગાપુર|સિંગાપોર]]માંથી આવતાં ફંડોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=anjGWhqi0PSE&amp;refer=home</ref> 27 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકાર $25 બિલિયન સંકટકાલીન મદદને સામાન્ય શેરોમાં પરિવર્તિત કરીને તેમની કંપનીનો 36 % ઇક્વિટીહિસ્સો લેશે; જોકે સિટીગ્રુપે $21 બિલિયનના સામાન્ય શેરો અને ઇક્વિટીને યુએસ (US) ઇતિહાસના એકમાત્ર વિશાળ શેર વેચાણના ભાગરૂપે વેચતા આ હિસ્સો 27 % રહી ગયો હતો. આટલું મોટું વેચાણ કરીને સિટીગ્રુપે એક મહિના પહેલા જ બેંક ઓફ અમેરિકાના $19 બિલિયન શેરોના વેચાણને પાછળ છોડી દીધું હતું. બેંક ઓફ અમેરિકા, જેપી (JP) મોર્ગન ચેઝ અને વેલ્સ ફેર્ગો સાથે સિટીગ્રુપ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ''ચાર વિશાળ બેંકો'' માંથી એક છે.<ref name="reutersb4">{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/|title=Break Up the Big Banks|last=Winkler|first=Rolfe|date=September 15, 2009|publisher=Reuters|access-date=December 17, 2009|archive-date=સપ્ટેમ્બર 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922101218/http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922101218/http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/ |date=સપ્ટેમ્બર 22, 2010 }}</ref><ref name="CNNmoneyb4">{{cite news|url=http://money.cnn.com/2009/02/27/news/economy/tully_banks.fortune/index.htm?source=yahoo_quote|title=Will the banks survive?|last=Tully|first=Shawn|date=February 27, 2009|publisher=Fortune Magazine/CNN Money|access-date=December 17, 2009|archive-date=જાન્યુઆરી 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119164443/http://money.cnn.com/2009/02/27/news/economy/tully_banks.fortune/index.htm?source=yahoo_quote|url-status=dead}}</ref><ref name="USATodayb4">{{cite news|url=http://www.usatoday.com/money/companies/earnings/2008-10-16-citigroup_N.htm|title=Citigroup posts 4th straight loss; Merrill loss widens|date=October 16, 2008|publisher=The Associated Press|access-date= December 17, 2009}}</ref><ref name="Forbesb4">{{cite web|url=http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html|title=Big banks still hold regulators hostage|last=Winkler|first=Rolfe|date=August 21, 2009|publisher=Reuters, via Forbes.com|access-date=December 17, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629010020/http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html|archive-date=જૂન 29, 2011|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629010020/http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html |date=જૂન 29, 2011 }}</ref><ref name="SFCb4">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/11/17/BURD146AIA.DTL|title=Bay Area job losses likely in Citigroup layoffs|last=Temple|first=James|coauthors=The Associated Press|date=November 18, 2008|publisher=The San Francisco Chronicle|access-date=December 17, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205193226/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F11%2F17%2FBURD146AIA.DTL|url-status=dead}}</ref><ref name="NYTimesb4">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/08/23/business/23discount.html|title=4 Major Banks Tap Fed for Financing|last=Dash|first=Eric|date=August 23, 2007|publisher=The New York Times|access-date= December 17, 2009}}</ref><ref name="SanFranb4">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/11/24/BUST14B71M.DTL|title=Citigroup gets a monetary lifeline from feds|last=Pender|first=Kathleen|date=November 25, 2008|publisher=The San Francisco Chronicle|access-date=December 17, 2009|archive-date=જુલાઈ 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726195359/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F11%2F24%2FBUST14B71M.DTL|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == સિટીકોર્પ અને ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ વચ્ચે થયેલા $140 બિલિયનના જોડાણને પગલે 8 ઓક્ટોબર, 1998ના રોજ સિટીગ્રુપની રચના કરવામાં આવી હતી, જેનાથી તે વિશ્વની સૌથી મોટી નાણાંકિય સેવાઓ પૂરી પાડતી સંસ્થા બની હતી.<ref name="IHT"/> આમ કંપનીનો ઇતિહાસ કેટલીક પેઢીઓની કામગીરી વચ્ચે વહેંચાયેલો હતો જેનું બાદમાં સિટીકોર્પમાં એકીકરણ થયું. જેમ કે સિટીકોર્પ 100થી વધુ દેશોમાં સંચાલન કરતી [[બૅન્ક|બેંક]]ની સેવાઓ આપતી સંસ્થા હતી; અથવા ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ, જે ક્રેડિટ સેવાઓ, ગ્રાહક ધીરાણ, દલાલી અને વીમા જેવા ધંધા સાથે સંકળાયેલું હતું. એ રીતે, કંપનીનો ઇતિહાસ 1812માં સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્ક (બાદમાં સિટીબેંક); 1870માં બેંક હેન્ડલોવી; 1873માં સ્મિથ બાર્ને, 1884માં બેનામેક્સ; 1910માં સાલોમોન બ્રધર્સ સુધી વિસ્તરેલો છે. <ref name="citihistory">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/index.htm|title=About Citi|publisher=Citigroup|access-date=April 4, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309173314/http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/index.htm|archive-date=માર્ચ 9, 2007|url-status=live}}</ref> === સિટીકોર્પ === સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્કથી ઇતિહાસની શરૂઆત થાય છે. આ બેંકને 16 જૂન, 1812ના રોજ ન્યૂયોર્ક રાજ્યએ $2 મિલિયન મૂડીથી સનદ આપીને રક્ષિત કરી હતી. ન્યૂયોર્કના વેપારીઓના એક જૂથને સેવાઓ આપીને શરૂઆત કરનારી આ બેંક તે જ વર્ષે 14 સપ્ટેમ્બરે ધંધા માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી અને સેમ્યુઅલ ઓસ્ગુડને કંપનીના પ્રથમ પ્રમુખ તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યા.<ref name="Citibank">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/citibank.htm|title=About Citi – Citibank, N.A.|publisher=Citigroup|access-date=May 12, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416132329/http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/citibank.htm|archive-date=એપ્રિલ 16, 2007|url-status=live}}</ref> 1865માં યુ.એસ. (U.S.)ની નવી બેંકિંગ વ્યવસ્થામાં જોડાયા પછી કંપનીનું નામ બદલીને ધ નેશનલ સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્ક રાખવામાં આવ્યું અને 1895 સુધીમાં તો તે અમેરિકાની સૌથી મોટી બેંક બની ગઇ.<ref name="Citibank"/> 1913માં ફેડરલ રીઝર્વ બેંક ઓફ ન્યૂયોર્કમાં ફાળો આપનાર તે પ્રથમ બેંક બની. તેના પછીના જ વર્ષે આ બેંકે બ્યુનોસ એરિસમાં યુ.એસ.(U.S.)ની પ્રથમ વિદેશી બ્રાન્ચનું ઉદ્દઘાટન કર્યું. જોકે 19મી સદીના મધ્યથી આ બેંક ક્યુબાના ખાંડ ઉદ્યોગ જેવા બાગાયતી અર્થતંત્રોમાં સક્રિય હતી. 1918માં યુ.એસ. (U.S.)ની વિદેશી બેંક ઇન્ટરનેશનલ બેંકિંગ કોર્પોરેશનની ખરીદીએ તેને $1 બિલિયનની મિલકતોને પસાર કરનારી પ્રથમ અમેરિકન બેંક બનાવી દીધી, જેના પગલે તે 1929માં વિશ્વની સૌથી મોટી વ્યવસાયિક બેંક બની.<ref name="Citibank"/> આ બેંક તેના વિકાસ સાથે નાણાંકિય સેવાઓમાં નાવીન્ય લાવનારી અગ્રણી બેંક બની. બચતપર ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (1921); જામીનગીરી વગર ખાનગી ધીરાણ(1928); ગ્રાહક ચકાસણી ખાતાં (1926) અને વિનિમયક્ષમ ધીરાણનું પ્રમાણપત્ર (1961) વગેરે આપનારી યુ.એસ.(U.S.)ની પ્રથમ મોટી બેંક તરીકે તે બહાર આવી હતી.<ref name="Citibank"/> 1955માં બેંકે તેનું નામ બદલીને ધ ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્ક રાખ્યું, જેને 1962માં કંપનીના પાયાની 150મી જયંતિ નિમિત્તે ટૂંકાવીને ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી બેંક કરવામાં આવ્યું.<ref name="Citibank"/> ત્યારબાદ કંપની વ્યવસ્થિત રીતે ભાડાપટ્ટા અને ક્રેડિટ કાર્ડ ક્ષેત્રે પ્રવેશી. તેના દ્વારા લંડનમાં દાખલ કરાયેલા યુએસડી(USD)ધીરાણના પ્રમાણપત્રો બજારમાં 1888 પછીના પ્રથમ નવા વિનિમયક્ષમ ખત બન્યા. બાદમાં માસ્ટરકાર્ડ બનવા માટે, 1967માં બેંકે તેનું ''ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી ચાર્જ સર્વિસ'' ક્રેડિટ કાર્ડ દાખલ કર્યું - જે લોકોમાં "એવરીથિંગ કાર્ડ" તરીકે જાણીતું હતું.<ref name="Citibank"/> 1976માં, સીઇઓ(CEO) વોલ્ટર બી. વ્રિસ્ટનની આગેવાની હેઠળ, ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી બેંક (અને તેની હોલ્ડિંગ કંપની ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી કોર્પોરેશન)નું નામ બદલીને સિટીબેંક, એન.એ. (N.A.) (અને સિટીકોર્પ, અનુક્રમે) રાખવામાં આવ્યું. ત્યાર પછી ટૂંક જ સમયમાં કંપનીએ સિટીકાર્ડ બહાર પાડ્યું, જેને 24-કલાક એટીએમ(ATM)નો નવો ચીલો પાડ્યો.<ref name="Citibank"/> બેંકના વિસ્તરણની સાથેસાથે, 1981માં નેરે વોરેન-કેરોલાઇન સ્પ્રિન્ગ ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીને ખરીદી લેવામાં આવી. 1984માં જોહ્ન એસ. રીડને સીઇઓ (CEO) તરીકે ચૂંટી લેવામાં આવ્યાં, સાથે જ સિટી, લંડનમાં ચેપ્સ (CHAPS) ક્લીયરિંગ હાઉસનું મૂળ સભ્ય બન્યું. તેમના નેતૃત્વ પછી 14 વર્ષ સિટીબેંક યુનાઇડેટ સ્ટેટ્સની સૌથી મોટી બેંક તેમજ વિશ્વની સૌથી મોટી ક્રેડિટ કાર્ડ અને ચાર્જ કાર્ડ આપનારી બેંક બની. સાથે તેણે તેની વૈશ્વિક પહોંચ 90થી વધુ દેશ સુધી વિસ્તારી દીધી હતી.<ref name="Citibank"/> === ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ === જોડાણ વખતે ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ નાણાંકિય હિતો ધરાવતું થોડું અલગ જૂથ હતું જેને સીઇઓ(CEO) સેન્ડી વેઇલ્લ હેઠળ સાથે લાવવામાં આવ્યું હતું. તેના મૂળિયા કોમર્શિયલ ક્રેડિટમાં છે, જે કન્ટ્રોલ ડેટા કોર્પોરેશનની સહાયક કંપની છે. આ કંપનીને વેઇલ્લે 1986માં ચાર્જ લીધા બાદ તે જ વર્ષે નવેમ્બરમાં ખાનગીમાં લઇ લીધી હતી.<ref name="IHT"/><ref name="Primerica">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/primerica.htm|title=About Citi – Primerica Financial Services|publisher=Citigroup|access-date=April 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080327182116/http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/primerica.htm|archive-date=માર્ચ 27, 2008|url-status=live}}</ref> બે વર્ષ બાદ, વેઇલ્લે પ્રાઇમેરિકાની ખરીદીનો સોદો પાર પાડ્યો. આ જૂથે પહેલેથી જ જીવન વીમાકર્તા એ એલ વિલિયમ્સ તેમજ શેર દલાલ સ્મિથ બાર્નેને ખરીદી લીધા હતા. નવી કંપનીએ પ્રાઇમેરિકા નામ ધારણ કર્યું અને "ક્રોસ-સેલિંગ"નો વ્યૂહ અપનાવ્યો જે અંતર્ગત પિતૃ કંપની હેઠળના દરેક એકમને એકબીજાની સેવાઓનું વેચાણ કરવાનું હતું. તેના બિન-નાણાંકિય ધંધાઓ આડપેદાશ તરીકે ફૂટી નીકળ્યા હતાં.<ref name="Primerica"/> [[ચિત્ર:Travelers logo.png|thumb|સિટીકોર્પ સાથે જોડાણ પહેલાનો ટ્રાવેલર્સ ઈન્ક. (Inc.) નો કોર્પોરેટ લોગો (1993-1998)]] રીયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે નબળાં રોકાણો<ref name="IHT"/> અને હરિકેન એન્ડ્રૂ બાદના સમયમાં નોંધપાત્ર નુકસાન સહન કરનારાં ટ્રાવેલર્સ ઇન્સ્યુરન્સે,<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html|title=Survival Insurance|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 24, 2001|access-date=September 17, 2007|archive-date=સપ્ટેમ્બર 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090921030221/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921030221/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html |date=સપ્ટેમ્બર 21, 2009 }}</ref> સપ્ટેમ્બર 1992માં પ્રાઇમેરિકા સાથે વ્યૂહાત્મક જોડાણ કર્યું, જે ડીસેમ્બર 1993માં તેમના એકત્રીકરણ અને એક જ કંપની તરફ દોરી ગયું. પ્રભુત્વ બાદ ગ્રુપ ટ્રાવેલર્સ ઈન્ક. (Inc.) બન્યું. મિલકતો અને હાનિઓ તેમજ જીવન અને એન્યુઇટી બાહેંધરીક્ષમતાઓને ધંધામાં ઉમેરવામાં આવી.<ref name="Primerica"/> દરમિયાન, સોદામાં જ મેળવાયેલા ટ્રાવેલર્સના વિશિષ્ટ લાલ છત્રીના લોગોને નવા નામ સાથેની સંસ્થાના તમામ વેપારમાં વાપરવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું. આ સમય દરમિયાન, ટ્રાવેલર્સે શીઅર્સન લેહમેનને સંપાદિત કરીને સ્મિથ બાર્ને સાથે તેને ભેળવી દીધી. છૂટક દલાલી અને મિલકત સંચાલન પેઢી એવી શીઅર્સન લેહમેનના 1985<ref name="IHT"/> સુધીના વડા વેઇલ્લ હતા.<ref name="Primerica"/> ==== સાલોમોન બ્રધર્સ ==== અંતે, નવેમ્બર 1997માં, ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપે (જેનું એઇટ્ના પ્રોપર્ટી એન્ડ કેઝ્યુલ્ટી, ઈન્ક. (Inc.) માં ભેળવાયા બાદ ફરીથી એપ્રિલ 1995માં નામ બદલવામાં આવ્યું) મોટા બોન્ડ ડીલર અને બલ્જ બ્રેકેટ (સૌથી વધુ બાહેંધરી આપનારી કંપની કે તેમનો સમૂહ) ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક સાલોમોન બ્રધર્સને ખરીદવા માટે $9 બિલિયનનો સોદો કર્યો.<ref name="Primerica"/>. આ સોદો ટ્રાવેલર્સ/સ્મિથ બાર્ને માટે પૂરક બની રહ્યો કારણ કે સાલોમોન માત્ર નિશ્ચિત-આવક અને સંસ્થાકિય ગ્રાહકો પર આધાર રાખતી હતી જ્યારે સ્મિથ બાર્ને ઇક્વિટી અને રીટેઇલ ક્ષેત્રે મજબૂત હતું. સાલોમોન બ્રધર્સે સ્મિથ બાર્નેને, સાલોમોન સ્મિથ બાર્ને નામના નવા જામીનગીરીઓના એકમમાં જોડ્યું. એક વર્ષ પછી તો આ વિભાગે સિટીકોર્પના જામીનગીરીઓના જૂના સંચાલનને પણ હાથમાં લઇ લીધું. શ્રેણીબદ્ધ નાણાંકિય કૌભાંડોને પગલે બેંકની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચતાં ધ સાલોમોન સ્મિથ બાર્ને નામને અંતે ઓક્ટોબર 2003માં ત્યજી દેવામાં આવ્યું. === સિટીકોર્પ અને ટ્રાવેલર્સ વિલય === 6 એપ્રિલ 1998ના રોજ સિટીકોર્પ અને ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ વચ્ચેના જોડાણની વિશ્વ સમક્ષ જાહેરાત થઇ, જેનાથી $140 બિલિયન મૂલ્ય ધરાવતી અને લગભગ $ 700 બિલિયનની મિલકતો ધરાવતી પેઢીનું સર્જન થયું.<ref name="IHT"/> આ સોદાથી ટ્રાવેલર્સ માટે સિટીકોર્પના રીટેઇલ ગ્રાહકોને મ્યુચ્યઅલ ફંડો અને વીમો આપવાનું સરળ બન્યું, જ્યારે બેંકિંગ વિભાગોને તેના રોકાણકારો અને વીમા ખરીદનારાઓનો નવો વર્ગ મળ્યો. જોડાણની જેમ આ સોદો ભલે રજૂ કરાયો હોય, પરંતુ તે જોડાણ કરતાં શેરની ફેરબદલી નો સોદો વધુ હતો. ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપે સિટીકોર્પના તમામ શેરો $70 બિલિયનમાં ખરીદીને સિટીકોર્પના દરેક શેર માટે 2.5 નવા સિટીગ્રુપના શેર આપ્યા હતાં. આ માળખાથી દરેક કંપનીના વર્તમાન શેરહોલ્ડરો લગભગ અડધી કંપનીના માલિક થયા.<ref name="IHT"/> નવી કંપનીએ સિટીકોર્પની "સિટી" બ્રાન્ડને તેના નામમાં જાળવી રાખ્યું, અને ટ્રાવેલર્સના વિશિષ્ટ "લાલ છત્રી"ના લોગોને નવા કોર્પોરેટ લોગોમાં અપનાવ્યો, જે 2007 સુધી ઉપયોગમાં લેવાતો હતો. બંને મૂળ કંપનીના ચેરમેન જોહ્ન રીડ અને સેન્ડી વેઇલ્લને નવી કંપની સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) ના અનુક્રમે કો-ચેરમેન અને કો-સીઇઓ(CEO) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા. જોકે બંને કંપનીની સંચાલન પ્રક્રિયામાં વિશાળ તફાવતે તરત જ આ પ્રકારના માળખાના ડહાપણ સામે ઘણા પ્રશ્નાર્થ ઊભા કર્યા. વૈશ્વિક મહામંદી પછી લાગુ કરાયેલા ગ્લાસ-સ્ટીગલ્લ એક્ટની બાકીની જોગવાઇઓએ બેંકોને વીમા બાહેંધરી આપનારા સાથે જોડાણ પર પ્રતિબંધ ફરમાવ્યો અને સિટીગ્રુપ માટે પ્રતિબંધિત મિલકતોનું બેથી પાંચ વર્ષમાં વિનિવેશ કરવાનું પણ ઠેરવ્યું. જોકે, વેઇલ્લે જોડાણ વખતે જણાવ્યું હતું કે તેમને વિશ્વાસ છે કે ''"આટલા સમય દરમિયાન કાયદા બદલાઇ જશે.. આ સમસ્યા નહીં રહે તે માનવા માટે આપણે પૂરતી ચર્ચાવિચારણા હાથ ધરી શકીશું."'' <ref name="IHT"/> ખરેખર, નવેમ્બર 1999માં પસાર થયેલા ગ્રામ-લીચ-બ્લાઇલી એક્ટથી રીડ અને વેઇલ્લના મતને સમર્થન મળ્યું હતું, આ એક્ટથી આર્થિક બેંકિંગ, મૂડીરોકાણ બેંકિંગ, વીમા બાહેંધરી અને દલાલીના મિશ્રણસમી સુવિધાઓ આપતાં નાણાંકિય સમૂહો માટેના દરવાજા ખુલી ગયા હતા.<ref>{{cite web|last=Heakal|first=Reem|url=http://www.investopedia.com/articles/03/071603.asp|title=What Was The Glass-Steagall Act?|publisher=Investopedia|date=July 16, 2003|access-date= September 13, 2007}}</ref> ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ અને સિટીકોર્પના વિલય પછી જો પ્લુમેરી બંનેના ગ્રાહક વેપારોના એકીકરણનાં વડા પદે રહ્યા તેમજ વેઇલ્લ અને રીડ દ્વારા તેમને સિટી બેંક ઓફ નોર્થ અમેરિકાના સીઇઓ (CEO) પદે પણ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.<ref name="highbeam1">{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html |title=Plumeri next Willis CEO; Former Citigroup executive to succeed Reeve |publisher=Business Insurance |date=October 2, 2000 |access-date=July 15, 2010 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 10, 2012 |archive-url=https://archive.today/20120910043739/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120910043739/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html |date=સપ્ટેમ્બર 10, 2012 }}</ref><ref name="highbeam3">{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-66458878.html |title=Willis Names Plumeri New Chairman/CEO |publisher=National Underwriter Property & Casualty-Risk & Benefits Management |date=October 9, 2000 |access-date=July 15, 2010 |archive-date=ડિસેમ્બર 9, 2012 |archive-url=https://archive.today/20121209111330/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=Willis+Names+Plumeri+New+ChairmanCEO.(Brief+Article)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy= |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209111330/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=Willis+Names+Plumeri+New+ChairmanCEO.(Brief+Article)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy= |date=ડિસેમ્બર 9, 2012 }}</ref> તેમણે 450 રીટેઇલશાખાઓના નેટવર્કનું સંચાલન કર્યું હતું.<ref name="highbeam3"/><ref name="forbes1">{{cite web |url=http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |title=Joseph J. Plumeri Profile |publisher=[[Forbes]] |date= |access-date=July 15, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031124616/http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031124616/http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |date=ઑક્ટોબર 31, 2010 }}</ref><ref name="highbeam4">{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |title=Citi Veteran to Lead U.K. Insurance Broker.(Joseph J. Plumeri moves to Willis Group) |publisher=[[American Banker]] |date=September 27, 2000 |access-date=July 15, 2010 |archive-date=નવેમ્બર 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104091447/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104091447/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |date=નવેમ્બર 4, 2012 }}</ref> સીઆઇબીસી (CIBC) ઓપનહેઇમરના વિશ્લેષક જે. પોલ ન્યૂસમે જણાવ્યું હતું: "મોટાભાગના લોકો આશા રાખે છે તેમ તેઓ ચીઠ્ઠીના ચાકર જેવા એક્ઝિક્યુટિવ નથી. તેઓ નમ્ર પણ નથી. પણ સિટીબેંક એક સંસ્થા તરીકે આ બેંક મુશ્કેલીમાં હતી તે વાત જાણતું હતું અને પરોક્ષ વેચાણ વડે હવે તે નહતી ચાલવાની-અને પ્લૂમેરી પણ બેંક પર ઠંડુ પાણી રેડવાના જુસ્સામાં હતા."<ref name="investmentnews1">{{cite news |last=Nash |first=Jeff |url=http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 |title=The Chief Preacher: Joe Plumeri – Citibank Finds Sales Religion |publisher=Investment News |date=April 19, 1999 |access-date=July 16, 2010 |archive-date=મે 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511082415/http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 |url-status=dead }}</ref> વેઇલ્લ અને રીડે જ્યારે પદનો ત્યાગ કર્યો ત્યારે અટકળો થતી હતી કે જો તેમને સિટીબેંકના વિશાળ અને નોંધનીય વિજય પર અસર કરવી હશે તો તેઓ સમગ્ર સિટીગ્રુપ ચલાવવા માટેના આગળ પડતાં દાવેદાર હશે.<ref name="investmentnews1"/> આવી અટકળો વચ્ચે, પ્લુમેરીએ એકમની આવક એક જ વર્ષમાં $108 મિલિયનથી વધારીને $415 મિલિયન પર પહોંચાડી દીધી, આવકનો આ વધારો આશરે 400%નો હતો.<ref name="bizjournals2003">{{cite news|url=http://philadelphia.bizjournals.com/philadelphia/stories/2003/11/17/daily17.html?jst=b_ln_hl |title=Commerce adds Plumeri to Board of Directors |publisher= [[Philadelphia Business Journal]] |date=November 19, 2003 |access-date= July 16, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.irmi.com/conferences/crc/speakers/plumeri.aspx |title=Joe Plumeri |publisher=International Risk Management Institute |date= |access-date=July 16, 2010 |archive-date=જુલાઈ 13, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713060847/http://www.irmi.com/conferences/crc/speakers/plumeri.aspx |url-status=dead }}</ref><ref name="willis2004">[http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf "બ્રેકિંગ વિથ ટ્રેડિશન: વિલિસ રી-એનર્જાઇઝ્ડ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718053213/http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf |date=2011-07-18 }}, ''રીસ્ક ટ્રાન્સ્ફર મેગેઝિન'' , 1 એપ્રિલ, 2004.</ref> જોકે તેઓ જાન્યુઆરી, 2000માં અચાનક જ સિટીબેંકમાંથી નિવૃત થઇ ગયા.<ref name="ecnext1">{{cite news|url=http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-4230519/Joe-Plumeri-playing-in-traffic.html|James Kristie |title=Joe Plumeri, Playing in Traffic: with his quest for adventure and 'just go for it' philosophy, the CEO of insurance broker Willis Group Holdings has got the competitive spirit kicking in again at this 175-year-old company |publisher=Directors & Boards |date= June 22, 2004|access-date= July 15, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html |author=B. Moyer |title=After Turnover At Citi, More Deals Expected |publisher=[[American Banker]] |date=December 6, 1999 |access-date=July 16, 2010 |archive-date=નવેમ્બર 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104091721/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104091721/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html |date=નવેમ્બર 4, 2012 }}</ref> 2000ની સાલમાં સિટીગ્રુપે એસોસિએટ્સ ફર્સ્ટ કેપિટલ કોર્પોરેશન હસ્તગત કરી જે 1989 સુધી ગલ્ફ+વેસ્ટર્નની માલિકીનું હતું (હવે નેશનલ એમ્યુઝમેન્ટ્સનો હિસ્સો છે). એસોસિએટ્સની લૂંટણિયા ધીરાણ પ્રવૃતિઓ માટે તેની મોટાપાયે ટીકાઓ થતી હતી અને સિટીએ ગ્રાહકો સાથે થયેલી વિવિધ પ્રકારની લૂંટણિયા પ્રવૃતિઓને પગલે અંતે ફેડરલ ટ્રેડ કમિશન સાથે સમાધાન કરવું પડ્યું, જેમાં સિટીએ $240 મિલિયન ચૂકવવા પડ્યા હતા. ગ્રાહકો સાથે થયેલી ખોટી પ્રવૃતિઓમાં "ફ્લિપિંગ" મોર્ટગેજ, વૈકલ્પિક ક્રેડિટ ઇન્સ્યુરન્સ સાથે "પેકિંગ" મોર્ટગેજ અને છેતરામણી માર્કેટિંગ પ્રવૃતિઓનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>સિટીગ્રુપ સેટલ્સ એફટીસી (FTC) ચાર્જીસ અગેન્સ્ટ ધ એસોસિએટ્સ રેકોર્ડ-સેટિંગ $215 મિલિયન ફોર સબપ્રાઇમ લેન્ડિંગ વિક્ટિમ્સ http://www.ftc.gov/opa/2002/09/associates.shtm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604153553/http://www.ftc.gov/opa/2002/09/associates.shtm |date=2010-06-04 }}</ref> === ટ્રાવેલર્સ સ્પિન ઓફ === [[ચિત્ર:The Travelers Companies.svg|thumb|ટ્રાવેલર્સ કંપનીઓનો વર્તમાન લોગો.]] કંપનીએ તેમની ટ્રાવેલર્સ મિલકતો અને દુર્ઘટના વીમા બાહેંધરીના ધંધાને 2002માં અન્યત્ર વાળ્યો. આ પગલું વીમા એકમ દ્વારા સિટીગ્રુપના સ્ટોક પ્રાઇઝ પર ગાળિયો મજબૂત કરાતાં ભરવામાં આવ્યું હતું કારણ કે ટ્રાવેલર્સની કમાણી વધુ સીઝનલ અને મોટી આપત્તિઓથી અસર પામે તેવી હતી. 11 સપ્ટેમ્બર, 2001નો ન્યૂયોર્ક સિટીના મધ્યમાં આવેલા વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પરનો હુમલો તેમાં ખાસ હતો. મોટાભાગના ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો વીમો દલાલો પાસેથી ખરીદવા માટે ટેવાયેલા હોવાથી આ પ્રકારના વીમા સીધા જ ગ્રાહકોને વેચવા મુશ્કેલ હતા. ધ ટ્રાવેલર્સ પ્રોપર્ટી કેઝ્યુલ્ટી કોર્પોરેશનનું સેન્ટ પોલ કંપનીઝ ઈન્ક. (Inc.) સાથે 2004માં જોડાણ થયું અને સેન્ટ પોલ ટ્રાવેલર્સ કંપનીઝ અસ્તિત્વમાં આવી. સિટીગ્રુપે જીવન વીમો અને એન્યુઇટી બાહેંધરીનો ધંધો જાળવી રાખ્યો; જોકે, તેમણે આ ધંધાઓ 2005માં મેટલાઇફને વેચી દીધા. સિટીગ્રુપ હજુ પણ મોટાપાયે તમામ પ્રકારના વીમા વેચે છે, પરંતુ બાહેંધરી વીમામાં હવે તે નથી રહ્યું. ટ્રાવેલર્સ ઇન્સ્યુરન્સથી છૂટકારો મેળવ્યા છતાં, ફેબ્રુઆરી 2007 સુધી સિટીગ્રુપે ટ્રાવેલર્સનો ઓળખસમો લાલ છત્રીનો લોગો જાળવી રાખ્યો. ફેબ્રુઆરી 2007માં સિટીગ્રુપ સેન્ટ પોલ ટ્રાવેલર્સને આ લોગો વેચવા માટે સંમત થયું,<ref name="PR">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/070213a.htm|title=Citigroup Announces Unified, Global Brand Identity Under "Citi" Name|date=February 13, 2007|publisher=Citigroup|access-date=August 7, 2008|archive-date=ઑગસ્ટ 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829205657/http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/070213a.htm|url-status=dead}}</ref> જેણે પોતાનું નામ બદલીને ટ્રાવેલર્સ કંપનીઝ કરી નાખ્યું. સિટીગ્રુપે પણ કોર્પોરેટ બ્રાન્ડ "સિટી"ને પોતાના માટે અને તેમની તમામ ગૌણ કંપની માટે સ્વીકારવાનું નક્કી કર્યું, જેમાંથી પ્રાઇમેરિકા અને બેનામેક્સને બાકાત રાખ્યા.<ref name="PR"/> === સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટી === 2008માં સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટી વધુ ઘેરી બનતાં, કબૂલાત ઉપરાંતની જામીનગીરી આધારિત દેવાનાં બંધન(સીડીઓ(CDO))ના સ્વરૂપમાં મોટાપાયે જોખમી ગીરોને કારણે અને ઓછું હોય તેમ તેમાં નબળું જોખમ સંચાલન ભળતાં સિટીગ્રુપ ગંભીર મુશ્કેલીમાં સપડાયું. કંપનીએ વિસ્તૃત ગાણિતિક રીસ્ક મોડેલ્સનો ઉપોયગ કર્યો જેમાં ખાસ કરીને ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં ગીરો પર ધ્યાન અપાયું, પરંતુ તેમાં ક્યારેય નેશનલ હાઉસિંગ ડાઉનટર્નની શક્યતાનો સમાવેશ ન કરાયો, અથવા તો લાખો ગીરો ધારકો તેમના ગીરો પર દેવાળું ફૂંકશે તે શક્યતાનો સમાવેશ પણ ન થયો. ખરેખર, ટ્રેડિંગના વડા થોમસ મહેરાસ સિનિયર રિસ્ક ઓફિસર ડેવિડ બુશનેલના નજીકના મિત્ર હતા, જેનાથી જોખમની દૂરંદેશીને નજરઅંદાજ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/01/27/business/yourmoney/27kim.html?pagewanted=print|title=What’s $34 Billion on Wall Street?|date=January 27, 2008|first=Landon Jr.|last=Thomas|newspaper=New York Times|access-date= September 22, 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23citi.html?pagewanted=print|title=Citigroup Saw No Red Flags Even as It Made Bolder Bets|date=November 23, 2008|first=Eric|last=Dash|first2=Julie|last2=Creswell|newspaper=New York Times|access-date= September 22, 2009}}</ref>. ટ્રેઝરી સેક્રેટરી, રોબર્ટ રુબિન નિયંત્રણોહટાવવામાં અસરકારક નીવડતાં ટ્રાવેલર્સ અને સિટીકોર્પનું 1998માં જોડાણ શક્ય થયું હોવાનું કહેવાય છે. ત્યાર બાદ સિટીગ્રુપના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં રુબિન અને ચાર્લ્સ પ્રિન્સ કંપનીને સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટીમાં એબીએસ(MBS) અને સીડીઓ(CDO) તરફ ધકેલવામાં અસરકારક નીવડ્યા હોવાનું મનાય છે. કટોકટી ઊઘાડી પડતાં, સિટીગ્રુપે 11 એપ્રિલ, 2007ના રોજ 17,000 નોકરીઓ અથવા કુલ કર્મચારીઓમાંથી 5 ટકા પર કાપ મૂકાશે તેવી જાહેરાત કરી. આ જાહેરાત ખર્ચાઓ પર કાપ મૂકવા અને લાંબા સમયથી નબળો દેખાવ કરતાં સ્ટોક્સને ટેકો આપવા માટે ડીઝાઇન કરાયેલા વ્યાપક પુનઃસંગઠનના ભાગરૂપે થઇ હતી.<ref name="jobcuts1"/> જામીનગીરીઅને દલાલીપેઢી બીયર સ્ટીર્ન્સ 2007ના ઉનાળામાં ગંભીર સમસ્યામાં સપડાઇ છતાં સિટીગ્રુપે સીડીઓ(CDO) સાથે સમસ્યામાં હોવાની શક્યતાને ખૂબ જ સુક્ષ્મ ગણી (1%ની 1/100 કરતાં પણ ઓછી) અને પોતાના જોખમ અવલોકનમાંથી તેમને બાકાત રાખવામાં આવી. કટોકટી ઘેરી બનવાની સાથે સિટીગ્રુપે 7 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ જાહેર કર્યું કે તે પોતાના માનવબળમાં વધુ 5થી 10 ટકા કર્મચારીઓને કાપવાનું વિચારી રહ્યું છે, જેનાથી સંખ્યા 3,27,000 પર પહોંચશે.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0738522020080107|title=Citi mulls cutting work force by 5 to 10 percent: report |last=Plumb |first=Christian |date=January 1, 2008 |publisher=[[Reuters]] |access-date= August 7, 2008}}</ref> === ફેડરલ સહાય === છેલ્લા કેટલાક દશકાઓમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકારે એક સંસ્થાને જુદીજુદી ચાર વખત બચાવી છે જે હાલમાં સિટીગ્રુપ તરીકે ઓળખાય છે.<ref>ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ, 31 ઓક્ટોબર, 2009, "કેન સિટીગ્રુપ કેરી ઇટ્સ ઓન વેઇટ?" http://www.nytimes.com/2009/11/01/business/economy/01citi.html?_r=1&amp;hpw</ref> નવેમ્બર 2008 સુધીની તાજેતરની જ કરદાતાઓના ફંડ આધારિત રાહત દરમિયાન, ફેડરલ ટીએઆરપી (TARP) જામીનગીરી પેકેજના $25 બિલિયન મળવા છતાં સિટીગ્રુપ સદ્ધર નહતું. ત્યાં 17 નવેમ્બર, 2008ના રોજ સિટીગ્રુપે વધુ 52,000 નવી નોકરીઓ કાપવાની યોજના જાહેર કરી. 2008 દરમિયાન સતત ચાર ક્વાર્ટરમાં નુકસાન અને 2010 પહેલા કંપની નફામાં નહીં આવે તેવા રીપોર્ટ્સ વચ્ચે કપાયેલી 23,000 નોકરીઓ ઉપરાંતનો આ કાપ હતો. ઘણા સિનિયર એક્ઝિક્યુટિવ્સને કાઢી મૂકવામાં આવ્યા<ref name="jobcuts2"/> પરંતુ તેને પગલે વોલ સ્ટ્રીટમાં તેનું શેરબજાર મૂલ્ય $6 બિલિયન થઇ ગયું, જે બે વર્ષ પહેલાં $300 બિલિયન હતું.<ref name="stockcollapse"/> પરિણામે સિટીગ્રુપ અને ફેડરલ નિયમનકારોએ કંપનીને સ્થિર કરવાની યોજનાની ચર્ચા કરી અને કંપનીની કિંમતમાં વધુ ઘટાડા બાબતે અગાઉથી વિચાર્યું. જે વ્યવસ્થા થઇ તે પ્રમાણે સરકારે $306 બિલિયન લોનથી ટેકો આપાવાનો હતો અને $20 બિલિયન કંપનીમાં સીધું જ રોકાણ કરવાનું હતું. મિલકતો સિટીગ્રુપના સરવૈયા પર રહેશે તેમ પણ નક્કી થયું; ટેક્નિકલ ભાષામાં આ સમગ્ર વ્યવસ્થાને રીંગ ફેન્સિંગ કહેવામાં આવે છે. ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' ના ઓપ-એડમાં માઇકલ લુઇસ અને ડેવિડ એઇનહોર્ન દ્વારા $306 બિલિયનની બાહેંધરીને ખરેખર કોઇ કટોકટી વગર "ખુલ્લેખુલ્લી ભેટ" તરીકે વર્ણવવામાં આવી હતી.<ref> {{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/04/opinion/04lewiseinhornb.html?pagewanted=print|title=How to Repair a Broken Financial World|publisher=The New York Times|date=January 4, 2009|access-date= January 5, 2009|first=Michael|last=Lewis|first2=David|last2=Einhorn}}</ref> 23 નવેમ્બર, 2008ના રોજ સમગ્ર યોજના પર સંમતિની મહોર મારવામાં આવી.<ref name="nyt-dash24nov"/> ટ્રેઝરી વિભાગ, ફેડરલ રીઝર્વ અને ફેડરલ ડીપોઝિટ ઇન્સ્યુરન્સ કોર્પ દ્વારા એક સંયુક્ત નિવેદન કરવામાં આવ્યું: "આ વ્યવહારોની સાથે યુ.એસ.(U.S.) સરકારે, આર્થિક વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા તેમજ યુ.એસ.(U.S.) કરદાતાઓ અને યુ.એસ.(U.S.) અર્થવ્યવસ્થાનું રક્ષણ કરવાના પગલા લીધા છે." 2008ના અંતમાં સિટીગ્રુપ પાસે $20 બિલિયનની ગીરો-સંલગ્ન જામીનગીરીઓ હતી, જેમાંથી મોટાભાગની ડોલરદીઠ માત્ર 21 સેન્ટથી 41 સેન્ટ જ રહી ગઇ હતી. આ ઉપરાંત, કંપની પાસે કરોડો ડોલરના ખરીદેલા ધંધા અને કોર્પોરેટ લોન્સ પણ હતી. અર્થવ્યવસ્થા વધુ ડામાડોળ થાય તો કંપની પર ઓટો, ગીરો અને ક્રેડિટ કાર્ડ ધીરાણો પર મોટાપાયે નુકસાનનો સંભવિત ખતરો તોળાતો હતો. [આ ફકરા માટે સંદર્ભની જરૂર છે, ખાસ કરીને ઉપર લખેલી $20 બિલિયનની રકમ માટે. શક્ય છે કે આ આકંડો એ ઓફ-બેલેન્સ શીટ એસઆઇવી (SIV)માં રાખેલી સીડીઓ (CDO) હોલ્ડિંગ્સની કિંમતનો હકીકત કરતાં ઓછોઅંદાજ માત્ર હોય.] 16 જાન્યુઆરી, 2009માં સિટીગ્રુપે પોતાને બે સંચાલકિય ભાગોમાં પુનઃસંગઠિત કરવાનો હેતુ જાહેર કર્યો: સિટીકોર્પ, રીટેઇલ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકિંગ ધંધા માટે તેમજ સિટી હોલ્ડિંગ્સ, દલાલી અને મિલકત સંચાલન માટે.<ref name="pr-split">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citi/press/2009/090116b.htm|title=Citi to Reorganize into Two Operating Units to Maximize Value of Core Franchise|publisher=Citigroup|date=January 16, 2009|access-date=January 16, 2009|archive-date=માર્ચ 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322025752/http://www.citigroup.com/citi/press/2009/090116b.htm|url-status=dead}}</ref> સિટીગ્રુપે વ્યક્તિગત કંપની તરીકે સંચાલન કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, પરંતુ સિટી હોલ્ડિંગ્સના સંચાલકોને કામ સોંપવામાં આવ્યું કે "મૂલ્ય-વધારાના વલણ અને એકત્રીકરણની તકોનો તે ઊભી થાય તેમ લાભ લેતા જાવ",<ref name="pr-split"/> અને અંતે કોઇ પણ સંચાલકિય એકમમાં વધુ બદલાવ કે જોડાણની શક્યતાને નકારવામાં પણ ન આવી.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/17/business/17citi.html?pagewanted=print|title=Citigroup Reports Big Loss and a Breakup Plan|first=Eric|last=Dash|newspaper=The New York Times|date=January 17, 2009|access-date= September 22, 2009}}</ref> 27 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકાર $25 બિલિયન આપાતકાલીન સહાયને સામાન્ય શેરોમાં પરિવર્તીત કરીને કંપનીનો 36% ઇક્વિટી હિસ્સો ખરીદવા જઇ રહી છે. આ સમાચારને પગલે સિટીગ્રુપના શેરોમાં 40%નું ગાબડું પડ્યું. 1 જૂન, 2009ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યું કે સરકારી માલિકીના નોંધપાત્ર હિસ્સાને કારણે સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) ને ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રિયઅલ એવરેજ પરથી 8 જૂન, 2009ની અસરથી દૂર કરવામાં આવશે. સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) ની જગ્યા તેની ભગિની સંસ્થા, ઇન્સ્યુરન્સ કંપની ટ્રાવેલર્સ કું.એ લીધી.<ref name="TravCiscoCitiGM">{{cite news |first=E.S. |last=Browning |authorlink= |coauthors= |title=Travelers, Cisco Replace Citi, GM in Dow |url=http://online.wsj.com/article/SB124386244318072033.html |work=[[Wall Street Journal]] |publisher=[[Dow Jones & Company]]|date=June 1, 2009 |access-date= November 1, 2009}}</ref> == વિભાગો == સિટીગ્રુપ ચાર મુખ્ય ધંધાકિય જૂથમાં વહેંચાયેલું છે: ગ્રાહક બેંકિંગ, વૈશ્વિક સંપત્તિ સંચાલન, વૈશ્વિક કાર્ડસ અને સંસ્થાગત ગ્રાહક જૂથ.<ref name="C">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citi/business/index.htm|title=How Citi is Organized|publisher=Citigroup|access-date=January 23, 2009|archive-date=ઑગસ્ટ 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100810155208/http://www.citigroup.com/citi/business/index.htm|url-status=dead}}</ref> === વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથ (ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ) === સિટીગ્રુપના આ વિભાગે 2006માં $30.6 બિલિયન આવક અને $4 બિલિયનથી વધુનો ચોખ્ખો નફો કર્યો છે, વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથ (ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ) ચાર પેટા-વિભાગ ધરાવે છે: કાર્ડસ (ક્રેડિટ કાર્ડસ), ગ્રાહક ધીરધાર જૂથ (રીયલ-એસ્ટેટ ધીરધાર, વાહન લોન, વિદ્યાર્થી લોન), ગ્રાહક રોકાણ અને રીટેઇલ બેંકિંગ. વ્યક્તિગત ગ્રાહકો તેમજ નાનાથી મધ્યમ કદના ઉદ્યોગોને ધ્યાનમાં રાખીને વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથ તેના વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા બ્રાન્ચ નેટવર્ક માટેની નાણાંકિય સેવાઓ ઓફર કરે છે. જેમાં બેંકિંગ, લોન, વીમો અને મૂડીરોકાણની સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. 31 માર્ચ, 2008ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું હતું કે તે તેના વર્તમાન વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથમાંથી 2 નવી વૈશ્વિક સેવાઓનું સર્જન કરશે - ગ્રાહક બેંકિંગ અને વૈશ્વિક કાર્ડસ. જોકે ત્યારબાદ તેમાં ફેરફાર થયો છે. ગ્રાહક બેંકિંગ "ધ અમેરિકાસ"નું સંચાલન મેન્યુઅલ મેદિના મોરા દ્વારા થાય છે. તેઓ સિટીગ્રુપ સાથેના બેનામેક્સના વિલય પહેલાં તેના સીઇઓ (CEO) હતાં. ગ્રાહક અને કોર્પોરેટ/મૂડીરોકાણ બિઝનેસ એમ બંને માટે જવાબદાર બિઝનેસ મેનેજરોને પશ્ચિમ યુરોપ, મધ્ય યુરોપ અને એશિયાની જવાબદારી આપવામાં આવી છે. 2008 પછી, સિટીગ્રુપે બ્લોક પરના બિઝનેસનું સંચાલન કરવા માટે સિટીહોલ્ડિંગ્સ નામનું અલગ એકમ રચ્યું. સિટીગ્રુપ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ દ્વારા 4 સ્વતંત્ર ડીરેક્ટર્સની નિયુક્તિ કરે છે. (16 માર્ચ, 2009) ==== સિટી કાર્ડસ ==== સિટી કાર્ડસ ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ (GCG)ના 40% નફા માટે જવાબદાર છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ ક્રેડિટ કાર્ડ ઇસ્યુ કરવાનું તેમજ 45 દેશોમાં 3,800-પોઇન્ટ એટીએમ (ATM)ના નેટવર્કનું બહુમાન ધરાવે છે. ગ્રાહક રોકાણ વિભાગ ("સિટીફાઇનાન્સિયલ" તરીકે જાણીતું) ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ (GCG)નો 20% નફો નોંધાવે છે. તે 20 દેશોમાં ગ્રાહકોને વ્યક્તિગત લોન અને ઘર પર લોન આપે છે.[26] યુ.એસ.(U.S.) અને કેનેડામાં તેની 2,100થી વધુ બ્રાન્ચો છે.[27] સપ્ટેમ્બર 2000માં એસોસિએટ્સ ફર્સ્ટ કેપિટલને કબજે કર્યા બાદ સિટીફાઇનાન્સિયલની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બહારની પહોંચમાં વધારો થયો, ખાસ કરીને એસોસિએટ્સના જાપાન અને યુરોપના 7,00,000 ગ્રાહકો પર તેમણે ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.[28] સિટીએ તેનું સિટીફાઇનાન્સિયલનું યુકે (UK)માં થતું સંચાલન 2008માં બંધ કર્યું [3].[29] સિટીફાઇનાન્સિયલનું સંચાલન મેરી મેક્ડોવેલના વડપણ હેઠળ બાલ્ટીમોર, મેરીલેન્ડમાંથી થાય છે. ==== સિટીબેંક ==== છેલ્લે, રીટેઇલ બેંકિંગમાં સિટીના વૈશ્વિક બ્રાન્ચ નેટવર્કનો સમાવેશ થાય છે, જે સિટીબેંકતરીકે જાણીતું છે. થાપણોને ધ્યાનમાં લેતાં સિટીબેંક યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ત્રીજી સૌથી મોટી બેંક છે, અને સિટીબેંક બ્રાન્ડ ધરાવતી તેની શાખાઓ મેક્સિકોને બાદ કરતાં વિશ્વભરના દેશોમાં આવેલી છે. મેક્સિકોમાં સિટીગ્રુપનું બેંકિંગ સંચાલન બેનામેક્સબ્રાન્ડ હેઠળ જાણીતું છે. બેનામેક્સ મેક્સિકોની સૌથી મોટી બીજી બેંક છે અને સિટીગ્રુપની ગૌણ કંપની છે. === ગ્લોબલ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ === વૈશ્વિક સંપત્તિ સંચાલન (ગ્લોબલ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ)ના ત્રણ વિભાગોમાં સિટી પ્રાઇવેટ બેંક, સિટી સ્મિથ બાર્ને અને સિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીસર્ચનો સમાવેશ થાય છે અને તેમને 2006માં સિટીગ્રુપની કુલ આવકનો 7% હિસ્સો રળી આપ્યો હતો.<ref name="2006AR"/> આવક મોટેભાગે મૂડીરોકાણોમાંથી થતી આવકમાંથી મેળવાતી હોવાથી વૈશ્વિક સંપત્તિ સંચાલન કંપનીના અન્ય વિભાગો કરતાં, ઇક્વિટી અને નિશ્ચિત-આવક બજારોની દિશા અને કક્ષા પ્રત્યે ઘણું સંવેદનશીલ હોય છે.<ref name="BW"/> ==== સિટી પ્રાઇવેટ બેંક ==== સિટી પ્રાઇવેટ બેંક, મૂડીનું ઊંચું ચોખ્ખું મૂલ્ય ધરાવતાં વ્યક્તિઓ, ખાનગી સંસ્થાઓ અને કાયદાકિય પેઢીઓને મૂ઼ડીરોકાણ અને બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. સિટીગ્રુપની તમામ સેવાઓના પ્રવેશદ્વાર તરીકેનો ભાગ ભજવતી સિટી પ્રાઇવેટ બેંક, પરંપરાગત મૂડીરોકાણની સેવાઓ અને વૈકલ્પિક પસંદગીઓ ઓફર કરે છે. આ ઓફર ગ્રાહકો માટે નીમયેલા ખાનગી બેંકરથી લઇને વ્યક્તિગત રીતે તેમના પોર્ટફોલિયોના સંચાલક તરીકે આપવામાં આવતી હોય છે. સિટી પ્રાઇવેટ બેંક બેંકિંગ અને નાણાંકિય ઉકેલો માટે પોલારિસ સોફ્ટવેર લેબ લિ. સાથે ભાગીદારી ધરાવે છે.<ref>{{cite web|publisher= Citi Private Bank|title=Citi Private Bank: Welcome|url=http://www.citibank.com/privatebank/welcome.htm|access-date= September 13, 2007}}</ref> ==== સિટી સ્મિથ બાર્ને ==== સિટી સ્મિથ બાર્ને એ સિટીનું ગ્લોબલ પ્રાઇવેટ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ એકમ હતું. જે વિશ્વભરમાં નિગમો, સરકારો અને વ્યક્તિગત પક્ષકારોને દલાલી, મૂડીરોકાણ બેંકિંગ અને મિલકત સંચાલન સેવાઓ પૂરી પાડતું હતું. વિશ્વભરમાં ૮૦૦ ઓફિસો સાથે સ્મિથ બાર્નેના 9.6 મિલિયન ઘરેલુ ગ્રાહક ખાતાં હતાં, જે $1.562 ટ્રિલિયન ગ્રાહક અસ્કયામતોનું પ્રતિનિધત્વ કરતું હતું.<ref name="Citi">{{cite web|publisher=Citigroup|title=Citigroup – Our Businesses|url=http://www.citigroup.com/citigroup/business/index.htm|access-date= September 13, 2007}}</ref> 13 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ સિટીએ જાહેર કર્યું હતું કે તેઓ તેમની દલાલી પેઢીઓને જોડવાના હેતુસર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક સ્મિથ બાર્ને પાસેથી લઇને મોર્ગન સ્ટેનલીને આપી દેશે, આ માટે તેમણે $2.7 બિલિયન અને જોઇન્ટ વેન્ચરનું 49% વ્યાજ આપવાનું કહ્યું હતું. સિટીને તાકીદે રોકડની જરૂરિયાત હોવાથી તેને આ સોદો કર્યો હોવાનું મનાય છે. આ સોદા બાદ ઘણા લોકોએ અનુમાનો કર્યા હતા કે સિટીના "ફાઇનાન્સિયલ સુપરમાર્કેટ" અભિગમના અંતની આ શરૂઆત હોઇ શકે છે. ==== સિટી ઇન્વેસ્ટેમેન્ટ રીસર્ચ ==== સિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીસર્ચ એ સિટીનું 22 દેશોમાં 390 સંશોધન વિશ્લેષકો ધરાવતું ઇક્વિટી સંશોધન એકમ છે. સિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીસર્ચ મહત્વના તમામ વૈશ્વિક સૂચકાંકોના બજાર મૂડીકરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને 3,100 કંપનીઓને આવરી લે છે. તે વૈશ્વિક બજારોના સુક્ષ્મ અને પરિમાણાત્મક વિશ્લેષણો તેમજ વિવિધ ક્ષેત્રોના વલણો પૂરા પાડે છે.<ref name="Citi"/> === સિટી ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ક્લાયન્ટ્સ ગ્રુપ (સિટી સંસ્થાગત ગ્રાહક જૂથ) === 11 ઓક્ટોબર, 2007ના રોજ સિટીએ 50 વર્ષના વિક્રમ પંડિતના ચેરમેન અને સીઇઓ(CEO) પદ હેઠળ નવા સંસ્થાગત ગ્રાહક જૂથની રચના કરી. જેમાં સિટી માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ (સીએમબી (CMB)) અને સિટી ઓલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ (સીએઆઇ (CAI))નો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite press release|title=Citi Forms Institutional Clients Group|publisher=Citigroup|date=October 11, 2007|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/071011b.htm|access-date= October 11, 2007}}</ref> વિક્રમ પંડિતને બે મહિના પછી જ સમગ્ર કંપનીના સીઇઓ (CEO) તરીકે બઢતી આપવામાં આવી. ==== સિટી માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ ==== બજારની દ્રષ્ટીએ સંવેદનશીલ ગણાતાં સિટીના મોટાભાગના વિભાગો ધરાવતાં, "સીએમબી(CMB)"ને બે પ્રાથમિક ધંધામાં વહેંચવામાં આવ્યો છે: "ગ્લોબલ માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ" અને "ગ્લોબલ ટ્રાન્ઝેક્શન સર્વિસીસ" (જીટીએસ (GTS)). ગ્લોબલ કેપિટલ માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ એ સંસ્થાગત દલાલી, સલાહકારી સેવાઓ, વિદેશી હૂંડિયામણ, માળખાગત પ્રોડક્ટસ, ડેરિવેટિવ્સ, લોન, ભાડાપટ્ટા અને સાધનો આધારિત ધીરાણોને આવરી લેતી રોકાણ તેમજ વ્યવસાયિક-બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. જ્યારે, જીટીએસ (GTS) વિશ્વભરની નાણાંકિય સંસ્થાઓ તેમજ નિગમોને રોકડ-વહીવટ, વેપાર ધીરાણ અને જામીનગીરી સેવાઓ પૂરી પાડે છે.<ref name="BW">{{cite news|last=Braden|first=Frank|url=http://www.businessweek.com/investor/content/apr2007/pi20070417_581458.htm|title=A Compelling Case for Citigroup|publisher=[[Business Week]]|date=April 17, 2007|access-date= September 13, 2007}}</ref> સીએમબી (CMB) સિટીગ્રુપની 32% આસપાસ વાર્ષિક આવક માટે જવાબદાર છે, નાણાંકિય વર્ષ 2006માં વિભાગે લગભગ યુએસ (US ) $30 બિલિયન આવકનું સર્જન કર્યું હતું.<ref name="2006AR"> સિટીગ્રુપનો વાર્ષિક અહેવાલ, 2006</ref> 2010માં મોનિટ્રોનિક્સના સંભવિત વેચાણ બાબતે એબીઆરવાય (ABRY) પાર્ટનર્સને સિટીએ સલાહ આપી હોવાનું કહેવાય છે.<ref name="Monitronics">{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/idUSN2811250320100728|title=Monitronics on block, could be $1 bln or more-sources|publisher=[[Reuters]]|date=July 28, 2010|access-date= August 24, 2010}}</ref> ==== સિટી ઓલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ ==== સિટી અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ (સીએઆઇ (CAI)) એ વૈકલ્પિક રોકાણો માટેનું પ્લેટફોર્મ છે જે ખાનગી શેરો, હેજ ફન્ડ્સ, માળખાગત પ્રોડક્ટ્સ, સંચાલિત ભવિષ્ય અને રીયલ એસ્ટેટ જેવા પાંચ વર્ગોમાં મિલકતોનું સંચાલન કરે છે. હાલમાં લેગ્ગ મેસનને વેચાયેલા મુખ્યપ્રવાહ મ્યુચ્યલ ફંડ્સથી વિપરીત તે 16 "બુટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સેન્ટર્સ" પર વૈકલ્પિક રોકાણોના વ્યૂહનો ઉપયોગ કરતાં વિવિધ ફંડ્સ અને અલગ ખાતાઓ પૂરા પાડે છે. સીએઆઇ (CAI) સિટીગ્રુપની માલિકીની મૂડી તેમજ ત્રાહિત-પક્ષો અને હાઇ-નેટ-વર્થ રોકાણકારોના સંસ્થાગત રોકાણોનું સંચાલન કરે છે. 30 જૂન, 2007ની સ્થિતિએ, સીએઆઇ (CAI) મૂડી સંચાલન હેઠળ યુએસ (US)$59.2 બિલિયન ધરાવે છે, <ref>{{cite web|url=https://www.citigroupai.com/about_overview_cai.htm|title=Overview of CAI|publisher=Citi Alternative Investments|access-date=September 13, 2007|archive-date=ઑગસ્ટ 29, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829142835/https://www.citigroupai.com/about_overview_cai.htm|url-status=dead}}</ref> અને તે 2006માં થયેલી સિટીગ્રુપની કુલ આવકમાં 7% હિસ્સો ધરાવતું હતું.<ref name="2006AR"/> રોઇટર્સના રીપોર્ટમાં પીઇ (PE) હબના મત મુજબ 2010માં, સિટીગ્રુપે પોતાનું ખાનગી ઇક્વિટી એકમ આશરે $900 મિલિયનમાં લેક્સિન્ગ્ટન પાર્ટનર્સને વેચવાનું નક્કી કર્યું. સ્ટેપસ્ટોન ગ્રુપ આ એકમને સંચાલકિય સેવાઓ પુરી પાડશે. આ વેચાણ બિનજરૂરી મિલકતોનો ભાર ઓછો કરવાની દિશામાં સિટીગ્રુપે આદરેલા પ્રયત્નોમાં વધુ એક મહત્વનું પગલું પુરવાર થશે.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE66645620100707?dbk|title=Citigroup sells private equity unit|publisher=Reuters | date=July 7, 2010}}</ref> == બ્રાન્ડ્સ == * સિટીબેંક, ગ્રાહક બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. * બેનામેક્સ, બીજી સૌથી મોટી મેક્સિકન બેંક. * બેંકો કુસ્કાટલન, એલ સાલ્વાડોરની સૌથી મોટી બેંક. * બેંકો યુનો, મધ્ય અમેરિકાની સૌથી મોટી ક્રેડિટ કાર્ડ બેંક. * બેંક હેન્ડલોવી ડબલ્યુ વોર્સ્ઝાવી, પોલેન્ડની સૌથી જૂની વેપારી બેંક. * સિટીમોર્ટગેજ,ગીરો આપનાર * સિટીઇન્સ્યુરન્સ, વીમો પૂરો પાડનાર. * સિટીકેપિટલ, સંસ્થાગત નાણાંકિય સેવાઓ. * સિટીફાઇનાન્સિયલ, ગ્રાહક ધીરાણ એટલે કે સબપ્રાઇમ ધીરાણ * સિટી અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ * સ્મિથ બાર્ને, રોકાણ સેવાઓ, છૂટક સંપૂર્ણ દલાલી સેવાઓ, ખાનગી ગ્રાહક સેવાઓ બંને. * ''સિટીકાર્ડ'' , ક્રેડિટ કાર્ડ્સ * ''ક્રેડિટકાર્ડ સિટી'' , [[બ્રાઝિલ]]માં ક્રેડિટ કાર્ડનો ધંધો. સિટીગ્રુપે હાલમાં જ વિશ્વની સૌથી મોટી ઇન્ટરનેટ બેંક એગ બેંકિંગ પીએલસી (plc)ને પ્રુડેન્શિયલ પાસેથી ખરીદીને તેની એગ બ્રાન્ડ હસ્તગત કરી છે. આમ કર્યા બાદ પ્રથમ ભગીરથ કાર્ય અનિચ્છિત માનવામાં આવતાં 7% કાર્ડ હોલ્ડર્સને ધીરાણ બંધ કરવાનું હતું. આ હોલ્ડર્સમાં એવા પણ હતાં કે જેઓ પોતાનું બાકી બિલ સંપૂર્ણ અને નિયમિતપણે ચૂકવતા હતા. "ખરાબ થતાં ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ્સ"ના દાવા હેઠળ આ હોલ્ડર્સના ધીરાણ બંધ કરી દેવાના હતા, પરંતુ ખરું કારણ જવાબદાર દેવાદારો પાસેથી મળતાં નફાનો ગાળો ખૂબ જ ઓછો હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1|title=Egg customer anger at credit move|date=November 17, 2008|work=bbcnews.com|publisher=BBC News|access-date=September 22, 2009|archive-date=જુલાઈ 16, 2012|archive-url=https://archive.today/20120716034739/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716034739/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1 |date=જુલાઈ 16, 2012 }}</ref> == રિયલ એસ્ટેટ == [[ચિત્ર:CitigroupCenterChicago.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપ સેન્ટર, શિકાગો.]] [[ચિત્ર:citigroup.canary.wharf.arp.500pix.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપ ઇએમઇએ (EMEA) વડુંમથક, કેનરી વ્હાર્ફ, લંડન]] [[ચિત્ર:Citigroup Centre.jpg|right|thumb|સીડનીનું સિટીગ્રુપ સેન્ટર]] સિટીગ્રુપની સૌથી પ્રખ્યાત ઓફિસ ઇમારત એ સિટીગ્રુપ સેન્ટર છે. વિકિર્ણ-પતરાં ધરાવતી આ ગગનચુંબી ઇમારત ન્યૂયોર્ક સિટીના ઇસ્ટ મિડટાઉન, મેનહટ્ટન વિસ્તારમાં આવેલી છે, જેને લોકો કંપનીનું વડુંમથક માને છે પરંતુ તે છે નહીં. સિટીગ્રુપે તેનું વડુંમથક 399 પાર્ક એવન્યુ ખાતે આવેલી એક અજાણી દેખાતી ઇમારતમાં રાખ્યું છે (સિટી નેશનલ બેંકના મૂળ સ્થળની જગ્યા). વડુંમથક નવ વૈભવી ડાઇનિંગ રૂમોથી સજ્જ છે અને તેમાં ખાનગી રસોઇયાઓની ટીમ દરરોજ અલગ વ્યંજનો બનાવે છે. સંચાલન ટીમ એ સિટીબેંક શાખાની ઉપર ત્રીજા અને ચોથા માળે બેસે છે. સિટીગ્રુપે મેનહટ્ટનના પડોશી વિસ્તાર ટ્રાઇબીકામાં 388 ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટ ખાતેની ઇમારત પણ ભાડેપટ્ટે લીધી છે,જે ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપનું પૂર્વ વડુંમથક હતું અને હાલમાં ત્યાં કંપનીના ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એન્ડ કોર્પોરેટ બેંકિંગ સંચાલનો થાય છે. વ્યૂહાત્મક રીતે, સિટીગ્રુપની સ્મિથ બાર્ને વિભાગ અને વોલ સ્ટ્રીટ ટ્રેડિંગ વિભાગ સિવાયની ન્યૂયોર્ક સિટીની તમામ ઇમારતો, ન્યૂયોર્ક સિટી સબવેની આઇએનડી (IND) ક્વીન્સ બુલેવર્ડ લાઇન પાસે પડે છે, જ્યાં ટ્રેનોની સેવા{{NYCS Queens 53rd}} છે. સાથે જ કંપનીની 787 સેવન્થ એવન્યુ, 666 ફિફ્થ એવન્યુ, 399 પાર્ક એવન્યુ, 485 લેક્સિન્ગ્ટન, 153 ઇસ્ટ 53મી સ્ટ્રીટ (સિટીગ્રુપ સેન્ટર) અને લોન્ગ આઇલેન્ડ સિટી, ક્વીન્સમાં આવેલી સિટીકોર્પ બીલ્ડિંગ સહીતની મિડટાઉન ઇમારતો એકબીજાથી બે સ્ટોપથી વધુ દૂર નથી. ખરેખર, દરેક કંપની ઇમારત ગલીમાં કે તેની ઉપર ટ્રેનોની સેવા ધરાવતાં{{NYCS Queens 53rd}} સબવે સ્ટેશનથી જોડાયેલી છે. સિટીગ્રુપ દ્વારા સંચાલિત સુંદર સ્થાપત્યો ધરાવતી ઇમારતોનું શિકાગો પણ ઘર રહ્યું છે. સિટીકોર્પ સેન્ટરની ટોચ પર સંખ્યાબંધ વક્ર કમાનાકાર પ્રવેશદ્વારો છે અને તે તેના મોટા સ્પર્ધક એબીએન એમરોના એબીએન એમરો પ્લાઝાની શેરી પાસે જ આવેલું છે. તે ઓગિલ્વિ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેન્ટર થઇને આવતાં મેટ્રાના હજારો ગ્રાહકોને દરરોજ રીટેઇલ અને જમવાની વ્યવસ્થા પૂરી પાડે છે. મેજર લીગ બેઝબોલ ટીમ ન્યૂયોર્ક મેટ્સના ઘરેલુ બોલપાર્કને સિટી ફીલ્ડ નામ આપવાના હકો સિટીગ્રુપે લઇ લીધા છે. તેમણે ત્યાં 2009માં તેમની ઘરેલુ રમતો રમવાની શરૂઆત કરી છે. == ટીકા == === રાઉલ સેલિનાસ અને મની લોન્ડરિંગનો આક્ષેપ === રાઉલ સેલિનાસ દ ગોર્તારી પાસેથી મેળવાતાં ફંડનું સિટીબેંક જે રીતે સંચાલન કરતી હતી તેની ટીકા કરતો રીપોર્ટ જનરલ એકાઉન્ટ ઓફિસે 1998માં બહાર પાડ્યો. રાઉલ મેક્સિકોના પૂર્વ પ્રમુખ કાર્લોસ સેલિનાસના ભાઈ હતાં. "રાઉલ સેલિનાસ, સિટીબેંક અને એલેજ્ડ મની લોન્ડરિંગ" નામ ધરાવતાં રીપોર્ટમાં સિટીબેંકે કાગળ પરથી પગેરું ન મળે તે રીતે લાખો ડોલરની હેરફેરની અટપટા નાણાંકિય વ્યવહારો દ્વારા સવલત આપી તેની સામે ઇશારો કરવામાં આવ્યો હતો. રીપોર્ટમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે સિટીબેંકે રાઉલ સેલિનાસે પોતાનું ભવિષ્ય કેવી રીતે બનાવ્યું તેની સઘન તપાસ કર્યા વગર જ તેને પોતાનો ગ્રાહક બનાવી દીધો હતો.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/mexico/stories/981204.htm | date=December 4, 1998 | work=The Washington Post}}</ref> === મૂડીરોકાણ સંશોધન પર વ્યાજ મુદ્દે સંઘર્ષ === ડીસેમ્બર 2002માં, સિટીગ્રુપે રાજ્યો અને ફેડરલ સરકાર વચ્ચે $400 મિલિયનનો દંડ ભર્યો હતો. આ દંડ સિટીગ્રુપ સહીત દસ બેંકોએ ગ્રાહકોને પૂર્વગ્રહયુક્ત સંશોધનથી છેતર્યા હતા તેના સમાધાનના ભાગરૂપે થયો હતો. દસેય બેંકો સાથે થયેલા સમાધાનની કુલ રકમ $1.4 બિલિયન હતી. સમાધાન પ્રમાણે બેંકોને સંશોધનથી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકિંગને અલગ કરવાનું કહેવાયું હતું અને આઇપીઓ (IPO) શેર્સની કોઇ પણ ફાળવણી પર પ્રતિબંધ મૂકવાની દરખાસ્ત હતી.<ref>http://www.marketwatch.com/story/wall-street-firms-to-pay-14-billion-in-probe</ref> === એનરોન, વર્લ્ડકોમ અને ગ્લોબલ ક્રોસિંગ નાદારીઓ === 2001માં આર્થિક કૌભાંડના પગલે પડી ભાંગેલા એનરોનકોર્પોરેશનને ધીરાણ આપવામાં ભૂમિકા બદલ સિટીગ્રુપે $3 મિલિયનથી વધારે દંડ અને કાયદાકિય સમાધાનોમાં ચૂકવવા પડ્યા હતા. સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશન અને મેનહટ્ટન જિલ્લા એટર્ની ઓફિસ દ્વારા કરાયેલા દાવાના અનુસંધાને 2003માં સિટીગ્રુપે દંડ અને નિયંમભંગ બદલ $145 મિલિયન ચૂકવ્યા હતા. એનરોનના રોકાણકારોએ ફાઇલ કરેલા કોર્ટકેસના સમાધાનરૂપે 2005ની સાલમાં સિટીગ્રુપે $2 બિલિયન આપવા પડ્યા હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/10/AR2005061000532.html | title=Citigroup to Settle With Enron Investors | first=Carrie | last=Johnson | date=June 11, 2005 | work=The Washington Post}}</ref>2008માં સિટીગ્રુપે ઊઠી ગયેલી કંપનીના લેણદારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં એનરોન બેંકરપ્ટસી એસ્ટેટને $1.66 બિલિયન ચૂકવ્યા હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/03/27/business/27enron.html?partner=rssnyt&emc=rss | title=Citigroup Resolves Claims That It Helped Enron Deceive Investors | first=Eric | last=Dash | date=March 27, 2008 | work=The New York Times}}</ref>સિટીગ્રુપે 2002માં હિસાબી કૌભાંડમાં ભાંગી પડેલી વર્લ્ડકોમના સ્ટોક્સ અને બોન્ડ્સને વેચવામાં ભૂમિકા અદા કરી હતી, જેના પગલે થયેલા કોર્ટકેસના સમાધાનરૂપે તેણે 2004માં $2.65 બિલિયનની ચૂકવણી કરી હતી.<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2004/may/11/business/fi-citi11 | title=Citigroup Settles WorldCom Case | work=Los Angeles Times | date=May 11, 2004}}</ref>2002માં દેવાળું ફૂંકી ચૂકેલી ગ્લોબલ ક્રોસિંગના રોકાણકારોએ કરેલી કાયદાકીય કાર્યવાહીના પગલે 2005માં સિટીગ્રુપે $75 મિલિયન ચુકવીને સમાધાન ક્યું હતું. સિટીગ્રુપ પર અતિશયોક્તિભર્યા સંશોધન અહેવાલો બહાર પાડવાના અને વ્યાજના વિવાદોને જાહેર ન કરવાના આક્ષેપો થયા હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2005/03/03/business/03citigroup.html | title=Global Crossing Investors Settle With Citigroup | date=March 3, 2005 | work=The New York Times}}</ref> === સિટીગ્રુપ પ્રોપ્રાઇટરી ગવર્મેન્ટ બોન્ડ ટ્રેડિંગ કૌભાંડ === યુરોપીયન બોન્ડ માર્કેટમાં ઝડપથી €11 બિલિયન કિંમતના બોન્ડ વેચી દઇને તેને છિન્નભિન્ન કરવા બદલ સિટીગ્રુપની ટીકાઓ થઇ હતી. 2 ઓગસ્ટ, 2004ના રોજ એમટીએસ (MTS) જૂથના ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ પર થયેલા આ વેચાણથી બોન્ડના ભાવો નીચે બેસી ગયા હતા, અને બાદમાં સિટીગ્રુપે તેને સસ્તા ભાવે પાછા ખરીદી લીધા હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.euroweek.com/default.asp?Page=1&SID=436395&ISS=11029|title=Under Pressure, Citigroup Climbs Down on Govie Trade|work=EuroWeek|date=September 7, 2004|access-date=March 7, 2007|format=fee required|archive-url=https://web.archive.org/web/20070318152609/http://www.euroweek.com/default.asp?Page=1&SID=436395&ISS=11029|archive-date=માર્ચ 18, 2007|url-status=live}}</ref> === નિયમનકારી પગલાં === 2004માં જાપાનીઝ નિયમનકારોએ શેર ગોટાળાઓમાં સંડોવાયેલા ગ્રાહકોને લોન આપવા બદલ સિટીબેંક જાપાન સામે પગલા લીધા હતા. આ પગલાંમાં એક શાખા અને ત્રણ ઓફિસોની સંપૂર્ણ બેંક પ્રવૃત્તિ પર પ્રતિબંધ તેમજ તેમના ગ્રાહક બેંકિંગ વિભાગ પર નિયંત્રણોનો સમાવેશ થતો હતો. 2009માં, જાપાનીઝ નિયમનકારોએ ફરીથી સિટીબેંક જાપાન સામે પગલા લીધા, જોકે આ વખતે પગલાં કાળા નાણાંને કાયદેસર થતાં રોકવા માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા દાખલ ન કરવા માટે લેવાયા હતા. નિયમનકારી એજન્સીએ તેના રીટેઇલ બેંકિંગ સંચાલનોના વેચાણ સંચાલનો પર એક મહિનાનો પ્રતિબંધ લાદી લીધો હતો.<ref>{{cite news| url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/06/26/japanese-regulators-suspend-citibank-retail-ads/ | title=Japan Slaps Sanctions on Citibank | first=Chris | last=Nicholson | date=June 26, 2009 | work=The New York Times}}</ref> 23 માર્ચ, 2005ના રોજ એનએએસડી (NASD)એ સિટીગ્રુપ ગ્લોબલ માર્કેટ્સ, ઈન્ક. (Inc.) , અમેરિકન એક્સપ્રેસ ફાઇનાન્સિયલ એડ્વાઇઝર્સ અને ચેઝ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સર્વિસીસ પર $21.25 મિલિયનનો દંડ જાહેર કર્યો. આ દંડ જાન્યુઆરી 2002 અને જુલાઇ 2003 વચ્ચે થયેલી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વેચાણ પ્રવૃત્તિઓ સંદર્ભે, ઔચિત્ય અને નિરિક્ષણ ભંગ બદલ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. સિટીગ્રુપ સામે થયેલા કેસમાં વર્ગ બી (B) અને વર્ગ સી(C)ના મ્યુચ્યુઅલ ફંડના શેર્સ લેવાની ભલામણો કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. સિટીગ્રુપ ગ્લોબલ માર્કેટ્સ, ઈન્ક. (Inc.) , સામે 6 જૂન, 2007ના રોજ એસએએસડી (NASD)એ દંડરૂપે વધુ $15 મિલિયન અને નિયંત્રણો લાદ્યા. નોર્થ કેરોલિના અને સાઉથ કેરોલિનામાં બેલસાઉથ કોર્પ.ના કર્મચારીઓ માટેના નિવૃત્તિ પરિસંવાદો અને સભાઓમાં કંપનીએ ગેરમાર્ગે દોરનારા દસ્તાવેજો તેમજ અપૂરતી માહિતી આપ્યા બાદ થયેલા સમાધાનમાં આ નિયંત્રણો લદાયા હતા. એનએએસડી (NASD)એ શોધી કાઢ્યું હતું કે શાર્લોટ્ટ, એન.સી.(N.C.), સ્થિત દલાલોનું એક જૂથ બેલસાઉથના હજારો કર્મચારીઓ માટેના કેટલાય પરિસંવાદો અને સભાઓમાં ગેરમાર્ગે દોરનાનું સાહિત્ય વાપરતું હોવા છતાં સિટીગ્રુપ તેના પર યોગ્ય રીતે ધ્યાન રાખતું નહતું.<ref>{{cite web|url=http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2007NewsReleases/P019240|title=Citigroup Global Markets to Pay Over $15 Million to Settle Charges Relating to Misleading Documents and Inadequate Disclosure in Retirement Seminars, Meetings for BellSouth Employees|last=Condon|first=Nancy|coauthors=Herb Perone|date=June 6, 2006|publisher=NASD|access-date=September 19, 2007|archive-date=નવેમ્બર 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120025240/http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2007NewsReleases/P019240|url-status=dead}}</ref> === ટેરા સિક્યોરિટીઝ કૌભાંડ === નવેમ્બર 2007માં એ જાહેર થઇ ગયું હતું કે સિટીગ્રુપ ટેરા સિક્યોરિટીઝ કૌભાંડમાં મોટાપાયે સંડોવાયેલું છે, જેમાં નોર્વેની આઠ નગરપાલિકોએએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બોન્ડ માર્કેટના વિવિધ હેજ ફંડોમાં રોકાણ કર્યું હતું.<ref name="nyt">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/12/02/world/europe/02norway.html|title=U.S. Credit Crisis Adds to Gloom in Norway|last=Landler|first=Mark|date=December 2, 2007|work=The New York Times|access-date= December 14, 2007}}</ref> ફંડ ટેરા સિક્યોરિટીઝ એએસએ (ASA) દ્વારા નગરપાલિકોઓને વેચવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે પ્રોડક્ટો સિટીગ્રુપ દ્વારા પહોંચાડવામાં આવી હતી. ટેરા સિક્યોરિટીઝ એએસએ (ASA) દ્વારા 28 નવેમ્બર, 2007ના રોજ નાદારી નોંધવવામાં આવી. ધ ફાઇનાન્સિયલ સુપરવાઇઝરી ઓથોરિટી ઓફ નોર્વે પાસેથી સંચાલન માટેની મંજૂરી રદ કરતો પત્ર<ref name="kt">{{cite web|url=http://pub.tv2.no/multimedia/na/archive/00527/Kredittilsynet_til__527202a.pdf|format=PDF|title=Forhåndsvarsel om tilbakekall av tillatelse|date=November 27, 2007|publisher=KreditTilsynet|language=Norwegian|access-date=December 14, 2007|archive-date=ફેબ્રુઆરી 27, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227102122/http://pub.tv2.no/multimedia/na/archive/00527/Kredittilsynet_til__527202a.pdf|url-status=dead}}</ref> મળ્યાના બીજા જ દિવસે આ નાદારી નોંધાવવામાં આવી હતી. આ જ પત્રમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે, "''ધ સુપરવાઇઝરી ઓથોરિટી નિશ્ચયપૂર્વક માને છે કે સિટીગ્રુપ અને ટેરા સિક્યોરિટીઝ એએસએ (ASA) બંને દ્વારા કરાયેલા પ્રેઝન્ટેશન અપૂરતાં અને ગેરમાર્ગે દોરનારા હતાં, અને તેમાં સંભવિત વધારાની ચૂકવણીઓ અને તેનું કદ જેવા તત્વોની બાદબાકી કરી દેવામાં આવી હતી.'' " === ગ્રાહકના ખાતાઓમાંથી ચોરી === ક્રેડિટ કાર્ડ ગ્રાહકોના ખાતામાંથી ખોટી રીતે ફંડ્સ ઉપાડી લેવાના કેલિફોર્નિયા એટર્ની જનરલ જેરી બ્રાઉનના આક્ષેપોના સમાધાનરૂપે 26 ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું કે તે $18 મિલિયન વળતર અને દંડરૂપે ચૂકવવા માટે સહમત થયું છે. સિટીગ્રુપ દેશભરના આશરે 53,000 ગ્રાહકોને વળતરરૂપે $14 મિલિયન ચૂકવવાનું હતું. ત્રણ-વર્ષના સંશોધનમાં બહાર આવ્યું હતું કે સિટીગ્રુપે 1992થી 2003 વચ્ચે કોમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ "સ્વીપ" ફીચરનો અયોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરીને ગ્રાહકોને કહ્યા વગર તેમના કાર્ડ ખાતાઓમાંથી પોઝિટિવ બેલેન્સને બેંકના સામાન્ય ફંડમાં મોકલી દીધું હતું.<ref name="theft">{{cite journal | last = Stempel | first = Jonathan | title = Citigroup to pay $18 mln over credit card practice | journal = Reuters | date = August 26, 2008 | url = http://www.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUSN2636973720080826 | access-date = }}</ref> બ્રાઉને એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે સિટીગ્રુપે "સ્વીપની ડીઝાઇન અને અમલ દ્વારા જાણીબૂઝીને ગ્રાહકો પાસેથી ચોરી કરી, ખાસ કરીને અત્યંત ગરીબ અને હાલમાં જ મૃત્યુ પામેલા ગ્રાહકો પાસેથી...જ્યારે એક જાગૃત વ્યક્તિએ આ કૌભાંડ પરથી પડદો ઉચક્યો અને તે બાબતે ઊચ્ચ અધિકારીઓનું ધ્યાન દોર્યું, ત્યારે તેમણે સમગ્ર માહિતીને દફન કરી દીધી અને ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ ચાલી રાખી હતી."<ref name="theft"/> === ફેડરલ જામીનગીરી 2008 === 24 નવેમ્બર, 2008ના રોજ યુ.એસ.(U.S.) સરકારે સિટીગ્રુપ માટે વિરાટ જામીનગીરી પેકેજ જાહેર કર્યું. આ પેકેજ કંપનીને નાદારીમાંથી બચાવવા અને સરકારને તેના સંચાલનમાં દખલગીરીના હકો મળે તે રીતે ઘડવામાં આવ્યું હતું. ટ્રેઝરીએ ઓક્ટોબરમાં આપેલા $25 બિલિયનમાં વધારો કરીને ટ્રબલ્ડ એસેટ રીલીફ પ્રોગ્રામ (ટીએઆરપી (TARP)) રૂપે બીજા $25 બિલિયન આપવાનું નક્કી કર્યું. સિટીગ્રુપ દ્વારા પ્રથમ $29 બિલિયન નુકસાન સ્વરૂપે સમાવી લીધા પછી ટ્રેઝરી વિભાગ, ફેડરલ રીઝર્વઅને ફેડરલ ડીપોઝિટ ઇન્સ્યુરન્સ કોર્પોરેશન ((એફડીઆઇસી)FDIC) તેના $335 બિલિયનના પોર્ટફોલિયો પરના 90% નુકસાનને આવરી લેશે.<ref>ધ ટ્રેઝરી વિલ એઝ્યુમ ધ ફર્સ્ટ $5 બિલિયન ઇન લોસીસ; ધ એફડીઆઇસી (FDIC) વિલ એબ્સોર્બ ધ નેક્સ્ટ $10 બિલિયન; ધેન ધ ફેડરલ રીઝર્વ ટેઇક્સ ઓવર ધ રેસ્ટ ઓફ ધ રીસ્ક. </ref> બદલામાં બેંકે વોશિંગ્ટનને સ્ટોક હસ્તગત કરવા માટે $27 બિલિયનના પસંદગીના શેર્સ અને વોરન્ટ્સ આપશે તેવું નક્કી થયું. સરકાર બેંકિંગ સંચાલનમાં વિશાળ પ્રમાણમાં સત્તા મેળવશે તેમ ઠરાવાયું. ઇન્ડીમેક બેંક પડી ભાંગ્યા બાદ એફડીઆઇસી (FDIC) દ્વારા નક્કી કરાયેલા ધોરણો પ્રમાણે સિટીગ્રુપે ગીરોમાં સુધારા લાવવા માટે સંમતિ આપી, જેથી મોટાભાગના મકાન માલિકો તેમના ઘરમાં જ રહે. એક્ઝિક્યુટિવ પગારોને પણ રક્ષિત કરવાનું ઠરાવાયું.<ref>એરિક ડેશ, " યુ.એસ. (U.S.) અપ્રુવ્સ પ્લાન ટુ હેલ્પ સિટીગ્રુપ વેધર લોસીસ," [http://www.nytimes.com/2008/11/24/business/24citibank.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;adxnnlx=1227521075-7269NT+ly1OQy1ToM/cLMw ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' 23 નવેમ્બર, 2008 ] </ref> જામીનગીરીની શરત પ્રમાણે, સિટીગ્રુપના ડિવિડન્ડની ચૂકવણી ઘટાડીને શેરદીઠ 1 સેન્ટ કરી દેવામાં આવી. સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટી શરૂ થતાં જ, કબૂલાત ઉપરાંતની જામીનગીરી આધારિત દેવાનાં બંધન(સીડીઓ(CDO))ના સ્વરૂપમાં જોખમી ગીરો બહાર આવ્યા અને ઓછું હોય તેમ તેમાં નબળું જોખમ સંચાલન ભળ્યું, જેના પરિણામે કંપની ગંભીર મુશ્કેલીમાં સપડાઇ. ખર્ચાઓ પર કાપ મૂકવા અને લાંબા સમયથી ક્ષમતા કરતાં ઓછો દેખાવ કરતાં સ્ટોક્સને ટેકો આપવાના હેતુસર રચાયેલી બહોળી પુનઃસંગઠન વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે 2007ની શરૂઆતમાં, સિટીગ્રુપે પોતાના કર્મચારીઓમાંથી આશરે 5 ટકાને કાપવાનું શરૂ કર્યું.<ref name="jobcuts1">{{cite news|url=http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,21543387-5003402,00.html|title=Citigroup to slash 17,000 jobs|last=Stempel|first=Jonathan|coauthors=Dan Wilchins|date=April 12, 2007|work=Courier Mail|access-date=August 7, 2008|archive-date=ડિસેમ્બર 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229024629/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,21543387-5003402,00.html|url-status=dead}}</ref> નવેમ્બર 2008 સુધીમાં તો ચાલી રહેલી કટોકટીથી સિટીગ્રુપે વધુ માર સહન કરવો પડ્યો, પરિણામે ફેડરલ ટીએઆરપી (TARP ) જામીનગીરી પેકેજના નાણાં હોવા છતાં કંપનીએ વધુ કાપ જાહેર કર્યો.<ref name="jobcuts2"> {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7733575.stm|title=Citigroup job cull to hit 75,000|publisher=BBC|access-date= November 17, 2008 | date=November 17, 2008}}</ref> જેના પગલે કંપનીના સ્ટોકની બજાર કિંમત ગગડીને $6 બિલિયન થઇ ગઇ, જે બે વર્ષ પહેલાં $244 બિલિયન હતી.<ref name="stockcollapse"> {{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23citi.html |title=Citigroup Saw No Red Flags Even as It Made Bolder Bets |last=Dash |first=Eric |last2=Creswell|first2=Julie |date=November 22, 2008 |access-date= November 23, 2008| work=Business |publisher =[[The New York Times]]}}</ref> પરિણામે, સિટીગ્રુપ અને ફેડરલ નિયમનકારોએ કંપનીને સ્થિરતા બક્ષવા માટે એક યોજના વિચારી.<ref name="nyt-dash24nov">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/11/24/business/24citibank.html?hp |title = U.S. Approves Plan to Help Citigroup Weather Losses | last=Dash | first=Eric |date = November 23, 2008| access-date= November 23, 2008| work=Business |publisher=[[The New York Times]]}}</ref> કંપનીના એકમાત્ર સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર [[સાઉદી અરેબિયા]]ના પ્રિન્સ અલ-વાલીદ બિન તલાલ હતાં, જેમની પાસે 4.9% સ્ટોક હતો.<ref>{{cite book|title=Alwaleed: Businessman, Billionaire, Prince|publisher=HarperCollins Entertainment|date=October 18, 2005|isbn=0007215134|author=Riz Khan.}}</ref> વિક્રમ પંડિત સિટીગ્રુપના વર્તમાન સીઇઓ (CEO) છે, જ્યારે રીચાર્ડ પાર્સન્સવર્તમાન ચેરમેન છે.<ref name="CEO">{{cite press release|title=Citi Board Names Vikram Pandit Chief Executive Officer and Sir Win Bischoff is the current Chairman|publisher=Citigroup|date=December 11, 2007|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/071211a.htm|access-date= December 12, 2007}}</ref> ન્યૂયોર્ક એટર્ની જનરલ એન્ડ્રૂ કુઓમોના કહેવા અને વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલમાં છપાયા પ્રમાણે, 2008ના અંતમાં મળેલા $45 બિલિયનના જામીનગીરી પેકેજ પછી સિટીગ્રુપે તેના 1,038થી વધુ કર્મચારીઓને લાખો ડોલર્સ બોનસરૂપે ચૂકવ્યા. જેમાં 738 કર્મચારીઓમાંથી દરેકને $1 મિલિયન, 176 કર્મચારીઓમાંથી દરેક $2 મિલિયન, 124 કર્મચારીઓમાંથી દરેકને $3 મિલિયન અને 143 કર્મચારીઓને $4 મિલિયથી $10 મિલિયન કરતાં વધુનું બોનસ મળ્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://blogs.wsj.com/deals/2009/07/30/wall-street-compensation-no-clear-rhyme-or-reason/tab/print/|title=Wall Street Compensation–'No Clear Rhyme or Reason'|newspaper=Wall Street Journal|date=July 30, 2009|access-date= September 22, 2009|first=Stephen|last=Grocer}}</ref> === ટેરા ફર્મા ઇન્વેસ્ટેમેન્ટ મુકદ્દમો === ડીસેમ્બર 2009માં, બ્રિટિશ ઇક્વિટી પેઢી ટેરા ફર્મા ઇન્વેસ્ટેમેન્ટ્સ સિટીગ્રુપને, મ્યુઝિક કોર્પોરેશન ઇએમઆઇ (EMI)ના લેબલ અને મ્યુઝિક પ્રકાશનના હિતો ખરીદવા સંદર્ભે છેતરપીંડી બદલ કોર્ટમાં ઢસડી ગઇ.<ref>[http://www.variety.com/article/VR1118012681.html?categoryId=1444&amp;cs=1&amp;nid=4758 સિટીગ્રુપની સામે થયેલી ટેરા ફર્મા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ લોસ્યુટ સંદર્ભે ડેઇલી વેરાઇટી લેખ.]</ref> == જાહેર અને સરકારી સબંધો == === રાજકીય દાન === સેન્ટર ફોર રીસ્પોન્સિવ પોલિટિક્સ પ્રમાણે તમામ પ્રકારની સંસ્થાઓમાંથી સિટીગ્રુપ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રાજકીય પ્રચારમાં ફાળો આપનારી 16મી સૌથી મોટી સંસ્થા છે. રૂઢિચુસ્ત એવા કેપિટલ રીસર્ચ સેન્ટરના સિનિયર એડિટર મેથ્યુ વાદુમના મત મુજબ સિટીગ્રુપ લેફ્ટ-ઓફ-સેન્ટર (એક પ્રકારની રાજકીય વિચારધારા) રાજકીય ઉદ્દેશો ધરાવતાને પણ મોટાપાયે ફાળો આપે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.spectator.org/archives/2008/11/25/liberalism-never-sleeps/print|title=Liberalism Never Sleeps:|access-date=November 29, 2008|archive-date=જૂન 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620171411/http://spectator.org/archives/2008/11/25/liberalism-never-sleeps/print|url-status=dead}}</ref> જોકે, પેઢીના સભ્યોએ $2,30,33,490થી વધુનું દાન 1989-2006 વચ્ચે કર્યું છે, જેમાંથી 49% ડેમોક્રેટ્સને અને 51% રીપબ્લિકનોને ગયું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.opensecrets.org/orgs/summary.php?ID=D000000071&Name=Citigroup+Inc|title=Citigroup Inc: Summary|publisher=OpenSecrets|access-date= August 7, 2008}}</ref> === લૉબી-પ્રચાર અને રાજકીય સલાહ === 2009માં, રીટાર્ડ પાર્સન્સે લાંબા સમયથી વોશિંગ્ટન, ડી.સી. (D.C.)ના લોબીસ્ટ રહેલા રીચાર્ડ એફ. હોહ્લ્ટની સેવાઓ લીધી. જોકે, પાર્સન્સ દ્વારા રીચાર્ડની સેવાઓ કંપનીના લોબી-પ્રચાર માટે નહીં, પરંતુ યુ.એસ.(U.S.) સરકાર સાથેના સબંધોમાં પોતાને અને કંપનીને સલાહ આપવા માટે લેવામાં આવી હતી. અંદરખાને કેટલાકે એવું અનુમાન કર્યું કે હોહ્લ્ટને માત્ર એફડીઆઇસી (FDIC) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે બોલવાયા હતા, જોકે હોહ્લ્ટે તે વાતને નકારતાં કહ્યું કે તેમને સરકારી ઇન્સ્યુરન્સ કોર્પોરેશન સાથે કોઇ સંપર્ક નથી. કેટલાક પૂર્વ નિયમનકારોને સમાચાર અહેવાલોમાં હોહ્લ્ટના સિટીગ્રુપ સાથે જોડાવાની બાબતે ટીકા કરવાની જગ્યા મળી ગઇ, કારણ કે તે 1980ના દાયકાની બચત અને લોન કટોકટી દરમિયાન નાણાંકિય સેવાઓ ક્ષેત્રે કામ કરી ચૂક્યા હતા. હોહ્લ્ટે પ્રતિભાવ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, પહેલાની ઘટનામાં ભૂલો થઇ હતી, જેમાં તેમને ગમતાં અને થોડા સમય પહેલાંના જ ક્લાયન્ટો ફેની માએ અને વોશિંગ્ટન મ્યુચ્યુઅલનો ઉલ્લેખ નથી. તેની ક્યારેય કોઇ પણ સરકારી એજન્સી દ્વારા તપાસ થઇ નથી અને પક્ષકારો સૌથી તાજી કટોકટીને સંબોધતા હોવાથી તેના અનુભવે તેને "ઓપરેટિંગ રૂમ"માં પરત આવવા માટેનું કારણ આપ્યું છે.<ref>[http://www.nytimes.com/2009/10/11/business/11hohlt.html?pagewanted=1&amp;hpw "સિટીગ્રુપ હાયર્સ મી. ઇન્સાઇડ"] બાય ગ્રેચેન મોર્ગેન્સન એન્ડ એન્ડ્રુ માર્ટિન, ''ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' , 10 ઓક્ટોબર, 2009 (p BU1 of NY ed. 2009-10-11). સુધારો 2009-10-11</ref> === જાહેર અને સરકારી સંપર્કો === 2010માં, કંપનીએ ન્યૂયોર્ક સિટી સરકારમાં અને બ્લૂમબર્ગ એલપી (LP)માં સેવા આપી ચૂકેલા એડવર્ડ સ્કાયલરને સિનિયર જાહેર અને સરકારી સંપર્ક અધિકારીની જગ્યા પર નિયુક્ત કર્યા.<ref>[http://www.nydailynews.com/news/2010/03/31/2010-03-31_mikes_deputy_says_so_long_to_city_hall.html "મેયર બ્લુમબર્ગ ડેપ્યુટી એડવર્ડ સ્કાયલર સેય્સ સો લોન્ગ ટુ સિટી હોલ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404004928/http://www.nydailynews.com/news/2010/03/31/2010-03-31_mikes_deputy_says_so_long_to_city_hall.html |date=2010-04-04 }}, બાય એડમ લિસ્બર્ગ, ''ન્યૂયોર્ક ડેઇલી ન્યુઝ'', 31મી માર્ચ 2010, 4:00 AM ET. સુધારો 2010-07-27.</ref>સ્કાયલરનું નામ જાહેર થાય તે પહેલા અને તેઓ તેમના કામનું સંશોધન શરૂ કરે તે પહેલાં, કંપનીએ આ જગ્યા ભરવા માટે ત્રણ અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે ચર્ચાઓ કરી હોવાનું કહેવાય છે: જેમાં એનવાય (NY) ડેપ્યુટી મેયર કેવિન શીકે, મેયર માઇકલ બ્લુમબર્ગના "રાજકીય ગુરુ.[જેમણે] આગેવાની લીધી હતી.પ્રમુખ દોડ માટે તેમની ટૂંકાગાળાની પ્રણયચેસ્ટા પણ રહી હતી., જેઓ જલદી જ મેયરની કંપની, બ્લુમબર્ગ એલ.પી.(L.P.)માં તેમના આ પદ માટે સિટી હોલ છોડશે. 2001ની મેયરની રેસમાં બ્લુમબર્ગની અણધારી જીત પછી, સ્કાયર અને શીકે બંને તેમને અનુસરીને તેમની કંપનીમાંથી સિટી હોલ પહોંચ્યા. ત્યારથી, તે લોકો એક અત્યંત પ્રભાવી સલાહકારોના જૂથનો હિસ્સો બન્યાં જેમાં હોવર્ડ વોલ્ફસન હિલેરી રોધમ ક્લિન્ટનના પ્રમુખ બનવાના ઝુંબેશ તથા બ્લુમબર્ગની સંભવિત પુનઃચૂંટણીના પૂર્વ કોમ્યુનિકેશન્સ ડાયરેક્ટર બન્યા તથા ગેરી ગિન્સબર્ગ ટાઇમ વોર્નરમાં જોડાયા જે પહેલા તેઓ ન્યૂઝ કોર્પોરેશનમાં હતાં.<ref name="NYT01">[http://www.nytimes.com/2010/03/31/nyregion/31skyler.html "અનધર એક્ઝિટ ફ્રોમ બ્લુમબર્ગ્સ ઇનર સર્કલ"], બાય માઇકલ બાર્બરો, ''ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'', 30 માર્ચ, 2010 (31 માર્ચ, 2010 p. A19 of NY ed.). સુધારો 2010-07-27.</ref> == નોંધ == {{Reflist|2}} == સંદર્ભો == * {{cite book|title=Tearing Down the Walls|first=Monica|last=Langley|authorlink=Monica Langley|isbn=0-7432-4726-4|year=2004|publisher=Free Press|location=New York}} * [http://biz.yahoo.com/ic/58/58365.html યાહૂ! - સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) કંપની પ્રોફાઇલ. ] ** [http://finance.yahoo.com/q/sa?s=C સી (C): સ્ટાર એનાલીસ્ટ્સ ઓફ સિટીગ્રુપ - યાહૂ! ફાઇનાન્સ ] * [http://www.citigroup.com/citigroup/press/2004/040510a.htm વર્લ્ડકોમ ક્લાસ એક્શન લિટિગેશન મુદ્દે સિટીગ્રુપ ટેક્સને બાદ કરતાં $1.64 બિલિયનના સમાધાન પર પહોંચ્યું.] જુઓ [http://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?action=getcompany&amp;CIK=0000831001&amp;owner=exclude એસઇસી (SEC) - કંપની માહિતી: સિટિગ્રુપ આઇએનસી (INC)] * 4 નવેમ્બર, 2004 - [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/831001/000104746904033138/0001047469-04-033138-index.htm Q3 2004 10-Q] * 4 માર્ચ, 2004 – [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/831001/000104746904006087/0001047469-04-006087-index.htm 2003 10-K] આ પણ જુઓ [http://www.citigroup.com/citigroup/fin/pres.htm સિટીગ્રુપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602041414/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/pres.htm |date=2008-06-02 }}, અને [http://biz.yahoo.com/cc/C/C.html યાહૂ!] * 20 જાન્યુઆરી, 2005 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ (Q3 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/index.htm પ્રેસ રીલીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611091548/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/index.htm |date=2008-06-11 }})([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev4q04.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625165941/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev4q04.pdf |date=2008-06-25 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=42346_43656.asf&amp;stream=w&amp;media=a અવાજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305223506/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=vn&file=42346_43656.asf&media=a&stream=w |date=2016-03-05 }}) * 14 ઓક્ટોબર, 2004 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ (Q3 2004) (પ્રેસ રીલીઝ)([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q04.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625165955/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q04.pdf |date=2008-06-25 }}) ([http://us.rd.yahoo.com/finance/confcall/streetevents/SIG=13bo5mvs7/*http%3a//web.servicebureau.net/conf/meta?i=1112495229&amp;c=2343&amp;m=was&amp;u=/w_ccbn.xsl&amp;date_ticker=10_14_2004_C અવાજ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * 15 જુલાઇ, 2004 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ(Q2 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev2q04.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704220415/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev2q04.pdf |date=2008-07-04 }}) ([http://us.rd.yahoo.com/finance/confcall/streetevents/SIG=13aqmuo5q/*http%3a//web.servicebureau.net/conf/meta?i=1112470635&amp;c=2343&amp;m=was&amp;u=/w_ccbn.xsl&amp;date_ticker=7_15_2004_C અવાજ]{{Dead link|date=એપ્રિલ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * 20 ઓક્ટોબર, 2003 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ (Q3 2003) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q03.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304101141/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q03.pdf |date=2009-03-04 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=26483_27342.asf&amp;stream=w&amp;media=a અવાજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215171350/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&file=26483_27342.asf&stream=w&media=a |date=2018-12-15 }}) (*એક્સક્લુસિવ, સેન્ડી વેઇલ્લ સાથેનો છેલ્લો કોલ) * 31 જાન્યુઆરી, 2005 – મીલાઇફ ટુ એક્વાયર ટ્રાવેલર્સ લાઇફ એન્ડ એન્યુઇટી ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/p050131.pdf પ્રેઝન્ટેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304101138/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/p050131.pdf |date=2009-03-04 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=44228_45538.asf&amp;stream=w&amp;media=a અવાજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173835/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&file=44228_45538.asf&stream=w&media=a |date=2018-12-15 }}) == બાહ્ય લિંક્સ == {{Commons|Category:Citigroup}} * [http://www.citigroup.com કંપની વેબસાઇટ] [[શ્રેણી:સિટીગ્રુપ]] [[શ્રેણી:ન્યૂયોર્ક શહેર સ્થિત કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની નાણાંકિય સેવાઓ પૂરી પાડતી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:પ્રાથમિક વિક્રેતાઓ]] [[શ્રેણી:સિટીગ્રુપના માણસો]] [[શ્રેણી:1998માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] 4ovc3gvqzk0dm3mw3n46h3fvgnihkmp 0 28789 900976 873083 2026-05-16T00:46:57Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900976 wikitext text/x-wiki {{સુધારો|date=ઓક્ટોબર ૨૦૨૪}} {{Infobox company | company_name = Land Rover | company_logo = [[File:LandRover.jpg|130px|Company [[logo]]]] | company_type = [[Unlimited company|Private Unlimited Company]] | foundation = 1948<ref name="robson_">{{Cite book|title=The Rover company |author=Graham Robson |publisher=Patrick Stephens |edition=2 |year=1981 |isbn=0850595436}}</ref> | founder = | country = | location_city = [[Gaydon]] | location_country = [[United Kingdom]]<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/006200806021860.htm|title=Tata completes JLR buyout; appoints David Smith as CEO|access-date=30 October 2010|publisher=The Hindu|date=2 June 2008|archive-date=24 ફેબ્રુઆરી 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224041946/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/006200806021860.htm|url-status=dead}}</ref> | key_people = [[Ratan Tata]] (Chairman)<br>Ralf Speth (CEO)<br>Phil Popham (Managing Director) | industry = [[Automotive]] | products = Automobiles | company_slogan = | revenue = | net_income | operating_income = | num_employees = 13,000 | owner = [[Tata Motors]] | parent = [[Jaguar Land Rover]] | homepage = [http://www.landrover.com/ LandRover.com] }} '''લેન્ડ રોવર''' એ કાર ઉત્પાદક છે, જેનુ વડુમથક ગેડન, [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં]] આવેલું છે જે ફોર વ્હીલ ડ્રાઇવ વાહનોમાં કુશળતા ધરાવે છે. તેની માલિકી [[ભારત|ભારતીય]] કંપની [[ટાટા મોટર્સ]]ની છે, જે તેને જગુઆર લેન્ડ રોવર પેટાકંપનીનો એક ભાગ બનાવે છે.<ref>{{Cite web|title=Joint Venture, Subsidiary and Associate Companies: Jaguar Land Rover|url=http://www.tatamotors.com/our_world/associates00.php?PageID=13|publisher=Tata Motors|access-date=27 July 2010|archive-date=6 ડિસેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206042804/http://www.tatamotors.com/our_world/associates00.php?PageID=13|url-status=dead}}</ref> તે વિશ્વમાં બીજી સૌથી જૂની ફોર વ્હીલ ડ્રાઇવ કાર બ્રાન્ડ (જીપ બાદ) ધરાવે છે.<ref>{{cite news|url=http://www.exchangeandmart.co.uk/car-reviews/jeep/patriot|title=Car Reviews - Road test - Jeep Patriot|access-date=2 October 2010|publisher=Exchange and Mart|year=October 2007|archive-date=1 ડિસેમ્બર 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043505/http://www.exchangeandmart.co.uk/car-reviews/jeep/patriot|url-status=dead}}</ref> લેન્ડ રોવર એક ચોક્કસ વાહનને લાગેવળગે છે, જે મૂળભૂત રીતે લેન્ડ રોવર તરીકે જ ઓળખાતી હતી, જેને 1948માં રોવર કંપની દ્વારા બજારમાં મૂકવામાં આવી હતી અને તેને એવી બ્રાન્ડમાં વિકસાવવામાં આવી હતી કે જેમાં ડિફેન્ડર, ડિસ્કવરી, ફ્રીલેન્ડર અને રેંજ રોવર સહિતની ફોર વ્હીલ ડ્રાઇવ મોડેલ્સનો સમાવેશ થતો હતો. લેન્ડ રોવરનું હાલમાં હેલવુડ, યુકે અને સોલીહુલ, યુકેમાં એસેમ્બલીંગ થાય છે, જ્યારે સંશોધન અને વિકાસનું મુખ્યત્વે ગેડનમાં હાથ ધરવામાં આવે છે. લેન્ડ રોવરે વિશ્વભરમાં 2009માં 194,000 વાહનોનું વેચાણ કર્યું હતું. <ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/booming-sales-at-jaguar-land-rover-boost-tata-motors-profits-2049056.html|title=Booming sales at Jaguar Land Rover boost Tata Motors profits|access-date=2 October 2010|publisher=The Independent|year=11 August 2010|location=London|first=Sarah|last=Arnott|date=2010-08-11|archive-date=20 ડિસેમ્બર 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220031451/http://www.independent.co.uk/news/business/news/booming-sales-at-jaguar-land-rover-boost-tata-motors-profits-2049056.html|url-status=dead}}</ref> લેન્ડ રોવર તેના ઇતિહાસમાં અસંખ્ય માલિકો ધરાવે છે. 1967માં રોવર કંપની લેલેન્ડ મોટર કોર્પોરેશનનો એક ભાગ બની ગઇ હતી અને 1968માં લેલેન્ડ મોટર કોર્પોરેશન પોતે બ્રિટીશ લેલેન્ડની રચના કરવા માટે બ્રિટીશ મોટર હોલ્ડિંગ્સમાં ભળી ગઇ હતી. 1980માં, બ્રિટીશ લેલેન્ડને વિખેરી નાખવામાં આવી હતી અને 1988માં લેન્ડ રોવર જૂથ રોવર ગ્રુપને બ્રિટીશ એરોસ્પેસ દ્વારા હસ્તગત કરવામાં આવી હતી. 1994માં રોવર ગ્રુપને બીએમડબ્લ્યુ દ્વારા હસ્તગત કરવામાં આવ્યું હતું. 2000માં રોવર ગ્રુપ બીએમડબ્લ્યુ દ્વારા વિખેરી નાખવામાં આવ્યું હતું અને લેન્ડ રોવર ફોર્ડ મોટર કંપનીને વેચી નાખવામાં આવતા તેના પ્રિમીયર ઓટોમોટિવ ગ્રુપનો એક ભાગ બની ગઇ હતી. જૂન 2008માં, ફોર્ડે લેન્ડ રોવર અને જગુઆર કાર્સ એમ બન્નેને ટાટા મોટર્સને વેચી દીધી હતી. <ref name="ford_20080326">{{cite press release |title=Ford Motor Company Announces Agreement to Sell Jaguar Land Rover to Tata Motors |publisher=Ford Motor Company |date=2008-03-26 |url=http://media.ford.com/newsroom/release_display.cfm?release=27953 |access-date=2008-03-27 |archivedate=2008-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612192629/http://media.ford.com/newsroom/release_display.cfm?release=27953 }}</ref><ref>{{cite press release |title=Tata Motors enters into Definitive Agreement with Ford for purchase of Jaguar Land Rover |publisher=Tata Motors |date=2008-03-26 |url=http://www.tatamotors.com/our_world/press_releases.php?ID=356&action=Pull |access-date=2008-03-27 |archivedate=2010-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205235956/http://www.tatamotors.com/our_world/press_releases.php?ID=356&action=Pull }}</ref><ref name="r_20080602">{{Cite news|title=Tata Motors completes acquisition of Jag, Land Rover |date=2 June 2008 |publisher=Thomson Reuters |url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSBMA00084220080602 |access-date=2008-06-02}}</ref> ==ઇતિહાસ== [[File:Land Rover Series 1 HT (cropped).jpg|thumb|લેન્ડ રોવર સિરીઝ I]] પ્રથમ લેન્ડ રોવરની ડિઝાઇન 1948માં યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ (વોલ્સ દરિયાકિનારાની સામે એન્જલસે ટાપુ પર)માં બ્રિટીશ કાર કંપની રોવરના મુખ્ય ડિઝાઇનર મૌરિસ વિકસ દ્વારા ન્યૂબોરો, એન્જલસેમાં તેમના ફાર્મ પર તૈયાર કરવામાં આવી હતી. <ref>ધી ડેઇલી ટેલિગ્રાફ ના એમ5 પાના પરનો ''કેવિન હેકેટ'' દ્વારા વિક્સ નકલ વિશે "ધી સેન્ડઝ ઓફ ટાઇમ"ના શિર્ષક વાળો લેખ (ઇસ્યુ 47,531, તારીખ માર્ચ 2008)</ref> કહેવાય છે કે તેમને અમેરિકન [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વિશ્વ યુદ્ધ II]] જીપ પરથી પ્રેરણા મળી હતી, જેનો તેમણે વોલ્સમાં તેમના હોલિડે હોમમાં એક ઉનાળામાં વપરાશ કર્યો હતો. {{Citation needed|date=December 2008}} પ્રથમ લેન્ડ રોવરની નકલ, જેને પાછળથી 'સેન્ટર સ્ટીયર' એવું હૂલામણું નામ આપવામાં આવ્યું હતું, તેને જીપની ચેસીસ પર બાંધવામાં આવી હતી. તેમની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા તેમના બોડી (વાહનનું માળખું) છે, જેની રચના હળવા, કાટ ન લાગે તેવા એલ્યુમિનીયમ અને મેગ્નેસિયમ અને બિર્માબ્રાઇટ કહેવાતા મેગ્નેસિયમના મુખ્ય એલોયમાંથી કરવામાં આવી હતી. આ સામગ્રીનો એટલા માટે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો કે યુદ્ધ બાદ સ્ટીલ (પોલાદ)ની તંગી હતી અને સામે યુદ્ધ બાદ એરક્રાફ્ટ એલ્યુમિનીયમનો જંગી જથ્થો ઉપલબ્ધ બન્યો હતો. આ ધાતુઓ કાટ, સડા સામે પ્રતિકાર કરે છે, જે અનેક પરિબળોમાંનું એક પરિબળ હતું જેણે કપરામાં કપર સ્થિતિમાં પણ લાંબી આવરદા માટેની પ્રતિષ્ઠા ઊભી કરવામાં સહાય કરી હતી. લેન્ડ રોવરે એક વખત એવી જાહેરાત કરી હતી કે બાંધવામાં આવેલા 75 ટકા વાહનો હજુ પણ વપરાશમાં છે. {{Citation needed|date=December 2008}} હકીકતમાં, લેન્ડ રોવરના ચાલકો ઘણી વખત "ડિસ્પેઝેબલ્સ" તરીકે 4x4ની અન્ય બનાવટોનો ઉલ્લેખ કરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.landroverclub.net |title=net report that 75% of Land Rovers ever built are still in use |publisher=Landroverclub.net |date= |access-date=2010-07-15}}</ref> અગાઉ કલરની પસંદગી લશ્કરી વધારાના એરક્રાફ્ટ કોકપિટ પેઇન્ટના પુરવઠામાંથી શોધી કાઢવામાં આવી હતી, તેથી પ્રારંભિક વાહનો હળવા લીલા કલરના વિવિધ શેડ્ઝમાં આવ્યા હતા; દરેક મોડેલો હમણાં સુધી મજબૂત બોક્સ સેકશન લેડર ફ્રેમ ચેસીસના લક્ષણો ધરાવતા હતા. અગાઉના વાહનો , જેમ કે સિરીઝ Iનું લોંગ બેનિંગ્ટન ખાતે મેદાનમાં પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને મેદાનમાં જ સર્વિસ કરી શકાય તેવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી; રોવરની જાહેરાતોમાં કેળાના તેલ પર હજ્જારો માઇલ ચાલતી હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. હવે વધુ જટિલ સેવાની જરૂરિયાત ઊભી થતા આ વિકલ્પની ઓછી જરૂર પડે છે. સર્વિસીંગમાં સરળતા જાળવી રાખવા માટે ઇલેક્ટ્રોનીકલી નિયંત્રિત 2.5 લિટર 5 સિલીંડર ટીડી5ને બદલે બ્રિટીશ લશ્કરે મિકેનિકલ દ્રષ્ટિએ સરળ 2.5 લિટર 4 સિલીંડર 300 ટીડીઆઇ એન્જિન વર્ઝનનો વપરાશ કરવાનું સતત રાખ્યું છે. આ એન્જિનનો કેટલાક નિકાસ બજારોમાં પણ ઉપયોગ કરવાનું સતત રાખવામાં આવ્યું હતું, જેમાં વાહનોનું બ્રાઝિલમાં ફોર્ડ પ્લાન્ટ ખાતે ઉત્પાદન કરવામાં આવતુ હતુ, જ્યાં લેન્ડ રોવરને પણ પરવાના હેઠળ ઉત્પાદિત કરવામાં આવતી હતી અને તે એન્જિનનો સ્થાનિક રીતે તૈયાર કરવામાં આવતી ફોર્ડ પિક-અપ ટ્રકોમાં પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ટીડીઆઇ એન્જિનમાં ઉત્પાદનનો યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં અંત આવ્યો હતો, જેનો અર્થ એવો થતો હતો કે એક વિકલ્પ તરીકે લેન્ડ રોવરની કોઇ ઓફરો ન હતી. ઇન્ટરનેશનલ મોટર્સ ઓફ બ્રાઝિલ એક એવું એન્જિન ઓફર કરે છે જેને 2.8 ટીજીવી પાવર ટોર્ક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે મૂળભૂત રીતે 300 ટીડીઆઇનું 2.8 લિટર વર્ઝન છે, જેમાં સમયાંતરે તેના પાવર (શક્તિ) અને ટોર્ક (એંજિનની ફેરવવાની શક્તિ કે ફરવાની ગતિ)માં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. દરેક પાવરની સાથે ઓલ-ટેરેઇન ટ્રેકશન કંટ્રોલ આપવામાં આવે છે, જે સક્રિય રીતે લશ્કરી ઉપયોગ સામે પ્રતિભાવ આપે છે; ફેરારી પણ સ્પર્ધા ટ્રેકશનમાં સમાન પ્રકારની વ્યવસ્થા ધરાવે છે. ફોર્ડની માલિકી દરમિયાન, લેન્ડ રોવર જગુઆર સાથે સંકળાયેલી હતી. ઘણા દેશોમાં તેમણે સામાન્ય વેચાણ અને વિતરણમાં ભાગીદારી કરી હતી (સંયુક્ત ડીલરશીપ સહિત), અને કેટલાક મોડેલોએ કોમ્પોનન્ટ અને ઉત્પાદન સવલતોમાં પણ ભાગીદારી કરી હતી. ===ટાટાને વેચાણ === 11 જૂન 2007ના રોજ, ફોર્ડ મોટર કંપનીએ જગુઆર સાથે લેન્ડ રોવરનું વેચાણ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. ફોર્ડે સોદાની વિગતો પર સલાહ આપવા માટે [[ગોલ્ડમૅન સૅશ|ગોલ્ડમેન સાંશ]], મોર્ગન સ્ટેન્લી અને એચએસબીસી (HSBC)ની સેવાઓ લીધી હતી. પહેલા સપ્ટેમ્બર 2007ના રોજ ખરીદનારની જાહેરાત થાય તેવી શક્યતા હતી, પરંતુ વેચાણમાં વિલંબ થયો હતો અને તે અંગેની જાહેરાત માર્ચ 2008 સુધીમાં કરાઇ ન હતી. યુકે સ્થિત ખાનગી ઇક્વીટી કંપની અલકેમી પાર્ટનર્સ અને ભારતમાં વડુમથક ધરાવતી ટાટા મોટર્સ અને મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રાએ ફોર્ડ મોટર કંપની સમક્ષ જગુઆર અને લેન્ડ રોવરને ખરીદી લેવા અંગેનો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો હતો. <ref>[http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html ફોર્બસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531143215/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html |date=2009-05-31 }} ''ભારતની ટાટા લેન્ડ રોવર, જગુઆરમાં હિસ્સાનું સમર્થન આપે છે''</ref><ref>[http://money.cnn.com/2007/08/24/news/companies/tata.reut/ સીએનએન]{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ભારતની ટાટા જગુઆર અને લેન્ડ રોવર અંગે વિચારી રહી છે''</ref> વેચાણની જાહેરાત કરવામાં આવી તે પહેલા બ્રિટીશ ઉત્ખનક યંત્ર ઉત્પાદક જેસીબીના અધ્યક્ષ એન્ટોની બામફોર્ડે અગાઉના વર્ષે ઓગસ્ટમાં જગુઆર કારને ખરીદી લેવાનો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો હતો;<ref>{{Cite web |author=Neil Gerrard |url=http://www.contractjournal.com/Articles/2006/08/24/51974/jcbs-sir-anthony-bamford-eyes-jaguar.html |title=JCB's Sir Anthony Bamford eyes Jaguar - 24 August 2006 |publisher=Contract Journal |date=2006-08-24 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531235919/http://www.contractjournal.com/Articles/2006/08/24/51974/jcbs-sir-anthony-bamford-eyes-jaguar.html |url-status=dead }}</ref> પરંતુ આ વેચાણમાં લેન્ડ રોવરનો પણ સમાવેશ થાય તેવું જણાવવામાં આવતા તેમણે પાછી પાની કરી હતી, કેમ કે તેઓ તે ખરીદવાની ઇચ્છા ધરાવતા ન હતા. <ref>{{Cite web |author=Neil Gerrard |url=http://www.contractjournal.com/Articles/2006/10/16/52516/jcb-will-not-buy-jaguar.html |title=JCB will not buy Jaguar - 16 October 2006 |publisher=Contract Journal |date=2006-10-16 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511162558/http://www.contractjournal.com/Articles/2006/10/16/52516/jcb-will-not-buy-jaguar.html |url-status=dead }}</ref> ટાટા મોટર્સે ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ જનરલ મોટર્સના યુનિયન (ટીજીડબ્લ્યુયુ)-એમિકસ<ref>{{Cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/Tata_set_to_clinch_Jaguar-Land_Rover_deal_Report/articleshow/2637533.cms | title = Tata set to clinch the Jaguar-Land Rover deal: Report | access-date = 2007-12-20 | date = 2007-12-20 | publisher = Press Trust of India | archive-url = https://web.archive.org/web/20071223113125/http://timesofindia.indiatimes.com/Tata_set_to_clinch_Jaguar-Land_Rover_deal_Report/articleshow/2637533.cms | archive-date = 2007-12-23 | url-status = live }}</ref>ની સંયુક્ત સંમતિ પ્રાપ્ત કરી હતી અને ફોર્ડના પસંદગીના બીડર તરીકે ઊભરી આવ્યા હતા. <ref>{{Cite news| url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/17/AR2007121700620.html | title = Ford set to pick Jaguar frontrunner in days: source | access-date = 2007-12-18 | date = 2007-12-17 | publisher = Reuters }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> 26 માર્ચ 2008ના રોજ, ફોર્ડે જાહેરાત કરી હતી કે તે તેના જગુઆર અને લેન્ડ રોવરની કામગીરીને ટાટા મોટર્સને વેચવા સંમત થઇ છે અને આ વેચાણ 2008ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા સુધીમાં પૂર્ણ થવાની આશા સેવાતી હતી. <ref name="ford_20080326"></ref> 2 જૂન 2008ના રોજના રોજ બન્ને પક્ષકાર દ્વારા ટાટાને વેચાણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું. <ref name="r_20080602"></ref> સોદામાં સમાવિષ્ટ બાબતોમાં અન્ય ત્રણ બ્રિટીશ બ્રાન્ડના અધિકાર હતો: તેમજ અન્ય બે જગુઆરની પોતાની ડાયમલર, તેમજ બે નિષ્ક્રીય બ્રાન્ડો લેન્ચેસ્ટર અને રોવરનો સમાવેશ થતો હતો. <ref>{{Cite web | url = http://www.leftlanenews.com/5-for-2-special-tata-acquires-3-other-british-marques-in-jaguar-land-rover-deal.html#more-6922 | title = 5 for 2 special: Tata acquires 3 other British marques in Jaguar, Land Rover deal | publisher = Leftlane News | date = 28 March 2008 | access-date = 2008-03-28 | archive-date = 2012-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120305034339/http://www.leftlanenews.com/5-for-2-special-tata-acquires-3-other-british-marques-in-jaguar-land-rover-deal.html#more-6922 | url-status = dead }}</ref> બીએમડબ્લ્યુ અને ફોર્ડે અગાઉ લેન્ડ રોવર બ્રાન્ડની સંકલિતતાને રક્ષવા માટે રોવરની માલિકી પ્રાપ્ત કરી હતી, જેની સાથે 'રોવર'ને અમેરિકન 4x4 બજારમાં ગૂંચવણ પેદા થઇ હશે; રોવર બ્રાન્ડનો મૂળભૂત રીતે તેનું 2005માં પતન થયું ત્યા સુધી એમજી રોવરના પરવાના દ્વારા ઉપયોગ થતો હતો, જે સમયે ફોર્ડ મોટર કંપનીની માલિકીની લેન્ડ રોવર લિમીટેડ દ્વારા પુનઃખરીદવામાં આવી હતી. ===સમયરેખા=== [[File:Landroversanjose.jpg|thumb|સાન જોસમાં લેન્ડ રોવરની ડીલરશીપ]] * 1948: લેન્ડ રોવરની ડિઝાઇન વિક્સ બ્રધર્સ દ્વારા કરવામાં આવી છે અને તેનું ઉત્પાદન રોવર કાર કંપની દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. * 1948: લેન્ડ રોવર સિરીઝ 1ની રજૂઆત એમ્સ્ટરડોમ મોટર શો ખાતે કરવામાં આવી હતી. * 1958: સિરીઝ IIની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી * 1961: સિરીઝ IIAના ઉત્પાદનનો પ્રારંભ થયો. * 1967: રોવર લેલેન્ડ મોટર્સ લિમીટેડનો એક ભાગ બની ગઇ હતી, બાદમાં બ્રિટીશ લેલેન્ડ (BL)નો રોવર પરનો વિજય સાબિત થયો હતો. * 1970: રેંજ રોવરની રજૂઆત. * 1971: સિરીઝ III રજૂઆત. * 1975: બીએલ (BL) પડીભાંગી અને રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું હતું, રાયડર અહેવાલ એવી ભલામણ કરે છે કે લેન્ડ રોવરને રોવરથી અલગ પડવા દો અને BLમાં અલગ કંપની તરીકે જ રહેવા દો અને તે નવા વ્યાપારી વાહન વિભાગ કે જેને લેન્ડ રોવર લેલેન્ડ ગ્રુપ કહેવાય છે તે બની ગયું હતું. * 1976: એક મિલીયનનો ક્રમાંક વાળી લેન્ડ રોવરે પ્રોડક્શન લાઇન છોડી હતી. * 1978: લેન્ડ રોવર લિમીટેડની સ્થાપના બ્રટીશ લેલેન્ડની અલગ પેટાકંપની તરીકે થઇ હતી. <ref>{{cite press release |title=Sixty Years and Four Million Vehicles: Milestones of Land Rover's History |publisher=Land Rover |url=http://uk.medialandrover.com/uploads/pdf/sixty_year_anniversary_timeline_4cd8.doc |access-date=2008-04-06 |archivedate=2008-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528134440/http://uk.medialandrover.com/uploads/pdf/sixty_year_anniversary_timeline_4cd8.doc }}</ref> * 1980: એસડી1 ઉત્પાદન કાવલી ખાતે તબિદલ થવાની સાથે રોવર કારનું ઉત્પાદન સોલીહુલ ખાતે પૂર્ણ થયું હતું; સોલિહુલ હવે ફક્ત લેન્ડ રોવરના ઉત્પાદન માટે જ છે. 5 દરવાજાવાળી રેન્જ રોવરની પણ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. * 1983: લેન્ડ રોવર 90 (નેવુ)/110 (એકસોદશ)/127 (ડિફેન્ડરને 1990માં નવું નામ) અપાયું. * 1986: બીએલ પીએલસી રોવર ગ્રુપ પીએલસી બની હતી; પ્રોજેક્ટ લામાની શરૂઆત થઇ હતી. * 1988: રોવર ગ્રુપનું ખાનગીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને તે બ્રિટીશ એરોસ્પેસનો એક ભાગ બની ગયું હતું, અને હવે તે સરળ રીતે જ રોવર તરીકે જ ઓળખાય છે. * 1987: રેંજ રોવરને 16 માર્ચના રોજ યુ.એસ. બજારમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી. * 1989: ડિસકવરીની રજૂઆત. * 1994: રોવર ગ્રુપને બીએમડબ્લ્યુ દ્વાર હસ્તગત કરવામાં આવી હતી. બીજી પેઢીની રેન્જ રોવરની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. (અસલ રેન્જ રોવરને 1995 સુધી 'રેન્જ રોવર ક્લાસિક' ના નામે ચાલુ રાખવામાં આવી હતી.) * 1997: લેન્ડ રોવર સ્પેશિયલ એડિશન ડિસકવરી એક્સડી રજૂ કરે છે, જેમાં એએ પીળા કલર સાથે ડિસકવરી, ઓછા વ્હીલ્સ, એસડી પ્રકારના રુફ રેક્સ અને અન્ય થોડા માર્ગ સિવાયના સીઝા જ ફેક્ટરીની અદયતનતનો સમાવેશ થાય છે. ફક્ત ઉત્તર અમેરિકન બજાર માટે ઉત્પન્ન કરવામાં આવેલ, લેન્ડ રોવરના ખાસ વિભાગે આ ચળકતા પીળા એસયુવીના ફક્ત 250નું જ ઉત્પાદન કર્યું હતું. સહ સ્થાપક નેઇલ બ્રાઉન, પેન્ટેલીસ ગિયામારેલોસ અને પીટર સ્વીટસર દ્વારા કેમલ ટ્રોફી ઓનર્સ ક્લબની સત્તાવાર સ્થાપના. * 1997: ફ્રીલેન્ડરની રજૂઆત. * 1998: ડિસકવરીની બીજી પેઢીની રજૂઆત. * 2000: બીએમડબ્લ્યુએ રોવર ગ્રુપનું વિસર્જન કર્યું હતું અને લેન્ડ રોવરનું ફોર્ડને 1.8 અબજ ડોલરમાં વેચાણ કર્યું હતું. <ref>{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/761794.stm | work=BBC News | title=BMW, Ford seal Land Rover deal | date=2000-05-24 | access-date=2010-05-07}}</ref> * 2002: ત્રીજી પેઢીની રેંજ રોવરની રજૂઆત. * 2005: લેન્ડ રોવર 'સ્થાપક' રોવર, એમ.જી. રોવર ગ્રુપની માલિકી હેઠળ પડી ભાંગ્યા હતા. * 2004: ત્રીજી પેઢીની ડિસકવરી/એલઆર3ની રજૂઆત. * 2005: રેંજ રોવર સ્પોર્ટની રજૂઆત. * 2005: રેંજ રોવરમાં બીએમડબ્લ્યુ એમ62 વી8ને સ્થાને જગુઆર એજે-વી8 એન્જિનનો સ્વીકાર, * 2006: નવા 2.4 લિટર ડીઝલ એન્જિન, 6-સ્પીડ ગિયરબોક્સ, ડેશ અને ફોરવર્ડ તરફની રિયર બેઠકો ડિફેન્ડર માટે. ફ્રીલેન્ડર (ફ્રીલેન્ડર 2)ની બીજી પેઢીની જાહેરાત. ફોર્ડે બીએમડબ્લ્યુ પાસેથી રોવર ટ્રેડમાર્ક ખરીદ્યો હતો, જેણે અગાઉ તેણે એમજી રોવર જૂથને તે વાપરવાનો પરવાનો આપ્યો હતો. * 8 મે 2007: 4,000,000મી લેન્ડ રોવરનું પ્રોડક્શન લાઇન પરથી ઉત્પાદન, ડિસકવરી 3 (એલઆર3)નું બોર્ન ફ્રી ફાઉન્ડેશનને દાન આપવામાં આવ્યું હતું. * 12 જૂન 2007: ફોર્ડ મોટર કંપની લેન્ડ રોવર અને જગુઆર કાર્સ પણ વેચવાનું વિચારી રહી છે તેવી જાહેરાત. * ઓગસ્ટ 2007: ભારતની ટાટા મોટર્સ અને મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા તેમજ નાણાંકીય સ્પોન્સર્સ સર્બેરસ કેપિટલ મેનેજમેન્ટ, ટીપીજી કેપિટલ અને એપોલો મેનેજમેન્ટે ફોર્ડ મોટર કંપની પાસેથી જગુઆર કાર્સ અને લેન્ડ રોવરને ખરીદવા માટેનો ઇરાદો દર્શાવ્યો હતો. <ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html |title=India's Tata confirms interest in Land Rover, Jaguar |publisher=Forbes.com |date=2007-08-24 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531143215/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html |url-status=dead }}</ref> * 26 માર્ચ 2008: ફોર્ડે ટાટા મોટર્સને જગુઆર લેન્ડ રોવર કામગીરી વેચવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. <ref name="ford_20080326"></ref> * 2 જૂન 2008:ટાટા મોટર્સે ફોર્ડ પાસેથી જગુઆર અને લેન્ડ રોવરની ખરીદીને અંતિમ ઓપ આપ્યો હતો. <ref name="r_20080602"></ref> ==ઉત્પાદન== [[File:Landrover Serie I von 1952.jpg|thumb|80-ઇંચ સિરીઝ I]] લેન્ડ રોવરનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે બિર્મિંગહામ નજીક સોલીહુલી ખાતે ઉત્પાદન કરવામાં આવતું હતું, પરંતુ "ફ્રીલેન્ડર"[[]]નું ઉત્પાદન [[લિવરપુલ]] નજીક [[હેલવુડ]] ખાતે [[જગુઆર]] કાર ફેક્ટરી ખાતે ખસેડાયું હતું, જે ફોર્ડ કારનો પહેલાનો પ્લાન્ટ હતો. ડિફેન્ડર મોડેલોને વિશ્વભરમાં વિવિધ સ્થળોએ પરવાના હેઠળ એસેમ્બલ કરવામાં આવે છે, જેમાં સ્પેઇન (સાંતના મોટર્સ ), ઇરાન (પાઝહાન મોરાટ્ટેબ), બ્રાઝિલ (કરમાન્ન) અને તૂર્કી (ઓટોકર)નો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/guide2landrover/ckd.html |title=geocites.com guide to Land Rover |access-date=2009-10-25 |archive-date=2009-10-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/guide2landrover/ckd.html&date=2009-10-25+23:35:45 |url-status=dead }}</ref> ભૂતપૂર્વ બીએલ/ રોવર ગ્રુપનું ટેકનિકલ કેન્દ્ર વોરવિકશાયરમાં ગેયડોનમાં આવેલું છે, જે કોર્પોરેટનું નિવાસસ્થાન અને અને આરએન્ડડીનું વડુમથક છે. મે 2010માં, ટાટા મોટર્સે જાહેરાત કરી હતી કે કંપની ખર્ચાઓમાં ઘટાડો અને વેચાણમાં વધારો કરવાનું વિચારતી હોવાથી ચીનમાં લેન્ડ રોવર (તેમજ જગુઆર કાર્સ) તૈયાર કરવા માગે છે. <ref name="tatachina">{{Cite news|last=Rothwell|first=Steven|title=Tata Motors Plans to Build Jaguar, Land Rover Models in China|url=http://www.businessweek.com/news/2010-05-28/tata-motors-plans-to-build-jaguar-land-rover-models-in-china.html|access-date=27 July 2010|newspaper=Business Week|date=28 May 21010|first2=Vipin V. |last2=Nair}}</ref> ટાટા એક વધુ કાર્યક્ષમ સવલત પર ઉત્પાદનને મજબૂત કરવા ઇંગ્લેન્ડમાં (કેસલ બ્રોવિક, કે જ્યાં જગુઆર એક્સજે અને એસ્કકે કારનું એસેમ્બલીંગ કરવામાં આવે છે અને સોલીહુલ્લ કે જ્યાં લેન્ડ રોવર તૈયાર કરવામાં આવે છે) બેમાંથી એક સવલતને બંધ કરી દેશે.<ref name="tatachina"></ref> ==મોડલ== [[File:Land Rover Freelander.jpg|thumb|ધી લેન્ડ રોવર ફ્રીલેન્ડર]] [[File:Defender90.JPG|thumb|1997 ડિફેન્ડર 90]] [[File:Land Rover Series IIB FC side.jpg|thumb|લેન્ડ રોવર સિરીઝ આઇઆઇબી ફોરવર્ડ કંટ્રોલ ]] [[File:Land Rover 109 lwb 1980.jpg|thumb|લેન્ડ રોવર 109]] ===ઐતિહાસિક=== * સિરીઝ I, II અને III - અસલ 4×4 * રેંજ રોવર ક્લાસિક - અસલ રેંજ રોવર, જેનું ઉત્પાદન 1970થી 1996 દરમિયાન કરાયું હતું. ===હાલમાં=== {| class="wikitable" |+ 2008 યુકે લેન્ડ રોવર મોડેલની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવી |- ! style="width:40%"|મોડેલ !પ્રકાર |- | લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડર | લાઇટ યુટિલીટી 4×4 વ્હીકલ |- | ફ્રિલેન્ડર 2 | કોમ્પેક્ટ 4×4 |- | ડિસ્કવરી 4 | મિડ-સાઇઝ 4×4 |- | રેન્જ રોવર | ફૂલ-સાઇઝ 4×4 |- | રેંજ રોવર સ્પોર્ટ | મિડ-સાઇઝ 4×4 |} {| class="wikitable" |+ 2010 યુએસ લેન્ડ રોવર મોટેલની લાઇન-અપ |- ! style="width:40%"|મોડેલ !પ્રકાર |- | લેન્ડ રોવર એલઆર2 | કોમ્પેક્ટ એસયુવી |- | લેન્ડ રોવર એલઆર4 | મિડ-સાઇઝ એસયુવી |- | રેંજ રોવર | ફૂલ સાઇઝ એસયુવી |- | રેંજ રોવર સ્પોર્ટ | મિડ-સાઇઝ એસયુવી |} 2004માં નોર્થ અમેરિકન ઇન્ટરનેશનલ ઓટો શો ખાતે, લેન્ડ રોવરે તેનો પ્રથમ ખ્યાલ રેંજ સ્ટ્રોમર (ગ્રિત્ઝન્ગર, 2004) રજૂ કરી હતી. "ગ્રીન" વિચાર કે જે લેન્ડ ઇ તરીકે ઓળખાય છે તે પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. ===લશ્કર=== યુકે સંરક્ષણ મંત્રાલય (MoD) માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે. * 101 ફોરવર્ડ કંટ્રોલ - "લેન્ડ રોવર વન ટોન" તરીકે પણ ઓળખાય છે. * 1/2 ટન લાઇટવેઇટ - સિરીઝ 2aમાંથી એરપોર્ટેબલ મિલટરી શોર્ટ વ્હીલબેઝ * લેન્ડ રોવર વોલ્ફ - અપરેટેડ મિલીટરી ડિફેન્ડર * SNATCH લેન્ડ રોવર - યુકે આર્મ્ડ ફોર્સીસ સર્વિસમાં સંયુક્ત સશસ્ત્ર બોડી * 109 સિરીઝ IIa અને III એમ્બ્યુલન્સ ( માર્શલ્સ ઓફ કેન્બ્રિજની બોડી) * રેંજ રોવર '6x6' ફાયર એપ્લાયંસ આરએએફ એરફિલ્ડ વપરાશ માટે (કાર્મિકેલ અને સન્સ ઓફ વોર્સેસ્ટર દ્વારા રૂપાંતર) * 130 ડિફેન્ડર એમ્બ્યુલન્સ * 'લામા' 101 ફેરબદલી માટેના નમૂનાઓ. ===એન્જિન=== લેન્ડ રોવરના ઇતિહાસ દરમિયાન ઘણા અલગ એન્જિનો ફીટ કરવામા આવ્યા હતા. * ઇનલેટ-ઓવર-એક્સહૌસ્ટ પેટ્રોલ એન્જિન્સ ("સેમિ સાઇડ-વાલ્વ"), ચાર અને છ સિલીંડર વેરીયાંટ બન્નેમાં, જેનો ઉપયોગ સૌપ્રથમ લેન્ડ રોવરમાં 1948માં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને જે પોતાની ઉત્પત્તિ યુદ્દ પહેલા રોવર્સ કાર્સમાં ધરાવતા હતા. પ્રથમ મોડેલોની ક્યુબિક ક્ષમતા 1600 સીસી હતી. * પેટ્રોલ અને ડીઝલ બન્ને માટે ચાર સિલીન્ડર ઓવરહેડ વાલ્વ એન્જિન, કે જે પ્રથમ (ડીઝલ સ્વરૂપમાં) 1957માં સિરીઝ વન ઉત્પાદનના અંતે દેખાયા હતા અને વર્ષો વીતતા 300 ટીડીઆઇ ટર્બોડીઝલ સુધી વિકસ્યા હતા, જે આજે પણ વિદેશી બજારો માટે ઉત્પાદન થાય છે. * બ્યુક-દરેક એલ્યુમિનીયમ રોવર V8 મોટર પ્રાપ્ત કરી હતી. * 1,997 સીસી પેટ્રોલ, ઇનલટ-ઓવર-એક્સહૌસ્ટ: સિરીઝ I એન્જિન, જેને સિરીઝ II ઉત્પાદનના પ્રથમ થોડા મહિનાઓમાં આગળ ખેંચવામાં આવ્યા હતા. * 2,052 સીસી ડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ: લેન્ડ રોવરનું પ્રથમ ડીઝલ એન્જિન, અને યુકેમાં ઉત્પન્ન થતા અનેક પ્રથમ સ્મોલ હાઇ સ્પીડ ડીઝલમાંનું એક. તેણે 1957માં દેખા દીધી હતી, અને તેનો સિરીઝ II ઉત્પાદનમાં 1961 સુધી ઉપયોગ કરવામાં આવ્યું હતું. મોટે ભાગે તે બાદના 2,286 સીસી એન્જિન જેવા દેખાય છે, પરંતુ તેમાં ઘણા આંતરિક મતભેદો છે. તેણે ઉત્પાદન કર્યું હતું {{convert|51|bhp|abbr=on}}. * 2,286 સીસી પેટ્રોલ, ઓવરહેડ વાલ્વ, 3 બેરીંગ ક્રેન્ક: * 2,286 સીસી ડીઝલ ઓવરહેડ વાલ્વ, 3 બેરીંગ ક્રેન્ક: જેણે 1961માં દેખા દીધી હતી તેની સાથે સિરીઝ IIA ઉત્પાદનના પ્રારંભ સાથે 2,286 પેટ્રોલ એન્જિનની પુનઃડીઝાઇનીંગ કરવામાં આવ્યું હતું અને પોતાના સિલીંડર બ્લોક્સ અને અન્ય કેટલાક કોમ્પોનન્ટની વહેંચણી કરી હતી. તેણે ઉત્પાદન કર્યું હતું {{convert|62|bhp|abbr=on}}. * 2,625 સીસી પેટ્રોલ, ઇનલેટ ઓવર એક્સહૌસ્ટ: રોવર સલૂન રેંજ પાસેથી વધુ પાવર અને ટોર્ક માટે સાઇઠના દાયકાની મધ્યમાં લેન્ડ રોવર વપરાશકારોની માંગના પ્રતિભાવમાં ઉધાર લીધા. * 2,286 સીસી પેટ્રોલ/ડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ પ્રકાર 11J: 5 બેરીંગ ક્રેન્ક: 1980માં, લેન્ડ રોવરે અંતે, ક્રેંક નિષ્ફળતા માટે કંઇક કર્યું જેણે 22 વર્ષો સુધી તેના ચાર સિલીંડર એન્જિનો લાગુ પાડ્યા હતા. {{Citation needed|date=October 2009}} આ એન્જિનો સિરીઝ III ઉત્પાદનના અંત સુધી અને નવા નેવુ અને એક દશમાંશ રેન્જીસના પ્રથમ થોડા વર્ષો સુધી અસ્તિત્વમાં રહ્યા હતા. * 3,528 સીસી વી8 પેટ્રોલ: એક્સ-બ્યુઇક દરેક એલોય વી8 એન્જિનો 1970માં ઉત્પાદનના પ્રારંભથી રેંજ રોવરમાં દેખાયા હતા, પરંતુ કંપનીના યુટિલીટી વાહનોમાં 1979સુધી પોતાનો માર્ગ શોધી શક્યા ન હતા. * 2,495 સીસી પેટ્રોલ, ઓવરહેડ વાલ્વ: લેન્ડ રોવરનો ઓએચવી પેટ્રોલ 'ફોર'નો અંતિમ વિકાસ, જેની સાથે સખત વાલ્વ સીટ હતી જે અનલિડેડ પર ચાલવાની મંજૂરી આપે છે (અથવા એલપીજી). * 2,495 સીસી ડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ, પ્રકાર 12J: લેન્ડ રોવરે એંસીના દાયકા માટે જૂના 'બે અથવા ત્રિમાસિક' ડીઝલ માટે પુનઃ કામ કર્યું હતું. એન્જિનના આગળ ભાગમાં ટૂથ્ડ બેલ્ટ પાસેથી ઇન્જેક્શન પંપ પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો હતો (ક્રેનશાપ્ટની સાથે), તેનું પરિવર્તન જૂના ડીઝલો સાથે સરખાવવામાં આવ્યું હતું. * 2,495 સીસી ટર્બોડીઝલ, ઓવહહેડ વાલ્વ, પ્રકાર 19J * 2,495 સીસી ટર્બોડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ, 2000 ટીડીઆઇ અને 300 ટીડીઆઇ : 1990થી ડિફેન્ડર અને ડિસકવરીમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યા હતા. સિલીંડર બ્લોક અગાઉના એન્જિન જેવા સમાન હતા, જોકે બેરીંગ કેપ્સમાં એલ્યુમિનીયમ લેડર ફ્રેમ સાથે આંતરિક રીતે મજબૂત હતી, પરંતુ સિલીંડર હેડ દરેક નવા હતા અન ડાયરેક્ટ ઇન્જેક્શન ફ્યૂઅલ સિસ્ટમ ઉપયોગમાં લેવામાં હતી. * 2,495 સીસી ટર્બોડીઝલ, 5-સિલીંડર, ટીડી5: બીજી પેઢી ડિસકવરી માટે દરેક નવા એન્જિન અને તેણે પણે તેનો માર્ગ ડિફેન્ડરમાં શોધી લીધો હતો. ટીડી5 ફ્યૂઅલ ઇન્જેક્શન સિસ્ટમના ઇલેક્ટ્રોનીક કંટ્રોલના લક્ષણો ધરાવે છે (ડ્રાઇવરની સીટ નીચે ક્ટંરોલ યુનિટ), 'ડ્રાઇવ બાય રાઇટ' અને અન્ય સંપૂર્ણતાઓ, જેનો ઉદ્દેશ એક્સહૌસ્ટ પ્રદૂષણો ઓછામાં ઓછા કરવાનો છે. * ફ્રીલેન્ડર વિવિધ રોવર કે-સિરીઝના એન્જિનો સાથે ઉપલબ્ધ હતી. ==ઇલેક્ટ્રીક વ્હીકલ્સ== ઇન્ટીગ્રેટેડ ઇલેક્ટ્રીક રિયર એક્સલ ડ્રાઇવ (ઇઆરએડી) ટેકનોલોજીએ ઇ-ટેરેઇન ટેકનોલોજી વિકસાવી હતી,<ref name="worldcarfans.com">{{Cite web|url=http://www.worldcarfans.com/9080722.009/land-rover-announces-diesel-erad-hybrid--e_terrain-technologies |title=Land Rover Announces Diesel ERAD Hybrid & e_Terrain Technologies |publisher=Worldcarfans |date= |access-date=2009-06-19}}</ref> જે વાહનોને એન્જિન ચાલુ કર્યા વિના [[wikt:move off|ખસવાની]] તેમજ આકરી પહાડીઓ પર વધારાની શક્તિ પૂરી પાડશે. <ref name="worldcarfans.com"></ref> લેન્ડ રોવરની ડીઝલ એઆરએડી હાઇબ્રીડને યુકે સરકારના એનર્જી સેવિંગ ટ્રસ્ટના ટેકાથી ઓછા કાર્બન સંશોધન અને વિકાસ કાર્યક્રમ હેઠળ કરોડો પાઉન્ડના પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે વિકસાવવામાં આવી હતી. ઇઆરએડી (ERAD) કાર્યક્રમ એન્જિનિયરીંગ કાર્યક્રમો કેન્દ્રિત અનેક ટકાઉ વ્યાપક રેન્જના કાર્યક્રમોમાંનો એક છે જેને લેન્ડ રોવર અનુસરે છે, જેને ઇ-ટેરેઇન (e TERRAIN) ટેકનોલોજીના સામૂહિક નામ હેઠળ કંપની દ્વારા લાવવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{Cite web |url=http://www.roversnorth.com/weblog/?p=42 |title=Factory News |publisher=Roversnorth.com |date= |access-date=2009-06-19 |archive-date=2008-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081225014143/http://www.roversnorth.com/weblog/?p=42 |url-status=dead }}</ref> લેન્ડ રોવરે ફ્રીલેન્ડર 2 (એલઆર2) નકલોની જોડીમાં 2008માં લંડન મોટર શોમાં તેની ઇઆરએડી ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રીક હાયબ્રીડ રજૂ કરી હતી. નવી હાઇબ્રિડ સિસ્ટમની સ્કેલેબલ અને મોડ્યૂલર સિસ્ટમ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહી છે, જેને લેન્ડ રોવરના તમામ મોડેલોમાં અને પાવરટ્રેઇન્સમાં પણ લાગુ પાડી શકાય છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.motorauthority.com/land-rover-presents-erad-diesel-hybrid-prototypes.html |title=Land Rover presents ERAD diesel-hybrid prototypes - MotorAuthority - Car news, reviews, spy shots |publisher=MotorAuthority |date=2008-07-22 |access-date=2009-06-19 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618135216/http://www.motorauthority.com/land-rover-presents-erad-diesel-hybrid-prototypes.html |url-status=dead }}</ref> લેન્ડ રોવરે એલઆરએક્સ હાઇબ્રિડ વિચારને ડેટ્રોઇટમાં નોર્થ અમેરિકન ઇન્ટરનેશનલ ઓટો શોમાં ખાતે ઉત્પાદન હાથ ધરવા રજૂ કર્યો હતો. <ref>{{Cite web |url=http://www.cubiccapacity.com/land-rover-working-diesel-erad-hybrid-and-e_terrain-technologies/ |title=Land Rover Working On Diesel Erad Hybrid And E_Terrain Technologies |publisher=cubi[CC]apacity |date= |access-date=2009-06-19 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708212642/http://www.cubiccapacity.com/land-rover-working-diesel-erad-hybrid-and-e_terrain-technologies/ |url-status=dead }}</ref> ઇઆરએડી નીચે જણાવેલી ગતિએ ઇલેક્ટ્રીક પાવર પર કારને ચલાવવા સમર્થ બનાવશે {{convert|20|mph|abbr=on}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.energysavingtrust.org.uk/content/view/full/20388/resources |title=Land Rover unveils eco-car / How To Save Energy / Daily news / Resources / Home |publisher=Energy Saving Trust |date= |access-date=2009-06-19 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716153118/http://www.energysavingtrust.org.uk/content/view/full/20388/resources |url-status=dead }}</ref> ==ક્ષમતાઓ == [[File:Land-Rover.JPG|thumb|એજીક્વિપ, ગુન્નેદાહ ખાતે લેન્ડ-રોવર્સ.]] બ્રિટીશ અને કોમનવેલ્થ લશ્કરો દ્વારા લેન્ડ રોવરનો ઉપયોગ તેમજ લાંબા ગાળાના સિવીલીયન પ્રોજેક્ટો અને સ્પર્ધાઓમાં મુખ્યત્વે માર્કસના માર્ગ સિવાયની કામગીરીઓમાં ઉપયોગ થતો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડરનું નાનું વ્હીલ આધારિત વર્ઝન 45 ડિગ્રીના વળાંક, 50 ડિગ્રી સુધીના ખૂણા, 53 ડિગ્રીના પૂરા થતા ખૂણા અને 25 ડિગ્રી સુધીના ઢોળવા બ્રેક ઓવરમાં કામગીરી દર્શાવવા સમર્થ હોય છે. દરેક લેન્ડ રોવર પેદાશોના લક્ષણો તેમની એક્સલ આર્ટિક્યુલેશન છે (જે ડિગ્રીએ વ્હીલને ઉપર ચડાણ કરવાનું છે, જેની સાથે તેમણે સપાટી અને ઊંચીનીચી સપાટી સાથે પણ સંપર્ક રાખવાનો હોય છે), જે મૂળ ડિફેન્ડર મોડેલોમાં હાલમાં આગળ 7 ઇંચ (178 એમએમ) અને પાછળના ભાગમાં 8.25 ઇંચ (210 એમએમ)એક્સલ હોય છે. વર્ષો સુધી માર્ગ અનુસારની કારને વિકસાવતી હતી ત્યારે લેન્ડ રોવર ગમે તેવા માર્ગો માટે તેના વાહનોનું વેચાણ કરે છે જેમાં રેંજ રોવરનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેને બે સ્પીડ ટ્રાન્સફર બોક્સ અને લાંબા મુસાફરના સસ્પેન્શનથી સજ્જ કરાઇ છે, તેમ જ વિવિધ પ્રકારના ઇલેક્ટ્રોનીક ઉપકરણો જેમ કે લેન્ડ રોવરના 'ટેરેઇન રિસ્પોન્સ' સિસ્ટમ અને ટ્રેકશન કંટ્રોલ પણ હોય છે. ડ્રાઇવટ્રેઇન અને માળખું ગમે તેવા માર્ગ પર ચાલવા સક્ષમ હોય છે તેમજ 4 ટન સુધીના વજનવાળા વાહનને ખેંચી શકે છે. {{Citation needed|date=July 2010}} પાવર ટેક-ઓફ (PTO-પીટીઓ) લેન્ડ રોવર ખ્યાલમાં 1948થી અતૂટ રહ્યો છે, જે કૃષિને લગતી યંત્ર સામગ્રી અને અન્ય ઘણી ચીજોને વાહનની સ્ટેશનરી તરીકે લઇ જવામાં આવે છે. મૌરિસ વિક્સની' અસલ સુચના"...દરેક સ્થળે પાવર ટેક-ઓફ હોવા જોઇએ તેવી સુચના હતી!" બ્રિટીશ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરીંગ એન્ડ સ્કોટ્ટીશ મશિનરી ટેસ્ટીંગ સ્ટેશના 1949ના અહેવાલમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે "પાવર ટેક ઓફ મુખ્ય ગિયરબોક્સ માંથી હાર્ડી-સ્પાઇસર પ્રોપેલર શાફ્ટ અને બે આંતરિક રીતે બદલી શકાય તેવા બે ગુણોત્તર આપતા સાંધા દ્વારા આધારિત હોય છે. પીટીઓ ગિયરબોક્સ કેસીંગ પાછળની ચેસીસ ક્રોસ મેમ્બર સાથે બોલ્ટથી લાગેલી હોય છે અને {{convert|8|x|8|in}} બે વ્હીલ ગિયર્સ મારફતે પીટીઓ શાફ્ટ આધારિત પીટીઓ શાફ્ટને પીટીઓ ગિયરબોક્સ કેસીંગ સાથે બોલ્ટથી લગાવવામાં આવેલી હોય છે." પીટીઓ સિરીઝ I, II અને III લેન્ડ રોવર્સ માટે 1985માં સિરીઝ લેન્ડ રોવરનો અંત થયો ત્યાં સુધી નિયમિ વિકલ્પ તરીકે ઊભરી આવ્યા હતા. ડિફેન્ડર પર કૃષિ પીટીઓ સ્પેશિયલ ઓર્ડર તરીકે શક્ય હોય છે. લેન્ડ રોવર (સિરીઝ/ડિફેન્ડર મોડેલ્સ) એ છે કે તે વિવિધ જાતના બોડી પ્રકારોમાં ઉપલબ્ધ છે, જેમ કે સરળ કેનવાસ-ટોપ્ડ ટ્રક્થી લઇને 12 બેઠક ધરાવતી સ્ટેશન વેગન. લેન્ડ રોવર અને બહારના કોન્ટ્રાક્ટરોએ રૂપાંતરણ કર્યા છે અને મૂળ વાહનોની સ્વીકાર્યતા ઓફર કરી છે જેમ કે, ફાયર એન્જિન, એક્સાવેટર્સ, 'ચેરી પિકર' હાયડ્રોલિક પ્લેટફોર્મસ, એમ્બ્યુલન્સ, સ્નોપ્લાઉ, અને 6-વ્હીલ ડ્રાઇવ વર્ઝન્સ તેમજ ખાસ તૈયાર કરવામાં આવેલી કે જેમાં (જમીન અને પાણી બંનેમાં ચાલનાર) લેન્ડ રોવર અને એવા વાહનો કે જેમાં વ્હીલ્સને બદલે ટ્રેક્સ ફીટ કરવામાં આવ્યા હોય તેનો સમાવેશ થાય છે. ===હૂમલા માટે ઉપયોગી=== આજની લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડર મોડેલ 1 ટનનો પે લોડ ધરાવે છે, જે તેને એકને માત્ર એક જ હૂમલો કરી શકાય તેવું વાહન બનાવે છે. ડિફેન્ડરનું થર્ટી ફ્યૂઅલ કંઝપ્શન અને જનરસ પેલોડના વિશિષ્ટ મિશ્રણનો અર્થ એવો થાય કે જ્યારે તુલનાત્મક વાહનો (મર્સીડીઝ જી. વેગન, મર્સીડીઝ યુનિમોગ, લેન્ડ ક્રુઇઝર, જીપ, વગેરે) કેટલીકવાર માર્ગ સિવાયની સવારીમાં ડિફેન્ડરને મળતા આવે છે, ડિફેન્ડર્સનો પેલોડ ફાયદો ઇંધણ અને પાણીના પુરવઠા પોઇન્ટની ભારે મોટી સ્વતંત્રતા પૂરી પાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક ડ્રાઇવર (ચાલક, એક મુસાફર, અને અન્ન અને વસ્ત્રોના પુરવઠા સાથે સ્ટોક ટર્બો ડીઝલ ડિફેન્ડર 110 પેલોડ અને ઇંધણ વપરાશની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે તેને ઇંધણ અને પાણીના 30 જેરીકેન્સ લઇ જવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે અને 10 દિવસોથી વધુ {{convert|4000|km|mi|abbr=on}} માર્ગ સિવાયના ડ્રાઇવીંગ માટેની સવલત પૂરી પાડે છે. {{Citation needed|date=July 2010}} ===લશ્કરી ઉપયોગ=== [[File:Commandeered British Land Rover Pyongyang.jpg|thumb|કોરીયન યુદ્દ દરમિયાન પ્યોન્ગયાંગ નજીક બ્રિટીશ લેન્ડ રોવર, નવેમ્બર 1950 ]] [[File:1st Armoured Division Land Rover.jpg|thumb|પ્રથમ આર્મર્ડ ડિવીઝનની કાદવવાળી લેન્ડ રોવર, જેને અખાતી યુદ્ધ દરમિયાન શોધી કાઢવામાં આવી હતી. ]] [[File:Bermuda Regiment IS Training.jpg|thumb|બરમુડા રેજિમેન્ટ, 1994ના સંરક્ષકો.]] [[File:2june 2007 087e.jpg|thumb|ઇટાલીયન લશ્કર, નૌકાદળ અને હવાઇ દળ સાથે પરેડમાં લેન્ડ રોવર, જૂન 2007.]] વિવિધ લેન્ડ રોવર મોડેલોનો ઉપયોગ લશ્કરમાં થાય છે, જેમાં બ્રિટીશ લશ્કર તેનો ઉપયોગ જાણીતો છે. તેમાં કરવામાં સુધારાઓમાં લશ્કરી "બ્લેકઆઉટ" લાઇટ્સ, હેવી ડ્યૂટી સસ્પેન્શન, અપરેટેડ બ્રેક્સ, 24&nbsp;વોલ્ટ ઇલેક્ટ્રીક્સ, કોન્વોય લાઇટ્સ, ઇગ્નીશન પદ્ધતિની ઇલેક્ટ્રોનીક સપ્રેશન, બ્લેકઆઉટ કર્ટેન્સ અને ખાસ સાધનો માટેના માઉન્ટસ અને નાના શસ્ત્રોનો સમાવેશ થાય છે. લશ્કરને સમર્પિત મોડેલોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું જેમ કે 101 ફોરવર્ડ કંટ્રોલ અને એર-પોર્ટેબલ 1/2&nbsp;ટન લાઇટ વેઇટ. લશ્કર દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા હળવા યુટિલીટી વાહનો, કોમ્યુનિકેશન્સ પ્લેટફોર્મ, રિકોઇલલેસ રાયફલ માટે શસ્ત્ર પ્લેટફોર્મ, એન્ટી ટેન્ક (ઉદાહરણ તરીકે ટીઓડબ્લ્યુ)/ જમીનથી આકાશ સુધીના ગાઇડેડ શસ્ત્રો ઓર્માશિન ગન્સ, એમ્બ્યુલન્સો અને વર્કશોપ્સનો સમાવેશ થાય છે. ડિસકવરીનો ઉપયોગ પણ ઓછી સંખ્યામાં ખાસ કરીને સંપર્ક વાહન તરીકે થતો હતો. ગ્રાઉન્ડ અપથી લશ્કરી ઉપયોગ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવેલા બે મોડેલોમાં 1970ના પ્રારંભમાં 101 ફોરવર્ડ કંટ્રોલ અને 1960ના અંતમાં લાઇટવેઇટ અથવા એરપોર્ટેબલનો સમાવેશ થાય છે. બાદમાં એવ ઇરાદો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો કે તેનું હેલિકોપ્ટર મારફતે વહન કરવામાં આવે. રોયલ એર ફોર્સ માઉન્ટેઇન રેસ્ક્યુ સર્વિસ (RAFMRS)(આરએએફએમઆરએસ) ટીમો 1950ના અંતમાં અને 1960ના પ્રારંભમાં ઉપયોગ કરતી હતી અને તેમનો રખવાળી કરતા લેન્ડ રોવર અને મોટા લશ્કરી ટ્રકોનો કાફલો યુનાઇટેડ કિંગ્ડમના પર્વતીય વિસ્તારોમાં અમુકવાર દેખા દે છે. મૂળભૂત રીતે RAFMRS (આરએએફએમઆરએસ)લેન્ડ રોવર બ્લ્યુ બોડી અન ચમકતું પીળું આવરણ ધરાવતા હતા, જેથી તેને ઉપરથી વધુ સારી રીતે જોઇ શકાય. 1981માં, કલર સ્કીમ બદલાઇને લીલા કલરની સાથે પીળી પટ્ટીઓવાળી થઇ ગઇ હતી. નજીકના તાજેતરમાં, વાહનોને સફેદકલર કરવામાં આવ્યો હતો અને સિવીલીયન યુકે માઉન્ટેઇન રેસ્ક્યુ ટીમ જેવા જ સમાન ફીટીંગ્સ સાથે જારી કરવામાં આવ્યા હતા. લશક્રી હેતુ માટે લેન્ડ રોવરની સ્વીકાર્યતા "પિંક પેન્થર" મોડેલની હતી. આશરે 100 સિરીઝઓ IIAsને બ્રિટીશ સ્પેશિયલ ઓપરેશન્સ દળો એસએએસ દ્વારાના શત્રુ તપાસના ઉપયોગ માટે સ્વીકારવામાં આવી હતી. રણના ઉપયોગ માટે તેને અમુકવાર તેના નામ પ્રમાણે ગુલાબી કલર કરવામાં આવતો હતો. વાહનોને અન્ય ગિયરોની સાથે સૂર્ય હોકાયંત્ર, મશિન ગન્સ, મોટી ઇંધણ ટાંકીઓ અને ધૂમાડાના નિકાલયંત્રથી સજ્જ કરવામાં આવતા હતા. સમાન પ્રકારની સ્વીકાર્યતા બાદમાં સિરીઝ IIIs અને 90/110/ડિફેન્ડર્સ<ref name="LMS">બોબ મોરિસન: ''લશ્કરી સેવામાં લેન્ડ રોવર્સ'' , બ્રૂકલેન્ડઝ બુક્સ 1993, ISBN 1-85520-205-0</ref>માં કરવામાં આવી હતી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લશ્કરની 75મી રેન્જર રેજિમેન્ટે પણ લેન્ડ રોવરના બારમા વર્ઝનને સ્વીકાર્યું હતું, જેને સત્તાવાર રીતે RSOV (આરએસઓવી) (રેન્જર સ્પશિય ઓપરેશન્સ વેહિકલ) તરીકે માન્ય કરવામાં આવ્યું હતું. સિરીઝ અને ડિફેન્ડર્સમાં પણ આધુનિક શસ્ત્રો આપવામાં આવ્યા હતા. આમાં સૌથી વધુ ફેલાવો ધરાવનાર શોર્ટસ શોર્ટલેન્ડ છે, જેને બેલફાસ્ટના શોર્ટ્સ બ્રધર્સ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાંના પ્રથમની 1965માં ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ પોલીસ દળ રોયલ અલ્સ્ટર કોન્સ્ટાબ્યુલેરીને ડિલવરી અપાઇ હતી. તે મૂળભૂત રીતે, ફેરેટ આર્મર્ડ કારની {{convert|109|in|mm|adj=on}}શસ્ત્રોની બોડી અને તોપ સાથેના વ્હીલઆધારિત મોડેલો હતા. 1990માં 1,000થી વધુનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{Cite web |url=http://www.shorland.info/articles/clive001.html |title=Shorland.info |publisher=Shorland.info |date= |access-date=2010-07-15 |archive-date=2005-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051030103831/http://www.shorland.info/articles/clive001.html |url-status=dead }}</ref> 1970માં વધુ પરંપરાગત આર્મર્ડ લેન્ડ રોવર રોયલ અલ્સ્ટર કોન્સ્ટાબ્યુલેરી માટે હોટ્સપુર તરીકે ઓળખાતા વોલ્સમાં તૈયાર કરવામાં આવી હતી. લેન્ડ રોવર ટેન્ગી 1990 દરમિયાન રોયલ અલ્સ્ટર કોન્સ્ટાબ્યુલેરીની પોતાના વેહિકલ એન્જિનિયરીંગ ટીમ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. બ્રિટીશ લશકરે વિવધ આર્મર્ડ લેન્ડ રોવર્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેમાં સૌપ્રથમ ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં નહી પરંતુ તાજેતરની લશ્કરી સવારીઓમાં પણ કર્યો હતો. તેમણે પ્રથમ સિરીઝ જનરલ સર્વિસ વાહનોમાં (વેહિકલ પ્રોટેક્શન કીટ (વીપીકે)) રક્ષણાત્મક પેનલોનો ઉમેરો કર્યો હતો. બાદમાં તેમણએ ગ્લોવર વેબ એપીવીની પ્રાપ્તિ કરી હતી અને અંતે કોર્ટઔલ્ડસ (બાદમાં એનપી એરોસ્પેસ) કંપોઝીટ આર્મર્ડ વેહિકલ, કે જે સામાન્ય રીતે સ્નેચ તરીકે ઓળખાય છે તેની પ્રાપ્તિ કરી હતી. આ મૂળબૂત રીતે હેવી ડ્યૂટી વી8 110 ચેસિસ પર આધારિત હતા પરંતુ કેટલાકને તૂર્કીના ઓટોકારમાંથી નવી ચેસિસ પર બેસાડવામાં આવ્યા છે અને તેમાં ઇરાક માટે ડીઝલ એન્જિનો અને એર કન્ડીશનીંગ ફીટ કરવામાં આવ્યા હતા. આ તમામ બાબત 'વોલ્ફ' (ડિફેન્ડર એક્સડી) લેન્ડ રોવર્સ સાથે સામાન્યતઃ જોવા મળે છે, જેના લીધે ઘણા તેમાં ભૂલ ખાય છે અને સ્નેચ અને વોલ્ફ અલગ અલગ વાહનો છે. લશ્કરી હેતુ માટે લેન્ડ રોવરનું મોટું મૂળ રૂપાંતર સેન્ટૌર હાફટ્રેક હતું. તે વી8 એન્જિન સાથે સિરીઝ III પર આધારિત હતી અને અલ્વિસ સ્કોર્પીયન હળવી ટેંકમાંથી ટૂંકો બેલ્ટ લેવામાં આવ્યો હતો. બહુ ઓછી સંખ્યામાં ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેનો અન્ય ઉપરાંત [[ઘાના|ઘાના]] દ્વારા ઉપયોગ થાય છે. લેન્ડ રોવરનો ઉપયોગ વિશ્વભરમાં લશ્કરી દળો દ્વારા કરવામાં આવે છે. જોકે, તેમાં થઇ રહેલા ઉમેરાની પ્રવૃત્તિમાં સતત વધારો થઇ રહ્યો છે અને તેને મોટા વાહનો દ્વારા બદલવામાં પણ આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, પિંઝગાઉર, હવે યુકેમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે, તે ભૂમિકા જેમ અગાઉ લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડરની સાચવણી જેમ કે એમ્બ્યુલન્સીસ, આર્ટીલરી ટ્રેકટરો અને શસ્ત્ર પ્લેટફોર્મ વધુને વધુ રીતે સામાન્ય બનતી જાય છે. આનુ મુખ્ય કારણ આધુનિક યુદ્ધ-ચડાઇ માટેના વાહનોની માગ છે, આજના સમયમાં સામાન્ય રીતે શસ્ત્રો, સંદેશાવ્યવહારના સાધનો અને આર્મર લઇ જવા માટે જરૂરી છે. 'સોફ્ટ' હળવી 4x4 જેવી પરંપરાગત લેન્ડ રોવર સરળ રીતે જ લોડ ક્ષમતા અથવા પિન્ઝગાઓર જેવા મોટા મિડીયમ ડ્યૂટી વાહનોની મજબૂતી ધરાવતા નથી. એટલું જ નહી લેન્ડ રોવરની પ્રવર્તમાન જનરેશનનો ઉપયોગ બ્રિટીશ લશ્કર દ્વારા કરવામાં આવે છે, સ્નેચ 2ને વધુ આધુનિક બનાવવામાં આવી છે અને તેની ચેસિસ અને સસ્પેન્શનને સિવીલીયન-સ્પેસિફિકેશન વાહનોની તુલનામાં મજબૂત બનાવવામાં આવ્યા છે. બ્રિટીશ લશ્કર દ્વારા લેન્ડ રોવર ડબ્લ્યુએમટીકે (શસ્ત્ર લગાવેલી ઇન્સ્ટોલેશન કીટ)નો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ડબ્લ્યુએમઆઇકેમાં ચાલક (ડ્રાઇવર), ઊભી ગન, સામાન્ય રીતે બ્રાઉનીંગ ભારે મશિનગન અથવા ગ્રેનેડ મશિન ગન,જેનો ઉપયોગ મેદાન પર ટેકા માટે થાય છે અને જીપીએમજી (જનરલ પરપઝ મશિન ગનર) ડ્રાઇવરની પાછળ આવેલા હોય છે અને તેનો વાહનોના રક્ષણ માટે ઉપયોગ થાય છે. ===સ્પર્ધાઓમાં=== ઊંચી રીતે મઠારવામાં આવેલી લેન્ડ રોવરોએ પેરિસ ડાકાર રેલીમાં ભાગ લીધો હતો અને મેકમિલન 4x4 યુકે ચેલેન્જ મોટે ભાગે દરેક વર્ષે જીતી હતી, તેમ જ આ વાહનનો કેમલ ટ્રોફીમાં પણ ઉપયોગ થતો હતો અને નજીકના તાજેતરમાં સ્પોન્સરશિપ ડીલ તરીકે [http://www.odysseyshow.com/ ઓડિસી ડ્રાઇવીંગ એરાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ] સ્પર્ધા સિરીઝમાં પણ ઉપયોગ થયો હતો. હવે, લેન્ડ રોવર પોતાની જી4 ચેલેન્જ ધરાવે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.landroverg4challenge.com |title=Land Rover International - Latest News - Corporate News |publisher=Landroverg4challenge.com |date=2009-03-11 |access-date=2009-06-19 |archive-date=2008-02-18 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20080218181606/http://www.landroverg4challenge.com/ |url-status=dead }}</ref> ==ડ્રાઇવર તાલીમ == '''લેન્ડ રોવર એક્સપિરીયન્સ''' ની સ્થાપના 1998માં થઇ હતી અને તેમાં વિશ્વભરમાં આવેલા કેન્દ્રોનો સમાવેશ થાય છે, જેની સ્થાપના ગ્રાહકોને તેમના વાહનો માર્ગ પર અને તે સિવાયની ક્ષમતામાંથી બહાર લાવવાની સહાય માટે કરવામાં આવી હતી. સૌપ્રથમ કેન્દ્ર ઇસ્ટનોર, હિયરફોર્ડશાયર, યુકેમાં આવેલું છે, જેનો લાંબા સમયથી એન્જિનિયરીંગ પરીક્ષણ અને વિકાસ સવલત માટે થતો હતો. ઓફર કરવામાં આવતા અભ્યાસક્રમોમાં વિવિધ પ્રકારના કોર્પોરેટ અને વ્યક્તિગત 'એડવેન્ચર ડે'ની સાથે ઓફ-રોડ ડ્રાઇવીંગ, ચઢાણ ચડાવવાનો સમાવેશ થાય છે. [http://www.landroverexperience.com લેન્ડ રોવર એક્સપિરીયન્સ]. ==સુરક્ષા== યુકે ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર ટ્રાન્સપોર્ટના મોડેલ આધારિત માર્ગ અકસ્માતોના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે બ્રિટીશ માર્ગો પર લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડર અનેક સલમાત કારમાંની એક છે, જેનો ક્યાસ બે કાર ઇજા અકસ્માતોમાં મૃત્યુની તકની દ્રષ્ટિએ કાઢવામાં આવ્યો છે. <ref>{{Cite web | url= http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/vehicles/carsmmrisk/carsmakeandmodeltheriskofdri1800 | title= Cars: make and model: the risk of driver injury in GB: 2000-2004 | publisher= [[Department for Transport]] | date= 12 October 2006 | access-date= 28 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080613172011/http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/vehicles/carsmmrisk/carsmakeandmodeltheriskofdri1800 | archive-date= 13 જૂન 2008 | url-status= dead }}</ref> આંકડાઓ, કે જે 2000 અને 2004ની મધ્યમાં ગ્રેટ બ્રિટનમાં પોલીસ દળો પાસેથી એકત્ર કરવામાં આવેલી માહિતી પર આધારિત છે તે દર્શાવે છે કે ડિફેન્ડરના ડ્રાઇવરોમાં મૃત્યુ પામવાનો કે ગંભીર ઇજા થવાની તકો 1 ટકા હતી અને કોઇ પણ પ્રકારની ઇજા થવાની તક 33 ટકા હતી. અન્ય ફોર વ્હીલર ડ્રાઇવ વાહનોએ સમાન રીતે ઊંચો દર હાંસલ કર્યો હતો અને સામૂહિક રીતે આ વાહનો યાત્રિક કાર અને એમપીવી જેવા અન્ય વર્ગોની તુલનામાં વધુ સલામત હતા. આંકડાઓ સમર્થન આપે છે કે વધુ લોકોને લઇ જતા વાહનોના ડ્રાઇવરો વધુ અમુકવાર અન્ય ડ્રાઇવરોના જોખમે, કે જો તેઓ નાની કારની સાથે અથડાઇ જાય તો તેવા કિસ્સામાં સલામત હોવાની શક્યતા છે. ==ક્લબ== યુકે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અસંખ્ય લેન્ડ રોવર ક્લબો છે. લેન્ડ રોવર ક્લબો વિખેરાઇને વિવિધ હેતુઓના અસંખ્ય જૂથોમાં ફેરવાઇ ગઇ હતી. સિંગલ માર્ક ક્લબો - ચોક્કસ મોડેલ અથવા વિવિધ શ્રેણીના વાહનો જેમ કે સિરીઝ વન ક્લબ,<ref>{{Cite web |url=http://www.lrsoc.demon.co.uk |title=Land Rover Series One Club website |publisher=Lrsoc.demon.co.uk |date= |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724092342/http://www.lrsoc.demon.co.uk/ |url-status=dead }}</ref> અથવા ડિસકવરી ઓનર્સ ક્લબને એકત્ર કરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.discoveryownersclub.org |title=Discovery Owners' Club website |publisher=Discoveryownersclub.org |date= |access-date=2010-07-15}}</ref> અગાઉની શ્રેણીઓના વાહનોની માલિકી આધારિત ક્લબો લેન્ડ રોવરના માલિકોનો જ આગ્રહ રાખનારાઓને આકર્ષે તેવી શક્યતા હતી, જેમના હિતો અમુકવાર તેમના વાહનો તેમની અસલ સ્થિતિમાં આવે તે સંબંધેનો ઇરાદો ધરાવતા હતા. {{Citation needed|date=November 2008}} સ્પેશિયલ વેહિકલ ક્લબો - વિવિધ સમયે લેન્ડ રોવરે ચોક્કસ ઘટનાઓ અથવા ચોક્કસ વિષય પર વાહનોનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, તેમાં નોંધી શકાય તેમાં [http://www.cameltrophy.co.uk કેમલ ટ્રોફી] અને [http://www.g4ownersclub.com જી4 ચેલેન્જ] વાહનોનો સમાવેશ થાય છે, જેનું વેચાણ સામાન્ય પ્રજાને કરવામાં આવ્યું હતું અને ડિફેન્ડરની અલગ કક્ષાઓ છૂટક રીતે પારંપારીક વાહનો આધારિત હતી, જેનુ ઉત્પાદન ટોમ્બ રાઇડર મોશન પિક્ચર માટે કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રાદેશિક ક્લબો - આનું બે જૂથોમાં વિભાજન થયું હતું, સ્પર્ધાત્મક અને બિન-સ્પર્ધાત્મક ક્લબો. બિન સ્પર્ધાત્મક ક્લબ પ્રવૃત્તિઓ સામાન્ય રીતે સામાજિક ઘટનાઓ, માર્ગ સિવાયના ડ્રાઇવીંગ અથવા ખરાબ જાહેર ધોરીમાર્ગો પરની ગ્રીન લેનીંગ અથવા માર્ગ સિવાયના કેન્દ્રો ખાતે 'પે એન્ડ પ્લે' દિવસોને સબંધિત હતી. સ્પર્ધાત્મક ક્લબો અસાધારણ હતી મોટે ભાગે ફક્ત યુકેમાં જ જોવા મળતી હતી, તેમજ ઉપર જણાવેલી બિન સ્પર્ધાત્મક પ્રવૃત્તિઓ સ્પર્ધાત્મક ઘટનાઓ જેમ કે ટાઇરો, રોડ ટેક્સડ વેહિકલ (RTV-આરટીવી) અને ક્રોસ કંટ્રી વેહિકલ (CCV-સીસીવી) ટ્રાયલ્સ, ચડાણ અને સુધારાત્મક ચેલેન્જીસ અથવા ગતિ ઘટનાઓ જેમ કે કોમ્પ્ટીટીવ સફારી. યુકેની દરેક સ્પર્ધાત્મક ઘટનાઓ [http://www.msauk.org મોટર સ્પોર્ટસ અસોસિએશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818170608/https://www.msauk.org/ |date=2018-08-18 }} (MSA-એમએસએ) દ્વારા યજમાન ક્લબ અથવા અસોસિએશન દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલા વાહન આધારિત નિયમો સાથે સર્જવામાં આવેલા નિયમોના માળખામાં ચાલે છે. અસંખ્ય ક્લબો અસોસિએશન ઓફ લેન્ડ રોવર ક્લબો<ref>{{Cite web|url=http://www.alrc.co.uk |title=Association of Land Rover Clubs website |publisher=Alrc.co.uk |date= |access-date=2010-07-15}}</ref> (ALRC-એએલઆરસી) સાથે સંલગ્ન છે, જે અગાઉ અસોસિએશન ઓફ રોવર ક્લબ્સ (ARC-એઆરસી)તરીકે ઓળખાતી હતી, અસોસિએશન તેની દરેક સભ્ય ક્લબોમાં તેના પોતાના વાહન નિયમો લાગુ પાડે છે, જેને પ્રાદેશિક ઘટનાઓ અને સમાન ધારણો સાથ મંજૂર કરાયેલા વાહનો સાથે વાર્ષિક રાષ્ટ્રીય ઘટનાઓ સાથે સ્પર્ધા કરવાની તક હોય. ક્લબ પરવાના - 2005માં ફોર્ડની માલિકી હેઠળ લેન્ડ રોવર કંપની ક્લબ પર્યાવરણમાં વધુ રસ ધરાવતી હતી. એક આંતરિક ક્લબ ધી લેન્ડ રોવર ક્લબ<ref>{{Cite web |url=http://www.landroversclub.org/ |title=Land Rover Club website |publisher=Landroversclub.org |date= |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521044806/http://landroversclub.org/ |url-status=dead }}</ref>ની રચના કરવામાં આવી હતી, જે ક્લબ ફક્ત ફોર્ડ પ્રિમીયર ઓટોમોટિવ ગ્રુપના કર્મચારીઓ માટે જ હતી (હાલમાં ફક્ત નવી 'જગુઆર-લેન્ડ રોવર' ગ્રુપ માટે જ, કેમ કે હવે આ બ્રાન્ડ ફોર્ડ સ્ટેબલથી દૂર જતી રહી છે) વધુમાં, પરવાના હેઠળ લેન્ડ રોવર ગ્રીન ઓવલ લોગોનો ઉપયોગ અન્ય ક્લબો કરી શકે તે માટે એક કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. 2006માં બેડફોર્ડશાયર, હર્ટફોર્ડશાયર અને કેમ્બ્રિજશાયર <ref>{{Cite web|url=http://www.bhclrc.co.uk |title=Beds, Herts & Cambs Land Rover Club website |publisher=Bhclrc.co.uk |date= |access-date=2010-07-15}}</ref> ક્લબ નવા કરાર માટે પ્રથમ પરવાનાધારક હતી, જેને હવે અરસપરસની ગોઠવણીથી લાભ છે, જ્યાં તેમના પોતાના લોગો ટ્રેડ માર્ક થયેલા છે <ref>{{Cite web|url=http://www.ipo.gov.uk/tm/t-find/t-find-number?detailsrequested=C&trademark=2402968 |title=IPO UK |publisher=Ipo.gov.uk |date= |access-date=2010-07-15}}</ref> અને તેની માલિકી લેન્ડ રોવરની છે અને તેઓ તેમની જાતને 'લેન્ડ રોવર એપ્રુવ્ડ ક્લબ' તરીકે ઓળખાવી શકે છે. ==સાયકલો અને પુશચેર્સ== 1995માં લેન્ડ રોવરે તેના લોગોનો ઉપયોગ કરીને હસ્ત-બનાવટની સાયકલોના ઉત્પાદન માટે મંજૂરી આપી. સાયકલને લેન્ડ રોવર એપીબી તરીકે કહેવાતી હતી અને તેનું ઉત્પાદન સ્ટ્રાટફોર્ડ-અપોન-એવોન દ્વારા પાશલી સાયકલ્સ દ્વારા કરાયું હતું, જે તેમના મૌલ્ટોન ડિઝાઇન વાળા એપીબીના તૂટી પડે તેવા વર્ઝનની હતી, (દરેક હેતુ માટેની સાયકલ) આ મોડેલમાં લીંક ફ્રંટ સસ્પેન્શન સાથે એડજસ્ટેબલ ડેમ્પીંગ અને સ્ટ્રોક હતા. તે ગોલ્ડન યલો સાથે ગ્રીન લેટરીંગ અથવા બ્રિટીશ રેસીંગ ગ્રીન સાથે યલો લેટરીંગ કલર સ્કીમમાં ઉપલબ્ધ હતા. બે વધુ મોડેલો લેન્ડ રોવર એક્સસીબી વી-20ની તરત જ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા અને મુખ્યત્વે તેમાં નાના સવારો (બાળકો)ને નજરમાં રાખવામાં આવ્યા હતા અને લેન્ડ રોવર એક્સસીબી ડી-26 તરીકે ઉપલબ્ધ છે, જે હાઇડ્રોલિક રિમ બ્રેક્સ, ફ્રંટ સસ્પેન્શન અને સસ્પેન્શન સીટ પિલર સાથે ઓફર કરાયેલી અનેક સાયકલોમાંની પ્રથમ સાયકલ હતી. જૂન 2004માં, લેન્ડ રોવરે ઓટોમોટિવ રેંજના પૂરકમાં વ્યાપક 25 મોડેલ રેંજની સાયકલો રજૂ કરી હતી. ત્રણ મુખ્ય રેંજો 'ડિફેન્ડર' 'ડિસકવરી' અને 'ફ્રીલેન્ડર' હતી. દરેક રેંજ તેના વિવિધ ગુણો ધરાવે છે. 'ડિસકવરી' એ ઓલ-રાઉન્ડર સાયકલ છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રદેશના મિશ્રણમાં યોગ્ય છે. 'ડિફેન્ડર' રેંજ ખરબચડા પ્રદેશો અને માર્ગ સિવાયના સ્થળ માટે અત્યંત યોગ્ય છે, જ્યારે 'ફ્રીલેન્ડર'ને શહેરી જીવનશૈલી માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. દરેક બાઇકોને હળવા વજનવાળા એલ્યુમિનીયમમાંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની કિંમત £200થી-£900ની છે. લેન્ડ રોવરે યુકે બાબાગાડી કંપની પેગૌસસને ત્રણ વ્હીલવાળી રેંજની લેન્ડ રોવર એટીપી પુશચેર્સ બનાવવાનો પરવાનો આપ્યો હતો. આ ડિઝાઇન માર્ક (યુદ્ધકાળમાં દુશ્મન દેશનાં વેપારી વહાણો લૂંટવા અને પકડવાનો પરવાનો ધરાવનારું ખાનગી વેપારી વહાણ)ના વારસાને પ્રતિબિંબીત કરે છે, જેમાં કેનવાસની બેઠક સાથે હળવા ધાતુની ફ્રેમ હોય છે, તેમજ તેની સાથ પુશ સ્ટડ્ઝ અને બ્રેક્સ અને મજાગરા જેવા કઠોર પરંતુ સરળ ભાગ હોય છે. વ્હીલ્સને સેકંડમાં દૂર કરી શકવાની સાથે તે તદ્દન સીધી રીતે જ પડી ભાંગી શકે છે. બાળકને સીધી રીતે બેસવા માટે અથવા બાળકને સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરી દેવા માટે ફૂગ્ગાવાળો વિન્ડસ્ક્રીન મૂકવા માટે મોડ્યૂલ્સ સાથે મૂળ ફ્રેમ મૂકી શકાય છે. ફ્રેમ લાંબા અને ટૂંકા હેન્ડલવાળા વર્ઝન્સમાં પણ આવતી હતી અને તેની ઘરના સાધનો વડે મરમ્મત પણ કરી શકાય છે. ડિઝાઇન અત્યંત સરળ, ગળવી અને ખરબચડી હતી અને તે દરેક પ્રદેશોમાં મુસાફરી કરવા સક્ષમ હતી. (તેથી દરેક પ્રદેશ પુશચેઇર માટે એટીપી) તે ત્રણ લશ્કર જેવા દેખાતા કલર્સમાં આવતી હતી: આછા વાદળી, રેતી કલર અને ઓલિવ ડ્રેબ (બદામી). 2002માં ઉત્પાદન બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{Cite web|url=http://www.landroverpushchairs.co.uk/acatalog/index.html |title=Land Rover Pushchairs Online |publisher=Landroverpushchairs.co.uk |date= |access-date=2010-07-15}}</ref> ==સંદર્ભો== {{Reflist|colwidth=30em}} ==બાહ્ય લિન્ક્સ== * [http://www.landrover.com લેન્ડ રોવરની સત્તાવાર વેબસાઇટ ] * [http://www.youtube.com/user/LandRoverUK લેન્ડ રોવર યૂટ્યૂબ ચેનલ ] * [http://www.dmoz.org/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Land_Rover/ લેન્ડ રોવર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112035343/http://www.dmoz.org/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Land_Rover |date=2010-11-12 }} અને {{dmoz|/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Land_Rover/Clubs/|Land Rover clubs}} * વિકીબુક્સ પર [[Wikibooks:Vehicle Identification Numbers (VIN codes)/Land Rover/VIN Codes|લેન્ડ રોવર વીઆઇએન કોડ્ઝ]] * [http://www.imcdb.org/vehicles.php?resultsStyle=asImages&amp;sortBy=4&amp;make=land+rover&amp;model= ઇન્ટરનેટ મુવી કાર્સ ડેટાબેઝ પર લેન્ડ રોવર ] [[Category:1978માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[Category:યુનાઇટ કીંડમમમાં કાર ઉત્પાદકો]] [[Category:બ્રિટીશ બ્રાન્ડઝ]] [[Category:લેન્ડ રોવર]] [[Category:વૈભવી મોટર]] [[Category:યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં મોટર વાહન ઉત્પાદકો ]] 0cdm6pc3wsz7949u4kspyj92wmpog9u 0 29134 900978 891855 2026-05-16T02:43:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization |name = World Economic Forum |image = World Economic Forum logo.svg |formation = 1971 |type = [[Non-profit organization]] |status = Foundation |headquarters = [[Cologny]], [[Switzerland]] |region_served = Worldwide |leader_title = [[CEO]] |leader_name = [[Klaus Martin Schwab]] |website = [http://www.weforum.org/ http://www.weforum.org/]}} '''વિશ્વ આર્થિક મંચ''' (વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ (ડબ્લ્યુઇએફ ('''WEF''')) [[જીનીવા]] સ્થિત બિન નફાકારક સંગઠન છે જે ડેવોસ, [[સ્વિત્ઝરલેન્ડ|સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]]માં યોજાતી તેની વાર્ષિક બેઠક માટે જાણીતું છે કે જેમાં વિશ્વના ટોચના ધંધા વેપાર ક્ષેત્રના આગેવાનો, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનેતાઓ, પસંદગી પામેલ બુદ્ધિજીવીઓ તેમજ પત્રકારો આરોગ્ય અને પર્યાવરણ સહિત, વિશ્વ દ્વારા સામનો કરવા પડતા અન્ય વિષયો પર ચર્ચા વિચારણા કરવા માટે એકઠા થાય છે. બેઠક ઉપરાંત ડબ્લ્યુઈએફ (WEF)&nbsp;વિભિન્ન અનુસંધાન વિષયો પર અહેવાલની શ્રેણી બહાર પાડે છે તેમજ તેના સભ્યોને ચોક્કસ કાર્યોની પહેલ કરવામાં કાર્યરત કરે છે.<ref name="Pigman p41-42">પીગમેન પાના નં.41-42</ref> ડબ્લ્યુઈએફ (WEF)&nbsp;[[ચીન|ચીન]]માં "એન્યુઅલ મીટિંગ ઓફ ધ ન્યૂ ચેમ્પિયન્સ" (નવા ટેકેદારોની વાર્ષિક બેઠક) નું આયોજન પણ કરે છે અને વર્ષ પર્યંત પ્રાદેશિક બેઠકોની શ્રેણી પણ ચાલતી રહે છે. 2008માં આ બેઠકોની શ્રેણીમાં [[યુરોપ]] અને મધ્ય એશિયા, પૂર્વ એશિયા પર બેઠક, રશિયા સીઈઓ (CEO) ગોળમેજ, આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વ તેમજ લેટીન અમેરિકા પર વિશ્વ આર્થિક મંચનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં તેણે દુબઈમાં "સમિટ ઓન ધ ગ્લોબલ એજેન્ડા"ની શરૂઆત કરી હતી. ==ઇતિહાસ== જર્મનીમાં જન્મેલ ક્લાઉસ માર્ટિન શ્વેબ દ્વારા 1971માં ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી જેઓ યુનિવર્સિટિ ઓફ જીનીવામાં વેપાર વિષયના પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપતા હતા.<ref>પીગમેન પાના નં.6-22</ref> 1987માં તેમણે તેનુ અસલ નામ યુરોપિયન મેનેજમેંટ ફોરમથી બદલીને વિશ્વ આર્થિક મંચ કર્યુ તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય વિગ્રહોના સમાધાન માટે મંચ આપવાની પ્રવૃત્તિને સામેલ કરીને પોતાના ધ્યેયનો વિસ્તાર કર્યો. 1971માં યુરોપિયન કમિશન અને યુરોપિયન ઈન્ડસ્ટ્રીયલ અસોસિયેશનના સંરક્ષણ હેઠળ ડેવોસ કોંગ્રેસ સેન્ટર પર યોજાનાર પ્રથમ યુરોપિયન મેનેજમેન્ટ ચર્ચા પરિષદમાં સામેલ થવા શ્વેબ દ્વારા પશ્વિમી યુરોપીયન પેઢીઓના 444 વહીવટકર્તાઓ / સંચાલકોને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા જેમાં તેણે યુરોપીય પેઢીઓની યુએસ (US) વ્યવસ્થાપન (મેનેજમેન્ટ) પદ્ધતિઓથી પરિચિત કરાવ્યા. ત્યારબાદ તેમણે જીનીવામાં બિન નફાકારક સંસ્થા તરીકે ડબ્લ્યુઈએફ (WEF)ની સ્થાપના કરી અને દર જાન્યુઆરી માસે યુરોપીયન ધંધા વેપાર ક્ષેત્રના આગેવાનોને તેમની વાર્ષિક બેઠક માટે ડેવોસ આવતા કર્યા.<ref>કેલ્લેમેન પાનું.229</ref> શ્વેબ દ્વારા "સ્ટેકહોલ્ડર" મેનેજમેન્ટ અભિગમનો વિકાસ કરવામાં આવ્યો જેમાં કોર્પોરેટ સફળતા સંચાલકો દ્વારા દરેક હિતની લેવામાં આવતી જવાબદારી પર આધારિત છે: ફક્ત શેરહોલ્ડર (શેર ધારકો), ઉપભોક્તા કે ગ્રાહકો જ નહી પણ કર્મચારીઓ સમાજ કે જેમાં પેઢી વિસ્તરે છે અને સરકારના હિતોનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>શ્વેબ અને ક્રૂસ</ref> બ્રેટન વુડ્સ ચોક્કસ વિનિમય દર તંત્રના ભંગાણ અને આરબ-ઈઝરાયલી યુદ્ધ સહિત 1973 માં બનેલ ઘટનાઓ વાર્ષિક બેઠકનું ધ્યાન મેનેજમેન્ટથી આર્થિક તેમજ સામાજિક મુદ્દાઓ તરફ દોરી ગઈ, તથા 1974ના જાન્યુઆરી માસમાં રાજ નેતાઓને સૌપ્રથમ વખત ડેવોસ માટે નિમંત્રણ આપવામાં આવ્યુ.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/0304411c-c5e8-11dc-8378-0000779fd2ac,dwp_uuid=01b19234-b4b2-11dc-990a-0000779fd2ac.html?nclick_check=1 "ઈન્ટરવ્યુ: ક્લાઉસ શ્વેબ"], ''ફાઈનાન્સિયલ ટાઈમ્સ'' , 22 જાન્યુઆરી 2008, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> [[File:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|thumb|જાન્યુઆરી 1992માં ડેવોસ ખાતે યોજાયેલ વિશ્વ આર્થિક મંચમાં ફ્રેડ્રિક ડે ક્લર્ક અને નેલ્સન મન્ડેલાએ હસ્તધૂધન કર્યું.]] [[File:Taro Aso in World Economic Forum Annual Meeting in Davos.jpg|thumb|જાન્યુઆરી 2009માં વિશ્વ આર્થિક મંચ ખાતે જાપાનના વડાપ્રધાન ટેરો એસો.]] [[File:Klaus Schwab WEF 2008.jpg|thumb|વિશ્વ આર્થિક મંચના સ્થાપક અને કાર્યકારી ચેરમેન ક્લાઉસ શ્વેબ.]] વર્ષો વીતી જતાં રાજ નેતાઓએ તેમના વચ્ચેના ભેદભાવ દૂર કરવા માટે ડેવોસને તટસ્થ મંચ તરીકે ઉપયોગમાં લાવવાનું શરૂ કર્યુ. 1988માં [[ગ્રીસ|ગ્રીસ]] અને [[તુર્કસ્તાન|તૂર્કી]] દ્વારા ડેવોસ ડિક્લરેશન પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા, જેણે તેમને યુદ્ધની અણીએથી પાછા વળવામાં મદદ કરી. 1992માં [[દક્ષિણ આફ્રિકા]]<nowiki/>ના રાષ્ટ્રપતિ એફ.ડબ્લ્યુ. ડે ક્લર્ક, વાર્ષિક બેઠક વખતે દક્ષિણ આફ્રિકા બહાર તેમની પ્રથમ સંયુક્ત હાજરી તરીકે, [[નેલ્સન મંડેલા|નેલ્સન મંડેલા]] તથા ચીફ માંગોસૂથુ બુથેલેઝીને મળ્યા હતા. 1994ની વાર્ષિક બેઠક વખતે ઈઝરાયલી વિદેશ મંત્રી શીમોન પેરેસ અને પીએલઓ (PLO) અધ્યક્ષ યાસેર અરાફાત ગાઝા અને જેરિકો માટે પ્રારૂપ કરાર સુધી પહોંચી શક્યા.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/exclusions/hubpages/davos2008/davoshistory.xml "ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) એન્ડ ડેવોસ: બ્રીફ હિસ્ટ્રી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403191551/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2Fexclusions%2Fhubpages%2Fdavos2008%2Fdavoshistory.xml |date=2008-04-03 }}, ''ટેલિગ્રાફ'' , 16 જાન્યુઆરી 2008, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> 2008માં બિલ ગેટ્સ દ્વારા રચનાત્મક મૂડીવાદ પર સૈદ્ધાંતિક ભાષણ આપવામાં આવ્યું, જેમાં મૂડીવાદ બજાર પરિબળોનો ઉપયોગ કરી ગરીબોની જરૂરીયાતો વધુ સારી રીતે પૂરી કરે અને નફો કમાવવા તેમજ વિશ્વની અસમતુલાઓ દૂર કરવા એમ બંને ધ્યેય સાથે કામ કરે.<ref>{{cite newspaper |url=http://www.ft.com/cms/s/0/824dba1e-cadb-11dc-a960-000077b07658.html?nclick_check=1 |title=Gates pushes Creative Capitalism |newspaper=[[Financial Times]] |date=25 January 2008 |access-date= 29 August 2008 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/news/video?videoId=75032&videoChannel=5 |title=Gates calls for creative capitalism, Reuters (video) |publisher=[[Reuters.com]] |date=2009-02-09 |access-date= 2010-03-07}}</ref> ==સંગઠન== ડબ્લ્યુઈએફ (WEF)નું મુખ્યમથક સ્વિટ્ઝરલેન્ડના જીનીવા ખાતે આવેલ કોલોગ્નીમાં છે. 2006માં તેણે ચીનના બેઈજીંગ તેમજ ન્યૂ યોર્ક શહેર ખાતે પોતાના પ્રાદેશિક કાર્યાલયો સ્થાપ્યા હતા. તે નિષ્પક્ષપાતિ રહેવાનો પ્રયત્ન કરે છે અને કોઈ પણ રાજનૈતિક, રાષ્ટ્રીય કે હિમાયતીના હિતો સાથે સંકળાયેલ નથી. તે "વિશ્વની દશા સુધારવા માટે કટિબદ્ધ" છે,<ref>પીગમેન પાના નં.58-59</ref> અને યુનાઇટેડ નેશન્સ ઈકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ કાઉન્સિલ સાથે સમાલોચક દરજ્જો ધરાવે છે તેમજ સ્વિસ ફેડરલ સરકારના પ્રત્યક્ષ નિરીક્ષણ હેઠળ છે. તેનુ સર્વોચ્ચ સંચાલક મંડળ 22 સભ્યોનું બનેલુ છે જેમાં ભૂતપૂર્વ [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|બ્રિટિશ]] વડાપ્રધાન ટોની બ્લેર અને [[જૉર્ડન|જોર્ડન]]ના રાણી રાનિયાનો સમાવેશ થાય છે. 2009ની પાંચ-દિવસીય વાર્ષિક બેઠકમાં 91 દેશોના લગભગ 2500થી વધુ સહભાગીઓ ડેવોસમાં એકઠા થયા હતા. તેના સભ્યોમાં મુખ્યત્વે લગભગ 75% (1,170) વિશ્વની ટોચની 1,000 કંપનીઓના ધંધા વેપાર ક્ષેત્રના આગેવાનો હતા. આ ઉપરાંત, અન્ય સહભાગીઓમાં 219 જગજાહેર હસ્તીઓ, રાજ્ય કે સરકારના 64 વડા, મંત્રીમંડળના 40 મંત્રીઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના 30 ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને 10 રાજદુતોનો પણ સમાવેશ થયો હતો. 432 કરતાં પણ વધુ સહભાગીઓ નાગરિક સમાજમાંથી હતા જેમાં બિન-સરકારી સંગઠનોના 32 વડા કે પ્રતિનિધિઓ, મીડિયાના 225 આગેવાનો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના આગેવાન અને ગૂઢ વિચારશક્તિ ધરાવતી 149 વ્યક્તિઓ, વિવિધ સંપ્રદાયોના 15 ધર્મગુરુઓ અને 11 યુનિયન લીડરનો સમાવેશ થયો.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/events/AnnualMeeting2009/ |title=World Economic Forum — Annual Meeting 2009 |publisher=Weforum.org |date=2009-02-01 |access-date=2010-03-07 |archive-date=2012-09-17 |archive-url=https://archive.is/20120917144503/http://www.weforum.org/en/events/AnnualMeeting2009/ |url-status=dead }}</ref> ===સભ્યપદ=== ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) માટે ભંડોળ 1000 સભ્ય કંપનીઓ, કે જે પાંચ બિલિયન ડોલર કરતા વધુ વેચાણ ધરાવતાં વૈશ્વિક ઉદ્યોગ છે, પણ ક્ષેત્ર અને ઉદ્યોગ પ્રમાણે ચલિત થયા કરે છે તેમના દ્વારા આપવામાં આવે છે. ઉપરાંત આ પેઢીઓ તેમના ઉદ્યોગ અને/અથવા દેશમાં ટોચના સ્થાને હોય છે અને તેમના ઉદ્યોગ અને/અથવા પ્રદેશના ભવિષ્યને આકાર આપવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. 2005 પ્રમાણે, દરેક સભ્ય કંપની વાર્ષિક સભ્યપદ ફી પેટે 42,500 સીએચએફ (CHF) અને તેના સીઈઓ (CEO)ના ભાગ લેવા માટેની ફી પણ આવરી લેતી વાર્ષિક સભ્ય ફી પેટે 18,000 સીએચએફ (CHF) ચુકવે છે. આ મંચમાં આરંભિક તબક્કામાં આગેવાની કરી મહત્વનો ભાગ ભજવવા માટે ઔદ્યોગિક ભાગીદારો અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો ક્રમશઃ 2,50,000 સીએચએફ (CHF) અને 5,00,000 સીએચએફ (CHF) ચૂકવે છે.<ref>પીગમેન પાના નં.23-30</ref><ref>રોથકોપ્ફ પાનું.272</ref> ઉપરાંત, આ મંચના ચૂંટણીપંચના મુલ્યાંકન પ્રમાણે, આ પેઢીઓ તેમના ઉદ્યોગમાં કે દેશમાં (સામાન્ય રીતે યુએસ (US) ડોલરમાં વેચાણના આધારે; નાણાકીય પેઢીઓ માટે મિલકતો માનદંડ તરીકે) ટોચના સ્થાને હોય છે અને તેમના ઉદ્યોગ કે ક્ષેત્રના ભવિષ્યને આકાર આપવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. ઔદ્યોગિક ભાગીદારો, ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રની વિસ્તૃત શ્રેણીમાંથી આવે છે, જેમાં નિર્માણ, ઉડ્ડયન, ટેક્નોલોજી, પ્રવાસન, ખાધા ખોરાકી અને બેવરેજ (પીણા), એન્જિનિયરિંગ અને નાણાકીય સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ કંપનીઓ તેમના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રને ગહન અસર કરતા મુદ્દાઓ પ્રત્યે જાગૃત હોય છે. ==પ્રવૃત્તિઓ== ===ડેવોસમા વાર્ષિક બેઠક=== [[File:Gordon Brown, Queen Rania - WEF Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb|યુનાઈટેડ કિંગડમના તત્કાલિન વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉન અને જોર્ડનના રાણી રાનિયા.]] [[File:World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg|thumb|left|સ્વિટ્ઝરલેન્ડના ડેવોસમાં વર્ષ 2007ની વિશ્વ આર્થિક મંચની વાર્ષિક બેઠક દરમિયાન 25 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ ‘બહુસાંસ્કૃતિક દુનિયામાં વૈશ્વિક પડોશીઓ માટેના કાયદાઓ’ વિષય પર યોજાયેલ વર્કસ્પેસ સેશન દરમિયાન કેમેરામાં કેદ થઈ ગયેલા ઈરાનના પ્રમુખ (1997-2005) મહંમદ ખાતામી.]] ડબ્લ્યુઈએફ (WEF)નો ધ્વજારોહક કાર્યક્રમ સ્વિઝના એલ્પાઈન (પર્વતીય) ડેવોસના રિસોર્ટમાં જાન્યુઆરીના અંતમાં દર વર્ષે યોજાતી વાર્ષિક બેઠકમાં લોકોને આમંત્રિત કરવાનો છે,<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7201300.stm "અ બિગનર્સ' ગાઈડ ટુ ડેવોસ"], બીબીસી (BBC) ઓનલાઈન, 16 જાન્યુઆરી 2009, 16 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> જેમાં તેની 1000 સભ્ય કંપનીઓના સીઈઓ (CEO) ઉપરાંત પસંદગીના&nbsp; રાજનેતાઓ, વિદ્યાશાખાઓ, એનજીઓ (NGO) ના પ્રતિનિધિઓ, ધાર્મિક નેતાઓ અને મીડિયાના પ્રતિનિધિઓ એક સાથે ભેગા મળે છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7830834.stm ''ક્યૂ એન્ડ એ (Q&amp;A): વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ 2009'' ], બીબીસી (BBC) ઓનલાઈન, 16 જાન્યુઆરી 2009, 16 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ સુધારેલ.</ref> પાંચ દિવસ માટે યોજાતા આ કાર્યક્રમમાં અંદાજે 2200 સહભાગીઓ એકઠા થઈને અધિકૃત કાર્યક્રમના વિવિધ 220 સત્રોમાં ભાગ લે છે. આ દરમિયાન વૈશ્વિક ચિંતાઓના ચાવીરૂપ મુદ્દાઓ (જેમ કે આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદો, ગરીબી અને વાતાવરણની સમસ્યાઓ) તેમજ તેના સંભવિત ઉકેલો પર ચર્ચા કરવામાં આવે છે.<ref name="Pigman p41-42"></ref> અહીં ઓનલાઈન, પ્રિન્ટ, ટીવી અને રેડિયોના અંદાજે 500 પત્રકારો ભાગ લે છે અને અધિકૃત કાર્યક્રમોના તમામ સત્રમાં તેમને પ્રવેશ આપવામાં આવે છે. તે પૈકી કેટલીક વેબકાસ્ટ (ઈન્ટરનેટ પર પ્રસારિત થતી મીડિયા ફાઈલ) પણ હોય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/events/ArchivedEvents/AnnualMeeting2008/ |title=Forum’s homepage |publisher=Weforum.org |date= |access-date=2010-03-07 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ડેવોસમાં તમામ લોકોની ઉપસ્થિતિમાં થયેલી ચર્ચાઓની ફાઈલો [[યુ ટ્યુબ|યૂટ્યુબ]] (YouTube) પર ઉપલબ્ધ હોય છે,<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/user/WorldEconomicForum |title=Kanaal van WorldEconomicForum |publisher=YouTube |date=2010-01-31 |access-date= 2010-03-07}}</ref> ફ્લિકર (Flickr) પર તસવીરો નિઃશુલ્ક મળે છે<ref>{{cite web|url=http://www.flickr.com/photos/worldeconomicforum |title=World Economic Forum's Photostream |publisher=Flickr |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> અને ટ્વીટર (Twitter) પર મહત્વના નિવેદનો મળી રહે છે.<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/worldeconomicforum |title=? |publisher=[[Twitter.com]] |access-date=2010-12-28 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230161557/https://twitter.com/worldeconomicforum |url-status=dead }}</ref> વર્ષ 2007માં ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) દ્વારા સામાજિક મીડિયા પ્લેટફોર્મ જેવા કે માયસ્પેસ<ref>{{cite web|author=CH |url=http://www.myspace.com/worldeconomicforum |title=World Economic Forum (Davos World Economic forum) |publisher=MySpace |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> અને ફેસબુક<ref>{{cite web|url=http://www.facebook.com/group.php?gid=2440681615 |title=World Economic Forum |publisher=Facebook |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> પર પણ પાના શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2009ની વાર્ષિક બેઠકમાં આ મંચ દ્વારા ડેવોસ ખાતેની ચર્ચામાં યૂટ્યુબ<ref>[http://www.techcrunch.com/2008/12/15/youtube-wants-to-bring-you-to-the-world-economic-forum-in-davos/ "યૂટ્યુબ વોન્ટ્સ ટુ બ્રિંગ યુ ટુ ધ વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ ઈન ડેવોસ"], ટેકક્રન્ચ, 15 ડિસેમ્બર 2008, 15 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.youtube.com/user/thedavosquestion/ "ધ ડેવોસ ડિબેટ્સ"], 15 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> પર ભાગ લેવા માટે સામાન્ય લોકોને પણ આમંત્રણ અપાયું હતું, જેની મદદથી ઉપયોગકર્તા વાર્ષિક બેઠકમાં ભાગ લઈ શકતા હતા. યૂટ્યુબ દ્વારા યૂટ્યુબના<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/user/thedavosquestion |title=Kanaal van thedavosquestion |publisher=YouTube |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> ઉપયોગકર્તાઓને ડેવોસમાં એકઠા થયેલા વિશ્વના નેતાઓ સાથે ચર્ચા કરવાની તક અપાતી હોવાથી તેમજ તેના કારણે નેતાઓ કોંગ્રેસ સેન્ટર ખાતે યૂટ્યુબ વીડિયો કોર્નરમાં જવાબ આપવા માટે પ્રેરાતા હોવાથી વર્ષ 2009માં ડેવોસ દ્વારા આ અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.techcrunch.com/2008/01/26/the-super-awesome-youtube-room-at-davos/ "ધ સુપર-અવેસમ યૂટ્યુબ રુમ એટ ડેવોસ"], ટેકક્રન્ચ, 26 જાન્યુઆરી 2008, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2008માં ક્યૂઆઈકે (QiK)<ref>{{cite web |url=http://qik.com/worldeconomicforum |title=worldeconomicforum on Qik &#124; 30 videos recorded with mobile phones |publisher=Qik.com |date=2008-02-11 |access-date=2010-03-07 |archive-date=2009-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218220619/http://qik.com/worldeconomicforum |url-status=dead }}</ref> અને મોગુલુસ<ref>{{cite web |url=http://www.mogulus.com/worldeconomicforum |title=World Economic Forum 2010 |publisher=Mogulus.com |date= |access-date=2010-03-07 |archive-date=2009-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090504201600/http://www.mogulus.com/Worldeconomicforum |url-status=dead }}</ref> પર પરિષદનું જીવંત પ્રસારણ રજૂ કરાયું હતું તેમજ કોઈપણ વ્યક્તિ અહીંના વક્તાઓને પ્રશ્ન પુછી શકતા હતા. વર્ષ 2006 અને 2007માં પસંદગીના સહભાગીઓનો જ ઈન્ટરવ્યુ લેવામાં આવ્યો હતો, અને સમાપન સત્ર રોઈટરના સભાગૃહમાં સેકન્ડ લાઈફ (બીજા જીવન)માં રજુ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://money.cnn.com/2007/01/25/technology/fastforward_davos_secondlife.fortune/ "ગેટિંગ અ સેકન્ડ લાઈફ ઈન ડેવોસ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621030648/http://money.cnn.com/2007/01/25/technology/fastforward_davos_secondlife.fortune/ |date=2009-06-21 }}, સીએનએન (CNN), 26 જાન્યુઆરી 2007, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> ====સહભાગીઓ==== [[File:Gloria Macapagal-Arroyo, Davos.jpg|thumb|વર્ષ 2009માં વિશ્વ આર્થિક મંચ ખાતે પ્રમુખ ગ્લોરિયા મેકપેગલ-એર્રોયો.]] વર્ષ 2008માં અંદાજે 250 જાણીતી વ્યક્તિઓ (રાજ્ય અથવા સરકારના વડા, કેબિનેટના મંત્રીઓ, રાજદૂતો, આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોના વડાઓ અથવા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ)એ વાર્ષિક બેઠકમાં હાજરી આપી હતી જેમા અહીં દર્શાવેલ વ્યક્તિઓનો પણ સમાવેશ થાય છેઃ અબ્દૌલાય વાડે, અબ્દુલ્લાહ અહેમદ બડવાઈ, અલવેરો ઉરીબે વેલેઝ, એન્ડર્સ ફોઘ રેસ્મુસેન, બાન કી-મૂન, કોન્ડોલિઝા રાઈસ, ફેરેન્ક ગ્યૂર્રક્સની, ફ્રાન્કોસિક ફીલ્લોન, ગ્લોરિયા મેકપેગલ, ઓર્રોયો, ગોર્ડન બ્રાઉન, &nbsp;હામિદ કરઝાઈ, ઈલ્હમ અલિયેવ, જેન પીટર બેલ્કેન્ડેન, લી બોલ્લિંગર, લી હસિન લૂન્ગ, પરવેઝ મુશર્રફ, જોર્ડનના રાણી રાનિયા, રુથ સિમોન્સ, સાલેમ ફય્યાદ, સાલી બેરીશા, સેર્ઝ સર્ગસ્યાન, શીમોન પેરેસ, ટુકુફુ ઝુબેરેઈ, ઉમારુ મુસા યાર’અદૌઆ, વેલડેસ એડમકુસ, યાસૌ ફુકુડા, વિક્ટર એ. યુશ્ચેન્કો અને ઝેંગ પેઈયાન.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/pdf/AM_2008/AM08_PublicFiguresList.pdf |title=World Economic Forum Annual Meeting - List of Public Figures |date=22 January 2008 |publisher=weforum.org |access-date=23 November 2010 |archive-date=29 ઑક્ટોબર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029155451/http://www.weforum.org/pdf/AM_2008/AM08_PublicFiguresList.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite newspaper |url=http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/exclusions/hubpages/davos2008/davosnames.xml |title=Davos 2008 guest list |newspaper=The Telegraph |date=17 January 2008 |access-date=29 August 2008 |archive-date=11 જૂન 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611122155/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2Fexclusions%2Fhubpages%2Fdavos2008%2Fdavosnames.xml |url-status=dead }}</ref> અલ ગોર, બિલ ક્લિન્ટન, [[બિલ ગેટ્સ|બિલ ગેટ્સ]], માઈકલ વોલ્ફ, બોનો, પૌલો કોએલ્હો અને ટોની બ્લેર ડેવોસની બેઠકના નિયમિત સહભાગીઓ છે. અગાઉના સહભાગીઓમાં એન્જેલા મર્કેલ, ડ્મીટ્રી મેડવેડેવ, હેન્રી કિસિંગર, [[નેલ્સન મંડેલા|નેલ્સન મંડેલા]], રેમન્ડ બેરે, જુલિયન લોઈટ વેબ્બેર અને યાસિર અરાફતનો સમાવેશ થાય છે. વાર્ષિક બેઠકમાં ભાગ લેતા સહભાગીઓને અમેરિકી વિદ્વાન સેમ્યુઅલ હંટિંગ્ટને સમૂહવાચક તરીકે “ડેવિસ મેન” ગણાવ્યા હતા, જેમાં તેમણે વૈશ્વિક ભદ્ર કે જેમના સભ્યો પોતાને સંપૂર્ણપણે આંતરરાષ્ટ્રીય માનતા હતા તેમનો સંદર્ભ લીધો હતો.<ref>{{cite newspaper |url=http://www.guardian.co.uk/world/2005/feb/03/globalisation.comment |title=Davos man's death wish |first=Timothy Garton |last=Ash |newspaper=The Guardian |date= 3 February 2005 |access-date= 23 November 2010}}</ref><ref>{{cite newspaper |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1019774-1,00.html |title=In Search of Davos Man |newspaper=Time |date=23 January 2005 |access-date=23 November 2010 |archive-date=15 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215203936/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1019774-1,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215203936/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1019774-1,00.html |date=15 ફેબ્રુઆરી 2010 }}</ref> ===નવા ટેકેદારોની વાર્ષિક બેઠક=== વર્ષ 2007માં ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) દ્વારા નવા ટેકેદારોની વાર્ષિક બેઠક યોજવામાં આવી હતી (જેમને સમર ડેવોસ પણ કહેવાતા હતા), ચીનમાં વારાફરતી ડાલિઆન અને તીઆન્જિનમાં યોજાઈ હતી જેમાં આ મંચ જેને વૈશ્વિક વૃદ્ધિ કંપનીઓ ગણાવે છે, તેના અંદાજે 1500 પ્રભાવશાળી ભાગીદારો એકઠા થયા હતા, જેમાં પ્રારંભિક તબક્કે ઝડપથી વિકસી રહેલા દેશો જેમકે ચીન, [[ભારત|ભારત]], [[રશિયા|રશિયા]], મેક્સિકો અને [[બ્રાઝિલ|બ્રાઝિલ]] સહિત ઝડપથી આગળ વધતા વિકસિત દેશોને પણ સમાવાયા હતા. આ બેઠકમાં વૈશ્વિક નેતાઓ, ઝડપથી વધતા પ્રદેશો, સ્પર્ધાત્મક શહેરો અને સમગ્ર વિશ્વમાં ટેકનોલોજીના અગ્રણીઓના નવી પેઢીના લોકો પણ જોડાયા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/business/222969.htm |title=World Economic Forum: The Inaugural Annual Meeting of the New Champions |publisher= China.org |access-date= 29 August 2008}}</ref><ref>{{cite newspaper |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/6228850.html |title=Summer Davos to put Dalian on business map |publisher=People's Daily |date=1 August 2007 |access-date=29 August 2008 |archive-date=3 ઑક્ટોબર 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003065156/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/6228850.html |url-status=dead }}</ref> પ્રમુખ વેન જીઆબાઓએ દરેક વાર્ષિક બેઠકને તમામ લોકોની ઉપસ્થિતિમાં સંબોધી હતી. ===પ્રાદેશિક બેઠકો=== દર વર્ષે દસ પ્રાદેશિક બેઠકો યોજાય છે, જે કોર્પોરેટ બિઝનેસ અગ્રણીઓ અને સ્થાનિક સરકારના નેતાઓ તેમજ એનજીઓ (NGO) વચ્ચે સંપર્ક પુરા પાડે છે.આ બેઠકો [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]], પૂર્વ એશિયા, લેટિન અમેરિકા અને મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં યોજાય છે જેમાં વર્ષોવર્ષ યજમાન દેશોની સંખ્યામાં ફેરફાર થાય છે, પરંતુ ચીન અને ભારતમાં છેલ્લા બે દાયકાથી સતત બેઠકો યોજાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.weforum.org/en/events/ |title=World Economic Forum — Events |publisher=Weforum.org |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> ===યુવા વૈશ્વિક નેતાઓ=== વર્ષ 2005માં ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) દ્વારા યુવા વૈશ્વિક નેતાઓના સમુદાયની રચના કરવામાં આવી હતી, જે વૈશ્વિક નેતાઓના આવતી કાલના અનુગામીઓ અને 40 વર્ષથી ઓછી વયના હતા અને તેમાં સમગ્ર વિશ્વની વિવિધ શાખાઓ અને ક્ષેત્રોના અગ્રણીઓને સમાવી લેવાયા હતા. વર્ષ 2030માં વિશ્વ કેવું હશે તે પરિકલ્પના સુધી પહોંચવાની યોજના તૈયાર કરવા માટે લેવાયેલા પગલાં એટલે 2030 ઈનિસિએટીવમાં આ નેતાઓ જોડાયેલા હતા. યુવા વિશ્વ નેતાઓમાં અહીં દર્શાવેલા નેતાઓનો પણ સમાવેશ થાય છેઃ<ref>[http://www.newsweek.com/id/51750/page/1 "મીટ સમ ઓફ ધ અન્ડર-40 સિલેક્ટેડ ટુ જોઈન ફોર્સિસ ટુ શેપ અ બેટર ફ્યૂચર"], ''ન્યૂઝવીક'' , 29 મે 2005, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> શાહી અગાસી, અનૌશેહ અન્સારી, મારિયા કોન્સુલો અરૌજો, લેરા ઔરબેચ, ફાતમીર બેસીમી, ઈઆન બ્રેમ્મેર, સેર્ગે બ્રીન, ટેલર બ્રૂલે, પેટ્રિક ચપ્પાટ્ટે, ઓલાફુર એલિઅસન, [[રોજર ફેડરર]], જેન્સ માર્ટિન સ્કિબ્સ્ટેડ, રાહુલ ગાંધી, કેન્નેથ ગ્રીફીન, કેલ્લી ચેન, સ્કોટ જે. ફ્રેઈધેઈમ, નોર્વેના ક્રાઉનસ પ્રિન્સ હકોન, અબ્દુલસલેમ હયકલ, સિલ્વાના કોચ-મહેરીન, ઈરશાદ માનજી, બેલ્જિયમના પ્રિન્સેસ મેથિલ્ડે, આદિત્ય મિત્તલ, ઈયુવિન નાયડુ, ગેવીન ન્યૂસમ, લેરી પેજ, લેવિસ ગોર્ડન પઘ, [[ફીલીપાઈન્સ|ફિલિપાઈન્સ]]ના સેનેટર મેર રોક્સાસ, ક્રિસ્ટોફર શ્લેફર, અનુશ્કા શંકર, પ્રેમલ શાહ, જોશ સ્પીઅર, પીટર થીલ, જીમી વેલ્સ, અને નિકલેસ ઝેનસ્ટ્રોમ. નવા સભ્યોને વાર્ષિક ધોરણે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા અને યુવા વૈશ્વિક નેતાઓનો મંચ કુલ 1111 સભ્યો સુધી પહોંચી જશે.<ref>{{cite web |url=http://www.younggloballeaders.org/ |title=? |publisher=younggloballeaders.org |access-date=2010-12-28 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219174224/http://www.younggloballeaders.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sohochina.com/en/news/detail.asp?id=21842&cid=11 |title=SOHO中国 |publisher=SOHO China |date= |access-date=2010-03-07 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208105544/http://www.sohochina.com/en/news/detail.asp?id=21842&cid=11 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|date=October 31, 2007 |url=http://www.youtube.com/watch?v=SGrOAyvjMWI |title=David Aikman explains about the Young Global Leaders |publisher=YouTube |date=2007-10-31 |access-date= 2010-03-07}}</ref> ===સામાજિક ઉદ્યમશીલો=== શ્વેબ ફાઉન્ડેશન ફોર સોશિયલ એન્ટરપ્રેન્યોરશિપના નજીકના સહયોગ સાથે વિશ્વના અગ્રણી સામાજિક ઉદ્યમશીલોએ વિકસાવેલી રૂપરેખાઓને ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) દ્વારા વર્ષ 2000થી પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.schwabfound.org/ |title=Schwab Foundation for Social Entrepreneurship — Home |publisher=Schwabfound.org |date= |access-date=2010-03-07 |archive-date=2019-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504005120/https://www.schwabfound.org/ |url-status=dead }}</ref> ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) સામાજિક સાહસોને સમાજની પ્રગતિ અને સામાજિક સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે ચાવીરૂપ જરૂરિયાત ગણાવે છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4221851.stm "ડેવોસ ડાયરી: મિટિંગ ઓફ માઈન્ડ્સ"], બીબીસી (BBC), 31 જાન્યુઆરી 2005, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref><ref>માઈક મૂરે, પાનું.209</ref> પસંદગીના સામાજિક ઉદ્યમશીલોને આ મંચની પ્રાદેશિક બેઠકો અને વાર્ષિક બેઠકમાં ભાગ લેવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે જ્યાં તેમને મુખ્ય કાર્યકારીઓ અને વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓને મળવાની તક પ્રાપ્ત થાય છે. વર્ષ 2003માં યોજાયેલી વાર્ષિક બેઠકમાં, જેરુ બિલિમોરિયા આંતરરાષ્ટ્રીય ટેલિકમ્યુનિકેશન યુનિયનના નાયબ મહામંત્રી રોબર્ટો બ્લોઈસને મળ્યા હતા, તેના પરિણામ સ્વરૂપે તેમના સંગઠન ચાઈલ્ડ હેલ્પલાઈન ઈન્ટરનેશનલ માટે મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારી થઈ શકી હતી.<ref>બોર્નસ્ટેઈન પાનું.272</ref> ===સંશોધન અહેવાલો=== ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) થિન્ક ટેન્ક (વિચારકો) તરીકે કામગીરી કરે છે અને આ મંચના સમુદાયો માટે ચિંતારૂપ તેમ જ મહત્વના મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રીત સંખ્યાબંધ અહેવાલો પ્રકાશિત કરે છે. ખાસ કરીને, વ્યૂહાત્મક આંતરિક ટુકડી સ્પર્ધાત્મકતા, વૈશ્વિક જોખમો અને પરિદ્રશ્ય અંગેના વિચારો જેવા ક્ષેત્રોના સુસંગત અહેવાલો પ્રકાશિત કરવા પર ધ્યાન આપે છે. [http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/index.htm સ્પર્ધાત્મકતા ટુકડી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201200230/http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/index.htm |date=2010-12-01 }} સંખ્યાબંધ વાર્ષિક આર્થિક અહેવાલો તૈયાર કરે છે (સૌપ્રથમ કૌંસમાં પ્રકાશિત) : વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા અહેવાલ (1979) દેશોની સ્પર્ધાત્મકતા અને અર્થતંત્રોના ઉપાયો દર્શાવે છે; વૈશ્વિક ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી અહેવાલ (2001) તેમની આઈટી (IT) સજ્જતા આધારિત સ્પર્ધાત્મકતાની આકારણી કરે છે; વૈશ્વિક જાતિ તફાવત અહેવાલ (2005) સ્ત્રી અને પુરુષો વચ્ચેની સંખ્યામાં અસમાનતાના જેવા નાજૂક મુદ્દે પરીક્ષણ કરે છે; વૈશ્વિક જોખમ અહેવાલ (2006) વૈશ્વિક જોખમોની આકારણી કરે છે; વૈશ્વિક મુસાફરી અને પ્રવાસન અહેવાલ (2007) મુસાફરી અને પ્રવાસન ક્ષેત્રની સ્પર્ધાત્મકતાનો ચિતાર આપે છે અને વૈશ્વિક ક્ષમતાદાયક વ્યાપાર અહેવાલ (2008) બે દેશો વચ્ચેના વ્યાપારના મોટી સંખ્યાઓમાં આંકડાઓના સામ-સામે દેશો પ્રમાણેના વિશ્લેષણની માહિતી આપે છે.<ref>પીગમેન પાના નં.43, 92-112</ref> [http://www.weforum.org/en/initiatives/globalrisk/index.htm ગ્લોબલ રિસ્ક નેટવર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201195909/http://www.weforum.org/en/initiatives/globalrisk/index.htm |date=2010-12-01 }} (વૈશ્વિક જોખમ માળખું) એવા જોખમની આકારણી કરતો અહેવાલ તૈયાર કરે છે જે વૈશ્વિક મર્યાદાઓમાં ગણાતા હોય, સામસામે ઔદ્યોગિક સુસંગતતા હોય, જે અનિશ્ચિત હોય, જે ભવિષ્યમાં યુએસ (US) $ 10 બિલિયનની આર્થિક નુકસાની કરાવી શકે તેવા હોય, જે મોટાપાયે માનવજાતને હાનિ પહોંચાડવાની સંભાવ્યતા ધરાવતા હોય અને જેના ઉકેલ માટે બહુભાગીદારીના અભિગમની જરૂર હોય.<ref name="riskreport">[http://www.weforum.org/pdf/globalrisk/2009.pdf ગ્લોબલ રિસ્ક રિપોર્ટ 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225070901/http://www.weforum.org/pdf/globalrisk/2009.pdf |date=2009-02-25 }}, વિશ્વ આર્થિક મંચ.</ref> [http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm પરિદ્રશ્ય આયોજન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729072933/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm |date=2009-07-29 }} (સિનારિઓ પ્લાનિંગ) ટુકડી સંખ્યાબંધ પ્રાદેશિક અહેવાલો તૈયાર કરે છે, વાચકોની ધારણાને પડકાર ફેંકવા માટે ઉદ્યોગો પર કેન્દ્રીત અને મુદ્દા-વિશેષ પરિદ્રશ્યના અહેવાલો તૈયાર કરે છે, જે મહત્વપૂર્ણ અવગણયેલા ક્ષેત્રો અંગે જાગૃતિ ફેલાવે છે અને તેના ભાવિ અંગે ફરી વિચારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.<ref name="scenariopage">{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm |title=World Economic Forum — Scenario Planning |publisher=Weforum.org |date= |access-date=2010-03-07 |archive-date=2009-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090729072933/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/index.htm |url-status=dead }}</ref> તાજતેરના અહેવાલોમાં વર્ષ 2008-2009ની વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટીની નજીકના સમયગાળા અને લાંબા ગાળાની સંભવિત અસરોના મુખ્ય પ્રકાશનો,<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/NewFinancialArchitecture/index.htm |title=The Future of the Global Financial System: A Near-Term Outlook and Long-Term Scenarios |publisher=weforum.org |access-date=2010-12-28 |archive-date=2009-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813050747/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/NewFinancialArchitecture/index.htm |url-status=dead }}</ref> અને પેન્શન તેમજ સ્વાસ્થ્યસંભાળ નાણાં વ્યવહારના વસ્તી વિષયક સ્થળાંતરની અસરો પરના પરિદ્રશ્યને સમાવી લેવામાં આવ્યા છે.{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/FinancingDemographicShifts/index.htm |title=Financing Demographic Shifts: Pension and Healthcare Scenarios to 2030 |publisher=weforum.org |access-date=2010-12-28 |archive-date=2009-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090730055635/http://www.weforum.org/en/initiatives/Scenarios/FinancingDemographicShifts/index.htm |url-status=dead }} ===પહેલ=== ગ્લોબલ હેલ્થ ઈનિશિએટીવ (GHI) એટલે કે વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય પહેલ કોફી અન્નાન દ્વારા વર્ષ 2002ની વાર્ષિક બેઠકમાં કરવામાં આવી હતી. જીએચઆઈ (GHI)નું અભિયાન એચઆઈવી (HIV), [[એડ્સ|એઈડ્સ]] (AIDS), ટીબી (TB), મેલેરિયા અને સ્વાસ્થ્યતંત્રને પહોંચી વળવા માટે વેપાર-ધંધાઓને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીમાં સાંકળી લેવાનું છે. [[File:Henry Kissinger, at the World Economic Forums India Economic Summit 2008, New Delhi.jpg|left|upright|thumb|નવી દિલ્હી ખાતે 2008ના નવેમ્બર મહિનામાં વિશ્વ આર્થિક મંચની ‘ઈન્ડિયા ઈકોનોમિક સમિટ’માં હેન્રી કિસિંગર.]] ધ ગ્લોબલ એજ્યુકેશન ઈનિશિએટીવ (GEI) એટલે કે વૈશ્વિક શિક્ષણ પહેલ વર્ષ 2003ની વાર્ષિક બેઠક દરમિયાન શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે જોર્ડન, ઈજિપ્ત અને ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય આઈટી (IT) કંપનીઓને એક કરવાનું કામ કરે છે જેના પરિણામે વર્ગખંડોમાં નવા પીસી (PC) હાર્ડવેર આવ્યા અને સ્થાનિક શિક્ષકો ઈ-શિક્ષણમાં વધુ પ્રશિક્ષિત થયા. તેના કારણે બાળકોના જીવન પર વાસ્તવિક અસર પડે છે. જીઈઆઈ (GEI)ની રૂપરેખા અનુસરવા યોગ્ય અને સ્વીકાર્ય હોવાથી રવાન્ડા સહિતના દેશોમાં તેને શૈક્ષણિક બ્લૂપ્રિન્ટ (આયોજન) તરીકે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. વાતાવરણની પહેલમાં આબોહવા પરિવર્તન અને પાણીને સમાવી લેવાયા છે. આબોહવા પરિવર્તન પર ગ્લેનીગ્લેસ ચર્ચા હેઠળ, યુકે (UK)ની સરકારે વિશ્વ આર્થિક મંચને ગ્લેનીગ્લેસ ખાતે વર્ષ 2005માં જી-8 સમિટ બેઠક દરમિયાન બિઝનેસ સમુદાયો સાથે ચર્ચાની સુવિધા કરી આપવા જણાવ્યું હતું જેથી ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનને ઘટાડવા માટેની ભલામણો તૈયાર કરી શકાય. ભલામણોના આ સમૂહ પર, સીઈઓ (CEO)ના વૈશ્વિક જૂથની મંજૂરીની મહોર હતી, અને જુલાઈ 2008માં ટોયાકો/હોક્કાઈડો ખાતે યોજાલ જી-8 સમિટ પૂર્વે અગ્રણીઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7464517.stm "બિઝનેસ ચીફ્સ અર્જ કાર્બન ક્રબ્સ"], બીબીસી (BBC), 20 જૂન 2008, 3 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/environmentNews/idUSL1944804220080620?feedType=RSS&amp;feedName=environmentNews "બિઝનેસ ચીફ્સ કોલ ફોર જી-8 ક્લાઈમેટ લીડરશીપ"], રોઈટર્સ, 19 જૂન 2008, 3 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> વોટર ઈનિશિએટીવ એટલે કે પાણીની પહેલ વિકાસ અને સહકારની સ્વિઝ એજન્સી એલ્કન ઈન્ક., યુએસએઆઈડી (USAID) ભારત, યુએનડીપી (UNDP) ભારત, કોફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયન ઈન્ડસ્ટ્રી (CII), [[રાજસ્થાન|રાજસ્થાન]] સરકાર અને દક્ષિણ આફ્રિકા તેમજ ભારતમાં જળ પ્રબંધન માટે જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી માટેના એનઈપીએડી (NEPAD) બિઝનેસ ફાઉન્ડેશન જેવા ભાગીદારોને એકઠા કરે છે. ભ્રષ્ટાચાર નાથવાના પ્રયાસોરૂપે, પાર્ટનરિંગ અગેઈન્સ્ટ કરપ્શન ઈનિશિએટીવ પીએસીઆઈ (PACI)ની શરૂઆત વર્ષ 2004ના જાન્યુઆરી મહિનામાં ડેવોસ ખાતે યોજાયેલ વાર્ષિક બેઠકમાં એન્જિનિયરિંગ અને બાંધકામ, ઊર્જા અને ધાતુઓ તેમજ ખાણકામ ઉદ્યોગોના વિવિધ સીઈઓ (CEO) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પીએસીઆઈ (PACI) વ્યવહારુ અનુભવો અને પેચીદી સ્થિતિઓના શ્રેષ્ઠ આદાનપ્રદાન માટેનું એક મંચ છે. જેમા 140 કંપનીઓએ હસ્તાક્ષર કરેલા છે.<ref>પીગમેન પાનું.115</ref> ===પુરસ્કારો=== ====ટેકનોલોજી પાયોનિયર્સ પ્રોગ્રામ==== ટેકનોલોજી પાયોનિયર્સ પ્રોગ્રામ (પ્રાદ્યોગિકિ સાહસિકોનો કાર્યક્રમ) સમગ્ર વિશ્વમાં નવી ટેકનોલોજીની રૂપરેખા તૈયાર કરતી તેમજ વિકસાવતી કંપનીઓને માન્યતા આપે છે. દર વર્ષે 30-50 કંપનીઓને પુરસ્કાર આપવામાં આવે છે. વર્ષ 2008માં, 391 કંપનીઓને માન્ય ગણવામાં આવી હતી. સૌપ્રથમ વખત વર્ષ 2003માં પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો. વિશ્વની સ્થિતિ સુધારવાની વિશ્વ આર્થિક મંચની કટિબદ્ધતાની સાથે, ટેકનોલોજીના સાહસિકો વૈશ્વિક એજન્ડાના ભાવિ આધારિત મુદ્દાઓને ઓળખી કાઢવા અને તેનો સામનો કરવાના ઉદ્દેશ સાથેની પ્રવૃત્તિઓમાં સુરક્ષાત્મક, અભિનવ અને પ્રયોગાત્મક માર્ગો સાથે એકીકૃત છે. આ કાર્યકારીઓને વિજ્ઞાનિકો, વિદ્વાનો, એનજીઓ (NGO) અને આ મંચના સભ્યો તેમજ ભાગીદારીઓને એક કરીને, આ મંચનું લક્ષ્ય કેવી રીતે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે તે બાબાત પર નવો પ્રકાશ પાડે છે, જેમકે, નવી રસીઓ, આર્થિક વૃદ્ધિ કરવી અને વૈશ્વિક સંચારનો વ્યાપ કરવો.<ref>{{cite web |url=http://www.weforum.org/en/Communities/Technology%20Pioneers/ |title=World Economic Forum — Technology Pioneers |publisher=Weforum.org |date= |access-date=2010-03-07 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091001073520/http://www.weforum.org/en/Communities/Technology%20Pioneers/ |url-status=dead }}</ref> ===રેફ્યૂજી રન=== વર્ષ 2009થી યુએનએચસીઆર (UNHCR)ના સહ-યજમાન પદે, હોંગકોંગ સ્થિત ચેરિટી ક્રોસરોડ્સ ફાઉન્ડેશન દ્વારા રેફ્યૂજી રન (શરણાર્થી દોડ) યોજવામાં આવે છે જે વિશ્વ આર્થિક મંચની વિશેષ પ્રવૃત્તિ છે. આ પ્રવૃત્તિ હિંસા કે અત્યાચારના કારણે નાછુટકે પોતાનું સ્થળ છોડીને જતા રહેવું પડે તેવા લોકોની સમસ્યાઓ અને દુઃખો ભરી ભયાનક અગ્નિપરીક્ષાનો ચિતાર આપે છે. ડબ્લ્યુઈએફ (WEF)માં, આ અનોખી કામગીરી વિશ્વના સૌથી પ્રભાવશાળી લોકો પૈકી કેટલાક શરણાર્થી અને આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત થયેલા લોકોની દુર્દશા સમજી શકે તે માટે મદદરૂપ થવા, એ લોકોને સહાનુભૂતિ આપવા તેમજ તેમને મદદ માટે યુએનએચસીઆર (UNHCR)ના પ્રયત્નોને સહકાર આપવા માટે છે.<ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4b6309479.html |title=VIPs share refugee experience in Davos; UNHCR co-launches business partnership site |publisher=UNHCR |date=2010-01-29 |access-date= 2010-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.publicradio.org/columns/marketplace/davos-2010/2010/01/displaced_person.html |title=Displaced person &#124; Marketplace World Economic Forum &#124; Marketplace from American Public Media |publisher=Publicradio.org |date=2010-01-29 |access-date=2010-03-07 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306190426/http://www.publicradio.org/columns/marketplace/davos-2010/2010/01/displaced_person.html |url-status=dead }}</ref> ==ટીકા== 1990ના સમયમાં ડબ્લ્યુઈએફ (WEF), સહિત જી-7, વિશ્વ બેંક, ડબ્લ્યુટીઓ (WTO), અને આઈએમએફ (IMF) વૈશ્વિકીકરણ વિરોધીઓના કારણે ભારે ટીકાનો ભોગ બન્યા હતા, અને ટીકાકારોએ દાવો કર્યો હતો કે મૂડીવાદ અને વૈશ્વિકીકરણ ગરીબી વધારી રહ્યા છે અને પરિસ્થિઓનો નાશ કરી રહ્યા છે. [[ઑસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલિયા]]ના [[મેલબોર્ન|મેલબોર્ન]]માં યોજાયેલા વિશ્વ આર્થિક મંચમાં 1500 દેખાવકારોએ વિક્ષેપ પાડ્યો હતો અને આ બેઠકમાં જઈ રહેલા 200 પ્રતિનિધિઓના માર્ગમાં અવરોધરૂપ બન્યા હતા.<ref>[https://web.archive.org/web/20090131144221/http://www.iht.com/articles/2000/09/12/protest.2.t_0.php "ઈકોનોમિક ટોક્સ ઓપન માઈનસ 200 ડેલિગેટ્સ: ડેમોન્સ્ટૠેટર્સ હેરસ મેલબોર્ન ફોન્ફરન્સ"], ''ઈન્ટરનેશનલ હેરાલ્ડ ટ્રીબ્યૂન'' , 12 સપ્ટેમ્બર 2000, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> ડેવોસમાં પણ ફરી દેખાવકારોએ આવું જ વર્તન કર્યું હતું – જુઓ સ્વિટ્ઝરલેન્ડમાં એન્ટિ-ડબ્લ્યુઈએફ (WEF) વિરોધો, જાન્યુઆરી 2003 – આ વિરોધ “ફેટ કેટ્સ ઈન ધ સ્નો”ની બેઠક સામે હતો, કારણ કે રોક ગાયક બોનોએ તેને ટંગ-ઈન-ચીક (ગંભીરતાપૂર્વક લેવાની જરૂર નથી) ગણાવી હતી.<ref>[http://www.forbes.com/facesinthenews/2006/01/26/bono-davos-red-cx_cn_0126autofacescan02.html "બોનો ટીમ્સ અપ વિથ એમેક્સ, ગેપ ફોર પ્રોડક્ટ રેડ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908033533/http://www.forbes.com/facesinthenews/2006/01/26/bono-davos-red-cx_cn_0126autofacescan02.html |date=2008-09-08 }}, ''ફોર્બ્સ'' , 21 જાન્યુઆરી 2006, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> અમેરિકાના ભાષાશાસ્ત્રી અને જાહેર બૌદ્ધિક નોએમ ચોમ્ક્સે વિચારે છે કે રોકાણકારો અને વિશેષાધિકાર મેળવતા ભદ્ર લોકોની અથવા વિશ્વ આર્થિક મંચના કેટલાક સભ્યોની દ્રષ્ટીએ વૈશ્વિકીકરણ પ્રચારનો પારિભાષિક શબ્દ છે. ચોમ્ક્સેએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે “પ્રભાવિત પ્રચારતંત્ર “વૈશ્વિકીકરણ”ની શરતને તેઓ જેનું સમર્થન કરે છે તે આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક એકીકરણની ચોક્કસ આવૃત્તિના સંદર્ભ માટે યોગ્ય બનાવે છે, જે રોકાણકારો અને નાણાધિરનારાઓ અને એવા લોકો કે જે અનાવશ્યક બની રહ્યા હોય હકોનું રક્ષણ કરે છે. આ પદ્ધતિ સાથે, જે લોકો આંતરરાષ્ટ્રીય એકીકરણથી અલગ સમર્થન આપતા હોય, જે માનવજાતોના હકોનું રક્ષણ કરતા હોય, તેઓ “એન્ટિ-ગ્લોબલિસ્ટ” (વૈશ્વિકીકરણ વિરોધી) બની જાય છે. આ એક સીધેસીધો અણઘડ પ્રચાર છે, જેમ રશિયાના સામ્યવાદી પક્ષના અમલદારો મતભેદ રાખનારાઓ માટે “એન્ટિ-સોવિયત” શબ્દનો ઉપયોગ કરતા હતા તેમ. આ માત્ર અણઘડ જ નહીં પરંતુ મુર્ખતામુક્ત પણ છે. પ્રચાર તંત્રમાં “એન્ટિ-ગ્લોબલાઈઝેશન” તરીકે ઓળખાતી, વર્લ્ડ સોશિયલ ફોરમ – જે ભાગ્યે જ કેટલાક અપવાદો સાથે મીડિયા, શિક્ષિત વર્ગો વગેરેમાં સમાવા બની છે. ડબ્લ્યુએસએફ (WSF) વૈશ્વિકીકરણના ચિહ્નરૂપ ઉદાહરણ સમાન છે. આ એવુ સંમેલન છે જ્યાં મોટી સંખ્યામાં સમગ્ર વિશ્વના સભ્યો આવે છે જેથી ખૂબ જ સંકુચિત માનસિકતા વાળા વિશેષાધિકાર ધરાવતા ભદ્ર લોકો કે જેઓ વિશ્વ આર્થિક મંચમાં ભાગ લેવા આવે છે અને પ્રચાર તંત્ર દ્વારા તેમને “પ્રો-ગ્લોબલાઈઝેશન” (વૈશ્વિકીકરણ તરફી) કહેવામાં આવે છે, તે સિવાય દરેક વ્યક્તિ જીવનના દરેક પાસા અંગે વિચાર કરી શકે. જો આ ફારસને મંગળ પરથી કોઈ નિહાળતુ હોય તો ચોક્કસ શિક્ષિત વર્ગની આવી હરકતો જોઈને ખડખડાટ હસી પડે.” વર્ષ 2000ના જાન્યુઆરીમાં, ડેવોસના માર્ગો પર 1000 દેખાવકારોઓ વિરોધ પ્રદર્શનો યોજ્યા હતા અને સ્થાનિક મેકડોનેલ્ડ્સ રેસ્ટોરન્ટની બારીઓ તોડી નાખી હતી.<ref>[https://archive.is/20120604152407/http://www.forbes.com/2008/01/22/davos-background-themes-lead-manage-cx_cw_0122buzz.html "ધ ડેવોસ બઝ"], ''ફોર્બ્સ'' , 22 જાન્યુઆરી 2008, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> ડેવોસમાં ચુસ્ત સુરક્ષા બંદોબસ્તના કારણે દેખાવકારો એલ્પાઈન રિસોર્ટ સુધી પહોંચી શક્યા નહોતા, અને મોટાભાગના દેખાવકારો હાલ ઝ્યુરિચ, બેર્ન અથવા બેસેલમાં પકડી રાખવામાં આવ્યા છે.<ref>[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/28/davos.protests.03/ ''પોલીસ અરેસ્ટ 100 ડેવોસ પ્રોટેસ્ટર્સ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323092729/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/28/davos.protests.03/ |date=2008-03-23 }}, સીએનએન (CNN), 28 જાન્યુઆરી 2001: સવારે 8:24 ઈએસટી (EST), 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો ખર્ચ, આ મંચ અને સ્વિઝના પરગણાઓ તેમજ રાષ્ટ્રીય સત્તામંડળ દ્વારા વહેંચીને ભોગવવામાં આવે છે અને તેની પણ સ્વિઝ રાષ્ટ્રીય મીડિયામાં અવારનવાર ટીકા થાય છે.<ref>[http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/25/switzerland.davos/ "ટાઈટ સિક્યુરિટી સરાઉન્સ ડેવોસ"]{{Dead link|date=મે 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, સીએનએન (CNN), 25 જાન્યુઆરી 2001, 29 ઓગસ્ટ 2008ના રોજ સુધારેલ.</ref> ડેવોસમાં જાન્યુઆરી 2003માં વાર્ષિક બેઠકની શરૂઆતની સાથે જ, ફેડરેશન ઓફ સ્વિઝ પ્રોટેસ્ટન્ટ ચર્ચિઝના સહકારથી ઓપન ફોરમ ડેવોસ યોજાઈ હતી,<ref>{{cite web|url=http://www.openforumdavos.ch/ |title=Open Forum Davos, Schweizerischer Evangelischer Kirchenbund |publisher=Openforumdavos.ch |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> જેમાં સામાન્ય લોકો માટે વૈશ્વિકીકરણ મુદ્દે જાહેર ચર્ચા ખુલ્લી મુકવામાં આવી હતી. ઓપન ફોરમ દર વર્ષે સ્થાનિક હાઈ સ્કૂલમાં યોજાય છે, જેમાં ટોચના રાજનેતાઓ અને બિઝનેસ અગ્રણીઓ હાજરી આપે છે, અને તમામ જાહેર જનતાના નિઃશુલ્ક ભાગ લેવા દેવામાં આવે છે.<ref>પીગમેન પાનું.130</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/view_play_list?p=78AB043A344C2C6A |title=Open Forum |publisher=YouTube |date= |access-date= 2010-03-07}}</ref> આ વાર્ષિક બેઠકને માત્ર “મિક્સ ઓફ પોમ્પ એન્ડ પ્લેટીટ્યૂડ” (ભપકો અને સામાન્ય વાતોનો સમન્વય) ગણાવીને તેની ટીકા કરવા આવી છે, અને આર્થિક બાબતોથી અલગ થઈને બીજા મુદ્દાઓ તરફ વળવા બદલ તેમજ મૂળ ઘટકોને ખુબ ઓછા પ્રમાણમાં પૂર્ણ કરવા બદલ પણ તેની ટીકા થઈ છે, ખાસ કરીને એનજીઓ (NGO) કે જેઓ અર્થશાસ્ત્રમાં ખૂબ ઓછી તજજ્ઞતા ધરાવતા હોય છે અથવા જરા પણ જાણકારી હોતી નથી તેમની વધતી ભાગીદારીની ટીકા થઈ છે. મહત્વના વેપાર-ધંધાઓ અને રાજકીય પંડિતો ઉપરાંત સ્વીકાર્ય તજજ્ઞો સાથે વિશ્વના અર્થતંત્ર પર ચર્ચા કરવાના બદલે, ડેવોસ હવે ટોચના મીડિયાઓ સમક્ષ દિવસભરના રાજકીય કારણો, જેવા કે વૈશ્વિક આબોહવા પરિવર્તન અને આફ્રિકામાં એઈડ્સ (AIDS) જેવા મુદ્દાઓ રજૂ કરે છે.<ref>{{cite newspaper |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/article716954.ece?token=null&offset=12&page=2 |title=Davos: beanfeast of pomp and platitude |newspaper=''Times'' Online |date=22 January 2006 |access-date=29 August 2008 |archive-date=12 જૂન 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612070244/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/article716954.ece?token=null&offset=12&page=2 |url-status=dead }}</ref> ==આ પણ જુઓ== *વૈશ્વિકીકરણ-વિરોધી ચળવળ *[[ગ્લોબલાઇઝેશન|વૈશ્વિકીકરણ]] *વિશ્વ અર્થતંત્ર *વિશ્વ જ્ઞાન મંચ *વિશ્વ સામાજિક મંચ ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} ==સંદર્ભ પુસ્તકો== * માઈકલ વોલ્ફ, ''ધ એન્ટરટેઈન્મેન્ટ ઈકોનોમી: હાઉ મેગા-મીડિયા ફોર્સિસ આર ટ્રાન્સફરિંગ અવર લાઈવ્સ'' , રેન્ડમ હાઉસ દ્વારા પ્રકાશિત 1999, આઈએસબીએન (ISBN) 0-8129-3042-8, 336 પાના. * બાર્બરા કેલ્લરમેન, ''રિઈન્વાઈટિંગ લીડરશીપ: મેકિંગ ધ કનેક્શન બિટ્વીન પોલિટિક્સ એન્ડ બિઝનેસિસ'' , સની પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત, 1999, આઈએસબીએન (ISBN) 0-7914-4072-9, 268 પાના. * ડેવિડ બોર્નસ્ટેઈન, ''હાઉ ટુ ચેન્જ ધ વર્લ્ડ: સોશિયલ એન્ટરપ્રાઈઝિસ એન્ડ ધ પાવર ઓફ ન્યૂ આઈડિયાઝ'' , ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટિ પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત યુએસ (US) , 2007, આઈએસબીએન (ISBN) 0-19-533476-0, 358 પાના. * ડેવિડ રોથકોપ્ફ, ''સુપરક્લાસ: ધ ગ્લોબલ પાવર એલીટ એન્ડ ધ વર્લ્ડ ધે આર મેકિંગ'' , ફેર્રર, સ્ટ્રાઉસ અને ગિરૌક્સ દ્વારા પ્રકાશિત, 2008, આઈએસબીએન (ISBN) 0-374-27210-7, 400 પાના. * જીઓફ્રે એલન પિગમેન, ''ગ્લોબલ ઈન્સ્ટિટ્યુશન્સ: ધ વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ – અ મલ્ટી-સ્ટેકહોલ્ટર એપ્રોચ ટુ ગ્લોબલ ગવર્નન્સ'' , રુટલેજ દ્વારા પ્રકાશિત, 2007, આઈએસબીએન (ISBN) 978-0-415-70204-1, 175 પાના. * ક્લાઉસ એમ. શ્વેબ અને હેઈન ક્રૂસ, ''Moderne Unternehmensführung im Maschinenbau'' , વેરેઈન ડેટ દ્વારા પ્રકાશિત. મેસ્ચીનેન્બેઉ-અન્સ્ટ. ઈ.વી. (e.V.) ; મેસ્ચિનેન્બેઉ-વેર્લ, 1971. * માઈક મૂરે, ''અ વર્લ્ડ વિધાઉટ વોલ્સ: ફ્રીડમ, ડેવલપમેન્ટ, ફ્રી ટ્રેડ એન્ડ ગ્લોબલ ગવર્નન્સ'' , કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટિ પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત, 2003, આઈએસબીએન (ISBN) 0-521-82701-9, 292 પાના. ==બાહ્ય લિંક્સ== {{Commons category|World Economic Forum}} * [http://www.weforum.org/ વિશ્વ આર્થિક મંચનું હોમપેજ] * [http://www.cbsnews.com/stories/2010/02/12/60minutes/main6202302.shtml?tag=currentVideoInfo;segmentUtilities "બિહાઈન્ડ ધ સિન્સ એટ ડેવોસ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028213122/https://www.cbsnews.com/news/60-minutes-behind-the-scenes-at-davos/ |date=2019-10-28 }} પ્રસારણ 14 ફેબ્રુઆરી, 2010ના રોજ ''60 મિનિટ'' [[Category:આર્થિક સંગઠનો]] [[Category:સ્વિટ્ઝઽલેન્ડનું અર્થતંત્ર]] [[Category:સ્વિટ્ઝરલેન્ડમાં આવેલા ફાઉન્ડેશનો]] [[Category:વૈશ્વિકીકરણ]] [[Category:1971માં સ્થપાયેલા સંગઠનો]] 0q4ajistlv8yar2qcsoyoezwntjgvit 0 29349 900979 855616 2026-05-16T03:06:59Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900979 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Verizon Communications Inc. | logo = [[Image:Verizon 2015 logo -vector.svg|200px|Verizon logo]] | type = [[Public company|Public]] ({{NYSE|VZ}}, {{NASDAQ|VZ}})<br />[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]] | slogan = We Stop Working For You. <br /> America's Most Reliable (Wireless) Network. <br /> '''It's the Network.''' | foundation = 1983 | location = '''[[Verizon Building]]'''<br>[[Lower Manhattan]], [[New York City]] | key_people = {{nowrap|'''[[Ivan Seidenberg]]''' <small>([[Chairman]] & [[Chief executive officer|CEO]])</small><br/>'''[[Lowell McAdam]]''' <small>([[President]] & [[Chief operating officer|COO]])</small>}} | num_employees = 222,900 ({{As of|2009|lc=on}}) | industry = [[Telecommunication]]s | services = [[Wireless]]<br />[[Telephone]]<br />[[Internet]]<br />[[Television]] | revenue = {{profit}} [[United States dollar|$]]107.808 billion (''2009'')<ref>{{cite web|url=http://investor.verizon.com/sec/sec_frame.aspx?FilingID=7081932|title=Verizon 2009 10-K Annual Report|access-date=2010-06-02|year=2009|work=Form 10-K|publisher=Verizon Communications, Inc.|archive-date=2010-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100607025838/http://investor.verizon.com/sec/sec_frame.aspx?FilingID=7081932|url-status=dead}}</ref> | assets = {{profit}} $227.251 billion (''2009'') | equity = {{profit}} $41.606 billion (''2009'') | net_income = {{profit}} $6.707 billion (''2009'') |homepage = [http://www.verizon.com/ Verizon.com] }} [[File:Verizonbldg-nov2005.jpg|thumb|right|250px|વેરાઇઝન બિલ્ડીંગનો દક્ષિણ તરફનો ભાગ, વેરાઇઝનનું હેડક્વાર્ટર, 2005માં]] [[File:Verizon-close.jpg|thumb|વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના આતંકવાદી હુમલા વખતે એરપ્લેનનો કાટમાળ પડવાથી વેરાઇઝન બિલ્ડીંગને થયેલા નુકસાનની તસવીર]] '''વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ ઇન્ક.''' વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ ઇન્ક.(Verizon Communications Inc.) એ એક વૈશ્વિક બ્રોડબેન્ડ અને ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ કંપની છે અને તે ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજનો એક ઘટક છે. 1984માં એટી એન્ડ ટી (AT&T)નું વિભાજન સાત ‘બેબી બેલ્સ’માં પરિણમ્યું થયું, તેના ભાગરુપે 1983માં '''બેલ એટલાન્ટિક''' તરીકે તેની સ્થાપના થઈ હતી. વેરાઇઝનમાં રુપાંતરિત થઈ તે અગાઉ બેલ એટલાન્ટિકનું 1997માં અન્ય રિજનલ બેલ ઓપરેટિંગ કંપની, નાયનેક્સ (NYNEX)માં વિલિનીકરણ થયું હતું. આ નામ ''વેરિટાસ'' અને ''હોરાઇઝન'' સંયોજન છે<ref>{{cite web |url=http://investor.verizon.com/profile/history/index.aspx |title=Verizon - Investor Relations - Company Profile - Corporate History |access-date=2008-09-20 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918082815/http://investor.verizon.com/profile/history/index.aspx |url-status=dead }}</ref> અને તેનો ઉચ્ચાર ''હોરાઇઝન'' જેવો છે. કંપનીના મુખ્યમથકો લોઅર મેનહટ્ટન, ન્યૂ યોર્ક સિટીની વેરાઇઝન બિલ્ડીંગમાં આવેલા છે.<ref>"[http://www22.verizon.com/customerSupport/contactus/contacts/ કસ્ટમર સપોર્ટ કોન્ટેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724091411/http://www22.verizon.com/customerSupport/contactus/contacts/ |date=2013-07-24 }}." વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ. સુધારો ફેબ્રુઆરી 18, 2009</ref> ==ઇતિહાસ== વિશ્વાસભંગના ચુકાદાને પગલે એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) કોર્પોરેશને સાત બેબી બેલ્સની રચના કરી, તે પૈકીની એક પેટાકંપની '''બેલ એટલાન્ટિક કોર્પોરેશન''' તરીકે વેરાઇઝનની સ્થાપના થઇ હતી. તેણે બાદમાં અમેરિકન ટેલિફોન એન્ડ ટેલિગ્રાફ કંપની (જે બાદમાં એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) કોર્પ તરીકે જાણીતી બની હતી)ના વિસર્જનને પગલે તેની પાસેથી સાત બેલ ઓપરેટિંગ કંપનીઓ મેળવી હતી. બેલ એટલાન્ટિકની મૂળ કાર્યરત કંપનીઓની યાદીમાં નીચેની કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છેઃ *ધ બેલ ટેલિફોન કંપની ઓફ પેન્સિલવેનિયા *ન્યૂ જર્સી બેલ ટેલિફોન કંપની *ધ ડાયમન્ડ સ્ટેટ ટેલિફોન કંપની *ધ ચેઝપીક એન્ડ પોટોમેક ટેલિફોન કંપની *ધ ચેઝપીક એન્ડ પોટોમેક ટેલિફોન કંપની ઓફ મેરીલેન્ડ *ધ ચેઝપીક એન્ડ પોટોમેક ટેલિફોન કંપની ઓફ વર્જિનિયા *ધ ચેઝપીક એન્ડ પોટોમેક ટેલિફોન કંપની ઓફ વેસ્ટ વર્જિનિયા બેલ એટલાન્ટિક મુખ્યત્વે ન્યૂ જર્સી, પેન્સિલવેનિયા, ડેલાવેર, મેરીલેન્ડ, વેસ્ટ વર્જિનિયા, વર્જિનિયા તેમજ વોશિંગ્ટન ડી.સી. જેવા યુએસ સ્ટેટ્સમાં કાર્યરત હતી. 1994માં બેલ એટલાન્ટિક તેની મૂળ કાર્યરત કંપનીઓનાં મૂળ નામો સંપૂર્ણપણે પડતા મૂકનારી પ્રથમ રિજનલ બેલ ઓપરેટિંગ કંપની બની. અમેરિટેક અને નાયનેક્સ (NYNEX) (અને 2002માં એસબીસી (SBC) કમ્યુનિકેશન્સ) એ તેમની કાર્યરત કંપનીઓમાં d/b/a જેવા નામો ઉમેરી દીધા, યુએસ વેસ્ટ અને બેલસાઉથ જેવી કંપનીઓએ તેમની કાર્યરત કંપનીઓને વિલીન કરી દીધી. કાર્યરત કંપનીઓના નામ આ પ્રમાણે કરી દેવાયાં: *બેલ એટલાન્ટિક – ડેલાવેર, ઇન્ક. *બેલ એટલાન્ટિક – મેરીલેન્ડ, ઇન્ક. *બેલ એટલાન્ટિક – ન્યૂ જર્સી, ઇન્ક. *બેલ એટલાન્ટિક – પેન્સિલવેનિયા, ઇન્ક. *બેલ એટલાન્ટિક – વર્જિનિયા, ઇન્ક. *બેલ એટલાન્ટિક – વોશિંગ્ટન, ડી.સી., ઇન્ક. *બેલ એટલાન્ટિક - વેસ્ટ વર્જિનિયા, ઇન્ક. 1996માં તત્કાલિન સીઇઓ અને ચેરમેન રેમન્ડ ડબલ્યુ. સ્મિથે બેલ એટલાન્ટિકનું નાયનેક્સ (NYNEX)માં વિલિનીકરણ કર્યું. વિલિનીકરણ સમયે કંપનીએ તેનું કોર્પોરેટ હેડક્વાર્ટર ફિલાડેલ્ફિયાથી ખસેડીને ન્યૂ યોર્ક સિટી કર્યું. 1997માં નાયનેક્સ (NYNEX)નું આ નામમાં એકત્રીકરણ કરવામાં આવ્યું. જીટીઇ (GTE) સાથેના વિલિનીકરણ અગાઉ બેલ એટલાન્ટિક ન્યૂ યોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ (NYSE)માં ‘બેલ’ પ્રતીક હેઠળ ટ્રેડિંગ કરતી હતી. ===જીટીઇ (GTE) વિલિનીકરણ=== બેલ એટલાન્ટિક 30 જૂન, 2000ના રોજ જીટીઇ (GTE)માં વિલિન થઈ અને તેનું નામ બદલીને '''વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ ઇન્ક''' રાખવામાં આવ્યું. અમેરિકાના વ્યાવસાયિક ઇતિહાસના અગ્રણી વિલિનીકરણો પૈકીનું એક આ વિલિનીકરણ હતું. નાયનેક્સ (NYNEX) સાથે 1996માં મર્જર થયું ત્યારથી ન્યૂ યોર્ક સિટી સ્થિત બેલ એટલાન્ટિક અને પોતાનાં હેડક્વાર્ટર સ્ટેમફોર્ડ, કનેક્ટિકટથી ખસેડીને ઇરવિંગ, ટેક્સાસ ખાતે સ્થાપવાની ગોઠવણ કરી રહેલી જીટીઇ (GTE) વચ્ચેની 27 જુલાઈ, 1998ના રોજ થયેલી વિલિનીકરણની સમજૂતીનું તે પરિણામ હતું. વિલિનીકરણની જાહેરાતના સમયે 52 અબજ ડોલરથી વધુ કિંમતનું ધ બેલ એટલાન્ટિક-જીટીઇ (GTE) વિલિનીકરણ બેલ એટલાન્ટિક અને જીટીઈ (GTE)ના શેરધારકો, 27 રાજ્ય નિયમન કમિશનો અને ફેડરલ કમ્યુનિકેશન્સ કમિશન (એફસીસી (FCC))ના વિશ્લેષણો અને મંજૂરીઓ બાદ તેમજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસ (DoJ) તથા વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ પાસેથી મંજૂરી મળ્યા બાદ પૂર્ણ થયું. વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સની રચના માટે બેલ એટલાન્ટિક અને જીટીઇનુ થયેલું વિલિનીકરણ જીટીઇ (GTE) કોમન સ્ટોકના દરેક શેર સામે વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ કોમન સ્ટોકના 1.22 શેરના વિનિમય દર સાથે 30 જૂન, 2000થી અમલમાં આવ્યું. જીટીઇ (GTE) સ્ટોકનું વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સના શેરમાં વિનિમય પગલે અસ્તિત્વમાં આવેલા આંશિક શેરો શેરદીઠ 55.00 ડોલરની કિંમતે વેચાયા હતા. [[સોમવાર]], 3 જુલાઈ, 2000ના રોજથી વેરિઝોને (એનવાયએસઇ) NYSE પર તેના નવા ‘VZ’ પ્રતીક હેઠળ ટ્રેડિંગ શરુ કર્યું. દરમિયાન 21 સપ્ટેમ્બર, 1999ના રોજ બેલ એટલાન્ટિક અને યુકે સ્થિત વોડાફોન એરટચ પીએલસી (હવે વોડાફોન ગ્રૂપ પીએલસી)એ રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ નવો વાયરલેસ વ્યવસાય સ્થાપવાનો કરાર કર્યાની જાહેરાત કરી. આ વ્યવસાય એક બ્રાન્ડ હેઠળ તથા એકસમાન ડિજિટલ ટેકનોલોજી હેઠળ કરવામાં આવશે, તથા તેની બેલ એટલાન્ટિક અને વોડાફોનની અમેરિકન વાયરલેસ મિલ્કતો, (બેલ એટલાન્ટિક મોબાઇલ (જે અગાઉ 1997 સુધી ''બેલ એટલાન્ટિક-નાયનેક્સ (NYNEX)'' તરીકે ઓળખાતી હતી), એરટચ સેલ્યુલર, પ્રાઇમકો પર્સનલ કમ્યુનિકેશન્સ અને એરટચ પેજિંગ)નો બનેલો છે. આ વાયરલેસ સંયુક્તસાહસને છ મહિનામાં નિયમનકારી સંસ્થાની મંજૂરી મળી ગઈ અને નવા ‘વેરાઇઝન’ બ્રાન્ડનેમ હેઠળ તેણે 4 એપ્રિલ, 200ના રોજ વેરાઇઝન વાયરલેસ તરીકે કામગીરી શરુ કરી. બેલ એટલાન્ટિક-જીટીઇ (GTE) મર્ચર આશરે ત્રણ મહિના પછી સમાપ્ત થયું, ત્યારે જીટીઇ (GTE)ની વાયરલેસ કામગીરી વેરાઇઝન વાયરલેસનો ભાગ બની – જેના પરિણામે સિંગ્યુલર વાયરલેસ કંપનીએ એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) વાયરલેસને 2004માં એક્વાયર કરી તે પૂર્વે શરુઆતમાં તે દેશની વાયરલેસ કંપની બની. ત્યાર પછી વેરાઇઝન કંપની વેરાઇઝન વાયરલેસની મુખ્ય માલિક (55 ટકા) બની. જેન્યુઇટી અગાઉ જીટીઇ (GTE) કોર્પનું [[ઇન્ટરનેટ]] ડિવિઝન હતું અને 2000માં તે રચાઇ હતી.<ref>{{cite news |first=Colin C. |last=Haley |url=http://boston.internet.com/news/article.php/1432771 |title=Genuity Jilted by Verizon, Mulls Options |publisher=Internet.com |date=July 25, 2002 |access-date=જાન્યુઆરી 7, 2011 |archive-date=એપ્રિલ 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418150839/http://boston.internet.com/news/article.php/1432771 |url-status=dead }}</ref> લેવલ 3 કમ્યુનિકેશન્સે નાદાર બનેલી આઇએસપી (ISP)ની મિલકતો 2002માં માત્ર 137 મિલિયન ડોલરમાં ખરીદી હતી. આ સોદા માટેની આધાર કિંમત 1997માં જેન્યુઇટી (તત્કાલિન બીબીએન (BBN) પ્લેનેટ) ખરીદવા બેલ એટલાન્ટિકના વિલિનીકરણ અગાઉ જીટીઇ (GTE)એ ચૂકવેલી 616 મિલિયન ડોલરની કિંમતને આધારે નક્કી કરાઇ હતી.<ref>{{cite news |first=Denise |last=Pappalardo |url=http://www.networkworld.com/news/2003/0210level3.html |title=Changes afoot for Genuity customers |publisher=Network World |date=February 10, 2003 |access-date=જાન્યુઆરી 7, 2011 |archive-date=જૂન 13, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613142919/http://www.networkworld.com/news/2003/0210level3.html |url-status=dead }}</ref> ====વિલિનીકરણની અસરો==== ''નોંધઃ આ વિભાગમાં ફક્ત લેન્ડ લાઇનને જ આવરી લેવાઈ છે, જ્યારે વેરાઇઝન વાયરલેસ રાષ્ટ્રીયસ્તરે કામ કરે છે.'' 8 એપ્રિલ, 2004ના રોજ વેરાઇઝનના શેર ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજનો ભાગ બન્યા.<ref>{{cite news |last=Isadore |first=Chris |title=AT&T, Kodak, IP out of Dow |date=April 1, 2004 |publisher=CNN/Money |url=http://money.cnn.com/2004/04/01/markets/dow/ |access-date=જાન્યુઆરી 7, 2011 |archive-date=માર્ચ 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318162511/http://money.cnn.com/2004/04/01/markets/dow/ |url-status=dead }}</ref> હાલમાં વેરાઇઝન 140.3 મિલિયન લેન્ડલાઇન ધરાવે છે. એમસીઆઇ (MCI) મર્જરને પગલે તેના કુલ કર્મચારીઓની સંખ્યા 2,50,000થી પણ વધુ છે. વેરાઇઝન અમેરિકાના મોટા ભાગના ગ્રાહકોને સેવા પૂરી પાડે છે. જે રાજ્યોમાં તે સેવા પૂરી પાડે છે, તે નીચે પ્રમાણે છેઃ *કેલિફોર્નિયા^&amp; *કનેક્ટિકટ *ડેલાવેર *ફ્લોરિડા‡ *મેરીલેન્ડ *મેસેચ્યુસેટ્સ* *ન્યૂ જર્સી *ન્યૂ યોર્ક *પેન્સિલવેનિયા^#~ *રહોડ ટાપુ* *ટેક્સાસ^{^} *વર્જિનિયા^#† *વોશિંગ્ટન ડી. સી. (#) બેલની કાર્યરત કંપનીઓ દ્વારા પણ સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે (નીચેનો સંદર્ભ) ધ વેરાઇઝનનું કોર્પોરેટ માળખું હવે નીચે પ્રમાણે છેઃ *'''વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ, ઇન્ક.''' **વેરાઇઝન ડેલાવેર, ઇન્ક – દક્ષિણપૂર્વીય પેન્સિલવેનિયાના ભાગમાં પણ સેવા પૂરી પાડે છે. **વેરાઇઝન મેરીલેન્ડ, ઇન્ક. **વેરાઇઝન ન્યૂ જર્સી, ઇન્ક **વેરાઇઝન પેન્સિલવેનિયા, ઇન્ક **વેરાઇઝન વર્જિનિયા, ઇન્ક **વેરાઇઝન વોશિંગ્ટન ડી.સી., ઇન્ક **'''નાયનેક્સ (NYNEX)કોર્પોરેશન''' ***વેરાઇઝન ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ, ઇન્ક – (*) સાથે ***વેરાઇઝન ન્યૂ યોર્ક, ઇન્ક – દક્ષિણપશ્ચિમ કનેક્ટિકટમાં પણ સેવા આપે છે. **'''જીટીઇ (GTE) કોર્પોરેશન''' ***જીટીઇ (GTE) સાઉથવેસ્ટ, ઇન્ક (^{^}ની નિશાની સાથે) ***વેરાઇઝન કેલિફોર્નિયા, ઇન્ક (^&amp;ની નિશાની સાથે) ***વેરાઇઝન ફ્લોરિડા એલઆઇસી (LLC) (^‡ની નિશાની સાથે) ***વેરાઇઝન નોર્થ રિટેન કું. (^~ની નિશાની સાથે) ***વેરાઇઝન સાઉથ, ઇન્ક (^†ની નિશાની સાથે) (વેરાઇઝનના મુખ્ય સેવાકીય ક્ષેત્રમાં પશ્ચિમ વર્જિનિયાનો સમાવેશ થાય છે, જ્યાં વેરાઇઝનના વિલિનીકરણ અગાઉ બેલ એટલાન્ટિક દ્વારા કાર્યરત કંપની વેરાઇઝન વેસ્ટ વર્જિનિયા ઇન્ક. હેઠળ સેવા પૂરી પાડવામાં આવતી હતી. જોકે, 2010માં નક્કી થયેલા મોટા સોદા અનુસાર વેરિઝોને વેસ્ટ વર્જિનિયાની તેની તમામ વાયરલેસ મિલકતો ફ્રન્ટિયર કમ્યુનિકેશન્સને વેચી દીધી. (જૂઓ ડાઇવેસ્ટીટ્યુર્સ વિભાગ) વેરાઇઝન કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય કમ્યુનિકેશન્સ કંપનીઓમાં હિસ્સો ધરાવે છે, તે પૈકીનો સૌથી નોંધપાત્ર 23.14 ટકા હિસ્સો વોડાફોન ઇટાલીનો છે, આ ઉપરાંત 1990થી 2007 દરમિયાન તે ગિબટેલિકોમનો 50 ટકા હિસ્સો ધરાવતી હતી. ===ડાઇવેસ્ટીટ્યુર્સ=== આકરા હવામાન અને ઊંચી કિંમતોને કારણે જીટીઇ (GTE)નું વેરાઇઝનમાં વિલિનીકરણ કરવાને બદલે તે અલાસ્કા પાવર એન્ડ ટેલિફોન કંપનીને વેચી દેવાઈ. 2002માં વેરિઝોને જીટીઇ (GTE)ની ભૂતકાળની કામગીરીઓ ત્રણ રાજ્યોમાં વેચીઃ મિઝોરી અને અલાબામા સ્થિત કામગીરી સેન્ચ્યુરીટેલને વેચી દેવાઈ, જે 2009માં એમ્બર્ગમાં મર્જ થઈને સેન્ચ્યુરીલિન્ક બની, અને કેન્ટુકીની કામગીરી ઓલટેલને વેચવામાં આવી, જેણે આગળ જતાં તેની લેન્ડલાઇન કામગીરીઓ વિન્ડસ્ટ્રીમના નામથી શરુ કરી. 2005માં વેરિઝોને જીટીઇ (GTE)ની હવાઈ સ્થિત ભૂતપૂર્વ ટેલિફોન કામગીરીઓ ધ કાર્લાઇલ ગ્રૂપને વેચી દીધી, આ કામગીરી હવે હવાઇઅન ટેલિકોમ તરીકે ઓળખાય છે. 3 એપ્રિલ 2006ના રોજ વેરાઇઝન કેટલીક કંપનીઓમાં તેનો હિસ્સો વેચવા તૈયાર થઇ હતી જેમાં વેરાઇઝન ડોમિનિકાના (ડોમિનિકન રિપબ્લિકમાં સક્રિય), વેનેઝુએલાની કેનટીવી (CANTV) અને પ્યુએર્ટો રિકોમાં પ્યુએર્ટો રિકો ટેલિફોન કંપની ઇન્ક. (પીઆરટી (PRT)), ટેલમેક્સ અને અમેરિકા મોવાઇલનો સમાવેશ થાય છે<ref>[https://web.archive.org/web/20070519115212/http://www.iht.com/articles/2006/04/03/business/verizon.php વેરાઇઝન ટુ સેલ ઓફ લેટિન યુનિટ્સ], iht.com</ref>. વિવિધ કંપનીઓનો આ હિસ્સો કુલ 3.7 અબજ ડોલરમાં વેચાયો હતો. 16 જાન્યુઆરી, 2007ના રોજ વેરાઇઝન ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડની મેઇન, ન્યૂ હેમ્પશાયર અને વર્મોન્ટ ખાતેની કામગીરી નવી બેલ ઓપરેટિંગ કંપની હેઠળ અલગ પડી અને 1 એપ્રિલ, 2008ના રોજ નિર્ધારિત થયેલા સોદા મુજબ ફેરપોઇન્ટ કમ્યુનિકેશન્સ સાથે વિલીન થઈ ગઈ. 13 મે, 2009ના રોજ વેરાઇઝનની એરિઝોના, ઇડાહો, ઇલિનોઇસ, ઇન્ડિયાના, મિશિગન, નેવાડા, નોર્થ કેરોલિના, ઓહાયો, ઓરેગન, સાઉથ કેરોલિના, વોશિંગ્ટન, વેસ્ટ વર્જિનિયા અને વિસ્કોન્સિન ખાતેની વેરાઇઝનની તમામ વાયરલેસ મિલ્કતો તેમજ કેલિફોર્નિયા ખાતેની કેટલીક મિલ્કતો ફ્રન્ટિયર કમ્યુનિકેશન્સને વેચી દેવાની જાહેરાત કરી.<ref>[http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hRAJjvAqReRAF87F1r-OCfV8T7JAD985C2S01 વેરાઇઝન, ફ્રન્ટીયર ઇન $8.6 બિલિયન ડીલ ફોર વાયરલાઇન્સ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, google.com</ref> આ મિલ્કતો ફ્રન્ટિયરને ટ્રાન્સફર કરવાની કામગીરી 1 જુલાઈ, 2010ના રોજ હાથ ધરાઈ.<ref>{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/2010/07/01/560055/frontier-phone-switch-starts.html|title=Frontier phone switch starts|last=Murawski|first=John|work=[[News & Observer]]|date=2010-07-01|access-date=2010-07-01|archive-date=2010-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100704044804/http://www.newsobserver.com/2010/07/01/560055/frontier-phone-switch-starts.html|url-status=dead}}</ref> ===એમસીઆઇ (MCI) એક્વિઝિશન=== [[File:Mci logo.png|thumb|200px|right|એમસીઆઇ (MCI) લોગો, 2003-2006]] એસબીસી (SBC) કમ્યુનિકેશન્સ એટી એન્ડ ટી (AT &amp;T) કોર્પ. એક્વાયર કરવા સંમત થઈ ત્યાર પછી 14 ફેબ્રુઆરી, 2005ના રોજ વેરાઇઝન અગાઉ વર્લ્ડકોમ તરીકે ઓળખાતી એમસીઆઇ (MCI) ખરીદવા કરવા સંમત થઈ. આ સોદાને મિડીયાએ ઘણું કવરેજ આપ્યું હતું, જેમકે આ હસ્તાંતરણ પૂર્ણ થયા બાદ વેરાઇઝનને ફાયદો થશે જેમાં સંયુક્ત કંપનીમાંથી હજારો કર્મચારીને છૂટા કરીને હાંસલ થનાર સંભવિત ઉત્પાદકતા ઉત્તેજનમાંથી મળનારો કદનો ફાયદો, અત્યારે એમસીઆઇ (MCI) દ્વારા સેવા અપાતા ગ્રાહકોની મોટી સંખ્યા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. વેરાઇઝન માટે વાસ્તવિક લાભ લોંગ-હોલ લાઇનના હસ્તાંતરણનો હતો. વેરાઇઝનનો મોટા ભાગનો વ્યવસાય પૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કેન્દ્રિત થયેલો છે. તેનાથી કંપની અસરકારક ક્ષેત્રીય ફોન કપની બનવા ઉપરાંત જ્યારે પણ ગ્રાહકના ફોરન વેરાઇઝનના કાર્યક્ષેત્રની બજાર જાય ત્યારે કોલ પુરો કરવા માટે તેને ભૂતપૂર્વ એમસીઆઇ (MCI)ની જેમ લોંગ-હોલ કેરીયર્સને યુસેઝ ફી ચૂકવવા માટે ફરજ પાડે છે. આ આવશ્યકતા એમસીઆઇ (MCI) એક્વિઝિશન બાદ પૂરી થઈ અને લાંબા ગાળા સુધી બજારમાં સ્થાન જમાવી રાખવાનો તે ચાવીરુપ વ્યૂહ હતી. 6 જાન્યુઆરી, 2006 સુધીમાં એમસીઆઇ (MCI) વેરાઇઝનમાં વેરાઇઝન બિઝનેસ તરીકે સામેલ કરી દેવાઈ. આ વિલિનીકરણ સાથે વેરિઝોને વોશિંગ્ટન, ડી.સી. ખાતે આવેલી વોશિંગ્ટન વિઝાર્ડ્ઝ અને વોશિંગ્ટન કેપિટલ્સ, વેરાઇઝન સેન્ટર (અગાઉ એમસીઆઇ (MCI) સેન્ટર)ના નામકરણના હક્કો પણ પ્રાપ્ત કર્યા. એક્વિઝિશનના થોડા સમય અગાઉ એમસીઆઇ (MCI)એ એ ઇન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડતી કંપની ટોટાલિટી ખરીદી હતી. 75.11 અબજ ડોલર વેચાણ, 7.4 અબજ ડોલર નફા અને 168.13 અબજ ડોલરની અસ્કયામતો સાથે વેરાઇઝન એમસીઆઇ (MCI) સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સૌથી મોટી ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ કંપની હતી.{{As of|2005|alt=After}} બેલસાઉથ/એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) ઇન્ક. મર્જર થતાં એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) ઇન્ક. અસ્કયામતો અને નફાની દ્રષ્ટિએ જોતાં વિશ્વની સૌથી મોટી ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ કંપની બની.<ref>[http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html ધ ગ્લોબલ 2000 ફોર 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419044928/http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html |date=2015-04-19 }}, fobes.com</ref> ===વિવાદો=== વેરાઇઝન ઘણાં જાહેર વિવાદોમાં સપડાઈ છે. 22 ડિસેમ્બર, 2004ના રોજ સ્પામ ઇમેઇલનો પ્રવાહ ઘટાડવાના પ્રયાસરુપે વેરાઇઝન.નેટ પરના મેઇલ સર્વર [[યુરોપ]] ખાતેના કનેક્શન સ્વીકારે નહીં તેવી ગોઠવણ કરવામાં આવી. વિનંતીના આધારે વ્યક્તિગત ડોમેઇન્સ અનબ્લોક કરવામાં (ખોલવામાં) આવતા.<ref>''[http://www.theregister.co.uk/2005/01/14/verizon_email_block/ વેરાઇઝન પર્સિસ્ટ્સ વિથ યુરોપીયન ઇમેઇલ બ્લોકેડ]'' , જોહન લેડન, ધ રજીસ્ટર, જાન્યુઆરી 14, 2005</ref> 11 મે, 2006ના રોજ ''યુએસએ ટુડે'' એ વેરાઇઝન, એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) ઇન્ક. અને બેલસાઉથે લાખો અમેરિકન નાગરિકોનાં કોલ રેકોર્ડ્ઝ નેશનલ સિક્યોરિટી એજન્સીને આપ્યા હોવાનો અહેવાલ પ્રસિદ્ધ કરતાં વિવાદ સર્જાયો હતો. વેરિઝોને પોતે સરકારને રેકોર્ડ્ઝ આપ્યા હોવાનો ઘસીને ઈનકાર કર્યો, પરંતુ તેણે જાન્યુઆરીમાં એક્વાયર કરેલી એમસીઆઇ (MCI)એ રેકોર્ડ્ઝ સરકારને આપ્યા છે કે કેમ તે મુદ્દે મૌન સેવી લીધું.<ref>''[http://www.commondreams.org/headlines06/0526-05.htm પબ્લિક હિયરિંગ સોટ ઇન ફોન રેકોર્ડ સ્કેન્ડલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624053420/http://www.commondreams.org/headlines06/0526-05.htm |date=2011-06-24 }}'' , વિલિયમ ફિશર, ઇન્ટર પ્રેસ સર્વિસ, મે 26, 2006</ref> 12 ઓક્ટોબર, 2007ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હાઉસ કમિટી ઓન એનર્જી એન્ડ કોમર્સને પત્ર પાઠવીને કબૂલાત કરી કે તેણે ગ્રાહકોની વિગતો એફબીઆઇ (FBI) તથા અમેરિકન સરકારની અન્ય એજન્સીઓને જાન્યુઆરી, 2005થી સપ્ટેમ્બર 2007 સુધીમાં આશરે 94,000 વખત પૂરી પાડી હતી, કોર્ટના આદેશ કે વોરન્ટ વિના તેણે 720 વખત આ વિગતો પૂરી પાડી હતી.<ref>[http://www.consumeraffairs.com/news04/2007/10/verizon_surveillance.html વેરાઇઝન ગેવ કસ્ટમર ડેટા ટુ ગવર્નમેન્ટ વિધાઉટ કોર્ટ ઓર્ડર્સ], consumeraffairs.com</ref> સપ્ટેમ્બર 2007માં વેરાઇઝન વાયરલેસે લોકોને પ્રો-ચોઇસ ટેક્સ્ટ મેસેજની છૂટ આપતા કાર્યક્રમ માટે નરલ પ્રો-ચોઇસ અમેરિકાને તેનું [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઇલ ફોન]] નેટવર્ક તે આધાર પર આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો કે તેમની પાસે વિવાદાસ્પદ અથવા ક્ષોભજનક મેસેજ અટકાવવાનો અધિકાર છે. બાદમાં તેમણે આ નિર્ણય પાછો ખેંચ્યો હતો. <blockquote>“ધિક્કારના નનામા મેસેજ તથા બાળકોને મોકલવામાં આવતા બિભત્સ મેસેજને રોકવા માટે ઘડવામાં આવેલા ઇન્ટરનેટના નીતિ-નિયમોનું તે ખોટું અર્થઘટન હતું... &nbsp;(વેરાઇઝન) વિચારોના મુક્ત પ્રવાહ તરફ ઘણો આદર્શ ધરાવે છે.”<ref>લિપટેક, અદામ (2007-09-27). ''વેરાઇઝન રિવર્સિસ ઇટસેલ્ફ ઓન એબોર્શન રાઇટ્સ મેસેજ્સ'' . ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 27, 2007. http://www.nytimes.com/2007/09/27/business/27cnd-verizon.htmlમાંથી{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} સુધારો</ref></blockquote> 2008માં ઉત્તરીય ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડની લેન્ડલાઇન કામગીરીનું ફેરપોઇન્ટ કમ્યુનિકેશન્સને વેચાણ કરાતાં પ્રશ્નો ખડા થયા. વેચાણ હેમખેમ પાર પડે તે માટે મેઇન, ન્યૂ હેમ્પશાયર અને વર્મોન્ટની સરકારોને પક્ષોએ વિશ્વાસમાં લેવા પડ્યા.{{Citation needed|date=June 2008}} 4 ફેબ્રુઆરી, 2010ના રોજ 4ચનને વેરાઇઝન વાયરલેસના ગ્રાહકોએ સાઇટના ઇમેજ બોર્ડ એક્સેસ કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી હોવાની ફરિયાદ કરી. 4ચનના વહીવટકર્તાઓએ તપાસ કરતાં boards.4chan.org ડોમેઇનના ફક્ત પોર્ટ 80 પરના ટ્રાફિકને અસર થઈ હોવાનું માલૂમ પડ્યું, જેના આધારે તેમણે માન્યું કે આ બ્લોક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે હતો. 7 ફેબ્રુઆરી, 2010ના રોજ વેરાઇઝન વાયરલેસે 4chan.org નિશ્ચિતપણે બ્લોક કરી દેવાયાના અહેવાલને સમર્થન આપ્યું.<ref>મૂટ (2010-02-07). વેરાઇઝન વાયરલેસ કન્ફર્મ્સ બ્લોક. status.4chan.org, 7 ફેબ્રુઆરી 2010. http://status.4chan.org/index.html#2310965532000217917માંથી સુધારો.</ref> ઓગસ્ટ 2010માં વેરાઇઝન અને ગૂગલના ચેરમેન નેટવર્ક ન્યૂટ્રાલિટી નિશ્ચિત હોવી જોઈએ તેમજ મર્યાદિત હોવી જોઈએ તે મુદ્દે સંમત થયા. <ref>/http://www.bloomberg.com/news/2010-08-12/google-verizon-pact-may-herald-end-of-equal-access-internet-as-fcc-stalls.html</ref> <ref>{{cite web | author = Matt Schafer | title = Five Sentences from Google/Verizon that Could Change the Net Forever | quote = Despite Google and Verizon’s claims to support an open Internet, the two page policy proposal removes any hope of moving forward with the open Internet as we know it. | publisher = Lippmannwouldroll.com | date = August 9, 2010 | url = http://lippmannwouldroll.com/2010/08/09/five-sentences-from-googleverizon-that-could-change-the-net-forever/ | access-date = 2010-10-17 | archive-date = 2010-10-18 | archive-url = http://webarchive.loc.gov/all/20101018070908/http%3A//lippmannwouldroll.com/2010/08/09/five%2Dsentences%2Dfrom%2Dgoogleverizon%2Dthat%2Dcould%2Dchange%2Dthe%2Dnet%2Dforever/ | url-status = dead }}</ref> ડિસેમ્બર 2010માં વેરિઝોને વિકીલિક્સ ‘ઓપરેશન પેબેક’ સાથે સંબંધિત કેટલાંક આઇઆરસી (IRC) સર્વર બ્લોક કરીને પોતાના નેટવર્ક પરનાં નિયંત્રણો ચાલુ રાખ્યા.<ref>http://verizonblocking.blogspot.com/2010/12/verizon-purposely-blocking-operation.html</ref> == વેરાઇઝનની સેવાઓ == [[File:Dodge Ram Van Verizon.jpg|thumb|વેરાઇઝન સર્વિસ વાન]] ===અવાજ=== વેરાઇઝન ઘણી લેન્ડલાઇન સેવાઓ પૂરી પાડે છે – જેમ કે, પોટ્સ (POTS) (પ્લેઇન ઓલ્ડ ટેલિફોન સર્વિસ) તથા વીઓઆઇપી (VoIP) (વોઇસ ઓવર ઇન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ) અને ઓપ્ટિકલ ફાઇબર લાઇન સર્વિસિઝ. વધુમાં વેરાઇઝન લાંબા અંતરની સેવાઓ પણ પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત વેરાઇઝન વિન્ડોઝ લાઇવ મેસેન્જર સાથે વપરાતી વીઓઆઇપી (VoIP) સેવા હેઠળ માઇક્રોસોફ્ટ સાથેના સંયુક્ત સાહસ દ્વારા તૈયાર કરેલું ઉત્પાદન વેરાઇઝન વેબ કોલિંગ પણ પૂરું પાડે છે. ''આઇઓબી પણ જુઓ.'' ===વોઇસમેઇલ=== વેરાઇઝન વ્યવસાયો તથા ઘરો માટે વેરાઇઝન વોઇસ મેસેજિંગ નામની વોઇસમેઇલ સેવા પૂરી પાડે છે. ===વાયરલેસ=== ''વેરાઇઝનના વાયરલેસ વિભાગ માટે વેરાઇઝન વાયરલેસ જૂઓ.'' ===વેરાઇઝન વોઇસવિંગ=== વેરાઇઝન વોઇસવિંગ એ બ્રોડબેન્ડ ઇન્ટરનેટ કનેક્શન પર ફોન સેવા આપતી વોઇસ ઓવર આઇપી (VoIP) સેવા છે, જે ડેલ્ટાથ્રી દ્વારા ઓફર કરવામાં આવે છે<ref>{{cite news |url=http://investor.deltathree.com/phoenix.zhtml?c=72861&p=irol-newsArticle&ID=995165 |title=Deltathree Reports First Quarter 2007 Financial Results |date=May 3, 2007 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અને વેરાઇઝન દ્વારા પુનઃ વેચાણ કરવામાં આવે છે. આ સેવા માટે ડીએસએલ (DSL), કેબલ કે વેરાઇઝન ફિયોસ (FiOS) ઇન્ટરનેટ કનેક્શન, રેગ્યુલર ટેલિફોન, રાઉટર અને ટેલિફોન એડપ્ટરની જરુર પડે છે. 31 માર્ચ, 2009ના રોજ વેરિઝોને તેના તમામ તત્કાલિન સબસ્ક્રાઇબર્સ માટે વોઇસ વિંગ સેવા બંધ કરી દીધી. === વીડીઓ === વેરિઝોને 22 સપ્ટેમ્બર, 2005ના રોજ કેલ્લર, ટેક્સાસ ખાતે તેની ફિઓસ (FiOS) સેવા શરુ કરી. ફીયોસ ટીવી (FiOS TV)<ref>{{cite web |title=Verizon FiOS TV: FiOS TV |url=http://www22.verizon.com/FiOSForHome/channels/FiOSTV/FiosTVHome.aspx#/ |access-date=February 12, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060211011601/http://www22.verizon.com/FiOSForHome/channels/FiOSTV/FiosTVHome.aspx#/ |archive-date=ફેબ્રુઆરી 11, 2006 |url-status=live }}</ref> 500થી વધુ કુલ ચેનલ્સ, 180થી વધુ ડિજિટલ મ્યુઝિક ચેનલ, 95થી વધુ હાઇ-ડેફિનેશન ચેનલ અને 10,000 વિડીયો-ઓન-ડિમાન્ડ ટાઇટલ્સ મેળવવા માટે ઓપ્ટિકલ ફાઇબર નેટવર્કનો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત વેરાઇઝન ડાઇરેક્ટટીવી સર્વિસ પણ પૂરી પાડે છે. === ડેટા === વેરાઇઝન ફોન સેવા પૂરી પાડતી હોય તેવા ઘણાં ક્ષેત્રોમાં તે હાઇ સ્પીડ ઇન્ટરનેટ ડીએસએલ (DSL) ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પૂરી પાડે છે. ડીએસએલ (DSL) જે-તે સ્થાનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અનુસાર 768 kbpsથી લઈને 15 mbps ડાઉનલોડ સુધીની રેન્જમાં વિવિધ સ્પીડમાં ઉપલબ્ધ છે. 2006માં વેરિઝોને કેટલાક સબસ્ક્રાઇબર્સને એફટીટીપી (FTTP) (ફાઇબર ટુ ધ પ્રિમાઇસિસ, અથવા ફાઇબર ટુ ધ હોમ) ઓફર કરવાની શરુઆત કરી. વેરાઇઝન તેને ‘ફિયોસ’ (FiOS) કહે છે.<ref>{{cite web |title=Verizon FiOS: FiOS for Home |url=http://www.verizon.net/fios/ | access-date= September 6, 2005 }}</ref> સ્પામ પર દેખરેખ રાખતા બિનનફાકારક સંગઠન સ્પામહોસના મતે, વેરાઇઝન વિશ્વભરના તમામ નેટવર્કમાં વેરાઇઝન સૌથી વધુ સંખ્યામાં જાણીતા સ્પામર્સ ધરાવે છે (2 ઓગસ્ટ, 2007 સુધી).<ref>{{cite web |title=Spamhaus Statistics: The Top 10 |url=http://www.spamhaus.org/statistics/networks.lasso | access-date= August 2, 2007 }}</ref> ===ડિરેક્ટરીની કામગીરી=== વેરાઇઝનનો યલો પેજીસ વ્યવસાય [http://www.superpages.com/ સુપરપેજીસ] તરીકે ઓળખાય છે, જે ટેક્સાસ સ્થિત વેચાણ, પ્રકાશન અને સંબંધિત સેવાઓ 1,200 ડિરેક્ટરી ટાઇટલ્સ સાથે હાથ ધરે છે તથા 41 રાજ્યોમાં આશરે 121 મિલિયન નકલોનું વેચાણ થાય છે. વેબસાઇટમાં દર મહિને અંદાજે 17 મિલિયન વિઝિટર્સ નોંધાય છે. 2004માં તેની આ કામગીરી થકી થયેલી આવક 3.6 અબજ ડોલર હતી તથા દેશભરમાં તે કુલ 7,300 કર્મચારીઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite news |title=Verizon may sell $17 billion directory services |publisher=Billings Gazette |date=December 7, 2005 |url=http://www.billingsgazette.com/index.php?display=rednews/2005/12/07/build/business/52-verizon.inc }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વધુ ટ્રાફિક ધરાવતી સાઇટ્સની સામે સુપરપેજીસે તેના લિસ્ટેડ વ્યવસાયોને સર્ચ એડવર્ટાઇઝિંગની સેવા પૂરી પાડવા માટે ગૂગલ સાથે જોડાણ કર્યું. સુપરપેજીસ તેના જાહેરાતદાતાઓને ગૂગલ સર્ચની શરતો માટે બિડ કરવાની ક્ષમતા પુરી પાડશે.<ref>{{cite news |title=Verizon online directory in ad deal with Google |publisher=Reuters |date=March 28, 2006 |url=http://today.reuters.com/business/newsArticle.aspx?storyID=nN28384443 }}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અંદાજે 17 અબજ ડોલરની અસ્કયામતો સાથે વેરાઇઝને વાયરલેસ અને હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ સર્વિસિઝના વિસ્તરણને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે આ વ્યવસાય એકમ શરુ કર્યું.<ref>{{cite news |first=David |last=Ranii |title=Donnelley likely to pass on Verizon directories |date=December 6, 2005 |publisher=The News & Observer |url=http://www.newsobserver.com/104/story/374766.html }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વેરાઇઝન પ્રથમ બેબી બેલ નથી જેણ તેની ડિરેક્ટરી પ્રકાશન કામગીરીમાંથી છુટકારો મેળવ્યો હોય. ક્વેસ્ટે ડેક્સ મિડીયા બનવા ક્વેસ્ટડેક્સ ડિરેક્ટરી સર્વિસ વેચી મારી અને હાલ એટી એન્ડ ટી (AT &amp; T) તરીકે ઓળખાતી ઇલિનોઇસ બેલએ તેની ડેરક્ટરી કામગીરી 1990માં આર એચ ડોનેલલીને વેચી હતી. (આર. એચ. ડોનેલલી દ્વારા પ્રકાશિત [[એટી એન્ડ ટી ]](AT &amp; T) યલો પેજીસ) ==પ્રાયોજકત્વ અને નામકરણના હક્કો== [[File:Verizon Center.jpg|thumb|left|વેરાઇઝન સેન્ટર ચાઇનાટાઉન, વોશિંગ્ટન, ડી.સી.]] [[File:Verizon Wireless Center Downtown Mankato.JPG|thumb|left|વેરાઇઝન સેન્ટર મેનકેટો, મિનેસોટા]] *વોશિંગ્ટન, ડી.સી. (DC)માં ધ વેરાઇઝન સેન્ટર *વેરાઇઝન ચેમ્પિયનશીપ રેસિંગ, આઇઆરએલ (IRL)ની ઇન્ડિકાર સિરીઝ અને નાસ્કર (NASCAR) નેશનવાઇડ સિરીઝમાં ટીમ પેન્સ્ક સાથે સ્પોન્સરશીપની ભાગીદારી *હિલ્ટન હેડ આઇલેન્ડ, દક્ષિણ કેરોલિનામાં વેરાઇઝન હેરિટેજ (2006-2010) પીજીએ (PGA) ટૂર ઇવેન્ટ *નેટિક, રિડીંગ, મેસેચ્યુસેટ્સમાં જોર્ડનના ફર્નિચર સ્ટોરમાં વેરાઇઝન આઇમેક્સ 3ડી (IMAX 3D) થિયેટર (અગાઉ મોશન ઓડિસી મૂવી, એમ.ઓ.એમ.) *બોબસ્લેડ, લ્યૂગ અને સ્કેલિટન ટ્રેક આવેલા છે તે લેક પ્લેસિડ, ન્યૂ યોર્ક ખાતે વેરાઇઝન સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ *કેલિફોર્નિયાના ઇર્વાઇન, ઇન્ડિયાનાના નોબલ્સવિલ, સેઇન્ટ લૂઇસ, શેર્લોટ, અલાબામાના પેલ્હેમ અને વર્જિનિયા બીચ સહિત અમેરિકાનાં વિવિધ શહેરોમાં આવેલા વેરાઇઝન વાયરલેસ એમ્ફીથિયેટર/વેરાઇઝન વાયરલેસ મ્યુઝિક સેન્ટર *ન્યૂ હેમ્પશાયરના માન્ચેસ્ટર સ્થિત ધ વેરાઇઝન વાયરલેસ એરેના *આર્કાન્સાસમાં નોર્થ લિટલ રોક સ્થિત ધ વેરાઇઝન એરેના *મેનકેટો, મિનેસોટામાં આવેલું ધ વેરાઇઝન વાયરલેસ સેન્ટર ==કંપની વહીવટ== રિચાર્ડ કેરિઓન, રોબર્ટ લેન, સાન્ડ્રા મૂઝ, જોસેફ ન્યૂબોર, થોમસ ઓબ્રાયન, હ્યૂ પ્રાઇસ, ઇવાન સિડેનબર્ગ, વોલ્ટર શિપ્લી, જ્હોન આર. સ્ટેફોર્ડ અને રોબર્ડ સ્ટોરી વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સના હાલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્યો<ref>{{Cite web |url=http://investor.verizon.com/corp_gov/board_directors.aspx |title=Investor.verizon.com |access-date=2011-01-07 |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724051440/http://investor.verizon.com/corp_gov/board_directors.aspx |url-status=dead }}</ref> છે.<ref>{{cite web |title=Verizon Corporate Governance |url=http://investor.verizon.com/corp_gov/board_directors.aspx |access-date=January 2, 2008 |archive-date=ડિસેમ્બર 21, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221074519/http://investor.verizon.com/corp_gov/board_directors.aspx |url-status=dead }}</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} {{Clear}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{Commons category|Verizon}} * {{Official|http://www.verizon.com}} * [http://www.verizonbusiness.com/ વેરાઇઝન બિઝનેસ] * [http://investor.verizon.com/profile/history/index.aspx વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સનો ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718171145/http://investor.verizon.com/profile/history/index.aspx |date=2010-07-18 }} * [http://moneyning.com/coupons/verizon-promo-code-and-verizon-coupons/ વેરાઇઝન પ્રોમો કોડ પેજ જે વર્તમાન સોદાની સાથે સતત અપડેટ થાય છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209111645/http://moneyning.com/coupons/verizon-promo-code-and-verizon-coupons/ |date=2010-02-09 }} * [https://web.archive.org/web/19980121031857/http://www.ba.com/ બેલ એટલાન્ટિક] (આર્કાઇવ) * [http://www.veryzone.org/ વેરાઇઝન બિનસત્તાવાર બ્લોગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927010526/http://www.veryzone.org/ |date=2011-09-27 }} [[Category:વેરાઇઝન કમ્યુનિકેશન્સ]] [[Category:1927માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[Category:ન્યૂયોર્ક શહેર સ્થિત કંપનીઓ]] [[Category:ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજ]] [[Category:બિલ સિસ્ટમ]] [[Category:અમેરિકાની ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ કંપનીઓ]] [[Category:બ્રોડબેન્ડ]] [[Category:અમેરિકાના ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર]] [[Category:અમેરિકાના પે ટેલિફોન ઓપરેટર]] [[Category:અમેરિકાની કેબલ ટેલિવિઝન કંપનીઓ]] [[Category:માગ પર વીડીયો]] 8zcriko14k4w1tucnr7imd74lr5vgd2 0 30128 900977 899422 2026-05-16T01:33:46Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900977 wikitext text/x-wiki {{About|the U.S. state of Vermont}} {{pp-move-indef}} {{US state |Name = Vermont |Fullname = State of Vermont |Flag = Flag of Vermont.svg |Flaglink = [[Flag of Vermont|Flag]] |Seal = Great seal of Vermont bw.png |Map = Map of USA VT.svg |Nickname = The Green Mountain State |Motto = [[Freedom and Unity]] |Former = Vermont Republic |Capital = [[Montpelier, Vermont|Montpelier]] |LargestCity = [[Burlington, Vermont|Burlington]] |Demonym = Vermonter |Governor = [[Jim Douglas]] (R) |Lieutenant Governor = [[Brian Dubie]] (R) |Legislature = [[Vermont General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Vermont Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Vermont House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Patrick Leahy]] (D)<br />[[Bernie Sanders]] (I) |Representative =[[Peter Welch]] (D) |OfficialLang = English |AreaRank = 45th |TotalAreaUS = 9,620 |TotalArea = 24,923 |LandAreaUS = 9250 |LandArea = 24,923 |WaterAreaUS = |WaterArea = 989 |PCWater = 4.1 |PopRank = 49th |2000Pop = 621,760 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web|title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000, to July 1, 2009|publisher = United States Census Bureau|access-date = 2009-12-23|url = http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html}}</ref> <br /> 609,903 (2000) | DensityRank = 30th |2000DensityUS =65.8 |2000Density = 25.9 |MedianHouseholdIncome = $52,104 |IncomeRank = 20th |AdmittanceOrder = 14th |AdmittanceDate = March 4, 1791 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]]: [[UTC]]–5/[[Daylight saving time|−4]] |Longitude = 71° 28′ W to 73° 26′ W |Latitude = 42° 44′ N to 45° 1′ N |WidthUS = 80 |Width = 130 |LengthUS = 160 |Length = 260 |HighestPoint = [[Mount Mansfield|Mt. Mansfield]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =November 6, 2006| archive-date =ઑક્ટોબર 6, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> |HighestElevUS = 4,395 |HighestElev = 1,340 |MeanElevUS = 1,000 |MeanElev = 300 |LowestPoint = |LowestElevUS = 95 |LowestElev = 29 |ISOCode = US-VT |Website = www.vermont.gov }} [[ચિત્ર:Meeting house marlboro vermont 20040911.jpg|thumb|વર્મોન્ટના નગરોમાં સ્થાનિક સરકારોનો મોટાભાગનો વ્યવસાય દર વર્ષે માર્ચમાં બેઠકસ્થળમાં યોજવામાં આવતી નગરબેઠકમાં, જેમકે વર્મોન્ટમાં એક માલબોરો ખાતે, થાય છે.]] '''વર્મોન્ટ''' ({{IPAc-en|en-us-Vermont.ogg|v|ər|ˈ|m|ɒ|n|t}}) એ ઉત્તરપૂર્વીય યુનાઈટેડ રાજ્ય્સ ઓફ અમેરિકાના ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ પ્રાંતમાં આવેલું રાજ્ય છે. આ રાજ્ય {{convert|9250|sqmi|km2}} જમીન સાથે વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 43માં અને કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 45મા ક્રમે આવે છે. તેની વસતી 621,270 છે જે તેને સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું બીજા ક્રમનું રાજ્ય બનાવે છે.<ref>વ્યોમિંગ હેઝ ફ્યૂઅર રેસિડન્ટ્સ</ref> તે ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે કે જે એટલાન્ટિક સમુદ્રનો તટ ધરાવતું નથી, વેર્મોન્ટ તેના શેમ્પલેઇન લેક (જે વર્મોન્ટની પશ્ચિમી સરહદનો પચાસ ટકા હિસ્સો આવરી લે છે) અને ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ લંબાતા ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ માટે જાણીતું છે. દક્ષિણની સરહદે મેસેચ્યુસેટ્સ, પૂર્વમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર, પશ્ચિમમાં ન્યૂ યોર્ક અને ઉત્તરમાં કેનેડાનો ક્વિબેક પ્રાંત આવેલા છે. શરૂઆતમાં મૂળ અમેરિકન (આબેનાકી અને ઇરોક્વોઇઝ) લોકો વર્મોન્ટનાં રહેવાસી હતા. હાલમાં વર્મોન્ટના તાબામાં રહેલાં મોટા ભાગનાં પ્રદેશ ઉપર ફ્રાન્સનો દાવો હતો પરંતુ ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધમાં ફ્રાન્સનો પરાજય થયા બાદ આ પ્રદેશ બ્રિટનની કબજા હેઠળ આવ્યો હતો. ઘણાં વર્ષો સુધી, આસપાસની વસાહતોના (તે સમયે ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ તરીકે ઉલ્લેખ કરાતો), ખાસ કરીને ન્યૂ હૅમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્કના વિસ્તારોના નિયંત્રણ અંગે વિવાદ હતો. આ વસાહતો પાસેથી જમીનના અધિકારો મેળવનારા રહેવાસીઓનો ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દળ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આગળ જઈને વર્મોન્ટ રિપબ્લિક નામનાં એક સ્વતંત્ર રાજ્યમાં પરિણમ્યું હતું. આ રાજ્ય 14 વર્ષ સુધી ચાલેલા ક્રાતિકારી યુદ્ધ દરમિયાન સ્થપાયું હતું; આમ વર્મોન્ટ એ અમેરિકાના 17 એવા રાજ્ય (ટેક્સાસ, હવાઈ, કેલિફોર્નિયા રિપબ્લિક અને મૂળ 13 વસાહતો પૈકીની પ્રત્યેક વસાહત) પૈકીનું એક છે જે એક સમયે પોતાની સાર્વભૌમ સરકાર ધરાવતા હતા. 1791માં, વર્મોન્ટ અમેરિકાનાં 14માં રાજ્ય તરીકે જોડાયું. તે મૂળ 13 વસાહતો બહારનું સૌ પ્રથમ રાજ્ય હતું. વર્મોન્ટ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કરનારું મોખરાનું રાજ્ય છે.<ref>{{cite web|title=US Department of Agriculture – Economic Research Service|work='Table 44—U.S. maple syrup production and value, by state, calendar years|url=http://www.ers.usda.gov/briefing/sugar/data/table44.xls|access-date=2007-01-05|archive-date=2003-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20030607045816/http://ers.usda.gov/Briefing/Sugar/Data/Table44.xls|url-status=dead}}</ref> માઉન્ટપિલિયર આ રાજ્યની રાજધાની છે, અને બર્લિંગ્ટન તેનું સૌથી વિશાળ શહેર અને મહાનગરીય વિસ્તાર છે. અન્ય કોઈ રાજ્ય બર્લિંગ્ટન જેટલું નાનું શહેર<ref>[http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1118_burlington.html નેશનલ જીયોગ્રાફિક]. સુધારો જૂન 30, 2008</ref> અને માઉન્ટપિલિયર જેટલી નાની રાજધાની ધરાવતું નથી.<ref name="nyt_mont">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1995/09/17/travel/a-picture-perfect-capital.html|title=A Picture-Perfect Capital|last=Wetherell|first=W. D.|date=September 17, 1995|work=NY Times|access-date=2009-03-31}}</ref> == ભૂગોળ == {{See also|List of counties in Vermont|List of towns in Vermont|List of mountains in Vermont}} પૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રદેશમાં વર્મોન્ટ વસેલું છે અને તે {{convert|9614|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે, જે તેને અમેરિકાનું 45મું સૌથી વિશાળ રાજ્ય બનાવે છે. આ પૈકી, જમીન {{convert|9250|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર અને જળ {{convert|365|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર બનાવે છે, જે વર્મોન્ટને જમીન વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 43મું અને જળ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 47મું સૌથી મોટું રાજ્ય બનાવે છે. કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે અલ સાલ્વાડોર કરતા વધુ મોટું અને [[હૈતી]] કરતા નાનું છે. [[ચિત્ર:National-atlas-vermont.png|thumb|શહેરો, રોડ અને નદીઓ દર્શાવતો વર્મોન્ટનો નકશો]] કનેક્ટિકટ નદીનો પશ્ચિમીતટ આ રાજ્યની પૂર્વીય (ન્યૂ હેમ્પશાયર) સીમારૂપ છે (ખુદ આ નદી પણ ન્યૂ હેમ્પશાયરનો એક ભાગ છે).<ref> ''વેરમોન્ટ વી. ન્યૂ હેમ્પશાયર'' {{Ussc|289|593|1933}}</ref> વર્મોન્ટમાં આવેલું મોટું તળાવ- લૅક શેમ્પલેઇન એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તાજા જળનું છઠ્ઠું સૌથી વિશાળ જળાશય છે અને તે વર્મોન્ટના ઉત્તરપશ્ચિમ હિસ્સાને ન્યૂ યોર્કથી અલગ પાડે છે. ઉત્તરથી દક્ષિણ વર્મોન્ટ {{convert|159|mi|km|abbr=off}} લંબાઈ ધરાવે છે. પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ કેનેડાની સરહદે તે {{convert|89|mi|km|abbr=off}}ની મહત્તમ પહોળાઈ ધરાવે છે; મેસેચ્યુસેટ્સ લાઇન પાસે તે સૌથી સાંકડી પહોળાઈ {{convert|37|mi|km|abbr=off}} ધરાવે છે. આ રાજ્યનું ભૌગૌલિક કેન્દ્ર વૉશિંગ્ટન છે, જે રોક્સબરીથી ત્રણ માઇલ (5 કિ.મી.) પૂર્વમાં છે. વર્મોન્ટ અને કેનેડાની વચ્ચે અમેરિકાની 15 ફેડરલ સીમા આવેલી છે. ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દ કેમ્પ્લેઇને 1647ના પોતાના નકશામાં વર્મોન્ટના પર્વતોને “વર્ડ મોન્ટ” (પુરાણી ફ્રેન્ચમાં લીલો પર્વત) નામ આપ્યું હતું અને કદાચ તેણે વર્મોન્ટ રાજ્યનું નામ પણ આપ્યું હતું. વર્મોન્ટ નામ ({{lang-fr|vert mont}})નો ઉદભવ કેવી રીતે થયો તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ તે વર્મોન્ટ નામનો ઉદભવ તેનાથી થયો હોય એવી શક્યતા છે, જેની રજૂઆત થોમસ યંગે 1777માં કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|title=The Name Vermont|author=Joseph-Andre Senecal|access-date=2011-02-10|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010204053/http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|url-status=dead}}</ref> કેટલાક સત્તાવાર સૂત્રો એવું કહે છે કે આ પ્રદેશનું નામ વર્મોન્ટ રાખવામાં આવ્યું હતું કારણ કે આ પ્રદેશ ન્યૂ હૅમ્પશાયરના વ્હાઇટ માઉન્ટેઇન અને ન્યૂ યોર્કના એડિરોન્ડૅક્સની તુલનાએ વધુ વન સંવર્ધન ધરાવતું હતું; અન્ય લોકો એવું કહે છે કે અબરખ-ક્વાર્ટ્ઝ-ક્લોરાઇટના ખડકોની પૂર્વે લીલા રંગના રૂપાંતરિત પોચા ખડકો આ નામ પાછળ કારણરૂપ છે. ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળા રાજ્યની ઉત્તર-દક્ષિણ હિસ્સામાં પથરાયેલી છે જે પોતાના કેન્દ્રની સ્હેજ પશ્ચિમે રહીને રાજ્યની લંબાઈનો મોટા ભાગનો હિસ્સો આવરી લે છે. રાજ્યના દક્ષિણપશ્ચિમ હિસ્સામાં ટેકોનિક પર્વતો; ઉત્તરપૂર્વમાં ગ્રેનાઇટિક પર્વતો આવેલા છે.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=8NWPJkRK-VMC&pg=RA1-PA274-IA1&lpg=RA1-PA274-IA1&dq=%22granitic+mountains%22+vermont#PRA1-PA272,M1 |title=Google Books |publisher=Books.google.com |date=2006-08-28 |access-date=2010-07-31}}</ref> ઉત્તરપશ્ચિમમાં, શેમ્પલેઇન લેક નજીક, ફળદ્રુપ શેમ્પલેઇન ખીણ આવેલી છે. આ ખીણની દક્ષિણે બોમોસીન તળાવ આવેલું છે. [[ચિત્ર:Vermont (1).png|thumb|left|વર્મોન્ટમાં 14 કાઉન્ટીઓ છેમાત્ર બે – લેમોઇલ અને વોશિંગ્ટન – વર્મોન્ટના પ્રદેશોથી સંપૂર્ણ રીતે ઘેરાયેલા છે.]] અહીંના વિવિધ પર્વતો બારે માસ આપમેળે વિકસી શકે એવી જૈવિક પદ્ધતિ ધરાવતા આલ્પાઇનના વૃક્ષોની હારમાળા ધરાવે છે. આ પર્વતોમાં રાજ્યનો સૌથી ઊંચો પર્વત માઉન્ટ મૅન્સફીલ્ડ, બીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કિલિન્ગ્ટન પીક, ત્રીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કૅમલ’સ હમ્પ અને પાંચમા ક્રમના સૌથી ઊંચા શિખર માઉન્ટ અબ્રાહમનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યનો આશરે 77 ટકા હિસ્સો વનઆચ્છાદિત છે; બાકીનો હિસ્સો ઘાસવાળી જમીન, ઊંચાણવાળાં પ્રદેશ, તળાવો, સરોવરો અને ભીનાશવાળી પોચી જમીન વડે બનેલો છે. વર્મોન્ટમાં આવેલ માર્શ-બિલિંગ્સ-રોકફૅલર નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક (વૂડસ્ટોકમાં) અને એપ્પલાચિયન નેશનલ સિનીક ટ્રેઇલ સહિતના વિસ્તારોનું સંચાલન નેશનલ પાર્ક સર્વિસ દ્વારા થાય છે.<ref>{{cite web|title = Vermont|publisher = National Park Service|access-date = 2008-07-15|url = http://www.nps.gov/state/vt|archive-date = 2008-06-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20080616102625/http://www.nps.gov/state/vt/|url-status = dead}}</ref> === શહેરો === {{Fix bunching|beg}} [[ચિત્ર:Burlington, Vermont.jpg|thumb|બર્લિંગ્ટન, વર્મોન્ટનું સૌથી મોટું શહેર]] {{Fix bunching|mid}} [[ચિત્ર:Downtown Rutland, Vermont.jpg|thumb|રટલેન્ડ]] {{Fix bunching|mid}} [[ચિત્ર:Montpelier with state capitol in distance.jpg|thumb|માઉન્ટપિલિટર, વર્મોન્ટની રાજધાની]] {{Fix bunching|end}} શહેરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી): * બર્લિંગ્ટન – 38,897 * સાઉથ બર્લિંગ્ટન – 17,574 * રટલેન્ડ – 16,742 * બાર – 8,837 * માઉન્ટપિલિયર – 7,760 * સેન્ટ અલબન્ઝ – 7,250 * વિનૂસ્કી – 6,429 * ન્યૂપોર્ટ – 5,148 * વર્જીનીસ – 2,666 === સૌથી મોટા નગરો === આ નગરો શહેર તરીકે ગણવા જેટલા મોટા છે પરંતુ તેમની તે રીતે ગણતરી થતી નથી. સૌથી મોટા નગરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી): * એસેક્સ – 19,649 * કોલચેસ્ટર – 17,237 * બેનિંગ્ટન – 15,093 * બ્રેટલબરો – 11,491 * મિલ્ટન – 10,714 * હાર્ટફોર્ડ – 10,696 * સ્પ્રિંગફીલ્ડ – 8,602 * વિલિસ્ટન – 8,430 * મિડલબરી – 8,271 * સેન્ટ જોહ્ન્સબરી – 7,421 * શેલબર્ન – 7,041 * નોર્થફીલ્ડ – 5,740 === આબોહવા === [[ચિત્ર:vermont fall covered bridge 2009.JPG|thumb|ઢંકાયેલો પૂલ, ફોલ ફોલિયેજ સામે સ્થાપવામાં આવેલો, 2009]] વર્મોન્ટ ભેજયુક્ત ખંડીય આબોહવા ધરાવે છે, અહીંનો ઊનાળો ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે, શિયાળો ઠંડો હોય છે, ઊંચાણવાળી જગ્યાઓએ વધુ ઠંડી પડે છે.<ref>{{cite web |url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |title=accessed September 15, 2007 |publisher=Academics.smcvt.edu |date=1911-07-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813094937/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |url-status=dead }}</ref> તે મિન્સ્ક, સ્ટોકહૉમ અને ફાર્ગોને સમાન ડીએફબી (Dfb)ની કોપ્પેન વર્ગની આબોહવા ધરાવે છે.<ref>[http://vermont.wedding.net/geography.html ઉપયોગ સપ્ટેમ્બર 15, 2007]</ref> વર્મોન્ટ વસંતઋતુમાં તેની મડ મોસમ માટે જાણીતું છે. ત્યાર બાદ સામાન્યપણે હળવા પ્રારંભિક ઊનાળો, ગરમ ઓગસ્ટ, રંગબેરંગી શરદઋતુ આવે છે અને શિયાળો ઠંડો હોય છે. ઉત્તરપૂર્વના ગ્રામીણ વિસ્તારો સહિતનો રાજ્યનો ઉત્તરીય હિસ્સો (જેને “નોર્થઇસ્ટ કિંગડમ”નું ઉપનામ મળેલું છે) અસાધારણપણે ઠંડા શિયાળા માટે જાણીતું છે, અહીંના તાપમાનની સરેરાશ ઠંડક રાજ્યના દક્ષિણીય વિસ્તારોની સરખામણીએ ઘણીવાર 10 ડીગ્રી ફેરનહીટ (5.56 ડીગ્રી સેલ્શિયસ)ની હોય છે. વાર્ષિક હિમવર્ષા પ્રદેશની ઊંચાઇ મુજબ સરેરાશ {{convert|60|in|cm|0}} થી {{convert|100|in|cm|0}}ની વચ્ચે હોય છે. રાજ્યનું વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાન {{convert|43|°F|°C|0}} છે.<ref>[http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html વર્મોન્ટ ઓનલાઇન એનસાયક્લોપેડીયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207061153/http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html |date=2013-12-07 }} સુધારો મે 28, 2008</ref> શરદમાં ઠંડી ઋતુનું આગમન થતાં વર્મોન્ટના પર્વતો પરના સુગર મેપલ ઉપર લાલ, કેસરી અને સોનેરી પાંદડા જોવા મળે છે. આ જે રંગો જોવા મળે છે તે સુગર મૅપલના કોઇ એક ખાસ પ્રકારની હાજરીને આભારી નથી, બલકે આ વિસ્તારની વિવિધ પ્રકારની માટી અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ તેનું કારણ છે. વર્નોન ખાતે 4 જુલાઈ, 1911ના રોજ સૌથી ઊંચુ તાપમાન {{convert|105|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું; નીચામાં નીચું તાપમાન 30 ડિસેમ્બર 1933ના રોજ બ્લૂમફીલ્ડ ખાતે {{convert|-50|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું. નીચામાં નીચું તાપમાન ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ (બિગ બ્લેક નદી, મેરાઇન ખાતે પણ 2009માં -50 ડીગ્રી ફેરનહીટનું તાપમાન ખાતરીપૂર્વક નોંધાયેલું છે) ખાતે નોંધાયું હતું.<ref>ધો ધીઝ વોસ ટાઇડ બાય બિગ બ્લેક રિવર, મૈની, ઇન 2009</ref><ref>{{cite book|author = Adams, Glenn |title = Maine ties Vt. for record low temperature|publisher = Burlington Free Press|date = February 11, 2009}}</ref> ખેતી માટેની વાવણીની ઋતુ 120થી 180 દિવસ ચાલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |title=National Gardening Association |publisher=Garden.org |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627174702/http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |url-status=dead }}</ref> === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર === વર્મોન્ટને પાંચ અલગ કુદરતી પ્રદેશમાં વહેચાયેલું છે. ભૌગોલિક અને ભૌતિક ગુણધર્મોને આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલ આ પાંચ પ્રદેશોમાં ઉત્તરપુર્વીય ઉચ્ચપ્રદેશ, ગ્રીન માઉન્ટેઇન, ટેકોનિક માઉન્ટેઇન, શેમ્પલેઇનનો નીચાણવાળો પ્રદેશ અને વર્મોન્ટ પીડમોન્ટનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=Academics Content Server at Saint Michael's|work=The Physiographic Regions of Vermont|url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|access-date=2007-01-03|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514235917/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|url-status=dead}}</ref> મધ્ય અને દક્ષિણી ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળામાં વર્મોન્ટનાં સૌથી જુના ખડકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમની રચના આશરે એક અબજ વર્ષ પૂર્વે જયારે સૌપ્રથમ વખત પર્વતો બનવાનું શરુ થયું હતું તે સમયગાળામાં (અથવા ઓરોજેની) થઇ હતી. ત્યાર પછી, આશરે {{Nowrap|400 million}} વર્ષ પૂર્વે, પર્વત નિર્માણનો બીજો તબક્કો શરુ થયો જેમાં ગ્રીન માઉન્ટેઇનનાં શિખરો રચાયા, આ શિખરો {{convert|15000|-|20000|ft}} ઊંચા હતા, એટલે કે હાલની ઉંચાઈ કરતા ત્રણથી ચાર ગણ ઊંચા હતા તેમજ તે વખતે તેઓ [[હિમાલય]]ની સાથે તુલના કરી શકાય તેવા હતા. આ પર્વતો (હાલ શેમ્પલેઇન લેકનો પૂર્વીય કાંઠો)ની પશ્ચિમે ઉત્તર-દક્ષિણ લંબાતી શેમ્પલેઇન થ્રસ્ટ (થ્રસ્ટ એટલે જમીનના પદ નીચે આવેલ જુદી જાતના ખડકમાં રહેલી તિરાડ કે ભંગાણ)ને નજર સમક્ષ રાખવામાં આવે તો આ શિખરોની રચના કરનાર ભૌગોલિક દબાણનો ખ્યાલ મેળવી શકાય છે. જમીનની અંદર રહેલા ખડકોને ઊંચકીને નવા પર્વતોની રચના કરનારા ભૌગોલિક દબાણનું આ એક ઉદાહરણ છે. આ રાજ્યમાં ગ્રેનાઈટનાં ભંડારો મળી આવેલ છે. વર્મોન્ટનાં બારમાં આવેલ રોક ઓફ એજીસ કવોરી એ દેશમાંથી ગ્રીનાઈટની નિકાસ કરતી મોખરાની નિકાસકાર છે. આ કંપનીના તાલીમબદ્ધ શિલ્પીઓની કલાકૃતિ {{convert|3|mi}} નીચે હોપ સિમેટ્રી ખાતે જોઇ શકાય છે જ્યાં કબરના પત્થરો અને સ્મૃતિસ્તંભ જોઇ શકાય છે. જર્મની, હોંગ કોંગ અને આબુ ધાબીના કેટલાક મકાનોનું બાંધકામ લગભગ વર્મોન્ટનાં ગ્રેનાઈટ{{Clarify||what does "almost primarily" mean EXACTLY|date=June 2010}} વડે જ કરાયેલું છે. અહી બાર અલગ રંગોમાં ગ્રેનાઈટ મળે છે જેમાં બાર ગ્રે, બેથલ વ્હાઈટ, ગેલેક્ટીક બ્લ્યુ, સેલીસ્બરી પિંક, અમેરિકન બ્લેક, ગાર્ડનિયા વ્હાઈટ, લોરેન્શિયન પિંક અને સ્ટેનસ્ટેડ ગ્રે વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.rockofages.com/en/quarry-blocks |title=QUARRIES &#124; Rock of Ages Corporation |publisher=Rockofages.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929091156/http://rockofages.com/en/quarry-blocks |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-10 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135709/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |url-status=dead }}</ref> ઇસ્લે લા મોત્તે ખાતે પણ ચેઝી ફોર્મેશનનાં અવશેષો જોવા મળી શકે છે. આ સૌપ્રથમ ખંડીય ખડકો પૈકીના એક હતા. આ સ્થળ ફિસ્ક કવોરીનાં ચુનાના પત્થરોનું છે, જ્યાં સ્ટ્રોમેટોપોરોઇડ્સ જેવા પૌરાણિક જળચર સજીવોનાં અવશેષો સચવાયેલા પડ્યા છે. આ અવશેષોના મૂળ {{Nowrap|200 million}} વર્ષ પૂર્વે સુધી લંબાય છે.{{Clarify||vague term needs quantifying|date=June 2010}} એવું માનવામાં આવે છે કે કોઈ એક સમયે વર્મોન્ટ આફ્રિકા (પેન્ગાઈયા) સાથે જોડાયેલું હતું. આફ્રિકા અને અમેરિકા, બંનેનાં દરિયાકાંઠે મળી આવેલ અવશેષો અને ખડક રચના પેન્ગાઈયાનાં સિદ્ધાંતનાં વધુ પુરાવા સમાન છે.{{Citation needed|date=June 2010}} પાછલી ચાર સદીઓમાં, વર્મોન્ટએ કેટલાક ભૂકંપ અનુભવ્યા છે જેમનું કેન્દ્ર વર્મોન્ટની નીચે હતું, 1952મા આવેલો સૌથી મોટો ભૂકંપનો આચકો 6.૦ની તીવ્રતાનો હતો.<ref name="bfp100624">{{Cite news|title=Canada quake shakes Vt.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A,4A|date={{Nowrap|24 June}} 2010}}</ref> === પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ === વર્મોન્ટ સમશીતોષ્ણના પહોળા પર્ણ અને મિશ્ર વનવિસ્તારના જૈવપ્રદેશો ધરાવે છે. મોટા ભાગનું રાજ્ય, ખાસ કરીને વ્હાઈટ માઉન્ટેઇન ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ-અકાડિઅન જંગલોના કૉનિફર (શંકુ આકરના વૃક્ષો) અને ઉત્તરીય ભાગ સાગના સખત લાકડા વૃક્ષો દ્વારા છવાયેલું છે. ન્યૂ યોર્ક સાથેની પશ્ચિમી સીમા અને શેમ્પલેઇન લેકની આસપાસનો વિસ્તાર પૂર્વીય ગ્રેટ લૅકસના નીચાણવાળા જંગલોનાં એક હિસ્સારૂપ છે. રાજ્યનો દક્ષિણપશ્ચિમ ખૂણો અને કનેક્ટિકટ નદીનો ભાગ મિશ્ર ઓકના ઉત્તરપૂર્વીય તટીય જંગલો વડે આચ્છાદિત છે.<ref name="ecoregions">{{cite journal |author = Olson, D. M, E. Dinerstein, ''et al'' |title = Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |journal = [[BioScience]] |year = 2001 |volume = 51 |issue = 11 |pages = 933–938 |url = http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |doi = 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:TEOTWA]2.0.CO;2 |access-date = 2011-02-10 |archive-date = 2011-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |url-status = dead }}</ref> આ રાજ્ય સરીસૃપ તથા ઉભયજીવીની 41 પ્રજાતિઓ, માછલીઓની 89 પ્રજાતિઓ ધરાવે છે જે પૈકીની 12નું મૂળ વતન વર્મોન્ટ નથી;<ref name="c101124">{{Cite news | first=Joseph | last=Gresser | title=How all those fish got to Vermont | url=| work= | publisher=the chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 17 | date=24 November 2010 | id= | access-date=}}</ref> સંવર્ધિત પક્ષીઓની 193 પ્રજાતિઓ, સસ્તન પ્રાણીઓની 58 પ્રજાતિઓ, જંતુઓની 15,000 કરતા પણ વધુ પ્રજાતિઓ, અને હાયર પ્લાન્ટ તેમજ ફૂગ, શેવાળની 2,000 પ્રજાતિઓ અને 75 અલગ અલગ કુદરતી જાતિઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |title=Vermont Fish and Wildlife Department |publisher=Vtfishandwildlife.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522031818/http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટમાં ઇસ્ટર્ન ટિમ્બર રેટલસ્નેક નામનો ઝેરી સાપ મળે છે. તે પશ્ચિમ રટલેન્ડ કાઉન્ટીના કેટલાક એકર સુધી મર્યાદિત છે.<ref>{{cite news|first=Candace|last=Page|title=Sightings of milk snakes, rattlesnake mimics, shake residents|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|9 July}} 2009}}</ref> 19મી સદીના મધ્યભાગ સુધીમાં, અતિરેકપૂર્ણ શિકાર અને કુદરતી નિવાસસ્થાનના વિનાશને કારણે આ રાજ્યમાંથી જંગલી મરઘાઓ નામશેષ થઈ ગયા હતા. 1969માં પુનઃ 16 મરઘાને વસાવવામાં આવ્યા અને 2009માં તેમની સંખ્યા વધીને અંદાજિતપણે 45,000 થઈ હતી.<ref>{{cite news|title=Hunting Wild Turkeys|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= THREE, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> 1970થી અત્યાર સુધીમાં, ખેતજમીનમાં ઘટાડો થયો છે તેથી પર્યાવરણમાં ઘટાડો થયો છે અને ઝાડ પર વસનારા વિવિધ પક્ષીઓની સંખ્યા પણ ઘટી છે જેમાં અમેરિકન વૂડકૉક, બ્રાઉન થ્રેશર, ઇસ્ટર્ન ટોવહી, વિલો ફ્લાયકેચર, ગોલ્ડન-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, બ્લ્યૂ-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, ફીલ્ડ સ્પેરો અને બાલ્ટિમોર ઓરિયોલનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Saving shrubland|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|6 July}} 2010}}</ref> આ રાજ્યના જંગલો, છોડની મૂળ જાતિઓ અને વન્યજીવન માટે હુમલાખોર વાઇલ્ડ હનીસકલને ભયરૂપ માનવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|first=Larson|last=Dimarlo|title=Using undiluted herbicides to fight invasive species|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=2D |date={{Nowrap|13 June}} 2010}}</ref> ડીડીટી (DDT)ને કારણે માછલી મારનારા એક મોટા પક્ષી ઓસપ્રેના ઈંડાઓ નાશ પામતા, આ રાજ્યમાં તેઓ જોવા મળતા નથી. 1998થી આ પ્રજાતિ પુનઃજીવિત થવા લાગી છે. 2010 સુધીમાં, આ પક્ષી હવે રાજ્યમાં ભયની સૂચિની બહાર આવી ગયું છે.<ref>{{Cite news|first=Natalie|last=Diblasio|title=Lake Arrowhead failure is first in 12 years|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100730/NEWS02/100729036/Ospreys-fail-to-reproduce-at-Lake-Arrowhead|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B|date=30 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2008થી 2010 સુધીના ગાળા દરમિયાન વ્હાઇટ-નોઝ સિન્ડ્રોમે આ રાજ્યમાં આખા શિયાળા દરમિયાન જમીનમાં વસનારા તમામ ચામાચીડીયા પૈકી અંદાજે બે-તૃતીયાંશ ચામાચીડીયાને મારી નાખ્યા હતા.<ref>{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Bats struggle to survive|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100727/NEWS02/7270303/Bats-struggle-to-survive|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B,4B|date=27 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પૂરની પરિસ્થિતિ ટાળવા માટે વિનૂસ્કી નદી સહિતની વર્મોન્ટની ઘણી નદીઓ ઉપર માનવ-સર્જિત બંધો બનાવવામાં આવ્યા છે. 1927ના નવેમ્બર મહિનામાં ઉથલપાથલ મચાવનારા પૂરની જેમ પૂર જમીનના કુદરતી દેખાવ માટે વિનાશક બની શકે છે, પરંતુ તે ખેતજમીન ઉપર પોષકતત્વોથી ભરપૂર કાંપ {{convert|1|ft}} સુધી નિક્ષેપિત કરી શકે છે.{{Citation needed|reason=the precision of "one foot" cries out for a footnote|date=June 2010}} == ઇતિહાસ == {{Main|History of Vermont}} [[ચિત્ર:Mount mansfield 20040926.jpg|thumb|માઉન્ટ મેન્સફીલ્ડ, 4,393 ફૂટ (1,339 મીટર), વર્મોન્ટનું સૌથી ઊંચું સ્થળ]] === પૂર્વ કોલમ્બિયન === ઇ.સ.પૂ. 8,500થી 7,000 વચ્ચેના સમયગાળામાં, શેમ્પલેઇન સમુદ્રના સમયમાં, મૂળ અમેરિકનોએ વર્મોન્ટ પર વસવાટ કર્યો હતો અને તેઓ શિકાર કરતા હતા. ઇ.સ.પૂ આઠમી સહસ્ત્રાબ્દીથી ઇ.સ.પૂ. 1,000 સુધીના પ્રાચીન કાળ દરમિયાન, મૂળ અમેરિકનોએ વર્ષો સુધી સ્થળાંતર કર્યું. વૂડલૅન્ડ કાળ દરમિયાન ઇ.સ.પૂ. 1,000 ઇ.સ. 1,600 સુધીમાં ગામડાઓ અને વ્યાપારિક માળખાની સ્થાપના કરાઈ હતી તથા સિરામિક અને તીર કામઠાની ટેક્નોલોજી વિકસાવવામાં આવી હતી. કોલમ્બિયન યુગ પૂર્વેના વર્મોન્ટની હવે વાત કરીએ. રાજ્યના પશ્ચિમી હિસ્સામાં અલ્ગોન્ક્વિયન-ભાષી જાતિની નાની વસતી હતી, જેમાં મોહિકન અને અબેનાકી લોકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. 1,500 અને 1,600 વચ્ચેના કોઇ સમયે, ઇરોક્વોઇઝે નાની મૂળ જાતિઓને વર્મોન્ટની બહાર હાંકી કાઢી, અને બાદમાં આ વિસ્તારનો શિકાર પ્રદેશ તરીકે ઉપયોગ કર્યો તથા બાકી બચેલા અબેનાકી લોકો સાથે ઘર્ષણ થયું. 1,500માં આ લોકોની વસતી આશરે 10,000 હોવાનો અંદાજ છે. === સંસ્થાન === {{See also|List of forts in Vermont}} [[ચિત્ર:ConstitutionHouse WindsorVermont.JPG|thumb|વિન્ડસર ખાતેનું ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ, જ્યાં જુલાઇ 8, 1777ના રોજ વર્મોન્ટના બંધારણને સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. ]] [[ચિત્ર:The Green Mountain Boys Flag.jpg|right|thumb|180px|એ.સી. 1775 ફ્લેડ જેનો ઉપયોગ ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.]] 1535માં જેક્સ કાર્ટિયરે સૌથી પહેલા વર્મોન્ટને જોયું હતું એમ મનાય છે. 30 જુલાઈ, 1609ના રોજ ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દી શેમ્પલેઇને વર્મોન્ટ ન્યૂ ફ્રાન્સનો એક ભાગ છે એવો દાવો કર્યો અને એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જે વર્મોન્ટમાં સ્થપાનાર સૌપ્રથમ યુરોપિયન બાંધકામ હતું. 1638માં સમગ્ર ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં એક “હિંસક” ભૂકંપ અનુભવવા મળ્યો, જેનું કેન્દ્ર સેંટ લૉરેન્સ વૅલિમાં હતું. વર્મોન્ટમાં નોંધાયેલી આ સૌ પ્રથમ ધરતીકંપ સંબંધિત હિલચાલ હતી.<ref name="bfp100624"/> 1690માં, આલ્બનીના [[નેધરલેંડ|ડચ]]-બ્રિટિશ લોકોના એક જૂથે હાલના એડિસનની પશ્ચિમે ચિમની પોઇન્ટ{{convert|8|mi}} ખાતે એક વસાહત અને ટ્રેડિંગ પોસ્ટ સ્થાપી. 1724માં નજીકની ડમર્સ્ટન અને બ્રેટલબરોની વસાહતોનું રક્ષણ કરતા ફોર્ટ ડમરનાં બાંધકામ સહિત સૌપ્રથમ બ્રિટનની કાયમી વસાહત સ્થાપવામાં આવી. 1731થી 1734ના ગાળામાં, ફ્રેન્ચ લોકોએ એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જેના લીધે લૅક શેમ્પલેઇન ખીણમાં ન્યૂ ફ્રાન્સ/વર્મોન્ટ સીમાનો અંકુશ ફ્રાન્સને મળ્યો. 1755 અને 1758 વચ્ચેના ગાળામાં બ્રિટિશરો સેંટ ફ્રૅડેરિકના કિલ્લાને જીતવામાં ચાર વખત નિષ્ફળ નીવડ્યાં હતા 1759માં, સર જેફરી એમ્હર્સ્ટની આગેવાની હેઠળની 12,000 બ્રિટિશ નિયમિત અને પ્રાદેશિક સૈનિકોના સંયુક્ત દળે આ કિલ્લો જીતી લીધો. ફ્રાન્સના લોકોને આ વિસ્તારમાંથી હાંકી કઢાયા. ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ઘમાં ફ્રાન્સના પરાજય બાદ, 1763માં થયેલી પેરિસની સંધિએ આ જમીનનો અંકુશ બ્રિટિશને આપ્યો. આ યુદ્ધના અંતથી વર્મોન્ટમાં નવા વસાહતીઓ આવ્યા. આખરે, મેસેચ્યુસેટ્સ, ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક – તમામ વચ્ચે આ સરહદી વિસ્તાર માટે હરીફાઇ થઈ. 20 માર્ચ, 1764ના રોજ, રાજા જ્યોર્જ ત્રીજાએ કનેક્ટીકટ નદીના પશ્ચિમી તટે ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક વચ્ચે, ઉત્તરે મેસેચ્યુસેટ્સ અને ઉત્તર અક્ષાંશની 45 ડિગ્રી દક્ષિણે એક સીમા સ્થાપી. ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ (ન્યૂ હૅમ્પશાયર દ્વારા રચાયેલા નગરો જે હાલમાં વર્મોન્ટમાં છે) મારફતે જમીનના અધિકારો માનવાનો ન્યૂ યોર્કે ઇનકાર કરી દેતા, અસંતોષ અનુભવી રહેલા વસાહતીઓ વિરોધનું આયોજન કર્યું, જેના કારણે 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ સ્વતંત્ર વર્મોન્ટની રચના કરવામાં આવી.<ref name="SLADE">સ્લેડ, વિલિયમ, જુનિયર, કમ્પાઇલર ''વર્મોન્ટ રાજ્ય પેપર્સ: વર્મોન્ટની પ્રજા દ્વારા સરકારની ધારણા અને સ્થાપના સાથે સંકળાયેલા દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ, જર્નલ ઓફ ધ કાઉન્સિલ ઓફ સેફ્ટી, ફર્સ્ટ કન્સ્ટીટ્યુશનની સાથે, જનરલ એસેમ્બલી અને 1779થી 1786ની વચ્ચેના કાયદાની પ્રારંભિક જર્નલ, સર્વાંગી.'' ; મિડલબરી, વર્મોન્ટ; 1823. પાનાં.13–19.</ref><ref name="VAN ZANDT">વેન ઝેન્ડ્ટ, ફ્રેન્કલિન કે.; ''બાઉન્ડ્રીઝ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્ડ ધ સેવરલ સ્ટેટ્સ'' ; જીયોલોજીકલ સરવે પ્રોફેશનલ પેપર 909. વોશિંગ્ટન, ડી.સી.; ગવર્નમેન્ટ પ્રિન્ટિંગ ઓફિસ; 1976. તેના વિષયોનું પ્રમાણભૂત કમ્પાઇલેશન. પાનું. 63</ref> 1770માં, ન્યૂ યોર્કથી આવતા નવા વસાહતીઓથી ન્યૂ હેમ્પશાયરના મૂળ વસાહતીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે ઇથાન એલને પોતાના ભાઈઓ ઇરા અને લેવી અને સેઠ વોર્નર સાથે મળીને એક ઔપચારિક દળ – ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝની રચના કરી. === સ્વતંત્રતા અને રાજ્યનો દરજ્જો === [[ચિત્ર:VTadmissionAct.JPG|thumb|left|upright|1970 એક્ટ ઓફ કોંગ્રેસ જેણે વર્મોન્ટને સંઘીય જોડાણમાં દાખલ કર્યું. રાજ્ય તરીકેની સત્તા માર્ચ 4, 1791થી શરૂ થઈ]] [[ચિત્ર:Vermont State House front.jpg|thumb|right|માઉન્ટપિલિયરમાં આવેલો નીઓક્લાસિકલ વર્મોન્ટ સ્ટેટ હાઉસ (કેપીટલ)નો ગોલ્ડ લીફ ડોમ ]] {{Main|Vermont Republic}} 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ, ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સના પ્રતિનિધિઓએ વર્મોન્ટની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરી.<ref>{{cite web|title=Second Vermont Republic|work=Vermont's Declaration of Independence (1777)|url=http://www.vermontrepublic.org/vermonts_declaration_of_independence_1777|access-date=2007-01-17}}</ref> રાજ્યના અસ્તિત્વના પ્રથમ છ મહિના સુધી આ રાજ્ય ન્યૂ કનેક્ટિકટ તરીકે ઓળખાતું હતું.<ref name="autogenerated1">એસ્થર મનરો સ્વિફ્ટ, ''વર્મોન્ટ પ્લેસ-નેમ્સ: ફૂટપ્રિન્ટ્સ ઇન હિસ્ટ્રી'' પિક્ટન પ્રેસ, 1977</ref> 2 જૂન, 1777ના રોજ, “વર્મોન્ટ” નામ સ્વીકારવા માટે 72 પ્રતિનિધિઓનું બીજીવાર સંમેલન મળ્યું. એક પેન્સિલવેનિયાને મિત્રભાવે આપેલી સલાહને આધારે આમ કરવામાં આવ્યું. નવા સ્વતંત્ર થયેલા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 14માં રાજ્ય તરીકે પ્રવેશ કેવી રીતે મેળવવો તે અંગે તેણે એક પત્ર લખ્યો હતો.<ref name="autogenerated1"/> 4 જુલાઈના રોજ, વિન્ડસર ટાવેરન ખાતે વર્મોન્ટના બંધારણની રચના કરવામાં આવી જેને 8 જુલાઈના રોજ પ્રતિનિધિઓએ અપનાવ્યું. ઉત્તર અમેરિકાના સૌપ્રથમ લિખિત બંધારણો પૈકીનું આ એક બંધારણ હતું. પોતાના બંધારણમાં ગુલામીની પ્રથાને નાબૂદ કરનાર આ નિર્વિવાદપણે સૌપ્રથમ રાજ્ય હતું, બંધારણમાં પુરૂષોના સાર્વત્રિક મતાધિકારની જોગવાઈ કરવામાં આવી અને જાહેર શાળાઓના ટેકાની જરૂરત વર્ણવવામાં આવી. 1777થી 1791 સુધી તે અમલમાં હતું.<ref>[http://www.historicvermont.org/constitution/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311153218/http://www.historicvermont.org/constitution/ |date=2012-03-11 }} ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ સ્ટેટ હિસ્ટરિક સાઇટ.</ref> 25 નવેમ્બર, 1858ના રોજ રાજ્યના કાયદા દ્વારા ગુલામી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage બાર્ટન ક્રોનિક બૂક રિવ્યૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510020229/http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage |date=2009-05-10 }}. સુધારો ઓગસ્ટ 21, 2009</ref> === ક્રાંતિકારી યુદ્ધ === {{Main|Battle of Bennington}} બૅનિંગ્ટનનું યુદ્ધ 16 ઓગસ્ટ, 1777ના રોજ લડાયું હતું, જે વર્મોન્ટ રાજ્યના ઇતિહાસનું બીજ રોપનાર એક ઘટના હતી. બૅનિંગ્ટનની સીમાની પેલે પાર હૂસિક, ન્યૂ યોર્ક ખાતે આવેલી બ્રિટિશ સિપાહીઓની ટૂકડી ઉપર જનરલ સ્ટાર્કની આગેવાની હેઠળના અમેરિકાના સંયુક્ત દળે હુમલો કર્યો અને બ્રિટનની સમગ્ર ટૂકડીને ખતમ કરી નાખી અથવા તો કેદ કરી. જનરલ બર્ગોયન આ ફટકો સહન કરી શક્યો નહી અને આખરે તેણે પોતાના દળના 6,000 સૈનિકો સાથે 17 ઓક્ટોબરના રોજ ન્યૂ યોર્કના સારાટોગા ખાતે આત્મસમર્પણ કર્યું. બૅનિંગ્ટન અને સારાટોગાની લડાઇઓને ક્રાંતિકારી યુદ્ધમાં એક મહત્વનો વળાંક માનવામાં આવે છે કારણ કે બ્રિટિશ સૈન્યની આ સૌપ્રથમ મોટી હાર હતી. આ લડાઇની વર્ષગાંઠને વર્મોન્ટમાં હજુ પણ સત્તાવાર રજા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. હુબાર્ટનની લડાઈ (7 જુલાઈ, 1777) એ એકમાત્ર એવી લડાઈ હતી કે જે આ પ્રદેશમાં લડાઈ હતી. ટેક્નીકલ દ્વષ્ટિએ સ્થાનિક દળોની હાર થઈ હતી, તેમ છતાં બ્રિટિશ દળોને પણ એ હદે ફટકો પડ્યો હતો કે તેમણે વધુ લાંબો સમય અમેરિકનોનો સામનો (ટિકનડેરોગાના કિલ્લામાંથી પીછેહટ કરી) કર્યો નહીં. === રાજ્યનો દરજ્જો અને અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ પહેલાનો સમય === 14 વર્ષ સુધી વિન્ડસરના પૂર્વીય નગરમાં મુખ્ય મથક ધરાવતા એક સાર્વભૌમ સંસ્થાન તરીકે વર્મોન્ટ વિકસતું રહ્યું. સ્વતંત્ર વર્મોન્ટે 1785થી 1788 સુધી પોતાના સિક્કાઓ જારી કર્યાં<ref>માર્ગારેટ બુચોલ્ટ [http://www.manchestervermont.net/about.php માન્ચેસ્ટર એન્ડ ધ માઉન્ટેઇન ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206163302/http://www.manchestervermont.net/about.php |date=2013-12-06 }} ''એન ઇનસાઇડર્સ ગાઇડ ટુ સધર્ન વર્મોન્ટ'' , પેન્ગ્વિન, 1991</ref> અને રાજ્યભરમાં ટપાલ સેવાનું સંચાલન કર્યું. 1778-1789 તથા 1790-1791 દરમિયાન થોમસ ચિટેન્ડન આ રાજ્યનો ગવર્નર હતો. આ રાજ્યએ ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ અને અમેરિકાની સરકારો સાથે રાજદૂતોની આપ-લે કરી હતી. તે સમયે અમેરિકાની સરકાર ફિલાડેલ્ફિયામાં હતી. 1791માં, વર્મોન્ટ ફેડરલ સંઘમાં 14મા રાજ્ય તરીકે જોડાયું. મૂળ 13 વસાહતો બાદ આ સંઘમાં જોડાનારું આ સૌપ્રથમ બહારનું રાજ્ય હતું. 1836 સુધી વર્મોન્ટ એકગૃહી ધારાસભા ધરાવતું હતું. 1850ના દશકના મધ્યભાગથી ગુલામીપ્રથાને રોકવાની મોટે ભાગે તરફેણ કરતા વર્મોન્ટના લોકોએ પોતાના વલણમાં પરિવર્તન સાધીને આ પ્રથાનો વધુ ગંભીર વિરોધ કરવાનું વલણ અપનાવ્યું, ઉદ્દામવાદી રિપબ્લિકન અને નાબૂદીવાદી થેડિયસ સ્ટીવન્સનો જન્મ થયો. વ્હિગ પાર્ટીનો અસ્ત થયો તેવા સમયે રિપબ્લિકન પાર્ટીનો ઉદભવ થયો, વર્મોન્ટે પોતાના ઉમેદવારોને મજબૂતપણે ટેકો આપવાનું વલણ અપનાવ્યું. 1860માં તેણે પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકનને મત આપ્યો, તેમને અન્ય કોઇ પણ રાજ્ય કરતા સૌથી વધુ મતે વિજય મળ્યો હતો. === ગૃહ યુદ્ધ === {{Main|Vermont in the American Civil War}} અમેરિકાના ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન, વર્મોન્ટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સર્વિસમાં 34,000 કરતા વધુ લોકો મોકલ્યા હતા. વર્મોન્ટના લગભગ 5,200 લોકો અથવા 15 ટકા લોકો કાર્યવાહી દરમિયાન માર્યા ગયા અથવા ગંભીરપણે ઇજાગ્રસ્ત થયા અથવા રોગને કારણે મૃત્યુ પામ્યાં. અન્ય કોઇપણ રાજ્યની તુલનાએ આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી હતી. આ યુદ્ધમાં સૌથી ઉત્તરે થયેલી ભૂમિગત કાર્યવાહી સેન્ટ અલબન્ઝ હુમલો વર્મોન્ટમાં થઈ હતી. === અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ અને ત્યાર બાદનો સમયગાળો === 18 ડિસેમ્બર, 1880ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણી એ સૌપ્રથમ એવી ચૂંટણી હતી કે જેમાં મહિલાઓને મત આપવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી, તે સમયે મહિલાઓને મર્યાદિત મત આપવામાં આવ્યા હતા અને તેમને સૌથી પહેલા નગરની ચૂંટણી અને ત્યારપછી રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં મત આપવાની છૂટ અપાઇ હતી. રેડિયો સિટી મ્યુઝિક હોલના બાંધકામમાં વર્મોન્ટના ચૂનાનાં પત્થરોનો ઉપયોગ કરાયો હતો.{{Citation needed|date=June 2010}} 1927ના નવેમ્બર મહિનાના પ્રારંભમાં મોટાપાયે પૂર આવ્યું. આ બનાવ દરમિયાન, 84 લોકોના મોત થયા જેમાં રાજ્યના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરનો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web|author=btv webmaster |url=http://www.erh.noaa.gov/btv/events/27flood.shtml |title=National Weather Service – Burlington, VT – The Flood of 1927 |publisher=Erh.noaa.gov |date=2007-08-01 |access-date=2010-07-31}}</ref> 1973માં વધુ એક પૂર આવ્યું, જેના લીધે બે લોકોના મોત થયા અને કરોડો ડોલરની સંપત્તિને નુકશાન થયું. 1964માં, અમેરિકાની સુપ્રિમ કોર્ટે વર્મોન્ટમાં “એક-માણસ, એક-મત”નો નિયમ લાગુ કર્યો, સમગ્ર દેશ માટેના બન્ને ગૃહોમાં મતદાન કરવા માટે નગરોને પણ મતોનો એકસરખો હિસ્સો આપવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|title=Arizona State Library|work="One Man, One Vote" ... That's All She Wrote.|url=http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|access-date=2006-12-28|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010203724/http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|url-status=dead}}</ref> આ સમય સુધી, રાજ્યની સેનેટમાં કાઉન્ટીઓનું પ્રતિનિધત્વ ઘણીવાર વિસ્તારો કરતા હતા અને કરવેરાનું ભારણ વધવાથી શહેરોમાં શું સમસ્યાઓ થશે તે અંગેનું તેમનું વલણ ઘણીવાર સહાનુભૂતિ વિનાનું રહેતું. == વસ્તી-વિષયક માહિતી == === વસતી === {{USCensusPop |1790 = 85425 |1800 = 154465 |1810 = 217895 |1820 = 235981 |1830 = 280652 |1840 = 291948 |1850 = 314120 |1860 = 315098 |1870 = 330551 |1880 = 332286 |1890 = 332422 |1900 = 343641 |1910 = 355956 |1920 = 352428 |1930 = 359611 |1940 = 359231 |1950 = 377747 |1960 = 389881 |1970 = 444330 |1980 = 511456 |1990 = 562758 |2000 = 608827 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 621760 }} વર્મોન્ટની વસતીનું કેન્દ્ર વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીના વૉરેન નગરમાં આવેલું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt|title=Population and Population Centers by State: 2000|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2008-05-11}}</ref> યુ. એસ. સેન્સસ બ્યુરોએ જણાવ્યા અનુસાર, 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટની અંદાજિત વસતી 6,23,050 હતી, જેમાં આગલા વર્ષની તુલનાએ 1,817 અથવા 0.3 ટકાનો વધારો થયો હતો તથા વર્ષ 2000થી 14,223 લોકો અથવા 2.3 ટકાનો વધારો થયો હતો. છેલ્લી વસતી ગણતરીમાં 7,148ની વસતી નોંધાઇ હતી ઉપરોક્ત વસતીમાં છેલ્લી વસતી ગણતરી બાદ થયેલો કુદરતી વધારો અને 7,889 લોકોના રાજ્યમાં ચોખ્ખા સ્થાળાંતરનો સમાવેશ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી ઇમિગ્રેશનને કારણે 4350 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો અને દેશની અંદર સ્થાળાંતરથી 3,530 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો. 2004માં વર્મોન્ટની વસતીના અડધાથી વધુ લોકો રાજ્યની બહાર જન્મ્યા હતા. <ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |title=Talking 'bah-k' in Vermont – The Boston Globe |publisher=Boston.com |date=2004-02-12 |access-date=2010-07-31 | first1=Brian | last1=MacQuarrie}}</ref> વર્મોન્ટ એ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું રાજ્ય છે. 2006માં, રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો જન્મદર વર્મોન્ટમાં હતો, 42/1,000 સ્ત્રી.<ref>{{cite book|author = Associated Press |title = Vt. birth rate ranks second lowest in U.S|publisher = Burlington Free Press|date = August 22, 2008}}</ref> કામ કરનારા લોકોની મધ્યમ વય 42.3 હતી, જે રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ છે. 2009માં, અહીંના પ્રત્યેક 15 પૈકીના 12.6 ટકા લોકો છૂટાછેડાવાળા હતા. રાષ્ટ્રમાં આ પાંચમા ક્રમની સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.<ref>{{cite news|first=Tamara Lush and Deanna Martin|title=Indiana, Florida counties tops in divorce|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 3A|date={{Nowrap|25 September}} 2009}}</ref> === વંશ અને જાતિ === {{US Demographics}} [[ચિત્ર:Vermont population map1.png|thumb|right|300px|વર્મોન્ટનો વસતી ગીચતા દર્શાવતો નકશો]] વર્મોન્ટની વસતી આ મુજબ છે: * 51.0% સ્ત્રી * 49.0% પુરૂષ 50 રાજ્ય અને કોલમ્બિયા જિલ્લામાં, વર્મોન્ટનો ક્રમ: * ગોરા લોકોની મહત્તમ વસતીમાં બીજા ક્રમે * મધ્યમ વયના લોકોમાં બીજા ક્રમે<ref>2005માં 40.7, યુએસ સેન્સસ કમ્યુનિટી સરવે</ref> * એશિયનોની વસતીમાં 41માં ક્રમે * હિસ્પેનિક્સની વસતીમાં 49 ક્રમે * શ્યામ લોકોની વસતીમાં 48માં ક્રમે * મૂળ અમેરિકનોની વસતીમાં 29માં ક્રમે * મિશ્ર વંશના લોકોની વસતીમાં 39માં ક્રમે * પુરુષોની વસતીમાં 28માં ક્રમે * સ્ત્રીઓની વસતીમાં 24મા ક્રમે === માનવવંશ અને ભાષા === સૌથી વિશાળ વંશીય જૂથો આ પ્રમાણે છેઃ <ref>{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-tree_id=3308&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en |title=2006–2008 American Community Survey 3-Year Estimates |publisher=Factfinder.census.gov |access-date=2010-07-31 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181919/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-tree_id=3308&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en |url-status=dead }}</ref> * 23.9% ફ્રેન્ચ અથવા ફ્રેન્ચ કેનેડિયન * 18.6% ઇંગ્લિશ * 17.9% આઇરિશ * 10.3% જર્મન * 7.5% ઇટાલિયન * 7.0% અમેરિકન * 5.0% સ્કોટિશ * 3.9% પોલિશ * 2.7% સ્કોચ આયરિશ * 1.9% સ્વીડિશ * 1.6% ડચ * 1.4% રશિયન * 1.4% વૅલ્શ વર્મોન્ટના મોટાભાગના હિસ્સામાં બ્રિટિશ વંશપરંપરા (ખાસ કરીને ઇંગ્લિશ)ના રહેવાસીઓ વસે છે. રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાં ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન વંશપરંપરાના લોકોની ટકાવારી નોંધપાત્ર સ્તરે જળવાઈ રહી છે. વર્મોન્ટની બોલચાલની છાંટ સાંભળવા મળે છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં લોકો અમેરિકન ધારાધોરણો પ્રમાણેની ઇંગ્લિશ ભાષાના રંગે વધુ રંગાયા છે. 2000ની અમેરિકાની વસતી ગણતરી અનુસાર, વસતીના 2.54 ટકા લોકોની વય પાંચ વર્ષની છે અને તેથી વધુ વયના લોકો ઘરમાં ફ્રેન્ચ બોલે છે, જ્યારે 1 ટકા લોકો સ્પેનિશ બોલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |title=Language Map Data Center |publisher=Mla.org |date=2007-07-17 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205101002/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |url-status=dead }}</ref> === ધર્મ === {| style="float:right" class="wikitable" |+ધાર્મિક ઓળખ |- !ધર્મ !1990<ref name="aris2008iiic">{{cite web |first=Barry A. |last=Kosmin |last2=Keysar |first2=Ariela |title=American Religious Identification Survey 2008: ARIS 2008 Report: Part IIIC – Geography |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html |publisher=[[Trinity College (Connecticut)|Trinity College]] |month=March |year=2009 |access-date=2009-04-07 |archive-date=2011-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304012329/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html |url-status=dead }}</ref> !2001<ref>{{cite web |title=The Graduate Center, CUNY |work=American Religious Identification Survey 2001 |url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |access-date=2007-01-05 |archive-date=2005-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |url-status=dead }}</ref> !2008<ref name="aris2008iiic"/> |- | ખ્રિસ્તી | 84% | style="background:PeachPuff"|67% | style="background:PeachPuff"|55% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;રોમન કેથોલીક | 37% | style="background:PaleGreen"|38% | style="background:PeachPuff"|26% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;પ્રોટેસ્ટન્ટ | 47% | style="background:PeachPuff"|29% | 29% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;કોન્ગ્રેગેશનલ/યુનાઇટેડ<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તના ચર્ચો) | | 6% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;મેથોડિસ્ટ | | 6% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;એપિસ્કોપલ | | 4% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;અન્ય ખ્રિસ્તી | | 4% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;બાપ્ટીસ્ટ | | 3 | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;અન્ય પ્રોટેસ્ટન્ટ્સ | | 2% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;એસેમ્બલીઝ ઓફ ગોડ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ઇવાન્જેલિકલ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;સેવન્થ-ડે એડવન્ટિસ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;નોન-ડિનોમિનેશનલ | | 1% | |- | અન્ય ધર્મો | 3% | style="background:PeachPuff"|2% | style="background:PaleGreen"|4% |- | કોઇ ધર્મ નહીં | 13% | style="background:PaleGreen"|22% | style="background:PaleGreen"|34% |- | જવાબ આપવાનો ઇનકાર કરનાર | 1% | style="background:PaleGreen"|8% | style="background:PeachPuff"|6% |} 2008માં લગભગ અડધાથી વધુ વર્મોન્ટવાસીઓએ પોતાને ખ્રિસ્તી ગણાવ્યા હતા. રોમન કેથોલિક ચર્ચ એ રાજ્યમાં એકમાત્ર સૌથી મોટી ધાર્મિક સંસ્થા છે. એઆરડીએ (ARDA)ના 2000ના આંકડા અનુસાર, આ કેથોલિક ચર્ચના 1,47,918 સદસ્યો હતા. વર્મોન્ટના રહેવાસીઓના લગભગ એક-તૃતીયાંશ ભાગે પોતાને પ્રોટેસ્ટન્ટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ધ કોન્ગ્રેગેશનલ યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટ એ સૌથી વિશાળ (21,597) પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે અને અન્ય કોઈ પણ રાજ્યની તુલનાએ વર્મોન્ટમાં આ ધર્મની ટકાવારી સૌથી ઊંચી છે.<ref>{{cite web |title=Adherents.com |work=Religion in Vermont |url=http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |access-date=2007-01-05 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |url-status=dead }}</ref> કેથોલિક અનુયાયીઓની સંખ્યાની (133) સરખામણીમાં યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટના અનુયાયીઓની સંખ્યા (149) વધારે છે.<ref name="thearda.com">{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &#124; Maps & Reports |publisher=Thearda.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126230453/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |url-status=dead }}</ref> યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ એ બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે જે 19,000 સદસ્યો ધરાવે છે;<ref name="thearda.com"/> ત્યારપછીના ક્રમે એપિસ્કોપેલિયન્સ, “અન્ય” ખ્રિસ્તીઓ અને બાપ્ટિસ્ટ્સ આવે છે. વર્મોન્ટના રહેવાસીઓ પૈકીના 24 ટકા લોકો નિયમિતપણે ચર્ચમાં ઉપસ્થિત થાય છે. સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં આ આંકડાની બરાબરી માત્ર ન્યૂ હૅમ્પશાયરના આંકડા જ કરે છે.<ref>{{Cite book |author=Sullivan, Will |title=A New Shade of Granite |publisher=US News and World Report |date=2007-06-11}}</ref> 2008માં, વર્મોન્ટના 34 ટકા લોકોએ કોઇ ધર્મ ન અનુસરતા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, આખા રાષ્ટ્રમાં આ પ્રકારના લોકોની આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.<ref>{{Cite book |url=http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |publisher=Trinity College |title=American Religious Identification Survey is Third in Landmark Series |access-date=2009-03-25 |archive-date=2020-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221145824/http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |last=Kosmin |first=Barry A. |last2=Keysar |first2=Ariela |publisher=Trinity College |title=American Religious Identification Survey 2008 Summary Report |page=17 |publication-date=March 2009 |access-date=2009-03-15 |archive-date=2009-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090407053149/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |url-status=dead }}</ref> એક અભ્યાસમાં અનુસાર, સમગ્ર રાષ્ટ્રના લોકોની (71 ટકા) સરખામણીએ, વર્મોન્ટ અને ન્યૂ હૅમ્પશાયરના લોકો સાપ્તાહિક ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપસ્થિત રહેવાનું ઓછું પસંદ કરે છે અને તેમને ઇશ્વરમાં ઓછો વિશ્વાસ (54 ટકા) રાખવાનું પસંદ કરે છે. આ બન્ને રાજ્ય્સમાં બાકીના રાજ્ય્સની તુલનાએ ધાર્મિક પ્રતિબદ્ધતાનું સ્તર સૌથી ઓછું છે. લગભગ 23%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 39%) લોકો સપ્તાહમાં એક વખત ધાર્મિક વિધીમાં ભાગ લે છે. 36%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 56%) લોકો એવું માને છે કે ધર્મ તેમના માટે ખૂબ જ અગત્યનો છે.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080713/NEWS01/80712015 ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જુલાઈ 29, 2008</ref> ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર-ડૅ સેન્ટ્સના બે સૌપ્રથમ આગેવાનો જોસેફ સ્મિથ, જુનિયર અને બ્રિઘૅમ યંગ, બન્નેનો જન્મ વર્મોન્ટમાં થયો હતો. શેરોનમાં જોસેફ સ્મિથના જન્મસ્થળે વર્ષે આશરે 70,000 મુલાકાતીઓ આવે છે, આ સ્થળની જાળવણી એલડીએસ (LDS) કરે છે. 2010 સુધીમાં આ ચર્ચએ રાજ્યભરમાં 12 ધર્મસંઘોમાં 4,386 સદસ્યો નોંધ્યા હતા.<ref>[http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825071702/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont |date=2010-08-25 }} સુધારો ઓગસ્ટ 27, 2010.</ref> આ રાજ્યમાં યહુદી ધર્મના 5,000 લોકો છે જે પૈકીના 3,000 બર્લિંગ્ટન અને માઉન્ટપિલિયર-બાર તથા રટલેન્ડ- પ્રત્યેકમાં 500-500 છે.{{Citation needed|date=December 2009}} આ દેશમાં પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિમાંથી વટલાઇને બૌદ્ધ બનેલા લોકોની સંખ્યા સૌથી ઊંચી હોય તેવું બની શકે છે. રાજ્યમાં સંખ્યાબંધ બૌદ્ધ સાધના કેન્દ્રો આવેલા છે.<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |title=Buddhist retreat centers |publisher=Boston.com |date=2005-02-23 |access-date=2010-07-31|first=Sarah|last=Schweitzer}}</ref> રાજ્યમાં ઈસ્લામ ધર્મને અનુસરતા 2,000 લોકો રહેતા હોય એવો અંદાજ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.vpr.net/episode/44351/ |title=Vermont Edition: Vermont's Muslims |publisher=Vpr.net |access-date=2010-07-31}}</ref> == અર્થતંત્ર == ''ફોર્બ્સ'' મેગેઝિને 2007માં વર્મોન્ટને વેપાર કરવા માટેના રાજ્ય્સમાં 32મો ક્રમ આપ્યો હતો. આગલા વર્ષે આ ક્રમ 30મા સ્થાને હતો.<ref>{{cite book|author = Gram, David |title = Forbes ranks Vt. 30th (sic) for business|publisher = Burlington Free Press|date = July 14, 2007}}</ref> 2008માં, એક અર્થશાસ્ત્રીએ એવું જણાવ્યું હતું કે આ રાજ્ય “ખરેખર એક સ્થિર અર્થતંત્ર ધરાવતું હતું, વર્મોન્ટ માટે અમે આ અર્થતંત્ર આગામી 30 વર્ષ સુધી ટકી રહેવાની આગાહી કરીએ છીએ. ” <ref>{{Cite news|first=Dan|last=McLean|title=IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|29 June}} 2008}}</ref> 2010ના મે મહિનામાં, વર્મોન્ટમાં બેરોજગારીનો દર 6.2 ટકા હતો જે રાષ્ટ્રમાં ચોથાં ક્રમનો સૌથી નીચો દર હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/web/laus/laumstrk.htm |title=Unemployment Rates for States |publisher=Bls.gov |date=2010-07-20 |access-date=2010-07-31}}</ref> આ દર, મે મહિના પૂર્વેના સમયગાળાથી લઈ અત્યાર સુધી અમેરિકાના 50 રાજ્ય્સમાં આ બીજો સૌથી તીવ્ર ઘટાડો સૂચવે છે.<ref>{{cite news|last=Izzo |first=Phil |url=http://blogs.wsj.com/economics/2010/06/18/unemployment-rates-by-state-nevada-overtakes-michigan-for-nations-worst/ |title=Unemployment Rates by State: Nevada Overtakes Michigan for Nation’s Worst – Real Time Economics – WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-06-18 |access-date=2010-07-31}}</ref> યુ. એસ. બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસના 2005ના અહેવાલ અનુસાર, વર્મોન્ટની ગ્રોસ રાજ્ય પ્રોડક્ટ (જીએસપી (GSP)) {{Nowrap|$23 billion}} હતી. આ અહેવાલ 50 રાજ્ય્સમાં વર્મોન્ટને 50મો ક્રમ આપે છે. માથાદીઠ જીએસપી (GSP)માં આ રાજ્યનો ક્રમ 38મો છે.<ref>માથાદીઠ જીડીપી (GDP) (સામાન્ય) મુજબ અમેરિકાના રાજ્યોની યાદી </ref><ref>રહેણાંકના વિસ્તારોના ઊંચા ખર્ચ અને રહેણાંક વિસ્તારમાં નીચા ખર્ચનું ડાઉનરેટના રેન્કિંગનું વલણ</ref> 2004માં માથાદીઠ આવક 32,770 ડોલર હતી.{{Citation needed|date=July 2010}} જીએસપી GSPના ઘટકો આ પ્રમાણે હતા.<ref>ટકાવારી ચોકક્સ 100% ના હોઇ શકે</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bea.gov |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105314/http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |url-status=dead }}</ref> * સરકાર – $3,083 મિલિયન (13.4%) * રિયલ એસ્ટેટ, ભાડા અને ભાડાપટ્ટાની ઉપજ– {{Nowrap|$2,667 million}} (11.6%) * ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$2,210 million}} (9.6%) * આરોગ્ય અને સામાજિક સહાય – {{Nowrap|$2,170 million}} (9.4%) * છૂટક વેપાર – $1,934 મિલિયન (8.4%) * ફાયનાન્સ અને વીમો – $1,369 મિલિયન (5.9%) * બાંધકામ – $1,258 મિલિયન (5.5%) * વ્યવસાયિક અને ટેકનીકલ સેવાઓ – {{Nowrap|$1,276 million}} (5.5%) * જથ્થાબંધ વેપાર – $1,175 મિલિયન (5.1%) * નિવાસ સગવડ અને ખાદ્ય સેવાઓ – {{Nowrap|$1,035 million}} (4.5%) * માહિતી – $958 મિલિયન (4.2%) * બિન-ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$711 million}} (3.1%) * અન્ય સેવાઓ – $563 મિલિયન (2.4%) * ઉપયોગી વસ્તુઓ – $553 મિલિયન (2.4%) * શૈક્ષણિક સેવાઓ – $478 મિલિયન (2.1%) * પરિવહન અને વૅરહાઉસિંગ – {{Nowrap|$484 million}} (2.1%) * વહીવટી અને પરચૂરણ સેવાઓ – {{Nowrap|$436 million}} (1.9%) * કૃષિ, વનસંવર્ધન, માછીમારી અને શિકાર– {{Nowrap|$375 million}} (1.6%) * કલા, મનોરંજન અને વિનોદ – {{Nowrap|$194 million}} (.8%) * ખનન – $100 મિલિયન (.4%) * કંપનીઓનું સંચાલન – $35 મિલિયન (.2%) 2007ના વર્ષમાં વિદેશ વેપારમાં વર્મોન્ટનું સૌથી ભાગીદાર રાષ્ટ્ર કેનેડા હતું. વિદેશ વેપારમાં રાજ્યનો બીજો સૌથી વિશાળ ભાગીદાર [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]] છે.<ref>{{cite book|author = Creaser, Richard |title = Illuzi learns about economy of Taiwan during visit|publisher = the Chronicle|date = October 24, 2007}}</ref> આ રાજ્ય ક્વિબેક સાથે {{Nowrap|$4 billion}} મૂલ્યનું વાણિજ્ય ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = Curran, John |title = Vt. Quebec leaders promote 'green zone'|publisher = Burlington Free Press|date = October 7, 2008}}</ref> છૂટક વેચાણ એ આર્થિક ગતિવિધિનો એક માપદંડ છે. 2007માં આ રાજ્ય {{Nowrap|$5.2 billion}} ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Retail Sales by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 13, 2008}}</ref> 2008માં, વર્મોન્ટમાં 8,631 નવા વેપાર નોંધાયા હતા, જે 2007ની તુલનાએ 500નો ઘટાડો સૂચવતા હતા.<ref>{{cite book|author = Associated Press |title = Fewer businesses launched in '08|publisher = Burlington Free Press|date = January 26, 2009}}</ref> ==== અંગત આવક ==== 2002થી 2004 દરમિયાન મધ્ય ઘરદીઠ આવક $45,692 રહી હતી. રાષ્ટ્રમાં તેનો ક્રમ 15મો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |title=ઇનકમ 2004 – થ્રી-યર-એવરેજ મેડીયન હાઉસહોલ્ડ ઇન્કમ બાય સ્ટેટ: 2001–2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2005-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924163536/http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |url-status=dead }}</ref> 2008માં આ રાજ્યમાં મધ્ય વેતન કલાકના $15.31 અથવા વર્ષે $31,845 હતું.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/article/20090813/NEWS02/90813016/1007/NEWS02/What-Vermonters-earn વોટ વર્મોન્ટર્સ અર્ન]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો ઓગસ્ટ 23, 2009.</ref> ફૂડ સ્ટેમ્પ્સ મેળવવાને લાયક એવા 68,000 વર્મોન્ટવાસીઓ પૈકીના આશરે 80 ટકા લોકોને 2007માં તે મળ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Ober, Lauren |title = Food stamp program set for expansion|publisher = Burlington Free Press|date = November 9, 2008}}</ref> 75 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના વરિષ્ઠ લોકો પૈકીના 40 ટકા $21,260 અથવા તેથી ઓછી વાર્ષિક આવક ઉપર નિર્વાહ ચલાવે છે.<ref name="bfp090628">{{cite news|first=Jim|last=Coutts|title=My Turn:Vermont's energy support program is long overdue|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|28 June}} 2009}}</ref> ==== કૃષિ ==== રાજ્યના અર્થતંત્રમાં કૃષિ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે {{Nowrap|$2.6 billion}},<ref>આંકડામાં કૃષિ ઉપરાંતના અન્ય તમામ વિસ્તારોમાં સંભવિત આર્થિક અસરોનો સમાવેશ થાય છે. તે ઉપરોક્ત જીએસપી (GSP)માં વ્યાપક ફેરફાર અંગે સમજાવે છે.</ref> એટલે કે 12ટકા યોગદાન આપે છે.<ref>{{cite web|title=Vermont Sustainable Agriculture Council|work=Vermont's Agriculture: Generating Wealth from the Land|url=http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073512/http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-06|format=PDF|url-status=live}}</ref> જો કે, અન્ય અભ્યાસમાં એવો દાવો કરાયો છે કે રાજ્યની સ્થાનિક પેદાશમાં કૃષિનો હિસ્સો 2.2 ટકાનો છે.<ref>[http://books.google.com/books?id=uTBCXqOou0YC&amp;pg=PA104&amp;lpg=PA104&amp; dq=reason+%22Orleans+County%22+vermont+%22named+after%22+history&amp;source=bl&amp;ots=AJVK2leu_W&amp;sig=CLVbgX4Yf6guzJ_m1l4QYyTDwHo&amp;hl=en&amp;ei=FZuKTLrALIi8sAPg-ITTBA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Orleans%20County&amp;f=false Vermont Encyclopedia, page 27]</ref> 2000માં, રાજ્યની કામ કરી શકે એવી વસતીનો આશરે 3 ટકા ભાગ કૃષિમાં રોકાયેલો હતો.<ref>{{cite book|author = Liz Halloran|title = Vermont's War|publisher = US News and World Report, January 22, page 45|year = 2007}}</ref> [[ચિત્ર:Vermont fall foliage hogback mountain.JPG|thumb|left|વિલ્મિંગ્ટનમાં હોગબેક પર્વત પરથી દેખાતા બરફ છવાયેલા વૃક્ષો]] પાછલી બે સદી દરમિયાન, અન્ય જંગલોમાં વધુ પડતા વૃક્ષછેદન અને ઉપયોગને કારણે ઝાડ કાપવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થયો છે અને વર્મોન્ટના જંગલોનું આકર્ષણ ઘટ્યું છે. પર્યાવરણના સહઅસ્તિત્વને કારણે ખેતરોમાં થયેલો ઘટાડો વર્મોન્ટના જંગલોના પુર્નવિકાસમાં પરિણમ્યો છે. આજે, વર્મોન્ટના મોટાભાગના જંગલો એ ત્યાંના મૂળ જંગલો નથી પણ બીજી વખતના છે. રાજ્ય તથા સેવાભાવી સંસ્થાઓ જંગલોના કાળજીપૂર્વક રીતે વન વ્યવસ્થાપનને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. રાજ્યની જમીનનો આશરે 78 ટકા વિસ્તાર વનઆચ્છાદિત છે. આ પૈકીનો આશરે 85 ટકા વિસ્તાર બિન-ઔદ્યોગિક અને ખાનગી વનભૂમિ પ્રકારનો છે જેની માલિકી વ્યક્તિઓ અથવા કુટુંબોની છે. આ મિલ્કતો માટે વન વ્યવસ્થાપનની ગતિવિધિઓના પરિણામે જમીનમાલિકોને વર્ષે કુલ આશરે {{Nowrap|$30 million}}ની ચૂકવણી કરાય છે.{{Citation needed|date=June 2010}} દૂધનું ઉત્પાદન એ કૃષિજન્ય આવકનો પ્રાથમિક સ્રોત છે. 20મી સદીના આખરી તબક્કામાં, ડેવલપપર્સે બિનખર્ચાળ અને ખુલ્લી જમીન ઉપર કોન્ડો અને ઘરો બનાવવાની યોજના બનાવી હતી. વર્મોન્ટના ડેરી ઉદ્યોગને હાનિ થતી અટકાવવા માટે વર્મોન્ટની સરકારે વિકાસને નિયંત્રણમાં રાખતા શ્રેણીબદ્ધ કાયદાઓ તથા કેટલાક પહેલરૂપ પગલાઓ સાથે આની પ્રતિક્રિયા આપી. વર્મોન્ટમાં ડેરી ફાર્મ ઘટી રહ્યાં છે. 1947માં વર્મોન્ટમાં 11,206 ડેરી ફાર્મ ચાલતા હતા, આ આંકડામાં આજે 85 ટકાથી પણ વધુનો ઘટાડો થયો છે. 2003માં આ રાજ્યમાં 1,500 કરતા પણ ઓછાં ડેરી ફાર્મ હતા, આ સંખ્યા ગટીને 2006માં 1,138 અને 1,087 થઇ હતી. 2007માં બચેલા ફાર્મની સંખ્યા 2006ની સંખ્યા કરતા ઓછી હતી. દર વર્ષે 10 ટકાના દરે ડેરી ફાર્મ્સની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Vermont Milk Commission considers price premium|publisher = the Chronicle|date = September 10, 2008}}</ref> વર્મોન્ટમાં દૂધાળાં [[ગાય|પશુઓ]]ની સંખ્યામાં 40 ટકાનો ઘટાડો થયો છે; જોકે, સમાન સમયગાળા દરમિયાન ગાય દીઠ ઉત્પાદન ત્રણ ગણું વધવાને લીધે દૂધનું ઉત્પાદન બમણું થયું છે.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers – Vermont Dairy |publisher=Vermontdairy.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}</ref> દૂધનું ઉત્પાદન વધ્યું છે, તેવા સમયે વર્મોન્ટનો બજાર હિસ્સો ઘટ્યો છે. બોસ્ટન અને ન્યૂ યોર્ક શહેરના બજારોને પૂરવઠો પૂરો પાડતા રાજ્ય્સના જૂથમાં,<ref>કોલ્ડ "ફેડરલ ઓર્ડર વન"</ref> બજારહિસ્સાની દ્વષ્ટિએ 10.6 ટકાના હિસ્સા સાથે વર્મોન્ટનો ક્રમ ત્રીજો છે; ન્યૂ યોર્કનો હિસ્સો 44.9 ટકા અને પેન્સિલવેનિયાનો હિસ્સો 32.9 ટકા છે.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany |title = Vermont Milk Commission takes a look at hauling costs|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> 2007માં, દૂધ ઉત્પાદકોને {{convert|100|lb}} દૂધ માટે $23.60નો વિક્રમી ભાવ મળ્યો હતો. 2008માં આ ભાવ ઘટીને $17 થઈ ગયો.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. quoting from book by James Maroney Jr. |title = Former farmer has a plan for profits in Vermont dairying|publisher = the Chronicle|date = December 4, 2008}}</ref> 2008માં સરેરાશ ડેરી ફાર્મે {{Nowrap|1.3 million}} પાઉન્ડ દૂધનું ઉત્પાદન કર્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Lefebvre, Paul |title = Average Vermont dairy farmer expected to lose $92,000|publisher = the Chronicle|date = February 11, 2009}}</ref> પશુઓના તબેલાઓ એ વર્મોન્ટની પ્રતિકાત્મક છબિ તરીકે રહ્યાં છે, પરંતુ 1947 અને 2003ની વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન સક્રિય ડેરી ફાર્મની સંખ્યામાં 87 ટકાનો ઘટાડો થવાને કારણે<ref>{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers |publisher=Vermont Dairy |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}</ref> પશુઓના તબેલાઓની જાળવણી એ કૃષિ અર્થતંત્રની પાયાની જરૂરિયાત તરીકે નથી થતી, તેને બદલે તે એક વારસો જાળવી રાખવા માટેની પ્રતિબદ્ધતા ઉપર નિર્ભર બનતી જાય છે. શૈક્ષણિક અને સેવાભાવી રાજ્ય તથા સ્થાનિક હિસ્ટોરિકલ પ્રિઝર્વેશન પ્રોગ્રામ્સના સહકાર દ્વારા આયોજિત કરાયેલા વર્મોન્ટ બાર્ન સેન્સસે સમગ્ર વર્મોન્ટમાં પશુ તબેલાઓની સંખ્યા, સ્થિતિ અને ખાસિયતો નોંધવા માટે શૈક્ષણિક અને વહિવટી સિસ્ટમો વિકસાવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.uvm.edu/~barn/ |title=Vermont Barn Census |publisher=Uvm.edu |access-date=2010-07-31}}</ref> 2009માં, 543 સેન્દ્રીય ખેતર હતા. 20 ટકા ડેરી ફાર્મ અને 23 ટકા (128) શાકભાજીની વાડીઓ સેન્દ્રીય હતી. 2006-07માં સેન્દ્રીય ખેતીમાં વધારો થયો હતો, પરંતુ 2008-09માં તે બંધ થયું. 2010માં એક પણ ફાર્મની સંભાવના નથી.<ref>{{cite news|first=Terri|last=Hallenbeck|title=A look at Vermont organic farming|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 5D|date={{Nowrap|6 September}} 2009}}</ref> બોસ્ટનના બજારમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં દૂધ મોકલવામાં આવે છે. કોમનવૅલ્થ ઓપ મેસેચ્યુસેટ્સે એવું પ્રમાણપત્ર આપ્યું છે કે વર્મોન્ટના ફાર્મ મેસેચ્યુએટ્સના સ્વચ્છતાના ધારાધોરણોનું પાલન કરે છે. આ પ્રમાણપત્ર વિના કોઇ ખેડૂત જથ્થાબંધ બજારમાં વિતરણ માટે દૂધ વેચી શકતો નથી.<ref>[http://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html લિક્લેર વિ. સૌડર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524030510/https://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html |date=2013-05-24 }}. સુધારો 21 એપ્રિલ, 1980</ref> વર્મોન્ટના અર્થતંત્રમાં વર્મોન્ટ “બ્રાન્ડ”નાં આર્ટિઝન ખોરાક, ફેન્સી ફૂડ અને નોવેલ્ટી આઇટમોના ઉત્પાદન અને વેચાણનો હિસ્સો તથા મહત્વ વધતાં જાય છે. જેને રાજ્યનું સંચાલન અને સંરક્ષણ મળેલું છે. આ વિશિષ્ટ નિકાસોના ઉદાહરણમાં કેબોટ ચીઝ, વર્મોન્ટ ટેડી બૅર કંપની, ફાઇન પેઇન્ટ્સ ઓફ યુરોપ, વર્મોન્ટ બટર એન્ડ ચીઝ કંપની, કેટલીક માઇક્રો બ્રુઅરીઓ, જિનસેન્ગ ઉત્પાદકો, બર્ટન સ્નોબોર્ડસ, લૅક શેમ્પલેઇન ચોકલેટ્સ, કિંગ આર્થર ફ્લોર અને બેન એન્ડ જૅરી’સ આઇસક્રીમનો સમાવેશ થાય છે. 2010માં મેપલની પેદાશોનું ઉત્પાદન કરનારા આશરે 2,000 ઉત્પાદકો હતા.<ref>{{Cite news|first=Bethany|last=Dunbar|title=Maple season starts early with record sap run|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 23|date={{Nowrap|17 March}} 2010}}</ref> 2001માં, વર્મોન્ટે 2,75,000 યુએસ ગેલન (1,040,000 લિટર) મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જે અમેરિકાના મેપલ સિરપના ઉત્પાદનનો આશરે એક-તૃતીયાંશ હિસ્સો છે. 2005માં આ સંખ્યા {{convert|410000|USgal}} હતી, જે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનના 37 ટકા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી.<ref>{{cite web|author = Vermont Maple Sugar Makers Assoc|title = Maple Facts|url = http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20070402082309/http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-date = 2007-04-02|access-date = 2007-04-08|url-status = live}}</ref> 2009માં આ સંખ્યા વધીને {{convert|920000|USgal}} થઈ હતી.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 18, 2009, પાનું 17B, "બમ્પર સીઝન ફોર સુગર મેકર્સ"</ref> 1985માં વર્મોન્ટમાં શરાબ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. આજે શરાબ બનાવવાના 14 કારખાનાં છે.<ref>{{cite book|author = Curran, John |title = Winemakers hope new state council will help them grow|publisher = Burlington Free Press|date = July 29, 2007}}</ref> 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટના ખેતરોમાં 2,000 ગેરકાયદે પરદેશીવાસીઓને કામે રાખવામાં આવ્યા હોવાનો અંદાજ છે. સ્થાનિક સત્તાવાળાઓએ આ સમસ્યાની અવગણના કરી છે અને રોજગારદાતાઓ સારી રીતે ખેતર ચલાવી શકે તે માટે તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દાખવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.blnz.com/news/2009/05/13/Vermont_dairy_farms_count_illegal_5695.html |title=Vermont dairy farms count on illegal immigrants> |publisher=Blnz.com |access-date=2010-07-31}}</ref> ==== ઉત્પાદન ==== એસેક્સ જંક્શનમાં આવેલી આઇબીએમ (IBM) એ વર્મોન્ટની સૌથી વિશાળ નફાલક્ષી રોજગારદાતા છે. વર્મોન્ટમાં ઉત્પાદનક્ષેત્રની કુલ નોકરીઓમાં આઇબીએમનો હિસ્સો 25 ટકાનો છે. 2007માં તેણે 6,800 કામદારોને નોકરી આપી હતી.<ref>[http://www.acinet.org/oview6.asp?soccode=&amp;stfips=50&amp;from=State&amp;id=11&amp;nodeid=12 અમેરિકાસ કરીયર ઇન્ફોનેટ]. સુધારો ફેબ્રુઆરી 3, 2008.</ref> રાજ્યના વાર્ષિક અર્થતંત્રમાં તેનું પ્રતિનિધિત્વ {{Nowrap|$1 billion}} છે.<ref>''ધ બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ'' , ફેબ્રુઆરી 28, 2007, પાનું 8C, " આઇબીએમ (IBM): એનરિચિંગ ઇકોનોમી ફોર 50 યર્સ."</ref> 2010માં યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટના એક અભ્યાસમાં એવો સંકેત મળ્યો હતો કે રોહડે ટાપુઓ અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથેનું વર્મોન્ટનું જોડાણ ઉત્પાદન માટે સૌથી ખર્ચાળ છે.<ref>{{Cite news | first=Stephen | last=Singer | title=UConn study says Vermont costliet for manufacturers | url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100907/NEWS01/100908037/1003/UConn-study-finds-Vt.-most-expensive-for-manufacturers | work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages=6B | date=9 September 2010 | id= | access-date= }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== આરોગ્ય ==== {{See also|Vermont#Public health and safety}} રાજ્યની વસતીની વય વૃદ્ધ થતી જાય છે જે વર્મોન્ટમાં આરોગ્ય ઉદ્યોગની સ્થિતિ સુધારે તેવી સંભાવના છે. 2008માં, ફ્લેચર એલન હેલ્થ કૅર એ રાજ્યમાં લોકોને નોકરી આપનારો બીજો સૌથી મોટો રોજગારદાતા હતો.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher = Burlington Free Press|date = June 29, 2008}}</ref> ==== રહેણાક ==== 2007માં વર્મોન્ટ એ અમેરિકામાં ઘર ગીરો મૂકવાની સવલતની દ્વષ્ટિએ 17મો ક્રમ ધરાવતું હતું. જોકે, અન્ય 41 રાજ્યમાં રહેવાસીઓએ વર્મોન્ટની 18.4 ટકા મોર્ગેજ ઘરેલું આવકમાં ચાર ટકાની વધઘટમાં યોગદાન આપ્યું છે.<ref>{{cite web|title=Vermont Business Roundtable|work=Housing Prices, Availability, and Affordability in Vermont|url=http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073513/http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-07|format=PDF|url-status=dead}}</ref> 2000ના દશકના પ્રારંભિક ગાળામાં ઘરના ભાવમાં બહુ વધારો થયો નથી. પરિણામસ્વરૂપે, અહીં રિયલ એસ્ટેટના ભાવોનું એટલું બધું મહત્વ પણ નહોતું. 2007માં જ્યારે દેવાની રકમ ચૂકતે નહીં થઈ શકવાને લીધે મિલ્કતનો કબ્જો લેવાનું પ્રમાણ નોંધપાત્રરીતે વધ્યું ત્યારે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં ઘર જપ્તિની કાર્યવાહીની દ્વષ્ટિએ આ રાજ્યનો ક્રમ પચાસમો હતો.<ref>{{cite book|author = Braithwaite, Chris |title = Vermont weathers mortgage storm|publisher = the Chronicle|date = December 19, 2007}}</ref> 2004થી 2008ના ગાળામાં ઘરોનું વેચાણ વાર્ષિક ધોરણે ઘટ્યું હતું, ભાવો વધતા રહ્યાં હતા.<ref>{{cite book|author = Ryan, Matt |title = Moving In: Essex home prices edge higher|publisher = Burlington Free Press|date = August 3, 2008}}</ref> 2007માં, એનર્જી સ્ટાર પ્રોગ્રામ હેઠળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયરમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી દ્વારા મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યા પ્રમાણે નવા ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઘરોના બાંધકામમાં વર્મોન્ટે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = Vermont is top in N.E. for new energy efficient homes|publisher = the Chronicle|date = October 3, 2007}}</ref> જોકે, વર્મોન્ટના આશરે 60 ટકા ઘરોમાં 2008માં તેલ વડે ગરમી મેળવવામાં આવતી હતી.<ref>{{cite book|author = Pollak, Sally |title = In from the cold|publisher = Burlington Free Press|date = September 14, 2008}}</ref> 2008ના ઓગસ્ટમાં વર્મોન્ટમાં ગરમીના વિવિધ સ્રોતોના {{Nowrap|1 million}} બીટીયુ (BTU) ખર્ચમાં કોર્ડ વૂડનો ભાવ $14.39 અને કેરોસીનનો $43.50 હતો. વર્મોન્ટમાં વેચાણ પામેલા ઘરની સંખ્યા 2004માં 8,318 હતી, જે 2005માં ઘટીને 8,120, 2006માં 6,919 અને 2007માં 5,820 થઈ હતી. સરેરાશ ભાવમાં વધારો થતો રહ્યો હતો. 2008માં સરેરાશ ભાવ વધીને $202,500 (2007માં $200,000) થયા હતા.<ref>{{cite book|author = Ryan, Matt and Hart, Melissa |title = Vermont Numbers|publisher = Burlington Free Press|date = November 30, 2008}}</ref> 2009માં બે બેડરૂમના એક એપાર્ટમેન્ટનું સરેરાશ ભાડું પ્રતિમાસ $920 હતું. ભાડાના ઘરોની પ્રાપ્તિનો દર 5.4 ટકા હતો, જે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો હતો. 2010ના જાન્યુઆરીમાં 2,800 લોકોને ઘરવિહીન ગણવામાં આવ્યા હતા, જે 2008ની તુલનાએ 22 ટકા વધુ હતા.<ref>{{Cite news|first=+Nancy|last=Remsen|title=Home ownership still difficult goal in Vermont|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 3B|date={{Nowrap|16 June}} 2010}}</ref> ==== શ્રમ ==== 2006 સુધીમાં, વર્મોન્ટમાં 305,000 કામદારો હતા. આ પૈકીના 11 ટકા લોકો સંગઠિત હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |title=Unions Shrink Even in NY, Data Show |publisher=Empirecenter.org |date=2007-01-26 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322212944/http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614075440/http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-date=2007-06-14 |title=A separate study shows over 325,000 workers in 2000 |format=PDF |access-date=2010-07-31 |url-status=dead }}</ref> 299,200 કામદારોના શ્રમબળ પૈકી, 52,000 લોકો સરકારી, ફેડરલ, રાજ્ય અને સ્થાનિક નોકરીઓમાં હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.nvda.net/pdf/RegionalPlan/VolumeII.Chapter6.EconomicDevelopment.pdf |title=Regional Plan Volume&nbsp;II. Chapter 6. Economic Development |year=2003}}</ref> 9 ટકાનો સૌથી ઊંચો બેકારી દર 1976ના જૂનમાં જોવા મળ્યો હતો. 2000ના ફેબ્રુઆરીમાં સૌથી નીચો 2.4 ટકાનો દર નોંધાયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&series_id=LASST50000003 |title=BLS Local Area Unemployment Statistics – History |publisher=Data.bls.gov |access-date=2010-07-31}}</ref> 2010ના સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, બેકારીનો દર 5.8 ટકાના સ્તરે હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/lau/ |title=BLS Local Area Unemployment Statistics |publisher=Bls.gov |access-date=2010-10-26}}</ref> 2000થી 2006ના ગાળામાં રોજગારીનો દર 7.5 ટકા વધ્યો છે. 1980થી 2000ના ગાળામાં, રોજગારીમાં 34 ટકાનો વધારો થયો છે; રાષ્ટ્રના કિસ્સામાં આ આંકડો 46 ટકા છે. વાસ્તવિક વેતનનો આંકડો 2006માં $33,385 હતો જે 2010માં પણ સતત જળવાઈ રહ્યો હતો, રાષ્ટ્રની દ્વષ્ટિએ આ આંકડો $36,871 હતો.<ref>{{Cite news|first=John|last=Briggs|title=25 years of numbers|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 4B|date={{Nowrap|21 June}} 2010}}</ref> ==== વીમો ==== વર્મોન્ટની અર્થવ્યવસ્થામાં કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સનો હિસ્સો વધતો જાય છે. વૈકલ્પિક વીમાના આ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરવા માટે વિશાળ કંપનીઓ અથવા ઔદ્યોગિક સંગઠનો તેમના પોતાના જોખમો સામે વીમા કવચ મેળવવા માટે સ્વતંત્ર વીમા કંપનીઓની રચના કરે છે અને તે રીતે તેઓ તેમના વીમા પ્રીમિઅમનો ખર્ચ બચાવી લે છે અને વિવિધ પ્રકારનાં જોખમો સામે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં કાબુ મેળવી લે છે. આ પ્રકારની કંપનીઓની રચના કરવાથી તેમજ આ કંપનીઓના કામકાજમાંથી કરવેરામાં પણ નોંધપાત્ર લાભ મળે છે. ઇન્સ્યોરન્સ ઇન્ફોર્મેશન ઇન્સ્ટીટ્યુટ અનુસાર, 2૦૦4મા વર્મોન્ટ એ કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ માટેનું વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્થળ હતું, ત્યારપછીના ક્રમે અનુક્રમે બર્મુડા અને કાયમેન ટાપુઓ આવે છે.<ref>{{cite web|title=Insurance Information Institute|work=Captives & Other Risk-Financing Options|url=http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|access-date=2007-01-07|archive-date=2006-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008061328/http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|url-status=dead}}</ref> 2૦૦8મા આ પ્રકારની 550 કંપનીઓ હતી.<ref>{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=State unconcerned about insurance report|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 9B|date={{Nowrap|1 August}} 2009}}</ref> 2010મા આ રાજ્યમાં આ પ્રકારની 900 કંપનીઓ હતી.<ref>{{cite news|first=Terri |last=Hallenbeck |title=Captive industry descends on Vt. |publisher=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont|pages= 1B |date={{Nowrap|11 August}} 2010}}</ref> ==== પ્રવાસન ==== [[ચિત્ર:Stowe village Stevage.jpg|left|thumb|સ્ટોવ રીસોર્ટ વિલેજ]] આ રાજ્ય માટે પ્રવાસન એ એક મહત્વનો ઉદ્યોગ છે. શિયાળામાં બર્ક પર્વતનો સ્કી એરિયા, બોલ્ટન વેલી, સ્ટોવ, સ્મગલર'સ નોચ, કિલિંગટન સ્કી રિસોર્ટ, મેડ રીવર ગ્લેન, સુગરબશ, સ્ત્રેતોન, જે પીક, ઓકેમો, સ્યુસાઈડ સિક્સ, માઉન્ટ સ્નો અને બ્રોમ્લી ખાતે સ્કી શોખીનો ઉમટી પડે છે. પ્રવાસીઓનું સૌથી મોટું જૂથ બોસ્ટન, મોન્ટ્રીઅલ અને ન્યુ યોર્ક જેવા શહેરી વિસ્તારોમાંથી આવે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} ઉનાળામાં પ્રવાસીઓ સ્ટોવ, માન્ચેસ્ટર, ક્વીચી, વિલમિંગ્ટન અને વૂડસ્ટોક જેવા નગરોમાં આવેલ રિસોર્ટની મુલાકાત લેતા હોય છે. પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે બનાવવામાં આવેલ રિસોર્ટ, હોટેલો, રેસ્ટોરાં અને દુકાનોમાં લોકોને સમગ્ર વર્ષ કામ મળે છે. વર્મોન્ટનાં પ્રવાસન અર્થતંત્રમાં સમર કેમ્પનો પણ હિસ્સો છે. [[ચિત્ર:LakeChamplain.jpg|thumb|લેક શેમ્પલેઇન]] મુલાકાતીઓ ટ્રાઉટ ફિશિંગ, લેક ફિશિંગ અને આઈસ ફિશિંગમાં ભાગ લે છે. કેટલાક લોંગ ટ્રેઈલ વધારે છે. શિયાળામાં, નોર્ડિક અને બેકકન્ટ્રી સ્કીઅર્સ કેટમાઉન્ટ ટ્રેઈલનું મુસાફરી ખેડવા માટે મુસાફરો આવે છે. દરવર્ષે વિવિધ હોર્સ શો પણ યોજાય છે. મુલાકાતીઓને આકર્ષવા માટે વર્મોન્ટનાં સરકારી પાર્ક, ઐતિહાસિક સ્થળો, સંગ્રહાલયો, ગોલ્ફના મેદાનો, અને સ્પા સાથેની નવી બ્યુટીક હોટેલો બનાવવામાં આવી છે. 2000ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર, વર્મોન્ટનાં તમામ રહેણાક એકમો પૈકીના લગભગ 15 ટકા ખાલી છે અને તેમને "ઋતુ અનુસાર, આનંદ-પ્રમોદ માટે અથવા પ્રાસંગિક ઉપયોગ" તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=N&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en|title=Vacant housing units, Vermont, 2000 Census|access-date=2011-02-10|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://archive.today/20200211210058/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=N&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref>{{Clarify||this is apparently being hyped here as an asset of some sort. Not sure that is what figure shows at all. Need to clarify sentence and maybe change paragraph|date=September 2010}} સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં મૈની બાદ આ સૌથી ઉંચી ટકાવારી છે. વર્મોન્ટનાં કેટલાક શહેરોમાં, ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ અને ન્યુ યોર્ક શહેરના ધનિક રહીશોની માલિકીનાં વેકેશન હોમ ઘરોના કુલ પુરવઠાના મોટા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એક અંદાજ અનુસાર, 2009 સુધીમાં, લુડલોવ, વર્મોન્ટનાં તમામ ઘર પૈકીના 84 ટકા ઘરની માલિકી રાજ્યની બહારના રહીશોની હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|title=Cottage industry|access-date=2011-02-10|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165157/http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|url-status=dead}}</ref> અન્ય નોંધપાત્ર વેકેશન-હોમ રિસોર્ટસમાં માન્ચેસ્ટર અને સ્ટોવનો સમાવેશ થાય છે. 2005મા, આ રાજ્યમાં અંદાજે {{Nowrap|13.4 million}} મુલાકાતીઓ આવ્યા હતા, તેમને {{Nowrap|$1.57 billion}}નો ખર્ચ કર્યો હતો.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = I can remember Barton when it was a booming town|publisher = The Chronicle|date = December 1, 2008}}</ref> 2000 -01મા, 4 ,579 ,719 સ્કીઅર અને સ્નોબોર્ડરે આ રાજ્યની મુલાકાત લીધી હતી. 2009 -2010માં 4,125,082 મુલાકાત લેવાઈ હતી, જે તાજેતરના વર્ષોની તુલનાએ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.<ref>{{Cite news|title=Vt. ski area visits rise 1.4%|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6C|date={{Nowrap|10 June}} 2010}}</ref> 2008 દરમિયાન, વર્મોન્ટની 138 સ્નોમોબીલિંગ ક્લબોમાં 35,000 સદસ્યો હતા. આ ક્લબો સંયુકતપણે 6,000 માઈલ લાંબી ટ્રેઈલ ધરાવે છે, જે મુખ્યત્વે ખાનગી જમીનો ઉપર છે. આ ઉદ્યોગ "સેંકડો મિલિયન ડોલરના મૂલ્યનો ધંધો રળી આપતો" હોવાનું કહેવાય છે.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Hard times may slow snowmobiling|publisher = Burlington Free Press|date = December 14, 2008}}</ref> શિકારને કાળા રીંછ, જંગલી મરઘા, હરણ અને મોટા કદના સાબર માટે મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite news|title=Hunting Season Opening Dates|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= TWO, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> રાજ્યમાં 5,500 રીંછ છે. આમ કરવાનો હેતુ તેમની સંખ્યા 4,500 થી 6,000 વચ્ચે રાખવાનો છે.<ref>{{Cite news | first= | last= | title=Vermont bear hunting season opens on Sept. 1 | url=| work= | publisher=Bthe Chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 8 | date=1 September 2010 | id= | access-date=}}</ref> ==== ખનન ==== અમેરિકામાં રટલેન્ડ અને બાર, આ બે સ્થળ આરસ તથા ગ્રેનાઈટનાં ખનન તથા કોતરકામ માટેના પરંપરાગત કેન્દ્રો છે. ઘણા વર્ષો સુધી વર્મોન્ટ પણ અમેરિકામાં આ ઉદ્યોગના એક નાનકડા સંગઠન- સ્ટોનકટર્સ એસોસીએશનનંબ કેન્દ્ર રહ્યું હતું, આ સંગઠનમાં 500 સદસ્યો હતા. અમેરિકામાં શરુ થનારી સૌપ્રથમ માર્બલ કવોરી માઉન્ટ એલુસ પર આવેલી હતી જે પૂર્વ દોર્સેટની સામે હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.virtualvermont.com/towns/dorset.html |title=VirtualVermont.com |publisher=VirtualVermont.com |date=2010-06-13 |access-date=2010-07-31}}</ref> રાજ્યની પશ્ચિમી બાજુએ "માર્બલ વેલી" પસાર થાય છે જે "સ્લેટ વેલી" સાથે જોડાય છે. સ્લેટ વેલી ન્યુ યોર્કમાં ચીમની પોઈન્ટથી થઈને પસાર થાય છે જે "ગ્રેનાઈટ વેલી"ને મળે છે. ગ્રેનાઈટ વેલી બારની પશ્ચિમ બાજુએથી પસાર થાય છે. બારમાં રોક ઓફ એજીસ કવોરી આવેલી છે, જે અમેરિકાની સૌથી વિશાળ ગ્રેનાઈટ કવોરી છે. અમેરિકામાં સ્લેટનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતુ કોઈ રાજ્ય હોય તો તે વર્મોન્ટ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |title=ApartmentLinks.com |publisher=ApartmentLinks.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531130133/http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |url-status=dead }}</ref> ખનનની પ્રવૃત્તિમાં પરિમાણીય પત્થરના ઉપ્તાદન દ્વારા સૌથી વધુ આવક મળે છે. ==== સેવાભાવી અને સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ ==== 2008મા વર્મોન્ટમાં 2,682 સેવાભાવી સંસ્થાઓ હતી, જેમની આવક {{Nowrap|$2.8 billion}} હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |title=Vermont Nonprofit Association Folds |publisher=Where Most Needed |date=2006-06-08 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722034212/http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |url-status=dead }}</ref> 2005-08ના સમયગાળા દરમ્યાન, સેવાભાવ માટે સમગ્ર દેશમાં આ રાજ્યનો ક્રમ નવમો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યની વસ્તીના 35.6 ટકા લોકોએ સેવા આપી હતી. તેની તુલનાએ સમગ્ર રાષ્ટ્રની સરેરાશ 26.4 ટકા હતી.<ref>{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=Vermont volunteering thrives|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|29 July}} 2009}}</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:Welcome to Vermont.jpg|thumb|એડિસનમાં રૂટ 17 પર ન્યૂ યોર્ક સરહદથી થોડા ઉપર, હાલમાં નહીં ઉપયોગમાં લેવાતા શેમ્પલેઇન પૂલ પર વર્મોન્ટમાં આવકારતું ચિહ્ન]] વર્મોન્ટમાં પરિવહનનું મુખ્ય માધ્યમ ઓટોમોબાઇલ છે. 2008માં વર્મોન્ટના લગભગ 5.7 ટકા ઘરોમાં કાર ન હતી.<ref>{{Cite news|first=Tim|last=Johnson|title=Ditch the ride and catch a ride|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1C|date={{Nowrap|20 June}} 2010}}</ref> 2009માં વાહન-સંબંધી અકસ્માતથી થયેલા મૃત્યુમાં રાજ્ય છેલ્લેથી ત્રીજા ક્રમે હતું.{{Citation needed|date=April 2010}} સરેરાશ 20-25 લોકોએ શરાબ પીને ડ્રાઇવિંગ કરવાથી જાન ગુમાવી હતી, અને 70-80 લોકો રાજ્યમાં ગંભીર કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|title=Vermont DUI Laws|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114050550/http://autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|url-status=dead}}</ref> 2010માં વર્મોન્ટ {{convert|2840|mi}} લાંબો હાઇવે ધરાવતો હતો. 50 રાજ્યમાં આ ત્રીજા નંબરનો સૌથી ઓછો જથ્થો હતો. લગભગ 2.5 ટકા હાઇવેને "ગીચ" ગણવામાં આવ્યા હતા, જે દેશમાં પાંચમા નંબરના સૌથી ઓછા છે. હાઇવે પર મૃત્યુનો દર એક પ્રતિ {{convert|100000000|mi}} હતો, જે દેશમાં 10મા નંબરનો સૌથી ઓછો દર છે. હાઇવેનો ખર્ચ {{convert|1|mi}} દીઠ 28,669 ડોલર છે, જે રાજ્ય્સમાં 17મા નંબરનો સૌથી વધારે ખર્ચ છે. 34.4 ટકા પૂલો નબળી કક્ષાના અથવા ઘસાઇ ગયેલા માનવામાં આવ્યા છે, જે દેશમાં ખરાબ દશામાં આવેલા પૂલોની સંખ્યા ધરાવતા રાજ્ય્સમાં આઠમો ક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{Cite news | first= | last= | title=Roadwork:Vermont highways don't measure up | url=| work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages= 1B | date=7 September 2010 | id= | access-date=}}</ref> વ્યક્તિગત સમુદાયો અને કાઉન્ટીઓ જાહેર પરિવહન ધરાવે છે, પરંતુ તેમના દ્વારા આવરી લેવામાં આવતા વિસ્તારો ઘણીવાર મર્યાદિત હોય છે. ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ અનેક નાના નગરોને સેવા પૂરી પાડે છે. બે એમટ્રેક ટ્રેઇન્સ, ધ વર્મોન્ટર <ref name="Amtrak Vermonter">{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245667150/1237405732511|title=Amtrak Vermonter}}</ref> અને એથન એલન એક્સપ્રેસ વર્મોન્ટને સેવા પૂરી પાડે છે.<ref name="Amtrak Ethan Allen Express">{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245666724/1237405732511|title=Amtrak Ethan Allen Express}}</ref> {{convert|80000|lb}} કરતાં વધારે વજન ધરાવતી ટ્રક વર્મોન્ટના દ્વિતીય કક્ષાના રોડનો ઉપયોગ કરે છે. ઇન્ટરસ્ટેટ રોડને મહત્તમ વજન સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યા છે. કામચલાઉ સંઘીય કાયદાએ વધારે વજન ધરાવતા વાહનોને વર્મોન્ટના ઇન્ટરસ્ટેટ રોડ પર 2010માં એક વર્ષ માટે છૂટછાટ આપી હતી.<ref>{{Cite news|first=Office of Senator Patrick Leahy|title=Pilot program will route heavy trucks onto interstate| work=the Chronicle|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 33|date={{Nowrap|22 December}} 2009}}</ref> === મુખ્ય માર્ગો === રાજ્યની સત્તામાં {{convert|2843|mi|km|0}} લાંબો હાઇવે આવે છે.<ref>{{cite book|author = Fahy, Jill |title = Vermont roads in the middle of the pack|publisher = Burlington Free Press|date = August 1, 2008}}</ref> વધારે ઊંડાણપૂર્વકની માહિતી માટે વર્મોન્ટના માર્ગોની યાદી જુઓ. {{anchor|North-South routes}} ==== ઉત્તર-દક્ષિણ માર્ગ ==== * [[ચિત્ર:I-89.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 89 – વ્હાઇટ રીવર જંક્શનથી વાવવ્યદિશા તરફ માઉન્ટપિલિયર અને બર્લિંગ્ટન રૂટ એમ બંનેને કેનેડિયન સરહદ સુધી સેવા પૂરી પાડે છે. * [[ચિત્ર:I-91.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 91 – મેસેચ્યુસેટ્સ સરહદથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ તરફ બ્રેટલબરો, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન અને સેન્ટ જ્હોન્સબરી અને ન્યૂપોર્ટને જોડે છે. * [[ચિત્ર:I-93.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 93 – તેનું ઉત્તરીય ટર્મિનસ સેન્ટ જોહ્ન્સબરીમાં આઇ-91 (I-91) ખાતે આવેલું છે અને સરાજ્યા ઉત્તરીય ભાગોને ન્યૂ હેમ્પશાયર અને દક્ષિણના સ્થાનો સાથે જોડે છે. * [[ચિત્ર:US 5.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 5 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સરાજ્યી પૂર્વની સરહદની સાથે-સાથે સમગ્ર સરાજ્યાં તેની સંપૂર્ણ લંબાઈ પર આઇ-91 (I-91)ને સમાંતર યાત્રા કરે છે. * [[ચિત્ર:US 7.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 7 – સરાજ્યી પશ્ચિમી સરહદની સાથે-સાથે દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ યાત્રા કરે છે. યુ.એસ. 7 બર્લિંગ્ટનથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ સુધી આઇ-89 (I-89)ને સમાંતર છે. * [[ચિત્ર:Vermont 100.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 100 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સીધો જ લગભગ સરાજ્યી મધ્યમાંથી પસાર થાય છે, ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સની સંપૂર્ણ લંબાઈની સાથે-સાથે માર્ગ પૂરો પાડે છે. {{anchor|East-West routes}} ==== ઇસ્ટ-વેસ્ટ માર્ગો ==== * [[ચિત્ર:US 2.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 2 – ઉત્તરીય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે અને બર્લિંગ્ટન, માઉન્ટપિલિયર અને સેન્ટ જોહ્ન્સબરીના વધારે વસતિ ધરાવતા કેન્દ્રોને જોડે છે. * [[ચિત્ર:US 4.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 4 – દક્ષિણ-મધ્ય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે. તે ફેર હેવન શહેરમાં ન્યૂયોર્ક સરહદને રટલેન્ડ શહેર સાથે જોડે છે અને કિલિંગ્ટન અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાંથી પસાર થાય છે. * [[ચિત્ર:US 302.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 302 – માઉન્ટપિલિયર અને બારથી પૂર્વ દિશામાં ન્યૂ હેમ્પશાયર અને મૈઇન તરફ પસાર થાય છે. * [[ચિત્ર:Vermont 9.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 9 – સરાજ્યા દક્ષિણીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને બેનિંગ્ટનથી બ્રેટલબરોને જોડે છે. * [[ચિત્ર:Vermont 105.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 105 – વર્મોન્ટના સૌથી ઉત્તરીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને (કેટલીક વખત કેનેડિયન સરહદથી માત્ર થોડા જ માઇલ અંદર) સેન્ટ એલબન્ઝ અને ન્યૂપોર્ટ શહેરને જોડે છે. 2005-06માં હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસ અનુસાર "રોડની મરમ્મતમાં ખર્ચની અસરકારકતા" માટે વર્મોન્ટને 37મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો, જે 2004-05માં આપવામાં આવેલા 13મા સ્થાનથી નીચો આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.reason.org/ps360.pdf |title=Microsoft Word – ps360final.doc |publisher=Reason.org |date=2007-06-01 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025064914/http://www.reason.org/ps360.pdf |url-status=dead }}</ref> સંઘીય આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટના 2,691 પૂલોમાંથી 16 ટકાને 2006માં રાજ્ય દ્વારા માળખામાં ખામી હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite news|title = State to inspect bridges similar to Minn. span|publisher = Burlington Free Press|date = August 4, 2007}} પાનું 1બી</ref> 2007માં વર્મોન્ટમાં દેશમાં છઠ્ઠા નંબરના માળખાકીય રીતે સૌથી ખરાબ પૂલો આવેલા હતા.<ref>{{cite book|author = Creaser, Richard |title = The bridges of Orleans County await repair|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> === રેલ === [[ચિત્ર:White River Junction VT.jpg|thumb|વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાં એમટ્રેક સ્ટેશન ]] રાજ્યને એમટ્રેકની ''વર્મોન્ટર'' અને ''એથન એલેન એક્સપ્રેસ'' , ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ સેન્ટ્રલ રેલબોર્ડ, વર્મોન્ટ રેલવે અને ગ્રીન માઉન્ટેઇન રેલબોર્ડ દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ''એથન એલન એક્સપ્રેસ'' રટલેન્ડ અને કેસલ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે,<ref name="Amtrak Ethan Allen Express"/> જ્યારે ''વર્મોન્ટર'' સેન્ટ એલ્બન્સ, એસેક્સ જંક્શન, વોટરબરી, માઉન્ટપિલિયર, રેન્ડોલ્ફ, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન, વિન્ડસર, બિલોઝ ફોલ્સ અને બ્રેટલબરોને સેવા પૂરી પાડે છે.<ref name="Amtrak Vermonter"/> === સ્થાનિક સમુદાય જાહેર અને ખાનગી પરિવહન === ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ બિલોઝ ફોલ્સ, બ્રેટલબરો, બર્લિંગ્ટન,માઉન્ટપિલિયર અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શન ખાતે થોભે છે. અન્ય પરિવહન સેવાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ<ref>{{cite web |url=http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |title=Locations: Vermont |publisher=Greyhound.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316180933/http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |url-status=dead }}</ref> * એડિસન કાઉન્ટી ટ્રાન્ઝીટ રીસોર્સીસ (એસીટીઆર (ACTR)) એડિસન કાઉન્ટી, મિડલબરીના કોલેજ ટાઉન, બ્રિસ્ટોલ અને વર્જીનીસને સેવા પૂરી પાડે છે. * બેનિંગ્ટન કાઉન્ટીને અમેરિકન રેડ ક્રોસ ગ્રીન માઉન્ટેઇન એક્સપ્રેસ (જીએમઇ (GME))ને બેનિંગ્ટનથી બહાર અને યાન્કી ટ્રેઇલ્સ (ટીસી (TC)) રેન્સેલેર, ન્યૂ યોર્કથી બહાર જવાની સેવા પૂરી પાડે છે. * વિન્ડહેમ કાઉન્ટીમાં બ્રેટલબરોને બીલાઇન (બેટલબરો ટાઉન બસ) સેવા પૂરી પાડે છે. વિન્ડહેમને, વેસ્ટ ડોવરથી બહાર મૂવર (ડીયરફીલ્ડ વેલી ટ્રાન્ઝિટ એસોસિયેશન અથવા ડીવીટીએ (DVTA)) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * બર્લિંગ્ટનમાં ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઓથોરીટી (સીસીટીએ (CCTA)) અને સીએટીએસ (CATS) (યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ કેમ્પસ એરીયા ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ) આવેલી છે. * ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટીમાં કોલચેસ્ટર દ્વારા એસએસટીએ (સ્પેશ્યલ સર્વિસીસ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એજન્સી)ના માધ્યમથી સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * રટલેન્ડ કાઉન્ટીમાં રટલેન્ડથી બહાર (માર્બલ વેલી રીજનલ ટ્રાન્ઝીટ ડિસ્ટ્રીક્ટ, એમવીઆઇટીડી (MVRTD)) બસ આવેલી છે. * વિન્ડસર કાઉન્ટીઃ ** લૂડલોવ (વિન્ડસર કાઉન્ટીમાં)ને એલએમટીએસ (લૂટલોવ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્ઝીટ સિસ્ટમ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ** વિન્ડસરને એડવાન્સ ટ્રાન્ઝીટ (એટી) દ્વારા વિન્ડસરની બહાર સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ** કનેક્ટીક્યુટ રીવર ટ્રાન્ઝીટ (સીઆરટી (CRT)) સ્પ્રિંગફીલ્ડ, વર્મોન્ટની બહાર, વિંન્ડહેમ કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોને સેવા પૂરી પાડે છે. ** નોર્વિચ અને હાર્ટફોર્ડ ઉપરાંત વ્હાઇટ રીવર જંક્શન સહિતના વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોમાં અને ન્યૂ હેમ્પશાયરના કેટલાક ભાગોમાં એવાન્સ્ડ ટ્રાન્ઝિટ નામની વિનામૂલ્યે પરિવહન સેવા પણ આવેલી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.advancetransit.com/ |title=Advance Transit Home |publisher=Advancetransit.com |date=2010-06-16 |access-date=2010-07-31}}</ref> તેના માર્ગો અને ઘણી અલગ-અલગ લાઇનો ખીણ પ્રદેશના ઉપરીય વિસ્તારોમાં પથરાયેલા છે. * લેમોઇલ કાઉન્ટીમાં સ્ટોવને એસટીએસ (STS) (સ્ટોવ ટ્રોલી સિસ્ટમ, વિલેજ માઉન્ટેઇન શટલ, મોરીસ્વીલે શટલ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * ઓરેન્જ કાઉન્ટીમાં રેંડોલ્ફની બહાર સ્ટેજકોચ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સર્વિસસ (એસટીએસ (STS)) વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગને પણ સેવા પૂરી પાડે છે. * વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીમાં, ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રાન્ઝીટ ઓથોરીટી (જીએમટીએ (GMTA)) રાજધાની માઉન્ટપિલિયરની બહાર સેવા પૂરી પાડે છે. * સેન્ટ અલબાન્સની બહાર દોડતી નેટવર્ક (નોર્થવેસ્ટ વર્મોન્ટ પબ્લિક ટ્રાન્ઝિટ નેટવર્ક, એનવીપીટી (NVPT)) ફ્રેંકલીન અને ગ્રાન્ડ આઇલ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. * સેન્ટ જ્હોહ્ન્સબરીની બહાર દોડતી રૂરલ કમ્યુનિટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન (આરસીટી (RCT)) કેલેડોનિયા, એસેક્સ, લેમોઇલ અને ઓરલેન્સ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. વિવિધ નેટવર્કને જોડતી શટલ બસ પણ અહીંયા છે.<ref name="2007rpt">{{cite book|title = Annual City & School Report, City of Newport, Vermont|publisher = Memphremagog Press, Inc., Newport, Vermont|year = 2007}}</ref> * બર્લિંગ્ટન, શાર્લોટ, ગ્રાન્ડ આઇલ અને શોરહેમથી ન્યૂ યોર્ક રાજ્ય સુધીની ફેરી સર્વિસ પણ છે. શોરહેમ ફેરી સિવાયની તમામ સેવાઓ એલસીટીસી (LCTC) (લેક શેમ્પલેઇન ટ્રાન્સપોર્ટ કંપની) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. વધુમાં, ચિમની પોઇન્ટ, વીટી (VT), ખાતેના શેમ્પલેઇન બ્રિજના રીપ્લેસમેન્ટ સમયગાળા દરમિયાન, એલસીટીસી (LCTC)એ હાલમાં તોડી પાડવામાં આવેલા ન્યૂ યોર્કના ક્રાઉન પોઇન્ટ સુધીના બ્રિજથી થોડા દક્ષિણ તરફ વિનામૂલ્યે, 24 કલાક ફેરી સેવા પૂરી પાડી હતી, ન્યૂ યોર્ક અને વર્મોન્ટ રાજ્ય્સના કાર દીઠ 10 ડોલરના ખર્ચે.<ref>[http://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html બ્રીજ ઇઝ કોસ્ટલી બટ ફેરી ઇઝ મોર] નિક રીસમેન દ્વારા, Poststar.com, મે 18, 2010.</ref><ref>{{cite web |title=Ferry At Champlain Bridge Set To Start Running |date=January 31, 2010 |url=http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html |publisher=WPTZ |access-date=ફેબ્રુઆરી 10, 2011 |archive-date=જુલાઈ 19, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719011135/http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html |url-status=dead }}</ref> === હવાઇમથકો === વર્મોન્ટને બે વ્યાવસાયિક હવાઇમથકો દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છેઃ * બર્લિંગ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ રાજ્યનું સૌથી મોટું હવાઈમથક છે, જે શિકાગો, ક્લેવલેન્ડ, ડેટ્રોઇટ, ન્યૂ યોર્ક સીટી, ઓરલેન્ડો, ફિલાડેલ્ફિયા અને વોશિંગ્ટન ડીસી સાથે સીધી હવાઈ સેવાઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.burlingtonintlairport.com/|title=Burlington International Airport}}</ref> * રટલેન્ડ સધર્ન વર્મોન્ટ રીજનલ એરપોર્ટ બોસ્ટોન વાયા કેપ એરથી નિયમિત હવાઈ સેવા ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.flyrutlandvt.com/|title=Rutland Southern Vermont Regional Airport|access-date=2011-02-10|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616045007/http://www.flyrutlandvt.com/|url-status=dead}}</ref> == પ્રસાર માધ્યમો == [http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html વર્મોન્ટ વિડિયો વેબ કેમ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100906081535/http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html |date=2010-09-06 }} {{See|List of newspapers in Vermont|List of radio stations in Vermont|List of television stations in Vermont}} == સુવિધાઓ == === વિજળી === [[ચિત્ર:Vermont Yankee Nuclear Power Plant.jpg|thumb|right|વર્મોન્ટમાં વર્મોન્ટ યાન્કી ન્યૂક્લિઅર પાવર પ્લાન્ટ]] 2008માં રાજ્યની સૌથી વધુ વીજ જરૂરીયાત 1,100 મેગાવોટ (એમડબલ્યુ (MW)) હતી.<ref name="banner">{{cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Vermont Dam Dilemma|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1D|date={{Nowrap|9 August}} 2009}}</ref> મે 2009માં, વર્મોન્ટે પ્રથમ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પેદા કરવા માટેનો ફીડ-ઇન લો બનાવ્યો હતો.<ref>{{cite web |last=Austin |first=Anna |url=http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |title=Vermont first state to pass renewable energy feed-in law |publisher=Biomassmagazine.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110416024722/http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |url-status=dead }}</ref> 2010માં, રાજ્યમાં લગભગ 150 જેટલા મિથેન ડાઇજેસ્ટર્સ હતા, વર્મોન્ટ છ ઓનલાઇન ડાઇજેસ્ટર્સ સાથે દેશમાં અગ્રણી સ્થાન ધરાવતું હતું.<ref>{{Cite news |first=Bethany M.| last=Dunbar|title=Dairy farmers are making more than milk these days| work=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 1|date={{Nowrap|10 February}} 2010}}</ref> વર્મોન્ટે 2007માં ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં વિજળી માટે સૌથી ઓછી કિંમત ચૂકવી હતી, છતાં તેનું નામ દેશના સૌથી વધુ કિંમત ચૂકવતા 11 રાજ્ય્સમાં હતું ; જે દેશની સરેરાશ કરતાં લગભગ 16 ટકા જેટલી વધારે હતી.<ref name="Handels">{{cite book|author = Handelsman, Richard |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}</ref> 2009માં, રાજ્યમાં અમેરિકામાં સૌથી ઊંચા વીજ દર હતા અને સમગ્ર દેશમાં પોષણક્ષમતાનો તફાવત સૌથી વધારે ખરાબ હતો.<ref name="bfp090628"/> 2009માં રાજ્યે 1/3 અથવા 400 મેગાવોટ<ref name="banner"/> વિજળી હાઇડ્રો-ક્વિબેક અને 1/3 વર્મોન્ટ યાન્કીમાંથી મેળવી હતી.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Ten candidates talk business|publisher = the Chronicle|date = October 22, 2008}}</ref> સમગ્ર રીતે જોતાં, રાજ્યએ તેની જરૂરિયાતની અડધા જેટલી વિજળી કેનેડા અને અન્ય રાજ્ય્સમાંથી મેળવી હતી. તેણે રાજ્યમાં પેદા કરવામાં આવતી કુલ વિજળીમાંથી 75 ટકા વિજળી વર્મોન્ટ યાન્કી તરફથી મેળવી હતી.<ref>{{cite news|first=Dennis|last=McMahon|title=My Turn:Getting real on electricity challenges|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|20 September}} 2009}}</ref> રાજ્યની બે સૌથી મોટી વિજ કંપનીઓ ગ્રીન માઉન્ટેઇન પાવર કોર્પોરેશન અને સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ પબ્લિક સર્વિસ કોર્પોરેશન સાથે મળીને વર્મોન્ટના લગભગ 80 ઘરોને વિજળી પૂરી પાડે છે.<ref name="bfp090628"/> વર્મોન્ટના નિષ્ણાતોના અંદાજ અનુસાર, રાજ્યની કુલ જળવિદ્યુત ક્ષમતા 134થી 175 મેગાવોટ જેટલી છે.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph| title = Panel considers small hydro power potential|publisher = the Chronicle|date = August 20, 2008}}</ref> 2006માં, વર્મોન્ટની ઊનાળાની ઋતુ દરમિયાનની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,117 મેગાવોટ હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/st_profiles/e_profiles_sum.html |title=State Electric Profiles |publisher=Eia.doe.gov |access-date=2010-07-31}}</ref> 2005માં, રાજ્યના રહેવાસીઓએ માથાદીઠ સરેરાશ 5,883 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|author=U.S. Per Capita Electricity Use By State In 2005 |url=http://www.swivel.com/data_columns/spreadsheet/3987533 |title=Data – Swivel |publisher=Swivel.com |access-date=2010-07-31}}</ref> અન્ય એક સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે 2008માં દરેક ઘરે વાર્ષિક 7,100 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.sphere.com/2009/12/04/whats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo/?icid=main|htmlws-main-n|dl1|link5|http%3A%2F%2Fwww.sphere.com%2F2009%2F12%2F04%2Fwhats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo%2F |title=What's the Greenest Place in America? Hint: It Has {{Nowrap|8 Million}} People |accessauthor=Bill Morris|date=2009-12-04}}</ref> વર્મોન્ટ દેશમાં સૌથી ઊંચો 73.7 ટકા અણુ વિદ્યુત ઉત્પાદન દર ધરાવે છે.<ref>{{cite book|author = Hemingway, Sam |title = Nukes by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}</ref> તેના કારણે વર્મોન્ય કોલસાનો ઉપયોગ નહીં કરતાં વિજ મથકો ધરાવતા માત્ર બે રાજ્ય્સમાં સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="autogenerated2">{{cite book|author = Handelsman, Richard, |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}</ref> વર્મોન્ટની તમામ કંપનીઓ આઇએસઓ (ISO) ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ દ્વારા સંચાલિત લાઇનોમાંથી વિજળી મેળવે છે. દરેક કંપની આ લાઇનોમાં પરિવહન પામતી વિજળીની કિંમત ચૂકવે છે. વર્મોન્ટનો હિસ્સો લગભગ 4.5 ટકા છે.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = VEC seeks a 9.2 percent rate hike|publisher = the Chronicle|date = November 5, 2008}}</ref> રાજ્યમાં 78 જેટલા જળવિદ્યુત બંધ છે. તેઓ 143 મેગાવોટ વિજળી પેદા કરે છે, જે રાજ્યની કુલ જરૂરીયાતની 12 ટકા જેટલી છે.<ref name="banner"/> === પ્રત્યાયન (સંદેશાવ્યવહાર) === * 2006ની સ્થિતિએ બ્રોડબેન્ડ કવરેજ<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070208/NEWS01/702080306/1009/NEWS05 Burlington Free Press.com ટોપ સ્ટોરીઝ]{{Dead link|date=October 2009}}</ref> ** કુલ કવરેજ = 87% ** કેબલ = 68% ** ડીએસએલ (DSL) = 69% ** વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર = 24% (ઉપરના આંકડા વસતિ દર્શાવે છે, નહીં કે જમીન.) સામાન્ય રીતે, પર્વતોને કારણે રાજ્યના મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો બહારના વિસ્તારોમાં સેલ ફોન કવરેજ નબળું રહે છે. મોટા જમીન વિસ્તારોમાં નાના પ્રમાણમાં રહેતી ગ્રામીણ વસતિને સેવા પૂરી પડાવા માટેના પ્રયાસો વધારે પડતા મૂડી રોકાણને કારણે આર્થિક રીતે અયોગ્ય સાબિત થયા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |title=Cell Service in Vermont: Can't hear the tourist for the trees Vermont Business Magazine &#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=2003-10-01 |access-date=2010-07-31 |first=Kevin |last=Kelley |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113180821/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |url-status=dead }}</ref> યુનિસેલ, જે ગ્રામીણ પ્રદેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને રાજ્યના મોટાભાગના વિસ્તારને સમાવી લે છે, તેની માલિકી હવે એટીએન્ડટી (AT&amp;T) ધરાવે છે.<ref>{{cite web |author=Posted by Aviv on December 22, 2008 at 3:57 pm PST |url=http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |title=AT&T Buys Unicel: iPhone Finally Confirmed Heading to Vermont &#124; MacBlogz – One Stop Apple News |publisher=Macblogz.com |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318141526/http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |url-status=dead }}</ref> મે 2007માં, વર્મોન્ટે 2010 સુધીમાં સંઘનું પ્રથમ ઇ-રાજ્ય બનાવાના ઇરાદા સાથે તમામ નાગરીકોને સમગ્ર રાજ્યમાં ગમે તે જગ્યાએ બ્રોડબેન્ડ (લઘુતમ 3 એમબીટ) અને સેલ્યુલર કવરેજ મળી રહે તે માટેના પગલાં લીધાં હતાં.<ref>{{cite web |url=http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |title=A Synopsis of the extent of the measure to extend broadband |publisher=Blog.tomevslin.com |date=2007-01-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105170727/http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |url-status=dead }}</ref> 2010માં, 1,30,000 લોકોને હજુપણ "નબળી" સેવા મળી રહી હતી. રાજ્યે સંઘીય સરકાર પાસેથી 116 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ મેળવી હતી. પ્રતિનિધિ વેલ્શે કહ્યું હતું કે આ ગ્રાન્ટ રાજ્યને સૌથી ઓછા કનેક્ટેડ રાજ્ય્સમાંથી દેશના સૌથી વધારે કનેક્ટેડ રાજ્ય બનવા સક્ષમ બનાવશે.<ref>{{Cite news|first=Sam|last=Hemingway|title=Vt. wins $115M grant for universal broadband|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date=5 August 2010}}</ref> 2008માં કોમકાસ્ટે રાજ્યભરમાં વધારાનું કેબલ એક્સેસ વિસ્તારવાનો પ્રારંભ કર્યો.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 બીનેટ બિઝનેસ નેટવર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113062406/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 |date=2013-01-13 }}. સુધારો ફેબ્રુઆરી 21, 2008.</ref> 2007માં, વર્મોન્ટની લગભગ બે તૃતિયાંશ વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હતી. 2008ની આ પહેલની પૂર્ણાહૂતિએ વર્મોન્ટની લગભગ 90 ટકા વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હશે. == કાયદો અને સરકાર == [[ચિત્ર:VtSupremeCourt03.JPG|200px|right|thumb|માઉન્ટપિલિયરમાં વર્મોન્ટની સુપ્રીમ કોર્ટનું ભવન]] {{Main|Government of Vermont}} બે સેનેટર્સ અને એક પ્રતિનિધી સંઘીય સ્તરે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસમાં વર્મોન્ટનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. રાજ્યનું સંચાલન બંધારણ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે સરકારી ફરજોને કાયદા, આધિકારિક અને ન્યાયિક શાખાઓમાં વિભાજીત કરે છેઃ વર્મોન્ટ જનરલ એસેમ્બ્લી, ગવર્નર ઓફ વર્મોન્ટ અને વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટ. ગવર્નરશીપ અને જનરલ એસેમ્બ્લીની મુદત બે વર્ષની હોય છે, જેમાં ગવર્નર અને 30 સેનેટર્સનો સમાવેશ થાય છે. કોઇપણ હોદ્દા માટેની કોઇ ટર્મ મર્યાદા નથી. રાજ્યની રાજધાની માઉન્ટપિલિયરમાં છે. વર્મોન્ટમાં ત્રણ પ્રકારની મ્યુનિસિપાલિટી સમાવી લેવામાં આવી છેઃ નગરો, શહેરો અને ગામડાં. મોટાભાગના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડની જેમ, સ્વતંત્ર કાઉન્ટી સરકારની પણ થોડી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. કાઉન્ટીઓ અને કાઉન્ટી બેઠકો માત્ર અનેક ચૂંટાયેલા હોદ્દેદારો જેમ કે રાજ્યના એટોર્ની અને શેરીફ વગેરે સાથેની વિવિધ સરકારી સેવાઓ જેમ કે કાઉન્ટી અને રાજ્ય કોર્ટ વગેરેમાં માત્ર અનુકૂળતા માટેની વ્યવસ્થાઓ માટે જ છે. તમામ કાઉન્ટી સેવાઓને વર્મોન્ટ રાજ્ય તરફથી સીધું જ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. રાજ્ય સરકાર પછીનું આગળનું સૌથી કાર્યક્ષમ સરકારી તંત્ર મ્યુનિસિપાલિટી છે. આમાંથી મોટાભાગની નગરોમાં છે.<ref>{{cite web |url=http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who'swho.html |title=town offices |publisher=Sec.state.vt.us |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125092002/http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who%27swho.html |url-status=dead }}</ref> === નાણાકીય બાબતો === વર્મોન્ટ સંઘનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે જેને સંતુલિત બજેટની જરૂરીયાત નથી અને છતાં વર્મોન્ટ 1991થી સંતુલિત બજેટ રજૂ કરે છે.<ref>{{cite web |author=Ron Snell |url=http://www.ncsl.org/programs/fiscal/balbuda.htm |title=State Balanced Budget Requirements: Provisions and Practice |publisher=Ncsl.org |date=2004-03-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100728002708/http%3A//www.ncsl.org/IssuesResearch/BudgetTax/StateBalancedBudgetRequirementsProvisionsand/tabid/12651/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> 2007માં, મૂડીઝ ઇન્વેસ્ટર્સ સર્વિસે રાજ્યને સૌથી ઊંચું એએએ (Aaa) (ટ્રીપલ એ) રેટીંગ આપ્યું હતું.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, ફેબ્રુઆરી 6, 2007, બિઝનેસ, પેજ 7A, ''મૂડીઝ ગિવ્સ હાઇએસ્ટ બોન્ડ રેટિંગ ટુ વર્મોન્ટ.'' </ref> રાજ્ય એન્ટરપ્રાઇસ ફંડનો ઉપયોગ ખાનગી વ્યવસાય કંપનીની જેમ કામગીરી માટે કરે છે. વર્મોન્ટ લોટરી કમિશન, લિકર કન્ટ્રોલ ફંડ અને અનએમપ્લોયમેન્ટ કમ્પોનસેશન ટ્રસ્ટ ફંડ રાજ્યના સૌથી મોટા વ્યાવસાયિક ભંડોળો છે.<ref>[https://web.archive.org/web/20080804182756/http://auditor.vermont.gov/interior.php/sid/2/aid/9/nid/125 રાજ્ય ઓડિટર: લોટરી ઇઝ એ હાઇલી વિઝિબલ ગવર્નમેન્ટ એક્ટિવિટી] ઓગસ્ટ 3, 2007, ટોમ સલમોન, સીપીએ (CPA), વર્મોન્ટ રાજ્ય ઓડિટર દ્વારા. સુધારો માર્ચ 20, 2009.</ref> ==== કરવેરા ==== 2007માં વર્મોન્ટ 50 રાજ્ય્સમાં 14મા ક્રમે રહ્યું હતું અને ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કોલંબિયા રાજ્ય અને સ્થાનિક કરવેરામાં માથાદીઠ 3,681 ડોલર કરબોજ સાથે ટોચ પર હતું. રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 3,447 ડોલર હતી.<ref>ડેટાબેન્કયુએસએ,''એએઆરપી (AARP) બુલેટિન'' , એપ્રિલ 2007, અમેરિકાના આંકડામાંથી સંપાદન વસ્તી ગણતરી</ref> જો કે, સીએનએનમની (CNNMoney)એ માથાદીઠ આવકની ટકાવારીની રીતે વર્મોન્ટને ટોચનો ક્રમ આપ્યો હતો. આ રેન્કિંગે માથાદીઠ 5,387નું કર ભારણ દર્શાવ્યું હતું. જે 38,306ની માથદીઠ આવકનું 14.1 ટકા જેટલું હતું.<ref>{{cite news|url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|work=CNN|title=Where does your state rank?|first1=David|last1=Ellis|access-date=May 27, 2010|archive-date=જુલાઈ 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713211904/http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|url-status=dead}}</ref> વર્મોન્ટ 3.6 ટકાથી 9.5 ટકા સુધીના નજીવા કરની શ્રેણીમાં પાંચ અલગ-અલગ ઇન્કમ બ્રેકેટ્સ (આવકની મર્યાદા)માં સુધારાવાદી માળખામાં વ્યક્તિગત આવકવેરો વસૂલે છે. 2008માં, એક ટકા જેટલા ટોચના લોકોએ આવકવેરાની 30 ટકા આવક પૂરી પાડી હતી. 2,000 લોકો 9.5 ટકાનો સૌથી ઊંચો આવકવેરા દર ચૂકવી શકે તે પ્રમાણેની પૂરતી આવક ધરાવતા હતા.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 16, 2009, પાનું 6A,"માય ટર્ન: ટેક્સ પુટ સસ્ટેનિબિલિટી એટ રિસ્ક". વિન સ્મિથ</ref> વર્મોન્ટનો સામાન્ય વેચાણ વેરા દર 6 ટકા છે, જે ભૌતિક વ્યક્તિગત મિલકત, મનોરંજન દર, ફેબ્રિકેશન દર, કેટલિક જાહેર સેવાઓના દર અને કેટલાક સેવા કરારો (કેટલાક નગરો અને શહેરો વધારાનો એક ટકા સ્થાનિક વિકલ્પ ટેક્સ પણ લાદે છે) લાદવામાં આવે છે. કરમાંથી 46 રીતે છૂટછાટ આપવામાં આવે છે જેમાં મેડિકલની વસ્તુઓ, ખોરાક, ઉત્પાદન મશીનરી, સાધનો અને ઇંધણ, રહેણાંકી ઇંધણ અને વિજળી, કપડાં અને જૂતાં વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. વપરાશ કર વેચાણ દરના સમાન રીતે ખરીદાર પર લાદવામાં આવે છે. જ્યારે વેચાણકાર વેચાણ વેરો વસૂલવામાં નિષ્ફળ જાય છે અથવા વસ્તુઓ એવી જગ્યાએથી ખરીદવામાં આવી હોય જ્યાં કોઇ કર લાગુ પડતો ન હોય ત્યારે ખરીદારને વપરાશ કર ભરવો પડે છે. વપરાશ કર વેચાણવેરા હેઠળ કરપાત્ર વસ્તુઓ પર લાગુ પડે છે. વર્મોન્ટ વારસા વેરો વસૂલતું નથી, જો કે, તેના એસ્ટેટ કરને સંઘીય એસ્ટેટ કરથી અલગ કરવામાં આવ્યો છે અને તથી રાજ્ય હજુ પણ પોતાનો એસ્ટેટ કર લાદે છે. ==== મિલકત વેરો ==== શિક્ષણ અને મ્યુનિસિપલ સેવાઓને સહાય પૂરી પાડવા માટે મિલકત વેરો લાદવામાં આવે છે. વર્મોન્ટ વ્યક્તિગત મિલકત પર કરની ગણતરી કરતું નથી.<ref name="Valuation">[http://www.state.vt.us/tax/pvr.shtml પ્રોપર્ટી વેલ્યૂએશન એન્ડ રિવ્યૂ], વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેક્સિસ સુધારો માર્ચ 10, 2009.</ref> મિલકત વેરો મ્યુનિસિપાલિટીઓ દ્વારા વાસ્તવિક મિલકતના યોગ્ય બજાર સુધારાઓને આધારે લાદવામાં આવે છે.<ref name="Valuation"/> દર એસેક્સ કાઉન્ટીમાં ફર્દિનાન્ડમાં ફાર્મહાઉસ પર 0.97થી માંડીને બાર સીટીમાં બિનરહેણાંકી મિલકતો પર 2.72 ટકા સુધીનો છે.<ref>{{PDFlink|http://www.vermontproperty.com/newsltr/2005effectivetaxrates.pdf|111&nbsp;KB}}</ref> રાજ્યભરમાં, નગરોમાં મિલકત વેરાનો દર રસેરાશ 1.77 ટકાથી 1.82 ટકા જેટલો છે. 2007માં વર્મોન્ટ કાઉન્ટીઓ દેશમાં મિલકત વેરાઓની રીતે સૌથી વધારે હતી. ચિટ્ટેન્ડેન (3,809 ડોલર મેડિયન), વિન્ડહેમ (3,412 ડોલર), એડિસન (3,352 ડોલર) અને વિન્ડસર (3,327 ડોલર) 20,000થી વધુ વસતિ ધરાવતી દેશની કુલ 1,817 કાઉન્ટીઓમાંથી ટોચની 100 કાઉન્ટીઓમાં સ્થાન ધરાવતી હતી. રાજ્યની 14 કાઉન્ટીઓમાંથી 12 ટોચના 20 ટકામાં સમાવેશ પામેલી હતી.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Property tax bills among highest|publisher = Burlington Free Press|date = December 17, 2008}}</ref> શિક્ષણને યોગ્ય ટેકો પૂરો પાડવા માટે કેટલાક નગરોએ એક્ટ 60 હેઠળ તેમણે એકત્ર કરેલા કરમાંથી કેટલોક હિસ્સો અપૂરતી સહાય ધરાવતી જિલ્લા શાળાઓમાં વહેંચવાનો રહે છે.<ref>{{cite web |url=http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |title=Laws & Regulations: Act 60 Links & Resources |publisher=Education.vermont.gov |date=2004-07-29 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510194000/http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |url-status=dead }}</ref> === રાજકારણ === {{Main|Politics of Vermont}} {{See also|Political party strength in Vermont|United States Congressional Delegations from Vermont|Category:Vermont elections}} વર્મોન્ટ તેની રાજકીય સ્વતંત્રતા માટે જાણીતું છે. વર્મોન્ટ એવા ચાર રાજ્ય્સમાં (મૂળ તેર કોલોની સિવાય) સ્થાન ધરાવે છે જે એક સમયે સ્વતંત્ર દેશ હતા (અન્ય રાજ્ય્સ ટેક્સાસ, કેલિફોર્નિયા અને હવાઈ છે). તેણે રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં ઘણી વખત વિપરીત મતદાન પણ કર્યું છે. નોંધપાત્ર રીતે, વર્મોન્ટ એવું એક માત્ર રાજ્ય છે જેણે એન્ટી-મોસેનિક પાર્ટીના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર માટે મતદાન કર્યું હોય અને વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક હતું (બીજું મૈની હતું) જેણે ફ્રેન્કલિન ડી રૂઝવેલ્ટના રાષ્ટ્રપતિપદ માટેની ચારેય પ્રચાર ઝુંબેશમાં તેમની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું. વર્મોન્ટના સ્વતંત્ર રાજકારણના વિચારનો ઇતિહાસ સેકન્ડ વર્મોન્ટ રિપબ્લિકની સ્થાપના અને અલગતાની ભલામણ કરતાં અન્ય આયોજન તરફ દોરી ગયો છે.<ref>આ નાની રાજકીય હિલચાલ કેલિફોર્નિયા, હવાઇ, લ્યુઇસિયાના, અને ટેક્સાસમાં જોવા મળેલી હિલચાલને સમાન છે; જોક, ઐતિહાસિક સંદર્ભો અલગ છે.</ref> ==== રાષ્ટ્રીય રાજકારણ ==== {| class="wikitable" style="float:right;font-size:79%" |+ <td>'''રાષ્ટ્રપતિપદની ચૂંટણીના પરિણામો''' </td> |- style="background:lightgrey" ! વર્ષ ! રિપબ્લિકન ! ડેમોક્રેટિક |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2008 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.45% ''98,974'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''67.46%''' ''219,262'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2004 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|38.80% ''121,180'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''58.94%''' ''184,067'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2000 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|40.70% ''119,775'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.62%''' ''149,022'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1996 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|31.09% ''80,352'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''53.35%''' ''137,894'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1992 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.42% ''88,122'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''46.11%''' ''133,592'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1988 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.10%''' ''124,331'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.58% ''115,775'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1984 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''57.9%''' ''135,865'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|40.8% ''95,730'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1980 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''44.4%''' ''94,628'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|38.4% ''81,952'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1976 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''54.3%''' ''102,085'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.1% ''81,004'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1972 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''62.9%''' ''117,149'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|36.6% ''68,174'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1968 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''52.8%''' ''85,142'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.5% ''70,255'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1964 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.4% ''54,942'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''66.3%''' ''108,127'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1960 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''58.7%''' ''98,131'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|41.4% ''69,186'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1956 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''72.2%''' ''110,390'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|27.8% ''42,549'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1952 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''71.5%''' ''109,717'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|28.2% ''43,355'' |} ઐતિહાસિક રીતે, વર્મોન્ટની ગણના રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓના સંદર્ભમાં દેશના સૌથી આધારભૂત રિપબ્લિકન રાજ્ય્સમાં કરવામાં આવે છે. 1990 પહેલાં, વર્મોન્ટે ડેમોક્રેટિક પક્ષની તરફેણમાં માત્ર એક જ વખત મતદાન કર્યું હતું, જેમાં લિન્ડન જ્હોનસને 1964માં બેરી ગોલ્ડવોટર સામે ભવ્ય સરસાઇથી વિજય મેળવ્યો હતો. 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને 20મી સદીના પ્રારંભમાં, રીપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવારોએ લગભગ 70 ટકા જેટલા મત મેળવીને ઘણી વખત વિજય મેળવ્યો હતો. 1854માં પક્ષની સ્થાપના થઈ ત્યારથી માંડીને 1970ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં રિપબ્લિકનો વર્મોન્ટના સ્થાનિક રાજકારણમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા રહ્યા હતા. 1960ના દાયકા પહેલાં, ગ્રામીણ હિતોનું ધારાસભામાં પ્રભુત્વ હતું. તેના પરીણામ સ્વરૂપે શહેરો, ખાસ કરીને બર્લિંગ્ટન અને વિનૂસ્કીના જૂના ભાગોને અવગણવામાં આવ્યા અને તેમનો નાશ થયો. લોકો નવા ઉપનગરો તરફ ખસવા લાગ્યા. આ દરમિયાન, ઘણાં લોકો રાજ્યની બહાર પણ ચાલ્યા ગયા. આ ઇમિગ્રેશનમાં મોટાભાગે ન્યૂ યોર્ક અને ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડના શહેરી વિસ્તારોમાંથી વર્મોન્ટમાં આવેલા વધારે ઉદારમતવાદી રાજકીય પ્રભાવોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=The World|work=Rise of the Democratic Party|url=http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321145827/http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-date=2006-03-21|access-date=2006-12-25|url-status=dead}}</ref> વધુમાં, 1960ના દાયકામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટે કરેલા એક વ્યક્તિ, એક મતના નિર્ણયની શ્રેણીને કારણે રાજ્ય્સને તેમના વસતિને આધારે રાજકીય જિલ્લાઓની રચના કરવાની ફરજ પાડી. તેના પરીણામસ્વરૂપે, વર્મોન્ટના શહેરી વિસ્તારો કેટલીક રાજકીય સત્તાના પ્રદેશો બની ગયા. 1992માં, તેણે રાષ્ટ્રપતિ માટે ડેમોક્રેટને ટેકો આપ્યો હતો, રાજ્યએ 1964 પછી પ્રથમ વખત આમ કર્યું હતું અને ત્યારથી રાષ્ટ્રપતિની તમામ ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષ માટે મતદાન કર્યું છે. વર્મોન્ટે જ્હોન કેરીને 2004માં તેનું ચોથા ક્રમનું સૌથી વધારે માર્જિન આપ્યું હતું. તેમણે રાજ્યના લોકપ્રિય મતોમાં સત્તાધારી જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ કરતાં લગભગ 20 ટકા વધારેની સરસાઇ મેળવીને લગભગ 59 ટકા મત મેળવ્યા હતા. રાજ્યના ઇશાન ભાગમાં આવેલી એસેક્સ કાઉન્ટી રાજ્યની એકમાત્ર એવી કાઉન્ટી હતી જેણે બુશ તરફી મતદાન કર્યું હતું. જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ હતા ત્યારે તેમણે મુલાકાત ન લીધી હોય તેવું વર્મોન્ટ એકમાત્ર રાજ્ય છે. 2000ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં બુશ એવા અમેરિકન ઇતિહાસના એવા પ્રથમ રિપબ્લિકન રાષ્ટ્રપતિ હતા જેમણે વર્મોન્ટને સાથે લીધા સિવાય વ્હાઇટ હાઉસ પર કબજો જમાવ્યો હોય.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |title=એક્ટિવિસ્ટ્સ ઇન વર્મોન્ટ ટાઉન વોન્ટ બુશ, ચીની સબ્જેક્ટ ટુ એરેસ્ટ– CNN.com |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321172702/http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટે બરાક ઓબામાને ત્રીજા નંબરની સૌથી વધુ સરસાઇ આપી હતી (37 ટકા પોઇન્ટ્સ) જેમણે 68-31 ટકાથી વિજય મેળવ્યો હતો. બીજી બાજુ, રિપબ્લિકન ગવર્નર ડગ્લાસે 2006ની ચૂંટણીમાં વિન્ડહેમ સિવાયની તમામ કાઉન્ટીઓ જીતી હતી. આજે, વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક છે જેના અમેરિકન કોંગ્રેસ ખાતેના પ્રતિનિધિઓ હાલમાં રાજકીય પક્ષ સાથે સંકળાયેલા નથીઃ સેનેટર બર્ની સેન્ડર્સ તેમના રાજકીય અભિપ્રાયને લોકશાહી સમાજવાદ તરીકે ઓળખાવે છે, પરંતુ તેઓ સત્તાવાર રીતે સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે નોંધાયેલા છે અને સેનેટની નેતાગીરીની પસંદગીમાં ડેમોક્રેટ્સ સાથે જોડાયેલા છે.<ref>પોવેલ, માઇકલ. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/04/AR2006110401124.html Exceedingly Social, But Doesn't Like Parties. ''ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ'' નવેમ્બર 5, 2006.</ref> ==== રાજ્યનું રાજકારણ ==== 1960ના દાયકામાં એક વ્યક્તિ, એક મત હેઠળ વિધાનસભાનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું ત્યારબાદ ર્જાયમાં આગંતુકોને સમાવવા માટે કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો 1970માં જમીન ઉપયોગ અને વિકાસ કાયદો (એક્ટ 250) હતો. દેશમાં પસાર કરવામાં આવેલો આ પ્રકારનો પ્રથમ કાયદાએ નવ જિલ્લા પર્યાવરણ કમિશનની રચના કરી જેમાં ગવર્નર દ્વારા નિમણૂક પામતા ખાનગી નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો, જે રાજ્યના પર્યાવરણ અને અનેક નાના સમુદાયો પર મહત્વની અસર પેદા કરતા હોય તેવા જમીન વિકાસ અને પેટાવિભાગીય આયોજનો મંજૂર કરતાં હતા. એક્ટ 250ના પરીણામે, વર્મોન્ટ વોલ-માર્ટ મેળવાનારું છેલ્લું રાજ્ય હતું (ડિસેમ્બર 2009ની સ્થિતિએ હાલમાં રાજ્યમાં ચાર છે, પરંતુ માત્ર વિલિસ્ટન સ્ટોર જ નવું બંધાયેલો છે). એક્ટ 205ની સફળતા, તેને અનુગામી સત્તાને નિર્બળ કરવાના પ્રયાસો અને અન્ય વિકાસના દબાણોને કારણે વર્મોન્ટને નેશનલ ટ્રસ્ટ ફોર હિસ્ટોરીક પ્રીઝર્વેશન દ્વારા અમેરિકાનું સૌથી વધારે જોખમ ધરાવતું ઐતિહાસિક સ્થળ ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite book|author = Rimer, Sara |title = Vermont Debates Value of Saving a Rural Image|publisher = The New York Times|date = July 4, 1993}}</ref> તાજેતરનો વિવાદ સિવિલ યુનિયન્સ, એવી સંસ્થા જેણે સમલિંગી યુગલોને સંઘીય સ્તરે નહીં પરંતુ રાજ્ય સ્તરે લગભગ તમામ અધિકારો અને લગ્નના તમામ અધિકારો આપ્યા છે, તેને સ્વીકારવા અંગેનો હતો. ''બેકર વિ. વર્મોન્ટ'' (1999)માં, વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂકાદો આપ્યો હતો કે વર્મોન્ટના બંધારણ હેઠળ, રાજ્યએ સમલિંગી લગ્નને સ્વીકારવા જોઇએ અથવા તો તેમને અલગ પરંતુ સમાન દરજ્જો આપવો જોઇએ. રાજ્યની વિધાનસભાએ બીજો વિકલ્પ સ્વીકારીને સિવિલ યુનિયનની રચના કરી; ખરડો વિધાનસભામાં પસાર કરીને ગવર્નર હોવાર્ડ ડીન દ્વારા સહી કરીને કાયદો બન્યો. એપ્રિલ 2009માં, રાજ્ય વિધાનસભાએ ગવર્નર જીમ ડગ્લાસના વિટોની ઉપરવટ જઈને સમલિંગી લગ્નોને માન્યતા આપીને કાયદા દ્વારા સમલિંગી લગ્નોને કાનૂની સ્વરૂપ આપનારું દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |title=Vermont lawmakers legalize gay marriage – Life – msnbc.com |publisher=MSNBC |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234537/http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |url-status=dead }}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009માં, વર્મોન્ટ એવા છ રાજ્ય્સમાં સ્થાન પામ્યું જેમાં સમલિંગી યુગલો લગ્ન કરી શકતા હતા.<ref>ધ અધર્સ વેર મેસેચ્યુસેટ્સ, કનેક્ટિકટ, આયોવા, મૈની એન્ડ ન્યૂ હેમ્પશાયર. મૈનીમાં સમાન સમલિંગ લીંગી લગ્ન કાયદો નવેમ્બર 2009માં મતદાતાઓએ રદ કર્યો હતો જ્યારે વોશિંગ્ટન ડી.સી., તેની અત્યારે છૂટ આપે છે.</ref> 2007માં, જ્યારે કથિત ઉદારમતવાદી સમસ્યાઓનો સામનો થયો, અસાધ્ય રોગનો શિકાર બનેલા લોકોને આત્મહત્યામાં મદદ કરવાના ખરડાને ડેમોક્રેટીકના નિયંત્રણ ધરાવતી પ્રતિનિધિ સભાએ 82-63 મતથી ફગાવી દીધો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |title=It's sudden death in Vermont for assisted suicide proposal |publisher=Worldnetdaily.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918182546/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |url-status=dead }}</ref> નાના પક્ષો અને અપક્ષો ખીલ્યા છે. બેલેટમાંથી નાના પક્ષોને કાઢી નાંખવાના અન્ય રાજ્ય્સના નિયમો વર્મોન્ટમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી. તેના પરીણામે, મતદારને સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં બહોળી પસંદગી મળી રહે છે. તેના પરીણામે સ્વતંત્ર સમાજવાદી બર્ની સેન્ડર્સ બર્લિંગ્ટનના મેયર, કોંગ્રેસમેન અને સેનેટર તરીકે ચૂંટાઇ શક્યા. તેથી વર્મોન્ટમાં સામાન્ય રીતે બે ના બદલે ત્રણ મુખ્ય પક્ષો, ડેમોક્રેટીક પાર્ટી, રીપબ્લિકન પાર્ટી અને પ્રોગ્રેસીવ પાર્ટી છે.{{Citation needed|date=January 2010}} એક્ટ 60 રાજકીય મુદ્દો છે, જે શૈક્ષણિક ભંડોળ માટે કરને સંતુલિત કરે છે. તેના કારણે કિલિંગ્ટન નગરે વર્મોન્ટથી અલગ થવા અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે જોડાવા પ્રયત્નશીલ છે, કારણ કે સ્થાનિક લોકો કરના ભારને અયોગ્ય માને છે.<ref>{{cite web |url=http://www.nhpr.org/node/8429 |title=Killington Secession Not Too Popular in VT New Hampshire Public Radio |publisher=Nhpr.org |date=2005-03-16 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.is/20120906000358/http://www.nhpr.org/node/8429 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |title=CNN.com – કિલિંગ્ટન રેસિડેન્ટ્સ વોટ ટુ સીડ ફ્રોમ વર્મોન્ટ – માર્ચ 4, 2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407041031/http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટનું બંધારણ અને કોર્ટ વ્યક્તિના કોઇપણ પ્રકારના બોર્ડ વગરના કે તારની વાડ વગરની જમીન પર ચાલવાના (માછીમારી અને શિકાર કરવાના) અધિકારને ટેકો આપે છે. તેથી માલિકે ઘૂસણખોરી પૂરવાર કરવી પડે છે, તેને આપમેળે માની લેવામાં આવતી નથી.<ref>[http://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 વર્મોન્ટ કન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125024238/https://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 |date=2021-01-25 }} સુધારો મે 29, 2008</ref> રાજ્ય શરાબી પીણાં પર નિયંત્રણ ધરાવતું રાજ્ય છે. 2007માં, વર્મોન્ટ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ લિકર કન્ટ્રોલના માધ્યમથી તેણે શરાબનું વેચાણ અને વિતરણમાંથી {{Nowrap|$14 million}} લીધું હતું.<ref>{{cite web |url=http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |title=2007 Annual Report of the Department of Liquor Control |format=PDF |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617103717/http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |url-status=dead }}</ref> == જાહેર આરોગ્ય == ગેલપ એન્ડ હેલ્થવે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સ્વાસ્થ્ય અંગેના 2010ના અભ્યાસમાં વર્મોન્ટને છઠ્ઠા નંબરનું રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |title=Vermont Ranked #6 for Well-Being – |publisher=Vermontbusiness.com |date=2010-02-15 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513195925/http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |url-status=dead }}</ref> 2010માં, બાળકોના શારીરિક સ્વાસ્થ્યમાં રાજ્ય ત્રીજા ક્રમે રહ્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=Study ranks Vermont third in well-being of children|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date=28 July 2010}}</ref> રોબર્ટ વૂડ જ્હોનસન અને વિસ્કોનસીન યુનિવર્સિટી દ્વારા 2010માં કરાયેલા પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સરવેમાં વર્મોન્ટ આરોગ્ય પરીણામોમાં સૌથી ટોચના ક્રમે રહ્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=County Health Rankings: National Comparisons|url=http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|publisher=Robert Wood Johnson and the University of Wisconsin|year=2010|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220105620/http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|url-status=dead}}</ref> 2008માં વર્મોન્ટને આઠ વર્ષોમાં સાતમી વખત રહેવા માટેના સૌથી સ્વાસ્થ્યપ્રદ રાજ્ય્સમાં દેશમાં પ્રથમ ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. આ માટેના માપદંડોમાં નીચો કિશોરવસ્થા જન્મ દર, મજબૂત આરોગ્ય સેવાઓ, દેશમાં સૌથી નીચો એઇડ્સનો દર અને અન્ય 18 પરીમાણોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |title=Healthiest States 2007 – AOL Money & Finance |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122030948/http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |url-status=dead }}</ref> રાજ્યએ ધૂમ્રપાન મુક્તિ, જાડાપણાં, ઓછા વ્યાવસાયિક મૃત્યુ, આરોગ્ય વીમાની જાળવણી, અને નીચા શીશુ મૃત્યુદરમાં પણ સારો દેખાવ કર્યો હતો. વધારે પડતા શરાબ પીવાનું ચલણ વધારે પ્રમાણમાં હોવું રાજ્યમાં ચિંતાનો વિષય છે.<ref>{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = Vermont tops healthy list again|publisher = Burlington Free Press|date = December 4, 2008}}</ref> 2009માં વયસ્કોમાં જાડાપણામાં છઠ્ઠો શ્રેષ્ઠ ક્રમ મેળવનારું રાજ્ય હજુ પણ 26.7 ટકાના દર સાથે 22.1 ટકા જાડા લોકો ધરાવતું હતું, જેમાં બાળકોનો દર 10-17 હતો. બાળકો માટેનો ક્રમ દેશમાં નવમો હતો.<ref>{{cite news|first=staff|title=Fairly fit Vermont still gaining with U.S.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|2 July}} 2009}}</ref> 1993માં, વયસ્કોમાં જાડાપણાંનો દર 12 ટકા હતો. વર્મોન્ટના લોકોએ મેદસ્વીતા સંબંધિત દવાઓના ખર્ચ પેટે વાર્ષિક {{Nowrap|$141 million}} ખર્ચ્યા હતા.<ref>{{Cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Study:Vermont among least obsese states|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|30 June}} 2010}}</ref> 2009માં, વર્મોન્ટને દેશમાં સુરક્ષામાં બીજો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. હિંસા માટેના ગૂનાના આંકડાઓને માપદંડ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાયા હતા.<ref>{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |title=Morgan Quitno Press |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129081153/http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ દેશમાં બંદૂક અંગેના સૌથી ઓછા નિયંત્રક કાયદાઓ ધરાવે છે. કાનૂનના દાયરામાં રહેતા કોઈપણ વ્યક્તિ માટે હથિયારો (હેન્ડગન સહિતના) ખરીદવા માટે અથવા તો છૂપાવીને સાથે રાખવા માટે લાઇસન્સ અથવા મંજૂરીની જરૂર નથી.<ref>{{cite web |url=http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212133840/http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-date=2006-02-12 |title=Selected Vermont laws governing the use and possession of firearms |publisher=Web.archive.org |date=2006-02-12 |access-date=2010-07-31 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bradycampaign.org/legislation/state/viewstate.php?st=vt#ccw |title=Brady Campaign on Vermont gun laws |publisher=Bradycampaign.org |date=2009-04-22 |access-date=2010-07-31}}</ref> 2007માં, વર્મન્ટને 75 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોના વહેલા મૃત્યુને રોકવા માટે દેશમાં સાતમા નંબરના શ્રેષ્ઠ રાજ્યનો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. બચવાનો દર સૌથી નીચો ક્રમ ધરાવતા પાંચ રાજ્ય્સ કરતાં લગભગ બમણો હતો.<ref>{{cite web |url=http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |title=South Lags In Report Card on Health Care – AOL Body |publisher=Body.aol.com |date=2009-11-30 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917221711/http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |url-status=dead }}</ref> 2007માં, વર્મોન્ટને હાઇવે પર મૃત્યુ માટે ત્રીજા ક્રમનું સુરક્ષિત રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&amp;template=wiki&amp;text=Vermont વર્મોન્ટ ઇન્ફર્મેશન] {{Webarchive|url=https://archive.today/20080422081240/http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&template=wiki&text=Vermont |date=2008-04-22 }} ટાઇમ્સ ડેઇલી, સુધારો 2007-10-14</ref> 2007માં મૃત્યુ નિપજાવતા દર ત્રણ અકસ્માતોમાં એક શરાબ પીધેલા ડ્રાઇવરની સંડોવણી હતી.<ref>{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Mixed drinks, mixed feelings|publisher = Burlington Free Press|date = December 7, 2008}}</ref> 2008માં વર્મોન્ટ વીમા કવચ નહીં ધરાવતા સૌથી ઓછા વાહનચાલકો – 6 ટકા ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = staff, wire reports |title = Vt. has few uninsured motorists|publisher = Burlington Free Press|date = January 23, 2009}}</ref> 1963થી માંડીને 2008 સુધીમાં લગભગ 28 પ્રસંગોએ રાજ્યના કેટલાક ભાગોને સંઘીય આપત્તિ વિસ્તારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Disaster declarations in Vermont|publisher = Burlington Free Press|date = August 16, 2008}}</ref> 2007માં, પર્યાવરણ સુરક્ષા એજન્સીએ ચિટ્ટેન્ડેન અને બેનિંગ્ટનને બિલિયન દીઠ 70 ટકા ભાગો ધૂમાડા સહિતના હોવાનું જાહેર કર્યું જે અનિચ્છનીય છે.<ref>ઓવરબર્ગ, પૌલ, ''હન્ડ્રેડ્સ ઓફ કાઉન્ટીઝ વૂડ ફેઇલ સ્મોગ સ્ટાન્ડર્ડસ'' , યુએસએ (USA) ટૂડે, જૂન 22, 2007</ref> ખાસ કરીને ઉત્તરીય વર્મોન્ટમાં, શહેરી વિસ્તારો સહિતના વિસ્તારોમાં મોટા કદનું હરણ અસામાન્ય નથી.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080511/NEWS02/305110002/-1/MULTIMEDIA બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જૂન 30, 2008.</ref> તેઓ વાહનોથી અજાણ હોવાને કારણે ટ્રાફિકના જોખમોમાં વધારો કરે છે. વાહનો હરણને અથડાવાને કારણે દરવર્ષે અનેક મૃત્યુ થાય છે. 2008માં, આશરે 1,00,000 વર્મોન્ટર્સે સંઘીય સરકાર, મેડિકેર, ટ્રાઇ-કેર અને વેટરન્સ એડમિનીસ્ટ્રેશન તરફથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવી હતી. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ (ERISA) હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. લગભગ 20 ટકા વર્મોન્ટર્સ રાજ્યની બહારથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવે છે. રાજ્યમાં પૂરી પાડવામાં આવતી આરોગ્ય સેવાઓમાંથી 20 ટકા વર્મોન્ટની બહારના વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite book|author = Moore, Mark |title = Letter to the editor:Question credibility of single-payer plans|publisher = Burlington Free Press|date = October 31, 2008}}</ref> 2008માં રાજ્યમાં આશરે 7.6 ટકા લોકો પાસે આરોગ્ય વિમો ન હતો જે 2005ના 9.8 ટકા લોકો કરતાં ઘટ્યો છે.<ref>{{cite book|author = Hallenbeck, Terri |title = Vermont uninsured rate falls to 7.6%, survey shows|publisher = Burlington Free Press|date = December 23, 2008}}</ref> 2008માં, ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટેના વર્મોન્ટ હેલ્થ એક્સેસ પ્રોગ્રામમાં વીમો નહીં ધરાવતા લોકોનો ખર્ચ પ્રતિ માસ સાત ડોલરથી 49 ડોલર જેટલો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |title=ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર પ્રોગ્રામ{{!}}ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર |access-date=2011-02-10 |archive-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514033751/http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |url-status=dead }}</ref> જે વર્મોન્ટર્સ અન્ય યોજનાઓ માટે યોગ્ય ન હોય તેમના માટે કેટામાઉન્ટ હેલ્થ સહાય કાર્યક્રમ ઉપલબ્ધ હતો. વ્યક્તિ માટેનું કુલ પ્રિમિયમ 60 ડોલરથી 393 ડોલર સુધીનું હતું. 250 ડોલર કપાત કરી શકાય તેમ હતા. વીમાધારકને દરેક જેનેરીક પ્રિસ્ક્રિપ્શન માટે 10 ડોલર આપવામાં આવતા હતા. 18થી 35 વર્ષના વયજૂથના 16.9 ટકા વીમો ધરાવતા ન હતા, જે સૌથી મોટું જૂથ હતું.<ref>{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = HEALTH: Changes are among budget's most controversial|publisher = Burlington Free Press|date = January 24, 2009}}</ref> આરોગ્ય સંભાળ પાછળનો ખર્ચ 2000ન {{Nowrap|$2.3 billion}}થી વધીને 2009માં {{Nowrap|$4.8 billion}} થયો.<ref>{{cite news|first=Nancy|last=Remsen|title=Health reform criticized|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6A|date={{Nowrap|10 August}} 2009}}</ref> 2009માં વયસ્કની એક દિવસની સંભાળનો ખર્ચ વર્મોન્ટમાં કોઇપણ અન્ય રાજ્ય કરતાં વધારે હતો – 150 ડોલર દૈનિક.<ref>{{Cite news|title=Long term care costs rise across the board from 2008 to 2009|url=http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|publisher=metlife.com|date={{Nowrap|27 October}} 2009|access-date=2011-02-10|archive-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113013931/http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|url-status=dead}}</ref> 1997માં રાજ્યએ રીંછમાં હડકવા રોકવા માટે એર ડ્રોપ રસી શરૂ કરી હતી. જાણવામાં આવેલા રીંછના હડકવાના કિસ્સા 2007માં સૌથી વધારે 165 જેટલા હતા. આ કાર્યક્રમ પાડોશી રાજ્ય્સ અને કેનેડાના સહયોગમાં ચલાવવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|first=Vermont Department of Health|title=Aircraft to drop rabies vaccines|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 25|date={{Nowrap|2 September}} 2009}}</ref> માર્ચ 2008માં, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડે અમેરિકન સોસાયટી ફોર પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન નેશનલ કોન્ફરન્સ ખાતે વર્મોન્ટને મિનેસોટાની સાથે એવું સૌથી શ્રેષ્ઠ રાજ્ય જાહેર કર્યું હતું, જેણે જાહેર મિલકતો (રોડ, ઝરણાં, ટ્રેઇલ્સ) પરથી સમગ્રતયા કચરા-ડેબ્રિઝ અસરકારક રીતે દૂર કર્યા હતા જેના પરીણામે લેન્ડસ્કેપ માટે ઉચ્ચતમ પર્યાવરણ ગુણવત્તા પેદા થઈ હતી.<ref>એસ. સ્પાસેક, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડ, 2008.</ref> == શિક્ષણ == {{Main|Education in Vermont}} [[ચિત્ર:Lyndon Institute.jpg|thumb|260px|વર્મોન્ટમાં લિન્ડનમાં આવેલી હાઈસ્કૂલ લિન્ડન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]] વર્મોન્ટને 2005 અને 2006માં દેશનું સૌથી હોંશિયાર રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Walsh, Molly |title = Vermont doing better than most|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}</ref> 2006માં, રાજ્ય પરીક્ષણ માપદંડ અને રાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ માપદંડ વચ્ચે મોટો તફાવત હતો, જે રાજ્યની તરફેણમાં સરેરાશ 30 ટકા જેટલો વધારે હતો. જેના કારણે વર્મોન્ટ દેશમાં 11મું શ્રેષ્ઠ રાજ્ય બન્યું હતું. મોટાભાગના રાજ્ય્સ પોતાની તરફેણમાં ઊંચો તફાવત ધરાવે છે.<ref>{{cite book|author = King, Ledyard |title = State tests put image ahead of performance|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}</ref> જો કે, પરંતુ જ્યારે ભંડોળ માટેની સ્પર્ધાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે ત્યારે 2007ની અમેરિકન સરકારની પરીક્ષણના આંકની યાદી દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટનું ચોથા ધોરણનું ગોરું બાળક વાંચનમાં દેશમાં 25મા ક્રમે (229 આંક), ગણિતમાં 26મા ક્રમે (247 આંક) ધરાવે છે.<ref>[http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એજ્યુકેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825001901/http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ |date=2009-08-25 }}. સુધારો જુલાઈ 6, 2008</ref> આઠમાં ધોરણનું ગોરું બાળક ગણિતમાં 18મો ક્રમ (292 આંક) અને વાંચનમાં 12મો ક્રમ (273 આંક) મેળવે છે. પ્રથમ ત્રણ આંકને સરેરાશથી આંકડાકીય રીતે અલગ ગણવામાં આવ્યા ન હતા. આઠમાં ધોરણના ગોરા બાળકના આંક વાંચનમાં સામાન્ય કરતાં ઘણાં વધારે હતા. કાળા વિદ્યાર્થીઓ માટેના આંકડા પરીક્ષણમાં તેમના ઓછી સંખ્યામાં પ્રતિનિધિત્વને કારણે ભરોસાપાત્ર નથી. 2008માં વર્મોન્ટમાં વિદ્યાર્થી દીઠ સરેરાશ અસરકારક ખર્ચ 11,548 ડોલર હતો.<ref>''એબાઉટ યોર 2008 સ્કૂલ ટેક્સિસ'' ફ્લાયર સેન્ટ વીથ રિયલ એસ્ટેટ બિલ્સ</ref> શિક્ષણ સપ્તાહે રાજ્યને 2007માં ઉચ્ચતર શાળા સ્નાતક દરમાં રાજ્યને બીજા નંબરનો ક્રમ <ref>બિહાઇન્ડ ન્યૂ જર્સી</ref> આપ્યો હતો.<ref>{{Cite news|title=Vermont is No. 2 in grad rates|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|19 June}} 2010}}</ref> === ઉચ્ચતર શિક્ષણ === {{Main|List of colleges and universities in Vermont}} [[ચિત્ર:UVM Old Mill building 20040101.jpg|thumb|260px|યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ઓલ્ડ મિલ, યુનિવર્સિટીનું સૌથી જૂનું મકાન]] જ્યોર્જ પાર્કિન્સ માર્શના યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ખાતેના પ્રયોગો અને પછીથી વર્મોન્ટમાં જન્મેલા તત્વવિદ્ અને શિક્ષણવિદ્ જ્હોન ડેવીના પ્રભાવે ક્રિયા દ્વારા ચયન અને શીખવાનો ખ્યાલ રજૂ કર્યો. વર્મોન્ટ રાજ્ય કોલેજ તંત્ર, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ (યુવીએમ (UVM))માં પાંચ કોલેજ આવેલી છે, અન્ય ચૌદ ડીગ્રી આપતી ખાનગી કોલેજ છે, જેમાં બેનિંગ્ટન કોલેજ, બર્લિંગ્ટન કોલેજ, શેમ્પલેઇન કોલેજ, ગોદ્દાર્ડ કોલેજ, માલબોરો કોલેજ, મિડલબરી કોલેજનો સમાવેશ થાય છે, એક ખાનગી સહ-શિક્ષણ ઉદારમતવાદી આર્ટસ કોલેજની સેન્ટ માઇકલ્સ કોલેજની સ્થાપના 1800માં કરવામાં આવી હતી, વર્મોન્ટ લો સ્કૂલ અને નોર્વિચ યુનિવર્સિટી, અમેરિકાની સૌથી જૂની ખાનગી મિલિટરી કોલેજ અને આરઓટીસી (ROTC)નું જન્મસ્થાન, 1819માં સ્થાપવામાં આવી હતી. == રમત ગમત == બેઝબોલ, બાસ્કેટબોલ, હોકી, સોકર અને સ્નો સ્પોર્ટસ રાજ્યની લોકપ્રિય રમતો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર વ્યક્તિઓમાં ઓલિમ્પિક ગોલ્ડ મેડાલિસ્ટ્સ હેન્નાહ ટેટેર, રોસ પોવર્સ અને હેન્નાહ કેર્નીનો સમાવેશ થાય છે. બેઝબોલ વર્મોન્ટમાં ઉનાળાનો નવરાશનો સમય પસાર કરવાની સમત છે અને ઘણાં નાના નગરો લિટલ લિગ ટીમો મેદાનમાં ઉતારે છે.{{Citation needed|date=January 2010}} સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક ફ્રેન્ચાઇઝી વર્મોન્ટ લેક મોનસ્ટર્સ, સિંગલ-એ માઇનોર લીગ બેઝબોલ જે વોશિંગ્ટન નેશનલ્સ સાથે જોડાયેલી છે, બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. 2006 પહેલાં તેને વર્મોન્ટ એક્સપોઝ નામે ઓળખવામાં આવતી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |title=Lake Monsters website |publisher=Vermontlakemonsters.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2006-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060406160432/http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ ફ્રોસ્ટ હિવ્સ, 2007 અને 2008માં અમેરિકન બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન રાષ્ટ્રીય વિજેતા, પ્રિમિયર બાસ્કેટબોલ લિગની ફ્રેન્ચાઇઝી છે, અને 2006ની પડતી બાદથી બાર અને બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. જોકે, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટની સ્પોર્ટસ ટીમોએ મોટી સંખ્યામાં પ્રસંશકો મેળવ્યા છે અને તે રાજ્યની સૌથી વધારે પ્રસિદ્ધ ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} પુરુષોની બાસ્કેટબોલ અને હોકી ટીમો સૌથી વધારે નોંધપાત્ર ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} સેમી-પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ ટીમ, વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ,<ref>[http://www.vermonticestorm.com/ વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007063224/http://www.vermonticestorm.com/ |date=2009-10-07 }} હોમ પેજ</ref> સાઉથ હિરોમાં આવેલી છે.<ref>ધ ટર્મ સેમી-પ્રો ઇઝ સમવોટ મિસલિડીંગ સિન્સ લીગ રુલ્સ પ્રોહિબિટ પેઇંગ ટીમ મેમ્બર્સ ઇન ફેક્ટ, મેમ્બર્સ પે ટુ પ્લે.</ref> તે કોલચેસ્ટર હાઇસ્કૂલ સ્ટેડિયમ ખાતે ઘરઆંગણાની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લે છે. તે એમ્પાયર ફૂટબોલ લીગની સભ્ય છે. વર્મોન્ટ સ્નોબોર્ડિંગ વ્યવસાયીકો જેમ કે કેવિન પીયર્સ, રોસ પોવર્સ, હેન્ના ટેટર અને કેલી ક્લાર્કનું વતન છે. રાજ્યના અન્ય સ્નોબોર્ડિંગ તજજ્ઞોમાં લૂઇ વિટ અને એલેરી હોલિંગ્સવર્થનો સમાવેશ થાય છે. વર્મોન્ટ વોલ્ટેજ યુએસએલ (USL) પ્રિમિયર ડેવલપમેન્ટ લીગ સોકર ક્લબ છે, જે સેન્ટ અલબન્ઝમાં રમે છે. 2002થી દર વર્ષે, હાઇસ્કૂલ રાજ્યવાઇડ ઓલ સ્ટાર્સ ટ્વીન રાજ્ય સ્પર્ધામાં દસ રમતોમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે સ્પર્ધા કરે છે.<ref>{{cite book|author = Fantino, John A. |title = Vermont breaks through|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Vermontasaurus-2010-07-07.jpg|thumb|200px|right|વર્મોન્ટમાં પોસ્ટ મિલ્સ ખાતે વર્મોન્ટાસૌરસ શિલ્પજુલાઇ 7, 2010ના રોજ લેવાયેલો ફોટોગ્રાફ]] વર્મોન્ટના તહેવારોમાં વર્મોન્ટ મેપલ ફેસ્ટીવલ, ફેસ્ટીવલ ઓન ધ ગ્રીન,<ref>{{cite web|url=http://www.festivalonthegreen.org/ |title=Middlebury Festival on the Green |publisher=Festivalonthegreen.org |access-date=2010-07-31}}</ref> ઇનોસબર્ગ ફોલ્સમાં વર્મોન્ટ ડેરી ફેસ્ટીવલ,<ref>{{cite web|url=http://www.vermontdairyfestival.com |title=The Official Home of the Vermont Dairy Festival |publisher=Vermontdairyfestival.com |date=2010-06-06 |access-date=2010-07-31}}</ref> ધ એપલ ફેસ્ટીવલ (દર કોલંબસ ડે વિકએન્ડમાં યોજવામાં આવે છે), માલબોરો મ્યુઝીક ફેસ્ટીવલ, વર્મોન્ટ મોઝર્ટ ફેસ્ટીવલ અને વર્મોન્ટ બ્રૂઅર્સ ફેસ્ટીવલનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://vtbrewfest.com/ |title=Welcome to Vermont Brewers Festival |publisher=Vtbrewfest.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202043753/http://vtbrewfest.com/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ સીમ્ફની ઓરકેસ્ટ્રાને રાજ્ય દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે અને તે સમગ્ર વિસ્તારમાં તેના કાર્યક્રમો કરે છે. પોયટ્રી સોસાયટી ઓફ વર્મોન્ટ ''ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રોબાન્ડોર'' નામનું સાહિત્યીક સામાયિક પ્રકાશિત કરે છે, જે વિવિધ વયજૂથોના વ્યક્તિઓ તરફથી કૃતિઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે. તેઓ દરવર્ષે વિવિધ સ્પર્ધાઓ યોજે છે – જેમાંથી એક હાઇસ્કૂલ એજ યંગ પીપલ છે. વર્મોન્ટ સ્થિત રંગમંચ કંપની ધ બ્રેટલબરો દર વર્ષે ઉનાળામાં શેક્સપિયર ફેસ્ટીવલ રજૂ કરે છે. બ્રેટલબરો ઉનાળામાં સ્ટ્રોલિંગ ઓફ ધ હૈફર્સ પરેડની યજમાની પણ કરે છે, જે વર્મોન્ટની અનોખી ડેરી સંસ્કૃતિની ઉજવણી કરે છે. વાર્ષિક ગ્રીન માઉન્ટેઇન ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ માઉન્ટપેલિયરમાં યોજવામાં આવે છે. નોર્થઇસ્ટ કિંગ્ડમમાં, ધ બ્રેડ એન્ડ પપેટ થીયેટર ગ્લોવર ખાતે કુદરતી વાતાવરણમાં એમ્ફીથીયેટરમાં સાપ્તાહિક શોનું આયોજન કરે છે. વર્મોન્ટનું સૌથી વધારે જાણીતું સંગીતનું પ્રતિભાશાળી જૂથ ફિશ છે, જેના સભ્યો વર્મોન્ટમાં શાળામાં અભ્યાસ કરતાં મળતા હતા અને પ્રારંભિક વર્ષોમાં મોટાભાગનો સમય દરવર્ષે રાજ્યના જુદા-જુદા સ્થળોએ સંગીતના સૂરો રેલાવતા હતા. વર્મોન્ટસ્થિત હાઉસ ઓફ લિમે<ref>{{cite web |url=http://www.7dvt.com/2006/babes-beaver-pond |title=The Babes of Beaver Pond, Cathy Resmer, Seven Days, February 7, 2006 |publisher=7dvt.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010210040/https://www.sevendaysvt.com/vermont/the-babes-of-beaver-pond/Content?oid=2127313 |url-status=dead }}</ref> દરવર્ષે અનેક શો કરે છે, વાર્ષિક "વિન્ટર ગે ડ્રેગ બોલ"ની યજમાની કરે છે<ref>{{cite web |url=http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |title=Slideshow: Winter is a Drag Ball 2009, Seven Days, February 16, 2009 |publisher=7dvt.com |date=2009-02-14 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209174927/http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |url-status=dead }}</ref> અને ભંડોળ ઊભું કરવાના કાર્યક્રમોમાં કલાપ્રદર્શન કરે છે. વર્મોન્ટમાં જોવા મળતા લોકકલાના ઉદાહરણોમાં વર્મોન્ટસૌરસ, પોસ્ટ મિલ્સમાં થેટફોર્ડમાં આવેલા સમુદાયનો સમાવેશ થાય છે. વર્મોન્ટમાં સ્વયંસેવકોનું પ્રમાણ 2007માં 37 ટકા સાથે દેશમાં આઠમો ક્રમ ધરાવતું હતું. રાજ્ય ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં પ્રથમ ક્રમે હતું.<ref>{{cite news|title = State-by-state volunteer rates|publisher = Burlington Free Press|date = July 27, 2008}}</ref> == રાષ્ટ્રીય ચિન્હો == {{Main|State symbols of Vermont}} [[ચિત્ર:Hermitthrush63.jpg|thumb|હર્મીટ થ્રસ વર્મોન્ટનું રાજ્ય પક્ષી છે. ]] રાષ્ટ્રીય ચિન્હોમાં નિચેનાઓનો સમાવેશ થાય છે : * રાષ્ટ્રગીત – "ધીઝ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ", * રાજ્યનું બિનસત્તાવાર લોકપ્રિય ગીત – મૂનલાઇટ ઇન વર્મોન્ટ * પીણું – [[દૂધ]] * પાઇ – એપલ પાઇ * રાષ્ટ્રીય ફૂલ – રેડ ક્લોવર * રાષ્ટ્રીય સસ્તન પ્રાણી– મોર્ગન અશ્વ * રાજ્યના ખડકો – ગ્રેનાઇટ, આરસ, અને સ્લેટ * રાજ્યનું વૃક્ષ – સુગર મેપલ છોડની જાતિઓમાંથી ત્રીજા ભાગની વનસ્પતિઓનું મૂળ ઉત્તર અમેરિકામાં નથી.{{Citation needed|date=June 2010}} આમાં વર્મોન્ટ દ્વારા રાજ્યના ફૂલ તરીકે સ્વીકારમાં આવેલા{{Citation needed|date=June 2010}} રેડ ક્લોવરનો પણ સમાવેશ થાય છે (1894). == વર્મોન્ટના નોંધપાત્ર નાગરિકો == {{Main|List of people from Vermont}} વર્મોન્ટ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કેલ્વિન કૂલિડ્જ અને ચેસ્ટર એ આર્થરનું જન્મસ્થાન છે. === નોંધપાત્ર કાલ્પનિક વર્મોન્ટર્સ === * વર્મોન્ટ નવલકથા ''અંકલ ટોમ્સ કેબિન'' ના કાલ્પનિક ખલનાયક સિમોન લેગ્રીનું મૂળ વતન હતું. * વર્મોન્ટ ડીક લાઉડન, બોબ ન્યૂહાર્ટના 1980ના દાયકાના સીટકોમ ''ન્યૂહાર્ટ'' ના પાત્રનું પણ વતન હતું. લગભગ તમામ ઘટનાઓ વર્મોન્ટમાં ઘટી હોવાની ધારણા છે. * વર્મોન્ટ પોલિયાન્ના નવલકથાના ''પોલિયાન્ના'' અને તેની આન્ટ પોલિનું વતન હતું.<ref>[http://www.amazon.com/gp/pdp/profile/ANV3XNKFOHPXM બૂક રીવ્યૂ]. સુધારો 12 સપ્ટેમ્બર, 2008.</ref> * M*A*S*Hની પ્રથમ સીઝનમાં એલ એડ્ડાનું પાત્ર હોવકેયી પીયર્સ પણ વર્મોન્ટના હતા.<ref>બાદની મોસમમાં તેણે ક્રેબએપલ કોવ, મૈનીનો તેના ઘર તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો</ref> * માર્વેલ કોમિક્સ શેર્ડ યુનિવર્સમાં વર્મોન્ટ સુપરહિરો ટીમ ધ ગેરીસનનું વતન હતું. == આ પણ જોશો == {{Portal box|North America|United States|Vermont}} {{Main|Outline of Vermont|Index of Vermont-related articles}} {{Clear}} == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == ગ્રંથસૂચિ == <div class="references-small"> * અલબર્સ, જાન''હેન્ડ્સ ઓન ધ લેન્ડ: એ હિસ્ટરી ઓફ ધ વર્મોન્ટ લેન્ડસ્કેપ.'' એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ: 2000. ISBN 0-262-01175-1. * {{Cite book |last=Allen |first=Ira |authorlink=Ira Allen |title=The natural and political history of the State of Vermont, one of the United States of America |origyear=1798 |year=1969 |publisher=Charles E. Tuttle Company |isbn=0-8048-0419-2}} * બ્રાયન, ફ્રાન્ક અને જોહન મેકક્લોગરી. "ધ વર્મોન્ટ પેપર્સ: રિક્રીએટિંગ ડેમોક્રેસી ઓન એ હ્યુમન સ્કેલ." ચેલ્સીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ: 1989. ISBN 0-930031-19-9. * કોહેન, ડેવિડ ઇલિઓટ અને રિક સ્મોલન. ''વર્મોન્ટ 24/7.'' ડીકે (DK) પબ્લિશિંગ: 2004. ISBN 0-7566-0086-3. * કોફીન, હોવર્ડ. ''ફુલ ડ્યુટીઃ વર્મોન્ટર્સ ઇન ધ સિવિલ વોર.'' ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 1995. ISBN 0-88150-349-5. * ડોયલી, વિલિયમ ટી. "ધ વર્મોન્ટ પોલિટિકલ ટ્રેડિશન એન્ડ ધોઝ હૂ હેલ્પ્ડ મેક ઇટ." ડોયલી પબ્લિશર: 1987. ISBN 0-9615486-1-4. * ડફી, જોહન જે. એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: ઓન ઇલ્યુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટ્રી.'' અમેરિકન હિસ્ટોરિકલ પ્રેસ: 2000. ISBN 1-892724-08-1. * ડફી, જોહન જે., એટ અલ. ''ધ વર્મોન્ટ એનસાયક્લોપેડીયા.'' યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 2003. ISBN 1-58465-086-9. * ફેડરલ રાઇટર્સ પ્રોજેક્ટ ઓફ ધ વર્ક્સ પ્રોગ્રેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન ફોર ધ રાજ્ય ઓફ વર્મોન્ટ. ''વર્મોન્ટ: એ ગાઇડ ટુ ધ માઉન્ટેઇન રાજ્ય.'' હ્યુટન મિફલિન: 1937. * ગ્રાન્ટ, કિમ, એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: એન એક્સપ્લોરર્સ ગાઇડ.'' ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 2002. ISBN 0-88150-519-6. * હન્ટર, પ્રેસ્ટન. [http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html "રિલિજીયન ઇન વર્મોન્ટ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |date=2013-08-16 }}. Adherents.com. * ક્લ્યાઝા, ક્રિસ્ટોફર મેકગોરી અને સ્ટિફન સી. ટ્રોમ્બુલાક. ''ધ સ્ટોર ઓફ વર્મોન્ટ: એ નેચરલ એન્ડ કલ્ચરલ હિસ્ટ્રી'' . યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 1999. ISBN 0-87451-936-5. * પોટાશ, પી. જેફરી, એટ અલ. ''ફ્રીડમ એન્ડ યુનિટીઃ એ હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ'' વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી: 2004. ISBN 0-934720-49-5. * હોલ, બેન્જામિન હોમર, ''હિસ્ટ્રી ઓફ ઇસ્ટર્ન વર્મોન્ટ'' 1858 પાનું.&nbsp;480. * મીક્સ, હેરોલ્ડ એ. ''વર્મોન્ટસ લેન્ડ એન્ડ રિસોર્સિસ'' , ધ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રેસ: 1968. ISBN 0-933050-40-2. * રોજર્સ, સ્ટીવ. ''કન્ટ્રી ટાઉન્સ ઓફ વર્મોન્ટ.'' મેકગ્રો-હીલ, 2006. ISBN 1-56626-195-3. * શેરમેન, જો. ''ફાસ્ટ લેન ઓન એ ડર્ટ રોડઃ એ કન્ટેમ્પરરી હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ.'' ચેલ્શીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ કંપની: 2000. ISBN 1-890132-74-8. * સ્લેચર, માઇકલ. ''ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ.'' વેસ્ટપોર્ટ, કનેક્ટિકટ, 2004. * ''વર્મોન્ટ એટલાસ એન્ડ ગેઝેટીયર.'' ડીલોર્મ: 2000. ISBN 0-89933-322-2. * {{Cite book |last=Van de Water |first=Frederic Franklyn |title=The Reluctant Republic: Vermont 1724–1791 |year=1974 |publisher=The Countryman Press |isbn=0-914378-02-3}} </div> == બાહ્ય લિંક્સ == {{Sister project links}} {{osmrelation|60759}} '''સામાન્ય''' * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Vermont|Vermont}} '''સરકાર''' * [http://www.vermont.gov/ વર્મોન્ટ સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT વર્મોન્ટના એનર્જી ડેટા અને સ્ટેટિસ્ટિક્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205193312/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT |date=2011-02-05 }} * [http://www.vermontagriculture.com/ વર્મોન્ટ એગ્રીક્લચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030604213736/http://www.vermontagriculture.com/ |date=2003-06-04 }} * [http://www.vlct.org/ વર્મોન્ટ લીગ ઓફ સીટીઝ એન્ડ ટાઉન્સ] * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.htm વર્મોન્ટ સ્ટેટ ફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227124244/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.HTM |date=2013-02-27 }} * [http://reason.org/ps369/ રોડ કમ્પેર્ડ ટુ અધર સ્ટેટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318143359/http://www.reason.org/ps369 |date=2009-03-18 }} '''નક્શા અને વસતી વિષયક માહિતી''' * [http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php અર્થક્વેક ફેક્ટ્સ, વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924155445/http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php |date=2006-09-24 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT યુએસજીએસ (USGS) રીયલ-ટાઇમ, મિઝોરીના ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સંસાધનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205093317/https://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT |date=2007-02-05 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html "વર્મોન્ટ ક્વિકફેક્ટ્સ" યુ.એસ. સેન્સ બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019082256/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html |date=2004-10-19 }}. '''પ્રવાસન અને મનોરંજન''' * [http://www.travel-vermont.com/ વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટુરિઝમ એન્ડ માર્કેટિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208064252/http://www.travel-vermont.com/ |date=2011-02-08 }} '''વેપાર''' * [http://www.vtchamber.com/ વર્મોન્ટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ] * [http://www.vermontbusiness.com/ VermontBusiness.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922170600/http://www.vermontbusiness.com/ |date=2011-09-22 }} '''સાંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસ''' * [http://www.ndakinna.org/ વર્મોન્ટ નેટિવ અમેરિકન મ્યૂઝિયમ એન્ડ કલ્ચરલ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511152121/http://www.ndakinna.org/ |date=2008-05-11 }} * [http://www.nps.gov/history/nr/travel/centralvermont/ સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ: એક્સપ્લોર હિસ્ટ્રી ઇન ધ હાર્ટ ઓફ ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ, એ નેશનલ પાર્ક સર્વિસ ''ડિસ્કવર અવર શેર્ડ હેરિટેજ'' ટ્રાવેલ ઇટિનરરી] * [http://www.vermontartscouncil.org/ વર્મોન્ટ આર્ટ્સ કાઉન્સિલ] * [http://www.vermonthistory.org/ વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી]. * [http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql સેન્ટર ફોર ડિજીટલ ઇનિશિયેટિવ્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ લાઇબ્રેરીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812151253/http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql |date=2009-08-12 }} * [http://quarriesandbeyond.org/states/vt/vermont.html વર્મોન્ટ સ્ટોન ક્વોરી ઇન્ફર્મેશન ઓન સ્ટોન ક્વોરી એન્ડ બેયોન્ડ] '''ઓનલાઇન મિડીયા''' * [http://www.radiofreevermont.org/ રેડીયો ફ્રી વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714013526/http://www.radiofreevermont.org/ |date=2011-07-14 }} * [http://www.vermontr.com/Webcams વર્મોન્ટ વેબકેમ લિસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315192546/http://www.vermontr.com/Webcams |date=2012-03-15 }} == સંબંધિત માહિતી == {{Geographic Location (8-way) | Northwest = [[Saint Lawrence River]]<br />[[Lake Champlain]] | North = {{flag|Canada}}<br />{{flag|Quebec}} | Northeast = | West = {{flag|New York}} | Centre = '' Vermont'': [[Outline of Vermont|Outline]] • [[Index of Vermont-related articles|Index]] | East = {{flag|New Hampshire}} | Southwest = | South = {{flag|Massachusetts}}<br />{{flag|Connecticut}} | Southeast = {{flag|Rhode Island}} }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles related to Vermont</span> <br /> ''The Green Mountain State'' |list = {{Vermont|expand}} {{New England}} {{Vermont Sports}} }} {{United States}} {{succession | preceded = [[Rhode Island]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on March 4, 1791 (14th) | succeeded = [[Kentucky]] }} {{Coord|display=title|44|N|72.7|W|region:US-VT_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} [[શ્રેણી:વર્મોન્ટ]] [[શ્રેણી:રાજ્ય ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] [[શ્રેણી:ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ]] [[શ્રેણી:ઉત્તરી-પૂર્વીય અમેરિકા]] [[શ્રેણી:1821માં સ્થાપાયેલાં રાજ્યો અને પ્રાંતો]] ghkmhas32trqtg3ecvlcot20whw1anq 0 30417 900985 860516 2026-05-16T06:43:15Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900985 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | image = Sunil Mittal.jpg | onlysourced = no }} '''સુનિલ ભારતી મિત્તલ''' દેવનાગરી: सुनील भारती मित्तल, [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]]: ਸੁਨੀਲ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਤਲ, (જન્મ 23 ઓક્ટોબર 1957) ભારતના ટેલિકોમ મુઘલ, સમાજ સેવક અને ભારતી એન્ટરપ્રાઈઝિસના સ્થાપક, અધ્યક્ષ તેમજ ગ્રૂપ સીઈઓ (CEO) છે. યુએસ (US)$7.2 બિલિયન ટર્નઓવર ધરાવતી તેમની આ કંપની ભારતની સૌથી મોટી જીએસએમ (GSM) આધારિત [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઈલ ફોન]] સેવા પુરી પાડનારી કંપની છે અને વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી વાયરલેસ (તારરહિત) કંપની છે જે એશિયા અને આફ્રિકાના 19 દેશોમાં 190 મિલિયનથી વધુ ગ્રાહકો ધરાવે છે. તેઓ સત પૌલ (ભૂતપૂર્વ સાંસદ (MP)) અને લલિતાના પુત્ર છે.<ref name="dream">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-32019056,prtpage-1.cms|title=Sunil Mittal speaking: I started with a dream|date=22 December 2002|work=Times of India|first1=Vinod|last1=Nair}}</ref> 2007માં, તેમને ભારતનું ત્રીજુ સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન, [[પદ્મભૂષણ|પદ્મ ભૂષણ]] પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url= http://www.thehindubusinessline.com/bline/2007/01/27/stories/2007012702200700.htm |title= Sunil Mittal, Indra Nooyi get Padma Bhushan |date= 27 January 2009 |work= The Hindu Businessline |access-date= 1 April 2010}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == સુનિલ મિત્તલનો જન્મ ભારતના [[પંજાબ|પંજાબ]]માં લુધિયાણા ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા, સત પૌલા મિત્તલ લુધિયાણાથી સાંસદ (એમપી (M.P)) રહી ચુક્યા હતા. તેમણે સૌપ્રથમ મસૂરીની વીંગબર્ગદ એલન સ્કૂલમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો,<ref name="ReferenceA">પાના.14,એરટેલ મિત્તલ: પેસુલ (તમિલ આવૃતિ),કિઝ્હાક્કુ,આઈએસબીએન (ISBN) 8183688640</ref> પરંતુ બાદમાં ગ્વાલિયરની સિંધિયા સ્કૂલમાં દાખલ થયા અને 1976માં ચંદીગઢ ખાતેની પંજાબ યુનિવર્સિટીમાંથી વિનિયન અને વિજ્ઞાનના સ્તાનક તરીકે પદવી મેળવી હતી.<ref name="forbes">{{cite web |url= http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Sunil-Mittal-family_EM57.html |title= The World's Billionaires|author= |date= 11 March 2009 |work= Forbes |access-date= April 1, 2010}}</ref> 1992માં તેમના પિતાનું હૃદયના હુમલાથી અવસાન થયું હતું.<ref name="dream"></ref> == ઔદ્યોગિક સાહસો == પ્રથમ પેઢીના ઉદ્યોગપતિ, મિત્તલે 1976ના એપ્રિલ મહિનામાં<ref name="generator">{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=NU39b9g1oOo |publisher=YouTube.com|title=Sunil Mittal TimesNow interview|access-date= 1 April 2010}}</ref> 18 વર્ષની વયે તેમના પિતા પાસેથી ઉછીના લીધેલા રૂ. 20,000 (યુએસ (US)$500)ના મૂડીના રોકાણ સાથે પોતાનો પ્રથમ વ્યવસાય શરૂ કર્યો હતો. તેમનો પ્રથમ વ્યવસાય સ્થાનિક સાઈકલ ઉત્પાદકો માટે ક્રેન્કશાફ્ટ (ગતિ પરિવર્તક દાંડી) બનાવવાનો હતો.<ref name="cnn">{{cite news |url= http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/01/22/8397979/index2.htm |title= Wireless Wonder: India's Sunil Mittal |author= Clay Chandler |date= 17 January 2007 |work= CNN |publisher= [[CNNMoney.com]] |access-date= 1 April 2010 |archive-date= 29 ઑગસ્ટ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100829235023/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/01/22/8397979/index2.htm |url-status= dead }}</ref> 1980માં, તેમણે પોતાના ભાઈઓ રાકેશ, રાજન સાથે મળી ભારતી ઓવરસિઝ ટ્રેડિંગ કોર્પોરેશન નામથી આયાત ઉદ્યોગ શરૂ કર્યો હતો.<ref name="ReferenceA"></ref> તેમણે સાઈકલના ભાગો અને સૂતરની ફેક્ટરીઓ વેચી દીધી અને [[મુંબઈ|મુંબઈ]] સ્થળાંતરણ કર્યું.<ref name="cnn"></ref> 1981માં, પંજાબની નિકાસકાર કંપની પાસેથી તેમણે આયાતનું લાયસન્સ ખરીદ્યું હતું.<ref name="generator"></ref> ત્યારબાદ તેમણે [[જાપાન|જાપાન]]ની સુઝીકી મોટર્સ કંપની માટે હજારો નાના વીજ-ઊર્જા જનરેટરો આયાત કર્યા હતા. જનરેટરોની આયાત પર તુરંત તત્કાલિન ભારત સરકારે પ્રતિબંધ મુકી દીધો હતો અને ભારતની જનરેટર ઉત્પાદન કરતી બે કંપનીઓને બે લાયસન્સ ફાળવવામાં આવ્યા હતા. 1984માં, તેમણે ભારતમાં પુશ-બટન ફોનને એસેમ્બલ (ભાગો જોડીને તૈયાર કરવા) કરવાનું શરૂ કર્યું,<ref name="generator"></ref> જે તેઓ અગાઉ તાઈવાનની કંપની, કિંગટેલ પાસેથી આયાત કરતા હતા, તે ફોને એ વખતે દેશમાં ઉપયોગમાં લેવાતા જૂની ફેશનના ભારે ભરખમ રોટરી (ચક્રગતિમાં ડાયલ થતા) ફોનનું સ્થાન લીધું હતું. ભારતી ટેલિકોમ લિમિટેડ (બીટીએલ (BTL)) ઈલેક્ટ્રોનિક પુશ બટન ફોનના ઉત્પાદન માટે જર્મનીની સીમેન્સ એજી (AG) સાથે સંકળાઈ હતી અને તકનીકી જોડાણ કર્યું હતું. 1990ના દાયકાની શરૂઆત સુધીમાં, મિત્તલ ફેક્સ મશીનો, કોર્ડલેસ ફોન અને અન્ય ટેલિકોમ ઉપકરણો બનાવતા હતા. મિત્તલે કહ્યું હતું કે, “1983માં, સરકારે જનરેટરસેટોની આયાત પર પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. હું રાતોરાત વ્યવસાયમાંથી ફેંકાઈ ગયો હતો. હું જે કંઈપણ કરુ તેમાં માઠા પરિણામો જ આવતા હતા. હું મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયો હતો. ત્યારે પ્રશ્ન એ હતો કેઃ હવે મારે શું કરવું જોઈએ? ત્યારે, એક તક પોકારતી આવી. હું [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]]માં હતો, ત્યારે ત્યાં પુશ-બટન ફોનની લોકપ્રિયતા ઘણી હોવાનું મેં નોંધ્યુ હતું – જે એવી વસ્તુ હતી કે જે ભારતમાં નહોતી. આપણે તે સમયે હજુ રોટરી (ચક્રગતિમાં) ડાયલ થતા ફોનનો જ ઉપયોગ કરતા હતા જેમાં સ્પીડ ડાયલ (ઝડપી ડાયલ) કે રીડાયલ (ફરી ડાયલ)ની સુવિધા નહોતી. મને આ તક સૂઝી ગઈ અને ટેલિકોમ વ્યવસાયને અપનાવી લીધો. બીટેલ બ્રાન્ડ નામ હેઠળમાં ટેલિફોન, આન્સરિંગ (જવાબ આપતા) ફેક્સ મશીનોનું માર્કેટિંગ શરૂ કર્યું અને કંપની ખરેખર ઝડપથી આગળ વધી.”<ref name="dream"></ref> તેમણે પોતાના સૌપ્રથમ પુશ-બટન ફોનને ‘મીટબ્રો’ નામ આપ્યું હતું.<ref name="ReferenceA"></ref> 1992માં, ભારતમાં ચાર મોબાઈલ ફોન નેટવર્કના લાયસન્સ માટે યોજાયેલી હરાજી પૈકી એક માટે તેમણે સફળ બોલી લગાવી હતી.<ref name="dream"></ref> દિલ્હી સેલ્યુલર લાયસન્સ માટેની શરતો પૈકી એક એવી શરત હતી કે બોલી લગાવનાર પાસે ટેલિકોમ ઓપરેટર તરીકેનો થોડો અનુભવ હોવો જોઈએ. આથી, મિત્તલ ફ્રેન્ચ દૂરસંચાર જૂથ વીવેન્ડી સાથે મળી આ બોલી જીત્યા હતા. મોબાઈલ દૂરસંચાર વ્યવસાયને એક મોટા વિકાસના વિસ્તાર તરીકે ઓળખનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય ઉદ્યોગપતિ પૈકી એક હતા. અંતે 1994માં સરકારે તેમની યોજનાઓને મંજૂરી આપી હતી<ref name="generator"></ref> અને 1995માં જ્યારે ભારતી સેલ્યુલર લિમિટેડ (બીસીએલ (BCL)) એરટેલ બ્રાન્ડ નામ હેઠળ સેલ્યુલર સેવાઓ આપવા માટે રચાઈ ત્યારે તેમણે [[દિલ્હી|દિલ્હી]]માં સેવાઓ શરૂ કરી હતી. કેટલાક વર્ષોમાં જ ભારતી 2 મિલિયન ગ્રાહક સંખ્યાનો આંક વટાવનાર પ્રથમ દૂરસંચાર કંપની બની ગઈ હતી. ભારતીએ ‘ઈન્ડિયાવન’ બ્રાન્ડ નામ હેઠળ ભારતમાં એસટીડી/આઈએસડી (STD/ISD) સેલ્યુલર દરો ઘટાડ્યા હતા.<ref name="generator"></ref> ઈન્ડિયાવનએ ભારતની પ્રથમ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય લાંબા-અંતરની સેવા પ્રદાતા હતી, અને, આમ, સસ્તી સેવાઓ આપીને ભારતીની સફળતાની ગાથામાં મોટુ પાસુ બની ગઈ હતી. નવેમ્બર 2006માં, તેમણે સમગ્ર ભારતમાં સંખ્યાબંધ છૂટક વેચાણ સ્ટોર ઉભા કરવા માટે યુએસ (US) રીટેઈલ માંધાતા, વોલ-માર્ટ સાથે સંયુક્ત સાહસનો સોદો કર્યો હતો. જુલાઈ 2006માં, તેમણે રિલાયન્સ એડીએજી (ADAG), એનઆઈએસ (NIS) સ્પાર્ટામાંથી સંખ્યાબંધ અધિકારીઓને ખેંચી લીધા અને ભારતી કોમટેલની રચના કરી. મે 2008માં, સુનિલ ભારતી મિત્તલ [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]] અને મધ્યપૂર્વના 21 દેશોમાં કવરેજ ધરાવતી દક્ષિણ આફ્રિકા સ્થિત દૂરસંચાર કંપની એમટીએન (MTN) જૂથને ખરીદી, તેમની કંપનીનું વિસ્તરણ કરી રહ્યા હોવાનું બહાર આવ્યું હતું. ''ધ ફાઈનાન્સિયલ ટાઈમ્સે'' અહેવાલ આપ્યો હતો કે ભારતી એમટીએન (MTN)નો 100% હિસ્સો ખરીદવા માટે યુએસ (US)$45 અબજના પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરી રહી છે, જે ભારતીય કંપની દ્વારા વિદેશમાં સૌથી મોટુ હસ્તાંતરણ હશે. જોકે, બંને પક્ષે હંગામી ધોરણની મંત્રણાઓ પર ભાર મુક્યો હતો, જ્યારે ''ધ ઈકોનોમિસ્ટે'' નોંધ્યું હતું કે, “જે કોઈપણ હશે, ભારતી જોડાણ કરશે”, કારણ કે એમટીએન (MTN ) પાસે વધુ સબસ્ક્રાઈબર (ગ્રાહકો), વધુ આવક અને વ્યાપક ભૌગોલિક કવરેજ છે.<ref>{{cite news |url= http://www.economist.com/daily/news/displaystory.cfm?story_id=11323216&top_story=1 |title= Emerging-market telecoms: Eyes on Africa |author= |date= 6 May 2008 |work= The Economist|access-date= 1 April 2010}}</ref> જોકે, એમટીએન (MTN) જૂથે નવી કંપનીમાં ભારતીને લગભગ પેટા કંપની તરીકે જ બનાવી ઉલટી વાટાઘાટોનો પ્રયત્ન કરતા તેમની વચ્ચેની મંત્રણાઓ નિષ્ફળ ગઈ હતી.<ref name="deal">{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2008/05/25/technology/25bharti.html |title= $50 Billion Telecom Deal Falls Apart |author= Heather Timmons|date= 25 May 2008 |work=New York Times |access-date= 1 April 2010}}</ref> મે 2009માં, ભારતી એરટેલે ફરી પુષ્ટિ કરી હતી કે તેઓ એમટીએન (MTN) સાથે મંત્રણાઓ કરતા હતા અને બંને કંપનીઓ વિશેષરૂપે 31 જુલાઈ 2009ના રોજ સંભાવિત લેણદેણ અંગે ચર્ચા માટે સહમત થઈ છે. ભારતી એરટેલે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે “ભારતી એરટેલ લિમિટેડ એમટીએન (MTN) જૂથ સાથે મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારી માટે કંપની દ્વારા ફરી પ્રયાસો કરાઈ રહ્યા હોવાનું જણાવતા આનંદ અનુભવે છે.” અંતે તેમની મંત્રણાઓનો કોઈ કરાર થયા વગર અંત આવ્યો, કેટલાક સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ આફ્રિકાની સરકારના વિરોધના કારણે આમ બન્યું હતું.<ref>{{cite web |url= http://www.telecoms.com/14914/bharti-mtn-call-off-merger-talks/ |title= Bharti and MTN have called off merger discussions once again|author= James Middleton |date= 1 October 2009 |publisher=Telecoms.com |access-date= 1 April 2010}}</ref> == અંગત જીવન == મિત્તલ દિલ્હીમાં રહે છે. તેઓ પરણિત છે અને તેમને ત્રણ સંતાનો છે. તેઓ 23 અંક પર વિશેષ વિશ્વાસ ધરાવે છે, કારણ કે તેમનો જન્મ 23મીના રોજ થયો હતો અને તેમના લગ્ન પણ મહિનાના 23મા દિવસે જ થયા હતા.<ref name="today">{{cite web |url= http://www.brfcs.co.uk/mb/index.php/topic/23622-rovers-takeover/page__st__120 |title= I wonder who did this |date= 3 October 2010 |work= India Today |access-date= 12 October 2009 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> તેઓ કોઈપણ મોટુ સાહસ કરતા પહેલા માંસ ખાવાનું બંધ કરી દે છે.<ref name="today"></ref> == દાનવૃત્તિ == મિત્તલ ભારતી ફાઉન્ડેશન દ્વારા ભારતને શિક્ષિત બનાવવાની દિશામાં પણ કામ કરી રહ્યા છે. આ સંસ્થાએ 200થી વધારે શાળાઓની સ્થાપના કરી છે જેના આધારે 2009ના વિશ્વના ટોચના 25 દાનવૃત્તિ કરનારની યાદીમાં તેમને સમાવાયા હતા.<ref>{{cite web |url= http://online.barrons.com/article/SB125935466529866955.html |title= The 25 Best Givers |author= Suzanne McGee |date= 30 November 2009 |work= Barron's|access-date= 1 April 2010}}</ref> == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat}} * [http://birlaa.com/2010/02/15/bharti-airtel-zain-deal-updates/ ભારતી એરટેલ ઝેન (ZAIN) સોદો ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110411222030/http://birlaa.com/2010/02/15/bharti-airtel-zain-deal-updates/ |date=2011-04-11 }} * [http://www.FieldFresh.in રોથ્સચાઇલ્ડ પરિવાર સાથે ભારતીના કૃષિ-સાહસો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417013137/http://www.fieldfresh.in/ |date=2009-04-17 }} * [http://www.exhilway.com એક્સ્હીલવે ફાઈનાન્સ, ભારતીના આર્થિક પ્રબંધક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202022229/http://exhilway.com/ |date=2011-02-02 }} *[http://birlaa.com/2008/05/14/bharti-airtel-mtn-merger/ એમટીએન (MTN) ભારતી વિલીનીકરણ નિષ્ફળ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127063608/http://birlaa.com/2008/05/14/bharti-airtel-mtn-merger/ |date=2010-11-27 }} * [http://www.BhartiAirtel.in સુનિલ મિત્તલની દૂરસંચાર કંપની] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070731005603/http://www.bhartiairtel.in/ |date=2007-07-31 }} * [http://www.indiatelecom.info/mittal.htm સુનિલ મિત્તલ પ્રોફાઈલ અને તસવીરો] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6090612.stm બીબીસી (BBC) ન્યૂઝ: સુનિલ મિત્તલ કોણ છે?] * [http://www.indiaprwire.com/pressrelease/telecommunications/200701311742.htm ઈન્ડિયા પીઆરવાયર (PRwire): સુનિલ બી. મિત્તલની પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કાર માટે પસંદગી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530092214/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/telecommunications/200701311742.htm |date=2009-05-30 }} * [http://deshgujarat.com/2007/04/03/speech-by-sunil-bharti-mittal-at-nirma-university-ahmedabadmp3/ યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓને એમપી૩ (mp3)માં સુનિલ મિત્તલનો સંદેશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425150657/http://deshgujarat.com/2007/04/03/speech-by-sunil-bharti-mittal-at-nirma-university-ahmedabadmp3/ |date=2011-04-25 }} == સંદર્ભો == {{reflist}} [[શ્રેણી:ભારતીય અબજોપતિઓ]] [[શ્રેણી:ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૫૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] fx4ntywanj98gmywxlbl28lr73pmuy3 0 31151 900988 898033 2026-05-16T08:43:43Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900988 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox company |company_name = Hindustan Petroleum Corporation Limited |company_logo = [[Image:Hindustan Petroleum Logo.svg|150px]] |company_type = [[Government-owned corporation|State-owned enterprise]]<br />[[public company|Public]] ({{BSE|500104}}, {{NSE|HINDPETRO}}) |company_slogan = Future full of Energy |foundation = 1974 |location = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]] |key_people = S Roy Choudhury <br /> ([[Chairman]] & [[Managing Director|MD]]) |num_employees = ~11,245 <small>(2009)</small> |revenue = {{loss}} {{INRConvert|112516.88|c}} (2010) <ref name="bseindia1">{{cite web |url=http://www.bseindia.com/qresann/detailedresult_cons.asp?scrip_cd=500104&qtr=65.5&compname=HINDUSTAN%20PETROLEUM%20CORPORATION%20LTD.&quarter=MC2009-2010&checkcons=55c |title=BSE 2010 Data |publisher=www.bseindia.com |date= |access-date=2010-07-26 }}{{Dead link|date=મે 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |net_income = {{increase}} {{INRConvert|1475.15|c}} (2010) <ref name="bseindia1"/> |assets = {{increase}} $12.689 billion (2010)<ref name=sbi>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/snapshots/6360.html |title=Fortune Global 500 2010 Rankings - State Bank of India |access-date=2011-03-29 |archive-date=2011-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310080638/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/snapshots/6360.html |url-status=dead }}</ref> |equity = {{increase}} $2.734 billion (2010) <ref name=sbi/> |industry = [[List of petroleum companies|Oil]] |products = [[Fuels]]<br />[[Oils]]<br />[[Liquified petroleum gas|LPG]] |homepage = [http://www.hindustanpetroleum.com/ www.hindustanpetroleum.com] }} '''હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ''' ('''એચપીસીએલ-HPCL''' ) ({{BSE|500104}}, {{NSE|HINDPETRO}}), એ [[મુંબઈ|મુંબઈ]] સ્થિત રાજ્ય-હસ્તકની ભારત સરકારની જાહેર ક્ષેત્રની ઓઈલ કંપની છે. નાણાકીય વર્ષ 2008-09 દરમિયાન 1,16,428 કરોડથી વધુ વાર્ષિક ટર્નઓવર {{INR}} અને ઑપરેશનોમાંથી રૂ. 1,31,802 કરોડના (25,618 મિલિયન યુ.એસ. ડૉલર) વેચાણ/આવક સાથે તે ફોર્ચ્યુન 500 કંપની યાદીમાં, વિશ્વપટ પરના પ્રથમ 500 ક્રમાંકનોમાં, 311મું<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/countries/India.html |title=CNN Money |access-date=2011-03-29 |archive-date=2011-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602085838/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/countries/India.html |url-status=dead }}</ref> સ્થાન ધરાવે છે. કંપની ભારતમાં આશરે 20 ટકાનો વેચાણ હિસ્સો અને મજબૂત બજાર માળખું ધરાવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2007-08 માટેના અનુરૂપ આંકડા: ટર્નઓવર: રૂ. 1,03,837 કરોડ, અને ઑપરેશનોથી થતાં વેચાણ/આવક- {{INR}}1,12,098 કરોડ (25,142 મિલિયન યુ.એસ. ડૉલર). એચપીસીએલ(HPCL) 2 મોટી રિફાઈનરીઓનું<ref>{{cite web |url=http://www.indiaprwire.com/pressrelease/information-technology/2010051750909.pdf |title=Hindustan Petroleum Corporation Limited Relies on Oracle Database Security Solutions |publisher=/www.indiaprwire.com |date= |access-date=2010-07-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035434/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/information-technology/2010051750909.pdf |url-status=dead }}</ref> સંચાલન કરે છે તેમ જ વિવિધ પ્રકારના પેટ્રોલિયમ ઈંધણ અને વિશેષતાઓનું ઉત્પાદન કરે છે. એક રિફાઇનરી મુંબઈમાં (પશ્ચિમ દરિયાકાંઠે) છે જે 6.5 મિલિયન મેટ્રિક ટન પ્રતિ વર્ષ(એમએમટીપીએ)ની ક્ષમતા ધરાવે છે અને અન્ય એક રિફાઇનરી વિશાખાપટનમમાં (પૂર્વિય દરિયાકાંઠે) છે, જેની ક્ષમતા 8.૩ મિલિયન મેટ્રિક ટન પ્રતિ વર્ષ છે.<ref>http://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/25041.wss</ref> એચપીસીએલ(HPCL), મેંગલોર રિફાઇનરી એન્ડ પેટ્રોકેમિકલ્સ લિમિટેડ(એમઆરપીએલ)માં 16.95 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. મેંગલોર ખાતે 9 એમએમટીપીએની ક્ષમતા સાથેની આ આધુનિક રિફાઈનરી છે. 9 એમએમટીપીએની ક્ષમતા સાથેની અન્ય એક રિફાઇનરીનું બાંધકામ કંપનીની મિત્તલ એનર્જી ઈન્વેસ્ટમેન્ટ્સ પ્રા. લિ. સાથેની સંયુક્ત સાહસ કંપની [http://www.hmel.in એચએમઈએલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101003957/https://www.hmel.in/ |date=2020-11-01 }} દ્વારા પંજાબમાં ભટીંડા ખાતે થઈ રહ્યું છે. એચપીસીએલ(HPCL) ભારતમાં સૌથી મોટી લ્યુબ રિફાઇનરીની માલિકી પણ ધરાવે છે અને તેનું સંચાલન કરે છે, જેમાં આતંરરાષ્ટ્રીય ધોરણોસરનું લ્યુબ આધારિત તેલ બનાવવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.companyin.com/hpcl.htm |title=HPCL - Company Profile |publisher=Companyin.com |date= |access-date= 2010-07-26}}</ref> 335 ટીએમટીની ક્ષમતા સાથે, આ લ્યુબ રિફાઇનરીનો હિસ્સો ભારતના કુલ લ્યુબ આધારિત ઓઈલ ઉત્પાદનના 40 ટકાથી વધારે છે. હાલમાં એચપીસીએલ 300+ ગ્રેડ્સના લ્યુબ્સ, સ્પેશ્યાલિટિઝ અને ગ્રિસિસનું ઉત્પાદન કરે છે. એચપીસીએલ(HPCL)નું માર્કેટિંગ નેટવર્ક મોટા શહેરોમાં 13 ક્ષેત્રીય કાર્યાલયો અને 101 પ્રાદેશિક કાર્યાલયોથી<ref>{{cite web |url=http://www.topnews.in/buy-hpcl-target-rs-490-2265932 |title=Buy HPCL With Target Of Rs 490 &#124; TopNews |publisher=Topnews.in |date=2010-05-07 |access-date=2010-07-26 |archive-date=2012-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406172035/http://www.topnews.in/buy-hpcl-target-rs-490-2265932 |url-status=dead }}</ref> બનેલું છે. જેને પુરવઠા અને વિતરણ વિભાગ દ્વારા સવલતો પૂરી પડાય છે, જેમાં ટર્મિનલ્સ, હવાઈ સેવાઓ, એલપીજી બોટલિંગ પ્લાન્ટ્સ, લ્યુબ ફિલિંગ પ્લાન્ટ્સ, ઈનલેન્ડ રીલે ડિપોટ્સ, રીટેલ વેચાણકેન્દ્રો (પેટ્રોલ પંપો) અને એલપીજી(LPG) તથા લ્યુબ ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપોનો સમાવેશ થાય છે. એચપીસીએલ(HPCL) વર્ષોથી તમામ મોરચે મજબૂતાઈથી આગળ વધ્યું છે. 1984/85માં કંપનીની રિફાઈનિંગ ક્ષમતા 5.5 મિલિયન મેટ્રિકલ ટનની હતી, જે સ્થિરતા સાથે વધીને અત્યારે 13.00 મિલિયન મેટ્રિક ટનની થઈ છે. નાણાકીય મોરચે 1984-85માં કંપનીનું ટર્નઓવર {{INR}} રૂ. 2687 કરોડનું હતું, જે નાણાકીય વર્ષ 2008-09માં રૂ. 1,31,802 કરોડ થયું હતું. ==પેદાશો== #ઓઈલ ઉદ્યોગમાં '''પેટ્રોલ''' ને મોટર સ્પિરિટ(MS) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એચપીસીએલ(HPCL) ભારતભરમાં તેમના ફેલાયેલા પેટ્રોલ પંપો મારફતે ઓઈલને વેચે છે. તેના મુખ્ય ગ્રાહકોમાં નિયમિત વ્યક્તિગત વાહન-ચાલકોનો સમાવેશ થાય છે. #ઓઈલ ઉદ્યોગમાં '''ડિઝલ''' ને હાઈ સ્પિરિટ ડિઝલ (એચએસડી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એચપીસીએલ તેના રીટેઈલ પંપો તથા ટર્મિનલ્સ અને ડિપોટ્સ મારફતે તેની પ્રોડક્ટ વેચે છે. તેના ગ્રાહકો માત્ર સામાન્ય ઓટો માલિકો જ નહીં પરંતું પરિવહન એજન્સીઓ, ઉદ્યોગો વગેરે પણ છે. #'''લુબ્રિકન્ટ્સ''' , <ref>http://www.hplubes.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831193037/http://www.hplubes.com/ |date=2006-08-31 }} HP Lubes</ref> એચપીસીએલ(HPCL) લુબ્રિકન્ટ અને સહયોગી પેદાશોમાં બજારની આગેવાન છે. આ ક્ષેત્રમાં કંપની 30 ટકાથી વધુનો હિસ્સો ધરાવે છે. એચપી(HP) લ્યુબ્સની લોકપ્રિય બ્રાન્ડોમાં લાલ ઘોડા, મિલ્સી, ઠંડા રાજા, કુલ ગાર્ડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. #'''એલપીજી(LPG)''' <ref>http://www.hpgas.com HP GAS</ref> એ મુખ્યત્વે શહેરી વિસ્તારની પ્રચલિત બ્રાન્ડ છે. #'''એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુઅલ''' <ref>http://www.hpaviation.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423062242/http://www.hpaviation.in/ |date=2019-04-23 }} HP Aviation</ref> મોટા એએસએફ (એર સર્વિસ ફેસિલિટી- ઉડ્ડયન સેવા) સાથે ભારતના તમામ મોટા એરપોર્ટ પર હાજર છે. મોટી હવાઈ કંપનીઓને એટીએફ(ATF)નો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં એચપીસીએલ મહત્વની કંપની છે. કંપની યુએસ એર ફોર્સ 1ને ઈઁધણનો પુરવઠો પૂરો પાડી ચૂકી છે. # '''બિટુમન(Bitumen)''' # '''ફર્નેસ ઓઈલ''' ==રિફાઇનરીઓ== એચપીસીએલ(HPCL) ભારતમાં ઘણી રિફાઇનરીઓ ધરાવે છે. જેમાંથી કેટલીક નીચે મુજબ છે: #[[મુંબઈ|મુંબઈ]] રિફાઇનરી- 5.5 મિલિયન મેટ્રિક ટન (એમએમટી) ક્ષમતા #વિશાખાપટ્ટનમ રિફાઇનરી- વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે 7.5 એમએમટી #મેંગલોર રિફાઇનરી પ્રા. લિ. – કર્ણાટકમાં મેંગલોર ખાતે 9.69 એમએમટીની ક્ષમતા (એચપીસીએલ તેમાં 16.65 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે). #ગુરુ ગોવિંદ સિંહ રિફાઇનરી પ્રોજેક્ટ - પંજાબમાં ભટીંડા ખાતે 9 એમએમટી (એચપીસીએલ અને મિત્તલ એનર્જી બંને 49 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે) ==આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રમાંકનો== #એચપીસીએલ(HPCL)ને 2009માં ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ 500 કંપનીની યાદીમાં સ્થાન પ્રાપ્ત થયું હતું અને તેમાં તેનું સ્થાન '''311''' મું હતું. #એચપીસીએલ(HPCL)ને 2009માં ફોર્બ્સ ગ્લોબલ 2000માં '''1002''' મું સ્થાન પ્રાપ્ત થયું હતું. #2010માં બ્રાન્‍ડ ફાઈનાન્સ અને ધ ઈકોનોમિક ટાઈમ્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા વાર્ષિક સર્વેક્ષણ અનુસાર આ કંપની ભારતની 10મા ક્રમની સૌથી મોટી મૂલ્યવાન બ્રાન્ડ છે.<ref name="top10">{{cite web|title=India's top 10 brands|url=http://business.rediff.com/slide-show/2010/oct/26/slide-show-1-tata-motors-is-indias-top-brand.htm|publisher=business.rediff.com|access-date= 26 Oct 2010}}</ref> ==માન્યતા અને પુરસ્કારો 2008== #એનડીટીવી(NDTV) પ્રોફિટ બિઝનેસ લીડરશિપ એવોર્ડ #રીડર્સ ડાઈજેસ્ટનો ‘ટ્રસ્ટેડ બ્રાન્ડ એશિયા પ્લેટિનમ’ એવોર્ડ #ગોલ્ડન પીકોક કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ એવોર્ડ 2008 #સીઆઈઓ(CIO) 100 એવોર્ડ 2008 #ઈન્ડિયા સ્ટાર એવોર્ડ #ઓઆઈએસડી(OISD) સેફ્ટી એવોર્ડ #પડતર કિંમત વ્યવસ્થાપનમાં ઉત્કૃષ્ટતા માટે રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર #ગ્રીનટેક ઈન્વાયર્મેન્ટ એક્સલન્સ એવોર્ડ 2008 #‘પીપલ મેનેજમેન્ટ’માં ક્ષેષ્ઠ એચઆર(HR) પ્રથાઓ ==હાલમાં ચાલી રહેલા મોટા પ્રોજેક્ટો== * મુંબઈ રિફાઈનરી ખાતે નવું એફસીસીયુ(FCCU) * લ્યુબ ઓઈલ બેઝ સ્ટોક(એલઓબીએસ)નો મુંબઈ રિફાઇનરી ખાતેનો આધુનિકરણ પ્રોજેક્ટ * મુંબઈ અને વિશાખાપટ્ટનમની રિફાઇનરીઓ ખાતે ડીઝલ હાઈડ્રો ટ્રિટીંગ (ડીએચટી-DHT) * મુંબઈ રિફાઇનરી ખાતે નવો સંકલિત પ્રવાહ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ * ન્યૂ ગ્રીસ એન્ડ સ્પેશ્યાલિટી પ્રોડક્ટ્સ પ્લાન્ટ, સિલવાસા. ગ્રીસ, કૂલન્ટ્સ અને બ્રેક ફ્લુઈડના ઉત્પાદન માટે અત્યાધુનિક નમૂનારૂપ પ્લાન્ટ સપ્ટેમ્બર-2010માં શરૂ થશે. * ગુરુ ગોવિંદ રિફાઇનરી પ્રોજેક્ટ-ભટીંડા, પંજાબ. ઉત્પાદન- 9 એમએમટીપીએ(MMTPA). 2012માં શરૂ થશે. * સફેદ તેલ ટર્મિનલ-વિશાખાપટ્ટનમ == સંદર્ભો == {{reflist}} ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://www.hindustanpetroleum.com www.hindustanpetroleum.com] *[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/snapshots/6360.html ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ 500 પર એચપીસીએલ(HPCL)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815184745/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/snapshots/6360.html |date=2011-08-15 }} *[http://finapps.forbes.com/finapps/jsp/finance/compinfo/CIAtAGlancelw.jsp?passName=HINDPETRO.EQ-IN&amp;passSymbol=HINDPETRO.EQ-IN&amp;sedol=6100476&amp;isOut=null ફોર્બ્સ 2000 સૂચિમાં એચપીસીએલ(HPCL)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929054840/http://finapps.forbes.com/finapps/jsp/finance/compinfo/CIAtAGlancelw.jsp?passName=HINDPETRO.EQ-IN&passSymbol=HINDPETRO.EQ-IN&sedol=6100476&isOut=null |date=2011-09-29 }} [[Category:ભારતની ઓઈલ અને ગેસ કંપનીઓ]] [[Category:મુંબઈ સ્થિત કંપનીઓ]] [[Category:નેશનલ સ્ટોક એક્સચેંજ ઓફ ઈન્ડિયા ખાતે સૂચિબદ્ધ થયેલી કંપનીઓ]] [[Category:ભારતમાં સરકાર હસ્તકની કંપનીઓ]] [[Category:મહારાષ્ટ્રનું અર્થતંત્ર]] [[Category:મુંબઈનું અર્થતંત્ર]] [[Category:1974માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] d2m0uc2evcx3xquh0zkthmktkorpdik 0 31181 900975 898023 2026-05-16T00:44:24Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900975 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''લૉરેન્સ "લૅરી" પેજ''' <ref name="homepage">{{cite web|url=http://infolab.stanford.edu/~page/|title=Lawrence or Larry Page's Page|author=Larry Page|publisher=Stanford Web Site|year=1999|access-date=May 18, 2010}}</ref> (જન્મ 26 માર્ચ, 1973) એક અમેરિકન કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાની, સૉફ્ટવેર ડેવલપર અને ઉદ્યોગસાહસિક છે, જે શ્રેષ્ઠ રૂપે સર્ગેઈ બ્રિન સાથે ગૂગલ (Google)ના સહ-સ્થાપક તરીકે ઓળખાય છે. 21 જાન્યુઆરી, 2011ના બ્લોગ પોસ્ટ દ્વારા કરાયેલી જાહેરાત અનુસાર,<ref>{http://googleblog.blogspot.com/2011/01/update-from-chairman.html</ref> 4 એપ્રિલ, 2011થી અમલમાં આવે તે રીતે તેઓ, મુખ્ય કારોબારી અધિકારીની રૂએ ગૂગલ (Google)ના રોજિંદા સંચાલનોનો કાર્યભાર સંભાળશે.<ref>http://blogs.wsj.com/digits/2011/01/20/statement-from-eric-schmidt-on-google-ceo-change/</ref> == પૂર્વ જીવન અને શિક્ષણ == પેજનો જન્મ પૂર્વ લાન્સિંગ, મિશિગનમાં એક યહૂદી પરિવારમાં થયો હતો.<ref>સ્ટ્રોસ, રૅન્ડાલ. ''પ્લૅનેટ ગૂગલ (Google): વન કંપનીઝ ઑડેશસ પ્લાન ટૂ ઓર્ગેનાઈઝ એવ્રીથિંગ વી નો'' , સાયમન અને શુસ્ટર (2008) પૃ. 75.</ref><ref>બ્રૅન્ડ્ટ રિચાર્ડ એલ. ''ઇનસાઈડ લૅરી ઍન્ડ સર્ગેઈઝ બ્રેઈન'' , પેંગ્વિન (2009)</ref> તેમના પિતા, કાર્લ પેજ, કમ્પ્યૂટર સાયન્સ જ્યારે તેના શૈશવકાળમાં હતું ત્યારે 1965માં તે વિષય સાથે પીએચ.ડી.(Ph.D.) થયા હતા, અને તેમને "કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાન અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના આદ્યસ્થાપક" માનવામાં આવે છે. તેઓ અને પેજની માતા, બંને મિશિગન સ્ટેટ યુનિવર્સિટીમાં કમ્પ્યૂટર સાયન્સના પ્રોફેસર હતાં.<ref name="BBC">સ્મેલ, વિલ. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3666241.stm "પ્રોફાઈલઃ ધ ગૂગલ (Google) ફાઉન્ડર્સ"] ''બીબીસી(BBC)'' , 30 એપ્રિલ, 2004.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cse.msu.edu/endowment/carl_page.php |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-03-30 |archive-date=2010-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625200728/http://www.cse.msu.edu/endowment/carl_page.php |url-status=dead }}</ref> પેજ 1975થી 1979માં ઓકેમોસ, મિશિગનમાં ઓકેમોસ મૉન્ટેસરી સ્કૂલ(હવે મૉન્ટેસરી રૅડમૂર કહેવાય છે)માં ભણ્યા, અને 1991માં ઇસ્ટ લાન્સિંગ હાઇસ્કૂલમાંથી સ્નાતક થયા.<ref>"ગૂગલ (Google) વિસ્તરણ માટે મિશિગનને પસંદ કરે છે," [http://www.michigan.gov/gov/0,1607,7-168-23442_21974-147032--,00.html ઑફિસ ઑફ ધ ગવર્નર, સ્ટેટ ઑફ મિશિગન, 11 જુલાઈ, 2006] [માર્ચ 6, 2010ના મેળવેલ]</ref> તેઓ યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગનમાંથી ઑનર્સ સાથે કમ્પ્યૂટર એન્જીનિયરિંગમાં વિજ્ઞાનના સ્નાતકની પદવી અને સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના અનુસ્નાતકની પદવી ધરાવે છે. જ્યારે તેઓ યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગનમાં હતા, ત્યારે "પેજે લેગો(Lego) બ્રિક્સના (ખરેખર લાઈન પ્લૉટર) બનેલા ઇંકજેટ પ્રિન્ટરની રચના કરી હતી",<ref name="corpexecs"/> તેમણે 1994ની પાનખરમાં એચકેએન(HKN)ના પ્રમુખ તરીકે સેવાઓ આપી,<ref>{{cite web | title = HKN College Chapter Directory |publisher = Eta Kappa Nu | date = January 15, 2007 | url = http://www.hkn.org/admin/chapters/beta_epsilon.html }}</ref> અને તેઓ સોલર કાર ટીમના સભ્ય હતા. એક મુલાકાત વખતે, પેજે પોતાનું બાળપણ યાદ કરતાં ઉલ્લેખ કર્યો કે તેમનું ઘર "ખરેખર ખૂબ જ અવ્યવસ્થિત હતું, જેમાં ચારે તરફ કમ્પ્યૂટરો અને ''પ્રોપ્યુલર સાયન્સ'' મૅગેઝિનો વેરવિખેર પથરાયેલાં રહેતાં." કમ્પ્યૂટર પ્રત્યે તેમનું આકર્ષણ ત્યારે શરૂ થયું જ્યારે તેઓ છ વર્ષના હતા, અને તેમણે "ચારે તરફ પડેલી સામગ્રીથી રમવાનું શરૂ કર્યું." તેઓ પોતાની પ્રાથમિક શાળામાં "એ પહેલા બાળક હતા જે વર્ડ પ્રોસેસરમાંથી નિયત કાર્ય કરી લાવતા હતા."<ref name="Scott">સ્કૉટ, વર્જિનિયા. ''ગૂગલ (Google): કૉર્પોરેશન્સ ધેટ ચેન્જ્ડ ધ વર્લ્ડ'' , ગ્રીનવુડ પબ્લિશિંગ ગ્રુપ (2008).</ref> તેમના મોટા ભાઈએ પણ તેમને દરેક વસ્તુને જુદી જુદી કરીને જોતાં શીખવ્યું હતું, અને તેથી પણ પહેલાં તે પોતાના ઘર માંહેની "દરેક ચીજને છૂટી કરીને તે કઈ રીતે કામ કરે છે તે જોવા માંડ્યા હતા." તેમણે કહ્યું કે "ખૂબ જ બચપણથી મને પ્રતીતિ થઈ ગઈ હતી કે હું નવી ચીજોની શોધ કરવા ઇચ્છું છું. તેથી હું ખરેખર ટૅકનોલૉજી અને.. વ્યાપારમાં રસ લેતો થયો. ...બનતાં સુધી હું 12 વર્ષનો હતો, ત્યારથી મને ખબર હતી કે છેવટે એક કંપની શરૂ કરવાનો છું."<ref name="Scott"/> સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પ્રોગ્રામમાં પીએચ.ડી.(Ph.D.) માટે નામ નોંધાવ્યા પછી, લૅરી પેજ એક શોધનિબંધ માટેની વિષયવસ્તુની શોધમાં હતા, અને તેમણે [[વર્લ્ડ વાઈડ વેબ]]ના લિંક માળખાને એક વિરાટ આલેખ રૂપે સમજીને, તેની ગણિતિક સંપત્તિઓ અંગે શોધખોળ કરવાનું વિચાર્યું.<ref name="wiredbirth">બૅટેલી, જૉન. "[http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4 ધ બર્થ ઑફ ગૂગલ (Google)]." ''વાયર્ડ મૅગેઝિન.'' ઑગસ્ટ 2005.</ref> તેમના નિરીક્ષક ટેરી વિનોગ્રાડે તેમને આ વિચાર પર કામ કરવા માટે ઉત્તેજન આપ્યું, જેને પેજ પાછળથી "મને મળેલી શ્રેષ્ઠ સલાહ"ના નાતે યાદ કરે છે.<ref>[http://money.cnn.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html ધ બેસ્ટ એડવાઈસ આઈ એવર ગોટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127150338/http://money.cnn.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html |date=2013-11-27 }} (ફોર્ચ્યૂન, એપ્રિલ 2008).</ref> પછી પેજે કયાં વેબ પેજીસ આપેલા પેજ સાથે જોડાય છે તેને શોધી કાઢવાની સમસ્યા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, જેમાં એ પેજ(પૃષ્ઠ) વિશે મૂલ્યવાન માહિતી બની શકે (મનમાં શૈક્ષણિક પ્રકાશનોમાં નિર્દેશની ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને) તેવી બૅકલિંક(backlink)ની સંખ્યા અને પ્રકૃતિનું ધ્યાન રાખવાનું હતું.<ref name="wiredbirth"/> તેમના આ "બૅકરબ(BackRub)" ઉપનામ ધરાવતા સંશોધન પ્રકલ્પમાં, તુરંત તેમની સાથે સર્ગેઈ બ્રિન, સ્ટૅનફોર્ડ પીએચ.ડી.(Ph.D.)ના સહવિદ્યાર્થી જોડાયા.<ref name="wiredbirth"/> ''વાયર્ડ'' મૅગેઝિનના સહસ્થાપક, જૉન બૅટેલીએ પેજ વિશે લખ્યું કે તેમણે તર્ક કર્યો કે "સમગ્ર વેબ મોટા ભાગે નિર્દેશની ભૂમિકા પર આધારિત હતું, એક લિંક એ નિર્દેશ સિવાય બીજું શું છે? જો તેઓ વેબ પર પ્રત્યેક બૅકલિંકની ગણના અને યોગ્યતાની પદ્ધતિ ઘડી કાઢે, તો પેજના શબ્દોમાં 'વેબ વધુ મૂલ્યવાન સ્થાન બની જશે'."<ref name="wiredbirth"/> કઈ રીતે પેજ અને બ્રિને આ પ્રોજેક્ટ પર સાથે મળીને કામ કરવાનું શરૂ કર્યું તેના વિશે બૅટેલી આગળ વર્ણન કરે છેઃ :"જે વખતે પેજે બૅકરબ(BackRub)ની કલ્પના કરી ત્યારે વેબમાં, તેમની વચ્ચે અસંખ્ય લિંક્સ ધરાવતા, લગભગ 10 મિલિયન દસ્તાવેજો હતા. આટલા વિશાળ રાક્ષસને ક્રૉલ કરાવવા (ભાંખોડિયા ભરાવવા) માટે જરૂરી કમ્પ્યૂટિંગ (ગણના કરનારા) સ્રોતો એક વિદ્યાર્થી પ્રોજેક્ટની સામાન્ય સીમાઓની બહારની બાબત હતી. તે ખરેખર શાની અંદર ઊતરી રહ્યા છે તેના વિશે અજાણ એવા પેજે, પોતાના ક્રૉવલરનું નિર્માણ કરવું શરૂ કર્યું. :"આ વિચારની જટિલતા અને વ્યાપકતાએ બ્રિનને આ કામમાં જોડાવા માટે પ્રલોભિત કર્યા. એક બહુશ્રુત વ્યક્તિ, જે મહાનિબંધના વિષય પર સ્થિર થયા વગર એક પ્રોજેક્ટથી બીજા પ્રોજેક્ટ પર કૂદકા માર્યા કરતા હતા, તેમને બૅકરબ(BackRub) પાછળની આધારભૂત ભૂમિકા મંત્રમુગ્ધ કરનારી લાગી. બ્રિન યાદ કરે છે, શાળાની ચારે તરફ, "મેં ઘણાં સંશોધક જૂથો સાથે વાત કરી, અને મને આ પ્રોજેક્ટ ખૂબ જ આકર્ષક લાગ્યો, બન્ને રીતે, કારણ કે તે વેબના વિષયને લગતો હતો, જે માનવીય જ્ઞાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને બીજું, કારણ કે હું લૅરીને પસંદ કરતો હતો."<ref name="wiredbirth"/> બ્રિન અને પેજ મૂળે માર્ચ 1995માં, વસંત ઋતુ દરમ્યાન કમ્પ્યૂટર પીએચ.ડી.(Ph.D.)ના નવા ઉમેદવારોને અપાતી પૂર્વભૂમિકા વખતે મળ્યા હતા. બ્રિન, જે બે વર્ષથી આ પ્રોગ્રામમાં હતા, તેમને કેટલાક વિદ્યાર્થીઓને કૅમ્પસમાં ફેરવીને બતાવવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું, બ્રિનને સોંપાયેલા વિદ્યાર્થી જૂથમાં પેજ પણ સામેલ હતા, અને પાછળથી તેઓ સારા મિત્રો બની ગયા.<ref name="Moschovitis">મોશ્ચોવાઇટિસ ગ્રુપ. ''ધ ઇન્ટરનેટઃ અ હિસ્ટોરિકલ એનસાઇક્લોપિડિયા'' , ABC-CLIO (2005)</ref> આપેલા વેબ પેજ માટે બૅકરબ(BackRub)ના વેબ ક્રૉવલર દ્વારા એકત્રિત બૅકલિંક ડેટાને મહત્ત્વના માપમાં પરિવર્તિત કરવા, બ્રિન અને પેજે મળીની પેજરેંક(PageRank) કલનવિધિ વિકસિત કરી, અને ત્યારે તેમને પ્રતીતિ થઈ કે તેનો ઉપયોગ વર્તમાન વ્યવસ્થા કરતાં ખૂબ જ ઉચ્ચ પ્રકારના સર્ચ એન્જિનનું નિર્માણ કરવામાં થઈ શકશે.<ref name="wiredbirth"/> એ નવા પ્રકારની ટૅક્નોલૉજી પર નિર્ભર છે, જે એક વેબ પેજને બીજા વેબ પેજ સાથે જોડનારી બૅકલિંકોની સુસંગતતાનું વિશ્લેષણ કરે છે.<ref name="Moschovitis"/> ઑગસ્ટ 1996માં, ગૂગલ(Google)ની પ્રારંભિક આવૃત્તિ ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી હતી, જે હજી પણ સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીની વેબસાઈટ પર છે.<ref name="wiredbirth"/> == વ્યવસાય == {{Main|Google|History of Google}} [[ચિત્ર:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|thumb|યુરોપિયન સંસદમાં, 17 જૂન, 2009]] 1998માં, બ્રિન અને પેજે ગૂગલ (Google), Inc.<ref>{{cite web | url = http://www.google.com/corporate/execs.html#larry| title = Larry Page Profile | publisher = Google }}</ref>ની સ્થાપના કરી. 2001 સુધી, પેજે બ્રિન સાથે સહ-પ્રમુખ તરીકે ગૂગલ(Google)નું સંચાલન કર્યું, તે પછી તેમણે એરિક શ્મિટને ગૂગલ(Google)ના અધ્યક્ષ તથા સીઈઓ(CEO) તરીકે નિયુક્ત કર્યા. જાન્યુઆરી 2011માં ગૂગલે (Googleએ) જાહેર કર્યું કે આ જ વર્ષના એપ્રિલમાં પેજ સીઈઓ(CEO) તરીકે શ્મિટનું સ્થાન લેશે.<ref>{{cite web | url = http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704881304576094340081291776.html?mod=googlenews_wsj | title = Google's Page to Replace Schmidt as CEO }}</ref> પેજ અને બ્રિન બન્ને વળતર રૂપે વર્ષે એક ડૉલર કમાય છે. 4 એપ્રિલ, 2011ના, પેજ સત્તાવાર રીતે ગૂગલ(Google)ના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી બનશે, જ્યારે શ્મિટ એક પગથિયું નીચે ઊતરીને કાર્યકારી અધ્યક્ષ બનશે. == અંગત જીવન == પેજ 2007માં રિચાર્ડ બ્રાનસનના કૅરિબિયન ટાપુ, નેકર ટાપુ પર લ્યુસિન્ડા સાઉથવર્થ સાથે લગ્ન કર્યાં છે.<ref>[http://www.reuters.com/article/mediaNews/idUSN1360879220071114 ગૂગલ(Google)ના સ્થાપક લૅરી પેજ પરણશે], રાયટર.</ref> સાઉથવર્થ એક સંશોધક વિજ્ઞાની છે, અને અભિનેત્રી તથા મૉડલ કૅરી સાઉથવર્થની બહેન છે.<ref name="ValleyWag.com 2007-12-7">મેકાર્થી, મેગન. [http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php "રાષ્ટ્રપ્રમુખ બુશ, ક્લિન્ટન્સ ગૂગલરના લગ્ન પ્રસંગે મળશે?" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919085419/http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php |date=2008-09-19 }}[http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php ValleyWag.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919085419/http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php |date=2008-09-19 }} 7 ડિસેમ્બર 2007.</ref><ref name="SOAPnet.com 2008-7-16">કૉલેરિજ, ડેનિયલ આર. [http://soapnet.go.com/soapnet/article/path-articleNum_8389/category_shows "][http://soapnet.go.com/soapnet/article/path-articleNum_8389/category_shows "''નાઇટ શિફ્ટ્'' <nowiki>'</nowiki>સ મૉડલ એમડી(MD)." ][http://soapnet.go.com/soapnet/article/path-articleNum_8389/category_shows SOAPnet.com.] 16 જુલાઈ, 2008. 10 સપ્ટેમ્બર, 2008ના મેળવેલ.</ref><ref>[http://ap.google.com/article/ALeqM5hsrCJztj9j0xezqYCWBi8Dg2ifbQD8ST2SL82 ગૂગલ (Google) સહસ્થાપક પેજ પરણે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116160744/http://ap.google.com/article/ALeqM5hsrCJztj9j0xezqYCWBi8Dg2ifbQD8ST2SL82 |date=2007-11-16 }}, ધ એસોસિએટેડ પ્રેસ.</ref> == અન્ય રુચિઓ == પેજ ટેસ્લા મોટર્સ જેવી, જેણે ટેસ્લા રોડસ્ટર નામે, એક {{convert|220|mi|km|sing=on}} રેંજનું બૅટરી ઇલેક્ટ્રિક વાહન વિકસિત કર્યું છે, વૈકલ્પિક ઊર્જા કંપનીઓમાં સક્રિય રોકાણકર્તા છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.siliconbeat.com/entries/2006/06/01/tesla_motors_new_electric_sportscar_company_raises_40m_from_google_guys_others.html |title=સિલિકૉનબીટઃ ટેસ્લા મોટર્સની નવી ઇલેક્ટ્રિક સ્પોર્ટ્સ કાર |access-date=2011-03-30 |archive-date=2007-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070428145446/http://www.siliconbeat.com/entries/2006/06/01/tesla_motors_new_electric_sportscar_company_raises_40m_from_google_guys_others.html |url-status=dead }}</ref> તેમણે પુર્નવીકૃત ઊર્જા ટૅકનોલૉજી પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહેવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, અને ગૂગલ(Google)ની પરોપકારી પાંખ, Google.orgની મદદથી પ્લગ-ઈન હાઈબ્રિડ ઈલેક્ટ્રિક કારો તથા અન્ય વૈકલ્પિક ઊર્જા રોકાણોનો પ્રચાર-પ્રસાર કરે છે.<ref name="Scott"/> પેજ અને બ્રિન 2007ની ફિલ્મ ''બ્રોકન ઍરોઝ'' ના કાર્યકારી નિર્માતા છે. == પુરસ્કારો અને સન્માન == 2003માં, બ્રિન અને પેજ બન્નેને "ઉદ્યોગસાહસિક જુસ્સો વ્યક્ત કરવા બદલ અને નવા વ્યવસાયોને ગતિ આપવા બદલ..." આઈ.ઈ.(IE) બિઝનેસ સ્કૂલ તરફથી એમબીએ(MBA)ની માનદ ઉપાધિ એનાયત કરવામાં આવી હતી<ref>[http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 બ્રિન અને પેજ એમબીએ(MBAs) પુરસ્કૃત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226171611/http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 |date=2009-02-26 }}, અખબાર યાદી, સપ્ટેમ્બર 9, 2003</ref> અને 2004માં, તેઓને માર્કોની ફાઉન્ડેશન પ્રાઈઝ મળ્યું, જે "એન્જીનિયરિંગમાં સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર" લેખાય છે, અને તેઓને કોલંબિયા યુનિવર્સિટી ખાતે માર્કોની ફાઉન્ડેશનના ફેલો(સદસ્ય) તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. "તેમની પસંદગી જાહેર કરતી વખતે, ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ, જૉન જૅય આઇસેલિને આ બન્ને યુવાનોને, આજે માહિતી પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની પદ્ધતિમાં પાયાનું પરિવર્તન કરી નાખતી તેમની શોધ બદલ અભિનંદન આપ્યા." તેઓ "વિશ્વની સૌથી પ્રભાવક સંપ્રેષણ(કોમ્યુનિકેશન) ટૅકનોલૉજી સ્થાપકોના ચૂંટેલી કૅડરના 32..."માં જોડાયા.<ref>[https://archive.is/20120709095451/findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_Sept_23/ai_n6208748 બ્રિન અને પેજ પ્રાપ્ત કરે છે માર્કોની ફાઉન્ડેશનનું સર્વોચ્ચ સન્માન], અખબારી યાદી, સપ્ટે. 23, 2004</ref> તે 2004માં નેશનલ ઍકેડમી ઑફ એન્જીનિયરિંગમાં ચુંટાઈ આવ્યા હતા. 2005માં, બ્રિન અને પેજ અમેરિકન ઍકેડમી ઑફ આર્ટ્સ ઍન્ડ સાયન્સિસમાં ફેલો(સદસ્ય) તરીકે ચુંટાઈ આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.amacad.org/news%5Cnew2005.aspx |title=અકાદમી ચૂંટે છે 225મા વર્ગના સદસ્યો તથા વિદેશી માનદ સભ્યો |access-date=2011-03-30 |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615155050/http://www.amacad.org/news/new2005.aspx |url-status=dead }}</ref> 2002માં વર્લ્ડ ઈકોનૉમિક ફોરમે, પેજને ગ્લોબલ લીડર ફોર ટુમોરો (આવતીકાલના વૈશ્વિક નેતા) જાહેર કર્યા અને 2004માં ઍક્સ પ્રાઈઝે(X PRIZE) પેજને પોતાના ટ્રસ્ટી તરીકે પસંદ કર્યા.<ref name="corpexecs">[http://www.google.com/corporate/execs.html#larry ગૂગલ (Google) કોર્પોરેટ માહિતીઃ વ્યવસ્થાપનઃ લૅરી પેજ]</ref> ''પીસી(PC) મૅગેઝિને'' ટોચની 100 વેબસાઈટ્સ તથા એન્જીન્સ(1998)માં ગૂગલ(Google)ને સ્થાન આપીને તેની પ્રશંસા કરી હતી તથા 1999માં વેબસાઈટ ઍપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટમાં નવપ્રવર્તન માટે ગૂગલ(Google)ને ટેકનિકલ ઍક્સલન્સ અવૉર્ડ આપ્યો હતો. 2000ની સાલમાં, ટૅકનિકલ સિદ્ધિ માટે ગૂગલ(Google)ને પીપલ્સ વૉઈસ અવૉર્ડ, વેબી અવૉર્ડ મળ્યો, અને 2001માં ઉત્કૃષ્ટ સર્ચ સર્વિસ, શ્રેષ્ઠ ઇમેજ સર્ચ એન્જીન, શ્રેષ્ઠ ડિઝાઈન, સૌથી મૈત્રીપૂર્ણ વેબમાસ્ટર સર્ચ એન્જીન તથા શ્રેષ્ઠ સર્ચ ફીચર માટે સર્ચ એન્જીન વૉચ અવૉર્ડ્સ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા."<ref>[http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=2011-05-13 }}, સદસ્ય પ્રોફાઇલ.</ref> 2004માં, પેજ અને બ્રિનને ''એબીસી(ABC) વર્લ્ડ ન્યૂઝ ટૂનાઈટ'' દ્વારા "પર્સન્સ ઓફ ધ વિક (સપ્તાહની વ્યક્તિઓ)" ઘોષિત કરવામાં આવ્યા હતા. 2009માં પેજને યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગન તરફથી દીક્ષાન્ત સમારંભ દરમ્યાન ડૉક્ટરેટની માનદ પદવી મળી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.google.com/intl/en/press/annc/20090502-page-commencement.html |title=Larry Page's University of Michigan 2009 Spring Commencement Address=2009-10-6}}</ref> 2009માં, ''ફૉર્બ્સ'' ની વિશ્વના અબજો પતિઓની યાદીમાં તેઓ 26મા ક્રમે હતા અને અમેરિકાની સૌથી ધનવાન વ્યક્તિઓની યાદીમાં તેઓ 11મા ક્રમે હતા.<ref>મૅકદોઉગલ, પૉલ. [http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615041127/http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 |date=2010-06-15 }}[http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 બિલ ગેટ્સ હજુ પણ અમેરિકાનો સૌથી મોટો ધનપતિ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615041127/http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 |date=2010-06-15 }}, ''ઇન્ફર્મેશન વીક'' , સપ્ટે. 21, 2007</ref><ref>{{cite news| url=http://www.forbes.com/lists/2009/54/rich-list-09_The-400-Richest-Americans_Rank.html | work=Forbes | title=The 400 Richest Americans 2009 | date=September 30, 2009}}</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.google.com/corporate/execs.html ગૂગલ (Google) કૉર્પોરેટ માહિતીઃ વ્યવસ્થાપન] * [http://www.usnews.com/usnews/news/articles/051031/31google.htm અમેરિકાના શ્રેષ્ઠ આગેવાનો] * [http://www.engin.umich.edu/alumni/engineer/04SS/achievements/advances.html લૅરી પેજના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી તરીકેની સમગ્ર રૂપરેખા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011215011/http://www.engin.umich.edu/alumni/engineer/04SS/achievements/advances.html |date=2004-10-11 }} * ચૅનલ 4ની ન્યૂઝઃ "[http://www.channel4.com/news/special-reports/special-reports-storypage.jsp?id=2419 ગૂગલ(Google)ની દૃષ્ટિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406201055/http://www.channel4.com/news/special-reports/special-reports-storypage.jsp?id=2419 |date=2007-04-06 }}" 23 મે, 2006 * [http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm "ધ સર્ચમિસ્ટર્સ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330205412/http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm |date=2008-03-30 }} – ''બિનાઈ બર્થ (B'nai B'rith) મૅગેઝિન'' (વસંત 2006)માં પેજ અને બ્રિન પર રૂપરેખા * [http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s વિડીઓઃ ગૂગલ (Google) ફાઉન્ડર્સ – ચાર્લી રોઝ મુલાકાત 2001માંથી (14 મિનિટ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120034151/http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s |date=2012-01-20 }} * [http://www.nsf.gov/discoveries/disc_summ.jsp?cntn_id=100660&amp;org=NSF ગૂગલ(Google)ના ઉદ્ગમ વિશે] * [http://edcorner.stanford.edu/authorMaterialInfo.html?mid=1076&amp;author=149 શા માટે તમારે VCsની અવગણના કરવી જોઈએ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204122302/http://edcorner.stanford.edu/authorMaterialInfo.html?mid=1076&author=149 |date=2009-02-04 }}, લૅરી પેજ સ્ટૅનફોર્ડ ખાતે બોલે છે * [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/11/13/BUV6TB3HH.DTL સાન ફ્રાન્સિસ્કો ક્રોનિકલ, ગૂગલ(Google)ના સહ-સ્થાપકની શોધ પૂર્ણ થાય છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513204356/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/11/13/BUV6TB3HH.DTL |date=2011-05-13 }} * [http://valleywag.com/tech/larry-page/ny-post-outs-lucy-southworth-larry-pages-girlfriend-157256.php ધ પેજ ગર્લ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912041517/http://valleywag.com/tech/larry-page/ny-post-outs-lucy-southworth-larry-pages-girlfriend-157256.php |date=2008-09-12 }} {{s-start}} {{s-bus}} {{succession box | before=Company Founded | title=[[Google|Google CEO]] | years=1998-2001 | after=[[Eric E. Schmidt]] }} {{succession box | before=[[Eric E. Schmidt]] | title=[[Google|Google CEO]] | years=2011-present | after=Incumbent }} {{s-end}} {{Google Inc.|corporate=yes|products=yes}} [[શ્રેણી:અમેરિકન અબજોપતિઓ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ગૂગલ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૩માં જન્મ]] dv6rb23uhzit9h0llb8x6b9l2e50cfr 0 31633 900986 898989 2026-05-16T07:11:15Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900986 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox company | company_name = સેમસંગ સમૂહ | company_logo = [[ચિત્ર:Samsung old logo before year 2015.svg|180px]] | company_type = [[Public company|Public]] ([[Korean language|Korean]]: 삼성그룹) | motto = Imagine the Possibilities | foundation = 1938 | founder = [[Lee Byung-chull]] | location = [[Samsung Town]], [[Seoul]], [[South Korea]] | key_people = [[Lee Kun-hee]]<small> ([[Chairman]] and [[Chief executive officer|CEO]])</small><br />[[Lee Soo-bin]]<small> (President, [[Chief executive officer|CEO]] of [[Samsung Life Insurance]])</small><ref name="lee-kun-hee-resigns">{{Cite news|url=http://ap.google.com/article/ALeqM5gmnWKlfgTsbW4n6D9OKnynHdXnhwD906SF9O0|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429210900/http://ap.google.com/article/ALeqM5gmnWKlfgTsbW4n6D9OKnynHdXnhwD906SF9O0|archive-date=2008-04-29|title=Samsung chairman resigns over scandal|author=Kelly Olsen|publisher=Associated Press via [[Google News]]|access-date=2008-04-22|date=2008-04-22|url-status=dead}}</ref> | area_served = Worldwide | industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]] | products = {{Collapsible list|[[Electronics]]<br />[[Shipbuilding|Shipbuilder]]<br />[[Finance|Financial]]<br />[[Chemical substance|Chemical]]<br />[[Retailing|Retail]]<br />[[Entertainment]]<br />[[Flash memory]]<br />[[Aviation]]<br />[[Optical storage]]<br />[[Mobile phone]]s<br />[[Smartphone]]s<br />[[Hard disk drive]]s}} | num_employees = 276,000 <small>(2009)</small><ref name="report" /> <!-- DO NOT change this without providing a reliable source to back up your claim as per [[WP:RS]] --> | subsid = [[Samsung Electronics]]<br />[[Samsung Life Insurance]]<br />[[Samsung Heavy Industries]]<br />[[Samsung C&T Corporation|Samsung C&T]] etc. | revenue = <!--Only domestic (non-consolidated in Korea)-->[[United States dollar|US$]] 172.5 billion <small>(2009)</small><ref name="report" /><!--*Consolidated revenue(Overseas division include): ?--> | operating_income = | net_income = US$ 13.8 billion <small>(2009)</small><ref name="report" /> | assets = US$ 294.5 billion <small>(2009)</small><ref name="report" /> | equity = US$ 112.5 billion <small>(2008)</small><ref name="report" /> | homepage = [http://www.samsung.com/ Samsung.com] }} '''સેમસંગ સમૂહ''' (કોરિયન: 삼성그룹) એ બહુરાષ્ટ્રીય સંગઠનોનું નિગમ છે, જેનું વડુમથક [[દક્ષિણ કોરિયા]]ના સેઓલના સેમસંગ શહેરમાં છે. તે દક્ષિણ કોરિયાનું સૌથી મોટુ ચૈબોલ છે અને આવકના મામલે વિશ્વના બીજા નંબરનું સૌથી મોટું, અનેક પેઢીઓથી બનેલું સમૂહ છે,<ref> આવક પ્રમાણે કંપનીઓની યાદી જૂઓ </ref> જેની 2009માં વાર્ષિક આવક $172.5 અમેરિકી ડોલર હતી.<ref name="report">{{cite web|url=http://www.samsung.com/us/aboutsamsung/corporateprofile/ourperformance/samsungprofile.html |title=Samsung Profile 2010 |publisher=Samsung.com |date=2008-12-31 |access-date= 2010-11-11}}</ref> સેમસંગ સમૂહ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય એકમો સાથે જોડાયોલું વ્યાપારિક જૂથ છે. જેમાના મોટાભાગના ''સેમસંગ'' શાખ હેઠળ એકત્ર થયેલા છે, સેમસંગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ટેક્નૉલોજીના વેચાણની બાબતમાં દુનિયાની સૌથી મોટી કંપની છે, <ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/c48d477a-0c3b-11df-8b81-00144feabdc0.html |title=/ Technology - Samsung beats HP to pole position |publisher=Ft.com |date= |access-date= 2010-09-04}}</ref><ref name="economist">[http://www.economist.com/businessfinance/displayStory.cfm?story_id=13788472 ઇકોનોમિસ્ટ.કોમ] સેમસંગના વારસો – મુગટી સફળતા </ref> સેમસંગ ભારે ઉદ્યોગ, વિશ્વનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટુ જહાજ નિર્માતા<ref>{{cite web|last=Park |first=Kyunghee |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aO0FeeTB6_0Y |title=July 29 (Bloomberg) – Samsung Heavy Shares Gain on Shell’s Platform Orders (Update1) |publisher=Bloomberg |date=2009-07-28 |access-date= 2010-11-11}}</ref> છે, તો સેમસંગ એન્જિનીયરીંગનો 35 ક્રમ હતો, યુ.એસ. (U.S.) કન્સ્ટ્રક્શન જર્નલના ''એન્જિનીયરિંગ ન્યૂઝ રેકોર્ડ'' પ્રમાણે, સેમસંગ સી&amp;ટી (C&amp;T) વર્ષ 2009માં 225 બાંધકામ કંપનીઓની યાદીમાં 72મું સ્થાન ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://enr.construction.com/toplists/InternationalContractors/001-100.asp |title=The Top 225 International Contractors2010 |publisher=Enr.construction.com |date=2010-08-25 |access-date= 2010-11-11}}</ref> સેમસંગ લાઇફ ઈન્સયોરન્સ એ 2009માં ''ફોર્ચ્યુન'' ગ્લોબલ 500 કંપનીઓઓમાં 14માં ક્રમે હતી.<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |title=Global 500 2009: Industry: - FORTUNE on CNNMoney.com |publisher=Money.cnn.com |date=2009-07-20 |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831010459/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |url-status=dead }}</ref> સેમસંગ એવરલેન્ડ, દક્ષિણ કોરિયાનો સૌપ્રથમ થીમ પાર્ક છે, જે 1976માં યોનગીન ફાર્મલેન્ડ તરીકે ખુલ્લો મૂકાયો. જે હાલમાં વિશ્વનો પાંચમાં ક્રમનો જાણીતો થીમ પાર્ક છે, તેણે એપકોટ, ડીઝની એમજીએમ (MGM) અને ડીઝનીના એનિમલ કિંગ્ડમને પણ પાછળ રાખ્યા છે.<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html|title=The World's Best Amusement Parks|publisher=Forbes.com|date=2002-03-21|access-date=2010-09-11|archive-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329211256/http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329211256/http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html |date=2012-03-29 }}</ref> ચેઈલ વર્ડવાઇડ સેમસંગ જૂથના સહાયક તરીકે વર્તે છે.<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/snapshot/snapshot.asp?ticker=030000:KS|title=CHEIL WORLDWIDE INC(030000:Korea SE)|publisher=businessweek.com|date=2010-09-15 |access-date= 2010-09-16}}</ref> જેણે વર્ષ 2010માં આવકની દૃષ્ટિએ “વિશ્વની ટોચની 50 કંપનીઓમાં“ #19મો ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://adage.com/agencyfamilytrees2010/|title=AGENCY FAMILY TREES 2010 |publisher=Advertising Age |date=2010-04-26 |access-date= 2010-09-16}}</ref> સેમસંગના સહાયક જૂથ શીલા હોટલે જાણીતા ''ઈન્સ્ટિટ્યૂશનલ ઈન્વેસ્ટર'' નામના આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યયસાયિક સામાયિકના વાચકોમાં કરાયેલા વાર્ષિક તારણમાં “વર્ષ 2009માં દુનિયાની ટોચની 100 હોટલમાં” #58મો ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.iimagazine.com/Research/133/546/0/0/0/The_Worlds_Best_Hotels/Top_100_Hotels.html|title= 2009 World's Best Hotels|publisher=Institutional Investor|date=2010-03-01 |access-date= 2010-09-11}}</ref> ઈન્સટિટ્યૂશનલ સર્વે મેગેઝિન માટે કરાયેલા 2007 ઓલ-એશિયા રિસર્ચ ટીમ સર્વે સંશોધનમાં 22 કંપનીઓને સર્વશ્રેષ્ઠ સામાન્ય વેચાણ પ્રોસ્તાહકની યાદીમાં સ્થાન મળ્યું હતું. સેમસંગ સિક્યુરિટીસ (રોકાણ બેન્ક)નો 2007 ઓલ-એશિયા રિસર્ચ ટીમ સર્વે 2007માં આવકની બાબતમાં “2007 એશિયાના તમામ સામાન્ય વેચાણને વેગ આપવાનો ક્રમ”માં 14મો ક્રમ આવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=1389311|title=2007 All-Asia Best Overall Generalist Sales Force Rankings|publisher=Institutional Investor|date=2007-06-01|access-date=2010-09-16|archive-date=2011-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503223816/http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=1389311|url-status=dead}}</ref> ગાર્ટનર “માર્કેટ હિસ્સો તારણ: ટોચના 10 પરામર્શન દાતાઓની આવક, વિકાસ અને બજાર હિસ્સો, વિશ્વવ્યાપ અને સ્થાનિક 2009” જે ઈરાદાપુર્વક સેવા આપનારના સાધન છે. સેમસંગ એસડીએસ (SDS) એશિયાઈ દ્વીપમાં બીજા ક્રમે રહ્યુ, જ્યારે આઈબીએમ (IBM) ટોચ પર અને એક્સેન્ચર (Accenture) ત્રીજા ક્રમે રહ્યુ.<ref>{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Press/deloitte_vol2_article3.pdf|title=Deloitte Vol. 2 Article. 3|publisher=deloitte.com|access-date=2011-01-20|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428235159/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Press/deloitte_vol2_article3.pdf|url-status=dead}}</ref> સેમસગં જૂથ દક્ષિણ કોરિયાના કુલ નિકાસમાં 20 ટકાથી વધારે હિસ્સો ધરાવે છે.<ref name="exports">{{cite web |url=http://www.samsung.co.kr/samsung/history.do |title=역사관 - 삼성그룹 사이트 |publisher=Samsung.co.kr |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123142513/http://samsung.co.kr/samsung/history.do |url-status=dead }}</ref> ઘણા સ્થાનિક ઉદ્યોગોમાં સેમસંગ જૂથનું વર્ચસ્વ છે; કેટલાક દેશોના કુલ જીડીપી (GDP) કરતા તેની આવક વધારે છે, જો વર્ષ 2006માં ક્રમ આપવામાં આવ્યો હોત તો સેમસંગ જૂથનું અર્થતંત્ર વિશ્વમાં 35 ક્રમે હોત. [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટિના]] કરતા પણ વધારે.<ref>{{cite web |url=http://www.chosun.com/economy/news/200602/200602130520.html |title=[초 국가기업&#93; <上> 삼성 매출>싱가포르 GDP… 국가를 가르친다 – 조선닷컴 |publisher=Chosun.com |date= |access-date=2010-11-11 |archive-date=2010-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128123326/http://www.chosun.com/economy/news/200602/200602130520.html |url-status=dead }}</ref> કંપનીનું દેશના વિકાસમાં, રાજકારણ, પ્રસારણ માધ્યમ અને સંસ્કૃતિમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન રહેલું છે. ઉપરાંત હાન નદીના વિકાસના જાદુ પાછળ પણ મહત્વનો ફાળો રહ્યો છે. ઘણા ઉદ્યોગો સેમસંગના આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલા વિકાસને આદર્શ તરીકે ગણે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} સેમસંગે 2010માં મીડિયા ગ્રુપને ખરીદ્યું. 2019માં સેમસંગની આવક $305 બિલિયન, 2020માં $107+ બિલિયન અને 2021માં $236 બિલિયન છે.<ref>{{Cite web|date=2022-09-24|title=Samsung Net Worth|url=https://365networth.com/samsung-net-worth/|access-date=2022-10-03|language=en-US|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929023630/https://365networth.com/samsung-net-worth/|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:삼성상회.jpg|thumb|left|1930માં દેઉગુ સ્થિત સેમસંગ સેંઘોનું બિલ્ડીંગ]] 1938માં, લી બ્યુન્ગ-ચૂલ(1910-1987) કેઓ યુરેઓન્ગ દેશના જમીનમાલિક પરિવારમાંથી હતા, તેઓ દાએગુ શહેર નજીક આવ્યા, અને સુ-ડોંગ (હવેનું લેંગ્યો-ડોંગ)માં ચાલીસ કર્મચારીઓ સાથે ''સેમસંગ સંગોહે'' (삼성상회) નામની વ્યાપારી પેઢી (ટ્રેડિંગ કંપની)ની સ્થાપની કરી. જે શહેર તેમજ શહેરની આસપાસ છૂટક વસ્તુઓના વેપાર સાથે સંકળાયેલી હતી અને નૂડલ્સ (ઘંઊની સેવો)નું પણ ઉત્પાદન કરતી. કંપનીનો ફેલાવો થતો ગયો અને લીએ તેમનું મુખ્યાલય 1947માં સેઓલમાં ખસેડ્યુ. જ્યારે કોરિયામાં યુદ્ધ ફાટી ન નીકળ્યું તે સમયે તેમના પર સેઓલ છોડવાનું દબાણ વધતા, તેમણે સેઓલ છોડ્યું અને બુસનમાં ''ચેઈલ જેડાંગ'' નામથી ખાંડની મિલ શરૂ કરી. 1954માં યુદ્ધ સમાપ્ત થયું, ત્યારે લીએ ''ચેઈલ મોઈક'' ની સ્થાપના કરી અને દાએગુના ચિમસન-ડોંગમાં યાંત્રિક એકમ બનાવ્યો. તે દેશની સૌથી મોટી ઉનની મિલ હતી, જે ઘણી કંપનીઓને જોતી હતી. સેમસંગ ઘણા રસ્તાઓ તરફ ફંટાયું અને લીએ ખુબ માંગ હોય તેવા ઉદ્યોગ સમૂહોના આગેવાનોને સાથે રાખીને સેમસંગની સ્થાપના કરી, જેણે વીમા, સલામતી, અને છુટક વેચાણ તરફ ઝુકાવ્યું. ઔદ્યોગિકરણમાં લીએ મોટુ યોગદાન આપ્યું અને નાના જૂથોના સાથે રાખીને તેમને સ્પર્ધામાંથી બચાવ્યા અને આર્થિક રીતે મજબૂતી આપી, તેમજ અર્થતંત્રના વિકાસલક્ષી અભિગમ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કર્યુ. સેમસંગ કંપનીને વિદેશી સ્પર્ધાથી બચાવવા માટે કેટલીક વિદેશી કંપનીઓ પર દક્ષિણ કોરિયામાં ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.{{Citation needed|date=September 2010}} 1960ના અંત સુધીમાં સેમસંગે ઈલેક્ટ્રોનિક ઉદ્યોગની શરૂઆત કરી. તેણે ઈલેક્ટ્રોનિક્સને લગતા કેટલાક વિભાગો બનાવ્યા જેવા કે સેમસંગ ઈલેટ્રોનિક્સ ડિવાઇસ કંપની, સેમસંગ ઇલેક્ટ્રો-મેકેનિસ કંપની, સેમસંગ કોર્નિંગ કંપની અને સેમસંગ સેમિકન્ડક્ટર એન્ડ ટેલિકમ્યુનિકેશન કંપની વિગેરે, તેમજ સુવોનમાં સેવાઓ ઉપલબ્ધ બનાવી. તેનું પ્રથમ ઉત્પાદન બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટેલિવિઝન હતુ. 1980માં કંપનીએ ગુમીમાં ''હેગુક જેઓન્જા ટોન્ગસીન'' નું અધિગ્રહણ કર્યુ અને સંદેશવાહક માટેના સાધનો બનાવવાની શરૂઆત કરી. તેનું પહેલાનું ઉત્પાદન સ્વીચબોર્ડ હતુ. આ સુવિધા ટેલિફોન અને ફેક્સ ઉત્પાદીન કરતી વ્યવસ્થામાં વિકસાવવામાં આવી હતી, અને જે સેમસંગ મોબાઇલ ઉત્પાદનનું કેન્દ્ર બની. તેઓએ અત્યાર સુધીમાં 800 મિલિયન મોબાઈલ બનાવ્યા છે.<ref>{{ko icon}} http://www.gumisamsung.com/jsp/gp/GPHistory03.jsp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306092824/http://www.gumisamsung.com/jsp/gp/GPHistory03.jsp |date=2016-03-06 }}</ref> 1980માં કંપનીએ સેમસંગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કો. લિ.ના નેજા હેઠળ તેમનો સમન્વય કર્યો. [[File:TimeWarnerCenter.JPG|thumb|right|ન્યૂયોર્ક, ટાઇમ વોર્નર સેન્ટરનું અંદર સેમસંગ લોગોનું દૃશ્ય.]] 1980ના અંતમાં અને 1990ની શરૂઆતમાં સેમસંગ ઈલેકટ્રોનિક્સે સંશોધન અને વિકાસ પાછળ પુષ્કળ રોકાણ કર્યુ, જેના પરિણામ સ્વરૂપ કંપની વૈશ્વિક ઈલેક્ટ્રોનિક ઉદ્યોગમાં આગળ પડતી સાબિત થઈ. 1982માં પોર્ટુગલમાં ટેલિવિઝન બનાવવાનો એકમ સ્થાપ્યો, 1984માં ન્યૂયોર્કમાં એકમ, 1985માં ટોક્યોમાં એકમ, 1987માં ઈગ્લેન્ડમાં સુવિધા ઉભી કરી અને બીજી સુવિધા ઓસ્ટિનમાં 1996માં કરી. સેમસંગે ઓસ્ટિનમાં અંદાજે $5.6 બિલિયનનું રોકાણ કર્યુ, જે ટેક્સાસમાં સૌથી મોટું વિદેશી રોકાણ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મોટા વિદેશી રોકાણોમાંનું એક હતુ. ઓસ્ટિનમાં નવુ રોકાણ થતા સેમસંગનું રોકાણ અંદાજે $9 બિલિયનને પાર કરી જશે.<ref>{{cite web|url=http://www.austinchamber.com/TheChamber/AboutTheChamber/NewsReleases/2010/SASpressrelease.pdf|title=Samsung Austin Semiconductor Begins $3.6B Expansion for Advanced Logic Chips|publisher=Austinchamber.com|date=2010-06-09|access-date=2010-09-13}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> એક આંતરાષ્ટ્રીય નિગમ તરીકે વિકસવાની સેમસંગે 1990માં શરૂઆત કરી. સેમસંગના બાંધકામ વિભાગને ગગનચૂંબી શિખર માટે [[મલેશિયા]]ના બેમાંથી એક પેટ્રોનાસ ટાવર, [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]]નું તાઈપેઈ 101 અને [[સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમિરાત]]નું બુર્ઝ ખલીફા બનાવાનો પરવાનો મળ્યો.<ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/BUSINESS/10/19/korea.dubai.tower/index.html|title=Dubai skyscraper symbol of S. Korea's global heights|publisher=CNN|date= October 19, 2009|access-date= 2009-10-19}}</ref> 1993માં લી કું-હીએ સેમસંગ જૂથમાંથી નાની 10 કંપનીઓને વેચી અને ત્રણ ઉદ્યોગો પર કેન્દ્રીત થવાનો નિર્ણય લીધો, જેમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, એન્જિનીયરીંગ, અને કેમિકલ્સ મુખ્ય રહ્યા. 1996માં સેમસંગ જૂથે સંગક્યુનક્વાન યુનિવર્સિટી ફાઉન્ડેશન પુન: હસ્તગત કરી. 1997માં એશિયામાં આવેલી નાણાકિય કટોકટીમાં સેમસંગને કોરિયાની અન્ય કંપનીઓની સરખામણીએ ઓછું નુકસાન થયું. જોકે ખોટના ભાગરૂપે સેમસંગ મોટરને રેનોલ્ટને વેચવામાં આવી હતી. 2010 પ્રમાણે રેનોલ્ટ સેમસંગ જેમાં 80.1 ટકા રેનોલ્ટના અને 19.9 ટકા હિસ્સો સેમસંગનો છે. વધારામાં સેમસંગે 1980થી 1990 સુધી વિવિધ પ્રકારના વિમાન બનાવ્યા. 1999માં કોરિયા એરોસ્પેસ ઈન્ડસ્ટ્રીસ (કેએઆઈ (KAI))ની સ્થાપના કરવામાં આવી, એ પછીના મુખ્ય પરિણામોમાં સેમસંગ એરોસ્પેશને ડેવુ હેવી ઈન્ડસ્ટ્રિસ, હ્યુન્ડાઇ સ્પેશ અને એકક્રાફ્ટ કંપની એવા ત્રણ મુખ્ય હવાઇ વિભાગોમાં વહેચવામાં આવી. તેમ છતા સેમસંગ આજે પણ વિમાનના એન્જિન બનાવે છે. {{Citation needed|date=November 2010}} 1992માં સેમસંગ વિશ્વમાં મેમરી ચીપના ઉત્પાદનમાં વિશ્વની સૌથી મોટી કંપની બની. તે ચીપ બનાવતી કંપનીઓમાં ઈન્ટેલ બાદ બીજાક્રમે છે, (જૂઓ દરવર્ષે વિશ્વવ્યાપી ટોચના 20 સેમિકન્ડક્ટર બજારમાં હિસ્સાનો ક્રમ.)<ref>{{cite web|last=Cho |first=Kevin |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=a0wNfW_5OZ5s&refer=asia |title=Samsung Says Hopes of Recovery Are ‘Premature’ as Profit Falls |publisher=Bloomberg |date=2009-04-24 |access-date= 2010-09-04}}</ref> 1995માં તેણે પ્રવાહી સ્ફટિક દર્શાવતો પડદો બનાવ્યો. દસ વર્ષ પછી પ્રવાહી સ્ફટિક દર્શાવતી તક્તીના ઉત્પાદનમાં સેમસંગ વિશ્વમાં સૌથી મોટુ ઉત્પાદક બન્યું. સોનીએ મોટા કદના ટીએફટી-એલસીડી (TFT-LCD) બનાવવામાં રોકાણ કર્યું નહી અને સહાયતા માટે વર્ષ 2006માં સેમસંગનો સંપર્ક કર્યો. એસ-એલસીડી (S-LCD)ની સ્થાપના સેમસંગ અને સોનીના સંયુક્ત જોડાણના ભાગરૂપે થઈ જે અંતર્ગત બન્ને ઉત્પાદકોને એલસીડીની તક્તીનો બરોબર પુરવઠો પુરો પાડવામાં આવે છે. એસ-એલસીડી (S-LCD)માં સેમસંગ (50% અને 1 શેર) અને સોની (50% માં એક શેર ઓછો) દક્ષિણ કોરિયાના ટાંગજંગમાં આવેલા ઉત્પાદન એકમનું સંચાલન કરે છે. વર્ષ 2004 અને 2005માં સોનીને પાછળ રાખીને સેમસંગ ઈલેક્ટ્રેનિક્સ વિશ્વની સૌથી પ્રખ્યાત ગ્રાહકલક્ષી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ શાખ બની, અને હાલમાં તે વિશ્વમાં #19મો ક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.interbrand.com/best_global_brands_intro.aspx?langid=1000 |title=Global Branding Consultancy |publisher=Interbrand |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626094208/http://www.interbrand.com/best_global_brands_intro.aspx?langid=1000 |url-status=dead }}</ref> [[નોકિયા]] બાદ સેમસંગ આંકડાની દ્રષ્ટિએ મોબાઈલના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં બીજો ક્રમ ધરાવે છે, જેનો ઉભરતા બજાર ઉત્તર અમેરિકા અને પશ્ચિમ યુરોપમાં હિસ્સો છે.<ref>{{cite web|url=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2908852 |title=INSIDE JoongAng Daily |publisher=Joongangdaily.joins.com |date=2009-08-17 |access-date= 2010-09-04}}</ref> એસસીટીવી (SCTV) અને ઈન્ડોસેરએ સેમસંગની સુર્ય સિટ્રા મીડિયા માધ્યમની સહાયક છે. === નવી કંપનીની રચના === [[ચિત્ર:Pan-samsung2-error corrections.png|thumb|left|400px]] 1990માં સેમસંગ જૂથમાંથી, સીજે, હાંસોલ, શિન્સેગૅ જૂથ અલગ થયું.<ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028|title=Samsung to celebrate 100th anniversary of late founder|publisher=koreaherald.com|date=2010-03-29|access-date=2011-01-21|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429191227/http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028|url-status=dead}}</ref> સેમસંગ જૂથનો હિસ્સો રહેલી શિન્સેગૅ (વળતર આપતી દૂકાનો, કોઇપણ જાતની વસ્તુ સરળતાથી મળી શકે તેવી દૂકાનો ચલાવતી કંપની) 1990માં સેમસંગ જૂથમાંથી અલગ થઇ. આ સાથે જ અન્ય કંપની સીજે(ખાદ્ય, દવાઓ, મનોરંજન અને માલસમાનની જાળવણી કરતી કંપની) અને હાંસોલ ગ્રુપ(કાગળ અને ટેલિકોમ ક્ષેત્રની કંપની) પણ સેમસંગ ગ્રુપમાંથી છૂટી થઇ. નવી શાખ તરીકે ઉભરેલી શિન્સેગૅ સેન્ક્ટમસિટી ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોર હાલ વિશ્વમાં સૌથી વધુ ડિપાર્ટમેન્ટલ દૂકાનો ધરાવતી કંપની તરીકે ગિનેસ બૂક ઓફ વર્લ્ડ રૅકોર્ડમાં નામ ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://community.guinnessworldrecords.com/_Largest-Department-Store/blog/411871/7691.html|title=Largest Department Store|publisher=community.guinnessworldrecords.com|date=2009-06-29|access-date=201-01-21|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923040357/http://community.guinnessworldrecords.com/_Largest-Department-Store/blog/411871/7691.html|url-status=dead}}</ref> હાલ આ અલગ થયેલું જૂથ એક સ્વતંત્ર જૂથ તરીકે કામગીરી કરે છે અને તેમાં સેમસંગ જૂથનો કોઇપણ હિસ્સો નથી અને કોઇ પણ રીતે તે કંપની સાથે સંકળાયેલું નથી.<ref name="ja1"/> હાંસોલ જૂથના એક પ્રતિનિધિના જણાવ્યા અનુસાર, “સામાન્ય લોકો વિશ્વ વ્યાપાર ના નિયમો અને કાયદાથી અજાણ હોય છે, એ માન્યતા ખૂબ જ હાસ્યાસ્પદ છે.” વધુમાં ઉમેર્યુ હતું કે, “હાંસોલ જૂથ જ્યારે 1991માં સેમસંગ જૂથથી અલગ થયું, ત્યારે સેમસંગ સાથે તેની નાણાની સમગ્ર ચૂકવણી તેમજ શેર- હોલ્ડિંગની સમગ્ર બાબતો અંગે જોડાણ કરવામાં આવ્યું હતું.” હાંસોલ જૂથના એક સ્ત્રોતે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, “સેમસંગ જૂથમાંથી અલગ થયા બાદ હાંસોલ, <span class="goog-gtc-fnr-highlight">શિન્સેગૅ</span> અને સીજે (CJ) આ સમગ્ર કંપનીઓ તેના સ્વતંત્ર સંચાલન હેઠળ જ કામગીરી કરી રહી છે.” શિન્સેગૅ ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોરના એક અધિકૃત સંચાલકના જણાવ્યા અનુસાર, “શિન્સેગૅ જૂથની કોઇપણ પ્રકારની ચૂકવણીની જવાબદારી માટે હવે સેમસંગ જૂથ સાથે જોડાયેલી નથી.”<ref name="ja1">[http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=1877426 હાંસોલ, શિન્સેગૅ ડેની રિલેશન વીથ સિહાન] મે 24, 2000. જૂનગાન્ગડેલી </ref> == વસ્તુઓ, ગ્રાહકો અને વ્યવસ્થાનું માળખું == {{prose|વિભાગ|date=October 2010}} === જૂથનું વિભાજન === [[ચિત્ર:Samsung road-rail excavator.jpg|thumb|260px|right|ફિનલેન્ડ, 2009માં મુર્રામેની હેયરેયલાઈનેન ઓય ખીણમાં સેમસંગ સીઈ170 રસ્તા-ખોદાણ માટેના યંત્ર]] * ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ * નાણાકિય સેવાઓ * રસાયણ ઉદ્યોગો * મશિનરી અને ભારે ઉદ્યોગો * એન્જિનિયરીંગ અને બાંધકામ * છૂટક અને મનોરંજન * વસ્ત્રો અને જાહેરાત * શિક્ષણ અને વૈદકિય સેવાઓ * વેપાર અને સાધનસામગ્રી વિકાસ * ખાદ્ય પૂરવઠો પૂરો પાડનાર અને સંરક્ષણ સેવાઓ === નોંધનિય ગ્રાહકો === * રોયલ ડચ શૅલ સેમસંગ હેવી ઇન્ડસ્ટ્રિઝ લિક્વિફાઇડ કુદરતી ગેસ(એલપીજી)ના સંગ્રહ કરવાની સુવિધા પૂરી પાડતી કંપની સાથે આગામી 15 વર્ષ માટે રોયલ ડચ શૅલ કંપની એ 50 બિલિયન ડોલરના કરારો કર્યા છે.<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/lists/2009/37/asia-fab-50-09_Samsung-Heavy-Industries_KQZL.html|title=Samsung Heavy Industries |publisher=www.forbes.com|date=2009-09-23 |access-date= 2010-09-13}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.hellenicshippingnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=58404&Itemid=70|title=Samsung Heavy Signs Deal with Shell to Build LNG Facilities|publisher=www.hellenicshippingnews.com|date=2009-07-31|access-date=2010-09-13|archive-date=2016-05-17|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517235201/http://www.hellenicshippingnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=58404&Itemid=70|url-status=dead}}</ref> * સંયુક્ત આરબ અમિરાત સરકાર સેમસંગ, કોરિયા ઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન અને હ્યુન્ડાઇ જેવી દક્ષિણ કોરિયાની કંપનીઓના એક વેપારી મંડળે સંયુક્ત આરબ અમિરાત સાથે એક ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે 40 બિલિયન ડોલરનો કરાર કર્યો છે.<ref>{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20091227-south-korea-wins-40-billion-dollar-united-arab-emirates-nuclear-power-deal|title=Seoul wins 40-billion-dollar UAE nuclear power deal|publisher=www.france24.com|date=2009-12-28|access-date=2010-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231010129/http://www.france24.com/en/20091227-south-korea-wins-40-billion-dollar-united-arab-emirates-nuclear-power-deal|archive-date=2009-12-31|url-status=live}}</ref> * કેનેડિયન પ્રોવિન્સ ઓફ ઓન્ટેરિયોની સરકાર કેનેડિયન પ્રોવિન્સ ઓફ ઓન્ટેરિયો સરકારે વિશ્વનો સૌથી મોટો પુન:ઉપયોગી ઊર્જા સ્ત્રોત માટે કરાર કર્યા છે, જેમાં નવી પવન અને સૌર ઊર્જાથી ઉત્પાદિત 2,500 મેગાવોટ વીજળીનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે, આ પ્રોજેક્ટ માટે 6.6 બિલિયન ડોલરનો કરાર કરવામાં આવ્યો છે. આ કરાર હેઠળ સંઘ તરીકે જોડાયેલી સેમસંગ અને કોરિયન ઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન સાથે મળીને 2,000 મેગાવોટના પવન ચક્કી અને 500 મેગાવોટની સૌર ઊર્જા વિકસાવશે, તેમજ આ રાષ્ટ્રમાં પૂરવઠા માટે એક ઉત્પાદકિય આપૂર્તિ શૃંખલા પણ તૈયાર કરશે.<ref>{{cite web|url=http://www.premier.gov.on.ca/news/event.php?ItemID=10655|title=Korean Companies Anchor Ontario's Green Economy - January 21, 2010|publisher=www.premier.gov.on.ca|date=2010-01-21|access-date=2010-09-13|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515083623/http://www.premier.gov.on.ca/news/event.php?ItemID=10655|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan="7"| સેમસંગના મુખ્ય ગ્રાહકો (ક્યુ1 2010)<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/tech/2010/09/133_67730.html |title=Sony, Apple, Dell are Samsung's big buyers|publisher=www.koreatimes.co.kr|date=2010-06-16|access-date= 2010-10-26}}</ref> |- ! ક્રમ/કંપની ! વિભાગીય વિવરણ ! ખરીદી (એકમ: ટ્રિલિયન કેઆરડબલ્યુ) ! કુલ વેચાણના ટકા |- | 1 સોની | ડીઆરએએમ (DRAM), એનએએનડી (NAND), ફ્લેશ, એલસીડી (LCD) પેનલ, વગેરે... | 1.28 | 3.7 |- | 2 એપલ આઇએનસી | એપી (AP) (મોબાઇલ પ્રોસેસર) ડીઆરએએમ (DRAM), એનએએનડી (NAND) ફ્લેશ, વગેરે... | 0.9 | 2.6 |- | 3 ડૅલ | ડીઆરએએમ (DRAM), ફ્લેટ-પેનલ્સ, લિથિયમ-આયોન બેટરી, વગેરે... | 0.87 | 2.5 |- | 4 એચપી | ડીઆરએએમ (DRAM), ફ્લેટ-પેનલ્સ, લિથિયમ-આયોન બેટરી, વગેરે... | 0.76 | 2.2 |- | 5 વેરિઝોન કોમ્યુનિકેશન્સ | હેન્ડસેટ, વગેરે... | 0.5 | 1.3 |- | 6 એટી એન્ડ ટી | હેન્ડસેટ, વગેરે... | 0.5 | 1.3 |} == સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર == સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર, એ એક બિન-નફાકીય સંસ્થા છે. આ આરોગ્ય કેન્દ્રમાં સેમસંગ જૂથ વાર્ષિક અંદાજિત 100 મિલિયન ડોલરનું દાન કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.dt.co.kr/contents.html?article_no=2006121302011232655001|title=기업의 사회공헌] 삼성그룹, 함께 가는 `창조 경영`… 봉사도 1등|publisher=www.dt.co.kr|access-date=2010-09-19|archive-date=2011-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430230500/http://www.dt.co.kr/contents.html?article_no=2006121302011232655001|url-status=dead}}</ref> સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર (કોરિયન: 삼성의료원) દ્વારા સેમસંગ સેઓલ હોસ્પિટલ (કોરિયન: 삼성서울병원), કૅંગબૂક સેમસંગ હોસ્પિટલ (કોરિયન: 강북삼성병원), સેમસંગ ચેન્ગવોન હોસ્પિટલ (કોરિયન: 삼성창원병원), સેમસંગ કૅન્સર સેન્ટર (કોરિયન:삼성암센터) અને સેમસંગ લાઇફ સાયન્સ રિસર્ચ સેન્ટર(કોરિયન: 삼성생명과학연구소)ની રચના કરવામાં આવી છે. સેઓલમાં આવેલું સેમસંગ કૅન્સર કેન્દ્ર એશિયાનું સૌથી મોટું કૅન્સર કેન્દ્ર છે, જે કોરિયાના રાષ્ટ્રિય કૅન્સર કેન્દ્ર અને જાપાનના રાષ્ટ્રિય કૅન્સર કેન્દ્રથી પણ મોટું છે.<ref>{{cite news|url=http://kansascity.bizjournals.com/kansascity/stories/2009/10/26/daily2.html|title=AECOM Technology buys Ellerbe Becket|publisher=kansascity.bizjournals.com|access-date= 2010-09-19|first=Rob|last=Roberts|date=2009-10-26}}</ref> સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર અને ફાઇઝર બંને લિવરમાં થતા કેન્સર માટેના જવાબદાર અનુવંશિક કારણો પર સંયુક્ત રીતે સંશોધન કરી રહ્યા છે. <ref>{{cite web|url=http://www.pfizer.be/pfizer.be/PrintVersion.aspx?Posting=%7B612B1417-EE70-4C51-AD0A-6819653DFBD6%7D|title=Pfizer And Samsung Medical Center(SMC) Collaborate On Liver Cancer|publisher=www.pfizer.be|access-date=2010-09-19}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> એસએમસી (SMC) એ પ્રથમ યુ.એસ. (US)ની ના હોય એવી સંસ્થા છે, જેને એએએચઆરપીપી (AAHRPP)(માનવ સંશોધન સંબંધિત રક્ષણ કાર્યક્રમમાં જોડાણ માટેનું અધિકારપત્ર પ્રાપ્ત થયું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.aahrpp.org/www.aspx?PageID=200|title=AAHRPP accredits the first international center|publisher=www.aahrpp.org|access-date=2010-09-19|archive-date=2006-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061009143220/http://www.aahrpp.org/www.aspx?PageID=200|url-status=dead}}</ref> == વ્યુત્પતિશાસ્ત્ર અને લોગો (ચિહ્ન)નો ઇતિહાસ == કોરિયન હાંજા ''સેમસંગ'' ({{linktext|三|星}}) શબ્દનો અર્થ થાય છે, “ત્રિ-સ્ટાર” કે “ત્રણ તારા”.{{linktext|三|星}} “ત્રણ” શબ્દ “કંઇક મોટું, સંખ્યાબદ્ધ અને શક્તિશાળી” એવું દર્શાવે છે, અને “તારા”નો અર્થ અનંતકાળને દર્શાવે છે.(સેમસંગ જૂથના સ્થાપકના મતે).<ref>{{cite web|url=http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338|title=한국 10대 그룹 이름과 로고의 의미|publisher=www.koreadaily.com|date=2006-07-10|access-date=2010-09-19|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429185914/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338|url-status=dead}}</ref> {{gallery |lines=3 |File:Past(1938) samsung logo.PNG|The Samsung Byeolpyo noodles logo, used from late 1938 until replaced in 1950s. |File:Past(1969-79) samsung logo.PNG|The Samsung Group logo, used from late 1969 until replaced in 1979 |File:Past samsung.PNG|The Samsung Group logo("three stars"), used from late 1980 until replaced in 1992 |File:Samsung-old.gif|The Samsung Electronics logo, used from late 1980 until replaced in 1992 |File:Samsung old logo before year 2015.svg|Samsung's current logo used since 1993.<ref>{{cite web|url=http://www.corporatebrandmatrix.com/cases.asp?ca_id=55&case=Samsung%201993|title=Case: Samsung 1993|access-date=2011-04-19|archive-date=2012-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521172630/http://www.corporatebrandmatrix.com/cases.asp?ca_id=55&case=Samsung%201993|url-status=dead}}</ref> }} == વિવાદ == 1999થી 2002 સુધી, અમેરિકાની કોમ્પ્યુટર બનાવતી કંપનીને ડીઆરએએમ (DRAM) ચીપ્સ વેચવા માટે, કિંમત નક્કી કરવા માટે સેમસંગ પર હાયનિક્સ સેમિકન્ડક્ટર, ઇન્ફિનીઓન ટેક્નૉલોજીસ , ઇલ્પિડા મેમરી (હિતાચી અને એનઇસી (NEC)) અને મિક્રોન ટેક્નૉલોજી જેવી કંપનીઓ સાથે મળીને કાવતરું કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. 2005માં સેમસંગે આ બધા આરોપો સ્વીકારીને માફી માંગી અને 300 મિલિયન ડોલરનો દંડ ભર્યો, યુ.એસ. (US)ના ઇતિહાસમાં આ દંડ બીજા નંબરનો સૌથી મોટો વિશ્વાસવિરોધી ગુન્હા માટે ભરવામાં આવેલો દંડ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.usdoj.gov/atr/public/press_releases/2005/212002.htm|title=Samsung Agrees to Plead Guilty and to Pay $300 Million Criminal Fine for Role in Price Fixing Conspiracy|publisher=U.S. Department of Justice|access-date=2009-05-24|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601032834/http://www.usdoj.gov/atr/public/press_releases/2005/212002.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |title=Samsung fixed chip prices. Korean manufacturer to pay $300 million fine for its role in scam |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/10/14/BUGH3F85PU1.DTL |publisher=San Francisco Chronicle |date=2005-10-14 |access-date=2009-05-24 |first=Benjamin |last=Pimentel |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429201339/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2005%2F10%2F14%2FBUGH3F85PU1.DTL |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title=Price-Fixing Costs Samsung $300M|url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3556156|publisher=InternetNews.com|date=2005-10-13|access-date=2009-05-24|archive-date=2007-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114233939/http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3556156|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=3 to Plead Guilty in Samsung Price-Fixing Case|url=http://www.nytimes.com/2006/03/23/technology/23chip.html|publisher=New York Times|date=2006-03-23|access-date= 2009-05-24 | first=Laurie J. | last=Flynn}}</ref> અન્ય 8 મેમરી ચિપ્સ બનાવતી કંપની સાથે મળીને ગેરકાયદેસર રીતે ભાવ નક્કી કરવા બદલ, 20101માં યુરોપિયન યુનિયનના વિશ્વાસવિરોધી કાયદા અંતર્ગત સેમસંગ પાસેથી 145.73 મિલિયન યુરોનો દંડ વસુલ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2010-05/16940621-eu-fines-samsung-elec-others-for-chip-price-fixing-020.htm |title=EU fines Samsung Elec, others for chip price-fixing |publisher=Finanznachrichten.de |date=2010-05-19 |access-date= 2010-11-11}}</ref> == આ પણ જૂઓ == {{South Korean economy}} * કોરિયન કંપનીઓની યાદી * કોરિયન-સંબંધી વિષયોની યાદી * સેકો સેમસંગ શહેર * સાઉથ કોરિયાનું અર્થતંત્ર * હો-એમ કિંમત == નોંધ અને સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Samsung}} * [http://www.samsung.com/ સેમસંગ ગ્લોબલ ] * [http://www.samsung.com/us સમસંગ યુ.એસ. વેસાઇટ] * [http://www.samsungmobile.com/ સેમસંગ મોબાઇલ ] * [http://developer.samsung.com/ સેમસંગ ડેવલોપર્સ ] * [http://www.samsungapps.com/ સેમસંગ એપ્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516033921/http://samsungapps.com/ |date=2020-05-16 }} * [http://www.samsungthales.com/ સેમસંગ ડિફેન્સ ] {{Samsung Group}} {{Hard disk drive manufacturers}} {{KFA sponsors}} [[Category:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:સેમસંગ જૂથ]] [[શ્રેણી:ચેબોલ]] [[શ્રેણી:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:સેઓલ સ્થિત કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કોરિયાની હૉલ્ડિંગ કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:1938માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] 6k87lx04ishwz7lekm9eubp5fi7ojrg 0 31799 900987 897811 2026-05-16T07:12:39Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900987 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person/Wikidata | fetchwikidata =ALL | name = Sergey Brin | image = Sergey Brin.JPG| image_size = | caption = | birth_name = Sergey Mikhaylovich Brin | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1973|8|21}} | birth_place = [[Moscow]], [[RSFSR]], [[Soviet Union]] | નિવાસ = [[Los Altos Hills, California]] | રાષ્ટ્રીયતા = [[United States|American]] <!--per [[nationality]]--> | ethnicity = | residence = [[United States]] <!--[[naturalized citizen]]--> | education = Univ. of Maryland (B.S., 1993)<br /> Stanford University (M.S., 1995) | alma_mater = [[University of Maryland, College Park|University of Maryland]] <br /> [[Stanford University]] | occupation = [[Computer scientist]], technology innovator, entrepreneur | known_for = Co-founder of [[Google]], Inc. | networth = {{gain}}[[United States dollar|US$]]15 [[1,000,000,000 (number)|billion]] (2010)<ref name="Profile page on Sergey Brin">{{cite web | title = Profile page on Sergey Brin | publisher = Forbes | url = http://www.forbes.com/profile/Sergey-Brin | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2011-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110211211338/http://www.forbes.com/profile/Sergey-Brin | url-status = dead }}</ref> | salary = [[United States dollar|USD]] free of wage (2008)<ref>2005 compensations from Google: $1 in salary, $1723 in bonus, $41,999 other annual compensation, $3 all other compensation. Source: [[United States Securities and Exchange Commission|SEC]]. [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1288776/000119312506070406/ddef14a.htm Google form 14A]. Filed March 31, 2006.</ref><ref name="myDanwei">{{Cite web |url=http://www.mydanwei.com/detail.php?org_oid=49f9f04e17e64d2652dc06384adf3d83&type=org&tab=1 |title=Google Executives Compensation |access-date=2011-04-28 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305054744/http://www.mydanwei.com/detail.php?org_oid=49f9f04e17e64d2652dc06384adf3d83&type=org&tab=1 |url-status=dead }}</ref> | spouse = [[Anne Wojcicki]]<ref name="Washington Post"/> | website = [http://www-db.stanford.edu/~sergey/ stanford.edu/~sergey] | footnotes = }} સેર્ગેઈ''' મિખાઇલોવિચ બ્રિન''' (રશિયન:Серге́й Миха́йлович Брин) કે જેમનો જન્મ ૨૧ ઓગસ્ટ, ૧૯૭૩ના રોજ થયો હતો, એક રશિયન અમેરિકન કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાની અને ઉદ્યોગપતિ છે અને જેઓ લેરી પેજ સાથે સર્ચ એન્જિન અને ઓનલાઇન એડવર્ટાઇઝીંગ ટેક્નોલોજી પર આધારિત વિશ્વની સૌથી મોટી [[ઇન્ટરનેટ]] કંપની{{cite}} ગૂગલ(Google), ઇન્કના સહસ્થાપક તરીકે ઓળખાય છે.<ref>જંગ યેઓનૃજે[http://www.highbeam.com/doc/1P1-140030803.html ગટ્ટી ઇમેજીસ લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421212142/https://www.highbeam.com/doc/1P1-140030803.html |date=2016-04-21 }}, 30 મે, 2007</ref> બ્રિન છ વર્ષની ઉંમરે રશિયાથી સ્થળાંતર કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગયા હતા. યુનિવર્સિટી ઓફ મેરિલેન્ડ ખાતે ઉપસ્નાતક પદવી મેળવ્યા બાદ, ગણિતનો અભ્યાસ અને કોમ્પ્યુટર સાયન્સમાં બેવડી ડિગ્રી મેળવીને તેમના પિતા અને દાદાજીને અનુસર્યા હતા. સ્નાતક થયા બાદ તેઓ સ્ટેનફોર્ડ ગયા પીએચ.ડી ઇન કોમ્પ્યુટર સાયન્સ મેળવવા માટે. ત્યાં તેઓ લેરી પેજને મળ્યા, જેઓ પાછળથી તેમના મિત્ર બની ગયા. તેમણે તેમના શયનગૃહને સસ્તા કોમ્પ્યુટરોથી ઠાંસીને ભરી દીધો અને સર્વોચ્ચ સર્ચ એન્જિનના સર્જન માટે તેમણે બ્રિનની ડેટા માઇનીંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો. આ પ્રોગ્રામ સ્ટેનફોર્ડ ખાતે લોકપ્રિય બની ગયો અને તેમણે પીએચ.ડીનો અભ્યાસ છોડી દીધો એક ભાડેથી લીધેલા ગેરેજમાં ગૂગલ(Google)ની શરૂઆત કરવા માટે. ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' મેગેઝિને બ્રિનને "એન્લાઇટન્મેન્ટ મેન" તેમજ "જ્ઞાન હંમેશાં સારી વસ્તુ છે અને અજ્ઞાન કરતાં તો ચોક્કસ સારી છે", તેવી માન્યતા ધરાવતા વ્યક્તિ તરીકે ગણાવ્યા, ગૂગલ(Google)નો દુનિયાની પ્રત્યેક માહિતીને "વૈશ્વિક કક્ષાએ પ્રાપ્ય અને ઉપયોગી"<ref name="Economist"/> બનાવવાના તેમજ "ખરાબ નહીં બનવાના" ઉદ્દેશનો આ નિષ્કર્ષ છે. == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == સેર્ગેઈ બ્રિનનો જન્મ મોસ્કો ખાતે યહૂદી કુટુંબમાં થયો. તેમના માતા-પિતાનું નામ માઇકલ બ્રિન અને યુજેનિયા બ્રિન હતું, જેઓ બંને મોસ્કો સ્ટેટ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્થાતક થયેલા છે. તેમના પિતા યુનિવર્સિટી ઓફ મેરિલેન્ડ ખાતે ગણિતના અધ્યાપક છે અને તેમની માતા [[નાસા|નાસા (NASA)]]ના ગોડેર્ડ સ્પેસ ફ્લાઇટ સેન્ટર ખાતે સંશોધન વિજ્ઞાની છે.<ref>સ્મેલ, વિલ(30 એપ્રિલ, 2004). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3666241.stm પરિચય: ધી ગૂગલ(Google) ફાઉન્ડર્સ]". બીબીસી ન્યૂઝ 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref><ref>"[http://www.nndb.com/people/826/000044694/ સર્ગેઇ બ્રિન]". એનએનડીબી. 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref> === સોવિયત યુનિયનમાં બાળપણ === 1979માં જ્યારે બ્રિન છ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના કુટુંબને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી. ''ધી ગૂગલ(Google) સ્ટોરી'' ના લેખક માર્ક માલસિડ સાથેની એક મુલાકાતમાં,<ref name="Vise">વિસે, ડેવીડ અને માલસિડ, માર્ક. ''ધી ગૂગલ(Google) સ્ટોરી'' , ડેલ્ટા પુબી. (2006)</ref> સેર્ગેઈના પિતાએ તેઓ "કોલેજ પહોંચ્યા તે પહેલાં જ તેમના [[ખગોળશાસ્ત્ર|ખગોળશાસ્ત્રી]] બનવાના સપનાને કેવી રીતે ત્યાજી દેવાની ફરજ પડી" તે અંગે જણાવ્યું હતું. [[સોવિયેત યુનિયન|સોવિયત યુનિયન]]માં યહૂદી-વિરોધી સત્તાવાર નીતિ અસ્તિત્વમાં ન હોવા છતાં પણ બ્રિનના જણાવ્યા પ્રમાણે સામ્યવાદી પક્ષના વડા યહૂદી લોકોને યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ આપવાનો ઇનકાર કરીને તેમને ઉચ્ચ વ્યાવસાયિક સ્થાનો પર પહોંચતા અટકાવતા હતા; "યહૂદીઓને વિશેષ રૂપે [[ભૌતિક શાસ્ત્ર|ભૌતિકવિજ્ઞાન]]ના વિભાગથી બહાર રાખવામાં આવતા હતા..." આથી માઇકલ બ્રિને તેમનો મુખ્ય વિષય બદલીને [[ગણિત]] કર્યો હતો, જેમાં તેમણે સતત એ ગ્રેડ મળતો હતો. તેમણે જણાવ્યુ, "કોઇએ મને ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ માટે પણ ધ્યાનમાં ન લે કેમકે હું યહૂદી છું."<ref name="Moment">માલસિડ, માર્ક (ફેબ્રુઆરી 2007). "[http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html સર્ગેઇ બ્રિનની વાર્તા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120705021655/http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html |date=2012-07-05 }}". ''મોમેન્ટ મેગેઝીન'' . 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref> બ્રિન કુટુંબ મધ્ય મોસ્કોમાં ત્રણ રૂમ, 30 ચોરસ મીટર (350 ચોરસ ફૂટ)ના એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતા હતા, જેમાં તેમની સાથે સેર્ગેઈના દાદી પણ રહેતા હતા.<ref name="Moment"/> સેર્ગેઈએ માલસિડને કહ્યું હતું કે, "હું લાંબા સમયથી જાણતો હતો કે મારા પિતા તેમને જોઇતી કારકીર્દીને અનુસરવા માટે સક્ષમ ન હતા", પરંતુ સેર્ગેઈએ જ ફક્ત તેઓ અમેરિકામાં સ્થાયી થયા બાદ લાંબા વર્ષની પસંદગી કરી હતી. તેઓ એવી રીતે શીખ્યા હતા કે 1977માં, તેમના પિતા વોર્સો, [[પોલેંડ|પોલેન્ડ]]ની ગણિતની કોન્ફરન્સમાંથી પરત ફર્યા બાદ, તેમણે પરિવાર માટે સ્વદેશ છોડીને પરદેશ જવાનો સમય છે તેવી જાહેરાત કરી હતી. "અહીં હવે આપણે લાંબું રહી શકીએ તેમ નથી", એમ તેમણે તેમના પત્ની અને માતાને કહ્યું હતું. કોન્ફરન્સ ખાતે તેઓ તેઓ "[[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]], [[ફ્રાન્સ|ફ્રાંસ]], ઇંગ્લેંડ અને જર્મનીના સાથીઓ સાથે ભળી જવામાં સક્ષમ બન્યા હતા, અને શોધી કાઢ્યું હતું કે પશ્ચિમમાં તેમનો બૌદ્ધિક સંપ્રદાય 'મોટો ન' હતો." તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "હું પરિવારમાં એક માત્ર હતો કે જેણે જવાનું અગત્યનું હતું તેવું નક્કી કર્યું હતું..."<ref name="Moment"/> સેર્ગેઈના માતા તેમના મોસ્કોમાંના ઘરને છોડવા ઓછા રાજી હતા, જ્યાં તેમણે તેમની સમગ્ર જિંદગી વીતાવી હતી. માલસિડ લખે છે કે, "જેનીયા માટે અંતે નિર્ણય સેર્ગેઈ પર લદાયો હતો. જ્યારે તેમના પતિ કબૂલે છે કે તેઓ વધુ પડતું તેમના ભવિષ્ય અંગે વિચારતા હતા, જેમ કે તેમનો પુત્ર તેમના માટે, 'સેર્ગેઈની સામે 80/20'ના પ્રમાણે હતો." સપ્ટેમ્બર 1978માં તેમણે અગાઉ એક્ઝિટ વિઝા માટે અરજી કરી હતી, અને તેને પરિણામે તેમના પિતાને "તાત્કાલિક ધોરણે બરતરફ" કરવામાં આવ્યા હતા. સંબંધિત કારણો માટે, તેમની માતાને પણ નોકરી છોડવી પડી હતી. પછીના આઠ મહિનાઓ માટે કોઇ પણ સ્થિર આવક વિના ઘણા નનૈયા અનુસાર તેમની વિનંતીઓને નકારવામાં આવશે તેવી રાહ જોવાનું, ગુસ્સો આવતા તેમને જોબ મેળવવાની ફરજ પડી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમના માતાપિતાએ તેમની સંભાળ રાખવાની જવાબદારી વહેંચી લીધી હતી અને તેમના પિતાએ પોતાની જાતને કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામીંગ શીખવ્યું હતું. મે 1979માં, તેમના તેમના સત્તાવાર એક્સિટ (બહાર નીકળવાના) વીસાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને દેશ છોડવાની સંમતિ આપવામાં આવી હતી. <ref name="Moment"/> ઓક્ટોબર, 2000માં એક મુલાકાતમાં બ્રિને જણાવ્યું હતું કે , "તે સમય મારા માતાપિતાએ કઠિન સમય ગાળ્યો હતો તે હું જાણું છુ અને મને સ્ટેટ્સમાં લાવવા બદલ હું ઘણો જ આભારી છું."<ref name="Scott">[15] ^ સ્કૉટ, વર્જિનિયા. ''ગૂગલ(Google)ઃ કૉર્પોરેશન્સ ધેટ ચેન્જ્ડ ધ વર્લ્ડ'' , ગ્રીનવુડ પબ્લિશિંગ ગ્રુપ (2008).</ref> એક દાયકા પહેલા 1990ના ઉનાળામાં, તેમની 17મી વર્ષગાંઠ પહેલા તેમના પિતાએ સર્ગેઇ સહિત ગિફ્ટેડ હાઇ સ્કુલ મેથ વિદ્યાર્થીઓના જૂથની આગેવાની લીધી હતી જેમાં સોવિયેતમાં બે સપ્તાહનો વિનીમય કાર્યક્રમ હતો. "સેર્ગેઇ યાદ કરે છે કે, આ પ્રવાસે તેમના બાળપણના સત્તાના ભયને ફરી ઉજાગર કર્યો હતો" અને તેઓ યાદ કરે છે કે તેમના પ્રથમ "સંઘર્ષમય સોવિયેત જુલમ પરના આવેગે તેમને પોલીસ કાર પર પત્થરો ફેંકવા પ્રેર્યા હતા." માલસિડ ઉમેરે છે કે, "પ્રવાસના બીજા દિવસે જ્યારે જૂથે મોસ્કોની નજીક કંટ્રીસાઇડમાં સેનિટેરિયમની મુલાકાત લીધી ત્યારે સર્ગેઇએ તેમના પિતાને બાજુ પર રાખીને તેમની આંખમાં જોઇને કહ્યું હતું કે 'અમને રશિયામાંથી બહાર લાવવા બદલ તમારો આભાર.'"<ref name="Moment"/><ref name="Moment"/> === અમેરિકામાં શિક્ષણ === બ્રિને એડેલ્ફી, મેરીલેન્ડમાં પેઇન્ટ બ્રાન્ચ મોન્ટેસરી સ્કુલ ખાતે ગ્રેડ સ્કુલ ખાતે હાજરી આપી હતી, પરંતુ તેમણે વધારાનું શિક્ષણ ઘરે લીધું હતું; તેમના પિતા કે જેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડ ખાતે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ મેથેમેટિક્સના અધ્યાપક હતા તેમણે તેમની ગણિતમાં રુચિનુ્ સંવર્ધન કર્યું હતું અને તેમના પરિવારે તેમની રશિયન-ભાષા કુશળતાઓમાં સહાય કરી હતી. સપ્ટેમ્બર 1990માં, ગ્રીનબેલ્ટ, મેરીલેન્ડમાં એલેનોર રુઝવેલ્ટ હાઇ સ્કુલમાં હાજરી આપ્યા બાદ, બ્રિને કોમ્પ્યુટર સાયન્સ અને [[ગણિત]] ભણવા માટે યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડ, કોલેજ પાર્કમાં એડમિશન લીધું હતું, જ્યાં તેમણે તેમની સન્માન સાથે મે 1993માં તેમની બેચલર ઓફ સાયન્સ ડિગ્રી મેળવી હતી. <ref name="resume">{{cite web |url=http://infolab.stanford.edu/~sergey/resume.html |title=Resume |access-date= 2008-03-09 |last=Brin |first=Sergey |date=January 7, 1997 |quote= }}</ref> બ્રિને નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન તરફથી સ્નાતક ફેલોશિપ પર સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતે કોમ્પ્યુટર સાયન્સમાં સ્નાતક અભ્યાસનો પ્રારંભ કર્યો હતો. 1993માં તેઓ મેથેમેટિકાના સર્જક વોલફ્રામ રિસર્ચ ખાતે ઇન્ટર્ન્ડ (સહાયક સ્નાતક) રહ્યા હતા. <ref name="resume"/> તેમણે સ્ટેનફોર્ડ ખાતેના તેમના પીએચ.ડી અભ્યાસમાંથી રજા મેળવી હતી. <ref>{{cite web |url=http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=534604&symbol=GOOG |title=Sergey Brin: Executive Profile & Biography – BusinessWeek |access-date= 2008-03-09|work=[[Business Week]] |publisher= |pages= |language= |doi= |archive-url = |archive-date= |quote=He is currently on leave from the PhD program in computer science at Stanford university...}}</ref> == સર્ચ એન્જિન વિકાસ == સ્ટેનફોર્ડ ખાતે વિદ્યાર્થીઓના અનુસ્થાપન દરમિયાન તેઓ લેરી પેજને મળ્યા હતા. ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' માટેના તાજેતરની મુલાકાતમાં બ્રિને રમૂજ કરતા જણાવ્યું હતું કે "અમે બંને વાંધાભરેલા હતા." તેઓ મોટા ભાગના વિષયોમાં અસંમતિ દાખવનારા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. પરંતુ એક સાથે સમય ગાળ્યા બાદ તેઓ "બૌદ્ધિક આદર્શ સાથી અને ગાઢ મિત્રો બની ગયા હતા". બ્રિનનું ધ્યાન ડેટા માઇનીંગ સિસ્ટમ વિકસાવવા પર કેન્દ્રિત હતું જ્યારે પેજ "તેમના અન્ય પેપરો પરના ટાંકણો પરથી સંશોધનની અગત્યતાની બાદબાકીના ખ્યાલને વિકસાવતા હતા." <ref name="Economist"/> સાથે, આ જોડીએ પ્રતિપાદિત કર્યું હતું જેને બહોળા પ્રમાણમાં તેમના આધારભૂત ફાળા તરીકે માનવામાં આવે છે, જેને "ધી એનાટોમિ ઓફ અ લાર્જ સ્કેલ હાયપરટેક્સ્ટ્યુઅલ વેબ રિસર્ચ એન્જિન" નામના પેપરમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા. <ref>"[http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf લાર્જ-સ્કેલ હાયપરટેક્ચ્યુઅલ વેબ સર્ચ એન્જિનની રચના]"</ref> તેમના ખ્યાલોને સંયુક્ત કરતા તેમણે "તેમના મોટા ઓરડાને કોમ્પ્યુટરોની ચિપથી છલોછલ ભરી દીધો હતો" અને વેબ પર તેમના નવા સર્ચ એન્જિન ડિઝાઇન પર પરીક્ષણ કર્યું હતું. તેમનો પ્રોજેક્ટ પૂરતી ઝડપથી વિકસ્યો હતો "જે સ્ટેનફોર્ડના કોમ્પ્યુટીંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટેની મુશ્કેલીનું કારણ બન્યો હતો." પરંતુ તેઓને એવી પ્રતીતિ થઇ હતી કે તેઓને વેબ સર્ચ કરવા માટે શ્રેષ્ઠ એન્જિનનું સર્જન કરવામા સફળતા પ્રાપ્ત થઇ છે અને તેમની સિસ્ટમ પર કામ કરવા માટે તેમના પીએચડી(PhD) અભ્યાસને છોડી દીધો હતો. <ref name="Economist"/> માર્ક માલસિડ લખ્યું હતું તેમ, "શિક્ષક સભ્યો, પરિવાર અને મિત્રો પાસેથી ભંડોળ આમંત્રતા સેર્ગેઇ અને લેરીએ કેટલાક સર્વર ખરીદવા માટે સાથે મળીને પૂરતું ભંડોળ ઊભુ કર્યું હતુ ંઅને તે મેનલો પાર્કમાં... આવેલા વિખ્યાત ગેરેજને ભાડે આપ્યું હતુ, (તરત પછી) સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સના સહસ્થાપક એન્ડી બેકટોલશેઇમે 100,000 ડોલરનો ચેક "ગૂગલ, ઇન્ક (Google, Inc.)"ને લખી આપ્યો હતો. મુશ્કેલી માત્ર એક જ હતી કે “ગૂગલ, ઇન્ક (Google, Inc.)” હજુ સુધી અસ્તિત્વમાં આવી ન હતી- હજુ સુધી કંપનીની શરૂઆત કરવામાં આવી ન હતી. બે સપ્તાહ સુધી તેમણે કાગળ પર કામ કર્યું હોવાથી, આ યુવાન વ્યક્તિઓ પાસે તેમના નાણાં મુકવાની કોઇ જગ્યા ન હતી." <ref name="Moment"/> ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' મેગેઝીન બ્રિનનો પેજ તરફનો જીવન પરત્વેનો દ્રષ્ટિકોણ ગૂગલ(Google)ના સિદ્ધાંત દ્વારા સ્વપ્નોના સરવાળાને આધારે વર્ણવે છે કે, "વિશ્વની તમામ માહિતીને 'સાર્વત્રિક પહોંચમાં હોય તેવી અને ઉપયોગી' બનાવવી.'" અન્યોએ તેમના સ્વપ્નને આધુનિક પ્રિન્ટીંગના શોધક જોહનીસ ગુટેનબર્ગ સાથે સરખાવ્યું હતું: :"1440માં, જોહાનિસ ગુટનબર્ગે યુરોપને મિકેનિકલ પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ, વ્યાપક વપરાશમાં પ્રિન્ટીંગના બાઇબલ તરીકે રજૂ કર્યું હતું. આ ટેકનોલોજીએ પુસ્તકો અને હસ્તલિખિત પ્રતો-હાથ દ્વારા મૂળભૂત રીતે નકલ-ને સ્વીકારી હતી-જેથી વધુ ઝડપી દરે પ્રિન્ટ કરી શકાય આમ જાણકારીમાં ફેલાવો કર્યો હતો અને યુરોપીયન પુનરોજ્જીવનમાં દાખલો બેસાડ્યો હતો. . ગૂગલે (Google) પણ સમાન કામગીરી કરી હતી."<ref>[http://www.librarystuff.net/2009/10/01/google-the-gutenberg/ ''ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119215310/http://www.librarystuff.net/2009/10/01/google-the-gutenberg/ |date=2015-01-19 }}, 1 ઓકટો., 2009</ref> તે રીતે આ તુલનાને ''ધી ગૂગલ(Google) સ્ટોરી'' દ્વારા નોંધવામાં આવી હતી: "ગુટેનબર્ગથી જ નહી . . . નવી શોધે ગૂગલ(Google)ની જેમ તલસ્પર્શી રીતે વ્યક્તિગતને સત્તા બક્ષી છે અને માહિતીં એક્સેસ સ્થાપિત કર્યો છે."<ref name="Vise"/>{{rp|1}} બન્નેએ 'વેબ સર્ચીસ માટે નવું એન્જિન બનાવ્યા બાદ, લાંબા ગાળે તેમણે એવી માહિતી વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું હતું કે જે આજે વેબથી પર છે', જેમ કે ડિજીટલાઇઝીંગ બુક્સ અને આરોગ્ય માહિતીમાં વિસ્તરણ.<ref name="Economist"/> == અંગત જીવન == મે 2007માં, બ્રિને ધી બહામાસમાં એની વોજકિકી સાથે લગ્ન કર્યા હતા. વોજકિકી બાયોટેક વિશ્લેષક અને બાયોલોજીમાં બી.એસ. સાથે યેલ યુનિવર્સિટીની 1996ની સ્નાતક છે. <ref name="Washington Post">{{cite news | first = Amy | last = Argetsinger | coauthors = Roberts, Roxanne | title = The Reliable Source | work = [[The Washington Post]] | date = May 13, 2007 | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/12/AR2007051201168.html | access-date = 2007-10-20}}</ref><ref>{{cite web | title = Anne Wojcicki Marries the Richest Bachelor | publisher = Cosmetic Makovers | url = http://cosmetic-makeovers.com/2007/05/18/anne-wojcicki-marries-the-richest-bachelor | access-date = 2007-10-20 | archive-date = 2007-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028080241/http://www.cosmetic-makeovers.com/2007/05/18/anne-wojcicki-marries-the-richest-bachelor | url-status = dead }}</ref> તેણી આરોગ્ય માહિતીમાં સક્રિય રસ ધરાવે છે, અને તે અને બ્રિન સાથે મળીને તેને વધુ પહોંચક્ષમ બનાવવા નવા રસ્તાઓ વિકસાવી રહ્યાં છે. તેમના પ્રયત્નોના ભાગરૂપે તેમણે હ્યુમન જેનોમ પ્રોજેક્ટ અંગે અગ્રણી સંશોધકો સાથે વિચારવિમર્શ કર્યો હતો. "બ્રિન સહજવૃત્તિથી જિનેટિક્સને ડેટાબેઝ અને કોમ્પ્યુટીંગ સમસ્યા તરીકે ગણે છે. તેમની પત્ની પણ એમ માને છે, જેઓ 23andMe" કંપનીના સહસ્થાપક હતા, જે લોકોને પૃથ્થકરણ અને તેમના પોતાની જિનેટકિ તૈયારીઓ (રંગસૂત્રોની 23 જોડીઓ સમાવિષ્ટ)માં સહાય કરે છે.<ref name="Economist"/> ગૂગલ(Google)ની ઝેઇટગાઇસ્ટ કોન્ફરન્સ ખાતે તાજેતરમાં કરાયેલી જાહેરાતમાં, તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ આશા રાખે છે કે એક દિવસે દરેક જણ તેમના જિનેટિક કોડ વિશે જાણકારી મેળવશે, જેથી ડોકટરો, દર્દીઓ અને સંશોધકોને ડેટામાં સહાય કરી શકાય અને તેમની ખામીઓની મરમ્મત કરવામાં પ્રયત્ન કરે.<ref name="Economist"/> બ્રિનના માતા, યુજેનીયાને પાર્કીન્સનના રોગનું નિદાન થયું હતું. 2008માં, તેમણે યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડ સ્કુલ ઓફ મેડિસીનને દાન આપવાનું નક્કી કર્યું હતું, જ્યાં તેમના માતા સારવાર લઇ રહ્યા હતા. <ref>{{cite news | title = Google Co-Founder Has Genetic Code Linked to Parkinson's | url= http://www.nytimes.com/2008/09/19/technology/19google.html?_r=1&partner=rssnyt&emc=rss&oref=slogin | access-date = 2008-09-18 | work=The New York Times | first=Miguel | last=Helft | date=September 19, 2008}}</ref> બ્રિને 23એન્ડમિ(23AndMe)ની સેવાઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને શોધ્યું હતું કે પાર્કીનસન્સ સામાન્ય રીતે વંશીય નહીં હોવા છતાં, તેઓ અને તેમની માતા બન્ને એલઆરઆરકે2 (LRRK2) જેનનું પરિવર્તન ધરાવે છે, જે પાછળના વર્ષોમા 20 અને 80% વચ્ચે પારકીનસન્સના વિકાસની તકો બનાવે છે. <ref name="Economist">"એનલાઇટનમેન્ટ મેન", ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' , 6 ડિસે., 2008 [http://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=12673407 ]</ref> આ પ્રકારની બાબતોમાં અવગણના આનંદ નહોતી આપતી તેવું પૂછતા તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે તેમની જાણકારીનો અર્થ એ છે કે તેઓ હવે રોગને થતો અટકાવી શકે છે. ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' આવેલો તંત્રીલેખ દર્શાવે છે કે "શ્રી બ્રિન તેમના એલઆરઆરકે2 (LRRK2)ના પરિવર્તનને તેમના અંગત કોડમાં એક ખામી તરીકે ગણાવે છે અને કોમ્યુટર કોડથી કોઇ અલગ ખામી નહીં કે જે ગૂગલ(Google)ના એન્જિનિયરો દરરોજ ફિક્સ કરે છે. પોતાની જાતને સહાય કરતા તેઓ અન્યોને પણ મદદ કરી શકે છે. તેઓ પોતાની જાતને નસીબદાર માને છે. ... પરંતુ શ્રી બ્રિન બહુ મોટા મુદ્દો નજર સમક્ષ લાવતા હતા. એવું નથી કે જ્ઞાન હંમેશાં સારું જ હોય છે, અને ચોક્કસ જ, હંમેશાં અજ્ઞાન કરતાં વધુ જ સારું હોય છે?"<ref name="Economist"/> == ચીનમાં ગૂગલ(Google) પર પ્રતિબંધ == {{details|Censorship in the People's Republic of China}} તેમની યુવાની અને તેમના પરિવારને સોવિયેત યુનિયન છોડવાના કારણોને યાદ કરતા તેમણે "ગૂગલ(Google)ને સેન્સર સર્ચ એન્જિન પરિણામોને મંજૂરી આપતા ચીનની સામ્યવાદી સરકારને ખુશ રાખવાના ગૂગલ(Google)ના નિર્ણય સામે નારાજી વ્યક્ત કરી હતી", પરંતુ નક્કી કર્યું હતું કે ચાઇનીઝ ગૂગલ(Google)ની ઉપલબ્ધિ વિના પણ સારી સ્થિતમાં રહી શકશે. <ref name="Economist"/> તેમણે તેમના કારણો ''ફોર્ચ્યુન'' મેગેઝીનને સમજાવ્યા હતા: :"અમે માન્યુ હતું કે ત્યાં ભાગ લેવાથી અને અમારી સેવાઓને વધુ ઉપલબ્ધ બનાવતા, અમને 100 ટકા હિસ્સો ન મળે તો પણ તે ચાઇનીઝ વેબ યૂઝરો માટે વધુ સારું ગણાશે, કારણ કે અંતે તો તેઓ વધુ માહિતી મેળવશે, જો કે તે પૂરતી નહીં હોય."<ref name="Martin">માર્ટીન, ડિક. ''રિબિલ્ડીંગ બ્રાન્ડ અમેરિકા: હેટ વી મસ્ટ ડુ ટુ રિસ્ટોર અવર રેપ્યુટેશન એન્ડ સેફગાર્ડ ધ ફ્યુચર ઓફ અમેરિકન બિઝનેસ એબ્રોડ'' , એએમએસીઓએમ (AMACOM) ડિવીઝન. અમેરિકન મેનેજમેન્ટ. એએસએસએન. (2007)</ref> 12 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ ગૂગલે(Google) એક મહિના પહેલા શરૂ થયેલા તેના કોમ્પ્યુટરો અને કોર્પોરેટ આંતરમાળખા પર મોટા સાયબર હૂમલાઓ થયા હોવાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો, જેમાં અસંખ્ય જીમેલ એકાઉન્ટમાં એક્સેસ કરવાનો અને ગૂગલ(Google)ની બૌદ્ધિક સંપત્તિની ચોરી થયો હોવાનો સમાવેશ થાય છે. હૂમલાનું પગેરુ ચીનમાં મળી આવ્યા બાદ, કંપનીએ દર્શાવ્યું હતું કે તે ચીનમાં તેના સર્ચ એન્જિન પર પ્રતિબંધ મૂકશે નહીં અને જરૂર પડ્યે દેશમાંથી સદંતર બહાર નીકળી જશે. ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સે'' એવો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો કે "હૂમલાખોરોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચાઇનીઝ હ્યુમન રાઇટ્સ એક્ટીવીસ્ટના જીમેલ એકાઉન્ટમાં એક્સેસ કરવાનો હતો, પરંતુ તે હૂમલાએ અન્ય મોટી 20 કંપનીઓ કે જે નાણા, ટેકનોલોજી, મિડીયા અને કેમિકલ ક્ષેત્રે કાર્યરત હતી તેને પણ લક્ષ્યાંક બનાવવામાં આવી હતી."<ref>[http://www.nytimes.com/2010/01/13/world/asia/13beijing.html "ગૂગલ(Google), સાઇટીંગ સાયબર એટેક, થ્રેટન્સ ટુ એક્ઝિટ ચાઇના"], ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 12 જાન્યુઆરી, 2010</ref><ref>[http://googleblog.blogspot.com/2010/01/new-approach-to-china.html અ ન્યુ એપ્રોચ ટુ ચાઇના]</ref> બાદમાં એવો અહેવાલ રજૂ કરાયો હતો કે હૂમલામાં "ગૂગલ(Google)ની ક્રાઉન જ્વેલ્સ, કે જે એક પાસવર્ડ સિસ્ટમ હતી અને વિશ્વભરના કરોડો યૂઝરોના એક્સેસ પર નિયંત્રણ કરે છે તેનો પણ સમાવેશ થતો હતો."<ref>[http://www.nytimes.com/2010/04/20/technology/20google.html?nl=technology&amp;emc=techupdateema1 "સાયબરએટેક ઓન ગૂગલ(Google) સેઇડ ટુ હીટ પાસવર્ડ સિસ્ટમ"] ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 19 એપ્રિલ, 2010</ref> માર્ચ, 2010ના અંતમાં તેણે સત્તાવાર રીતે ચાઇના સ્થિત સર્ચ એન્જિનને રદ કર્યું હતું જ્યારે તેની બિનપ્રતિબંધિત [[હોંગકોંગ|હોંગ કોંગ]] સાઇટને કાર્યરત રાખી હતી. સમાન પ્રકારના પગલામાં ડોમેન રજિસ્ટ્રાર ગો ડેડી ઇન્કે. પણ કોંગ્રેસને જણાવ્યું હતું કે તે તેમના નોંધણીદારો વિશેની ગુપ્ત માહિતીની નવી ચાઇનીઝ સરકારની જરૂરિયાતોને કારણે પરત ફરશે. <ref name="WSJ"/> ગૂગલ(Google) માટે બોલતા બ્રિને તેમની મુલાકાત દરમિયાનમાં જણાવ્યું હતું કે , "અમે ચીનમાં આ પગલું ભરી રહ્યા છે તેનું એક કારણની ખુશી એટલા માટે છે કે ચાઇના જેવી સ્થિતિ અન્ય દેશોને પણ તેમના પોતાના ફાયરવોલ્સનો પ્રયત્ન અને લાગુ પાડવા માટે ખરેખર પ્રોત્સાહન આપી રહી છે." <ref name="WSJ">[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704266504575141064259998090.html "બ્રિન ડ્રુવ ગૂગલ(Google) ટુ પુલ બેક ઇન ચાઇના"] ''વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'' , 24 માર્ચ, 2010</ref> ''સ્પાઇજેલ'' સાથેની અન્ય એક મુલાકાત દરમિયાન તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "અમારા માટે કાયમ ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે કે અમે ઇન્ટરનેટ પર નિખાલસતા માટે અમે કેવી શ્રેષ્ઠ રીતે લડી શકીએ. અમે માનીએ છીએ કે ઇન્ટરનેટ પર નિખાલસતા અને માહિતીના સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવા માટે અમે આવી જ શ્રેષ્ઠ વસ્તુ કરી શકીએ છીએ."<ref>[http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,686269,00.html "ગૂગલ(Google) કો-ફાઉન્ડર ઓન પુલીંગ આઉટ ઓફ ચાઇના"] ''સ્પાઇજેલ ઓનલાઇન'' , 30 માર્ચ, 2010</ref> આ પગલાને બહુ થોડી કંપનીઓએ તેમનો ટેકો આપ્યો હતો ત્યારે ઘણા ઇન્ટરનેટ "સ્વતંત્રતા તરફીઓએ આ પગલાંને વધાવ્યું હતું," અને તે કાયદાઘડવૈયાઓ પાસેથી "યુ.એસમાં પ્રસંશા પ્રાપ્ત કરી રહ્યું છે. <ref name="WSJ"/><ref>[http://money.cnn.com/2010/03/24/technology/china_google_hearing/index.htm "કોંગ્રેસ સ્લેમ્સ ચાઇના એન્ડ માઇક્રોસોફ્ટ, પ્રેઇઝીઝ ગૂગલ(Google)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503175404/http://money.cnn.com/2010/03/24/technology/china_google_hearing/index.htm |date=2011-05-03 }} ''સીએનએન મની'' , 24 માર્ચ, 2010</ref> સેનેટર બાયરોન ડોર્ગને જણાવ્યું હતું કે "ગૂગલ(Google)નો નિર્ણય પ્રતિભાવ અને માહિતીની તરફેણમાં મજબૂત પગલું છે."<ref>[https://web.archive.org/web/20100327010750/http://news.yahoo.com/s/ap/20100325/ap_on_hi_te/as_china_google "ગૂગલ(Google)્સ ડીલઇન ડાઉટ અમિડ સ્પેટ વિથ પેઇજીંગ"] યાહૂ ન્યુઝ, 25 માર્ચ, 2010</ref> અને કોંગ્રેસમેન બોબ ગુડલેટે જણાવ્યું હતું કે, "ગૂગલ(Google).સીએન. પર સેન્સરીંગ સર્ચને બંધ કરી દેવાના હિંમતવાન પગલાં માટે હું ગૂગલ(Google)ના વખાણ કરું છું. ગૂગલ(Google)ે રેતીમાં રેખા દોરી છે અને ચીનમાં વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા નિયંત્રણોના અત્યંત ઘાટા વિસ્તારમાં ચળકાટ મારી રહી છે."<ref>[http://goodlatte.house.gov/2010/03/goodlatte-statement-in-support-of-googles-decision-to-stop-censoring-in-china.shtml "ગુડલેટ સ્ટેટમેન્ટ ઇન સપોર્ટ ઓફ ગૂગલ(Google)્સ ડિસીશન ટુ સ્ટોપ સેન્સરીંગ ઇન ચાઇના"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721042833/http://goodlatte.house.gov/2010/03/goodlatte-statement-in-support-of-googles-decision-to-stop-censoring-in-china.shtml |date=2011-07-21 }} 23 માર્ચ, 2010</ref> કારોબારના દૃષ્ટિકોણથી ઘણા સમર્થન આપે છે કે આ પગલાંથી ગૂગલ(Google)ના નફાને અસર થવાની શક્યતા છે: "ગૂગલ(Google) આ પગલાં માટે ભારે મોટી કિંમત ચૂકવવા જઇ રહ્યું છે, કેમ કે તે ચીનમાં તેની સેવા પર પ્રતિબંધની ના પાડવા માટે પ્રસંશાને લાયક છે."<ref>[http://www.kansascity.com/2010/03/28/1842611/googles-strategy-in-china-deserves.html "ગૂગલ(Google)્સ સ્ટ્રેટેજી ઇન ચાઇના ડિઝર્વઝ પ્રેઇઝ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401043301/http://www.kansascity.com/2010/03/28/1842611/googles-strategy-in-china-deserves.html |date=2010-04-01 }} ''કાન્સાસ સિટી સ્ટાર'' , 28 માર્ચ, 2010</ref> ''ધી ન્યુ રિપબ્લિક'' ઉમેરે છે કે "ગૂગલ(Google) સમાન કડી પર આવી પહોંચી છે જે એન્ડ્રેઇ સખારોવ માટે દેખીતી મનાતી હતી: જેઓ વિજ્ઞાન અને સ્વતંત્રતા વચ્ચે એક માત્ર હતા," તેમણે આ પગલાંને "પરાક્રમ" તરીકે ગણાવ્યું હતું. <ref>[http://www.tnr.com/article/dont-be-evil "ડોન્ટ બી એવિલ"], "ધી હીરોઇઝમ ઓફ ગૂગલ(Google)," ''ધી ન્યુ રિપબ્લિક'' , 21 એપ્રિલ, 2010</ref> [[ચિત્ર:Sergey Brin cropped.jpg|thumb|સર્ગેઈ બ્રિન]] == પુરસ્કારો અને સન્માન == નવેમ્બર 2009માં, ''ફોર્બ્સ મેગેઝીને'' બ્રિન અને લેરીને વિશ્વમાં પાંચમા સૌથી શક્તિશાળી લોકો તરીકે દર્શાવવાનું નક્કી કર્યું હતું. <ref>[http://www.forbes.com/lists/2009/20/power-09_Sergey-Brin-and-Larry-Page_D664.html "ધા વર્લ્ડઝ મોસ્ટ પાવરફુલ પીપલ: #5 સર્ગેઇ બ્રિન અને લેરી પેજ"] ''ફોર્બ્સ'' મેગેઝીન, 11 નવે., 2009</ref> અગાઉ તે જ વર્ષના ફેબ્રુઆરીમાં, બ્રિનને નેશનલ એકેડમી ઓફ એન્જિનીયરીંગમાં લેવામાં આવ્યા હતા, જે "એન્જિનીયરોને અનેક મોટી વ્યાવસાયિક પદવીઓ પ્રદાન કરતી સંસ્થાઓમાંની એક છે... [અને] જેમણે એન્જિનીયરીંગ સંશોધન, પ્રેક્ટિસ... ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠ પ્રદાન કર્યું છે તેમનું સન્માન કરે છે". તેમની પસંદગી ખાસ કરીને, "ઝડપી ઇન્ડેક્સીંગના વિકાસમાં આગેવાની અને વર્લ્ડ વાઇડ વેબમાંથી સંબંધિત માહિતી પરત મેળવવા માટે" કરવામાં આવી હતી. <ref>[http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02062009 નેશનલ એકેડમી ઓફ એન્જિનીયરીંગ], અખબારી યાદી, 6 ફેબ્રુ., 2009</ref> 2003માં, બ્રિન અને પેજ બન્નેને "ઉદ્યોગસાહસિક જુસ્સો વ્યક્ત કરવા બદલ અને નવા વ્યવસાયોને ગતિ આપવા બદલ..." આઈ.ઈ.(IE) બિઝનેસ સ્કૂલ <ref>[39] ^ [http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 બ્રિન અને પેજ એમબીએ(MBAs) પુરસ્કૃત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226171611/http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 |date=2009-02-26 }}, અખબાર યાદી, સપ્ટેમ્બર 9, 2003</ref>તરફથી એમબીએ(MBA)ની માનદ ઉપાધિ એનાયત કરવામાં આવી હતી[39] અને 2004માં, તેઓને માર્કોની ફાઉન્ડેશન પ્રાઈઝ મળ્યું, જે "એન્જીનિયરિંગમાં સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર" લેખાય છે, અને તેઓને કોલંબિયા યુનિવર્સિટી ખાતે માર્કોની ફાઉન્ડેશનના ફેલો(સદસ્ય) તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. "તેમની પસંદગી જાહેર કરતી વખતે, ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ, જૉન જૅય આઇસેલિને આ બન્ને યુવાનોને, આજે માહિતી પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની પદ્ધતિમાં પાયાનું પરિવર્તન કરી નાખતી તેમની શોધ બદલ અભિનંદન આપ્યા." તેઓ "વિશ્વની સૌથી પ્રભાવક સંપ્રેષણ(કોમ્યુનિકેશન) ટૅકનોલૉજી સ્થાપકોના ચૂંટેલી કૅડરના 32..."માં જોડાયા <ref>"[https://archive.is/20120709095451/findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_Sept_23/ai_n6208748 બ્રિન એન્ડ પેજ રિસીવ માર્કોની ફાઉન્ડેશન્સ હાઇસ્ટ ઓનર]". અખબારી યાદી, 23 સપ્ટેમ્બર, 2004.</ref> તેમના ફેલોના "પ્રોફાઇલ્સ"માં નશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશને અસંખ્ય અગાઉના એવોર્ડોનો સમાવેશ કર્યો હતો: :"તેમને વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ અન ટેકનોલોજી, એન્ટરટેઇનમેન્ટ અને ડિઝાઇન કોન્ફરન્સ ખાતે વક્તા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.. ... ''પીસી(PC)મૅગેઝિને'' ટોચની 100 વેબસાઈટ્સ તથા એન્જીન્સ(1998)માં Googleને સ્થાન આપીને તેની પ્રશંસા કરી હતી તથા 1999માં વેબસાઈટ ઍપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટમાં નવપ્રવર્તન માટે Googleને ટેકનિકલ ઍક્સલન્સ અવૉર્ડ આપ્યો હતો. 2000ની સાલમાં, ટૅકનિકલ સિદ્ધિ માટે Googleને પીપલ્સ વૉઈસ અવૉર્ડ, વેબી અવૉર્ડ<ref>[43] ^ [http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=2011-05-13 }}, ફેલો પ્રોફાઇલ.</ref> મળ્યો, અને 2001માં ઉત્કૃષ્ટ સર્ચ સર્વિસ, શ્રેષ્ઠ ઇમેજ સર્ચ એન્જીન, શ્રેષ્ઠ ડિઝાઈન, સૌથી મૈત્રીપૂર્ણ વેબમાસ્ટર સર્ચ એન્જીન તથા શ્રેષ્ઠ સર્ચ ફીચર માટે સર્ચ એન્જીન વૉચ અવૉર્ડ્સ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા."<ref>[43] ^ [http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=2011-05-13 }}, ફેલો પ્રોફાઇલ.</ref> ''ફોર્બ્સ'' ના જણાવ્યા પ્રમાણે તેઓ અને લેરિ પેજ વર્ષ 2010માં 17.5 બિલિયન ડોલરની વ્યક્તિગત સંપત્તિ સાથે વિશ્વમાં 24મા ક્રમના સૌથી ધનવાન વ્યક્તિ છે.<ref name="Topic page on Sergey Brin">{{cite web | title = Topic page on Sergey Brin | publisher = Forbes | url = http://billionaires.forbes.com/topic/Sergey_Brin | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2010-11-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101102200306/http://billionaires.forbes.com/topic/Sergey_Brin | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102200306/http://billionaires.forbes.com/topic/Sergey_Brin |date=2010-11-02 }}</ref> == અન્ય રુચિઓ == બ્રિન ગૂગલ(Google)થી પણ આગળ નીકળી જાય તેવા અન્ય વધુ અંગત પ્રોજેક્ટો પર કામ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૈકલ્પિક ઉર્જા ઉદ્યોગમાં નવેસરની ઉર્જા સ્ત્રોતો શોધી કાઢવા માટે રોકાણ કરતી ગૂગલ(Google)ની પરોપકારી શાખા Google.org ખાતે તેઓ અને પેજ વિશ્વની ઉર્જા અને આબોહવા સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવવા માટે મદદ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. કંપની સમર્થન આપે છે કે તેના સ્થાપક "ખરેખર મોટી સમસ્યાઓને ટેકનોલોજીના ઉપયોગ વડે ઉકેલવા માગે છે."<ref name="windpower">[http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/10/google_a_vanguard_of_the.html "કાર્સ એન્ડ વીન્ડ: વોટ્સ નેક્સ્ટ ફોર ગૂગલ(Google) એઝ ઇટ પુશીઝ બિયોન્ડ ધ વેબ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219210737/http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/10/google_a_vanguard_of_the.html |date=2018-02-19 }} ''વોશિગ્ટોન પોસ્ટ'' , 12 ઓક્ટો., 2010</ref> ઓક્ટોબર 2010માં ઉદાહરણ તરીકે, તેમણે ઇસ્ટ કોસ્ટ પાવર ગ્રીડને મદદ કરવા માટે મોટા ઓફશોર વિન્ડપાવર વિકાસમાં રોકાણ કર્યું હતું,<ref>[http://googleblog.blogspot.com/2010/10/wind-cries-transmission.html "ધી વિન્ડ ક્રાઇસ ટ્રાન્સમિશન"] ગૂગલ(Google)નો સત્તાવાર બ્લોગ, 11 ઓક્ટો., 2010</ref> જે અંતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રથમ "ઓફશોર વિન્ડ ફાર્મ" તરીકે ઉભરી આવી હતી. <ref>[http://www.reuters.com/article/idUSTRE69B4NU20101012?pageNumber=2 "ગૂગલ(Google) જોઇન્સ $5 બીલીયન યુ.એસ. ઓફશોર વિન્ડ ગ્રીડ પ્રોજેક્ટ"] ''રુઇટર્સ'' 12 ઓક્ટો., 2010</ref> એક સપ્તાહ અગાઉ તેમણે એક કારની રજૂઆત કરી હતી, "કૃત્રિમ સમજ" ધરાવતી હતી, તે વીડિયો કેમેરા અને રડાર સેન્સરની મદદથી તેની જાતે હંકારી શકતી હતી. <ref name="windpower"/> ભવિષ્યમાં, સમાન સેન્સર્સ સાથેના ડ્રાઇવરોથી અકસ્માતો ઓછા થશે. આ સલામત વાહનો તેથી હળવા બનાવી શકાય અને તેમાં ઓછા ઇંધણ વપરાશની જરૂર પડે છે. <ref>માર્કોફ્ફ, જોહ્ન. [http://www.nytimes.com/2010/10/10/science/10google.html?_r=2&amp;hp=&amp;pagewanted=all "ગૂગલ(Google) કાર્સ ડ્રાઇવ ધેમસેલ્વઝ, ઇન ટ્રાફિક"] ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ,'' 9 ઓક્ટો., 2010</ref> તેઓ વૈશ્વિક પુરવઠો વધારવા સંશોધન ઉકેલનું સર્જન કરી શકાય તે માટે કંપનીઓને એકત્ર કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. <ref name="LATimes">ગુયન, જેસિકા (17 સપ્ટેમ્બર, 2008). "[http://latimesblogs.latimes.com/technology/2008/09/googles-schmidt.html ગૂગલ(Google)્સ શમિડ્ટ, પેજ એન્ડ બ્રિન હોલ્ડ કોર્ટ એટ ઝેઇટગેઇસ્ટ]". ''લોસ એન્જલસ ટાઇમ્સ.'' 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref> તેઓ તેસલા મોટર્સમાં રોકાણકાર છે, જેણે તેસલા રોડસ્ટાર, {{convert|244|mi|km|sing=on}} રેંજ બેટરી ઇલેક્ટ્રીક વાહન વિકસાવ્યુ હતું. બ્રિને ટેલિવીઝન શો અને અસંખ્ય ડોક્યુમેન્ટ્રી સમક્ષ દેખા દીધી છે જેમાં ''ચાર્લ્સ રોઝ'' , સીએનબીસી, અને સીએનએનનો સમાવેશ થાય છે. 2004માં તેઓ અને લેરી પેજને ''એબીસી વર્લ્ડ ન્યુઝ ટુનાઇટ'' દ્વારા "પર્સન્સ ઓફ ધી વીક" એવુ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. જાન્યુઆરી 2005માં તેઓ વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના અનેક "યુવાન વૈશ્વિક નેતાઓ"માંના એક તરીકે નોમિનેટેડ થયા હતા. તેઓ અને પેજ 2009ની ફિલ્મ ''બ્રોકન એરોઝ'' ના એક્ઝિક્યુટિવ નિર્માતા પણ છે. જૂન 2008માં, બ્રિને વર્જિનીયા સ્થિત અવકાશ પ્રવાસન કંપની સ્પેસ એડવેન્ચરમાં 4.5 મિલીયન ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું. સ્પેસ એડવેન્ચર્સના 2011માં સૂચિત અનેક ફ્લાઇટ્સમાંના એક માટે તેમનું રોકાણ એક અનામત તરીકે રહેશે. અત્યાર સુધીમાં, સ્પેસ એડવેન્ચર્સે સાત પ્રવાસીઓને અવકાશમાં મોકલ્યા છે. <ref>{{cite news | first = John| last = Schwartz| title = Google Co-Founder Books a Space Flight | publisher = [[The New York Times]] Online | date = June 11, 2008 | url = http://www.nytimes.com/2008/06/11/technology/11soyuz.html?hp | access-date = 2008-06-11}}</ref> તેઓ અને પેજ કસ્ટમાઇઝડ બોઇંગ 767-200 અને ડોર્નીયર આલ્ફા જેટની સહ માલિકી ધરાવે છે, અને તે રાખવા પાછળ વર્ષે 1.4 મિલીયન ડોલરની ચૂકવણી કરે છે અને બે ગલ્ફસ્ટ્રીમ V જેટ્સની માલિકી મોફેટ્ટ ફેડરલ એરફિલ્ડ ખાતે ગૂગલ(Google) એક્ઝિક્યુટિવોની છે. એરક્રાફ્ટમાં વૈજ્ઞાનિક સાધન છે જે ફ્લાઇટમાં એકત્ર કરવામાં આવનારા અજમાયશી ડેટાને લેવા માટે [[નાસા]] દ્વારા ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યુ છે. <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/09/13/technology/13google.html|title=Google Founders’ Ultimate Perk: A NASA Runway|first=Miguel|last=Helft|date=September 13, 2007|work=The New York Times|access-date= 2007-09-13}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/09/13/BUPRS4MHA.DTL|title=Google founders pay NASA $1.3 million to land at Moffett Airfield|first=Verne|last=Kopytoff|date=September 13, 2007|access-date=2007-09-13|work=San Francisco Chronicle|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516185454/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F09%2F13%2FBUPRS4MHA.DTL|url-status=dead}}</ref> બ્રિન અમ્બાર(AmBAR)ના સભ્ય છે, જે એક રશિયન બોલતા કારોબાર વ્યાવસાયિકો (સ્વદેશ ત્યાગ કરનારા અને કાયમી વસવાટ કરનારાઓ એમ બન્ને)ની [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં નેટવર્કિંગ સંસ્થા છે. તેમણે ઘણી વાર વક્તા તરીકે હાજરી આપી છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.svod.org/2006/sponsors/ambar |title=''અમેરિકન બિઝનેસ એસોસિયેશન ઓફ રશિયન પ્રોફેશનલ્સ'' |access-date=2011-04-28 |archive-date=2007-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071004091226/http://www.svod.org/2006/sponsors/ambar |url-status=dead }}</ref> == અવતરણો == *"જ્યારે નાણાં મેળવવા ઘણા સરળ હોય છે ત્યારે તમે ખરખર શોધ અને સાહસિકતા સાથે મિશ્રિત ઘણો અવાજ પ્રાપ્ત કરો છો. કઠિન સમય સિલીકોન વેલીના શ્રેષ્ઠ ભાગોને બહાર લાવ્યો છે"<ref name="LATimes"/> *"અમે એવા અભિપ્રાય ધરાવીએ છીએ કે દરેક વેબ પેજીસનું સમાન રીતે સર્જન કરવામાં આવ્યું નથી. લોકો સમાન છે - પણ વેબ પેજિસ નહીં."<ref name="UCB">[http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 ગેસ્ટ લેક્ચર, યુસી બર્કલે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519211646/http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 |date=2011-05-19 }} 5 ઓક્ટો. 5, 2005 – 40 મિનીટ.</ref> *"ટેકનોલોજી એક સહજ લોકતંત્રત્મક છે. હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેરના વિકાસને કારણે તમે લગભગ કંઇ પણ પ્રમાણસર વધારો કરવા શક્તિમાન છો. તેનો અર્થ એ તે આપણા જીવનપર્યંતમં દરેક પાસે સમાન શક્તિનું સાધન હોવું જોઇએ." == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{commons category}} {{wikiquote|Sergey Brin}} * [http://en.scientificcommons.org/sergey_brin સર્ગેઇ બ્રિન દ્વારાના વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006223206/http://en.scientificcommons.org/sergey_brin |date=2011-10-06 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 બ્રિનની યુસી બર્કલે ખાતે પ્રવચન આપી રહ્યાની વીડીયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519211646/http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 |date=2011-05-19 }} – જેઓ વિકીપીડિયા અને સર્ચ એન્જિન, ગૂગલ(Google) અને તેના વિકાસ, પ્રશ્નો અને ઉત્તરો (2005 ઉતરતા)ની ચર્ચા કરે છે * [http://www.nsf.gov/discoveries/disc_summ.jsp?cntn_id=100660&amp;org=NSF → ગૂગલ(Google)ની ઉત્પત્તિ પર] * [http://too.blogspot.com સર્ગેઇ બ્રિનનો બ્લોગ] * [http://quotewords.com/quotes/Sergey_Brin.html સર્ગેઇ બ્રિન ટંકણો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715140716/http://quotewords.com/quotes/Sergey_Brin.html |date=2011-07-15 }} === મુલાકાતો/ઇન્ટર્વ્યૂ === * બ્રિન અને પેજ સાથેની વીડીયો વાતચીત [http://www.ted.com/index.php/talks/sergey_brin_and_larry_page_on_google.html "ઇનસાઇડ ધ ઘૂગલ્સ મશિન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827123326/http://www.ted.com/index.php/talks/sergey_brin_and_larry_page_on_google.html |date=2011-08-27 }} – ફેબ્રુ. 2004, 20 મિનીટ. * [http://www.linuxjournal.com/article/4196 લિનક્સ જર્નલ મુલાકાત] – 31 ઓગસ્ટ 31, 2000 * [http://www.archive.org/details/Newwebsi01 નેટ કાફ ટેલિવીઝન ઇન્ટરવ્યૂ] – 6 ઓક્ટોબર, 2000. મુલાકાતો આશરે 18 મિનીટ અને 15 સેકંડઝ ચાલે છે. * {{Fresh Air episode|url_date_arg=October 14, 2003|date=October 14, 2003}} * [http://searchenginewatch.com/searchday/article.php/3081081 સર્ચ એન્જિન વોચ મુલાકાત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060215151032/http://searchenginewatch.com/searchday/article.php/3081081 |date=2006-02-15 }} – 16 ઓક્ટોબર, 2003 * [http://www.time.com/time/podcast/business/In_Search_of_the_Real_Google.mp3 ટાઇમ મેગેઝીન ગૂગલ(Google) અને તેના સ્થાપકો વિશે ઇન્ટરનેટ પર મલ્ટીમિડીયા ફાઇલ્સ વહેંચે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010053442/http://www.time.com/time/podcast/business/In_Search_of_the_Real_Google.mp3 |date=2011-10-10 }} * [http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm "ધી સર્ચમેઇસ્ટર્સ"{/0-બ્રિન અને પેજ પર {1}બી'નાઇ બી'રીથ મેગેઝીન તરફથી પરિચય (સ્પ્રીંગ 2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330205412/http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm |date=2008-03-30 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s વિડીઓઃ Google ફાઉન્ડર્સ – ચાર્લી રોઝ મુલાકાત 2001માંથી (14 મિનિટ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120034151/http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s |date=2012-01-20 }} === લેખો === * [http://forbes.com/2004/12/23/cz_pn_fortuneslide_2.html ફોર્બ્સ.કોમ: ફોર્ચ્યુન્સ ધેટ રોર્ડ ઇન 2004] * [http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html મોમેન્ટમેગ.કોમ: ધી સ્ટોરી ઓફ સર્ગેઇ બ્રિન] [[શ્રેણી:અમેરિકન અબજોપતિઓ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૭૩માં જન્મ]] qmf8pxi57ogiy368vwp7pdgmzgzr5e3 0 32493 900974 898022 2026-05-16T00:04:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900974 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Use dmy dates|date=January 2011}} {{pp-move-indef}} {{Fix bunching|beg}} {{Infobox Tennis player |playername = Roger Federer |image = [[ચિત્ર:Roger Federer (26 June 2009, Wimbledon) 2 new.jpg|200px|alt=A dark-haired man is in the serving motion, which he is in all white clothing, and he has a reddish-black tennis racket in his right hand]] |caption = Wimbledon 2009 |country = {{flag|Switzerland|size=15px}} |residence = [[Bottmingen]], [[Switzerland]] |datebirth = {{birth date and age|df=yes|1981|08|08}} |placebirth = [[Basel]], [[Switzerland]] |height = {{height|m=1.85}} |weight = {{convert|85|kg}} |turnedpro = 1998<ref name=ATPWEBSITE>{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/tennis/3/en/players/playerprofiles/?playernumber=F324 |title=ATP website profile of Roger Federer |publisher=ATP World Tour |date= |access-date=5 July 2009}}</ref> |plays = Right-handed (one-handed backhand) |careerprizemoney = [[United States dollar|US$]]61,657,232 * [[ATP Tour records#Earnings|All-time leader in earnings]] |singlesrecord = 755–175 (81.14%) |singlestitles = 67 (4th in overall rankings in Open era) |highestsinglesranking = No. '''1''' (2 February 2004) |currentsinglesranking = No. 2 (18 October 2010) |AustralianOpenresult = '''W''' ([[2004 Australian Open - Men's Singles|2004]], [[2006 Australian Open - Men's Singles|2006]], [[2007 Australian Open - Men's Singles|2007]], [[2010 Australian Open - Men's Singles|2010]]) |FrenchOpenresult = '''W''' ([[2009 French Open – Men's Singles|2009]]) |Wimbledonresult = '''W''' ([[2003 Wimbledon Championships - Men's Singles|2003]], [[2004 Wimbledon Championships - Men's Singles|2004]], [[2005 Wimbledon Championships - Men's Singles|2005]], [[2006 Wimbledon Championships - Men's Singles|2006]], [[2007 Wimbledon Championships - Men's Singles|2007]], [[2009 Wimbledon Championships - Men's Singles|2009]]) |USOpenresult = '''W''' ([[2004 U.S. Open - Men's Singles|2004]], [[2005 U.S. Open - Men's Singles|2005]], [[2006 U.S. Open - Men's Singles|2006]], [[2007 U.S. Open - Men's Singles|2007]], [[2008 U.S. Open - Men's Singles|2008]]) |Othertournaments = Yes |MastersCupresult = '''W''' ([[2003 Tennis Masters Cup#Singles|2003]], [[2004 Tennis Masters Cup#Singles|2004]], [[2006 Tennis Masters Cup#Singles|2006]], [[2007 Tennis Masters Cup#Singles|2007]], [[2010 ATP World Tour Finals – Singles|2010]]) |Olympicsresult = 4th place (losing bronze-finalist) ({{OlympicEvent|Tennis|2000 Summer|title=2000|subcategory=Men's Singles}}) |doublesrecord = 114–74 (60.6%) |doublestitles = 8 |OthertournamentsDoubles = yes |grandslamsdoublesresults= yes |AustralianOpenDoublesresult = 3R (2003) |FrenchOpenDoublesresult = 1R (2000) |WimbledonDoublesresult = QF (2000) |USOpenDoublesresult = 3R (2002) |OlympicsDoublesresult = [[ચિત્ર:Gold medal.svg|20px]] '''Gold Medal''' ({{OlympicEvent|Tennis|2008 Summer|title=2008|subcategory=Men's Doubles}}) |highestdoublesranking = No. 24 (9 June 2003) |updated = 7 November 2010}} {{Fix bunching|mid}} {{MedalTop}} {{MedalCountry|{{SUI}}}} {{MedalSport|Men's [[Tennis at the Summer Olympics|Tennis]]}} {{MedalGold|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Tennis at the 2008 Summer Olympics|Doubles]]}} {{MedalBottom}} {{Fix bunching|end}} '''રોજર ફેડરર''' (8 ઓગસ્ટ 1981ના રોજનો જન્મ) વ્યવસાયિક સ્વિસ ટેનિસ ખેલાડી છે, જે સળંગ 237 અઠવાડિયા સુધી એટીપી (ATP) માં પ્રથમ ક્રમે રહેવાનો વિક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{cite news|title=Profile: Roger Federer – The greatest ever|date=6 July 2009|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/07/04/roger.federer.profile.wimbledon/index.html|access-date=3 October 2009|archive-date=30 એપ્રિલ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430102905/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/07/04/roger.federer.profile.wimbledon/index.html|url-status=dead}}</ref> 9 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ એસોસિયેશન ઓફ ટેનિસ પ્રોફેશનલ્સ (એટીપી (ATP))એ તેમને બીજો ક્રમ આપ્યો છે. ફેડરર મેન્સમાં 16 સિંગલ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ બિરુદ જીતવાનો વિક્રમ ધરાવે છે. તેણે કેરિયર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ મેળવનારા સાત મહાન ટેનિસ ખેલાડીઓ અને ત્રણ જુદી-જુદી સપાટી (માટી, ઘાસ અને સખત સપાટી) પર બિરુદ જીતનારા ત્રણમાંના એક (આન્દ્રે અગાસી અને રફેલ નાદાલ)માં સ્થાન મેળવ્યું છે. ઘણા રમત વિશ્લેષકો, ટેનિસ વિવેચકો, ભૂતપૂર્વ અને વર્તમાન ખેલાડીઓ ફેડરરને ટેનિસનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મહાનતમ ખેલાડી માને છે.<ref>{{cite news|author=Richard Evans| date=24 June 2007|publisher=The Observer|url=http://observer.guardian.co.uk/sport/story/0,,2110101,00.html|title=Jack the Lad|access-date=15 February 2009 | location=London|quote=Jack Kramer "is ready to anoint Roger Federer as the best he has seen. Recently in a contest Roger Federer's greatest fan was chosen, a teenager from India, ''Yash Malhotra''.}}</ref><ref>{{cite news |title=Federer the greatest ever&nbsp;— Lloyd|date=7 June 2009 |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8088191.stm|access-date=7 June 2009}}</ref><ref>{{cite news |title='Roger Federer is the greatest' says Pete Sampras after record broken|date=5 June 2009 |agency=The Guardian |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2009/jul/05/pete-sampras-roger-federer-wimbledon|first=Richard|last=Jago|access-date=9 November 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Roger Federer, greatest of all time, ensures statistics back up unrivalled artistry |date=8 June 2009 |work=Times Online |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/simon_barnes/article6451942.ece |access-date=9 June 2009 |location=London |first=Simon |last=Barnes |archive-date=15 જૂન 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615062650/http://www.thetimes.co.uk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Is Roger Federer the greatest?|date=4 July 2009 |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8133532.stm|access-date=4 July 2009}}</ref><ref>{{cite news|title=Top 10 Men's Tennis Players of All Time|publisher=Sports Illustrated|url=http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/1009/top.ten.tennis/content.1.html|access-date=23 September 2010|archive-date=18 સપ્ટેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918225840/http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/1009/top.ten.tennis/content.1.html|url-status=dead}}</ref> ફેડરર 22 કેરિયર ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં રમ્યો છે, તેમા તે સળંગ દસ ફાઇનલમાં રમ્યો છે અને 2005ની વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપથી 2010ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન સુધીના સાડા ચાર વર્ષમાં તે 19માંથી 18 ફાઇનલમાં પ્રવેશ્યો છે, તેમાં 2008ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનમાં જ તે ફાઇનલમાં પ્રવેશ્યો ન હતો. તે સળંગ 23 ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ટુર્નામેન્ટની સેમી ફાઇનલમાં પ્રવેશવાનો વિક્રમ ધરાવે છે, 2004ની વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપથી 2010ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન સુધીના સાડા પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં તેણે આ સિદ્ધિ નોંધાવી છે.<ref>{{cite news |title=Soderling rocks tennis world again |url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/french10/columns/story?columnist=garber_greg&id=5236156|access-date=1 June 2010|publisher=ESPN|author=Greg Garber}}</ref> 2011ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનમાં તે ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પહોંચ્યો ત્યારે તેણે સળંગ 27 ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પહોંચવાના જીમી કોન્નર્સના વિક્રમની બરોબરી કરી હતી.<ref>ફેડરરે ટોમ્મી રોબ્રેડોને હરાજી ચોથો રાઉન્ડ જીત્યા બાદ, યૂરોસ્પોર્ટ બ્રોડકાસ્ટમાં જીમ કુરિયરે તેની સાથે 23 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ રૂબરૂ ચર્ચા કરી હતી.</ref> ફેડરરે વિક્રમજનક ગણાય એવી પાંચ એટીપી (ATP) વર્લ્ડ ટુર ફાઇનલ્સ (ઇવાન લેન્ડલ અને પીટ સેમ્પ્રાસની બરોબરી) જીતી છે અને 17 એટીપી (ATP) માસ્ટર્સ શ્રેણી ટુર્નામેન્ટ્સ જીતી છે. તે આ ઉપરાંત તેના સહયોગી સ્ટિનસ્લાસ વાવરીન્કા સાથે 2008ની સમર ઓલિમ્પિક ગેમ્સમાં ડબલ્સમાં ઓલિમ્પિક સુવર્ણ ચંદ્રક પણ જીત્યો હતો. તે સળંગ 8 વર્ષ (2003-2010) સુધી ટોચના બે ક્રમમાં જ રહ્યો છે. ફેડરરે ટેનિસમાં મેળવેલી સફળતાના પગલે તેને સળંગ 4 વર્ષ (2005-2008) સુધી લોરિયસ વર્લ્ડ સ્પોર્ટ્સમેન ઓફ ધ યરનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.<ref>{{cite news |url=http://www.laureus.com/winners?id=418 |title=Winners Archive Roger Federer |publisher=Laureus World Sports Awards |access-date=10 July 2008 |archive-date=13 જુલાઈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713042646/https://www.laureus.com/winners?id=418 |url-status=dead }}</ref> તેને ઘણી વખત ધ ફેડરર એક્સપ્રેસના ઉપનામથી,<ref name="Nickname">{{cite web|url=http://www.allheadlinenews.com/articles/7017679597?Federer%20Express%20Cruises%20To%2016th%20Grand%20Slam%20Title,%20Tops%20Murray%20In%20Australia|title=Federer Express Cruises To 16th Grand Slam Title, Tops Murray In Australia|publisher=All Headline News|access-date=3 February 2010|date=31 January 2010|archive-date=5 નવેમ્બર 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105055543/http://www.allheadlinenews.com/articles/7017679597?Federer%20Express%20Cruises%20To%2016th%20Grand%20Slam%20Title,%20Tops%20Murray%20In%20Australia|url-status=dead}}</ref> અથવા તો તેના સંક્ષિપ્ત ઉપનામ ફેડ એક્સપ્રેસ,<ref name="Nickname"/> મહાન સ્વિસ અથવા મહાન ખેલાડી<ref name="Nickname"/> તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.<ref name="Nickname"/><ref>{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/sport/roger-federer-express-rolls-lleyton-hewitt/story-e6frg7mf-1225823460917|title=Roger Federer express rolls Lleyton Hewitt|author=Walsh, Courtney|work=[[The Australian]]|access-date=3 February 2010|date=26 January 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sportal.com.au/tennis-news-display/hewitt-eclipsed-by-fed-84756|title=Fed Express steamrolls Lleyton|author=Cohen, Brandon|publisher=Sportal.com.au|access-date=3 February 2010|date=25 January 2010|archive-date=29 ઑગસ્ટ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829030802/http://www.sportal.com.au/tennis-news-display/hewitt-eclipsed-by-fed-84756|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/3174.html|title=Fed Express powers though|publisher=ESPN.co.uk|access-date=3 February 2010|date=23 January 2010|archive-date=21 જુલાઈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721083204/http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/3174.html|url-status=dead}}</ref> {{TOC limit|limit=4}} == બાળપણ અને વ્યક્તિગત જીવન == ફેડરરનો જન્મ સ્વિસ નાગરિક રોબર્ટ ફેડરર અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં જન્મેલી લિનેટીને ત્યાં બાસેલ નજીક બિનિન્ગેન ખાતે થયો હતો.<ref name="story">{{cite book |author=Rene Stauffer |title=The Roger Federer Story: Quest for Perfection |publisher=New Chapter Press |year=2007 |page=4 |isbn=0942257391}}</ref> તે સ્વિસ અને દક્ષિણ આફ્રિકા બંનેનું નાગરિકત્વ ધરાવે છે.<ref>[http://www.blick.ch/sport/fussball/nati/roger-federer-hat-luxusproblem-128296 Für wen schlägt Federers Fussball-Herz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090914045531/http://www.blick.ch/sport/fussball/nati/roger-federer-hat-luxusproblem-128296 |date=14 સપ્ટેમ્બર 2009 }}, Blick.ch, 11 સપ્ટેમ્બર 2009</ref> તેનો ઉછેર બાસેલ નજીક મ્યુન્કેન્સ્ટેઇન ખાતે થયો છે, આ વિસ્તાર ફ્રેન્ચ-જર્મન સરહદની નજીક છે અને ફેડરર સ્વિસ જર્મન, જર્મન, ફ્રેન્ચ અને અંગ્રેજી સારી રીતે બોલી શકે છે.<ref name="story"/><ref name="askroger">{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm |title=Ask Roger&nbsp;— Official website |publisher=Roger Federer Official Website |access-date=2 March 2007 |archive-date=25 ફેબ્રુઆરી 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070225151333/http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Roger Federer|url=http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm|title=Ask Roger|publisher=Roger Federer Official Website|date=|access-date=30 June 2009|archive-date=25 ફેબ્રુઆરી 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070225151333/http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm|url-status=dead}}</ref> તેનો ઉછેર રોમન કેથલિક તરીકે થયો છે અને તે 2006માં રોમમાં ઇન્ટરનેઝનલી બીએનએલ (BNL) ડી’ઇટાલિયા ટુર્નામેન્ટ દરમિયાન તે પોપ બેનેડિક્ટ 16માને મળ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/rogers/news/newsdetail.cfm?uNewsID=327 |title=Roger Meets With Pope |publisher=Roger Federer Official Website |access-date=19 November 2007 |archive-date=20 જાન્યુઆરી 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120205719/http://www.rogerfederer.com/en/rogers/news/newsdetail.cfm?uNewsID=327 |url-status=dead }}</ref> બધા પુરુષ સ્વિસ નાગરિકોની જેમ ફેડરરે સ્વિસ લશ્કરી દળની ફરજિયાત લશ્કરી સેવા આપવી પડી હતી. જોકે, 2003માં તે લાંબા સમયની પીઠની મુશ્કેલીના લીધે અનફિટ જાહેર થયો હતો અને તેના પરિણામે તે તેની “ફરજ” બજાવી શકે તેમ ન હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.lematin.ch/actu/suisse/roger-federer-exempte-pc-143403|title=Roger Federer: le voici exempté de PC...|publisher=Le Matin|date=13 July 2009|access-date=14 October 2009|author=Fabian Muhieddine|language=French|archive-date=18 ઑક્ટોબર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091018040912/http://www.lematin.ch/actu/suisse/roger-federer-exempte-pc-143403|url-status=dead}}</ref> === લગ્ન અને કુટુંબ === ફેડરરે ભૂતપૂર્વ વિમેન્સ ટેનિસ એસોસિયેશન પ્લેયર મિર્કા વાવરીનેક સાથે લગ્ન કર્યા છે. તેઓ 2000માં સિડની ઓલિમ્પિક્સમાં સ્વિટ્ઝરલેન્ડ તરફથી રમતી વખતે મળ્યા હતા. વાવરીનેક 2002માં પગની ઇજાના લીધે નિવૃત્ત થઈ હતી અને તે ત્યારથી ફેડરરની પબ્લિક રિલેશન્સ મેનેજર તરીકે કામ કરતી હતી.<ref name="Vavrinec">{{cite news |author=Brian Viner |title=Roger Federer: A Smashing Guy |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/roger-federer-a-smashing-guy-497263.html |work=The Independent |date=2 July 2005 |access-date=12 March 2009 |location=London |archive-date=4 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204063458/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/roger-federer-a-smashing-guy-497263.html |url-status=dead }}</ref> તેમણે 11 એપ્રિલ 2009ના રોજ વેન્કેનહોફ વિલા (રિહેન મ્યુનિસિપાલિટી)માં નજીકના મિત્રો અને કુટુંબની હાજરીમાં લગ્ન કર્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/rogers/news/newsdetail.cfm?uNewsID=889 |title=Off Court&nbsp;— Mr. and Mrs. Federer |publisher=Roger Federer Official Website |date=11 April 2009 |access-date=7 June 2009 |archive-date=20 મે 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100520042433/http://www.rogerfederer.com/en/rogers/news/newsdetail.cfm?uNewsID=889 |url-status=dead }}</ref> 23 જુલાઈ 2009ના રોજ, મિર્કાએ જોડિયા બાળક (કન્યા) મિલા રોઝ અને ચાર્લીન રિવાને જન્મ આપ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2009/07/24/roger-federer-and-wife-are-proud-parents-of-twins.html |title=Roger Federer and wife are proud parents of twins |publisher=OneIndia |date=24 July 2009 |access-date=3 October 2009 |archive-date=6 ઑક્ટોબર 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006123035/http://news.oneindia.in/2009/07/24/roger-federer-and-wife-are-proud-parents-of-twins.html |url-status=dead }}.</ref> === દયાળુ સ્વભાવ અને સેવાભાવી કાર્યો === ફેડરર તેના સેવાભાવી કાર્યોને ટેકો આપે છે. તેણે અસમર્થ લોકોને મદદ કરવા અને રમતને ટેકો આપવા માટે 2003માં રોજર ફેડરર ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/mediacorner/mediareleases/mediareleasesdetail.cfm?uPressID=145 |title=Roger Federer Foundation To Support Children And Young People In South Africa |publisher=Roger Federer Official Website |date=28 May 2004 |access-date=15 October 2009 |archive-date=27 સપ્ટેમ્બર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927003523/http://www.rogerfederer.com/en/mediacorner/mediareleases/mediareleasesdetail.cfm?uPressID=145 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rogerfedererfoundation.org/en/mission-statement.html |title=Mission statement |publisher=Roger Federer Foundation |access-date=15 October 2009 |archive-date=20 ઑગસ્ટ 2008 |archive-url=https://archive.is/20080820172505/http://www.rogerfedererfoundation.org/en/mission-statement.html |url-status=dead }}</ref> 2005માં તેણે યુએસ (US) ઓપન ચેમ્પિયનશિપમાં હરિકેન કેટરિનાનો ભોગ બનેલાઓને મદદ કરવા માટે તેના રેકેટની હરાજી કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/rogers/news/newsdetail.cfm?uNewsID=211 |title=Off Court – Racquets Net $40,000 For Victims Of Hurricane |publisher=Roger Federer Official Website |date=20 September 2005 |access-date=15 October 2009 |archive-date=24 ઑક્ટોબર 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061024155855/http://www.rogerfederer.com/en/rogers/news/newsdetail.cfm?uNewsID=211 |url-status=dead }}</ref> તેની 2006માં યુનિસેફના ગુડવિલ એમ્બેસેડર તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/usa_32007.html |title=UNICEF's newest Goodwill Ambassador, tennis star Roger Federer, hits an ace for children |publisher=UNICEF |date=3 April 2006 |access-date=15 October 2009 |archive-date=2 એપ્રિલ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402050144/http://www.unicef.org/infobycountry/usa_32007.html |url-status=dead }}</ref> 2005માં ઇન્ડિયાનાવેલ્સ ખાતે પેસિફિક લાઇફ ઓપનમાં ફેડરરે રાહત કાર્ય માટે એટીપી (ATP) ટુર અને ડબલ્યુટીએ (WTA) ટુરના કેટલાક ટોચના ખેલાડીઓને લઈને પ્રદર્શન મેચનું આયોજન કર્યું હતું. આ પ્રદર્શન મેચમાંથી મળેલાં ભંડોળનો ઉપયોગ 2004માં હિન્દ મહાસાગરમાં આવેલા ભૂકંપના લીધે થયેલા સુનામીનો ભોગ બનેલાઓ પાછળ કરાયો હતો. તેણે આટલેથી ન અટકતા સુનામીનો સૌથી વધુ ભોગ બનેલા વિસ્તાર દક્ષિણ આફ્રિકા અને [[તમિલનાડુ|તામિલનાડુ]]ની પણ મુલાકાત લીધી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.swissinfo.ch/eng/front/Federer_visits_tsunami_victims_in_India.html?siteSect=105&sid=7379212&cKey=1166901396000&ty=st |title=Federer visits tsunami victims in India |publisher=SwissInfo |date=23 December 2006 |access-date=15 October 2009 |archive-date=26 મે 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526010707/http://www.swissinfo.ch/eng/federer-visits-tsunami-victims-in-india/566960 |url-status=dead }}</ref> તે [[એડ્સ|એઇડ્ઝ (AIDS)]] માટેના જાગૃતિ કાર્યક્રમમાં યુનિસેફના જાહેર સંદેશોઆમાં પણ દેખા દે છે. 2010માં હૈતીમાં આવેલા ભૂકંપનો ભોગ બનેલાઓની સહાય માટે ફેડરરે રફેલ નાદાલ, નોવાક યોકોવિચ, એન્ડી રોડ્ડીક, કિમ ક્લાઇસ્ટર્સ, સેરેના વિલિયમ્સ, લીટોન હ્યુઇટ અને સામ સ્ટોસુર સાથે હાથ મિલાવી 2010ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનની તૈયારીના અંતિમ દિવસે ખાસ ચેરિટી સ્પર્ધા યોજી હતી, જેનું નામ આપવામાં આવ્યું હતું હિટ ફોર હૈતી, તેની બધી રકમ હૈતીના ભૂકંપ પીડિતોને ગઈ હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.tennis.com.au/pages/News.aspx?id=4&pageId=11478&HandlerId=2&archive=false&newsid=6671&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+tennis-australia+%28Tennis+Australia%29 |title=Stars rally for a common cause |publisher=Tennis Australia |date=16 January 2010 |access-date=16 January 2010 |archive-date=1 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5nDbzXsV7?url=http://www.tennis.com.au/Pages/News.aspx?id=4 |url-status=dead }}</ref> તેને વિશ્વ આર્થિક મંચની બેઠકમાં 2010ના યુવા વૈશ્વિક નેતા તરીકે નામાંકિત કરાયો હતો, તેનુ નેતૃત્વ, સિદ્ધિઓ અને સમાજ અંગેના પ્રદાનને ધ્યાનમાં રાખીને તેને આ સન્માન આપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.weforum.org/en/media/Latest%20News%20Releases/PR_YGL2010 વિશ્વ આર્થિક મંચ – છેલ્લા સમાચારો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307012504/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20News%20Releases/PR_YGL2010 |date=7 માર્ચ 2010 }}. Weforum.org (3 માર્ચ 2010). 18 માર્ચ 2010ના રોજ સુધારો.</ref> 2010ની હિટ ફોર હૈતીની મેચની જેમ ફેડરરે 2010-2011ના ક્વિન્સલેન્ડમાં આવેલા પૂરનો ભોગ બનેલા લોકો માટે 16 જાન્યુઆરી 2011ના રોજની રેલી ફોર રીલીફમાં ભાગ લીધો હતો. == ટેનિસ કારકિર્દી == === 1998 પૂર્વેઃ જુનિયર ખેલાડી તરીકે === {{Main|Roger Federer juniors years}} ફેડરરની જુનિયર ખેલાડી તરીકેની કારકિર્દીમાં જોઈએ તો પ્રથમ સિંગલ્સ ટુર્નામેન્ટમાં ઇરાકલી લેબેડ્ઝને 6-4,6-4<ref>{{cite web|url=http://www.wimbledon.org/en_GB/about/history/rolls/boysroll.html|author=AELTC|title=Boys' Singles honour roll|access-date=16 February 2010}}</ref>ની પરાજય થયો હતો અને ડબલ્સમાં તેણે ઓલિવર રોક્સ સાથે ટીમ બનાવી માઇકલ લોડ્રા અને એન્ડી રેમને 6-4,6-4થી પરાજય આપ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.wimbledon.org/en_GB/about/history/rolls/boysdoublesroll.html|author=AELTC|title=Boys' Doubles honour roll|access-date=16 February 2010}}</ref> વધારામાં ફેડરર 1998માં ડેવિડ નેલ્બેન્ડિયન સામે 3-6,5-7થી યુએસ (US) ઓપન જુનિયર ટુર્નામેન્ટની ફાઇનલમાં હારી ગયો હતો. તેણે તેની કારકિર્દીમાં આઇટીએફ (ITF) જુનિયર સિંગલ્સ ટુર્નામેન્ટ જીતી હતી, તેમાં પ્રતિષ્ઠિત ઓરેન્જ બાઉલનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં તેણે ફાઇનલમાં ગ્યુલેર્મો કોરિયાને 7-5,6-3થી પરાજય આપ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.itftennis.com/juniors/players/activity.asp?player=10019424|author=ITF Junior|title=Federer Junior Activity|access-date=16 February 2010|archive-date=10 નવેમ્બર 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041110004751/http://www.itftennis.com/juniors/players/activity.asp?player=10019424|url-status=dead}}</ref> જુનિયર વર્લ્ડ નંબર વન ખેલાડી તરીકે તેણે 1998નું વર્ષ પૂર્ણ કર્યું હતું. === 1998-2002 એટીપી (ATP)ની પ્રારંભિક કારકિર્દી === {{Main|Roger Federer's early career}} [[ચિત્ર:Roger federer 2002 2.jpg|thumb|left|125px|alt=A dark-haired man in all white clothing, and caring a redish-black bag on his right shoulder and a black one on the left shoulder|2002 યુએસ (US) ઓપનમાં ફેડરર]] રોજર ફેડરર વ્યવસાયિક ખેલાડી તરીકે તેની પ્રથમ ટુર્નામેન્ટ 1998માં જીસ્ટાડ ખાતે રમ્યો હતો, તેમાં તે 32માં રાઉન્ડમાં લ્યુકાસ આર્નોલ્ડ કેર સામે ટકરાયો હતો અને 4-6, 4-6થી હાર્યો હતો.<ref name="RF1998">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=1998&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 1998|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરર 2000માં પ્રથમ વખત માર્સેલી ઓપનમાં રમ્યો હતો અને તેના જ દેશના માર્ક રોસેટ સામે 6-2, 3-6, 6-7(5)થી હાર્યો હતો.<ref name="RF2000">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2000&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2000|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરરે 2001માં સ્વિટ્ઝરલેન્ડનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં માર્ટિના હિંગિસ સાથે હોપમેન કપ જીત્યો હતો. ફેડરર સૌપ્રથમ વખત મિલાન ઇન્ડોર ટુર્નામેન્ટ જીત્યો હતો. તેમા તેણે જુલિયન બુટરને 6-4, 6-7(7), 6-4થી હરાવ્યો હતો.<ref name="RF2000"/> 2001માં ફેડરર તેની પ્રથમ ગ્રાન્ડ સ્લેમ તરીકે ફ્રેન્ચ ઓપનમાં રમીને તેની ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પહોંચ્યો હતો. તે જ વર્ષે વિમ્બલ્ડનમાં તેણે ચાર વખતના ભૂતપૂર્વ ચેમ્પિયન પીટ સેમ્પ્રાસને હરાવી ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ સમયગાળામાં તે કોઈ પ્રતિષ્ઠિત ટુર્નામેન્ટની ફાઇનલમાં પહોંચ્યો હોય તો તે 2002ની મિયામી માસ્ટર્સ ઇવેન્ટ હતી, હાર્ડ કોર્ટ (સખત સપાટી) પરની આ મેચમાં તે આન્દ્રે અગાસી સામેની ફાઇનલ 3-6, 3-6, 6-3, 4-6થી હાર્યો હતો.<ref name="RF2002">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2002&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2002|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> વધારામાં ફેડરર 2002 હેમ્બર્ગ માસ્ટર્સના સ્વરૂપમાં પ્રથમ માસ્ટર શ્રેણી ઇવેન્ટ જીત્યો હતો. માટીની સપાટી પર રમાયેલી આ મેચમાં તેણે મારાત સાફીનને 6-1, 6-3, 6-4થી હરાવ્યો હતો; તેણે પ્રથમ વખત ટોપ 10માં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.<ref name="RF2002"/> ફેડરર 1998થી 2002ના સમયગાળામાં 10 સિંગલ્સ ફાઇનલમાં પ્રવેશ્યો હતો અને તેમાથી ચાર જીત્યો હતો અને છ હાર્યો હતો.<ref name="RF1998"/><ref name="RF2000"/><ref name="RF2002"/><ref name="RF1999">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=1999&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 1999|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref><ref name="RF2001">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2001&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2001|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> 1998થી 2002માં ફેડરર ડબલ્સમાં 6 ફાઇનલ્સમાં પહોંચ્યો હતો. ફેડરર અને તેના પાર્ટનર મેક્સ મિરનઈનો 2002માં ઇન્ડિયાનાવેલ્સની માસ્ટર્સ શ્રેણીની ફાઇનલમાં પરાજય થયો હતો. તેઓએ તે જ વર્ષે રોટરડેમ 500 શ્રેણી ઇવેન્ટની ફાઇનલમાં વિજય મેળવ્યો હતો. ફેડરર પછીના વર્ષના પ્રારંભમાં આ ટુર્નામેન્ટ પાર્ટનર જોનાસ બ્યોર્કમેન સાથે જીત્યો હતો.<ref name="RF2002"/><ref name="RF2001"/> === 2003-2006 સફળતા અને પ્રભુત્વ === {{Main|Roger Federer in 2003|Roger Federer in 2004 |l2=2004|Roger Federer in 2005|l3=2005|Roger Federer in 2006|l4=2006}} ફેડરરે 2003માં વિમ્બલ્ડનના સ્વરૂપમાં પ્રથમ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ સિંગલ્સ બિરુદ જીત્યું હતું, તેણે માર્ક ફિલિપ્પોસિસને 7-6(5), 6-2,7-6(3)થી હરાવી આ બિરુદ જીત્યું હતું.<ref name="RF2003">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2003&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2003|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરર તેનું પ્રથમ અને એકમાત્ર ડબલ્સ માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000 ઇવેન્ટ બિરુદ મિયામીમાં મેક્સ મિરનઈ સાથે જીત્યો હતો,<ref>{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2003&m=d&e=0|author=ATP|title=Roger Federer 2003 Doubles|access-date=16 February 2010}}</ref> અને તેણે રોમમાં માટીની સપાટી પર એક સિંગલ્સ માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000 ઇવેન્ટ આમ કર્યું હતું, જયાં તે હાર્યો હતો.<ref name="RF2003"/> ફેડરરે એટીપી (ATP) ટુરમાં નવ ફાઇનલમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને તેમાથી સાત જીતી હતી, તેમાં દુબઈ અને વિયેના ખાતેની 500 શ્રેણીનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="RF2003"/> છેલ્લે ફેડરરે આન્દ્રે અગાસીને હરાવી વર્ષાંત ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.<ref name="RF2003"/> 2004માં ફેડરરે કારકિર્દીમાં પ્રથમ વખત ત્રણ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ બિરુદ જીત્યા હતા અને તે મેટ્સ વિલેન્ડરે 1988માં સિદ્ધિ નોંધાવ્યા પછી આવી સિદ્ધિ મેળવનાર પ્રથમ ખેલાડી બન્યો હતો. તેનું પ્રથમ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ હાર્ડ કોર્ટ (સખત સપાટી) બિરુદ ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનના સ્વરૂપમાં હતું, જે તેણે મારાત સાફીનને 7-6(3), 6-4, 6-2થી હરાવી જીત્યું હતું. તેના પછી તેણે એન્ડી રોડ્ડીકને 4-6, 7-5, 7-6(3), 6-4થી હરાવી બીજું વિમ્બલ્ડન બિરુદ જીત્યું હતું.<ref name="RF2004">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2004&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2004|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરરે 2001ના યુએસ (US) ઓપન ચેમ્પિયન લીટોન હ્યુઇટને 6-0, 7-6(3), 6-0થી હરાવીને તેનું પ્રથમ યુએસ (US) ઓપન બિરુદ જીત્યું હતું.<ref name="RF2004"/> ફેડરરે ત્રણ એટીપી (ATP) માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000 ઇવેન્ટ જીતી હતી. તેમાની એક હેમ્બર્ગમાં માટીની સપાટી પર હતી અને બીજી બે ઇન્ડિયાનાવેલ્સ અને કેનેડામાં સખત સપાટી પર હતી.<ref name="RF2004"/> ફેડરરે દુબઈમાં એટીપી (ATP) 500 શ્રેણી જીતી હતી અને સળંગ બીજી વખત વર્ષાંત ચેમ્પિયનશિપ જીતી વર્ષનું સફળ સમાપન કર્યું હતું.<ref name="RF2004"/> [[ચિત્ર:Roger Federer at Wimbledon 2005.jpg|thumb|125px|alt=A dark-haired man is waving to the crowd with his tennis racket in his right hand, and he is wearing all white clothing|2005 વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપ દરમિયાન ફેડરર, જ્યાં તે સતત ત્રીજી વખત બિરુદ જીત્યો હતો.]] 2005માં ફેડરર પ્રથમ બંને ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ટુર્નામેન્ટની ફાઇનલમાં પહોંચવામાં નિષ્ફળ ગયો હતો, ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનમાં તે ચેમ્પિયન સાફીન સામે હારી ગયો હતો અને ફ્રેન્ચ ઓપન સેમી ફાઇનલમાં તે રફેલ નાદાલ સામે હાર્યો હતો.<ref name="RF2005"/> જોકે, ગ્રાસ કોર્ટ (ઘાસની સપાટી) પર ફેડરરે પોતાનું પ્રભુત્વ ફરીથી પુરવાર કરતાં એન્ડી રોડ્ડીકને 6-2, 7-6(2), 6-4થી હરાવી વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી. યુએસ (US) ઓપનમાં ફેડરરે આન્દ્રે અગાસીને તેની છેલ્લી ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ફાઇનલમાં 6-3, 2-6, 7-6(1), 6-1થી હરાવ્યો હતો.<ref name="RF2005">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2005&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2005|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરરે ચાર એટીપી (ATP) માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000 જીતી હતી. ઇન્ડિયન વેલ્સ, મિયામી અને સિનસિનાટી (હાર્ડ કોર્ટ (સખત સપાટી) પર) અને હેમ્બર્ગ (ક્લે (માટી)) પર જીતી હતી.<ref name="RF2005"/> વધુમાં ફેડરરે બે એટીપી (ATP) 500 શ્રેણી ઇવેન્ટ્સ રોટરડેમ અને દુબઈ ખાતે જીતી હતી.<ref name="RF2005"/> ફેડરર વર્ષાંત ચેમ્પિયનશિપની ફાઇનલમાં ડેવિડ નેલ્બેન્ડિયન સામે હાર્યો હતો.<ref name="RF2005"/> ફેડરર 2006માં ત્રણ સિંગલ્સ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ બિરુદ જીત્યો હતો અને અન્યની ફાઇનલમાં પહોંચ્યો હતો. તેનો એકમાત્ર પરાજય નાદાલ સામે ફ્રેન્ચ ઓપનની ફાઇનલમાં 1-6, 6-1, 6-4, 7-6(4)થી થયો હતો. બંને ટોચના ખેલાડીઓની ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં આ પ્રથમ ટક્કર હતી.<ref name="RF2006">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2006&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2006|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરરે નાદાલને વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપની ફાઇનલમાં 6-0, 7-6(5), 6-7(2), 6-3થી હરાવ્યો હતો, બસ ત્યારથી બંને વચ્ચેના ઐતિહાસિક મુકાબલાનો પ્રારંભ થયો હતો. ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન ફેડરરે માર્કોસ બેઘડેટિસને 5-7, 7-5, 6-0, 6-2થી હરાવી જીતી હતી,<ref name="RF2006"/> અને યુએસ (US) ઓપનમાં ફેડરરે રોડ્ડીક (2003નો ચેમ્પિયન)ને 6-2, 4-6, 7-5, 6-1થી હરાવી ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.<ref name="RF2006"/> વધારામાં ફેડરર છ એટીપી (ATP) માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000ની ફાઇનલમાં પહોંચ્યો છે અને ચાર સખત સપાટી પર જીતી છે અને બે મેચ માટીની સપાટી પર નાદાલ સામે હાર્યો છે. ફેડરરે ટોક્યોમાં એટીપી (ATP) 500 શ્રેણી જીતી હતી અને તેની કારકિર્દીમાં ત્રીજી વખત વર્ષાંત ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.<ref name="RF2006"/> === 2007થી અત્યાર સુધીઃ મહાન ખેલાડી બન્યા === {{Main|Roger Federer in 2007|Roger Federer in 2008|l2=2008|Roger Federer in 2009|l3=2009|Roger Federer in 2010|l4=2010|Roger Federer in 2011|15=2011}} રોજર ફેડરર 2007માં ચારેય ગ્રાન્ડ સ્લૅમની ફાઇનલમાં પહોંચ્યા હતા અને તેમાથી ત્રણ જીતી હતી. ફેડરરે ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનની ફાઇનલમાં ફર્નાન્ડો ગોન્ઝાલેઝને 7-6(2), 6-4,6-4થી હરાવ્યો હતો. વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપની ફાઇનલમાં રફેલ નાદાલને બીજી વખત 7-6(7), 4-6, 7-6(3), 2-6, 6-2થી હરાવ્યો હતો અને યુએસ (US) ઓપનની ફાઇનલમાં નોવાક યોકોવિચ સામે 7-6(4), 7-6(2), 6-4થી વિજય મેળવ્યો હતો. ફેડરર ફ્રેન્ચ ઓપનની ફાઇનલમાં નાદાલ સામે 6-3, 4-6, 6-3, 6-4થી હારી ગયો હતો.<ref name="RF2007">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2007&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2007|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરરે પાંચ એટીપી માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000 ફાઇનલ્સમાં પ્રવેશ કર્યો હતો, પરંતુ તે ફક્ત હેમ્બર્ગ અને મેડ્રિડમાં જ વિજયી બન્યો હતો.<ref name="RF2007"/> ફેડરરે દુબઈમાં એક 500 શ્રેણી અને વર્ષાંત ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.<ref name="RF2007"/> [[ચિત્ર:Federer Beijing 2008.jpg|thumb|left|125px|alt=A dark-haired man is in a red shirt with white shorts and shoes and bandanna, which he is carrying his tennis racket in his right hand pointing towards the ground|2008 સમર ઓલિમ્પિક્સમાં ફેડરર, જ્યાં તે ડબ્લસમાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો હતો.]] ફેડરર 2009માં એક જ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ બિરુદ જીતી શક્યો હતો, આ બિરુદ તેણે યુએસ (US) ઓપનના સ્વરૂપમાં બ્રિટનના એન્ડી મૂર્રીને 6-2, 7-5, 6-2થી હરાવી જીત્યું હતું.<ref name="RF2008">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2008&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2008|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરરને નાદાલે બે ગ્રાન્ડ સ્લૅમની ફાઇનલમાં પરાજય આપ્યો હતો, ફ્રેન્ચ ઓપનની ફાઇનલમાં 6-1, 6-3, 6-0થી વિમ્બલ્ડનની ફાઇનલમાં 6-4, 6-4, 6-7(5), 6-7(8), 9-7થી હરાવ્યો હતો, જેના લીધે ફેડરર સળંગ છ વિમ્બલ્ડન વિજય મેળવી બ્યોન બોર્ગનો વિક્રમ તોડી શક્યો ન હતો.<ref name="RF2008"/> ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનમાં જોઈએ તો ફેડરર સળંગ 10 ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન ફાઇનલમાં પ્રવેશવાના વિક્રમ માટે રમી રહ્યો હતો ત્યારે જ સેમી ફાઇનલમાં યોકોવિચ સામે હારી ગયો હતો.<ref name="RF2008"/> ફેડરર મોન્ટે કાર્લો અને હેમ્બર્ગમાં માટી પર રમાયેલી માસ્ટર્સ શ્રેણી 1000ની ફાઇનલમાં નાદાલ સામે હારી ગયો હતો.<ref name="RF2008"/> જોકે, ફેડરરે એસ્ટોરિલ, હોલમાં 250 લેવલની ઇવેન્ટમાં બે બિરુદ જીત્યા હતા અને બાસેલ ખાતે એક બિરુદ 500ની ઇવેન્ટમાં જીત્યું હતું. ડબલ્સમાં ફેડરર અને સ્ટેનિસ્લાસ વાવરીન્કાએ ઓલિમ્પિક રમતોમાં ગોલ્ડ જીત્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2008&m=d&e=0|author=ATP|title=Roger Federer 2008 Doubles|access-date=16 February 2010}}</ref> {{External media |align=right |width=150px |image1=[http://sportsillustrated.cnn.com/vault/cover/featured/11260/index.htm Federer on the Cover of Sports Illustrated After 2009 French Open Victory] }} 2009માં ફેડરરે બે ગ્રાન્ડ સ્લૅમ સિંગલ્સ બિરુદ જીત્યા હતા. તેમા તેણે રોબિન સોડરલિંગને 6-1, 7-6(1), 6-4થી હરાવીને ફ્રેન્ચ ઓપન જીતી હતી અને એન્ડી રોડ્ડીકને 5-7, 7-6(6), 7-6(5), 3-6, 16-14થી હરાવી વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપમાં વિજય મેળવ્યો હતો.<ref name="RF2009">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2009&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2009|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરર આ ઉપરાંત બીજા બે ગ્રાન્ડ સ્લૅમની ફાઇનલમાં પહોંચ્યો હતો, પરંતુ ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનની ફાઇનલમાં નાદાલ સામે તેનો 7-5, 3-6, 7-6(3), 3-6, 6-2થી પરાજય થયો હતો, જ્યારે યુએસ (US) ઓપનની ફાઇનલમાં તેનો જુઆન માર્ટિન ડેલ પોટ્રો સામે 3-6, 7-6(5), 4-6, 7-6(4), 6-2થી પરાજય થયો હતો.<ref name="RF2009"/> ફેડરરે વધુ બે ઇવેન્ટ જીતી હતી, એક હતી મેડ્રિડ માસ્ટર્સ, જે માટી પર હોવા છતાં પણ ફાઇનલમાં નાદાલને 6-4, 6-4થી હરાવીને તે જીતી હતી.<ref name="RF2009"/> જ્યારે બીજી સિનસિનાટીમાં હતી, તેમા તેણે યોકોવિચને 6-1, 7-5થી હરાવી વિજય મેળવ્યો હતો, પણ પછી વર્ષના અંતે બાસેલમાં યોકોવિચે ફેડરરને 6-4, 4-6, 6-2થી હરાવ્યો હતો.<ref name="RF2009"/> ફેડરરે સૌપ્રથમ ફ્રેન્ચ ઓપન બિરુદ જીતીને કેરિયર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ પૂરું કર્યું છે અને મેન્સમાં પાંચમું વિક્રમજનક ગ્રાન્ડ સ્લૅમ બિરુદ કબ્જે કર્યું છે, જે પીટ સેમ્પ્રાસે જીતેલા 14 ગ્રાન્ડ સ્લૅમ કરતાં એક વધારે છે.<ref name="RF2009"/> 2010માં ફેડરરે સીમાચિન્હો સર કરવાનું અને સિદ્ધિઓ મેળવી રાખવાનું જારી રાખ્યું હતું. તે ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન જીત્યો હતો.<ref name="RF2010">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Roger-Federer.aspx?t=pa&y=2010&m=s&e=0|title=Roger Federer Playing Activity 2010|author=ATP|access-date=16 February 2010}}</ref> ફાઇનલમાં ફેડરરે એન્ડી મૂર્રીએ 6-3, 6-4, 7-6(11)થી વિજય મેળવ્યો હતો, તેણે મૂર્રીને 2008ની યુએસ (US)ઓપનની ફાઇનલમાં હરાવ્યો હતો.<ref name="RF2008"/><ref name="RF2010"/> ફ્રેન્ચ ઓપનમાં ફેડરર 2004 ફ્રેન્ચ ઓપન પછી પ્રથમ વખત ફાઇનલમાં પ્રવેશવામાં નિષ્ફળ ગયો હતો અને ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં 3-6, 6-3, 7-5, 6-4થી પરાજય થયો હતો અને તેણે તે સાથે પ્રથમ ક્રમાંક ગુમાવ્યો હતો.<ref name="RF2010"/> સોડરલિંગ ફાઇનલમાં નાદાલ સામે હારી ગયો હતો, આ ફ્રેન્ચ ઓપનમાં 2004 પછી એવું પ્રથમ વખત બન્યું હતું કે જેમાં ફેડરર ચેમ્પિયન સિવાયના કોઈ ખેલાડી સામે હાર્યો હોય. જોકે, ફ્રેન્ચ ઓપન દરમિયાન ફેડરર 700મી ટુર મેચ જીત્યો હતો અને માટી પર 150મી ટુર મેચ જીત્યો હતો.<ref name="RF2010"/><ref>http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/05/Roland-Garros/Roland-Garros-Friday-Federer-Wins-700th-Match.aspx</ref> ફેડરર પીટ સેમ્પ્રાસના 286 અઠવાડિયા સુધી પ્રથમ ક્રમે રહેવાના વિક્રમની બરોબરી કરવાથી એક જ વર્ષ દૂર હતો. 2001 પછીનું આ એકમાત્ર એવું વર્ષ હતું જેમાં ફેડરર વર્ષમાં એકમાત્ર બિરુદ જીતી પ્રવેશ્યો હોય. તેનાથી પણ વધારે મોટું આશ્ચર્ય ફેડરર ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં ટોમસ બર્ડિક સામે 6-4, 3-6, 6-1, 6-4થી હાર્યો અને સાત વર્ષ બાદ રેન્કિંગમાં ત્રીજા ક્રમે ઉતરી ગયો ત્યારે થયું હતું, પણ તેણે પ્રથમ રાઉન્ડમાં તેનો 200મો ગ્રાન્ડ સ્લૅમ વિજય મેળવ્યો હતો.<ref name="RF2010"/><ref>http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/06/Wimbledon/Wimbledon-Wednesday2-Berdych-Upsets-Federer.aspx</ref><ref>http://sports.rediff.com/slide-show/2010/jun/22/slide-show-1-roger-federer-joins-elite-club.htm</ref> 2010માં યુએસ (US) ઓપનમાં ફેડરર સેમી ફાઇનલમાં પહોંચ્યો હતો અને તેણે ફ્રેન્ચ ઓપનમાં ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં સોડરલિંગ સામે થયેલા પરાજયનો બદલો લીધો હતો. તેના પછી ફેડરર પાંચ સેટની મેચ ત્રીજા ક્રમના અને 2008ના ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન ચેમ્પિયન નોવાક યોકોવિચ સામે 7-5, 1-6, 7-5, 2-6, 7-5થી હારી ગયો હતો. <ref name="RF2010"/> ફેડરર ચાર માસ્ટર્સ 1000 ફાઇનલ્સમાં પ્રવેશ્યો હતો અને તેમાથી ત્રણમાં હાર્યો હતો અને એકમાં જીત્યો હતો. મેડ્રિડ ઓપનમાં તે નાદાલ સામે 6-4, 7-6થી હારી ગયો હતો.<ref name="RF2010"/> કેનેડિયન માસ્ટર્સમાં ફેડરર મૂર્રી સામે હારી ગયો હતો.<ref>{{cite news | title = Murray beats rain and Federer to defend title | date = 15 August 2010 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/32/Toronto-Sunday-Murray-Defends-Title.aspx | work = ATP | access-date = 16 August 2010}}</ref> સિનસિનાટી માસ્ટર્સમાં ફેડરરે આઠ મહિના બાદ પ્રથમ બિરુદ જીત્યું હતું. આમ તે અગાસી પછી આ બિરુદ જાળવી રાખનારો પ્રથમ ખેલાડી બન્યો હતો, તેણે ફાઇનલમાં ફિશને હરાવી આ ટુર્નામેન્ટ જીતી હતી.<ref>{{cite news | title = Federer back to winning ways with fourth Cincinnati crown | date = 22 August 2010 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/33/Cincinnati-Sunday2-Federer-Ends-Title-Drought.aspx | work = ATP | access-date = 22 August 2010}}</ref> આ ઉપરાંત તેણે માસ્ટર્સ શ્રેણીમાં 17 વિજય મેળવવાના અગાસીના વિશ્વવિક્રમની અને બ્યોન બોર્ગના સૌથી વધુ બિરુદની મેચો જીતવાના વિક્ર્મની બરોબરી કરી હતી અને સેમ્પ્રાસ કરતાં એક જ બિરુદ પાછળ હતો. તેના પછી તે શાંઘાઈમાં રમ્યો હતો અને માસ્ટર્સ શ્રેણીની ફાઇનલમાં આ વર્ષે બીજી વખત એન્ડી મૂર્રી સામે હાર્યો હતો. જુલાઈના મધ્યાંતર સુધીમાં ફેડરરે પીટ સેમ્પ્રાસના કોચ પૌલ એનાકોનને લીધા હતા અને પ્રાયોગિક ધોરણે તેની ટેનિસની રમત અને કારકિર્દીને યોગ્ય દિશામાં મૂકી હતી.<ref>{{cite news | title = Federer hires Annacone | date = 21 July 2010 | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/rogerfederer/7911377/Roger-Federer-hires-Paul-Annacone-as-coach-for-test-period.html | work = Daily Telegraph | access-date = 28 July 2010 | location = London | archive-date = 31 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100731155559/http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/rogerfederer/7911377/Roger-Federer-hires-Paul-Annacone-as-coach-for-test-period.html | url-status = dead }}</ref> ફેડરર એટીપી (ATP)-250 લેવલ ઇવેન્ટમાં સ્ટોકહોમ ઓપન ખાતે સળંગ બે બિરુદ જીત્યો છે. તેના પછી બાસેલમાં એટીપી (ATP)-500 લેવલની સ્પર્ધા જીત્યો છે, તેની સાથે તેણે કારકિર્દીના બિરુદોનો આંક 65 પર પહોંચાડી દીધો હતો અને પીટ સેમ્પ્રાસના એટીપી (ATP) ટુરમાં 64 બિરુદ જીતવાના વિક્રમને તોડ્યો હતો. છેલ્લે ફેડરર વર્ષાંત ચેમ્પિયનશિપ્સ(હવે વર્લ્ડ ટુર્સ ફાઇનલ્સ તરીકે ઓળખાય છે) જીત્યો હતો જેમાં તેણે પાંચમી ઇવેન્ટ તેના કટ્ટર હરીફ રફેલ નાદાલને હરાવી જીતી હતી. તેણે તેનું જૂનું ફોર્મ બતાવ્યું હતું, નાદાલ સિવાયના બધા હરીફોને તેણે એક પણ સેટ ગુમાવ્યા વગર હરાવ્યા હતા. પોલ એનાકોનને કોચ તરીકે લીધા બાદ ફેડરર 9 ટુર્નામેન્ટ રમ્યો છે અને તેમાથી 5 જીત્યો છે, બેમાં તે રનર્સ અપ રહ્યો છે અને બીજી બેની સેમી ફાઇનલમાં પહોંચ્યો છે. વિમ્બલ્ડન 2010 સુધી ફેડરરનો વિજય પરાજયનો રેકોર્ડ 34-4નો છે. યુએસ (US) ઓપનમાં ડોજકોવિક સામેની સેમી ફાઇનલ અને પેરિસ માસ્ટર્સ શ્રેણીમાં ગેલ મોન્ફિલ્સ સામેની સેમી ફાઇનલમાં તેણે ઢગલાબંધ મેચ પોઇન્ટ ગુમાવ્યા હતા. ફેડરર 2010ના ડેવિસ કપમાં રમ્યો નથી. 2011ની સીઝનના પ્રારંભમાં ફેડરરે નિકોલાઈ ડેવીડેન્કોને 6-3,6-4થી હરાવીને કતાર એક્ઝોન મોબિલ ઓપન એકપણ સેટ ગુમાવ્યા વગર જીતી હતી, 2005 અને 2006માં મેળવ્યા બાદ તેણે અહીં આ બિરુદ ત્રીજી વખત જીત્યું હતું. 2011માં ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનની સેમી ફાઇનલમાં ફેડરરને નોવાસ ડોજકોવિકે સીધા સેટોમાં હરાવ્યો હતો, આમ જુલાઈ 2003 પછી તે કોઈપણ વખત ગ્રાન્ડસ્લૅમ્સ ધરાવતો ન હોય તેવું પ્રથમ વખત બન્યું છે. === કટ્ટર મુકાબલો === ==== ફેડરર વિરુદ્ધ નાદાલ ==== {{Main|Federer–Nadal rivalry}} [[ચિત્ર:Nadal Australian Open 2009 5.jpg|thumb|left|125px|alt=A dark-haired tennis player is reaching to hit a tennis shot with a racket in his left hand, and he is wearing black shoes and shorts with black and white mixture shirt and yellowish-green accessories|2009 ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન ફાઈનલમાં નાદાલ]] ફેડરર અને નાદાલ બંને સામ-સામે 2004થી રમી રહ્યા છે અને બંનેની કારકિર્દીમાં બંને વચ્ચેની મેચો તેનો નોંધપાત્ર હિસ્સો રહી છે.<ref name="asgoodasitgets">{{cite news| publisher = ''International Herald Tribune'' ([[Associated Press]])| title = Federer-Nadal rivalry as good as it gets| url = http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/07/sports/TEN-On-Tennis-Rafa---Roger.php| date = 7 July 2008| access-date = 14 February 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20080823030306/http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/07/sports/TEN-On-Tennis-Rafa---Roger.php| archive-date = 23 ઑગસ્ટ 2008| url-status = live}}</ref><ref name="moveoverborgmac">{{cite news | first=Paul | last=Weaver | title = Move over McEnroe and Borg, this one will run and run in the memory | url = http://www.guardian.co.uk/sport/2008/jul/07/wimbledon.tennis4 | publisher= The Guardian | date = 7 July 2008 | access-date = 14 February 2009 | location=London}}</ref><ref name="asgoodassportgets">{{cite news | first = Martin | last = Flanagan | title = Federer v Nadal as good as sport gets | publisher=The Age | url = http://www.theage.com.au/news/tennis/federer-v-nadal-as-good-as-sport-gets/2008/07/11/1215658132528.html | date = 12 July 2008 | access-date = 14 February 2009 | language = | location=Melbourne}}</ref><ref name="bodo-rivalry!">{{cite web|url=http://tennisworld.typepad.com/tennisworld/2009/01/tj.html|title=Rivalry!|last=Bodo|first=Peter|date=30 January 2009|work=Peter Bodo's Tennisworld|publisher=Tennis.com |access-date=14 February 2009}}</ref><ref name="macgregor">{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/espn/page2/story?page=macgregor/090203&sportCat=tennis|title=Greatest rivalry of the 21st century? |last=MacGregor|first=Jeff|date=3 February 2009|publisher=ESPN.com|access-date=14 February 2009}}</ref> એટીપી (ATP) રેન્કિંગમાં તેણે જુલાઈ 2005થી 14 સપ્ટેમ્બર 2009 સુધી ટોચના બે ક્રમ જાળવી રાખ્યા હતા જ્યારે પછી નાદાલ તે સમયે વિશ્વ ક્રમાંકમાં ત્રીજા સ્થાને પહોંચી ગયો હતો (એન્ડી મૂર્રી બીજા નંબરનો નવો ખેલાડી બન્યો હતો).<ref>{{cite news | first = Richard | last = Jago | title = Murray reaches world #2 | date = 15 August 2009 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/2009/aug/15/andy-murray-montreal-masters-jo-wilfried-tsonga | work = Observer | access-date = 16 August 2010 | location=London}}</ref> તેઓ એકમાત્ર એવી પુરુષ જોડી છે જે સળંગ ચાર કેલેન્ડર વર્ષના અંત સુધી ટોચના સ્થાને રહી છે. ફેડરર 2004માં ફેબ્રુઆરીના પ્રારંભથી સળંગ 237 અઠવાડિયા સુધી પ્રથમ ક્રમે રહ્યો છે. જ્યારે તેનાથી પાંચ વર્ષ નાનો નાદાલ જુલાઈ 2005થી બીજા નંબર પર હતો અને તે વિક્રમજનક એવા 160 અઠવાડિયા સુધી આ ક્રમ પર રહ્યો હતો. જો કે પછી તે ઓગસ્ટ 2008માં ફેડરરને વટાવી પ્રથમ ક્રમાંકિત બન્યો હતો.<ref name="nadalnum1">{{cite web|url=http://nbcsports.msnbc.com/id/25978842/|title=It's official: Nadal will pass Federer for No. 1|date=1 August 2008|publisher=NBC Sports (Associated Press)|access-date=14 February 2009|archive-date=19 ઑક્ટોબર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019231656/http://nbcsports.msnbc.com/id/25978842/|url-status=dead}}</ref> નાદાલ ફેડરર સાથેના જંગમાં તે 14-8ની સરસાઈ ધરાવે છે.<ref name="atp-headtohead">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/tennis/3/en/players/headtohead/?player1=roger+federer&player2=rafael+nadal|title=Head to Head player details|publisher=ATP World Tour|access-date=14 February 2009}}</ref> તેની પાછળનું કારણ એ છે કે ટુર્નામેન્ટના ક્રમાંકનો આધાર રેન્કિંગ પર હોય છે, બંને વચ્ચેની 18 જેટલી મેચો તો ટુર્નામેન્ટની ફાઇનલ છે. આ ફાઇનલમાં તો હરહંમેશ વિક્રમ ગણાય એવી 7 તો ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ફાઇનલ છે.<ref name="atp-therivalry">{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/1/en/news/newsarticle_1967.asp|title=Rafa & Roger: The Rivalry|date=29 January 2009|publisher=ATP World Tour|access-date=14 February 2009|archive-date=10 ફેબ્રુઆરી 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210175247/http://atpworldtour.com/1/en/news/newsarticle_1967.asp|url-status=dead}}</ref> 2006થી 2008માં તેઓ દરેક ફ્રેન્ચ ઓપન અને વિમ્બલ્ડન ફાઇનલમાં રમ્યા છે. 2009માં તેઓ ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનની ફાઇનલમાં ટકરાયા હતા. નાદાલ સાતમાંથી પાંચમાં જીત્યો છે. તે પ્રથમ બંને વિમ્બલ્ડન ફાઇનલમાં હારી ગયો છે. આ બંને મેચ પાંચ સેટ્ની હતી (2007 અને 2008 વિમ્બલ્ડન, ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન), 2008ની વિમ્બલ્ડન ફાઇનલને ટેનિસના વિશ્લેષકો ટેનિસના ઇતિહાસમાં શ્રેષ્ઠ મેચ ગણે છે.<ref name="greatestmatchever">{{cite news | first=Bruce | last=Jenkins | title=The Greatest Match Ever | publisher=San Francisco Chronicle | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/06/SPP711KSLR.DTL | date=7 July 2008 | access-date=14 February 2009 | archive-date=4 માર્ચ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120304234833/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F07%2F06%2FSPP711KSLR.DTL | url-status=dead }}</ref><ref name="McEnroe-greatestmatch">{{cite news | first = Richard | last = Alleyne | title = Wimbledon 2008: John McEnroe hails Rafael Nadal victory as greatest final ever | publisher = The Telegraph | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wimbledon/2305019/Wimbledon-2008-John-McEnroe-hails-Rafael-Nadal-victory-as-greatest-final-ever.html | date = 7 July 2008 | access-date = 14 February 2009 | location=London}}</ref><ref name="wertheim-greatestmatch">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/jon_wertheim/07/09/wertheim.mailbag/index.html|title=Without a doubt, it's the greatest|last=Wertheim|first=Jon|date=9 July 2008|work=Tennis Mailbag|publisher=SI.com|access-date=14 February 2009|archive-date=13 ઑગસ્ટ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813175621/http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/jon_wertheim/07/09/wertheim.mailbag/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="tignor-greatestmatch">{{cite web|url=http://tennisworld.typepad.com/thewrap/2008/07/w-report-cards.html|title=W: Report Cards|last=Tignor|first=Steve|work=Concrete Elbow|publisher=Tennis.com|date=8 July 2008|access-date=14 February 2009}}</ref> તેઓ વિક્રમી એવી 9 માસ્ટર્સ શ્રેણી ફાઇનલ્સ રમ્યા છે. તેમાં 2006ની રોમ માસ્ટર્સ શ્રેણીની પાંચ કલાકની મેચનો સમાવેશ થાય છે, જે નાદાલ પાંચમા સેટમાં ટાઇ-બ્રેકરમાં જીત્યો હતો. 14 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ જુઆન માર્ટિન ડેલ પોટ્રોએ નાદાલને યુએસ (US) ઓપનની સેમી ફાઇનલમાં નાદાલને હરાવ્યો અને ફાઇનલમાં ફેડરરને હરાવી ચેમ્પિયન બન્યો ત્યાં સુધી કોઈ ખેલાડી નાદાલ અને ફેડરરને એક જ ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં હરાવી શક્યો ન હતો. નાદાલ સળંગ (5) ફ્રેન્ચ ઓપન ફાઇનલ હાર્યો નથી. જ્યારે ફેડરર યુએસ (US) ઓપનની ફાઇનલમાં ડેલ પોટ્રો સામે હાર્યો ત્યાં સુધી (5 વખતથી) અપરાજીત હતો. બંને જણા ત્રણ જુદી-જુદી સપાટી પર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ જીત્યા છે (નાદાલ 2008ની ફ્રેન્ચ ઓપન, 2008ની વિમ્બલ્ડન અને 2009ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન જીત્યો છે, જ્યારે ફેડરર 2008ની યુએસ (US) ઓપન 2009ની ફ્રેન્ચ ઓપન અને વિમ્બલ્ડન જીત્યો છે). ==== ફેડરર વિરુદ્ધ હ્યુઇટ ==== ફેડરર અને લીટોન હ્યુઇટ બંને એકબીજા સામે 25 વખત ટકરાયા છે. કારકિર્દીના પ્રારંભમાં હ્યુઇટ ફેડરર પર પ્રભુત્વ ધરાવતો હતો, તે પ્રથમ નવમાંથી આઠ મેચ જીત્યો હતો. તેમાં 2003ની ડેવિસ કપ સેમી ફાઇનલમાં બે સેટ ગુમાવ્યા પછી મેળવેલા વિજયનો સમાવેશ થાય છે, તેના આ વિજયના લીધે ઓસ્ટ્રેલિયા ડેવિસ કપની સેમી ફાઈનલમાં સ્વિટ્ઝરલેન્ડને હરાવી શક્યું હતું. જોકે, 2004થી ફેડરર બંને વચ્ચેના આ જબરજસ્ત મુકાબલા પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. તેણે છેલ્લી 16માંની 15 મેચ જીતી છે અને એકંદરે બંને વચ્ચે બરાબરીનો વિક્રમ હવે 17-8નો છે.<ref>[http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=F324&amp;oId=H432 ફેડરર સામે હ્યુઈટ બરોબરીમાં]</ref> બંને ખેલાડીઓ જુનિયરમાં 1996થી એકબીજા સામે રમતા હતા, તે સમયથી બંને વચ્ચે આ સંઘર્ષ જોવા મળે છે. તેઓ 2004ની યુએસ (US) ઓપનની ફાઇનલમાં પ્રવેશ્યા હતા, જ્યાં ફેડરર 6-0, 7-6, 6-0થી જીત્યો હતો, આ તેનો પ્રથમ યુએસ (US) ઓપન બિરુદનો વિજય હતો. ફેડરર ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં હ્યુઇટ સામે 8-0નો વિક્રમ ધરાવે છે અને તેણે છ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ હ્યુઇટને હરાવી જીતી છે. ==== ફેડરર વિરુદ્ધ નેલ્બેન્ડિયન ==== કારકિર્દીના પ્રારંભમાં ડેવિડ નેલ્બેન્ડિયન ફેડરરનો સૌથી મોટો હરીફ હતો. બંને ખેલાડીઓની જુનિયર સ્તરની કારકિર્દી જબરજસ્ત હતી, ફેડરર જુનિયર વિમ્બલ્ડન બિરુદ જીત્યો હતો અને નેલ્બેન્ડિયન (ફેડરરને હરાવી) યુએસ (US) ઓપનનું જુનિયર બિરુદ જીત્યો હતો. ફેડરર નેલ્બેન્ડિયન સામે સામાન્ય સરસાઈ ધરાવે છે, છતા ફેડરરનો તેની સામેનો વિક્રમ 10-8નો છે, નેલ્બેન્ડિયને વ્યસાયિક ખેલાડી બન્યા બાદ પ્રથમ પાંચ મેચમાં ફેડરરને હરાવ્યો હતો, જેમાં 2003માં ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન અને યુએસ (US) ઓપનના ચોથા રાઉન્ડનો સમાવેશ થાય છે. જો કે બંને વચ્ચેની જોરદાર રોમાંચક મેચ 2005નો શાંઘાઈ માસ્ટર્સ કપ હતો, જ્યારે નેલ્બેન્ડિયને ફેડરર સામે પ્રથમ બે સેટ એકપણ ગેમ જીત્યા વગર ગુમાવી સમગ્ર મુકાબલો છેવટે પાંચમાં સેટમાં ટાઇબ્રેકરમાં જીત્યો હતો. આ પરાજયના લીધે ફેડરર 1984માં જોન મેકેન્રોએ સ્થાપેલા 82-3ના વિક્રમની બરોબરી કરવાથી ચૂકી ગયો હતો. નેલ્બેન્ડિયન, લીટોન હ્યુઇટ અને એન્ડી મૂર્રીએ ફેડરરને 8 વખત હરાવ્યો છે, પણ તેમનાથી વધારે વખત એકમાત્ર રફેલ નાદાલે તેને હરાવ્યો છે. ==== ફેડરર વિરુદ્ધ જોકોવિક ==== બંને વચ્ચે 20 વખત મુકાબલો થયો છે અને ફેડરર તેમાં 13-7થી અને ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ઇવેન્ટમાં 4-3થી આગળ છે. જો કે બંને વચ્ચે આ મુકાબલો ફેડરર અને નાદાલ વચ્ચેના મુકાબલા જેવો તીવ્ર નથી. જોકોવિક નાદાલ પછી એકમાત્ર એવો ખેલાડી છે જેણે ફેડરરને 2004 પછી એક કરતા વધારે ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ટુર્નામેન્ટમાં હરાવ્યો છે અને એકમાત્ર એવો ખેલાડી છે જેણે નાદાલ ઉપરાંત ફેડરરને સળંગ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ટુર્નામેન્ટમાં હાર આપી છે (2010માં યુએસ (US) ઓપન અને 2011માં ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન). ==== ફેડરર વિરુદ્ધ મૂર્રી ==== બંને વચ્ચે 14 વખત મુકાબલો થયો છે, આ બધા મુકાબલા સખત સપાટી પર થયા છે, મૂર્રી તેમાં 8-6થી આગળ છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=F324&oId=MC10|title=Federer v Murray Head to Head|publisher=atpworldtour.com|access-date=9 January 2011}}</ref> ફેડરર તેની સામે બંને ગ્રાન્ડ સ્લૅમ મેચ સીધા સેટોમાં જીત્યો છે ((2008ની યુએસ (US) ઓપન અને 2010ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન),<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7603307.stm|title=Superb Federer ends Murray dream|publisher=BBC Sport|date=8 September 2008|access-date=27 April 2010}}</ref> પણ મૂર્રી એટીપી (ATP) 1000 ટુર્નામેન્ટ્સમાં 5-1ની સરસાઈ ધરાવે છે.<ref>[http://www.australianopen.com/en_AU/news/match_reports/2010-01-31/201001311264925883203.html?fpos=r1 "વન મોર ઈક્વલ્સ ફોર"] australianopen.com. 31 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ સુધારો.</ref> તેઓ એટીપી (ATP) વર્લ્ડ ટુર ફાઇનલ્સમાં ત્રણ વખત ટકરાયા છે, મૂર્રી 2008માં જીત્યો હતો,<ref>{{citenews|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2008/nov/14/tennis-murray-federer-masters-cup|title=Murray beats Federer in 3 sets|publisher=Guardian|date=14 November 2008|access-date=27 April 2010}}</ref> અને ફેડરર 2009 અને 2010માં જીત્યો હતો.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/9216649.stm|title=Federer crushes lacklustre Murray|publisher=BBC Sport|publisher=23 November 2010}}</ref> નાદાલ ઉપરાંત મૂર્રી વર્તમાન ટોચના 10 ખેલાડીઓમાં એકમાત્ર એવો ખેલાડી છે જે ફેડરરને ટક્કર આપવા માટે સમર્થ છે. ==== ફેડરર વિરુદ્ધ રોડ્ડીક ==== ફેડરરનો લાંબા સમયથી બીજો કોઈ હરીફ હોય તો તે એન્ડી રોડ્ડીક છે. બંને વચ્ચે ચાર ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ફાઇનલ્સ સહિત ઘણી વખત ટક્કર થઈ છે, ફેડરર તેની સામે 20-2નો વિક્રમ ધરાવે છે. ફેડરરના પ્રભુત્વ સામે રોડ્ડીક પ્રથમ ક્રમના ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવ્યો. બંને વચ્ચે અત્યંત રોમાંચક મુકાબલો કહેવો હોય તો તેને વિમ્બલ્ડન 2009ની ફાઇનલ કહી શકાય, જ્યાં રોડ્ડીકે ફેડરરને પાંચ સેટમાં ખેંચી ગયો હતો અને તેમાય પાંચમો સેટ તો એકદમ રોમાંચક હતો, આ મેચ ચાર કલાકથી પણ વધારે સમય ચાલી હતી. === રમવાની શૈલી === [[ચિત્ર:Roger Federer.jpg|thumb|2007 ડેવિડઓફ સ્વિસ ઈન્ડોર્સમાં ફેડરર]] ફેડરરની વૈવિધ્યતાને જીમી કોન્નર્સે ખૂબ જ ખૂબીથી વ્યાખ્યાયિત કરી છેઃ “વિશેષજ્ઞોના યુગમાં તમે માટીની સપાટીના વિશેષજ્ઞ છો, તમે ઘાસની સપાટીના વિશેષજ્ઞ છો, તમે સખત સપાટીના વિશેષજ્ઞ છો... અથવા તમે રોજર ફેડરર છો”.<ref>{{cite web|url=http://www.sportsfeelgoodstories.com/2009/02/20/roger-federer-a-class-act-on-and-off-the-court-leads-tennis-revival/|title=Roger Federer, a class act on and off the court, leads tennis revival|author=www.sportsfeelgoodstories.com|date=20 February 2009|access-date=16 February 2010}}</ref> ફેડરર બધા જ પ્રકારની સપાટીનો ઓલરાઉન્ડર ખેલાડી છે, તે તેની રમવાની પ્રવાહી શૈલી અને શોટ મેકિંગ માટે જાણીતો છે.{{citation needed|date=December 2010}} ફેડરર મુખ્યત્વે બેઝલાઇનનો ખેલાડી છે, પરંતુ નેટની પાસે પણ તે તેટલું જ સારું રમે છે અને તેને આજે ટેનિસનો શ્રેષ્ઠ વોલિયર કહેવાય છે. તેની સ્મેશ એકદમ અસરકારક અને પ્રભાવી છે, જે આજના ટેનિસમાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. આ જ રીતની બેકહેન્ડ સ્મેશ, હાફ વોલી અને જમ્પ સ્મેશ (સ્લૅમ ડન્ક) જેવી સ્મેશ આજે ભાગ્યે જ કોઈ ફટકારી શકે છે. ડેવિડ ફોસ્ટર વોલેસે ફેડરરની અપવાદરૂપ ઝડપ, પ્રવાહિતા અને તેના ફોરહેન્ડની તીવ્ર ઝડપને “અ ગ્રેટ લિક્વીડ વ્હીપ” તરીકે વર્ણવી છે,<ref name="Wallace">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2006/08/20/sports/playmagazine/20federer.html?ex=1313726400&en=716968175e36505e&ei=5090 |author=David Foster Wallace |title=Federer as Religious Experience |date=20 August 2006 |work=Play Magazine |publisher=New York Times|access-date=21 June 2007}}</ref> જ્યારે જોન મેકેન્રો ફેડરરના ફોરહેન્ડને “વર્તમાન સમયનો મહાન શોટ” કહે છે.<ref>{{cite web|url=http://msn.foxsports.com/other/story/6741576?MSNHPHCP&GT1=10035|title=Who's the best athlete in the world right now?|author=Kevin Hench|date=7 May 2007|publisher=Fox Sports|access-date=31 March 2009|archive-date=20 ઑક્ટોબર 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020021531/http://msn.foxsports.com/other/story/6741576?MSNHPHCP&GT1=10035|url-status=dead}}</ref> ફેડરર સિંગલ હેન્ડેડ બેકહેન્ડ રમે છે જે તેને જબરજસ્ત વૈવિધ્યતા આપે છે. તે સ્લાઇસનો ઉપયોગ પ્રસંગોપાત ધોરણે હરીફને નેટ સમક્ષ લલચાવવા કરે છે અને પાસ કરે છે. ફેડરર ટોપસ્પિન વિનર્સ પણ ફટકારી શકે છે અને તેની પાસે અતુલનીય કહી શકાય તેવો ‘ફ્લિક’ બેકહેન્ડ છે, જેમાં તે કાંડા દ્વારા ઝડપ સર્જે છે, તે સામાન્ય રીતે નેટમાં હરીફને પસાર કરી જાય છે.<ref name="Wallace"/> તેની સર્વ (ટેનિસમાં દડો મારવાની શરૂઆત કરવી) સમજવી મુશ્કેલ છે, કારણ કે તે હંમેશા એક સમાન ધોરણે બોલ ટોસ કરે છે, પછી તે ભલેને ગમે તે પ્રકારની સર્વ (ટેનિસમાં દડો મારવાની શરૂઆત કરવી) ફટકારતો હોય અને ગમે ત્યાં ફટકારવાનો ઇરાદો ધરાવતો હોય અને તેની પીઠને તે મોશન દરમિયાન તેના હરીફ તરફ રાખે છે. તે મેચ દરમિયાન મોટી સર્વ (ટેનિસમાં દડો મારવાની શરૂઆત કરવી) ફટકારી ચાવીરૂપ પોઇન્ટ મેળવવા પણ સમર્થ છે. તેની પ્રથમ સર્વ (ટેનિસમાં દડો મારવાની શરૂઆત કરવી) તો સામાન્ય રીતે પ્રતિ કલાક 200 કિલોમીટર(પ્રતિ કલાક 125 માઇલ)ની ઝડપે આવતી હોય છે,<ref name="AUSServe">{{cite web|url=http://www.australianopen.com/en_AU/scores/stats/day19/1701ms.html|title=Match Statistics: Federer vs. Murray|author=Australianopen.com|access-date=16 February 2010}}</ref><ref name="WIMBYServe">{{cite web|url=http://2009.wimbledon.org/en_GB/scores/stats/day21/1701ms.html|title=Match Statistics:Federer vs. Roddick|author=Wimbledon.org|access-date=16 February 2010|archive-date=12 જૂન 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612031302/http://2009.wimbledon.org/en_GB/scores/stats/day21/1701ms.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/wimbledon08/columns/story?columnist=ubha_ravi&id=3471097|title=Federer's serve allowing him to manufacture easy points|author=Ubha, Ravi|publisher=ESPN.com|date=2 July 2008|access-date=16 February 2010}}</ref> પણ તે પ્રતિ કલાક 220 કિલોમીટર(પ્રતિ કલાક 137 માઇલ)ની ઝડપે પણ સર્વિસ કરવા સમર્થ છે.<ref name="AUSServe"/><ref name="WIMBYServe"/> ફેડરરની સર્વ અને વોલિંગ પર નિપુણતા હતી,<ref name="Bierly">{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2003/jul/08/tennis.wimbledon2003 |author=Stephen Bierley |title=Serve-volley dead? No one told Federer |date=8 July 2003 |work=The Guardian |publisher=Guardian News and Media Limited 2010|access-date=19 November 2010}}</ref> તે તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કારકિર્દીના પ્રારંભમાં કરતો હતો.<ref>{{cite web|url=http://essentialtennis.com/tournews/2010/07/best-serve-and-volleyer-in-the-world/|title=Best Serve and Volleyer in the World|author=Charles Lin|date=11 July 2010|access-date=19 November 2010|archive-date=23 મે 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523065818/http://essentialtennis.com/tournews/2010/07/best-serve-and-volleyer-in-the-world/|url-status=dead}}</ref> બેઝલાઇન પરથી હાફ-વોલીમાં તેમની નિપુણતાએ તેમને એકદમ બેઝલાઇન પરથી રમવા સમર્થ બનાવ્યો, તેના લીધે તે બોલ ટપ્પો પડીને ઉછળે ત્યારે ઝડપથી સમજી(પછી બોલ ગમે તેટલો ડીપ કેમ ન હોય) શકતો હતો. તેના કારણે તેમના હરીફોને તેમના શોટનો જવાબ આપવાનો સમય જ મળતો ન હતો.{{citation needed|date=December 2010}} તાજેતરમાં ફેડરરે તેની રમતમાં ડ્રોપ શોટનો ઉમેરો કર્યો છે અને તે તેનો ઉપયોગ બંને બાજુએ અત્યંત ખૂબીથી કરે છે. તે બે પગ વચ્ચેથી શોટ પણ સારી રીતે મારી શકે છે, આ શોટને ‘ટ્વીનર’ કહેવાય છે. તે 2009ની યુએસ (US) ઓપનની નોવાક જોકોવિક સામેની સેમી ફાઇનલમાં જોવા મળ્યો હતો, જેના લીધે તેને મેચ પોઇન્ટ મળ્યો હતો. તેણે તાજેતરમાં ચિપ્સ એન્ડ ચાર્જ ઉમેર્યા છે, જેના મિશ્ર પરિણામ મળ્યા છે.{{citation needed|date=December 2010}} === સાધનસામગ્રી, કપડા, કરારો === ફેડરર હાલમાં કસ્ટમાઇઝ્ડ વિલ્સન સિક્સ માટે રમે છે.વન ટુર બીએલએક્સ (BLX) ટેનિસ રેકેટકે જેમાં હિટિંગ એરિયા 99 ચોરસ ઇંચ જેટલો નાનો છે,<ref name="Wilson Sports">{{cite web|url=http://tennis.wilson.com/rackets/blx/rackets/player/six-one/six.one-tour-blx/|title=Wilson Sports|publisher=Wilson Sporting Goods|access-date=29 January 2010|archive-date=22 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122055338/http://tennis.wilson.com/rackets/blx/rackets/player/six-one/six.one-tour-blx/|url-status=dead}}</ref> તેનું વજન 12.5 ઔંસ છે અને તેનો બીમ 17 મિલિમીટર જેટલો પાતળો છે તેનાથી રમે છે. તેની ગ્રીપ (પકડ)નું કદ 4 3-8 ઇંચ છે (કેટલીક વખત તેને એલ-3 (L3) કહેવાય છે).<ref name="Ask Roger Equipment">{{cite web|url=http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm?uNC=44884627&uPage=3&uCategoryID=3|title=Ask Roger&nbsp;— Equipment|publisher=Roger Federer Official Website|access-date=29 January 2010|archive-date=25 જુલાઈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725062052/http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm?uNC=44884627&uPage=3&uCategoryID=3|url-status=dead}}</ref> ફેડરર તેના રેકેટના તારને 24થી 28 કિલોગ્રામ (52.9થી 61.7 પાઉન્ડ)ના દબાણે બાંધે છે, તેના મુખ્ય તાર માટે વિલ્સન નેચરલ ગટ 16 ગેજનું હોય છે અને આડી તાર બાંધણી માટે લક્સીલોન બેન્ગર એએલયુ (ALU) પાવર રફ 16 એલ (16L) ગેજ(પોલીએસ્ટર)નું હોય છે.<ref name="Ask Roger Equipment"/> તેમને જ્યારે તારના દબાણ અંગે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે ફેડરરે કહ્યું હતું કે “તેનો આધાર દિવસ કેટલો ગરમ હોય છે તેના પર અને કયા પ્રકારના બોલથી હું રમુ છું અને મારી સામે કોણ રમે છે તેના પર છે. આમ તમે જોઈ શકે છો કે તેનો આધાર ઘણા બધા પરિબળો પર છે, ફક્ત સપાટી પર નહીં, મારા માટે તેનો અનુભવ મોટી બાબત છે.”<ref>{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm?uNC=97027562&uPage=1&uCategoryID=3 |title=Ask Roger; Official website |publisher=Roger Federer Official Website |access-date=2 March 2007 |archive-date=27 સપ્ટેમ્બર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927003712/http://www.rogerfederer.com/en/fanzone/askroger/index.cfm?uNC=97027562&uPage=1&uCategoryID=3 |url-status=dead }}</ref> ફેડરર વિશ્વમાં સૌથી વધુ કમાતા એથ્લેટોમાં એક છે. તેનો નાઇક ફૂટવેર એન્ડ એપેરલ સાથે કરાર છે.<ref name="Nike">{{cite web |url=http://www.rogerfederer.com/en/rogers/sponsors/index.cfm |title=Roger Federer Sponsors |publisher=Roger Federer Official Website |access-date=18 January 2008 |archive-date=17 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217033621/http://www.rogerfederer.com/en/rogers/sponsors/index.cfm |url-status=dead }}</ref> 2006ની વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપમાં નાઇકે તેના માટે ત્રણ ટેનિસ રેકેટના ક્રેસ્ટની ડિઝાઇનવાળું જેકેટ તૈયાર કર્યું હતું, આ રેકેટ તેણે જીતેલી ત્રણ વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપનું પ્રતીક દર્શાવતા હતા. પછીના વર્ષે 2006માં તેણે ચોથી ચેમ્પિયનશિપ જીતી ત્યારે આ જેકેટમાં વધુ એક રેકેટનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Telegraph: Federer's jacket">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wimbledon/2339295/More-jacket-than-racket-for-Federer.html|title=More than a jacket for Federer|work=The Telegraph|date=27 June 2006|access-date=14 June 2009 | location=London | first=Mark | last=Hodgkinson}}</ref> વિમ્બલ્ડન 2008 અને 2009માં નાઇકે તેના માટે વ્યક્તિગત જેકેટ બનાવવાનો ટ્રેન્ડ ચાલુ રાખ્યો હતો.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2006/06/27/stfede27.xml |title=More jacket than racket for Federer |author=Mark Hodgkinson |date=27 June 2006 |access-date=5 September 2007 |publisher=The Telegraph |location=London |archive-date=2 જૂન 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602005348/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2006%2F06%2F27%2Fstfede27.xml |url-status=dead }}</ref> તે પોતાનો લોગો પણ ધરાવે છે, આર (R) અને એફ (F)ને જોડીને લોગો બનાવવામાં આવ્યો છે.<ref name="Federer logo">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/08/31/sports/tennis/31logo.html?r=1&hp&pagewanted=all|title=The Main Characters of Tennis, and Style|work=The New York Times|date=29 August 2009|access-date=6 February 2011|first=Holly|last=Bruback}}</ref> ફેડરરે જિલેટ,<ref name="Business insider article">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/2008/8/federer-beats-nadal-and-maria-sharapova-in-endorsement-deals|title=Federer beats Nadal and Sharapova&nbsp;— in endorsement deals|date=25 August 2008|publisher=Business Insider|access-date=14 June 2009}}</ref> સ્વિસ સ્થિત કોફી મશીન કંપની જુરા<ref>{{cite web |url=http://gillettewinners.com/custom/en_in/html/roger_federer.shtml |title=Gillette Winners |publisher=Gillette Winners |access-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011142121/http://gillettewinners.com/custom/en_in/html/roger_federer.shtml |archive-date=11 ઑક્ટોબર 2007 |url-status=dead }}</ref> ઉપરાંત મર્સિડિઝ બેન્ઝ અને નેટજેટ્સ સાથે કરાર કર્યો છે. ફેડરરે અગાઉ મોરિસ લેક્રોઇસનો એમ્બેસેડર હોવા છતાં<ref name="Europastar">{{cite web|url=http://www.europastar.com/europastar/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1000863592|title=Roger Federer Chronometer|publisher=Europa Star|date=2 April 2005|access-date=14 June 2009|archive-date=12 નવેમ્બર 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061112091740/http://www.europastar.com/europastar/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1000863592|url-status=dead}}</ref> રોલેક્સ વોચીસ સાથે પણ કરાર કર્યો છે.<ref name="CNN money article">{{cite news|url=http://money.cnn.com/2007/06/29/commentary/sportsbiz/index.htm|title=Federer's on-court dominance still not attracting sponsors|publisher=CNNMoney.com|date=1 July 2007|access-date=14 June 2009|archive-date=24 એપ્રિલ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424193414/https://money.cnn.com/2007/06/29/commentary/sportsbiz/index.htm|url-status=dead}}</ref> 2009માં ફેડરર સ્વિસ ચોકલેટ ઉત્પાદક લિન્ડ્ટનો બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બન્યો હતો.<ref>http://www.lindt.com/int/swf/eng/company/news/roger-federer-becomes-lindt-brand-ambassador/</ref> 2010માં તેણે ચીનમાં મર્સિડિઝ-બેન્ઝ સાથે કરેલા કરારને વૈશ્વિક મર્સિડિઝ-બેન્ઝ ભાગીદારી સુધી લંબાવાયો હતો.<ref>{{Cite news|title=Mercedes-Benz Announces Global Partnership with Roger Federer |publisher=PRNewsWire.com|date=2010-05-27|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/mercedes-benz-announces-global-partnership-with-roger-federer-95020244.html|access-date=6 January 2011}}</ref> === ગ્રાન્ડ સ્લૅમ દેખાવની સમયરેખા === {{Main|Roger Federer career statistics}} {| class="wikitable" |- style="background:#efefef" ! ટુર્નામેન્ટ ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! style="width:65px"|કારકિર્દી એસઆર (SR) ! style="width:69px"|કારકિર્દી ડબ્લ્યુ-એલ (W-L) ! style="width:69px"|કારકિર્દી વિજય % |- | colspan="18"| '''ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ટુર્નામેન્ટ્સ''' |- | style="background:#efefef"| ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન | style="text-align:center"|એ (A) | style="text-align:center"|એલક્યૂ (LQ) | style="text-align:center;background:#afeeee"|3આર (3R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|3આર (3R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|4આર (4R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|4આર (4R) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | style="text-align:center;background:#efefef"|4/12 | style="text-align:center;background:#efefef"|59-8 | style="text-align:center;background:#efefef"|88.05 |- | style="background:#efefef"| ફ્રેન્ચ ઓપન | style="text-align:center"|એ (A) | style="text-align:center;background:#afeeee"|1આર (1R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|4આર (4R) | style="text-align:center;background:#ffebcd"|ક્યૂએફ (QF) | style="text-align:center;background:#afeeee"|1આર (1R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|1આર (1R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|3આર (3R) | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:#ffebcd"|ક્યૂએફ (QF) | | style="text-align:center;background:#efefef"|1/12 | style="text-align:center;background:#efefef"|43–11 | style="text-align:center;background:#efefef"|79.63 |- | style="background:#efefef"| વિમ્બલ્ડન | style="text-align:center"|એ (A) | style="text-align:center;background:#afeeee"|1આર (1R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|1આર (1R) | style="text-align:center;background:#ffebcd"|ક્યૂએફ (QF) | style="text-align:center;background:#afeeee"|1આર (1R) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:#ffebcd"|ક્યૂએફ (QF) | | style="text-align:center;background:#efefef"|6/12 | style="text-align:center;background:#efefef"|55-6 | style="text-align:center;background:#efefef"|90.16 |- | style="background:#efefef"| યુએસ (US) ઓપન | style="text-align:center"|એ (A) | style="text-align:center"|એલક્યૂ (LQ) | style="text-align:center;background:#afeeee"|3આર (3R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|4આર (4R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|4આર (4R) | style="text-align:center;background:#afeeee"|4આર (4R) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | | style="text-align:center;background:#efefef"|5/11 | style="text-align:center;background:#efefef"|56-6 | style="text-align:center;background:#efefef"|90.32 |- | style="background:#efefef"| જીત-હાર | style="text-align:center;background:#efefef"|0-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|0-2 | style="text-align:center;background:#efefef"|7-4 | style="text-align:center;background:#efefef"|13-4 | style="text-align:center;background:#efefef"|6-4 | style="text-align:center;background:#efefef"|13-3 | style="text-align:center;background:#efefef"|22-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|24-2 | style="text-align:center;background:#efefef"|27-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|26-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|24-3 | style="text-align:center;background:#efefef"|26-2 | style="text-align:center;background:#efefef"|20-3 | style="text-align:center;background:#efefef"|5-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|16/47 | style="text-align:center;background:#efefef"|213–31 | style="text-align:center;background:#efefef"|87.29 |} ''મૂંઝવણ દુર કરવા અને ડબલ ગણતરી રોકવા માટે આ ટેબલની માહિતી ખેલાડીએ ટુર્નામેન્ટમાં ભાગ લીધો હોય તે ટુર્નામેન્ટ પૂર્ણ થયા પછી સુધારવામાં આવી છે.'' "એ (A)" પરિણામ સુચવે છે કે ખેલાડી આ ઈવેન્ટમાં રમ્યો નથી. "એલક્યૂ (LQ)" પરિણામ સુચવે છે કે ખેલાડી ટુર્નામેન્ટના ક્વોલિફાઈંગ રાઉન્ડમાં હારી ગયો હતો. ;<big>ફાઈનલો (16 બિરુદો, 6 રનર્સ-અપ)</big> {| class="sortable wikitable" |- | style="width:100px"|'''પરિણામ''' | width="50"|'''વર્ષ''' | style="width:200px"|'''ચેમ્પિયનશિપ''' | width="75"|'''સપાટી''' | style="width:200px"|'''ફાઈનલના હરીફ''' | style="width:200px"|'''ફાઈનલમાં સ્કોર''' |- style="background:#cfc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2003 | વિમ્બલ્ડન <small>(1)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|AUS}} માર્ક ફિલિપ્પોસિસ | 7–6(5), 6–2, 7–6(3) |- style="background:#ffc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2004 | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન <small>(1)</small> | સખત | {{Flagicon|RUS}} મારાત સાફીન | 7–6(3), 6–4, 6–2 |- style="background:#cfc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2004 | વિમ્બલ્ડન <small>(2)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|USA}} એન્ડી રોડ્ડીક | 4–6, 7–5, 7–6(3), 6–4 |- style="background:#ccf" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2004 | યુએસ (US) ઓપન <small>(1)</small> | સખત | {{Flagicon|AUS}} લીટોન હ્યુઇટ | 6–0, 7–6(3), 6–0 |- style="background:#cfc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2005 | વિમ્બલ્ડન <small>(3)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|USA}} એન્ડી રોડ્ડીક | 6–2, 7–6(2), 6–4 |- style="background:#ccf" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2005 | યુએસ (US) ઓપન <small>(2)</small> | સખત | {{Flagicon|USA}} આન્દ્રે અગાસી | 6–3, 2–6, 7–6(1), 6–1 |- style="background:#ffc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2006 | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન <small>(2)</small> | સખત | {{Flagicon|CYP}} માર્કોસ બેઘડેટીસ | 5–7, 7–5, 6–0, 6–2 |- style="background:#ebc2af" | style="background:#ffa07a"|રનર-અપ | 2006 | ફ્રેન્ચ ઓપન <small>(1)</small> | માટી | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 6–1, 1–6, 4–6, 6–7(4) |- style="background:#cfc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2006 | વિમ્બલ્ડન <small>(4)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 6–0, 7–6(5), 6–7(2), 6–3 |- style="background:#ccf" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2006 | યુએસ (US) ઓપન <small>(3)</small> | સખત | {{Flagicon|USA}} એન્ડી રોડ્ડીક | 6–2, 4–6, 7–5, 6–1 |- style="background:#ffc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2007 | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન <small>(3)</small> | સખત | {{Flagicon|CHI}} ફર્નાન્ડો ગોન્ઝાલેઝ | 7–6(2), 6–4, 6–4 |- style="background:#ebc2af" | style="background:#ffa07a"|રનર-અપ | 2007 | ફ્રેન્ચ ઓપન <small>(2)</small> | માટી | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 3–6, 6–4, 3–6, 4–6 |- style="background:#cfc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2007 | વિમ્બલ્ડન <small>(5)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 7–6(7), 4–6, 7–6(3), 2–6, 6–2 |- style="background:#ccf" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2007 | યુએસ (US) ઓપન <small>(4)</small> | સખત | {{Flagicon|SRB}} નોવાક યોકોવિચ | 7–6(4), 7–6(2), 6–4 |- style="background:#ebc2af" | style="background:#ffa07a"|રનર-અપ | 2008 | ફ્રેન્ચ ઓપન <small>(3)</small> | માટી | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 1–6, 3–6, 0–6 |- style="background:#cfc" | style="background:#ffa07a"|રનર-અપ | 2008 | વિમ્બલ્ડન <small>(1)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 4–6, 4–6, 7–6(5), 7–6(8), 7–9 |- style="background:#ccf" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2008 | યુએસ (US) ઓપન <small>(5)</small> | સખત | {{Flagicon|UK}} એન્ડી મૂર્રી | 6–2, 7–5, 6–2 |- style="background:#ffc" | style="background:#ffa07a"|રનર-અપ | 2009 | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન <small>(1) </small> | સખત | {{Flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 5–7, 6–3, 6–7(3), 6–3, 2–6 |- style="background:#ebc2af" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2009 | ફ્રેન્ચ ઓપન <small>(1)</small> | માટી | {{Flagicon|SWE}} રોબિન રોડર્લિંગ | 6–1, 7–6(1), 6–4 |- style="background:#cfc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2009 | વિમ્બલ્ડન <small>(6)</small> | ઘાસ | {{Flagicon|USA}} એન્ડી રોડ્ડીક | 5–7, 7–6(6), 7–6(5), 3–6, 16–14 |- style="background:#ccf" | style="background:#ffa07a"|રનર-અપ | 2009 | યુએસ (US) ઓપન <small>(1)</small> | સખત | {{Flagicon|ARG}} જુઆન માર્ટિન ડેલ પોટ્રો | 6–3, 6–7(5), 6–4, 6–7(4), 2–6 |- style="background:#ffc" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2010 | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન <small>(4)</small> | સખત | {{Flagicon|UK}} એન્ડી મૂર્રી | 6–3, 6–4, 7–6(11) |} === વર્ષાંતે યોજાતી ચેમ્પિયનશિપમાં દેખાવની સમયરેખા === {| class="wikitable" |- style="background:#efefef" ! ટુર્નામેન્ટ ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! style="width:65px"|કારકિર્દી એસઆર (SR) ! style="width:69px"|કારકિર્દી ડબ્લ્યુ-એલ (W-L) ! style="width:69px"|કારકિર્દી વિજય % |- | colspan="18"| '''વર્ષાંતે યોજાતી ચેમ્પિયનશિપ ટુર્નામેન્ટ્સ''' |- | style="background:#efefef"| વાયઈસી (YEC) | style="text-align:center;background:"|એનક્યૂ (NQ) | style="text-align:center;background:"|એનક્યૂ (NQ) | style="text-align:center;background:"|એનક્યૂ (NQ) | style="text-align:center;background:"|એનક્યૂ (NQ) | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:thistle"|એફ (F) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | style="text-align:center;background:#afeeee"|આરઆર (RR) | style="text-align:center;background:yellow"|એસએફ (SF) | style="text-align:center;background:lime"|'''ડબ્લ્યુ (W)''' | | style="text-align:center;background:#efefef" rowspan="2"|5/9 | style="text-align:center;background:#efefef" rowspan="2"|34-7 | style="text-align:center;background:#efefef" rowspan="2"|82.93 |- | style="background:#efefef"| જીત-હાર | style="text-align:center;background:#efefef"|0-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|0-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|0-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|0-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|3-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|5-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|5-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|4-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|5-0 | style="text-align:center;background:#efefef"|4-1 | style="text-align:center;background:#efefef"|1-2 | style="text-align:center;background:#efefef"|2–2 | style="text-align:center;background:#efefef"|5-0 |} ;<big>ફાઈનલ્સ (5 બિરુદો, 1 રનર-અપ)</big> {| class="sortable wikitable" | width="100"|'''પરિણામ''' | width="50"|'''વર્ષ''' | width="200"|'''ચેમ્પિયનશિપ''' | width="75"|'''સપાટી''' | width="200"|'''ફાઈનલના હરીફ''' | width="200"|'''ફાઈનલમાં સ્કોર''' |- bgcolor="ffffcc" | bgcolor="98FB98"|વિજેતા | 2003 | {{flagicon|USA}} હ્યુસ્ટન | સખત | {{flagicon|USA}} આન્દ્રે અગાસી | 6–3, 6–0, 6–4 |- bgcolor="ffffcc" | bgcolor="98FB98"|વિજેતા | 2004 | {{flagicon|USA}} હ્યુસ્ટન | સખત | {{flagicon|AUS}} લીટોન હ્યુઇટ | 6–3, 6–2 |- bgcolor="ffffcc" | bgcolor="FFA07A"|રનર-અપ | 2005 | {{flagicon|CHN}} શાંઘાઈ | જાજમ (i) | {{flagicon|ARG}} ડેવિડ નેલ્બેન્ડીયન | 7–6(4), 7–6(11), 2–6, 1–6, 6–7(3) |- bgcolor="ffffcc" | bgcolor="98FB98"|વિજેતા | 2006 | {{flagicon|CHN}} શાંઘાઈ | સખત (i) | {{flagicon|USA}} જેમ્સ બ્લેક | 6–0, 6–3, 6–4 |- bgcolor="ffffcc" | bgcolor="98FB98"|વિજેતા | 2007 | {{flagicon|CHN}} શાંઘાઈ | સખત (i) | {{flagicon|ESP}} ડેવિડ ફેર્રર | 6–2, 6–3, 6–2 |- bgcolor="ffffcc" | bgcolor="98FB98"|વિજેતા | 2010 | {{flagicon|GBR}} [[લંડન]] | સખત (i) | {{flagicon|ESP}} રફેલ નાદાલ | 6–3, 3–6, 6–1 |} === ઓલિમ્પિક રમતો === ;<big>(1 સુવર્ણ ચંદ્રક)</big> {| class="sortable wikitable" |- | style="width:100px"|'''પરિણામ''' | width="50"|'''વર્ષ''' | style="width:200px"|'''ચેમ્પિયનશિપ''' | width="75"|'''સપાટી''' | style="width:95px"|'''ભાગીદાર''' | style="width:100px"|'''વિરોધી''' | style="width:200px"|'''ફાઈનલમાં સ્કોર''' |- style="background:gold" | style="background:#98fb98"|વિજેતા | 2008 | {{flagicon|CHN}} બેઈજિંગ | સખત | {{Flagicon|SUI}} વાવરીન્કા | {{Flagicon|SWE}} એસ્પેલીન <br /> {{Flagicon|SWE}} જોહાન્સન | 6–3, 6–4, 6–7(4), 6–3 |} === વિક્રમો === {{Main|List of career achievements by Roger Federer}} * આ વિક્રમો ટેનિસના ઓપન એરા (1968માં શરૂ થયેલો ટેનિસનો સમયગાળોમાં મેળવવામાં આવ્યા હતા. * '''ઘાટા''' અક્ષરોના વિક્રમો બિન-સમોવડિયા વાળી સિદ્ધિઓ છે. * ''ઈટાલિક્સ (ત્રાંસા)'' અક્ષરના વિક્રમો હાલમાં સક્રિય અવસ્થાની સિદ્ધિઓ છે. {| class="wikitable collapsible collapsed" border="1" |- ! સમયગાળો ! પસંદગીના ગ્રાન્ડ સ્લૅમ વિક્રમો ! રમેલા ખેલાડીઓ |- | '''વિમ્બલ્ડન 2003 —''' <br />''' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2010''' | '''16 બિરુદો''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | વિમ્બલ્ડન 2003 —<br /> ફ્રેન્ચ ઓપન 2009 | કારકિર્દી ગ્રાન્ડ સ્લૅમ | રોડ લેવર <br /> આન્દ્રે અગાસી <br /> રફેલ નાદાલ |- | '''વિમ્બલ્ડન 2003 —''' <br />''' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2010''' | '''22 ફાઈનલ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''વિમ્બલ્ડન 2005 —''' <br />''' યુએસ (US) ઓપન 2007''' | '''સળંગ 10 ફાઈનલ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''વિમ્બલ્ડન 2004 —''' <br />''' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2010''' | '''સળંગ 23 સેમી-ફાઈનલ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''વિમ્બલ્ડન 2003 —''' <br />''' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2010''' | '''વિવિધ ત્રણ ગ્રાન્ડ સ્લૅમના વિજેતા અને દરેક બિરુદ કમસેકમ ચાર વખત''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''વિમ્બલ્ડન 2004 —''' <br />''' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2011''' | '''સળંગ 27 ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં ક્વાર્ટરફાઈનલો''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' <ref>{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/2011/01/23/sportsline/main7274418.shtml |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=30 મે 2011 |archive-date=16 ફેબ્રુઆરી 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110216171116/http://www.cbsnews.com/stories/2011/01/23/sportsline/main7274418.shtml |url-status=dead }}</ref> |- | ''વિમ્બલ્ડન 2004 —'' <br />'' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2011'' | ''ગ્રાન્ડ સ્લૅમ રમ્યા હોય તેમાં સળંગ 27 ક્વાર્ટર-ફાઈનલ'' | જીમી કોન્નર્સ |- | '''2006 — 2007''' | '''સળંગ 2 વર્ષ 3+ બિરુદો જીત્યા''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''2004 અને 2006 — 2007''' | '''3 વર્ષમાં 3+ બિરુદો જીત્યા''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''2004 — 2007''' | '''સળંગ 4 વર્ષ સુધી 2+ બિરુદો જુત્યા''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''2004 — 2007 અને 2009''' | '''5 વર્ષમાં 2+ બિરુદ જીત્યા''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | ''2003-2010'' | ''સળંગ 8 વર્ષ સુધી 1+ બિરુદ જીત્યા'' | બ્યોન બોર્ગ<br /> પીટ સેમ્પ્રાસ |- | '''વિમ્બલ્ડન 2003 —''' <br />''' ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2006''' | '''પ્રથમ 7 ફાઈનલમાં વિજય''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | ''ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન 2004 —'' <br />'' યુએસ (US) ઓપન 2010'' | ''સળંગ 7 વર્ષ સુધી 20+ મેચોમાં વિજય'' | ઇવાન લેન્ડલ |- | ફ્રેન્ચ ઓપન 2006 —<br /> યુએસ (US) ઓપન 2009 | તમામ ચાર ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં રનર-અપ | ઇવાન લેન્ડલ |- | '''યુએસ (US) ઓપન 2006''' <br />''' ફ્રેન્ચ ઓપન 2007''' | '''સળંગ 36 સેટ્સ જીત્યા''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''યુએસ (US) ઓપન 2007''' | '''સળંગ 35 સર્વિસ પોઈન્ટ્સ જીત્યા''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''યુએસ (US) ઓપન 2007''' | '''$2.4 મિલિયનની કમાણી એક કાર્યક્રમમાં કરી''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''વિમ્બલ્ડન 2009''' | '''ફાઈનલમાં 50 એસ (પોઈન્ટ)''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''ફ્રેન્ચ ઓપન 2004 —''' <br />''' વિમ્બલ્ડન 2008''' | '''સળંગ 18 વખત નં-1 તરીકે પસંદગી''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |} {| class="wikitable collapsible collapsed" border="1" |- ! ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ! સમયગાળો ! દરેક ગ્રાન્ડ સ્લૅમમાં વિક્રમો ! રમેલા ખેલાડીઓ |- | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન | 2004-2010 | કુલ 4 બિરુદો | આન્દ્રે અગાસી |- | '''ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન''' | '''2004-2010''' | '''7 વર્ષમાં 4 બિરુદો''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન | 2004–2007 | 4 વર્ષમાં 3 બિરુદો | આન્દ્રે અગાસી |- | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન | 2006–2007 | સળંગ 2 બિરુદ | કેન રોઝવેલ <br /> ગ્યુલેર્મો વિલાસ <br /> જોહાન ક્રિક <br /> મેટ્સ વિલેન્ડર <br /> સ્ટીફન એડબર્ગ <br /> ઇવાન લેન્ડલ <br /> જિમ કુરિયર <br /> આન્દ્રે અગાસી |- | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન | 2004-2010 | કુલ 5 ફાઈનલ | સ્ટીફન એડબર્ગ |- | '''''ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન'' ''' | '''''2004 — 2011'' ''' | '''''સળંગ 8 સેમી-ફાઈનલ'' ''' | '''''એકમાત્ર ખેલાડી'' ''' |- | ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન | align="center"|2007 | સેટ ચુક્યા વગર વિજય | કેન રોઝવેલ |- | '''ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન''' | '''2000 — 2011''' | '''59 સિંગલ્સ મેચમાં વિજય<ref>http://www.australianopen.com/en_AU/news/articles/2011-01-21/201101211295597217301.html</ref>''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | ફ્રેન્ચ ઓપન | 2006–2009 | સળંગ 4 ફાઈનલ | બ્યોન બોર્ગ <br />ઇવાન લેન્ડલ <br /> રફેલ નાદાલ |- | ફ્રેન્ચ ઓપન | 2006–2008 | 3 રનર-અપ | ગ્યુલેર્મો વિલાસ |- | '''ફ્રેન્ચ ઓપન''' | '''2006 — 2008''' | '''સળંગ 3 રનર-અપ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''ફ્રેન્ચ ઓપન''' | '''2005 — 2009''' | '''સળંગ 5 સેમી-ફાઈનલ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | વિમ્બલ્ડન | 2003–2007 | સળંગ 5 બિરુદ | બ્યોન બોર્ગ |- | વિમ્બલ્ડન | 2003–2009 | કુલ 7 ફાઈનલ | બોરિસ બેકર<br />પીટ સેમ્પ્રાસ |- | '''વિમ્બલ્ડન''' | '''2003 — 2009''' | '''સળંગ 7 ફાઈનલ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''વિમ્બલ્ડન''' | '''2003 — 2009''' | '''સળંગ 7 સેમી-ફાઈનલ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | યુએસ (US) ઓપન | 2004–2008 | કુલ 5 બિરુદ | જીમી કોન્નર્સ<br />પીટ સેમ્પ્રાસ |- | '''યુએસ (US) ઓપન''' | ''' 2004 — 2008''' | '''સળંગ 5 બિરુદ''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | '''યુએસ (US) ઓપન''' | ''' 2004 — 2009''' | '''સળંગ 40 મેચમાં વિજય''' | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |} {| class="wikitable collapsible collapsed" border="1" |- ! સમયગાળો ! અન્ય પસંદગીના વિક્રમો ! રમેલા ખેલાડીઓ |- | 2 ફેબ્રઆરી 2004 —<br /> 17 ઓગસ્ટ 2008 | સળંગ 237 અઠવાડિયા સુધી નં.1 પર | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | ઓક્ટોબર 2003<br /> જાન્યુઆરી 2005 | ટોચના 10 હરીફો સામે સળંગ 26 મેચમાં વિજય | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2005–2006 | સળંગ 56 સખત સપાટીની મેચમાં વિજય | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2003–2008 | સળંગ 65 વખત ઘાસની સપાટીની મેચમાં વિજય | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2003–2005 | સળંગ 24 ટુર્નામેન્ટ ફાઈનલમાં વિજય | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2006 | ટુર્નામેન્ટ ફાઈનલમાંથી 94.12%માં 1 સેશનમાં પહોંચી ગયા | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2005–2006 | 2-સેશનમાં મેચ જીતવાની ટકાવારી 95.05% | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2004–2006 | 3-સેશનમાં મેચ જીતવાની ટકાવારી 94.27% | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2004–2007 | 4-સેશનમાં મેચ જીતવાની ટકાવારી 92.92% | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2003-2010 | 5 એટીપી (ATP) વર્લ્ડ ટૂર ફાઈનલ બિરુદ | ઇવાન લેન્ડલ<br />પીટ સેમ્પ્રાસ |- | 2007 | $10 મિલિયનની કમાણી એક સેશનમાં | '''રફેલ નાદાલ''' |- | 2002-2010 | 29 માસ્ટર્સ 1000 ફાઈનલ સુધી પહોંચ્યા | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2005–2006 | સળંગ 29 માસ્ટર 1000 મેચમાં વિજય | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2004–2008 | સળંગ 2 ઓલિમ્પિક રમતોમાં વાયર-થી-વાયર નં.-1 તરીકે | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2005–2007 | સળંગ 3 કેલેન્ડર વર્ષમાં વાયર-થી-વાયર નં.-1 તરીકે | '''એકમાત્ર ખેલાડી''' |- | 2005–2007 | સળંગ 3 કેલેન્ડર વર્ષમાં વાયર-થી-વાયર નં.-1 તરીકે | જીમી કોન્નર્સ |} == આ પણ જુઓ == {{Portal|Tennis}} * રોજર ફેડરરની કારકિર્દીના આંકડાઓ * રોજર ફેડરર દ્વારા હાંસલ કરાયેલી કારકિર્દી સિદ્ધિઓની યાદી * ફેરડરની આઈટીએફ (ITF) અને એટીએફ (ATP) મેચોની યાદી * ગ્રાન્ડ સ્લૅમ મેન્સ સિંગલ્સ ચેમ્પિયન્સની યાદી * પુરુષ ટેનિસ ખેલાડીઓની યાદી * સ્વિટ્ઝરલેન્ડ ડેવિસ કપ ટીમ * 2008 સમર ઓલિમ્પિક્સ રાષ્ટ્રીય ધ્વજ આરોહકો == સંદર્ભ અને નોંધો == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * {{Cite book |first=Chris|last= Bowers |title=Fantastic Federer: The Biography of the World's Greatest Tennis Player |publisher=John Blake |location= |year=2007 |pages= |isbn=1-84454-407-9}} * {{Cite book |first=Rene|last=Stauffer |title=The Roger Federer Story: Quest for Perfection |publisher=New Chapter Press |location=New York, N.Y |year=2007 |pages= |isbn=0-942257-39-1}} == વીડિયો == * ''વિમ્બલ્ડન ક્લાસિક મેચ: ફેડરર વિરુદ્ધ સેમ્પ્રાસ'' માત્ર સ્ટેન્ટિંગ રૂમ, ડીવીડી (DVD) રજૂઆત તારીખ: 31 ઓક્ટોબર 2006, સમય: 233 મિનિટ, એએસઆઈએન (ASIN): B000ICLR98. * ''વિમ્બલ્ડન 2007 ફાઈનલ: ફેડરર વિરુદ્ધ નાદાલ (2007)'' કલ્ટર વ્હાઈટ સ્ટાર, ડીવીડી (DVD) રજૂઆત તારીખ: 30 ઓક્ટોબર 2007, સમય: 180 મિનિટ, એએસઆઈએ (ASIN): B000V02CU0. * ''વિમ્બલ્ડન&nbsp;— ધ 2008 ફાઈનલ્સ: નાદાલ વર્સેસ ફેડરર'' માત્ર સ્ટેન્ડિંગ રૂમ, ડીવીડી (DVD) રજૂઆત તારીખ: 19 ઓગસ્ટ 2008, સમય: 300 મિનિટ, એએસઆઈએન (ASIN): B001CWYUBU. == બાહ્ય લિંક્સ == {{Wikiquote}} {{Commons category|Roger Federer}} * [http://www.rogerfederer.com/ અધિકૃત વેબસાઈટ] * [http://thebiofile.com/2010/12/roger-federer-portrait-of-the-champion/ વિજેતાનું વર્ણન - રોજર ફેડરર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515052750/http://thebiofile.com/2010/12/roger-federer-portrait-of-the-champion/ |date=15 મે 2011 }} * [http://www.rogerfedererfoundation.org/en.html રોજર ફેડરર ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127091017/http://www.rogerfedererfoundation.org/en.html |date=27 જાન્યુઆરી 2013 }} * {{Facebook User|Federer|Roger Federer}} === ટૂંકી રૂપરેખાઓ === * {{ATP|id=F324}} * {{IMDb name|id=1716574|name=રોજર ફેડરર}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ટેનિસ ખેલાડી]] [[શ્રેણી:૧૯૮૧માં જન્મ]] 28vr12iabr6esnr42ydhy4u5qn496yz 0 32569 900973 830736 2026-05-15T23:53:45Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900973 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|date=March 2010}} '''રિંગટોન''' અથવા '''રિંગ ટોન''' એ ઇનકમિંગ કોલ અથવા પાઠ સંદેશનો સંકેત આપતી ટેલિફોન દ્વારા કરાતી ધ્વનિ છે. શબ્દશઃ સૂર નહીં પરંતુ [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઇલ ફોન]] પર વપરાતી અનુકૂલિત ધ્વનિઓનો ઉલ્લેખ કરવા આ શબ્દનો આજે ઘણી વાર ઉપયોગ થાય છે. ==પૃષ્ઠભૂમિ== જ્યારે ફોનનું નેટવર્ક ઇનકમિંગ કોલનો સંકેત આપે છે ત્યારે ફોનની ઘંટડી વાગે છે અને આમ ફોન તેના વપરાશકારને ચેતવે છે. લેન્ડલાઇન ટેલિફોનો માટે કોલ સંકેત સ્વીચ અથવા ટેલિફોન જેની સાથે જોડાયેલો છે તે એક્સ્ચેન્જ દ્વારા પેદા કરાયેલો વિદ્યુત પ્રવાહ હોઇ શકે છે. મોબાઇલ ફોન માટે નેટવર્ક ઇનકમિંગ કોલનો સંકેત આપતો એક સંદેશ ફોનને મોકલે છે. ટેલિફોનની “ઘંટડી” (રિંગ) એ ત્યારે પેદા થતો ધ્વનિ છે જ્યારે કોઇ ઇનકમિંગ ટેલિફોન કોલ હોય. આ શબ્દ તે હકીકત સાથે મૂળ ધરાવે છે કે ટેલિફોનો મૂળમાં ઘંટડી અને વિદ્યુતચુંબકીય બળથી ચાલતા ક્લેપર (ઘંટ વગાડવાના લોલક)ની બનેલી રિંગિંગ યંત્રવ્યવસ્થા ધરાવતા હતા અને તેઓ ઘંટડી વાગવાનો ધ્વનિ પેદા કરતા હતા. ઉપરોક્ત વિદ્યુત સંકેતો વિદ્યુતચુબકોને શક્તિ પુરી પાડશે અને જે બાદમાં ઝડપથી વહેશે અને ક્લેપરને મુક્ત કરશે અને ઘંટડી વાગશે. વિદ્યુતચુંબકીય ઘંટડી પ્રણાલી હજુ પણ વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં છે. ઉત્તર અમેરિકામાં ગ્રાહકના ટેલિફોનને મોકલવામાં આવતો ઘંટડી સંકેત 20 હર્ટ્ઝની આવૃત્તિએ 90 વોલ્ટનો એસી (AC) છે. યુરોપમાં તે 25 હર્ટ્ઝની આવૃત્તિએ 60-90 વોલ્ટ એસી (AC) છે. પેદા થતી ધ્વનિને હજુ પણ રિંગ કહેવાય છે ત્યારે તાજેતરમાં બનેલા ટેલિફોનો વિદ્યુતથી પેદા થતા કિલકિલાટ અથવા અન્ય ધ્વનિ પેદા કરે છે. ઘંટડી સંકેતમાં ભિન્નતાનો ઇનકમિંગ કોલના ગુણધર્મ સૂચવવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. (દા.ત. ટૂંકા અંતરાલ સાથે આવતી રિંગનો ચોક્કસ નંબર પરથી કોલ આવતો હોવાનો સંકેત આપવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે) ''ઘંટડી સંકેત'' એ વિદ્યુત ટેલિફોની સંકેત છે જે ટેલિફોનને તેના વપરાશકારને સચેત કરવા પ્રેરે છે. પોટ્સ (POTS) ટેલિફોન પ્રણાલી પર તે લાઇનમાં ઘંટડી પ્રવાહ, લગભગ 100 વોલ્ટનો ડીસી (DC) [અમેરિકામાં 90 વોલ્ડ એસી (AC) અને 20 હર્ટ્ઝ] સંકેત મોકલીને કરવામાં આવે છે. સ્પંદન પામતો ડીસી (DC) ધ્રૂવીયતા બદલતો નથી. તે શૂન્યથી મહત્તમ વોલ્ટેજ સુધી વિસ્તરણ પામે છે અને ફરી પાછો શૂન્ય પર આવે છે. મોટા ભાગની સફર માટે આ જે આ સંકેતનું, રિંગિંગ પ્રવાહ તરીકે ડિજીટલી વહન કરી શકાય છે કારણકે મોટા ભાગના લેન્ડલાઇન એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજીટલ નથી. જૂના ફોનમાં આ વોલ્ટેજનો ઊંચો અવબાધ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકને ફોન પર ઘંટડી વગાડવા ઉત્તેજિત કરવા માટે ઉપયોગ થતો હતો. 20મી સદીના અંત ભાગના અને ત્યાર બાદ ફિક્સ્ડ ફોન આ રિંગિંગ પ્રવાહ વોલ્ટેજને શોધે છે અને ઇલેક્ટ્રોનિકલી મીઠા સૂર પેદા કરે છે. મોબાઇલ ફોન સંપૂર્ણપણે ડિજીટલ છે માટે સેલ આધારિત સ્ટેશનો સાથે પ્રત્યાયન કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રોટોકોલના ભાગ તરીકે ઘંટડી વગાડવા સિગ્નલ મેળવે છે. પોટ્સ (POTS) સ્વિચિંગ સિસ્ટમમાં, ટેલિફોન હેન્ડસેટને જ્યારે સ્વીચ હૂકમાંથી ઉઠાવવામાં આવે છે ત્યારે લાઇનનો અવબાધ 600 ઓહમ સુધી ઘટે છે ત્યારે રિંગ "ટ્રિપ" થઇ હોવાનું કહેવાય છે. ટેલિફોન કોલને જવાબ અપાયેલો છે તેવા આ સંકેતો અને ટેલિફોન એક્સ્ચેન્જ તાત્કાલિક રિંગિંગ સંકેતને લાઇનમાંથી દૂર કરે છે અને કોલને જોડે છે. તે "રિંગ-ટ્રિપ" અથવા "પ્રિ-ટ્રિપ" કહેવાતી સમસ્યાનું સ્ત્રોત છે. લાઇન પર રિંગિંગ સંકેતોનો જ્યારે કન્ડક્ટરોની વચ્ચે અત્યંત નીચા અવરોધોનો સામનો થાય છે ત્યારે આ સમસ્યા ઉદભવે છે. વપરાશકારના વાસ્તવિક ટેલિફોનની રિંગ વાગવાની શક્યતા પહેલા રિંગને (ઘણા ટૂંકાથી વધુ સમય માટે) ટ્રિપ કરે છે. ભીના વાતાવરણ અને અયોગ્ય રીતે નાંખવામાં આવેલી લાઇનને કારણે આ સમસ્યા સામાન્ય છે. પ્રારંભિક અહેવાલોએ દર્શાવ્યું હતું કે લોકો ફોન ઉપાડતા પહેલા ઘંટડી વાગવાનું બંધ થાય તેની રાહ જુએ છે.{{Citation needed|date=March 2010}} આ સમસ્યા દૂર કરવા માટે રિંગમાં બ્રેક (વિરામ) દાખલ કરાયા હતા જેને પગલે અત્યારે ઉપયોગમાં રહેલી રિંગ-પોઝ-રિંગ પ્રકારની ઘંટડી બની હતી. શરૂઆતની પાર્ટી લાઇન સિસસ્ટમમાં આ પેટર્ન મોર્સ કોડ અક્ષર હતો અને ફોન કોણે ઉપાડવો તેનો સંકેત આપતો હતો પરંતુ આજે વ્યક્તિગત લાઇનો સાથે માત્ર ટકી રહેલી પેટર્ન સિંગલ રિંગ અને ડબલ રિંગ, મૂળ મોર્સ કોડ અક્ષર ટી (T) (ડેશ) અને એમ (M) (ડેશ ડેશ) છે.{{Clarify|date=March 2010}} રિંગિંગ પેટર્નને રિંગ પેડન્સ તરીકે ઓળખાય છે. તે માત્ર પોટ્સ (POTS) ફિક્સ્ડ ફોનને લાગુ પડે છે જેમાં રિંગિંગ પેટર્ન સર્જવા માટે હાઉ વોલ્ટેજ રિંગ સંકેત સ્વિચ ઓન અને ઓફ થાય છે. ઉત્તર અમેરિકામાં પ્રમાણભૂત રિંગ કેડન્સ "2-4" અથવા બે સેકન્ડ સુધી રિંગ વાગ્યા બાદ ચાર સેકન્ડની શાંતતા છે. ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુકે (UK)માં પ્રમાણભૂત રિંગ કેડન્સ 400 મિલિસેકન્ડ ઓન, 200 મિલિસેકન્ડ ઓફ, 400 મિલિસેકન્ડ ઓન, 2000 મિલિસેકન્ડ ઓફ છે. આ પેટર્ન અલગ અલગ વિસ્તારમાં બદલાય છે અને અને વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં અન્ય પેટર્ન વપરાય છે. કેટલીક નાની ઓફિસ અને ઘર ઓફિસ સ્થિતિમાં પાર્ટી લાઇન રિંગિંગ જેવી સેવા પાછી ફરી રહી છે જે ફેસિમાઇલ મશીન અને ટેલિફોને સમાન લાઇન પરંતુ અલગ ટેલિફોન નંબરની સુવિધા પુરી પાડે છે. આ ક્લાસ (CLASS) સુવિધાને સામાન્ય રીતે ડિસ્ટિંક્ટિવ રિંગિંગ કહેવાય છે. જોકે, કેરિયર્સ તેને "સ્માર્ટ રિંગ", "ડ્યુએટ", "મલ્ટિપલ નંબર", "આડેન્ટ-એ-કોલ" અને "રિંગમાસ્ટર" જેવા ટ્રેડમાર્ક્ડ નામ આપે છે. આ સુવિધાનો અંતેવાસી અથવા તેરથી ઓગણીસ વર્ષના યુવાનોને અપાયેલી સમાન ભૌતિક લાઇન માટે અપાતા બીજા ફોન નંબર માટે પણ ઉપયોગ થાય છે. આ કિસ્સામાં તેને ઘણીવાર "ટીન લાઇન"ના નામ હેઠળ વેચવામાં આવે છે. રિંગિંગ સંકેતના પ્રથમ અને બીજા બર્સ્ટની વચ્ચે શાંત સમયગાળા દરમિયાન કોલર આઇડી (ID) સંકેતો મોકલવામાં આવે છે. ધ્યાન ખેંચવા માટે વિક્ષેપિત રિંગ સંકેત તૈયાર કરાયા હતા અને અભ્યાસોએ સૂચવ્યું હતું કે બે છૂટી સુરિલી રંગને સાંભળવું સરળ છે.{{Citation needed|date=March 2010}} તેને પાર્ટી લાઇનમાં વપરાતી કોડેડ રિંગગ સાથે કોઇ લેવા દેવા નથી. ==ઇતિહાસ== એટી એન્ડ ટીએ (AT&amp;T) મોડલ 500 અને 2500 લેન્ડલાઇન ટેલિફોન સેટમાં જોવા મળતી "સી" (C) ટાઇપ રિંગર માટે સાત અલગ ગોન્ગ સંયોજનો ઓફર કર્યા હતા. આ ગોન્ગ્સે ક્ષતિગ્રસ્ત શ્રવણશક્તિ ધરાવતા ગ્રાહકોને "અલગ સૂર" પુરો પાડ્યો હતો અને તેમની પાસે કેટલાક ફોન એક સાથે પડ્યા હોય તો તેમાંથી ક્યા ફોનની રિંગ વાગી છે તે કહેવું તેમના માટે શક્ય બનાવ્યું હતું.<ref>સી (C)-ટાઇપ રિંગર્સ - મેન્ટેનન્સ. બેલ સિસ્ટમ પ્રેક્ટિસ, અંક 4 (સપ્ટેમ્બર 1978), ભાગ 501-250-303</ref> "બેલ ચાઇમ" પણ ઓફર કરાઇ હતી જે દરવાજાની ઘંટડીની જેમ અથા સામાન્ય ફોનની ઘંટડીની જેમ વાગતી હતી. ફોન લાઇનમાં ત્રાહિત પક્ષ ઉપકરણને જોડવાની પરવાનગી આપતા 1975 એફસીસી (FCC) ચુકાદા બાદ ઉત્પાદકોએ એક્સેસરી ટેલિપોન રિંગર્સ બનાવવાનું શરૂ કર્યું જે યાંત્રિક સૂરના સ્થાને ઇલેક્ટ્રોનિક સૂર અથવા સુસ્વરસંગીતમાં વાગતા હતા. લોકોએ તેમના પોતાના રિંગર બનાવ્યા જેમાં કોલ આવતા સુસ્વરસંગીત વગાડવા માટે સંગીત શુભેચ્છા પત્રમાંથી ચિપનો ઉપયોગ થતો હતો.<ref>સોકોલોવ્સ્કી, સ્ટીવ (1989). "કસ્ટમાઇઝ યોર ફોન", પ્રકરણ. 8 "ટેલિફોન મેલડી રિંગર". ટેબ (TAB) બુક્સ, બ્લ્યૂ રીજ સમિટ, પીએ (PA). ISBN 0-8306-9354-8.</ref> 1989 પુસ્તકમાં વર્ણવેલા આવા એક રિંગરમાં એક રમકડાનો શ્વાન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યો હતો જે કોલ આવવા પર ભસતો હતો અને તેની પૂંછડી પટપટાવતો હતો.<ref>સોકોલોવ્સ્કી, સ્ટીવ (1989). "કસ્ટમાઇઝ યોર ફોન", પ્રકરણ 20 "એનિમેટેડ ટેલિફોન રિંગર". ટેબ (TAB) બુક્સ, બ્લ્યૂ રીજ સમિટ, પીએ (PA). ISBN 0-8306-9354-8.</ref> અંતે ઇલેક્ટ્રિનિક ટેલિફોન રિંગર્સ ફરજિયાત બની ગયા. આમાંથી કેટલાક રિંગર્સ એક જ સૂર પેદા કરતા હતા પરંતુ અન્યોએ બે અથવા ત્રણ સૂર અથવા સંગીતની એક શ્રેણી તૈયાર કરી હતી.<ref>બિગેલો, કાર એન્ડ વિન્ડર (2001). "અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ટેલિફોન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ", ચોથી આવૃત્તિ. ન્યૂન્સ ISBN 0-7506-7175-0.</ref> અનુકૂલિત રિંગ ટોન સાથેનો સૌ પ્રથમ વાણિજ્યિક મોબાઇલ ફોન [[જાપાન|જાપાન]]ની એનઇસી (NEC) દ્વારા મે 1996માં રજૂ કરાયેલો એનટીટી ડોકોમો (NTT DoCoMo) ડિજીટલ મોવા એન103 (N103) હાયપર હતો.<ref>{{ja icon}} [https://archive.is/20120630054731/www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html asahi.com], સપ્ટેમ્બર 6, 2008 સુધારો ([http://s02.megalodon.jp/2008-0906-0350-36/www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html કાચે])</ref> તેમાં મિડી (MIDI) ફોર્મેટમાં અગાઉથી સેટ કરેલા કેટલાક ગીતો હતા. સપ્ટેમ્બર 1996માં, આઇડીઓ (IDO), વર્તમાન એયુ (au),એ ડેન્સો દ્વારા ડિજીટલ મિનિમો ડી319 (D319) વેચી. તે પ્રથમ એવો મોબાઇલ ફોન હતો જેમાં વપરાશકાર અગાઉથી સેટ કરેલા ગીતોના સ્થાને મૂળ સુસ્વરસંગીત દાખલ કરી શકતો હતો. આ ફોન જાપાનમાં લોકપ્રિય સાબિત થયા હતા. જાણીતા ગીતોના સ્નિપેટ વગાડવા ફોનને કેવી રીતે અનુકૂલિત કરવો તેની માહિતી આપતા 1998માં પ્રકાશિત થયેલા <ref>{{cite book |title=ケータイ着メロ ドレミBOOK |trans_title=Mobile Ringtones Do-Re-Mi Book |url= |format= |access-date= |edition= |series= |volume= |date= |year=1998 |month=July |origyear= |publisher= |location= |language=[[Japanese language|Japanese]] |isbn= |oclc= |doi= |id= }}</ref> નામના પુસ્તકની 3.5 મિલિયન નકલો વેચાઇ હતી. ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા સૌ પ્રથમ મોબાઇલ રિંગ ટોન ફિનલેન્ડમાં 1998માં શરદ ઋતુમાં તૈયાર કરાયા હતા અને ડિલીવર કરાયા હતા. ત્યારે રેડીયોલિન્જાએ (ફિનલેન્ડની મોબાઇલ ઓપરેટર જે એલિસા તરીકે ઓળખાય છે તેણે) વેસા-મટ્ટી પનાનેન દ્વારા શોધાયેલી હાર્મોનિયમ નામની તેમની સેવા શરૂ કરી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |title=ટાઇમ મેગેઝીન યુરોપ: ધ સ્વીટ સાઉન્ડ ઓફ સક્સેસ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2011-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425001423/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |url-status=dead }}</ref> હાર્મોનિયમ મોનોફોનિંક રિંગ ટોન બનાવવા તેમજ તેને એસએમએસ (SMS) મારફતે મોબાઇલ હેન્ડસેટ પર ઓવર ધ એર (ઓટીએ (OTA)) ડિલીવર કરવાની યંત્રવ્યવસ્થા બંને ધરાવે છે. નવેમ્બર 1998માં ડિજીટલફોન ગ્રૂપ (સોફ્ટબેન્ક મોબાઇલ)એ જાપાનમાં સમાન સેવા શરૂ કરી હતી. ==રિંગટોન નિર્માતા==SURASH ''રિંગટોન નિર્માતા'' થી વપરાશકાર તેના વ્યક્તિગત સંગીત સંગ્રહમાંથી ગીત લઇને તેમાંથી તેને જેટલો પણ ભાગ ગમતો હોય તે પસંદ કરીને તેના મોબાઇલ ફોન પર મોકલી શકે છે. સીધા જોડાણ, (દા.ત. યુએસબી (USB) કેબલ), બ્લ્યૂટૂથ, પાઠ સંદેશ અથવા ઇમેઇલ દ્વારા ફાઇલો મોકલી શકાય છે. સૌથી જૂનું રિંગટોન નિર્માતા હાર્મોનિયમ હતું, તે ફિનલેન્ડના એક કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર વેસા-મટ્ટી પનાનેન દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું અને [[નોકિયા|નોકીયા]] સ્માર્ટ મેસેજિંગના ઉપયોગ માટે 1997માં બજારમાં રજૂ કરાયું હતું.<ref>[http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 ફર્સ્ટ એવર એમઇએફ સ્પેશિયલ રેકગ્નિશન એવોર્ડ ગોસ ટુ ધ પાયોનિયર ઓફ ધ મોબાઇલ રિંગટોન બિઝનેસ — "વેસ્કુ" પાનનેન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927074348/http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 |date=2007-09-27 }}, જૂન 4, 2004 મોબાઇલ એન્ટરટેનમેન્ટ ફોરમનું અખબારી નિવેદન</ref><ref name="ny2005">[http://www.newyorker.com/archive/2005/03/07/050307crmu_music?printable=true રિંગ માય બેલ], ''ન્યૂ યોર્કર'' માંથી 2005નો લેખ</ref> કેટલાક સેવાદાતા વપરાશકારને મેલડી કમ્પોઝર અથવા સેમ્પલ/લૂપ એરેન્જરથી તેમના પોતાના સંગીત સૂર રચવાની છૂટ આપે છે (જેમકે ઘણા સોની એરિક્સન ફોનમાં મ્યુઝિકડીજે (MusicDJ)) તેઓ ઘણીવાર માત્ર એક ચોક્કસ ફોન મોડલ અથવા બ્રાન્ડ માટે ઉપલબ્ધ એનકોડિંગ ફોર્મેટ્સનો ઉપયોગ કરે છે. મિડી (MIDI) અથવા એમપી3 (MP3) જેવા અન્ય ફોર્મેટને ઘણીવાર ટેકો મળે છે. આ ફોર્મેટનો સામાન્ય રિંગ ટોન તરીકે ઉપયોગ કરતા પહેલા તેમને ફોન પર ડાઉનલોડ કરવા પડે છે. જ્યારે કોઇ રિંગટોન ખરીદે છે ત્યારે (રિંગટોન વેચતી કંપની) એગ્રીગેટર તેમની પોતાની સૂર રચે છે અથવા પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા સૂર સાથે ભેળવે છે. રિંગટોન તૈયાર થયા બાદ તેને યુનિક ફાઇલ ફોર્મેટમાં મુકવામાં આવે છે અને તેને એસએમએસ (SMS) મારફતે વ્યક્તિના ફોન પર મોકલવામાં આવે છે. જો કંપની પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા ગીતનો ઉપયોગ કરે તો તેણે તે ગીતની માલિકી જે ધરાવતો હોય તેને તેની રોયલ્ટી ચૂકવવી પડે. ગીતનો માલિક તમામ નાણા મેળવતો નથી. નાણાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો સેલ ફોન સેવાદાતાને આપવામાં આવે છે.<ref>ગોપીનાથ, એસ. (2005). રિંગટોનs, અથવા ગ્લોબલાઇઝેશનનું ઓડિટરી લોજિક ફર્સ્ટ મન્ડે, 10(12), 3.</ref> 2005માં “સ્મેશ ધ ટોન્સ” (અત્યારે “મોબાઇલ17”) પ્રથમ ત્રાહિત પક્ષ સોલ્યુશન બન્યું હતું જેણે ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા સોફ્ટવેર અથવા ડિજીટલ ઓડિયો એડિટરની જરૂરિયાત વગર રિંગ ટોન ઓનલાઇન બનાવવાનું શક્ય બનાવ્યું હતું. બાદમાં, એપલના આઇફોન (iPhone)એ ફોનની આઇટ્યુન (iTunes) લાઇબ્રેરી માટે ખરીદવામાં આવેલા કોઇ પણ ગીતમાંથી રિંગટોન બનાવવું શક્ય બનાવ્યું હતું.<ref>[http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones ઇવોલ્યુશન ઓફ રિંગટોન્સ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120630054732/http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones |date=2012-06-30 }} સેન્ડમી મોબાઇલમાંથી</ref> પરંતુ તેમાં કેટલીક મુશ્કેલીઓ હતી જેમાં 40 સેકન્ડની મર્યાદા અને ફાઇલ એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં જ હોવી જોઇએ અને તેમના નામ એમ4આર (m4r) એક્સ્ટેન્શન સાથે પૂર્ણ થતા હોવા જોઇએ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. એવી અનેક વેબસાઇટ છે જે વપરાશકારને ડિજીટલ સંગીત અથવા અન્ય ધ્વનિ ફાઇલમાંથી રિંગ ટોન બનાવવા દે છે. તેઓ તેમના મોબાઇલ ફોન પર સુધી અપલોડ કરે છે તેમાં અપલોડ કરેલા ગીતોની સંખ્યા પર કોઇ મર્યાદા હોતી નથી. ==રિંગટોનનો કારોબાર== ગ્રાહક રિંગટોન માટે 3 ડોલર સુધી ચુકવવા તૈયાર છે તે હકીકતે “મોબાઇલ સંગીત” સંગીત ઉદ્યોગનો ચોક્કસ નફાકારક હિસ્સો બનાવ્યો છે.<ref name="snlkagan"></ref> અંદાજ બદલાઇ શકે છેઃ મેનહટ્ટન સ્થિત માર્કેટિંગ અને કન્સલ્ટિંગ કંપની કનસેક્ટએ અંદાજ મૂક્યો હતો કે 2004માં રિંગટોનના વિશ્વભરમાં વેચાણે 4 અબજ ડોલર પેદા કર્યા હતા.<ref name="ny2005"></ref> ''ફોર્ચ્યુન'' મેગેઝીનના જણાવ્યા મુજબ, 2005માં રિંગ ટોને વિશ્વભરમાં 2 અબજ ડોલરથી પણ વધુનું વેચાણ નોંધાવ્યું હતું.<ref name="Fortune">{{cite web| last=Mehta| first=Stephanie N.| date=December 12, 2005| publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]| url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| title=Wagner's ring? Way too long.| page=40| access-date=એપ્રિલ 30, 2019| archive-date=મે 2, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100502074915/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| url-status=dead}}</ref> ધ્વનિ ફાઇલના ઉદયે પણ રિંગટોનને લોકપ્રિય બનાવવામાં યોગદાન આપ્યું હતું. દાખલા તરીકે, 2003માં જાપાની રિંગટોન માર્કેટ, જે એકલું જ 900 મિલિયન અમેરિકન ડોલરના મૂલ્યનું હતું તેણે, 66.4 મિલિયન ડોલરની ધ્વનિ ફાઇલનું વેચાણ નોંધાવ્યું હતું.<ref name="Gopinath, Sumanth 2005">ગોપીનાથ, સુમંથ. "રિંગટોનs, ઓર ધ ઓડિટરી લોજિક ઓફ ગ્લોબલાઇઝેશન" ફર્સ્ટ મન્ડે 10.12 (2005): 3. પ્રિન્ટ.</ref> 2003માં પણ વૈશ્વિક રિંગટોન ઉદ્યોગ 2.5થી 3.5 અબજ ડોલરનો હતો.<ref name="Gopinath, Sumanth 2005"></ref> 2009માં સંશોધન કંપની એસએનએલ (SNL) કગને અંદાજ મૂક્યો હતો કે 2007માં અમેરિકામાં રિંગટોનનું વેચાણ 714 મિલિયન ડોલરની ટોચે હતું.<ref>[http://www.entrepreneur.com/PRWeb/release/18015.html શ્રિંકિંગ રિંગટોન સેલ્સ લીડ ટુ ડિક્લાઇન ઇન યુએસ મોબાઇલ મ્યુઝિક માર્કેટ], ઓગસ્ટ 5, 2009 ''એન્ત્રપ્રિન્યોર'' મેગેઝીન વેબસાઇટ પર પ્રસિદ્ધ થયેલું અખબારી નિવેદન</ref> એસએનએલ (SNL) કગનના અંદાજ મુજબ 2008માં અમેરિકામાં વેચાણ ઘટીને 541 મિલિયન ડોલર થયું હતું કારણકે ગ્રાહકોએ તેમની પોતાની રિંગટોન બનાવવાનું શીખી રહ્યાં હતા.<ref name="snlkagan">{{cite web| title=Apple to offer ready-made ringtones | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/biztech/09/03/cnet.apple.ringtones/index.html | work=[[CNET]] | publisher=[[CNN]] | date=September 3, 2009 | author=Greg Sandoval}}</ref> ===બિલ અંગેનો વિવાદ=== રિંગટોન કારોબારે ઉદ્યોગની કારોબાર પ્રથાઓ સામે વિવાદ ઉભો કર્યો છે. ====કાનૂની દાવાઓ==== ===== જેમ્સ્ટર ===== એપ્રિલ 2005માં, કાયદાકીય સેવા આપતી કંપની કલ્લાહન, મેકક્યુન અને વિલિસે જેમ્સ્ટર! સામે દાવો માંડ્યો હતો. આ દાવો સાન ડીએગોના પિતા અને તેની દસ વર્ષની પૂત્રી વતી કરાયો હતો.<ref>[http://www.infoworld.com/article/05/04/05/HNjamster_1.html "જેમ્સ્ટર સ્લેમ્ડ ફોર મોબાઇલ સેલિંગ પ્રેક્ટિસિસ"], ઇન્ફોવર્લ્ડ, એપ્રિલ 5, 2005. સુધારો માર્ચ 15, 2007</ref> દાવામાં આક્ષેપ કરાયો હતો કે જમ્સ્ટર!એ કપટપૂર્વક અને છેતરામણી જાહેરાતોનો ઉપયોગ કરીને સેલ્યુલર ટેલિફોન ગ્રાહકો સાથે કૌભાંડ કર્યું છે. વાદીએ દલીલ કરી હતી કે સદરહુ જાહેરાતે સેલ ફોન ગ્રાહકને એક મફત રિંગ ટોન ઓફર કર હતી. ગ્રાહકોએ જાહેરાતને પાઠ સંદેશા મારફતે પ્રતિભાવ મોકલાવ્યો હતો. પરંતુ કંપની વપરાશકારને તે જાણ કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી કે તેઓ તેઓ માસિક સેવા સબસ્ક્રાઇબ કરશે.<ref>[http://cmwcomplex.com/jamster.htm સમરી ફ ફોર્ડ વી. વેરિસાઇન ઇન્ક. (INC)., જેમ્સ્ટર એટ અલ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109125532/http://cmwcomplex.com/jamster.htm |date=2011-01-09 }}, કલાહન, મેકક્યુન એન્ડ વિલિસ. સુધારો માર્ચ 15 2007</ref> આ દાવો અન્ય ચાર સાથે જોડાયો હતો અને નવેમ્બર 2009માં ચાલી ગયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326024008/http://www.jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.casd.uscourts.gov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518105537/http://www.casd.uscourts.gov/ |date=2011-05-18 }} 05-cv-00819-JM</ref> ===== સેટરફીલ્ડ વિ. સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર ===== {{See|Mobile phone spam}} જૂન 2007માં, ક્લાસ એક્શન કેસમાં સેટરફીલ્ડ વિ. સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર, નં. સી (C) 06-2893 સીડબલ્યુ (CW), 2007 યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ, લેક્સિસ (LEXIS) 46325 (એન.ડી. (N.D.) જૂન 26, 2007) કેસમાં ચૂકાદો આપવામાં આવ્યો હતો (જે બાદમાં ફગાવી દેવાયો હતો). આ કેસ જાણીતા લેખકની “મોબાઇલ ક્લબ”નું પ્રમોશન કરતા એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશાને સાત વર્ષના બાળક દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા સેલ્યુલેર ફોન પર પ્રસારિત કરવા અંગેનો હતો. પ્રતિવાદીઓ, પ્રકાશક કંપની જેને પ્રમોશનલ સંદેશાના પ્રસારણનો કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવેલો હતો અને સેવા દાતા જણે હકીકતમાં સંદેશા મોકલ્યા હતા, તેમણે દલીલ કરી હતી કે નામિત ગ્રાહક, બાળકની માતાએ પ્રમોશનલ સંદેશાના પ્રસારણની મંજૂરી ત્યારે આપી હતી જ્યારે તેણે મફતમાં રિંગટોન મેળવતી વખતે “હા! મને નેક્સ્ટોન્સ સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ અને બ્રાન્ડ્સના પ્રમોશન્સ મેળવવા ગમશે...” એવું શિર્ષક ધરાવતા ઓનલાઇન ફોર્મમાં બોક્સમાં નિશાની કરી હતી. ન્યાયાધિશ ક્લાઉડિયા વિલ્કેને ચુકાદો આપ્યો હતો કે એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશા ટીસીપીએ (TCPA) હેઠળ આવતા નથી. પ્રથમ, જે રીતે એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશા મોકલવામાં આવ્યા હતા તે “ઓટોમેટિક ટેલિફોન ડાયલિંગ સિસ્ટમ”ની વૈધાનિક વ્યાખ્યામાં બેસતા નથી. અને બીજું, વાદીએ વ્યાપક શાબ્દિક મંજૂરી જોગવાઇ હેઠળ પ્રમોશનલ સંદેશા મેળવવાની સંમતી મફત રિંગટોન ડાઉનલોડ કરવાના સંદર્ભમાં આપી હતી. નાઇન્થ સર્કિટ કોર્ટ ઓફ અપીલ્સે પ્રકાશન કંપની સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર સામેના 90 મિલિયન ડોલરના દાવાને ફગાવ્યો હતો અને ફરીથી દાખલ કર્યો હતો. 6 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ ન્યાયાધિશ ક્લાઉડિયા વિલ્કેન દ્વારા સમાધાનને છેલ્લે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી જેમાં પ્રત્યેક વાદીને 175 ડોલર ચુકવવાનું જણાવાયું હતું.<ref>https://ecf.cand.uscourts.gov/doc1/03517096469</ref><ref>http://www.topclassactions.com/close/571-stephen-king-text-message-class-action-lawsuit-settlement</ref> ====પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશનમાં ફરિયાદ==== 20 જૂન 2005ના રોજ કેલિફોર્નિયાના ગ્રાહકોની તરફેણ કરતી સ્વૈચ્છિક સંસ્થા યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્કએ રિંગ ટોન જેવા નોન-કમ્યુનિકેશનને લગતા ચાર્જના અનધિકૃત બિંલિંગ માટે સિન્ગ્યુલર વાયરલેસની વિરુદ્ધમાં કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન (સીપીયુસી (CPUC))માં ફરિયાદ નોંધાવી હતી.<ref>[http://www.nytimes.com/2005/07/21/business/21cells.html?ei=5090&amp;en=90fb11e106a62920&amp;ex=1279598400&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss&amp;pagewanted=print "સ્ર્પિન્ટ એન્ડ સિન્ગ્યુલર નેમ્ડ ઇન કમ્પ્લેઇન્ટ્સ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જુલાઈ 21, 2005. 16 માર્ચ 2007</ref> યુકેન (UCAN)એ દાવો કર્યો હતો કે સિન્ગ્યુલરે તેના ગ્રાહકોને જેમ્સ્ટર! અને અન્ય સમાન રિંગ ટોન સેવા માટે ગ્રાહકને જાણ કર્યા વગર, ઓપ્ટ-ઇન અને આવા ચાર્જ માટે ઓથોરાઇઝેશન જરૂરિયાતોના પુરાવા વગર બિલ આપ્યું છે.<ref name="ceasedesist">[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices ''યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક વિ. સિગ્યુલર વાયરલેસ-કમ્પ્લેઇન્ટ એન્ડ રિક્વેસ્ટ ફોર સીઝ એન્ડ ડેસિસ્ટ ઓર્ડર'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418064228/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices |date=2011-04-18 }}, કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન, જુલાઈ 20, 2005. સુધારો 16 માર્ચ 2007</ref> યુકેન (UCAN)એ વધુમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે સિંગ્યુલરે વાયરલેસ ફોન બિલમાં નોન-કમ્યુનિકેશન સેવા ચાર્જ અંગે સવાલ ધરાવતા ગ્રાહકોને સતત એમ કહીને સીપીયુસી (CPUC) અનેક જરૂરિયાતોનો ભંગ કર્યો છે કે સિંગ્યુલર પાસે કોઇ જવાબદારી નથી અને ગ્રાહકોને તેમના પ્રશ્નોમાં મદદ કરી શકતી નથી.<ref name="ceasedesist">યુકેન (UCAN) અને સિંગ્યુલર 19 ઓક્ટોબર 2006ના રોજ સમાધાન પર પહોંચ્યા. જે સિંગ્યુલર માટે નોન-કમ્યુનિકેશન ચાર્જ બાબતે આકરા જાહેરનામા અને અધિકૃતતમાં પરિણમ્યુ. તેના પગલે સિંગ્યુલરને બિલિંગના મુ્દ્દાઓને ઉકેલવા રેડી મીન્સ સ્થાપવાની અને રિંગ ટોન જેવી વાયરલેસ કન્ટેન્ટ સેવા રદ કરવાની ફરજ પડી.</ref><ref>[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular ''યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક વી. સિંગ્યુલર વાયરલેસ- ઓપિનિયન એપ્રૂવિંગ સેટલમેન્ટ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111052059/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular |date=2011-01-11 }}, કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન, ઓક્ટોબર 19, 2006. સુધારો માર્ચ 16, 2007</ref> == રિંગટોન સામે પ્રતિક્રિયાઓ == રિંગટોનને લગતી સભ્ય સમાજની રીતભાત સેલ ફોન સંસ્કૃતિનું સૌથી વિવાદાસ્પદ પાસું રહ્યું છે. ઇનકમિંગ કોલ મેળવનારને સચેત કરવા માટે એસ્થેટિક મૂલ્યો સાથે ઘણી વાર વગાડવામાં આવતી હોવા છતાં કોલ મેળવનારની આસપાસ કેટલાક લોકો રિંગના ઘોંઘાટને વિક્ષેપ ગણી શકે છે. કામના સ્થળે રિંગટોન પર પ્રતિબંધ મુકવા માટે નોકરીદાતા જાણીતા છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની એક કંપની તો બેઠક દરમિયાન કર્મચારીની રિંગટોન જેટલી વખત વાગે તેટલી વઘત દંડ ફટકારવા સુધી ગઇ હતી. સેલફોન ધરાવતા વ્યવસાયિકોના અન્ય એક સરવેમાં, 18 ટકા લોકોને લાગ્યું હતું કે, જાહેર પરિવહન સેવામાં સવારી દરમિયાન ફોનની રિંગટોન યાદીમાં જઇને તેને એક પછી એક વગાડવી સેલ ફોન અંગે સભ્ય સમાજની રીતભાતનો સૌથી ખરાબ ગુનો છે.<ref>{{Cite web |url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2011-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110213011937/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |url-status=dead }}</ref> રિંગટોન પ્રત્યે અન્ય એક પ્રતિક્રિયા તે છે કે રિંગટોન મારફતે ચોક્કસ સંસ્કૃતિ રચાઇ છે. કેટલાક લોકોએ તેમની જાતને તેમની પસંદ કરેલી રિંગટોન મારફતે ઓળખાવાનું માત્ર એટલે શરૂ કર્યું છે કારણકે તેમણે તેમના મોબાઇલ ફોન પર તેની પસંદગી કરી છે. “કોલ લેતી વખતેના કિસ્સાની જેમ રિંગટોનને પણ આવા જાહેર સ્થળની સ્થિતિ પર નજર રાખીને રિંગટોન તૈયાર કરાઇ છે જેથી આસપાસ હાજર રહેલા લોકોને, આસપાસ ઉભેલી સંભવિત વિક્ષેપિત વ્યક્તિને એક પ્રકારનો સંદેશ મોકલી શકાય” (લિકોપ 148). લોકોએ પોતે કેવી વ્યક્તિ છે તે પ્રદર્શિત કરવા માટે ફોન પસંદ કરવા ઉપરાંત પોતાને કેવું સંગીત ગમે છે તે અંગે આસપાસ ઉભેલા વ્યક્તિઓને સચેત કરીને પોતાની જાતને વધુ પ્રદર્શિત કરી છે. આમ જોઇએ તો, લોકો ટોળામાં પોતાની જાતને ભિન્ન અને અલગ પાડવા સંદેશ મોકલી રહ્યાં છે. જોકે, એપ પણ ચર્ચા છે કે ઓછા નોંધપાત્ર બનવા અને ટોળામાં યોગ્ય રીતે બેસી જવા રિંગટોનની પસંદગી કરવામાં આવે છે. “કેટલાક વપરાશકારો આમ સંયુક્ત સાંસ્કૃતિક સંસાધનોના જૂથમાંથી તેમની રિંગટોન ઇરાદાપૂર્વક પસંદ કરે છે... જે, તેઓ જાણે છે કે, ઘણા લોકો દ્વારા ઓળખી લેવાશે. સંગીત રિંગટોનની આવી પસંદગી આસપાસમા હાજર પક્ષો દ્વારા તેમની જે રીતની સ્વીકૃતિ થાય છે તેને લક્ષી હોય છે”(લિકોપ 148). ટ્યુન સરળતાથી ઓળખી શકાતી હોવાથી લોકો તેને ટાળે અને અપાકર્ષિત ના થાય તેવી વધુ શક્યતા છે.<ref>લિકોપ, ક્રિશ્ચિયન. ધ મોબાઇલ ફોન્સ રિંગ. ન્યૂ યોર્ક સિટી: એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ, 2008. 142-149. પ્રિન્ટ.</ref> == રિંગટોનના પ્રકાર == ; [[મોનોફોની|મોનોફોનિક]] : મોનોફોનિક રિંગ ટોન એ સંગીત સૂરની શ્રેણી છે, જેમાં એક સમયે એક સૂર હોય છે. ; [[પોલીફોની|પોલીફોનિક]] : પોલીફોનિક રિંગ ટોન એક સાથે કેટલાક સૂર ધરાવે છે. પ્રથમ પોલીફોનિક રિંગ ટોને મિડી (MIDI) જેવી સિક્વન્સ્ડ રેકોર્ડિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ રેકોર્ડિંગ સ્પષ્ટતા કરે છે કે ચોક્કસ સમયે ક્યા સિન્થેટિક ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટે સૂર વગાડવો અને વાસ્તવિક ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટ ધ્વનિ પ્લેબેક ઉપકરણ પર આધાર રાખે છે. બાદમાં સિન્થેસાઇઝ્ડ ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટને કમ્પોઝિશન ડેટા સાથે સામેલ કરી શકાય છે જે પ્રત્યેક ફોનની બિલ્ટ-ઇન સાઉન્ડ બેન્ક ઉપરાંત વધુ વિવિધતાવાળી ધ્વનિઓ આપે છે. ; [[ટ્રૂટોન]] : ટ્રૂટોન (જે "રીયલટોન", "માસ્ટરટોન", "સુપરફોનિક રિંગટોન" અથવા "ઓડિયો રેકોર્ડિંગ" તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ એમપી3 (MP3)અથવા એએસી (AAC) જેવા સામાન્ય ફોર્મેટમાં એક સાદું ઓડિયો રેકોર્ડિંગ છે. ટ્રૂટોન ઘણીવાર ગીતોમાંથી બનાવવામાં આવે છે તે રિંગટોન તરીકે લોકપ્રિય બન્યા છે. પ્રથમ ટ્રૂટોન સેવા એયુ દ્વારા ડિસેમ્બર 2002માં શરૂ કરાઇ હતી.<ref>{{ja icon}} [http://www.kddi.com/corporate/news_release/kako/2002/1118/index.html 2002 ન્યૂઝ રિલીઝ ] ઓન કેડીડીઆઇ (KDDI) (એયુ (au) ) ઓફિસિયલ વેબસાઇટ, સુધારો સપ્ટેમ્બર 7, 2008</ref> કેમિસ્ટ્રીનું "માય ગિફ્ટ ટુ યુ" ટ્રૂટોન તરીફે વહેંચાયેલું પ્રથમ ગીત હતું. ; સિંગ ટોન : "સિંગ ટોન" એ કારાઓકે શૈલીમાં બનેલો રિંગ ટોન છે. જેમાં બેકિંગ ટ્રેક સાથે વપરાશકારના રેકોર્ડ કરાયેલા અવાજને (સમય અને ટ્યૂનમાં એડજસ્ટ કરીને) ભેળવવામાં આવે છે. ; [[વિડીયો રિંગટોન]] : વિડીયો રિંગટોન એ રિંગટોન તરીકે વપરાતો વિડીયો કન્ટેન્ટનો ટુકડો છે (લાક્ષણિક રીતે થ્રીજી (3G) ફોન પર). કોઇ પણ વિડીયોનો તેના માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે પરંતુ સામાન્ય રીતે મ્યુઝિક વિડીયો એક્સર્પ્સનો ઉપયોગ થાય છે. લૂપ થતા સાઉન્ડ અને વિડીયો ટ્રેક આ ઉપયોગના શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. ફોનમાં વિડીયો અને ઓડીયો આઇડેન્ટિફિકેશન પુરું પાડવા કોન્ટેક્ટની સામે પર્સનલાઇઝ્ડ વિડીયો રિંગટોનનો ઉપયોગ કરવો શક્ય છે. ==રિંગ ટોન એનકોડિંગ ફોર્મેટ== {{Div col}} *3જીપી (3GP): મલ્ટિમિડીયા કન્ટેનર ફોર્મેટ, જેનો વિડીયો રિંગટોન માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. થર્ડ જનરેશન પાર્ટનરશીપ પ્રોજેક્ટ 3જીપીપી (3GPP) દ્વારા 3જી યુએમટીએસ (3G UMTS) મલ્ટિમિડીયા સર્વિસ માટે વ્યાખ્યાયિત કરાયેલું. તેનો થ્રીજી (3G) મોબાઇલ ફોન પર ઉપયોગ થઇ શકે છે અને તેને કેટલાક ટુજી (2G) અને ફોરજી (4G) ફોન પર પણ ઉપયોગ થઇ શકે છે અને વગાડી શકાય છે. * એએસી (AAC): સોની એરિક્સન ડબલ્યુ810આઇ (W810i) જેવા કેટલાક ફોન ".એમ4એ (.m4a)" એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં સપોર્ટ કરે છે. આઇફોન (iPhone) ".એમ4આર (.m4r)" એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં સપોર્ટ કરે છે. ".એમ4આર (.m4r)" ફોર્મેટ એ ".એમ4આર (.m4r)" ફાઇલમાં ડીઆરએમ (DRM) સ્ટાઇલ કોપી સંરક્ષણ સહિતની શક્યતાઓને બાદ કરતા ".એમ4એ (.m4a)" ફોર્મેટ જેવું જ છે. * એએમઆર (AMR): એમપી3 (mp3) પ્રમાણભૂત બન્યુ તે પહેલા નોકીયા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતું સ્પીચ માટેનું વિશેષ ઓડીયો કમ્પ્રેસન ફોર્મેટ * ઇમેલડી(eMelody): જૂનું મોનોફોનિક એરિક્સન ફોર્મેટ. * આઇમેલડી (iMelody): નોકીયાનું સ્માર્ટ મેસેજિંગ ન કરતા સૌથી નવા ફોન આ મોનોફોનિક ફોર્મેટનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે. * કેડબલ્યુએસ (KWS): ક્યોસેરાનું રિંગર ફોર્મેટ. * એમઆઇડી (MID) / મીડી (MIDI): લોકપ્રિય ધ્વનિ ફોર્મેટ. * મોર્સ કોડ: ટેક્સ્ટ ફાઇલ. મોર્સ એક્સ્ટેન્શન સાથેનીને મોર્સ કોડ ગીતમાં ફેરવે છે. * એમઓટી (MOT): મોટોરોલા ફોન માટેનું જૂનું રિંગર ફોર્મેટ. * એમપી3 (MP3): મોટા ભાગના ફોન એમપી3 (mp3) ફોર્મેટના રિંગટોનને સપોર્ટ કરે છે. * [[નોકિયા|નોકીયા]] / એસસીકેએલ (SCKL) / ઓટીટી (OTT): નોકીયા સ્માર્ટ મેસેજિંગ ફોર્મેટ. નોકીયા ફોન પાઠ સંદેશ તરીકે રિંગ ટોન મેળવી શકે છે. રિંગ ટોન ટૂલ આ પાઠ સંદેશા રચી શકે છે. તેનાથી કોઇ પણ વ્યક્તિ યોગ્ય ફોન પર ડેટા કેબલનો ઉપયોગ કર્યા વગર તેના પોતાના રિંગ ટોન લોડ કરી શકે છે. નોકીયા ઉપરાંત અન્ય ફોન પણ આનો ઉપયોગ કરે છે. * ઓજીજી (OGG) વોર્બિસ: એન્ડ્રોઇડ સંચાલિત ફોન પર ડિફોલ્ટ * પીડીબી (PDB): પામ ડેટાબેઝ. ક્યોસેરા 6035 અને હેન્ડસ્પ્રિંગ ટ્રેઓ જેવા પીડીએ (PDA) ફોન પર રિંગ ટોન લોડ કરવા આ ફોર્મેટનો ઉપયોગ થાય છે. * પીએમડી (PMD): ક્વાલકોમ અને જાપાની કંપની ફેઇથ દ્વારા સંયુક્ત રીતે રચાયેલું ફોર્મેટ જે મીડી (MIDI), સેમ્પલ્ડ (પીસીએમ (PCM)) ઓડિયો, સ્ટેટિક ગ્રાફિક્સ, એનિમેશન, ટેક્સ્ટ, વાઇબ્રેશન અને એલઇડી (LED) ઇવેન્ટ્સનો સમાવેશ કરી શકે છે. * ક્યુસીપી (QCP): ક્વાલકોમ પ્યોરવોઇસ સોફ્ટવેર દ્વારા તૈયાર કરાયેલું ફાઇલ ફોર્મેટ. સરળ કંઠ્ય મુદ્રણ માટે સાનુકૂળ. * આરટીટીટીએલ (RTTTL):રિંગ ટોન માટે લોકપ્રિય ટેક્સ્ટ ફોર્મેટ * આરટીએક્સ (RTX): આધુનિક ફીચર્સ સાથે આરટીટીએલ (RTTTL) જેવું આરટીએક્સ (RTX) પર ઓક્ટેવ્સ પણ અલગ છે. * સેમસંગ1 અને સેમસંગ2: સેમસંગ કીપ્રેસ ફોર્મેટ. * સીમેન્સ કીપ્રેસ: સીમેન્સ ટેક્સ્ટ ફાઇલ ફોર્મેટમાં રચાય અને વંચાય છે. * સીમેન્સ એસઇઓ (SEO): સીમેન્સ એસઇઓ (SEO) બાઇનરી ફોર્મેટ. * એસએમએએફ (SMAF): યામાહા મ્યુઝિક ફોર્મેટ જે મિડી (MIDI)ને ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટ ધ્વનિ ડેટા (ઉર્ફે મોડ્યુલ ફાઇલ) સાથે જોડે છે. ફાઇલનેમ "એમએમએફ (MMF)" અથવા "એમએલડી (MLD)" એક્સ્ટેન્શન ધરાવે છે. * એસઆરટી (SRT): સિપુરા ટેકનોલોજી વીઓઆઇપી (VoIP) ફોન માટે સિપુરા રિંગટોન {{Div col end}} == સંદર્ભો == {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Wiktionary}} * [http://www.wired.com/news/columns/0,70150-0.html?tw=rss.index ક્રિએટિંગ યોર ઓન રિંગ ટોન] Wired.comમાંથી * [http://electronics.howstuffworks.com/ringtone.htm રિંગટોનs] હાઉ સ્ટફ વર્ક્સમાંથી * [http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq રિંગટોન એફએક્યુ (FAQ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410101939/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq |date=2007-04-10 }} - કન્ઝ્યુમર્સ ગાઇડ ટુ રિંગ ટોન્સ, યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક (યુકેન (UCAN))માંથી * [http://www.newmediarights.org/guides/how-to/open_source/software/how_make_your_own_cell_phone_ringtones_free ન્યૂ મિડીયા રાઇટ્સ- હાઉ ટુ મેક યોર ઓન સેલ ફોન રિંગટોન ફોર ફ્રી] યુકેન (UCAN)ના એક પ્રોજેક્ટ newmediarights.orgમાંથી [[Category:ટેલિફોની સંકેતો]] [[Category:મોબાઇલ ફોન સંસ્કૃતિ]] [[Category:1996 પરિચયો]] a0cblquq1p4w7e7ec8sxtrg8y5dujws 3 58815 900965 379549 2026-05-15T16:23:15Z Ternarius 54374 Ternariusએ [[સભ્યની ચર્ચા:Milei.vencel]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:GyapjúGereblye]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Milei.vencel|Milei.vencel]]" to "[[Special:CentralAuth/GyapjúGereblye|GyapjúGereblye]]" 379549 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Milei.vencel}} -- [[સભ્ય:Ashok modhvadia|<b><font color="magenta">અશોક મોઢવાડીયા</font></b>]] ૦૮:૪૬, ૧૬ જુલાઇ ૨૦૧૪ (IST) 5hmsww78selku7cbvew2411x668fpld 0 67912 900981 840277 2026-05-16T03:49:36Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900981 wikitext text/x-wiki '''શિરડી''' ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]: शिर्डी) [[મહારાષ્ટ્ર]]નો [[અહમદનગર જિલ્લો|અહમદનગર જિલ્લોના]] રહતા તાલુકાનું એક નગર છે. તે 19.77°N 74.48°E પર અહમદનગર-મનમાડ રાજમાર્ગ NH-૧૦ પર અહમદનગરથી લગભગ ૮૩ કિલોમીટર દૂર અને કોપરગાંવથી લગભગ ૧૬ કિલોમીટર દૂર આવેલું છે. આ સ્થળ [[શિરડીના સાંઇબાબા]]માટે પ્રસિદ્ધ છે. અહીં તેમનું વિશાળ મંદિર આવેલું છે. == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.nashikdiary.com/Around/Shirdi.htm Shirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402204226/http://www.nashikdiary.com/Around/Shirdi.htm |date=2009-04-02 }}-Around Nashik * [http://shrisaibabasansthan.org/ Official Shri SaiBaba Sansthan Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619155453/http://www.shrisaibabasansthan.org/ |date=2009-06-19 }} * [http://www.shirdi-sai-baba.com/about-shirdi.html Know about Shirdi] * [http://www.vishvarupa.com/shirdi-directions.html Directions To Shirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608184352/http://www.vishvarupa.com/shirdi-directions.html |date=2009-06-08 }} * [http://www.shirdisaigift.com/about-sai-baba/shirdi-pilgrimage.html Pilgrimage to Shirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503120805/http://www.shirdisaigift.com/about-sai-baba/shirdi-pilgrimage.html |date=2009-05-03 }} * [http://www.religiousportal.com/Shirdi.html Read very useful details about Shirdi] * [http://indiarailinfo.com/train/videos/2896 Video of New Sainagar Shirdi Railway Station]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://indiarailinfo.com/train/2896 Shirdi Fast Passenger/1333 Train Schedule] {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર]] 6d6q021crwjrixf0j2enn4n536xx6e1 0 81322 900971 891741 2026-05-15T20:23:37Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900971 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''મુકેશ ધીરૂભાઇ અંબાણી''' (જન્મ 19 એપ્રિલ 1957) એ ભારતીય અબજોપતિ બિઝનેસ મેગ્નેટ છે, અને ચેરમેન, મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (આરઆઈએલ) ના સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર, ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ 500 કંપની અને માર્કેટ વેલ્યુ દ્વારા ભારતની સૌથી મૂલ્યવાન કંપની છે. એપ્રિલ 2020 સુધી, મુકેશ અંબાણી એશિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ હતા. તેઓ ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ ૫૦૦માં સ્થાન ધરાવતી અને બજાર કિંમત પ્રમાણે ભારતની સૌથી મોટી બીજી કંપની રીલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL)ના ચેરમેન, મેનેજીંગ ડિરેક્ટર અને સૌથી વધુ શેર ધરાવનાર વ્યક્તિ છે.<ref name="aboutus">{{cite web|url=http://www.ril.com/html/aboutus/Mukesh_Ambani.html |title=Mukesh Ambani :: RIL :: Reliance Group of Industries |publisher=RIL.com |access-date=૨૨ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ |archive-date=૧૬ એપ્રિલ ૨૦૧૫ |archive-url = https://web.archive.org/web/20150416033537/http://ril.com/html/aboutus/Mukesh_Ambani.html}}</ref><ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2011/snapshots/11090.html |title=FORTUNE Global 500 2011: Countries |publisher=CNN |date=૨૪ જુલાઇ ૨૦૧૧ |access-date=૨૨ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401233511/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2011/snapshots/11090.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Market Capitalization|url=http://money.rediff.com/companies/market-capitalisation|work=Indian stock markets:Companies by Market Capitalization |publisher=Rediff.com}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == મુકેશ ધીરૂભાઇ અંબાણીનો જન્મ 19 એપ્રિલ 1957 માં એડિન (હાલના યમનમાં) ના બ્રિટીશ ક્રાઉન કોલોનીમાં ધીરુભાઇ અંબાણી અને કોકિલાબેન અંબાણીથી થયો હતો. તેનો એક નાનો ભાઈ અનિલ અંબાણી અને બે બહેનો નીના ભદ્રશ્યામ કોઠારી અને દિપ્તી દત્તરાજ સાલ્ગાઓકાર છે. અંબાણી માત્ર યમનમાં થોડા સમય માટે જ રહયા હતા કારણ કે તેમના પિતાએ 1958 માં [[ભારત]] પાછા જવાનું નક્કી કર્યું મસાલા અને કાપડ પર કેન્દ્રિત એવા વેપારનો ધંધો શરૂ કરવા. તેમનો પરિવાર 1970 ના દાયકા સુધી મુંબઇના ભુલેશ્વરમાં બે-બેડરૂમના એક સામાન્ય એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતો હતો. જ્યારે તેઓ ભારત ગયા ત્યારે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિમાં થોડો સુધારો થયો હતો પરંતુ અંબાણી હજી પણ સહપરિવાર રહેતા હતા, જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમને ક્યારેય ભથ્થું મળતું નહોતું. ધીરુભાઈએ પાછળથી કોલાબામાં 'સી વિન્ડ' નામનો એક 14 માળનો એપાર્ટમેન્ટ બ્લોક ખરીદ્યો, જ્યાં અંબાણી અને તેના ભાઈ પરિવારો સાથે રહેતા હતા. === શિક્ષણ === અંબાણીએ તેમના ભાઇ અને આનંદ જૈન સાથે મુંબઇની હિલ ગ્રેંજે હાઇ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો, જે પાછળથી તેના નજીકના સાથી બન્યા. તેમણે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ કેમિકલ ટેકનોલોજીમાંથી કેમિકલ એન્જિનિયરિંગમાં બી.ઇ.ની ડિગ્રી મેળવી. બાદમાં અંબાણીએ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં એમબીએ માટે પ્રવેશ મેળવ્યો. પરંતુ, 1980 માં પિતાને રિલાયન્સ બનાવવામાં મદદ માટે પાછા આવ્યા, જે તે સમયે એક નાનો પણ ઝડપથી વિકાસ કરતો સાહસ હતો. ધીરુભાઇ માનતા હતા કે વાસ્તવિક જીવનની આવડત અનુભવો દ્વારા લેવામાં આવે છે, વર્ગખંડમાં બેસીને નહીં. તેથી તેમણે તેમની કંપનીમાં યાર્ન ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટની કમાન સંભાળવા સ્ટેનફોર્ડથી મુકેશભાઈ અંબાણીને ભારત પાછા બોલાવ્યા. તેઓ એમ કહેતા આવ્યા છે કે તેઓ તેમના પ્રોફેસર વિલિયમ એફ. શાર્પ અને મેન મોહન શર્માથી પ્રભાવિત હતા કારણ કે તેઓ "એવા પ્રકારનાં પ્રોફેસરો છે જેમણે તમને બોક્સની બહાર વિચારવાની શરૂઆત કરી." == કારકિર્દી == 1981 માં તેમણે તેમના પિતા ધીરૂભાઇ અંબાણીને તેમના પરિવારનો વ્યવસાય, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડને ચલાવવામા મદદ શરૂ કરી. આ સમય સુધીમાં, તે પહેલાથી વિસ્તૃત થઈ ગયું હતું જેથી તે રિફાઇનિંગ અને પેટ્રોકેમિકલ્સમાં પણ વ્યવહાર કરતા હતા. આ વ્યવસાયમાં રિટેલ અને ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ ઉદ્યોગોના ઉત્પાદનો અને સેવાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. રિલાયન્સ રિટેલ લિમિટેડ, એક અન્ય પેટાકંપની, તે ભારતની સૌથી મોટી રિટેલર કંપની પણ છે. રિલાયન્સ જિઓ 5 સપ્ટેમ્બર, 2016 ના રોજ જાહેરમાં લોકાર્પણ થયું. ત્યારથી દેશની દૂરસંચાર સેવાઓમાં ટોચના પાંચમાં સ્થાન મેળવ્યું છે. ૨૦૧૬ સુધીમાં, અંબાણી 38 મા ક્રમાંક પર હતા અને છેલ્લાં દસ વર્ષથી ફોર્બ્સ મેગેઝિનની સૂચિમાં ભારતના સૌથી ધનિક વ્યક્તિનું બિરુદ સતત ધરાવે છે. ફોર્બ્સના વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી લોકોની યાદીમાં તેઓ એકમાત્ર ભારતીય ઉદ્યોગપતિ છે. જાન્યુઆરી 2018 સુધીમાં, મુકેશ અંબાણીને ફોર્બ્સ દ્વારા વિશ્વની 18 મી ધનિક વ્યક્તિ તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. જુલાઈ 2018 માં 44.3 અબજ ડોલરની સંપત્તિ સાથે એશિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ બનીને તેણે અલીબાબા ગ્રુપના એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન જેક માને પાછળ છોડી દીધા. તે વિશ્વમાં ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપની સૌથી ધનિક વ્યક્તિ પણ છે. ચીનનાં હુરન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનાં જણાવ્યા મુજબ 2015 સુધીમાં, અંબાણી ભારતનાં પરોપકારોમાં પાંચમાં ક્રમે છે. તેઓ બેન્ક ઓફ અમેરિકાના ડિરેક્ટર તરીકે નિમણૂક થયા હતા અને તેના બોર્ડમાં રહેલા પ્રથમ બિન-અમેરિકન બન્યા હતા. રિલાયન્સ દ્વારા, તે ઈન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ ફ્રેન્ચાઇઝ મુંબઇ ઇન્ડિયન્સની પણ માલિકી ધરાવે છે અને તે ઇન્ડિયન સુપર લીગ, ભારતની ફૂટબોલ લીગના સ્થાપક છે. 2012 માં, ફોર્બ્સે તેમને વિશ્વના સૌથી ધનિક રમતના માલિકોમાંના એક તરીકે નામ આપ્યું. તે એન્ટિલીયા બિલ્ડિંગમાં રહે છે, જે વિશ્વની સૌથી મોંઘી ખાનગી નિવાસસ્થાન(રેસીડેન્સી)માંની એક છે, જેની કિંમત 1 બિલિયન ડોલર છે. === 1980 - 1990 નો દાયકો === 1980માં, ઇન્દિરા ગાંધીની અધ્યક્ષતામાં ભારત સરકારે પીએફવાય (પોલિએસ્ટર ફિલેમેન્ટ યાર્ન) નું ઉત્પાદન ખાનગી ક્ષેત્રમાં ખોલ્યું. ધીરુભાઇ અંબાણીએ પીએફવાય વાળા ઉત્પાદન પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટેના લાઇસન્સ માટે અરજી કરી હતી. લાઇસન્સ મેળવવું એ લાંબા ગાળાની પ્રક્રિયા હતી જેને અમલદારશાહી પ્રણાલીમાં મજબૂત જોડાણની જરૂર હતી, કારણ કે તે સમયે, સરકાર કાપડ માટે યાર્નની આયાતને અશક્ય બનાવતી, મોટા પાયે ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ લગાવતી હતી. ટાટસ, બિરલાસ અને 43 અન્ય લોકોની કડક હરીફાઈ હોવા છતાં ધીરુભાઈને લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું હતું, જેને સામાન્ય રીતે લાઇસન્સ રાજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમને પીએફવાય વાળો પ્લાન્ટ બનાવવામાં મદદ કરવા માટે, ધીરુભાઈએ તેમના મોટા પુત્રને તેમની સાથે કંપનીમાં કામ કરવા માટે સ્ટેનફોર્ડની બહાર ખેંચી લીધો, જ્યાં તેઓ એમબીએ માટે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, અંબાણી તેમના યુનિવર્સિટીના કાર્યક્રમમાં પાછા ફર્યા નહીં, રિલાયન્સના પછાત સંકલન તરફ દોરી ગયા, જ્યાં કંપનીઓ તેમના સપ્લાયર્સની માલિકી ધરાવે છે, તે વધુ સપ્તાહ પેદા કરવા અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા લાગ્યા. 1981 માં કાપડમાંથી પોલિએસ્ટર રેસામાં અને પેટ્રોકેમિકલ્સમાં, જેમાંથી યાર્ન બનાવવામાં આવ્યા હતા. કંપનીમાં જોડાયા પછી તેમણે દરરોજ તત્કાલીન એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર રસિકભાઇ મેસવાણીને જાણ કરી. આ કંપની શરૂઆતથી બનાવવામાં આવી હતી જે દરેકને સિધ્ધાંત ધંધામાં ફાળો આપે છે અને પસંદ કરેલા વ્યક્તિઓ પર ભારે આધાર રાખતો નથી. ધીરુભાઈએ તેમને વ્યવસાયિક ભાગીદાર તરીકે માન્યા હતા, જેનાથી ઓછા અનુભવ હોવા છતાં પણ ફાળો આપી શકશે. આ સિદ્ધાંત 1986 માં રસીકભાઇના મૃત્યુ પછી અને 1985 માં ધીરૂભાઈને સ્ટ્રોક થયા પછી અમલમાં આવ્યો હતો, જ્યારે તમામ જવાબદારી મુકેશ અંબાણી અને તેના ભાઈને સોંપી હતી. મુકેશ અંબાણીએ રિલાયન્સ ઇન્ફોકોમ લિમિટેડ (હાલ રિલાયન્સ કમ્યુનિકેશંસ લિમિટેડ) ની સ્થાપના કરી, જે માહિતી અને સંદેશાવ્યવહાર તકનીકી પહેલ પર કેન્દ્રિત હતી. 24 વર્ષની વયે, જ્યારે કંપની તેલ રિફાઇનરી અને પેટ્રોકેમિકલ્સમાં ભારે રોકાણ કરતી હતી ત્યારે અંબાણીને પાટલગંગા પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટના નિર્માણનો હવાલો સોંપાયો હતો. === 2000 - હાલમાં === 6 જુલાઇ, 2002 ના રોજ, મુકેશ અંબાણીના પિતાનું બીજો સ્ટ્રોક થયા બાદ અવસાન થયું, જેના કારણે ભાઈઓ વચ્ચે તણાવ વધી ગયો, કેમ કે ધીરુભાઈએ 2004માં સામ્રાજ્ય (મિલકત)ના વિતરણનો દસ્તાવેજ બનાવ્યો ન હતો. તેમની માતાએ સંઘર્ષને રોકવા માટે દખલ કરી, કંપનીને બે ભાગ પાડ્યા, અંબાણીએ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ અને ભારતીય પેટ્રોકેમિકલ્સ કોર્પોરેશન લિમિટેડનો નિયંત્રણ મેળવ્યો, જેને ડિસેમ્બર 2005 માં બોમ્બે હાઈકોર્ટે મંજૂરી આપી હતી. અંબાણીએ ભારતના જામનગર ખાતે વિશ્વની સૌથી મોટી ગ્રાસરૂટ પેટ્રોલિયમ રિફાઇનરી બનાવવાનું નિર્દેશન અને આગેવાની લીધી હતી, જેમાં 2010 માં પેટ્રોકેમિકલ્સ, વીજળી ઉત્પાદન, બંદર અને સંબંધિત માળખાગત ઉપકરણો સાથે સંકળાયેલ 660,000 બેરલ (દર વર્ષે 33 મિલિયન ટન) ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા હતી. ડિસેમ્બર 2013 માં અંબાણીએ જાહેરાત કરી હતી કે, મોહાલીમાં પ્રગતિશીલ પંજાબ સમિટમાં ભારતી એરટેલ સાથે ભારતમાં 4G નેટવર્ક માટે ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્થાપવામાં "સહયોગી સાહસ" થવાની સંભાવના છે. 18 જૂન, 2014 ના રોજ, મુકેશ અંબાણીએ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના 40 મા એજીએમને સંબોધન કરતાં કહ્યું કે તેઓ આગામી ત્રણ વર્ષમાં વ્યવસાયોમાં રૂ. 1.8 ટ્રિલિયન (ટૂંકા ધોરણ) નું રોકાણ કરશે અને 2015 માં 4G બ્રોડબેન્ડ સેવાઓ શરૂ કરશે. ફેબ્રુઆરી, 2016 માં અંબાણીની આગેવાનીવાળી જિઓએ એલવાયએફ નામની પોતાની 4G સ્માર્ટફોન બ્રાન્ડ લોન્ચ કરી. જૂન 2016 માં, તે ભારતનો ત્રીજો સૌથી વધુ વેચાણ કરતો મોબાઇલ ફોન બ્રાન્ડ હતો. રિલાયન્સ જિઓ ઇન્ફોકોમ લિમિટેડ, જેને સામાન્ય રીતે જિઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેને સપ્ટેમ્બર, 2016 માં રિલીઝ કર્યું તેમાં સફળતા મળી, અને રિલાયન્સના શેરમાં વધારો થયો. આરઆઈએલની 40 મી વાર્ષિક સામાન્ય સભા દરમિયાન, તેમણે 1: 1 ના ગુણોત્તરમાં બોનસ શેરોની ઘોષણા કરી, જે ભારતમાં દેશનો સૌથી મોટો બોનસ ઇશ્યુ છે, અને ₨ 0 ની અસરકારક કિંમતે જિઓ ફોનની જાહેરાત કરી. ફેબ્રુઆરી 2018 સુધીમાં, બ્લૂમબર્ગના "રોબિન હૂડ ઇન્ડેક્સ" નો અંદાજ હતો કે અંબાણીની અંગત સંપત્તિ 20 દિવસ સુધી ભારતના સંઘીય સરકારના કામકાજ માટે ભંડોળ પૂરતી હતી. કે.જી. બેસિનમાંથી પ્રાકૃતિક ગેસના ભાવોમાં ગેરરીતિ કરવા બદલ મુકેશ અંબાણી વિરુદ્ધ ફોજદારી ગુનાઓનો આરોપ લગાવનારી પહેલી માહિતી અહેવાલમાં (એફઆઇઆર) દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરવિંદ કેજરીવાલ, જેમણે દિલ્હીના મુખ્ય પ્રધાન તરીકે ટૂંકા ગાળાના હતા અને એફઆઈઆરનો આદેશ આપ્યો હતો, તેમણે વિવિધ રાજકીય પક્ષો પર ગેસના ભાવ મુદ્દે મૌન હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. કેજરીવાલે રાહુલ ગાંધી અને નરેન્દ્ર મોદી બંનેને ગેસ ભાવોના મુદ્દા પર પોતાનો વલણ સ્પષ્ટ કરવા જણાવ્યું છે. કેજરીવાલે આરોપ લગાવ્યો કે કેન્દ્ર દ્વારા ગેસની કિંમત આઠ ડોલર થવા દેવામાં આવી છે, જોકે મુકેશ અંબાણીની કંપની એક યુનિટ બનાવવા માટે ફક્ત એક ડોલર ખર્ચ કરે છે, જેનો અર્થ દેશને વાર્ષિક 540 અબજ રૂ.નું નુકશાન થયું. == અંગત જીવન == તેમણે 1985 માં નીતા અંબાણી સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમને બે પુત્રો છે અનંત અને આકાશ અને એક પુત્રી છે ઇશા. તેમના પિતા નૃત્ય પ્રદર્શનમાં હાજરી દીધા બાદ તેઓ મળ્યા હતા, જેમાં નીતાએ ભાગ લીધો હતો અને બંને વચ્ચે લગ્નની ગોઠવણ કરવાનો વિચાર કર્યો હતો. તેઓ એન્ટીલીયામાં રહે છે, મુંબઇની એક ખાનગી 27 માળની ઇમારત, જેની કિંમત 1 અબજ યુએસ ડોલર હતી અને તે સમયે વિશ્વની સૌથી મોંઘી ખાનગી નિવાસ હતી. આ બિલ્ડિંગમાં જાળવણી માટે 600 નો સ્ટાફ જરૂરી છે, અને તેમાં ત્રણ હેલિપેડ્સ, 160-કાર ગેરેજ, ખાનગી મૂવી થિયેટર, સ્વિમિંગ પૂલ અને ફિટનેસ સેન્ટર શામેલ છે. 2007 માં, અંબાણીએ 44 મી જન્મદિવસ માટે તેમની પત્નીને 60 મિલિયન ડોલરની એરબસ એ 319 ભેટ આપી. 180 મુસાફરોની ક્ષમતા ધરાવતા આ એરબસમાં એક વસવાટ ખંડ(લીવીંગ રૂમ), બેડરૂમ, સેટેલાઇટ ટેલિવિઝન, વાઇફાઇ, સ્કાય બાર, જેકુઝી અને ઓફિસનો સમાવેશ કરવા માટે કસ્ટમ ફીટ કરવામાં આવી છે. આઈપીએલ ક્રિકેટ ટીમ મુંબઈ ઈન્ડિયન્સની 2008 માં 111.9 મિલિયન ડોલરમાં ખરીદી બાદ અંબાણીને "વિશ્વની સૌથી ધનિક રમત ટીમના માલિક"નું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. માર્ચ 2017 માં [[રાજદીપ સરદેસાઈ]] સાથેની એક મુલાકાતમાં, તેમણે કહ્યું હતું કે તેમનો પ્રિય ભોજન ઇડલી સાંબર છે અને તેની પ્રિય રેસ્ટોરન્ટ મૈસુર કાફે છે, કિંગ્સ સર્કલ (મુંબઇ) માં એક રેસ્ટોરન્ટ છે જ્યાં તે યુડીસીટીમાં વિદ્યાર્થી તરીકે ખાય છે. મુકેશ અંબાણી એક કડક શાકાહારી અને ટેટોટોલર છે. તેઓ બોલિવૂડ મૂવીઝના ખૂબ જ ચાહક છે, તે અઠવાડિયામાં ત્રણ મૂવીઝ જુએ છે કારણ કે તે કહે છે કે "તમારે જીવનમાં થોડીક પલાયનવાદન પણ જરૂરી છે." 31 માર્ચ, 2012 ના રોજ પૂરા થતાં નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન, તેણે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (આરઆઈએલ) ના ચીફ તરીકે વાર્ષિક પગારમાંથી આશરે રૂ. ૨0૦ મિલિયન ગુમાવવાનું નક્કી કર્યું છે. નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન આરઆઇએલ દ્વારા તેના ટોચનાં મેનેજમેન્ટ કર્મચારીઓને કુલ મહેનતાણું પેકેજો વધ્યા પછી પણ તેમણે આ કરવાનું પસંદ કર્યું. મુકેશ અંબાણીની કંપનીમાં તેના 44.7% શેરનો હિસ્સો છે. આ પગલાથી તેમનો પગાર સતત ચોથા વર્ષમાં રૂ. 150 મિલિયન થઈ ગયો. ==વિગત== તેઓ કંપનીમાં ૪૪.૭% હિસ્સો ધરાવે છે.<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-05/Ambani-backed-by-india-power-is-asia-s-no-1-billionaire.html |title=Mukesh Ambani Backed by India Power Holdings Proves Asia's Top Billionaire |date=૫ માર્ચ ૨૦૧૨ |access-date = ૨૨ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|work=Bloomberg|quote=Year 2012. |first1=Patrick |last1=Chu |first2=Netty |last2=Ismail}}</ref> RILનો મુખ્ય વ્યાપાર તેલ, પેટ્રોલિયમ રસાયણો અને ગેસ ઉદ્યોગમાં છે. રીલાયન્સ રીટેલ્સ લિમિટેડ બીજી સહકંપની છે, જે ભારતની સૌથી મોટી છૂટક વેચાણ કરતી કંપની છે.<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/companies/Ambani-becomes-india-s-top-retailer-as-biyani-slips-post-demerger-113081600179_1.html |work=Business Standard |title=Ambani tops retailer list, too |access-date=૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:૧૯૫૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ]] kpkk7lfye3o8dyqtu8pcz561v4bggdd 3 154509 900966 2026-05-15T16:23:15Z Ternarius 54374 Ternariusએ [[સભ્યની ચર્ચા:Milei.vencel]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:GyapjúGereblye]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Milei.vencel|Milei.vencel]]" to "[[Special:CentralAuth/GyapjúGereblye|GyapjúGereblye]]" 900966 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:GyapjúGereblye]] 68b64kwhod05llny4skss5hd88bsu9v 3 154510 900967 2026-05-15T16:33:33Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900967 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Bagadachirag}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૩, ૧૫ મે ૨૦૨૬ (IST) cqs8das07eais6k0u0ab30aidxb2l79 3 154511 900991 2026-05-16T10:16:55Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900991 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ajaygorasva}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૬, ૧૬ મે ૨૦૨૬ (IST) rrekw8hpi3f3ep4lfqqkukr6zvpwmsu