વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 10 3620 901085 825829 2025-12-17T13:08:01Z en>Anomie 0 VE for some reason requires a div wrapping the references tag. 🤷 901085 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><!-- -->{{#switch:{{{liststyle}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=<div class="reflist-liststyle-{{{liststyle}}}"> <nowiki/>}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}}{{{colwidth|}}}| <div class="mw-references-wrap <!-- -->{{#iferror:{{#ifexpr: {{{1|}}} > 1 }}|mw-references-columns|{{#switch:{{{1|}}}|1=|2=mw-references-columns reflist-columns-2|#default=mw-references-columns reflist-columns-3}} }}" <!-- end class -->{{#if: {{{1|}}}<!-- start style. The multiplication by 0.9 is for [[hysterical raisins]]. --> | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} |style="column-width: calc( 0.9 * {{{1}}} );"}} | {{#if: {{{colwidth|}}}|style="column-width: calc( 0.9 * {{{colwidth}}} );"}} }}>{{#tag:references|{{{refs|}}}|group={{{group|}}}|responsive=0}}</div> | <div><!-- VE for some reason requires a div wrapping the references tag. 🤷 --> {{#tag:references|{{{refs|}}}|group={{{group|}}}|responsive=1}}</div> }}<!-- -->{{#switch:{{{liststyle}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=</div>}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using reflist with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Reflist]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | colwidth | group | liststyle | refs }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6ru6cuze0qz3wvjdrkqztati1gmdgd2 901086 901085 2026-05-21T06:34:23Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Reflist]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901085 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><!-- -->{{#switch:{{{liststyle}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=<div class="reflist-liststyle-{{{liststyle}}}"> <nowiki/>}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}}{{{colwidth|}}}| <div class="mw-references-wrap <!-- -->{{#iferror:{{#ifexpr: {{{1|}}} > 1 }}|mw-references-columns|{{#switch:{{{1|}}}|1=|2=mw-references-columns reflist-columns-2|#default=mw-references-columns reflist-columns-3}} }}" <!-- end class -->{{#if: {{{1|}}}<!-- start style. The multiplication by 0.9 is for [[hysterical raisins]]. --> | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} |style="column-width: calc( 0.9 * {{{1}}} );"}} | {{#if: {{{colwidth|}}}|style="column-width: calc( 0.9 * {{{colwidth}}} );"}} }}>{{#tag:references|{{{refs|}}}|group={{{group|}}}|responsive=0}}</div> | <div><!-- VE for some reason requires a div wrapping the references tag. 🤷 --> {{#tag:references|{{{refs|}}}|group={{{group|}}}|responsive=1}}</div> }}<!-- -->{{#switch:{{{liststyle}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=</div>}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using reflist with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Reflist]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | colwidth | group | liststyle | refs }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6ru6cuze0qz3wvjdrkqztati1gmdgd2 0 7326 901080 894711 2026-05-21T05:56:00Z Nizil Shah 955 /* જોવાલાયક સ્થળો */ 901080 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = સંતરામપુર | official_name = સંતરામપુર | other_name = | native_name = બ્રહ્મપુરી | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Gujarat | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = સંતરામપુરનું ગુજરાતમાં સ્થાન | coordinates = {{coord|23.1895|N|73.8928|E|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flagicon|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = [[જિલ્લો]] | subdivision_name2 = [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] | subdivision_type3 = વોર્ડ | subdivision_name3 = ૬ | established_title = સંતરામપુર નગરપાલિકા | established_date = સ્થાપના ૧૫ એપ્રિલ, ૧૯૯૪ | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[નગરપાલિકા]] | leader_title1 = પ્રમુખ | leader_name1 = નિશાબેન મોદી | leader_title2 = ચીફ ઓફિસર | leader_name2 = યશપાલસિંહ વાઘેલા | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 140 | population_total = ૨૧૭૭૨ | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ભાષાઓ | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ગુજરાતી]],[[હિન્દી]] | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૩૮૯ ૨૬૦ | area_code_type = ટેલિફોન કોડ | area_code = (૯૧) ૨૬૭૫ | registration_plate = GJ-17/GJ-35 | blank1_name_sec1 = સાક્ષરતા દર | blank1_info_sec1 = ૮૪.૯૯% | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = [[લોક સભા]] વિસ્તાર | blank6_info_sec1 = [[દાહોદ]] | blank7_name_sec1 = [[વિધાન સભા]] વિસ્તાર | blank7_info_sec1 = સંતરામપુર | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = {{URL|http://www.npsantrampur.com}} | footnotes = }} '''સંતરામપુર''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર જિલ્લા]]નો મહત્વના [[સંતરામપુર તાલુકો|સંતરામપુર તાલુકા]]નું શહેર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. == ઇતિહાસ == === સંત રજવાડું === [[ચિત્ર:Sant coa.png|thumb|સંતરામપુર રજવાડાનું રાજચિહ્ન]] ૧૯૪૭ પહેલાં સંતરામપુર રજવાડું હતું જે આઝાદી પછી ૧૦ જુન, ૧૯૪૮ના રોજ ભારતમાં ભળી ગયું હતું. રાજ્યના શાસકો પરમાર વંશના રાજપૂતો હતા.<ref>{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/s/sant.html |title=સંત (રજવાડી રાજ્ય) |access-date=2015-11-30 |archive-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123215533/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/s/sant.html |url-status=dead }}</ref> ==== રાણાઓ ==== * .... - ૧૮૭૨ ભગવાનસિંહજી * ૧૭ એપ્રિલ ૧૮૭૩ - ૧૦ જાન્યુઆરી ૧૮૯૬ પ્રતાપસિંહજી ભગવાનસિંહજી * ૩૧ ઓગસ્ટ ૧૮૯૬ - ૨૨ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ જોરાવરસિંહજી પ્રતાપસિંહજી (જ. ૧૮૮૧ - મૃ. ૧૯૪૬) * ૨૨ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ - ૧૫ ડિસેમ્બર ૧૯૪૭ પ્રવિણસિંહજી જોરાવરસિંહજી (જ. ૧૯૦૭ - મૃ. ....) == વસ્તી== ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ,<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.co.in/towns/santrampur-population-panchmahal-gujarat-802582|title=Santrampur Population, Caste Data Panchmahal Gujarat - Census India|last=|first=|date=|website=www.censusindia.co.in|publisher=|language=en-US|access-date=૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮|archive-date=2022-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525064253/https://www.censusindia.co.in/towns/santrampur-population-panchmahal-gujarat-802582|url-status=dead}}</ref> સંતરામપુરની વસ્તી ૨૧,૭૭૨ હતી. == જોવાલાયક સ્થળો == # હવા મહેલ # માનગઢ ટેકરી # [[કડાણા બંધ]] # મા ભુવનેશ્વરી મંદિર # મા હરસિદ્ધિ મંદિર # રવાડી મેળો<ref>{{cite web|url=http://jaihinddaily.in/%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%AA%E0%AB%81%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AB%8B-%E0%AA%90%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%95-%E0%AA%B0%E0%AA%B5%E0%AA%BE/|title=સંતરામપુરનો ઐતિહાસિક રવાડી મેળો વહીવટી આટીઘુંટીમાં અટવાયો: યુવાનો નિરાશ|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૧૬|archive-date=2018-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701153359/http://jaihinddaily.in/%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%AA%E0%AB%81%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AB%8B-%E0%AA%90%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%95-%E0%AA%B0%E0%AA%B5%E0%AA%BE/|url-status=dead}}</ref> {{સંદર્ભો}} ==બાહ્ય કડીઓ== * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{સ્ટબ}} [[Category:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[Category:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] [[શ્રેણી:સંતરામપુર તાલુકો]] m25uyija7cybcyo4cmd45nwp3bx0fnh 0 8887 901067 861861 2026-05-20T15:43:23Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901067 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |image=Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg |caption=૮ માર્ચ ૧૯૧૪નું આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિનનું જર્મન ભાષાનું પોસ્ટર<ref>{{cite web |url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651 |title=Give Us Women's Suffrage (March 1914) |publisher=German History in Documents and Images |access-date=૨૬ જાન્યુારી ૨૦૧૪ |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202120130/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651 |url-status=dead }}</ref> આ પોસ્ટર [[જર્મની]]માં પ્રતિબંધિત હતું.<ref>{{cite web|url=https://www.jacobinmag.com/2017/03/international-womens-day-clara-zetkin-working-class-socialist/|title=The Socialist Origins of International Women's Day|first1=Cintia|last1=Frencia|first2=Daniel|last2=Gaido|publisher=Jacobin|date=૮ માર્ચ ૨૦૧૭}}</ref> |holiday_name=આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન |frequency=વાર્ષિક |observedby=વિશ્વભરમાં |scheduling=દર વર્ષે એજ દિવસે |date=૮ માર્ચ |mdy=ના |type=આંતરરાષ્ટ્રીય |significance={{plainlist| * નગરિક જાગરૂકતા દિન * સ્ત્રીઓ અને છોકરીઓનો દિન * જાતીય અસમાનતા વિરોધી દિન }} |relatedto={{plainlist| * રશિયન ક્રાંતિ * બાળ દિન * આંતરરાષ્ટ્રીય પુરુષ દિન * આંતરરાષ્ટ્રીય મજૂર દિન }} }} '''આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન''' દર વર્ષે [[માર્ચ ૮|૮મી માર્ચ]]ના દિવસે સમગ્ર વિશ્વમાં મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ ઉજવવા પાછળનો હેતુ વિશ્વની અડધી જનસંખ્યા એટલે કે નારી ઉત્કર્ષ માટે લોકજાગૃતિ લાવવાનો છે. સામાજિક ઉત્થાનમાં મહિલાઓની ભૂમિકાની અગત્યતાને ધ્યાનમાં લઈ તેમનામાં શિક્ષણનો વ્યાપ વધે તેમ જ તેઓ કુરિવાજો તથા રૂઢિઓમાંથી બહાર આવે તે માટેનું આયોજન કરવામાં આવે છે. વર્તમાન સમયમાં પણ ત્રીજા વિશ્વના દેશોમાં સ્ત્રી સાક્ષરતાનો દર ઘણો નીચો છે. જો કે મહિલાઓમાં જાગૃતિ પણ એટલા જ પ્રમાણમાં દેખાય રહી છે. આજે [[વિજ્ઞાન]], ટેકનોલોજી સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓ પોતાનું યોગદાન આપી રહી છે. આમ છતાં [[ભારત]] દેશ અને એમાં [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં પણ સરકાર કન્યા કેળવણી અભિયાન, બેટી બચાવો અભિયાન, સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા નિવારણ જેવા પ્રયાસ આદરી નારીઓના ઉત્થાનમાં યોગદાન કરી રહેલ છે. વર્તમાન સમયમાં [[અવકાશ સંશોધન]] અને રમત-ગમત જેવાં ક્ષેત્રોમાં પણ મહિલાઓએ પોતાની ક્ષમતા પુરવાર કરી રહી છે. આજે મહીલાઓ પુરૂષ સાથે ખભે ખભો મિલાવીને આગળ વધી રહી છે. સ્ત્રીઓ શક્તિનું સ્વરૂપ છે. સ્ત્રીઓ તેમના સમગ્ર જીવન દરમ્યાન પોતાના પરીવાર માટે ખૂબ જ સંઘર્ષ કરે છે. વર્તમાન સમયમાં સ્ત્રીઓના ઉત્થાન માટે લોકો પ્રયત્નશીલ બન્યા છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી: મહત્વના દિવસો]] [[શ્રેણી: નારીઉત્કર્ષ]] av42k0o8yao1836wf80ljtzi4ci9xzx 0 26138 901102 896322 2026-05-21T11:24:43Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901102 wikitext text/x-wiki '''નાયર''' (મલયાલમ: നായര്‍, , જે '''[[નૈયર]]''' <ref>http://books.google.co.in/books?id=9mR2QXrVEJIC માલાબર મેન્યૂઅલ બાય વિલિયમ લોગન</ref> કે '''[[મલયાલા ક્ષત્રિય]]''' <ref>http://books.google.co.in/books?id=AXN1Mq2WuYsC પેજ 5, લાઈન 25</ref><ref>http://books.google.co.in/books?id=NBG2AAAAIAAJ&amp;pg=PA40 પેજ 40, લાઈન 16</ref> તરીકે જાણીતા છે), તે ભારતના રાજ્ય [[કેરળ]]ની હિંદુની એક અગ્ર જાતિનું નામ છે. 1792માં બ્રિટિશ દ્વારા જીત્યા પહેલા, કેરળ રાજ્યમાં તે નાનું, સામંતી રાજ્ય તરીકે જોડાયેલું હતું, જેમાંથી પ્રત્યેક શાહી અને કુલીન વંશમાં, નાગરિક સેના, અને સૌથી વધુ ભૂમિ સંચાલકો માટે નાયર અને સંબંધિત જાતિઓથી જોડાયેલા લોકોને પસંદ કરવામાં આવતા હતા.<ref>"નાયર." વિશ્વકોશ બ્રિટાનિકા. 2008. વિશ્વકોશ બ્રિટાનિકા ઓનલાઇન . 5 જૂન 2004</ref> રાજકારણ, સરકારી સેવા, ચિકિત્સા, શિક્ષણ, અને કાયદામાં નાયરો આગળ પડતા હતા.<ref>વિશ્વકોશ બ્રિટાનિકા </ref> નાયરો કેરળના શાસકો, યોદ્ધાઓ, અને મધ્ય વર્ગના જમીનદારો તરીકે સંસ્થાપિત હતા (ભારતની આઝાદીના પહેલા). નાયરો પરંપરાગતરીતે [[માતૃવંશીય]] હતા, એટલે કે તેઓના પરિવારના મૂળને પરિવારની મહિલાઓના માધ્યમથી શોધી શકાતા હતા. બાળકોને તેમની માતાની સંપત્તિ વારસામાં મળતી. તેમના કૌટુંબિક એકમમાં, જે સભ્યો સંયુક્ત રૂપે સંપત્તિ મેળવી હોય, જેમાં ભાઈઓ અને બહેનો, તેમના બાળકો, અને તેમની દીકરીઓના બાળકોનો સમાવેશ થતો હતો. સૌથી વુદ્ધ માણસ સમૂહનો કાનૂની વડા હતો અને તેના પરિવારજનો તેને કર્નવાર કે [[તરવાડુ]]ના રૂપમાં સન્માન આપતા હતા. દરેક રાજ્યો વચ્ચે લગ્ન અને નિવાસસ્થાનોના નિયમો અલગ અલગ હતા.<ref>"નાયર." વિશ્વકોશ બ્રિટાનિકા. અલ્ટીમેટ રેફેરન્સે સુટ. શિકાગો: વિશ્વકોશ બ્રિટાનિકા, 2008.</ref> નાયરો પોતાના લડાયક ઇતિહાસ માટે જાણીતા છે, જેમાં [[કલરીપયટ્ટુ]]માં તેમની ભાગીદારી અને [[મામનકમ]] કર્મકાંડમાં નાયર યોદ્ધાઓની ભૂમિકા સમાવિષ્ટ છે. નાયરોને બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા લડાયક જાતિ<ref>{{cite book | title = Asia: Asian Quarterly of Culture and Synthesis | author = American Asiatic Association | publisher = Asia Magazine | year = 1942 | page = 22}}</ref><ref>{{cite book | title = The Mass Media and Village Life: An Indian Study | author = Paul Hartmann, B. R. Patil, Anita Dighe | publisher = Sage Publications | year = 1989 | page = 224}}</ref><ref>{{cite book | title = Many Worlds: An Autobiography | author = Kumara Padmanabha Sivasankara Menon | publisher = Oxford University Press | year = 1965 | page = 2}}</ref><ref>{{cite book | title = Imprint | author = Hugh Gantzer | publisher = Business Press | date = April 1975-March 1976 | page = 80}}</ref> તરીતે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા, અને [[બ્રિટિશ]] લશ્કરમાં મોટા ભાગના લોકો નાયરો હતા, બ્રિટિશ સત્તા તરફથી તેમને ધણા પુરસ્કારો પણ મળ્યા હતા, પણ વેલુ થમ્પી દલવાના નેતૃત્વ હેઠળ બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ બળવો પોકાર્યા બાદ તેમને બ્રિટિશ ભારતીય લશ્કરમાં ઓછી સંખ્યામાં મૂકવામાં આવ્યા.<ref name="keralapolicehistory.com">[http://www.keralapolicehistory.com/trvpol1.html http://www.keralapolicehistory.com/trvpol1.html]</ref> 1935 સુધી, [[તિરુવિતમકૂર]] [[નાયર પટ્ટાલમ]] (ત્રાવણકોર રાજ્ય નાયર લશ્કર)માં ખાલી નાયરોને જ ભરતી કરવામાં આવતા હતા, જેમાં પછીથી નાયર ના હોય તેવા લોકને પણ તેમાં જોડાવામાં આવ્યા.<ref name="keralapolicehistory.com"></ref> આ રાજ્ય બળને (જેને નાયર બ્રિગેડ તરીકે પણ ઓળખાતું હતું), આઝાદી પછી [[ભારતીય સેના]]માં સમાવવામાં આવ્યું અને તે ભારતીય સેનાની સૌથી જૂની બટાલિયન, 9મી બટાલિયન મદ્રાસ રેજિમેન્ટ બની ગઇ. સામંત ક્ષત્રિય [[કોલતીરી]] અને [[ત્રાવણકોર]] રાજ્યોમાં<ref name="autogenerated1">[http://www.everyculture.com/South-Asia/Nayar-History-and-Cultural-Relations.html નાયરનો ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિક સંબંધો]</ref> નાયર વારસો<ref>પૂર્વીય માનવ વિજ્ઞાની, એથ્રોનોગ્રાફિકલ અને લોક-સંસ્કૃતિ સમાજ (ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત), લખનઉ વિદ્યાપીઠ માનવ વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળા, 1958, p108</ref> છે. [[ઝમોરિન]] રાજા એક સામન્તન નાયર<ref name="autogenerated1"></ref> હતા અને [[કન્નૂર]]ના [[અરક્કાલ]] રાજ્યમાં પણ, જે કેરળ ક્ષેત્રનું એકમાત્ર [[મુસ્લિમ]] રાજ્ય હતું, તેના પણ રાજાના મૂળ નાયર હતા.<ref>{{cite book | title = A Survey of Kerala History | author = A. Sreedhara Menon | publisher = Sahitya Pravarthaka Co-operative Society | year = 1967 | page = 204}}</ref><ref>{{cite book | title = Lakshadweep| author = N. S. Mannadiar | publisher = Administration of the Union Territory of Lakshadweep | year = 1977 | page = 52}}</ref><ref>{{cite book | title = Reminiscences| author = Ke. Si. Māmmanmāppiḷa | publisher = Malayala Manorama Pub. House | year = 1980 | page = 75}}</ref> [[ત્રાવણકોર]]ના [[એટ્ટુવેટિલ પિલ્લમાર]] અને [[કોચીન]]ના [[પલિયાત અચન]] જેવા નાયર સામંતી પરિવાર ભૂતકાળમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી અને સત્તારૂઢ દળો પર ખુબ જ અસર કરનારા હતા. ==વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર== ''નાયર'' શબ્દની વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્રમાં બે વ્યાખ્યાઓ છે. પહેલી વ્યાખ્યા મુજબ ''નાયર'' શબ્દ [[સંસ્કૃત]] શબ્દ ''નાયક'' ની વ્યુત્પન્ન છે, જેનો અર્થ નેતા થાય છે. સંસ્કૃત શબ્દ ''નાયક'' દક્ષિણ ભારતમાં અલગ અલગ રીતે દેખવામાં આવે છે (તમિલનાડુમાં ''[[નાયકન]]/[[નાઇકર]]'' , કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રમાં ''નાયક'' , આંધ્ર પ્રદેશમાં ''[[નાયુડૂ]]'' ) અને મલયાલમમાં ''નાયર'' શબ્દ નાયક શબ્દનો ભ્રષ્ટ સ્વરૂપ હોઇ શકે તેવું પણ સૂચન છે.<ref>{{cite book | title = Matrilineal System in Malabar| author = P. V. Balakrishnan | year = 1981 | page = 27}}</ref><ref>{{cite book | title = Manual of the Administration of the Madras Presidency | author = Madras (Presidency) | year = 1885 | page = 100}}</ref><ref>ધ સાઇક્લોપીડીયા ઓફ ઇન્ડિયન એન્ડ ઓફ વેસ્ટર્ન એન્ડ સધન એશિયા, એડવર્ડ વેલ્ફોર, 1885, p249</ref> બીજી વ્યાખ્યા એ છે કે નાયર શબ્દ નાગર (નાગ લોકો)નું ભ્રષ્ટ સ્વરૂપ હોય. ==ઉત્પત્તિના સિદ્ધાંતો== [[File:LakshmiPillaiKochama.jpg|thumb|નાયર સ્ત્રી (ત્રાવનકોરના મહારાજા વિસખમ થ્રીરુનલ શ્રી રામ વર્માના પત્ની અરુમના આમ્માચી પનપોલ્લી અમ્મા શ્રીમતી લક્ષ્મી પીલઇ કોચ્ચમ્મા)]] [[File:Ettuveedan.jpg|thumb|ઇટ્ટુવેટીલ પીલ્લામરના નાયર સામંત વડા]] નાયરોના વિષયમાં પ્રારંભિક વર્ણનોના ઉલ્લેખ મુજબ નાયર (નાગર) [[નાગા રાજ્ય]] દ્વારા [[મહાભારત]]ના સમયમાં [[કુરુક્ષેત્ર]] યુદ્ઘમાં ભાગ લેવા માટે મોકલવામાં આવેલ [[સર્પ]] જાતિના યોદ્ધાઓના વંશજ છે (સ્ત્રોતોની સૂચિમાં કુલ આઠ નાગોને ગણવામાં આવે છે - [[વાસુકી]], [[અનંત]], [[તક્ષક]], સંગપાલ, ગુલિકા, [[મહાપદ્મ]], સરકોટા, અને [[કર્કોટકા]]. નાયરો માટે [[શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિર]]નું વિશેષ મહત્વ છે. કારણકે તેને અનંત નો નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે અને નાયરોનો દાવો છે કે આ મંદિરમાં વિશેષ શક્તિઓ છે<ref>એમપ્રિરલ ગેઝટેરર ઓફ ઇન્ડિયા: પ્રોવીનીકલ સીરીઝ, વોલ્યુમ 18 p.436</ref><ref>ટેમ્પલ ઓફ કેરેલા બાય એસ. જયશંકર, ઇન્ડિયા. ટેમ્પલ ઓફ કેરેલા બાય એસ. જયશંકર, ઇન્ડિયા. પ.322</ref>). યુદ્ધ પછી, તેમનો સામનો [[પરશુરામ]]થી થયો હતો, જેને નાગોનો વિનાશ કરવાની શપથ લીધી હતી, કારણ કે તે [[ક્ષત્રિય]] હતા. નાગોએ તેમની જાતને [[માનવ]] સ્વરૂપમાં બદલી લીધી, તેમના પવિત્ર દોરાઓને કાપી નાખ્યા, અને યુદ્ધના મેદાનમાંથી ભાગી ગયા. ઈ.સ.પૂ બીજી સદીમાં જ્યારે શક કે ઇન્ડો-સીદીયા લોકોએ ભારત પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ઉત્તરી ભારતમાં કેટલાક નાગા [[સીદીયા]]માં મળી ગયા. તેમણે માતૃપ્રધાન સમાજવ્યવસ્થા, બહુપતિત્વ અને અન્ય સીદીયા પરંપરાઓને અપનાવી લીધી.<ref>કેરેલાનો સામાજિક ઇતિહાસ: એલ. એ. ક્રિષ્ના ઐયર દ્વારા ડ્રવિડીયન </ref> [[ઉત્તર પ્રદેશ]]ના [[નૈનીતાલ]]ની નજીક [[અહિછત્ર]]માં નાગા-સીદીયા જનજાતિને 345 એડી (AD)માં [[કદંબ]] રાજવંશના રાજા [[મયૂરવર્મા]]એ તેમના અન્ય [[બ્રાહ્મણ]] પૂજારીઓની સાથે ઉત્તરી [[કર્ણાટક]]ના [[શિમોગ]]માં વસવા માટે આમંત્રિત કર્યા.<ref>પનીકાન્તા મિશ્રા દ્વારા કદમ્બા પ.14</ref><ref>એન.કે. સિંગ દ્વારા ભારતનો વિશ્વકોષ, જથ્થો 7 પ.2715</ref><ref>ધ ન્યૂ લાઇટ થ્રોન ઓન ધ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા: ધ હિસ્ટ્રોરીકલ નાગા કિંગ ઓફ ઇન્ડિયા બાય નારાયન ગોપાલ તવકર</ref> તેઓએ દક્ષિણ તરફ સ્થળાંતર કર્યું અને મલબાર પહોંચ્યા, જ્યાં તેઓએ [[વિલ્લવરો]]ની સાથે યુદ્ધ કરીને તેમને હરાવ્યા. ત્યારબાદ તેમણે મલબાર અને [[તુલુ નાડુ]]<ref>ડૉ. ડી.ડી. કોસમ્બી ઇન એન ઇન્ટ્રોડકશન ટુ ધ સ્ટડી ઓફ ઇન્યન હિસ્ટ્રી, (બોમ્બે, 1956), પ.113 - નાયર: 1959: 11</ref>માં [[પોતાનું રાજ્ય]] સ્થાપ્યું છેલ્લે નાગા [[ત્રાવણકોર]] આવ્યા, જે ભારતનો દક્ષિણનો મોટો ભાગ છે. અત્યારે પણ મન્નારસાલા (ત્રાવણકોર)માં પવિત્ર ''[[સર્પકાવુ]]'' (સાપનું ઉપવન) આવેલું છે, જે એક નાયર પરિવારની માલિકીનું છે, જેમના પૂર્વજોની વિષે તેવી માન્યતા છે કે તે એજ નાગા સાપ છે જેને ભગવાન [[કૃષ્ણ]] અને [[અર્જુન]] દ્વારા [[ખાંડવ વન]] (હાલ [[પંજાબ]]માં)ના દહનના સમયે છોડવામાં આવ્યો હતો.<ref>સોસયલ હિસ્ટ્રી ઓફ કેરલા: ધ ડ્રવીડિયન્સ બાય એલ.એ. ક્રિષ્ના ઐયર પ.003</ref> પૌરાણિક કથાઓ સિવાય, નાયરોને [[નાગવંશી]] [[ક્ષત્રિયો]]ના વંશજ માનવામાં આવે છે, જેમણે આગળ ઉત્તરથી [[કેરળ]]ની બાજુએ સ્થનાંતર કર્યું હતું.<ref>કિશોરી લાલ ફૌઝદાર: '' ઉત્તરપ્રદેશ કે મધ્યકાલીન ઝાટવંશ ઔર રાજ્ય'' , જાટ સમાજ, માસિક સામાયિક, આગ્રા, સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર 1999</ref> ડૉ. કે. કે. પિલ્લઇના મત મુજબ, નાયરોના વિષયમાં પહેલો સંદર્ભ, 9મી સદી ના એક શિલાલેખમાં મળી આવે છે.<ref>{{cite book | title = In Quest of Kerala | author = K. Balachandran Nair | publisher = Accent Publications | year = 1974| page = 117}}</ref> નાયરોને આ રીતે વર્ણવામાં આવ્યા હતા: {{cquote|A race caste who do not owe their origin to function, although, by force of example, their organization is almost equally rigid, and they are generally identified with particular trades or occupations. These race caste communities were originally tribes, but on entering the fold of Hinduism, they imitated the Hindu social organization, and have thus gradually hardened to castes.<ref>{{cite book | title = Encyclopedia of Religion and Ethics Part 5 | author = James Hastings | publisher = Kessinger Publishing | year = 2003 | page = 231}}</ref>}} અનેક સમાજશાસ્ત્રીઓના મતે નાયર [[કેરળ]]ના મૂળ વતની નથી, કારણ કે તેઓના અનેક રિવાજો અને પરંપરાઓ અન્ય કેરળવાસીઓ કરતા અલગ છે. પૌરાણિક કથાઓના આધાર પ્રમાણેની એક પરિકલ્પના છે કે નાયર લોકો નાગ છે, જે નાગ રાજવંશ (નાગવંશ)થી<ref>ડાઉનફોલ ઓફ હિન્દુ ઇન્ડિયન, ચિન્તામન વિનાયક વૈદ્ય 1986, પ 278</ref><ref>{{cite book | title = The Modern Review | author = Ramananda Chatterjee | publisher = Prabasi Press Private, Ltd. | year = 1922| page = 675}}</ref> જોડાયેલા ''[[ક્ષત્રિય]]'' છે, જેમણે પોતાના પવિત્ર દોરાઓને નીકાળી દઇ અને પ્રતિશોધી [[પરશુરામ]]ના ક્રોધથી બચવા માટે દક્ષિણની બાજુએ પલાયન કર્યું હતું. [[રોહિલખંડ]]માં નાગાના મૂળ એક વિચાર તરફ સૂચન કરે છે.<ref>જેર્વોસે એથેલ્સટવ બાઇનેસ (1893), જનરલ રિપોર્ટ ઓન ધ સેન્સુસ ઓફ ઇન્ડિયા, 1891, લંડન, હર મેજેસ્ટી સ્ટેશનરી ઓફિસ, પી. 184</ref> નાગની પૂજાના સંબંધમાં નાયર સમુદાયનો લગાવ, યૌદ્ધા હોવાનો તેમનો ભૂતકાળ, અને પવિત્ર દારોઓની અનઉપસ્થિતિ આ સિદ્ધાંતને સમર્થન પૂરું પાડે છે. તે સિવાય, [[ત્રાવણકોર]] રાજ્યની પરિચય પુસ્તિકામાં ઉલ્લેખ છે કે કેરળમાં નાગની પૂજા કરવાવાળા નાગા જરૂરથી હયાત હતા જેમણે સહમતિ થવા સુધી નમ્બૂથીરીસની સાથે લડાઇ કરી. નાયરોની ઇન્ડો-સીદીયા ([[શક]]) મૂળના રૂપમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અને સાથે જ નાગોની સાથે પણ તેમને જોડવામાં આવે છે.<ref>{{cite book | title = The Modern Review | author = Ramananda Chatterjee | publisher = Prabasi Press Private, Ltd | year = 1907 | page = 695}}</ref><ref>રમન મેનન, કે. "ધ સીથીઅન ઓરીજીન ઓફ ધ નાયર્સ", માલાબાર ક્વોટર્લી રીવ્યૂ, વોલ્યુમ I, નો. 2, જુન 1902</ref><ref>{{cite book | title = The Travancore State Manual | author = V. Nagam Aiya | publisher = Princely State of Travancore | year = 1906 | page = 348}}</ref> તમિલ ગ્રંથોની વ્યાખ્યા કરનાર [[ચટ્ટામ્પી સ્વામીકલ]]ના મત મુજબ, નાયરો નાકા (નાગ કે સાપ)સ્વામી હતા, જેમણે [[ચેરા]] (ચેરા= સાપ) રાજ્યના સામંતી શાસકોના રૂપે શાસન કર્યું. માટે આ સિદ્ધાંત રજૂ કરે છે કે નાયરો કેરળના બ્રાહ્મણ-પૂર્વો શાસકો અને લશ્કરી કુલીનોના વંશજ છે. પણ સૌથી વ્યાપક રીતે સ્વીકૃત સિદ્ધાંત તે છે કે તે જાતીય સમૂહ કેરળના મૂળ નિવાસી નથી અને કેરળના નાયરો અને તેવી રીતના માતૃવંશીય તુલુ નાડુ કે બંટ ક્ષત્રિયોના વંશજ છે, જે બ્રાહ્મણોની સાથે દક્ષિણ પાંચલના અહિછત્ર/અહિક્ષેત્રથી ક્રમશ: કેરળ અને તુલુ નાડુ આવ્યા હતા.<ref>http://nairsofkerala.blog.co.uk/2008/03/12/theories-of-origin-3860390/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612060531/http://nairsofkerala.blog.co.uk/2008/03/12/theories-of-origin-3860390 |date=2008-06-12 }} થયરી ઓફ ઓરીજીન</ref> દ્વિતીય ચેરા રાજવંશના રાજા વર્મા [[કુલશેખર]]ના (1020–1102) શાસનકાળમાં નાયરોની વિષે ઉલ્લેખ મળે છે. જ્યારે ચોલા દ્વારા ચેરા રાજ્ય પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. નાયર ચડાઇ કરનાર લશ્કરની સામે આત્મધાતી ટુકડી (ચાવેર)ની રચના કરીને લડાઇ લડી હતી.{{Citation needed|date=August 2009}} જો કે તે સ્પષ્ટ નથી કે ચેરો પણ નાયર હતા કે નહીં, કે પછી ચેરોએ નાયરોને યૌદ્ધા વર્ગની રીતે નિયુક્ત કર્યા હતા.<ref name="ZachariasThundy">[http://www.shelterbelt.com/KJ/khnairs.html ધ નાયર હેરીટેજ ઓફ કેરલા: પીપલ એન્ડ કલચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521043819/http://www.shelterbelt.com/KJ/khnairs.html |date=2010-05-21 }}, ''keralaonlinetourism.com''</ref> ==તુલુ નાડુના બંટો સાથીનું જોડાણ== 17મી સદીના બ્રાહ્મણ - [[મલયાલી]] બ્રાહ્મણોથી પ્રેરાઇને કેરલોલપતિ અને [[તુલુ]] બ્રાહ્મણોએ ગ્રામ પધતીમાં, કેરળના નાયરો અને એવી જ રીતે તુલુ નાડુના માતૃવંશીય [[બંટો]]ના ક્ષત્રિયોના વંશજોની રીતે વર્ણન કર્યું. જે ક્રમશ ઉત્તરી [[પાંચાલ]] કે અહીછત્ર/અહીક્ષેત્રના બ્રાહ્મણોની સાથે કેરળ અને તુલુ નાડુ પહોચ્યાં હતા.<ref>http://books.google.com/books?id=K0RHOwAACAAJ મેકલેન મેન્યુઅલ ઓફ ધ એડમીનીસ્ટ્રેશન ઓફ ધ મદ્રાસ પ્રેસીડન્સી</ref>.આ શહેરના અવશેષ વર્તમાન ભારતીય રાજ્ય [[ઉત્તર પ્રદેશ]]ના [[બરેલી જિલ્લા]]માં [[અઓનલા]] તહસિલમાં વસેલા [[રામનગર]] ગામમાંથી મળી આવ્યા હતા.<ref>લહીરી, બેલા (1972). ''ઇન્ડીજેનીયસ સ્ટેટ ઓફ નોર્થ ઇન્ડિયા (સીસ્કા 200 બી.સી. ટુ 320 એ.ડી.)'' , કલકત્તા: યુનિવર્સિટી ઓફ કલકત્તા, પપ.170-88</ref> ''ધ મૅન્યુઅલ ઓફ મદ્રાસ એડ્મિનિસ્ટ્રેશન ખંડ II'' (1885માં મુદ્રિત કરેલ)ની નોંધ મુજબ [[કુંદગન્નદા]] (કન્નડ ભાષા) બોલવા વાળા નડવા કે નાડા બંટ અને મલયાલમ બોલવા વાળા મલબારના નાયર તથા દક્ષિણ તુલુ બોલનાર બંટ લોકો એક જ છે:<blockquote> {{cquote|They appear to have entered Malabar from the North rather than the South and to have peopled first the Tulu, and then the Malayalam country. They were probably the off-shoot of some colony in the Konkan or the Deccan. In Malabar and south of Kanara as far as Kasargod, they are called Nayars and their language is Malayalam. From Kasargod to Brahmavar, they are termed as [[Bunt]]s and speak Tulu. To the north of Brahmavar, they are called Nadavars, and they speak Kanarese.}} </blockquote> તુલુ નાડુના નાયરોનું અસ્તિત્વ ખોવાઇ ગયું છે પણ મધ્યયુગીન [[બરકુર]]માંથી મળેલા શિલાલેખો અને ગ્રામ પદથીમાં, તુલુ નાડુના બ્રાહ્મણ પરિવારોનો ઇતિહાસ દેખવામાં મળે છે, જેમાં નાયરોની વિષયમાં કેટલાય સંદર્ભો છે. તેવું લાગે છે બ્રાહ્મણોની સાથે તેમનો ધનિષ્ઠ સંબંધ હતો અને તે તેમના સંરક્ષકોના રીતે કાર્ય કરતા હતા, આથી જ 8મી સદીમાં [[કદંબ]] રાજાઓ દ્વારા તેમને તુલુ નાડુ લાવવામાં આવ્યા હતા. કદંબ રાજા [[મયૂરવર્મા]]ને, અહિછત્ર (ઉત્તરમાંથી)માંથી બ્રાહ્મણોને લાવવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે, નાયરોના તુલુ નાડુમાં વસવાટ અને શિલાલેખોમાં તુલુ નાડુમાં નાયરોની ઉપસ્થિતિનો ઉલ્લેખ અલુપા કાળ (14મી સદીના પ્રારંભિક ભાગ)ના પછી આવે છે. કેરળના રાજાઓની રીતે તુલુ નાડુના બંટ રાજાઓના વડવાઓ પણ નાયર વંશના હતા. ઉદાહરણ તરીકે, [[ઉડુપી જિલ્લા]]ના [[કનજર]]ના અંતિમ બંટ શાસકને નાયર હેગ્ગડે કહેવામાં આવતું હતું. તેમનો મહેલ ''કનજર દોડ્ડમને'' જે હાલ જીર્ણ અવસ્થામાં છે, જેનો હાલમાં પુનરુદ્ધાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=76466 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-08-17 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708220404/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=76466 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=178348 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184919/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=178348 |url-status=dead }}</ref> કોવડોર (કનજરની નજીક)માં બંટોના શાહી ઘરને ''નાયર બેટ્ટુ'' કહેવામાં આવે છે. આ સિવાય બંટોમાં "નાયર" અટક પણ હોય છે. તેવું માનવામાં આવે છે કે તુલુ નાડુના નાયરો પછીથી બંટ સમુદાયમાં સામાજીક સ્તરમાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. તે પણ જાણીતું છે કે મલબારના નયારો મૂળ તુલુ નાડુથી સ્થાનાંતરિત થઇને અહીં વસ્યા હતા ઉલ્લેખનીય છે કે નાયરો અને બંટોની પરંપરાઓ અને સંસ્કૃતિઓમાં ધણી સમાનતા છે. હાલ જો નાયર પોતાના વંશને તુલુ નાડુમાં શોધી શકે છે તે મલબાર ક્ષેત્રમાં કેદ્રિત છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.nairs.in/classifications.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-08-17 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516040843/http://www.nairs.in/classifications.htm |url-status=dead }}</ref> ==ઉપજાતિઓ== થોડાક દાયકા પહેલા, નાયર કેટલીય ઉપજાતિઓમાં વિભાજીત હતા અને તેમની વચ્ચે આંતર ભોજન અને આંતર વિવાહ નહતો કરતો. અંગ્રેજો દ્વારા કરાયેલ [[1891 ભારતની જનગણના]]માં [[માલાબાર]] ક્ષેત્રમાં કુલ 138, [[ત્રાવણકોર]] ક્ષેત્રમાં 44 અને [[કોચીન]] ક્ષેત્રમાં કુલ 55 નાયર ઉપજાતિઓ સૂચિબદ્ધ હતી.<ref name="jstor.org">http://www.jstor.org/stable/3629883 ધ ઇન્ટનેશનલ સ્ટકચર ઓફ ધ નાયર કાસ્ટ, સી. જે. ફુલેર</ref> ==અટકો== [[File:Irayimman thampi1.jpg|thumb|right|200px|ઇરાયીમ્મન થમ્પી]] મોટાભાગના નાયરોના નામોની સાથે તેમના માતૃપક્ષ ''[[તરવાડુ]]'' જોડાયેલો હોય છે. જેની સાથે, વંશની આગળની ઓળખની માટે નામોની સાથે અટક જોડવામાં આવે છે. નાયરોની વચ્ચે કેટલીક અટકો જોવા મળે છે. કેટલીક અટક તેમના વીર કાર્યો અને સેવાઓને માટે રાજા દ્વારા તેમને આપવામાં આવી હતી. કોચીનના રાજાઓએ નાયરોને [[અચન]], [[કર્તા]], [[કઇમાલ]] અને [[મન્નડિયાર]] જેવી પદવીઓ આપી હતી. મલબાર અને કોચીન ક્ષેત્રના નાયરો દ્વારા [[મેનન]] ખિતાબનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે. વેનાડના દક્ષિણ રાજ્યો (પછીથી ત્રાવણકોર તરીકે વિસ્તૃત કરાયું)ના, કાયમાકુલમ, તેક્કુમકુર અને વદક્કુમકુરને પ્રતિષ્ઠિત નાયર પરિવારોને [[પિલ્લઇ]], [[તંપી]], [[ઉન્નિથન]] અને [[વલિઅથન]] જેવા ખિતાબોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ''કલરી'' જેવી લશ્કરી વિદ્યાલયોના ચલાવનાર નાયરોના ખિતાબ હતા [[પનીક્કર]] અને [[કુરુપ]]. [[નાંબિયાર]], [[નયનાર]], [[કિટવુ]], અને [[મેનોક્કી]] જેવી અટકો કેવળ ઉત્તરી કેરળમાં જોવા મળે છે, જ્યાં "નાયર" અટક આખા કેરળમાં સર્વવ્યાપી છે. ==ઇતિહાસ== [[File:Urmi-Payattu.jpg|left|thumb|નાયરો દ્વારા કલરીપયટ્ટુનો અભ્યાસ કરવામાં આવતો હતો.]] મધ્યયુગીન દક્ષિણ ભારતીય ઇતિહાસ, ઇતિહાસકારો, અને વિદેશી યાત્રીઓએ નાયરોનો ઉલ્લેખ પ્રતિષ્ઠિત ખાનદાની લડાયક તરીકે કર્યો હતો. નાયરોની વિષયમાં પ્રારંભિક સંદર્ભ [[ગ્રીક]] રાજદૂત મેગસ્થનીસ પાસેથી મળે છે. પ્રાચીન ભારતમાં તેમના વૃતાન્તોમાં, તેમણે "મલબારના નાયકો" અને "ચેરા રાજ્ય"નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.<ref name="TSM">આઇયા, વી. નગમ: "ટ્રાવનકોર સ્ટેટ મેન્યુઅલ", પાનાઓ 232, 238</ref>. નાયરોની ઉત્પત્તિની વ્યાખ્યા કરવા વાળા વિભિન્ન સિદ્ધાંતોને ધ્યાનમાં રાખ્યા વિના, એ સ્પષ્ટ છે કે પ્રારંભિક 20મી સદી સુધી, નાયરોએ મધ્યયુગીન કેરળ સમાજમાં સામંતી જમીનદારો તરીકે પોતાનો પ્રભાવ જમાવ્યો હતો અને તેમની પાસે પોતાની અનેક વિશાળ સંપત્તિઓ હતી. મધ્યયુગીન કેરળમાં ખાનદાની લડાયક તરીકે નાયરોની સ્થિતિની તુલના, મધ્યયુગીન જાપાની સમાજના [[સમુરાઇ]]ની સાથે કરવામાં આવી છે. [[જાપાન]]. કેરળમાં બ્રિટિશ યુગની પહેલા નાયરોનો દીવાની, શાસન અને લશ્કરી શ્રેષ્ઠ વર્ગ પર પ્રભાવ હતો.<ref>{{cite book | title = Mysore and Kerala | author = Indian Department of Tourism | publisher = Indian Department of Tourism | year = 1966| page = 4}}</ref><ref>[http://www.canisius.edu/topos/archives/rajeev6.pdf નાઇધર ન્યૂટન નોર લેબ્નીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010230/http://www.canisius.edu/topos/archives/rajeev6.pdf |date=2007-09-27 }}, ''canisius.edu''</ref><ref>[http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/aikido.htm ફ્રોમ વેદીક માર્શલ આર્ટ્સ ટુ ઇકોડો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519025458/http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/aikido.htm |date=2011-05-19 }}, ''veda.harekrsna.cz''</ref><ref>[http://www.rediff.com/travel/1998/apr/30kala1.htm અ ટ્રાવેલ ફ્યૂચર ઓન ધ ઇનસીયન્ટ કેરલા આર્ટ ઓફ કલરીપયુટ્ટુ], ''rediff.com'' </ref><ref>[http://www.enskalari.org.in/kalari.htm કલરીપયટ્ટુ, ધ ટ્રેડિશનલ માર્શલ આર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812200215/http://www.enskalari.org.in/kalari.htm |date=2007-08-12 }}, ''enskalari.org.in''</ref><ref>{{cite book | title = Into India | author = John Keay | publisher = University of Michigan Press | year = 1999| page = 75 | isbn = 0472086359}}</ref><ref>{{cite book | title = Storm Over Seringapatam: The Incredible Story of Hyder Ali & Tippu Sultan | author = Praxy Fernandes | publisher = Thackers | year = 1969| page = 35}}</ref><ref>{{cite book | title = The Tigers of Mysore: A Biography of Hyder Ali & Tipu Sultan | author = Praxy Fernandes | publisher = Viking | year = 1991| page = 29 | isbn = 0670839876}}</ref> ===નાયરોના પ્રભાવનું પતન=== નાયરોના પ્રભાવનું પતન કેટલાક ભાગોમાં થયું. ઉપનિવેશક સમયમાં, બ્રિટિશોએ માન્યું કે નાયર ક્ષેત્રમાં તેમના નેતૃત્વ માટે સ્વાભાવિક ખતરો છે અને તેથી તેમના દ્વારા હથિયારોને રાખવાનો હકને ગેર કાનૂની જાહેર કરવામાં આવ્યો અને કેરળની સામાજિક કળા [[કલરીપયટ્ટુ]] પર પણ પ્રતિબંધ લગાવવામાં આવ્યો.<ref name="Findarticles">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Jan_6/ai_96212029 ઇનસીયન્ટ માર્શલ આર્ટ ફાઇટ ફોર સરવાઇવલ ઇન ઇન્ડિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119050719/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Jan_6/ai_96212029/ |date=2010-11-19 }}, ''findarticles.com''</ref><ref name="usadojo">[http://www.usadojo.com/styles/about-kalari.htm કલરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107062816/http://www.usadojo.com/styles/about-kalari.htm |date=2011-01-07 }}, ''usadojo.com''</ref> હથિયાર નાયર માનસિકતા અને સત્તાના અભિન્ન અંગ હતા, અને દમનકારી કાનૂનની સાથે સંયુક્ત થવા પર નાયરોની સામાજીક પ્રતિષ્ઠાને નુકશાન પહોચ્યું, જોકે કેટલાક સામાજિક કાયદાઓ નાયરો દ્વારા સૂચવવામાં આવ્યા હતા, જેમ કે કર્નવનના તારવાડએ પોતાના કારભારના કેટલાક (અને પાછળથી તમામ) ફળો પોતાના બાળકોને વારસામાં આપવાની અનુમતી. ઉપનિવેશવાદી વર્ષો પછી, 1950માં [[ભૂમિ સુધાર હુકમ]]ના કારણે નાયર [[સામંત સ્વામીઓ]]ને મોટે પાયે તેમની જમીનો પરની માલિકીને છોડવી પડી અને કેટલાક કુલીન નાયરો રાતો રાત ગરીબ બની ગયા. ===નાયર બ્રિગ્રેડ=== [[File:Tvm legmuseum.jpg|thumb|250px|right|ત્રાવનકોરના નાયર બ્રીગેડનું મુખ્યાલય આ ઇમારત હવે કેરલાના સંગ્રહાલયની ધારાસભા બની ગઇ છે.]] '''નાયર બ્રિગ્રેડ''' [[ભારત]]ના અગાઉના રાજ્ય [[ત્રાવણકોર]]ની સેના હતી. આ પ્રદેશમાં નાયર યૌદ્ધા સમુદાયના હતા, જે ત્રાવણકોર અને અન્ય સ્થાનીય રાજ્યોની સુરક્ષા માટે જવાબદાર હતા. રાજા [[માર્તાન્ડ વર્મા]] (1706-1758)ના અંગત અંગરક્ષકને 'તિરુવિથમકૂર નાયર પટ્ટલમ' (ત્રાવણકોર નાયર સેના) કહેવામાં આવતું હતું. 1818માં ત્રાવણકોર સેનાને અધિકૃત રીતે ત્રાવણકોર નાયર બ્રિગ્રેડ તરીકે સ્વીકારવામાં આવી. સ્વતંત્રતા બાદ, [[મદ્રાસ રેજિમેન્ટ]] માટે [[મલબાર]]થી સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભરતી ક્ષેત્ર રહ્યો છે અને આ વિસ્તારમાંથી કરવામાં આવેલી ભરતીમાં નાયરો મોટી માત્રમાં જોડાયેલા હતા.<ref>ધ બુક ઓફ ડુર્રેટ બારબોસા: એન અકાઉન્ટ ઓફ ધ કન્ટ્રીઝ બોર્ડીંગ ઓન ધ ... બાય ડુર્રેટ બોર્ડોસા, માન્સેલ લોન્ગવર્થ ડેમ્સ p.38</ref> જોકે ખાલી મલબાર નાયરો જ નહીં, પણ [[ત્રાવણકોર]] અને [[કોચીન]]ના નાયરો પણ મદ્રાસ રેજિમેન્ટનો મહત્વો ભાગ છે. પહેલાની બે ત્રાવણકોર રાજ્ય સેના ભાગો, 1 ત્રાવણકોર નાયર પાયદળ અને 2જી ત્રાવણકોર નાયર પાયદળને આઝાદી પછી મદ્રાસ રેજિમેન્ટ ક્રમશ 9મી અને 16મી બટાલિયનો (લશ્કરી ટુકડીઓ)ના રૂપમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યા. કોચીનની નાયર સેનાનો 17મી બટાલિયન (લશ્કરી ટુકડી) તરીકે પુનરુદ્ધાર કરવામાં આવ્યો.<ref>વાલુર એન્ડ સેક્રીફાઇસ: ફેમસ રેજીમેન્ટ ઓફ ધ ઇન્ડીયન આર્મી બાય ગૌતમ શર્મા p.59</ref> ==વસ્તી વિષયક માહિતી== [[1891ની ભારત જનગણના]] મુજબ, નાયરોની કુલ વસ્તી 980,860 છે (જેમાં મારન અને સામંતન નાયરોની ઉપજાતિઓ સમાવિષ્ટ નથી). આમાંથી 483,725 (49.3%) [[ત્રાવણકોર]]માં, 101,691 (10.4%) [[કોચીન]]માં અને 377,828 (38.5%) [[માલાબાર]]માં વસેલા છે. બાકી મોટાભાગના મદ્રાસ પ્રમુખપદ (15,939) અને બ્રિટિશ ભારતના અન્ય ભાગોમાં (1,677) જોવા મળે છે.<ref>ધ ઇન્ટરનલ સ્ટ્રકચર ઓફ ધ નાયર કાસ્ટ, સી. જે. ફુલર</ref> કેરળ સરકાર દ્વારા કરેલા 1968ના સામાજીક આર્થિક સર્વેક્ષણમાં રાજ્યની કુલ જનસંખ્યામાં 14.41% નાયરો છે, જ્યારે રાજ્યની [[અગ્ર જાતિ]]ની જનસંખ્યા 89% હતી. ==ધર્મ== [[નમ્બૂતિરી]]ઓ અને [[અમ્બલવાસી]]ઓની સાથે નાયરો કેરળમાં હિન્દુવાદ માટે મુખ્ય આધાર છે. [[આર્યન]] પરંપરાઓના સંપૂર્ણ પ્રભાવ બાદ પણ, [[નાગ]] રિવાજોના થોડાક અંશો હજી પણ નાયરોમાં જોવા મળે છે, ઉદાહરણ તરીકે સાપની પૂજા. પવિત્ર જંગલો, જ્યાં નાગ દેવતાઓ (સાપ દેવો)ની પૂજા ધણા નાયર [[તરવાડો]]માં જોવા મળે છે. આ પવિત્ર જંગલો [[સર્પ કવુ]] નામે જાણીતા છે (એટલે સાપ દેવતાઓનું ઘર). પહેલાના સમયમાં કોઇ પણ સમરુદ્ઘ નાયર તરવાડુની વિશેષતા હતી કવુ અને કુલમ (પાણીના તળાવની સાથે પથ્થરોના પગથિયા અને સરહદ). નાયર વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા પર ભાર મૂકતા હતા અને તેથીજ તળાવ તેમના માટે જરૂરી હતા. તેઓ રોજ કાવુની અંદર નાગતારા પર દીવો પેટાવીને પૂજા કરતા હતા. નિલા વિલક્કુ (પવિત્ર દીવા)ની સામે પ્રત્યેક ધાર્મિક નાયર તરવાડુ દર રોજ સાંજે દેવતાઓના સ્ત્રોત-પાઠ કરે છે. નાયરો આદરણીય કારા (ક્ષેત્ર)માં મંદિરોના સંરક્ષકો હતા અને તે દરરોજ મંદિરોમાં પણ પૂજા કરતા હતા. મોટે ભાગે [[મલબાર|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">મલબાર</span>]] ક્ષેત્રમાં થયેલા, અસંખ્ય નાયર – [[મુસ્લિમ]] સંધર્ષોના કારણે નાયરો દ્વારા હિંદુ ધર્મનું કટ્ટરતાથી પાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ બધામાં ઉલ્લેખનીય છે [[સેરીન્ગપટ્મની નાયરોની કેદ]]<ref>{{cite book |title=Sarasvati's Children: A History of the Mangalorean Christians |last=Prabhu |first=Alan Machado |year=1999 |publisher=I.J.A. Publications |page=250 |isbn=9788186778258 |ref=mac}}</ref>, જ્યાં હજારો નાયરોને [[ટીપુ સુલતાન]]ના આધીન મુસલમાનો દ્વારા બલિ ચઢાવવામાં આવ્યા હતા. સેરીન્ગપટ્મમાં નાયરોની પરાજયના પરિણામ સ્વરૂપે દક્ષિણી મૈસૂર ક્ષેત્રમાં [[હિન્દુ ધર્મ]]નો વિનાશ થયો. જોકે, [[ત્રાવણકોર]]ના નાયરો, [[બ્રિટિશ]]ની મદદથી 1972માં [[ત્રીજા એંગ્લો-મૈસૂર યુદ્ધ]]ના સમયે મુસ્લિમ બળો પર વિજળ મેળવવામાં સફળ રહ્યા.<ref>http://books.google.com/books?id=QIyz79F3Nn0C&amp;pg=PA392&amp;dq=Seringapatam&amp;lr=&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a&amp;sig=l_6_DAL_wD-FFzcOXZ8YQ8o4KBs</ref> 1920ની સાલ દરમિયાન [[મોપ્લા તોફાનો]] તરીકે વિખ્યાત તોફાનોમાં, જે બીજો સંધર્ષ થયો, તેમાં મુસલમાનો દ્વારા લગભગ 30,000<ref>{{cite book | title = Encyclopaedia of Political Parties: India, Pakistan, Bangladesh : National, Regional, Local | author = O P Ralhan | publisher = Anmol Publications PVT. LTD. | year = 1996 | page = 297}}</ref> નાયરોની સામૂહિક હત્યા કરાઇ હતી અને [[મલબાર]]માં લગભગ પૂરી રીતે હિંદુઓએ હિજરત કરવી પડી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.keepmilitarymuseum.org/malabar.php?&dx=1&ob=3 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2022-02-17 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110184023/http://www.keepmilitarymuseum.org/malabar.php?&dx=1&ob=3 |url-status=dead }}</ref> જોકે, પોતાની સંખ્યાત્મક શ્રેષ્ઠતાને કારણે, [[ત્રાવણકોર]]માં [[નાયરો]] હિન્દુ પ્રભુત્વ જમાવી રાખવામાં સક્ષમ રહ્યું. [[ત્રાવણકોર]] સમગ્ર ભારતમાં બહુ જૂજ પ્રદેશોમાંથી એક છે જ્યાં મુસ્લિમ શાસન ક્યારેય સ્થાપિત નહતું થયું. નાયરો દ્વારા ખ્રિસ્તી [[ધર્માન્તર]] ગતિવિધિઓ પર પણ વિરોધના રૂપે [[ત્રાવણકોર]] વિસ્તારમાં [[ઇવાએન્જેલિકલ ખ્રિસ્તી]] સાથે થોડાક ઝધડા થયા હતા. [[ચટ્ટમ્પી સ્વામીકલ]] જેવા નાયર કાર્યકર્તાઓએ [[ખ્રિસ્તી]] મિશનરીની ગતિવિધિઓ પર જોરદાર વિરોધ દર્શાવીને [[ખ્રિસ્તી ધર્મ]]ની આલોચના કરી હતી.<ref>{{cite book |title=Kristumata Chedanam |last=Chattambi Swamikal |first=H.H.Vidhyadhiraja Parama Bhattaraka |year=1890 |publisher=Open Source Books |page=Chapter 1–4 |isbn= |ref=mac}}</ref> ==પોશાક== નાયર સમુદાયનો પોશાક કેરળના અન્ય અગ્ર જાતિઓથી મળતો આવે છે. ==રાંધણકળા== સામાન્ય મલયાલિયોની જેમ, નાયરોનું મુખ્ય ભોજન સમાન રીતે ઉકળેલા ભાત છે. ભાતને ચોરૂ (પાણીમાં ઉબાળેલા કે છાણેલા) કે ભાતની ઘેંસ કે ''[[કાંજી]]'' ની રીતે પીરસવામાં આવે છે.{{pron-en|ˈkɒndʒiː}} નાળિયેર, [[જેકફ્રૂટ]], કેળ, કેરી અને અન્ય ફળ અને શાકોનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. નાળિયેરના તેલનો પણ વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. ઉત્સવોમાં ''ઘી'' નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પહેલાના સમયમાં, કંજી કે ચોરૂના સ્વરૂપમાં ભાત, શાક અને અન્ય વધારાના વ્યંજનોની સાથે ભોજન દિવસમાં બે કે ત્રણવાર પીરસવામાં આવતું હતું. આજકાલ, સવારના નાસ્તામાં દક્ષિણ ભારતીય ભાગના વ્યંજન જેવા કે ઇડલી કે ડોસા, કે પછી ઉત્તર ભારતની રોટલી કે શાક કે યૂરોપીય બ્રેડ ટોસ્ટ પણ નાસ્તા તરીકે લેવાય છે. પરંપરાગત રીતે, મોટા ભાગના નાયરો, ખાસ કરીને સૌથી મોટા બે પેટા વિભાગો (કિરયતી નાયર અને ઇલ્લતુ નાયર) શાકાહારી નથી, કારણકે તેમનામાં માછલીને ખાવાની છૂટ છે. પણ [[સ્વરૂપતિલ નાયર]], [[મારર]], અકતુ ચર્ના નાયર, પૂરતુ ચર્ન નાયર અને [[પદમંગલમ નાયર]] જેવી ઉપજાતિઓ ચુસ્તપણે શાકાહારી છે.<ref name="jstor.org"></ref> જોકે આજકાલ ઘરમાં [[ચિકન]] અને મટન વ્યંજન પણ તૈયાર કરવામાં આવે છે, પણ પહેલા આની પર નિષેધ હતો. ગાયના માંસ અને [[દારૂ]]ના સેવન પર સખ્ત પ્રતિબંધ હતો અને સ્વતંત્રતાની પહેલાના સમયમાં આમ કરનારને મોટાભાગે હિંસા કે બહિષ્કારનો ભોગ બનવું પડતું હતું. શાકાહારી વ્યંજનોમાં, અવિયલ, તોરન, અને તેયલ ખાસ નાયર વ્યંજનો છે. ધાર્મિક વિધિઓના મહાભોજન વખતે ચુસ્ત પણે શાકાહારી ભોજન લેવામાં આવે છે. ધાર્મિક વિધિ અને ઉત્સવના સમયે પલપાયસમ અને અડા પ્રથમન જેવા મીઠા વ્યંજનો તૈયાર કરવામાં આવે છે. અન્ય વિશેષ વ્યંજનોમાં કોઝુક્કાટ્ટા, ચિવડા, ઇલયપ્પમ (મીઠું), ઓટ્ટાડા, કલિયોડક્કા, વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.<ref>ટ્રાન્સકોર સ્ટેટ મેન્યુઅલ 1906 બાય વી નગમ આઇવા, વોલ્યુમ II પેજ 352</ref>. ==જાતિ વ્યવસ્થા == કેરળમાં જાતિ પદાનુક્રમમાં નાયરોની [[નમ્બૂથીરી]]ઓથી ઠીક નીચેની શ્રેણી પ્રાપ્ત છે અને ત્રણ કે ચાર પ્રમુખ નાયર ઉપજાતિઓ (જેવી કે [[કિરયતિલ]], [[ઇલક્કાર]] અને સ્વરૂપતિલ) [[કેરળ]]માં લડાયક વંશ તરીકે અધિકૃત છે. કેરળમાં, જેને [[સ્વામી વિવેકાનંદે]] '''"જાતિઓનું પાગલખાના"''' નો સંદર્ભ આપ્યો હતો, ત્યાં [[અસ્પૃશ્યતા]] અને જાતિગત ભેદભાવની પ્રણાલી 20મી સદીના મધ્ય સુધી પ્રચલિત હતી. ભારતમાં 19મી અને 20મી સદી દરમિયાન, [[સ્વામી વિવેકાનંદ]], [[નારાયણ ગુરુ]], [[ચટ્ટમ્બી સ્વામીકલ]] જેવા સમાજ સુધારકો અને આધ્યાતમિક નેતાઓ દ્વારા સમર્થિત સખત જાતિગત બાધાઓનો પાડી નાખવામાં આવી હતી. :''"'''એક નાયરથી આશા રાખવામાં આવતી કે તે [[તિઅર]], કે [[મુકુઆ]] જાતિના કોઇ વ્યક્તિ જે નાયરને અડીને તેની દૂષિત કરે તેને તરત જ કાપી દે ; તેવો જ વ્યવહાર તે ગુલામોની સાથે કરવામાં આવતો હતો, જે તે રસ્તા પરથી ખસે નહીં, જે રસ્તા પરથી એક નાયર પસાર થતો હોય''' "'' <ref>http://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&amp;pg=PA291 કાસ્ટ એન્ડ ટ્રાઇબ ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા, વોલ્યુમ 7 બાય ઇડર થુર્સ્ટોન, કે. રાન્ગચીરી, પ.251</ref> કેરળની પરંપરા મુજબ [[દલિતો]]ને બળજબરી પૂર્વક [[નમ્બૂથીરી]]ઓથી 96 ફીટનું અંતર, [[નાયરો]]થી 64 ફીટનું અંતર અને અન્ય ઊંચી જાતિયોથી (જેમ કે મારન અને આર્ય વૈશ્ય)થી 48 ફીટનું અંતર રાખવું પડતું, કારણ કે તેવી માન્યતા હતી કે દલિતો તેમને દૂષિત કરે છે.<ref>http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/9/2/187.pdf?ck=nck</ref> અન્ય જાતિઓ જેવી કે નાયડી, કનિસન અને મુક્કુવનના નાયરોથી ક્રમશ: 72 ફીટ, 32 ફીટ અને 24 ફીટનું અંતર રાખવું પડતું હતું.<ref>http://www.nairs.in/acha_a.htm</ref> ==સામાજિક – રાજનૈતિક ચળવળો== [[File:Chattampi Swamikal.jpg|right|thumb|શ્રી ચટ્ટમ્પી સ્વામીકલ]] 1800ના અંતમાં અસંખ્ય સામાજીક-ધાર્મિક સુધાર ચળવળોની શરૂઆત થઇ, જેમાં કેરળના પ્રારંભિક લોકતાંત્રિક જન આંદોલનો પણ હતા. નાયરોને પણ આ પ્રકારના પરિવર્તનો અંગે પ્રતિક્રિયા કરવાની જરૂર જણાઇ. સંપૂર્ણ મધ્યયુગીન સમયમાં અને 19મી સદી સુધી, નાયરોની માત્ર કેરળમાં જ પૂર્વ-શ્રેષ્ઠ ભૂમિકા રહી હતી. 19મી સદીના મધ્ય ભાગ સુધીમાં, તેમનું પ્રભુત્વ ફીકું પડવા લાગ્યું હતું. સંબંધમ જેવી સંસ્થાઓ અને માતૃવંશીય સંયુક્ત પરિવારની પ્રણાલી, જે પહેલા નાયર સમુદાયની શક્તિને સુનિશ્ચિત કરતી હતી, તે હવે કેરળના બદલાતા સામાજીક-રાજનૈતિક પુષ્ઠભૂમિના કેટલાક ખરાબ ઉત્પાદક બની ગયા હતા. બજાર અર્થવ્યવસ્થાનો પ્રભાવ, પારંપરિક લશ્કરી તાલીમની ગેરહાજરી, શિક્ષાની નવી પ્રણાલીના માધ્યમના નવા મૂલ્યોનું અવશોષણ, નીચી જાતિયોમાં સ્વ-ચેતનાની જાગૃતિ અને સમાનતા જેવા વિશેષઅધિકારોનો તેમની પર પ્રભાવ - આ તમામ કારણોના લીધે નાયર પ્રભુત્વનું પતન થયું. પતનની અનુભૂતિએ સુધારની ચેતનાને પ્રોત્સાહિત કરી જેની અભિવ્યક્તિ ચટ્ટમ્બી સ્વામીકલ જેવા ધાર્મિક વ્યક્તિના કાર્યમાં, સાહિત્ય, પ્રેસ, અને મંચો પર થવા લાગી અને પછીના વિવાહ, વારસા, સંપત્તિના અધિકાર જેવા ઠરાવો કાનૂની બન્યા. છેલ્લે, 1914માં આ આંદોલને [[નાયર સેવા સોસાયટી]]નો પાયો નાખીને તેને નિશ્ચિતરૂપ આવ્યું. વિદ્યાધિરાજ ચટ્ટમ્પી સ્વામીકલે કોલ્લમ જિલ્લામાં પનમન આશ્રમમાં સમાધિ ગ્રહણ કરી [http://www.panmanaashram.com ]. નાયર સેવા સોસાયટી (એનએસએસ(NSS)), નાયર સમૂહોના હિતમાં પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે નિર્માણ પામેલું સંગઠન છે. તેનું મુખ્યાલય ભારતના કેરળ રાજ્યના [[કોટ્ટાયમ]] જિલ્લાના [[ચંગનશેરી]] નગરના [[પેરુન્ના]]માં આવેલું છે. તેની સ્થાપના [[મન્નતુ પદ્મનાભમ]]<ref>[[વી. બાલાકિષ્નન]] &amp; [[આર. લીલા દેવી]], 1982, મન્નુથુ પદમાન્ડઘન : એન્ડ ધ રાઇવલ ઓફ નાયર ઇન કેરલા, વિકાસ પ્લબિશીંગ હાઉસ, ન્યૂ દિલ્હી</ref>ના નેતૃત્વમાં કરવામાં આવી હતી. એનએસએસ (NSS)ના ત્રણ સ્તરીય સંગઠન છે જેનો આધાર સ્તર કરયોગમો સાથે છે, મધ્યવર્તી સ્તર પર તાલુક મંડળો અને અગ્ર સ્તરમાં મુખ્યાલય છે. સમાજની પોતાની અનેક શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને દવાખાનાઓ છે જેનું આયોજન તેના દ્વારા કરવામાં આવે છે. એનએસએસ (NSS)માં હિન્દુ કોલેજ, પંડાલમમાં એનએસએસ (NSS) કોલેજ, તિરુવનંતપુરમમાં મહાત્મા ગાંધી કોલેજ, વઝૂરમાં એસવીઆરવીએનએસએસ (SVRVNSS) કોલેજ, કન્નૂર,મટ્ટનૂરમાં પઝહસી રાજા એનએસએસ (NSS) કોલેજ, અને નિર્માણકાર, તિરુવનન્તપુરમમાં મહિલા કોલેજ. એન.એસ.એસ. (N.S.S) 150થી વધુ શાળાઓ, 18 આર્ટસ્ અને સાયન્સ કોલેજો, 3 ટ્રેનિંગ કોલેજ, 1 એન્જિનિઅરીંગ કોલેજ, 1 હોમિયો મેડિયકલ કોલેજ, કેટલીય નર્સિંગ કોલેજ, પોલિટેકનિક કોલેજ, ટી.ટી.સી. (T.T.C) શાળાઓ, કામકાજી મહિલાઓની હોસ્ટેલ અને તકનીકી સંસ્થાઓ ચાલે છે. મન્નતુ પદ્મનાભના નેતૃત્વમાં, ભારતના અન્ય રાજ્યો અને વિદેશોમાં વસેલા પ્રવાસી નાયરોને પોતાના રાજ્ય અને દેશોમાં નાયર સેવા સોસાયટીઓનું ગઠન કર્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે બેંગલોરમાં 21 કરયોગમોની સાથે કર્ણાટક નાયર સેવા સમાજ, અને કોલકત્તામાં કોલકત્તા નાયર સેવા સમાજ. "નાયર સમાજોનું આંતરાષ્ટ્રીય મહાસંધ"ની છત્ર-છાયામાં વિશ્વભરના તમામ નાયર સમૂહોને લેવાનો પ્રયાસ ચાલુ છે.{{Citation needed|date=November 2009}} ==બાહ્ય લિંક્સ== * [http://www.nss.org.in ] નાયર સેવા સમાજ – વેબસાઇટ * [http://www.nairs.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608102828/http://www.nairs.in/ |date=2010-06-08 }} નાયર સૂચના અને અનુસંધાન વેબસાઇટ * [http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/main.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901154501/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/main.htm |date=2007-09-01 }} આંકડાકીય વસાહતી દસ્તાવેજો (ભારત) * [http://www.familytreedna.com/public/nair/ નાયર ડીએનએ (DNA) યોજના] * [http://www.Chennaikarayogam.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202161921/http://chennaikarayogam.com/ |date=2011-02-02 }} ચેન્નઇ નાયર સેવા સમાજ * [http://www.anss.org ] અડયાર નાયર સેવા સમાજ * [http://www.knss.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510204936/http://knss.com/ |date=2019-05-10 }} કર્ણાટક નાયર સેવા સમાજ * [http://www.nsscanada.org ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417183019/http://www.nsscanada.org/ |date=2019-04-17 }} કન્નડા નાયર સેવા સમાજ * [http://www.ernakulamkarayogam.com/ ] અર્નાકુલમ કરયોગમ * [http://nssdelhi.org/ ] દિલ્હી એનએસએસ (NSS) કરયોગમ * [http://www.abhedashramam.org/99birthday.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830193655/http://www.abhedashramam.org/99birthday.htm |date=2010-08-30 }} અભેદાશ્રમમ, તિરુવનન્તપુરમ ==નોંધ અને સંદર્ભો== {{reflist|2}} [[શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર]] odjklefzdqkrz42w67x17vnghc4rqad 0 26974 901075 899732 2026-05-21T05:23:07Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901075 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''જયોર્જ સોરોસ''' અથવા '''સ્ચાવર્ટ્ઝ જયોર્જી''' ({{lang-hu|'''Soros György'''}}) તરીકે ઑગસ્ટ 12, 1930ના રોજ જન્મ થયો એક [[હંગેરિયન-અમેરિકન]] [[ચલણ]] [[સટોડિયા]], [[શેર રોકાણકર્તા]], વેપારી, [[પરોપકારી]], અને [[રાજકીય કાર્યકર]] છે.<ref>વિલિયમ શોક્રોસ, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986919-1,00.html "ટર્નિંગ ડૉલર્સ ઈનટુ ચેન્જ,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100508052348/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986919-1,00.html |date=2010-05-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100508052348/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986919-1,00.html |date=2010-05-08 }} ટાઈમ મૅગેઝિન, સપ્ટેમ્બર 1, 1997</ref> 1992ની [[બ્લેક વેનસ્ડે]] [[યુકે (UK) મુદ્રા કટોકટી]] દરમ્યાન, તેમણે કથિતપણે બનાવેલા બિલિયન પછી તે "બૅન્ક ઓફ ઈંગ્લૅન્ડને પાયમાલ કરનાર માણસ" તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.open2.net/openfinance/black_wednesday.html |title=ઓપન યુનિવર્સિટી |access-date=2010-09-21 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528083536/http://www.open2.net/openfinance/black_wednesday.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Atlantic"/> સોરોસ, [[સોરોસ ફંડ મૅનેજમેન્ટ]] અને [[ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ]]ના ચૅરમૅન છે અને [[કાઉન્સિલ ઓન ફોરેન રિલેશન્સ]]ના નિર્દેશક મંડળના ભૂતપૂર્વ સદસ્ય છે. [[હંગેરી]]માં સામ્યવાદથી મૂડીવાદ તરફના શાંતિપૂર્ણ સંક્રાન્તિકાળમાં (1984-89) તેમણે મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી,<ref name="Atlantic">{{Cite web |url=http://www.theatlantic.com/doc/199307/george-soros/2 |title=ધ એટલાન્ટિક |access-date=2010-09-21 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202130033/http://www.theatlantic.com/doc/199307/george-soros/2 |url-status=dead }}</ref> અને [[બુડાપેસ્ટ]]માં [[સેન્ટ્રલ યુરોપિયન યુનિવર્સિટી]]ને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે યુરોપનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું થાપણદાન કર્યું છે.<ref>http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-79165556.html</ref> પાછળથી, [[જયોર્જિયા]]ના [[રોઝ રિવોલ્યુશન]] માટે તેમણે પૂરા પાડેલ ભંડોળ અને વ્યવસ્થાપનને રશિયન અને [[પશ્ચિમી]] અવલોકનકારોએ તેની સફળતા માટે મહત્ત્વનાં ગણાવ્યા હતાં. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં તેઓ, 2004ની ચૂંટણીમાં ફરીથી ચૂંટાઈ આવવાના રાષ્ટપ્રમુખ [[જયોર્જ ડબ્લ્યૂ. બુશ]]ના પ્રયત્નોને માત આપવા માટે મોટી રકમનું દાન આપનાર તરીકે જાણીતા છે. તેમણે [[સેન્ટર ફોર અમેરિકન પ્રોગ્રેસ]] સ્થાપવામાં મદદ કરી હતી. સોરોસના પુસ્તક ''ધ અલ્કેમી ઓફ ફાઈનૅન્સ'' ની પ્રસ્તાવનામાં [[ફેડરલ રિઝર્વ]]ના પૂર્વ પ્રમુખ [[પૉલ વોલ્કરે]] 2003માં લખ્યું હતું: <blockquote>રમતમાં ઘણા આગળ હોવા છતાં, મોટા ભાગે પોતાની આખી રકમ કાઢી લેવાનું શાણપણ દાખવતા જયોર્જ સોરોસે અત્યંત સફળ સટોડિયા તરીકે પોતાની જાતને સ્થાપિત કરી દીધી છે. તેમણે જીતેલી વિરાટ રાશિ હવે સંક્રાન્તિકાળમાંથી પસાર થઈ રહેલાં અને [[ઊગતાં રાષ્ટ્રો]]ને "ખુલ્લા/ઉદાર સમાજો" બનવા પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવા માટે સમર્પિત છે, માત્ર વેપાર-વાણિજયની સ્વતંત્રતાના અર્થમાં જ નહીં, પણ - તેથી વધુ અગત્યનું નવા વિચારો, વિચાર અનસ વ્યવહારની ભિન્ન ભિન્ન પદ્ધતિઓ પ્રત્યે સહિષ્ણુ બનવાના અર્થમાં ઉદાર બને તે માટે સમર્પિત છે.</blockquote> == પરિવાર == સોરોસનો જન્મ હંગેરીના [[બુડાપેસ્ટ]]માં, [[એસ્પેરાંતિસ્ત]] લેખક [[તિવાડર સોરોસ]]ને ત્યાં થયો હતો. તિવાડર (જે તિઓડોરો તરીકે પણ જાણીતા છે) એ એક હંગેરિયન યહૂદી હતા, અને પ્રથમ [[વિશ્વયુદ્ધ]] દરમ્યાન અને તે પછી તેઓ [[યુદ્ધકેદી]] રહ્યા હતા, છેવટે તેઓ રશિયાથી ભાગી છૂટીને [[બુડાપેસ્ટ]]માં પોતાના પરિવાર સાથે ભેગા થઈ શકયા હતા.<ref name="Kaufman">કૌફમૅન, માઈકલ ટી., સોરોસઃ ધ લાઈફ એન્ડ ટાઈમ્સ ઓફ અ મેસ્સિઅનિક બિલિયોનર, અલ્ફ્રેડ એ. કનોપ્ફઃ 2002</ref><ref name="NewP">{{cite book | last =Soros | first =George | title =The New Paradigm for Financial Markets: The Credit Crisis of 2008 and What It Means | publisher =PublicAffairs | year =2008 | page =13 | url =http://books.google.com/books?id=F_aBKX4AnLUC&q=Tivadar#search_anchor | doi = | isbn =1586486837 }}</ref> [[ફાસીવાદ]]ના ઉદયની સાથે વધતા જતા [[યહૂદી-વિરોધી]] માહોલને કારણે 1936માં પરિવારે પોતાની પારિવારિક અટક સ્ચવાર્ટ્ઝમાંથી સોરોસ કરી નાખી. આ નવું [[નામ સીધું વાંચો કે ઊલટું, એક જ રહેતું]] હોવાથી અને તેનો કોઈક ચોક્કસ અર્થ હોવાથી, તિવાડરને તે પસંદ પડ્યું હતું. જો કે, કૌફમૅનની જીવનકથામાં તેના ચોક્કસ અર્થને લખવામાં આવ્યો નથી, પણ હંગેરીમાં, ''સોરોસ'' એટલે "હારમાં હવે પછીનું, અથવા નિયુકત ઉત્તરાધિકારી" તથા હિબ્રૂમાં, સોરોસ એટલે "પાયો", અને [[એસ્પેરાન્તો]]માં તેનો અર્થ થાય છે "ખૂબ ઊંચે ઊડવાની ઇચ્છા".<ref>કૌફમૅન, માઈકલ ટી., સોરોસઃ ''ધ લાઈફ એન્ડ ટાઈમ્સ ઓફ અ મેસ્સિઅનિક બિલિયોનર'' , અલ્ફ્રેડ એ. કનોપ્ફઃ 2002, પૃ. 24.</ref> તેમના દીકરા જયોર્જને બચપણથી જ એસ્પેરાન્તો બોલતાં શીખવવામાં આવ્યું હતું અને તેથી આજે તેઓ [[એસ્પેરાન્તો બોલતા દુર્લભ દેશી વતનીઓ]]માંના એક છે. જયોર્જ સોરોસે પાછળથી કહ્યું હતું કે તેઓ એક યહૂદી ઘરમાં ઉછર્યા હતા, અને તેમનાં માતાપિતા તેમનાં ધાર્મિક મૂળિયાં બાબતે અત્યંત સાવધ હતાં.<ref>સ્લાટેર, આર.: ''સોરોસઃ ધ અનઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' , પૃષ્ઠ 30.</ref> જયોર્જ સોરોસે બે વાર લગ્ન કર્યાં હતાં અને બે વખત છૂટાછેડા લીધા હતા પ્રથમ એનાલિસીએ વિત્સ્ચાક સાથે અને પછી [[સુસાન બેબર સોરોસ]] સાથે. તેમને પાંચ સંતાનો છેઃ (તેમની પહેલી પત્નીથી, એનાલિસીએથી) રોબર્ટ, આંદ્રેયા, જોનાથન અને (તેમની બીજી પત્ની સુસાનથી) એલેકઝાન્ડર, જયોર્જી. ખાનગી રોકાણકર્તા અને દાનેશ્વરી એવા તેમના મોટા ભાઈ, [[પૉલ સોરોસ]], નિવૃત્ત ઈજનેર છે, તેમણે ન્યૂ યૉર્ક સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની ઈજનેરી પેઢી, સોરોસ એસોસિએટ્સનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું હતું અને [[યુવાન અમેરિકનો માટે પૉલ અને ડેઈઝી સોરોસ શિષ્યવૃત્તિઓ]]નો આરંભ કર્યો હતો.<ref name="PDSoros">{{cite web|url=http://www.pdsoros.org/overview/|title=Background and History|work=[[Paul and Dora Soros Fellowships for Young Americans]]|access-date=March 22, 2009|archive-date=માર્ચ 27, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327060847/http://www.pdsoros.org/overview/|url-status=dead}}</ref><ref name="Bumiller">{{cite news|author=Elisabeth Bumiller|url=http://www.nytimes.com/1998/06/17/nyregion/public-lives-an-overshadowed-altruist-sees-the-light.html?sec=&spon=&pagewanted=all|title=Public Lives: An Overshadowed Altruist Sees the Light|work=[[The New York Times|New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company|New York Times Company]]|date=June 17, 1998|access-date=March 22, 2009}}</ref> જયોર્જ સોરોસના ભત્રીજા અને પૉલ સોરોસના દીકરા, પીટર સોરોસે [[ફલોરા ફ્રાસેર]] સાથે લગ્ન કર્યાં છે. ફલોરા ફ્રાસેર, [[લેડી અન્ટોનિયા ફ્રાસર]] અને સ્વર્ગસ્થ [[સર હ્યુ ફ્રાસર]]ની દીકરી છે, અને 2005ના [[નોબલ પારિતોષક વિજેતા]] સ્વર્ગસ્થ [[હૅરોલ્ડ પિન્ટર]]ની સાવકી દીકરી છે.<ref name="SorosFraser">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1997/02/02/style/peter-soros-and-flora-fraser.html|title=Peter Soros and Flora Fraser|work=[[The New York Times|New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company|New York Times Company]]|date=February 2, 1997|access-date=March 22, 2009}}</ref> == પૂર્વ જીવન == માર્ચ 1944માં જયારે નાઝી જર્મનીએ હંગેરી પર લશ્કરી નિયંત્રણ મેળવી લીધું ત્યારે સોરોસ તેર વર્ષના હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005458 |title=Holocaust Encyclopedia |publisher=Ushmm.org |date= |access-date=October 16, 2009}}</ref> હંગેરી પર નાઝીઓના કબજાના ગાળા દરમ્યાન, નાઝી અને હંગેરિયન સરકારનાં યહૂદી-વિરોધી પગલાંઓને બળપૂર્વક અમલમાં મૂકવાના કામ માટે જેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી તે [[યહૂદી સમિતિ]] માટે સોરોસ કામ કરતા હતા.<ref name="Kaufman"/> પાછળથી આ ગાળાનું વર્ણન કરતાં સોરોસે લેખક [[માઈકલ લેવિસ]]ને કહ્યું હતું: <blockquote>યહૂદી સમિતિ નાનાં બાળકોને નિર્વાસન સૂચનાઓ વહેંચવા માટે મોકલતી. મને યહૂદી સમિતિ પર જવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. અને ત્યાં મને આ નાની ચબરખીઓ આપવામાં આવી...તેમાં લખ્યું હતું કે 9 વાગ્યે સવારે રાબ્બી સેમિનરિ પર રિપોર્ટ કરવો...અને મને આ નામોની યાદી આપવામાં આવી હતી. હું એ કાગળિયાં મારા પિતા પાસે લઈ ગયો. તેમણે તત્ક્ષણ તેને ઓળખી લીધાં. આ હંગેરિયન યહૂદી વકીલોની એક યાદી હતી. તેમણે કહ્યું, "તું આ ચબરખીઓ લોકોને આપી આવ અને તેમને કહેજે કે જો તેઓ ત્યાં રિપોર્ટ કરશે તો તેમને નિર્વાસિત કરવામાં આવશે."<ref>માઈકલ લેવિસ, "ધ સ્પેકયુલેટરઃ વૉટ ઓન અર્થ ઈઝ મલ્ટીબિલિયોનર જયોર્જ સોરોસ ડુઈંગ થ્રોઈંગ વૅડ્સ ઓફ મની અરાઉન્ડ ઈન ઈસ્ટર્ન યુરોપ?", ''ધ ન્યૂ રિપબ્લિક'' , જાન્યુઆરી 10, 1994. આ પણ જોશો - કૌફમૅન, માઈકલ ટી., સોરોસઃ ધ લાઈફ એન્ડ ટાઈમ્સ ઓફ અ મેસ્સિઅનિક બિલિયોનર, અલ્ફ્રેડ એ. કનોપ્ફઃ 2002, પૃ. 32-૩૩</ref></blockquote> પોતાના દીકરાને નાઝીઓ પકડીને ન લઈ જાય તે માટે સારોસના પિતાએ કૃષિ મંત્રાલયના એક કર્મચારીને પૈસા આપ્યા હતા, જેથી સોરોસ તેના ધર્મપુત્ર તરીકે 1944નો ઉનાળો તેની સાથે રહી શકે. જયારે અધિકારીઓ યહૂદીઓની મિલકતો જપ્ત કરતાં હતા ત્યારે પણ યુવાન સોરોસે પોતાની યહૂદી ઓળખ છુપાવવી પડી હતી.<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C07E3DA1E3BF935A35751C1A96E958260&sec=&spon=&pagewanted=2 |title=He's Seen The Enemy. It Looks Like Him. |access-date=July 28, 2008 |date=December 6, 1998 |work=New York Times |first=Timothy L |last=O'Brien }}</ref> તે પછીના વર્ષે, બુડાપેસ્ટમાં શહેરની વચ્ચોવચ, ઘર આંગણે થતી [[સોવિયેત]] અને જર્મન દળો વચ્ચેની [[બુડાપેસ્ટ લડાઈ]]માં પણ સોરોસ બચી શકયા. સોરોસે સૌથી પહેલાં, 1945-1946ના હંગેરિયન ચલણના [[અતિફુગાવા]] દરમ્યાન [[ચલણી નાણું]] અને ઘરેણાંઓની લે-વેચ કરી. 1947માં સોરોસ ઈંગ્લૅન્ડ ચાલ્યા ગયા અને 1952માં તેઓ [[લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકૉનોમિકસ]]માંથી સ્નાતક થયા. ફિલસૂફ [[કાર્લ પોપર]]ના શિષ્ય એવા સોરોસે રેલવેના કુલી અને વેઈટર તરીકે કામ કર્યું. યુનિવર્સિટીના એક શિક્ષકે સોરોસ માટે સહાયતાની અપીલ કરી, અને [[કવેકર]] સખાવતમાંથી તેને 40 પાઉન્ડ મળવા માંડ્યા. છેવટે તેમણે લંડનની વેપારી ધિરાણ માટેની બૅન્ક [[સિંગર એન્ડ ફ્રાઈડ્લાન્ડર]]માં પ્રવેશ-સ્તરની સ્થિતિ અંકે કરી લીધી. == પરદેશગમન == 1956માં સોરોસ ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં વસવાટ માટે આવી ગયા. અહીં તેમણે 1956થી 1959 સુધી એક [[આર્બિટ્રેજ]] વેપારી તરીકે એફ. એમ. મેયર સાથે અને 1959થી 1963 સુધી વિશ્લેષકની રૂએ વિર્થીમ એન્ડ કંપની સાથે કામ કર્યું. આ તમામ સમય દરમ્યાન, [[કાર્લ પોપેર]]ના વિચારો પર આધારિત એવી "[[રિફલેક્સિવિટી]]"ની ફિલસૂફી સોરોસે ઘડી. સોરોસ, રિફલેક્સિવિટીને જે અર્થમાં પ્રયોજતા હતા તે પ્રમાણે, કોઈ પણ બજારના તેના સહભાગીઓ દ્વારા કરવામાં આવતા મૂલ્યાંકનની પ્રક્રિયા, બજારના એ મૂલ્યાંકન પર ચક્રરૂપી ‘સારી અથવા ખરાબ’ અસર કરે છે એવી તે એક માન્યતા હતી.<ref name="A">{{cite book|author=Soros, George|title=The New Paradigm for Financial Markets |publisher=Public Affairs, New York |year=2008|isbn=978-1-58648-683-9 }}</ref> અલબત્ત, સોરોસને સમજાયું કે જયાં સુધી તે તેના પોતાની રકમનું રોકાણ કરતા નથી ત્યાં સુધી તે રિફલેક્સિવિટીની વિભાવનામાંથી પૈસા રળી શકવાના નથી. મૂડીરોકાણ કેવી રીતે કરી શકાય તે બાબતે તેમણે શોધખોળ શરૂ કરી. 1963થી 1973 સુધી તેમણે [[આર્નહોલ્ડ એન્ડ એસ. બ્લીચરોઈડર]] ખાતે કામ કર્યું, જયાં તેઓ ઉપ-પ્રમુખનો હોદ્દો મેળવ્યો. અંતે સોરોસ એ નિષ્કર્ષ પર આવ્યા કે પોતે એક ફિલસૂફ અથવા એક વહીવટકર્તા કરતાં, રોકાણકર્તા તરીકે વધુ સારા છે. 1967માં તેમણે કંપનીને વિદેશી [[મૂડીરોકાણ ફંડ]] ઊભું કરવા માટે સહમત કરી, અને ફર્સ્ટ ઈગલ નામના એ ફંડનું સંચાલન તેમણે ઉપાડ્યું; 1969માં કંપનીએ સોરોસ માટે બીજા એક ફંડની સ્થાપના કરી- ડબલ ઈગલ [[હેજ ફંડ]].<ref name="A"/> જયારે મૂડીરોકાણ નિયમનોને કારણે તેમને તેમની ઇચ્છા પ્રમાણે ફંડ ચલાવવાની ક્ષમતામાં બાધા આવવા માંડી, ત્યારે 1973માં તેમણે તેમનો હોદ્દો છોડ્યો અને એક ખાનગી મૂડીરોકાણ કંપનીની સ્થાપના કરી જે છેવટે વિકસીને કવૉન્ટમ ફંડ બની. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમનો ઉદ્દેશ પોતાને એક લેખક અને ફિલસૂફ તરીકે નભાવી શકાય તે માટે [[વૉલ સ્ટ્રીટ]] પરથી પૂરતા પૈસા કમાવાનો હતો - તેમની ગણતરી પ્રમાણે, પાંચ વર્ષ પછી $500,000 કમાવા શકય હતા અને તેમની જરૂરિયાતો માટે પૂરતા હતા. તેઓ [[કાર્લિંલે ગ્રૂપ]]ના પૂર્વ સદસ્ય પણ છે.<ref name="A"/> == વેપાર == સોરોસ, [[સોરોસ ફંડ મૅનેજમેન્ટ]]ના સંસ્થાપક છે. 1970માં તેમણે [[જિમ રોજર્સ]] સાથે [[કવૉન્ટમ ફંડ]]ની સ્થાપના કરી, જેના થકી સોરોસ સંપત્તિ ઊભી થઈ. 1980માં રોજર્સે ફંડમાંથી નિવૃત્તિ લીધી. [[વિકટર નિડેરહોફર]] અને [[સ્ટાનલી ડ્રુકનમિલર]] તેમના બીજા ભાગીદારો હતા. 2007માં, કવૉન્ટમ ફંડે લગભગ 32% જેટલો નફો કર્યો, સોરોસ માટે $2.9 બિલિયનની ચોખ્ખી આવક ઊભી કરી. === ચલણ સટ્ટાબાજી === [[બ્લેક વેનસ્ડે]] (સપ્ટેમ્બર 16, 1992)ના, સોરોસના ફંડે બિલિયન કરતાં વધુ મૂલ્યના [[પાઉન્ડ્સ સટર્લિંગ]] [[શોર્ટમાં વેચ્યા]], અને એમ કરીને [[બૅન્ક ઓફ ઈંગ્લૅન્ડ]]ની અન્ય [[યુરોપિયન એકસચેન્જ રેટ મિકેનિઝમ]] (યુરોપીય વિનિમય દર પદ્ધતિ) અનુસરતા દેશોની તુલનામાં વ્યાજદર વધારવાની અથવા તેના ચલણને [[તરલ]] કરવાની આનાકાનીના કારણે નફો પેદા કર્યો હતો.{{Citation needed|date=November 2009}} છેવટે, બૅન્ક ઓફ ઈંગ્લૅન્ડે, યુરોપિયન એકસચેન્જ રેટ મિકેનિઝમ(યુરોપીય વિનિમય દર પદ્ધતિ)-માંથી ચલણ પાછું લીધું, જેના કારણે બ્રિટિશ ચલણી નાણા [[પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ]] અવમૂલ્યન થયું, અને એ પ્રક્રિયામાં સોરોસને અંદાજે US$ 1.1 બિલિયનની આવક થઈ. તેઓ "બૅન્ક ઓફ ઈંગ્લૅન્ડને પાયમાલ કરનાર માણસ" તરીકે ઓળખાવા માંડ્યા. 1997માં, યુકે(UK)ના નાણાં ખાતાએ બ્લેક વેનસ્ડેની અંદાજિત કિંમત £3.4 બિલિયન જેટલી આંકી. ઑકટોબર 26, 1992ના સોમવારના ''ધ ટાઈમ્સ'' માં, સોરોસનું વિધાન ટાંકવામાં આવ્યું: "બ્લેક વેનસ્ડેથી અમારી એકંદર સ્થિતિ લગભગ $10 બિલિયનના મૂલ્ય જેટલી થવી જોઈતી હતી. અમે તેનાથી વધુ વેચવાનું આયોજન કર્યું હતું. ખરેખર તો, [[નોર્મન લામોન્ટે]] [[અવમૂલ્યન]]ની સહેજ પહેલાં જયારે કહ્યું કે તે સ્ટર્લિંગને બચાવવા માટે આશરે $15 બિલિયન ઉધાર લેવા માગશે, ત્યારે અમે ચકિત રહી ગયા કારણ કે અમે લગભગ તેટલું જ વેચવા માગતા હતા." મૂળે સોરોસ હેઠળ વેપાર કરતા [[સ્ટાનલી ડ્રુકેનમિલરે]] પાઉન્ડની નબળાઈને પારખી હતી. "સોરોસના યોગદાને તેમને એક કદાવર સ્થિતિએ પહોંચાડી દીધા હતા."<ref>સ્ટીવન ડ્રોબ્ની, "ઈનસાઈડ ધ હાઉસ ઓફ મની", જહોન વિલી એન્ડ સન્સઃ હોબોકેન, એનજે (NJ), 2006.</ref><ref>સોરોસ ઓન સોરોસઃ સ્ટેઈંગ અહેડ ઓફ ધ કર્વ (જહોન વિલી, 1995) ISBN 0-471-12014-6</ref> 1997માં, [[એશિયાઈ આર્થિક કટોકટી]] દરમ્યાન, ત્યારના મલેશિયાના વડાપ્રધાન [[મહાથિર બિન મહોમ્મદે]] સોરોસ પર આરોપ મૂકયો હતો કે તેઓ તેમના નિયંત્રણણ હેઠળના ધનનો ઉપયોગ, મ્યાનમારનું સદસ્ય તરીકે સ્વાગત કરવા માટે ASEANને સજા આપવા કરી રહ્યા છે. સોરોસે મહાથિરના આક્ષેપોને રદિયો આપ્યો હતો. 1997માં ASEANના નામના US ડૉલરની GDP US$9.2 બિલિયન જેટલી અને 1998માં તે $218.2 બિલિયન (31.7%) જેટલી ઘટી હતી. === જાહેર આગાહીઓ === સોરોસનું મે 2008નું પુસ્તક, ''ધ ન્યૂ પૅરાડિમ ફોર ફાયનાશિઅલ માર્કેટ્સ'' માં છેલ્લાં 25 વર્ષોથી બનતા જતા "વિરાટ પરપોટા (સુપરબબલ)"નું અને તે હવે ફૂટવાની તૈયારમાં છે- તેનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે લખેલું આ એક શ્રેણીમાંનું ત્રીજું પુસ્તક છે જેમાં તેમણે સંકટની આગાહી કરી છે. તેઓ લખે છેઃ {{quote|I have a record of crying wolf.... I did it first in ''The Alchemy of Finance'' (in 1987), then in ''The Crisis of Global Capitalism'' (in 1998) and now in this book. So it's three books predicting disaster. (After) the boy cried wolf three times . . . the wolf really came.<ref name="predict">"[http://online.wsj.com/article/SB121400427331093457.html?mod=hps_us_at_glance_markets Soros, the Man Who Cries Wolf], Now Is Warning of a 'Superbubble'" by Greg Ip, B1, June 21–22, 2008 ''The Wall Street Journal''.</ref>}} સંજોગો અનુસાર, તેમનાં અનુમાનો ખોટા છે એવું પારખવાની પોતાની ક્ષમતાને તેઓ તેમની પોતાની સફળતાનું મૂળ કારણ ગણાવે છે. {{quote|I'm only rich because I know when I'm wrong... I basically have survived by recognizing my mistakes. I very often used to get backaches due to the fact that I was wrong. Whenever you are wrong you have to fight or [take] flight. When [I] make the decision, the backache goes away.<ref name="predict"/>}} ફેબ્રુઆરી 2009માં, જયોર્જ સોરોસે કહ્યું કે વિશ્વનું નાણાકીય તંત્ર અત્યંત ખરાબ રીતે વેરવિખેર થઈ ગયું છે, અને ઉમેર્યું કે ટૂંક સમયમાં આ સંકટનો ઉપાય હોય તેવી કોઈ સંભાવના દેખાતી નથી.<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE51K0A920090221 સોરોસ સીઝ નો બોટમ ફોર વર્લ્ડ ફાયનાન્શિયલ "કોલાપ્સ"], ''[[રાયટર્સ]]'' , ફેબ્રુઆરી 21, 2009, ઑગસ્ટ 17, 2009ના મેળવેલ.</ref> "આપણે નાણાકીય તંત્રને પડી ભાંગતા જોયું (...) તેને જીવન-સંરક્ષક સાધનો પર મૂકવામાં આવ્યું છે, અને તે હજી પણ તેના જોરે જ શ્વાસ ભરી રહ્યું છે. આપણે તળિયાની નજીક હોઈએ તેવાં કોઈ ચિહ્નો કયાંય જણાતાં નથી." === આંતરિક માહિતીના આધારે વેપાર કરવા માટે દોષિત === 1988માં, તેમને ફ્રેન્ચ બૅન્ક [[સોસાઈટે જેનરલે]] (Société Générale) [[સંપાદિત કરવાના]] પ્રયત્નોમાં સામેલ થવા માટે કહેવામાં આવ્યું. તેમણે હરાજીમાં ભાગ લેવાનો ઇનકાર કર્યો પણ પાછળથી તે જ કંપનીના સારા એવા શેર ખરીદી લીધા. 1989માં ફ્રેન્ચ અધિકારીઓએ તપાસ શરૂ કરી, અને 2002માં એક ફ્રેન્ચ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે તે [[અંદરખાનાની માહિતીના આધારે કરવામાં આવેલો વેપાર]] હતો, જે ફ્રેન્ચ સુરક્ષા કાયદાઓ હેઠળ મહાઅપરાધ તરીકે ગણાય છે, અને તેમને $2.3 મિલિયનનો દંડ કર્યો. આ એટલી જ રકમ હતી, જેટલી તેમણે આંતરિક માહિતીનો ઉપયોગ કરીને બનાવી હતી. અદાલત સમક્ષ મુકદ્દમો સુનાવણી માટે લાવવામાં વિલંબ થયો હોવાથી તેમને શિક્ષાત્મક નુકસાની ભરવાનું કહેવામાં આવ્યું નહીં. સોરોસે કંઈ પણ ખોટું કર્યું હોવાનો ઇનકાર કર્યો અને કહ્યું કે કંપનીને સંપાદનના સમાચાર જાહેર હતા.<ref name="pbs">[http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html ડૅવિડ બ્રાન્કાસિઓ જયોર્જ સોરોસનો ઈન્ટર્વ્યૂ લે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100807023548/http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html |date=2010-08-07 }}, ''નાઉ'' , પીબીએસ(PBS), સપ્ટેમ્બર 12, 2003, ફેબ્રુ. 8, 2007ના મેળવેલ.</ref> જૂન 14, 2006ના ફ્રાન્સની સર્વોચ્ચ અદાલતે અંદરખાનાની માહિતી આધારિત વેપાર કરવા માટે તેમને દોષિત ઠેરવતો ચુકાદો માન્ય રાખ્યો. ડિસેમ્બર 2006માં તેમણે [[માનવીય અધિકારો માટેની યુરોપિયન કોર્ટ]]માં એવા દાવા સાથે અપીલ કરી કે કેસને સુનાવણી માટે લાવતાં થયેલો 14 વર્ષનો વિલંબ એક ન્યાયી સુનાવણીને અશકય બનાવે છે. === રમતગમત === 2005માં, એક [[મેજર લીગ]] બૅઝબોલ ટીમ એવી [[વૉશિંગ્ટન નેશનલ્સ]]ને ખરીદવાનો પ્રયાસ કરનાર જૂથમાં સોરોસ નાના ભાગીદાર હતા. કેટલાક રિપબ્લિકન ધારાશાસ્ત્રીઓએ સૂચવ્યું કે જો સોરોસ ટીમ ખરીદતા હોય તો તેમણે બેસબૉલની એન્ટીટ્રસ્ટ છૂટને રદ કરવી જોઈએ.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/27/AR2005062701447.html |title=Soros's Nats Bid Irks Republicans |publisher=Washingtonpost.com |date= June 28, 2005|access-date=May 19, 2010}}</ref> 2008માં, સોરોસનું નામ એક ઈટાલિયન ફૂટબોલ ટીમ, [[એએસ રોમા]] (AS Roma) સાથે સંકળાયું, પણ એ કલબ વેચાયું નહીં. સોરોસ વૉશિંગ્ટન સૉકર એલ. પી.ના નાણાકીય પોષક હતા, આ જૂથે મેજર લીગ સૉકર કલબ ડી. સી. યુનાઈટેડની સ્થાપના થઈ ત્યારે 1995માં તેના સંચાલન અધિકારો હાંસલ કર્યા હતા, પણ 2000માં તેમણે તે અધિકારો ગુમાવ્યા. == પરોપકાર == [[ચિત્ર:George Soros Billington.jpg|right|thumb|જયોર્જ સોરોસ (ડાબે) અને જેમ્સ એચ. બિલિંગ્ટન.]] સોરોસ 1970ના દાયકાથી દાનેશ્વરી તરીકે સક્રિય હતા. તેમણે [[રંગભેદી]] દક્ષિણ આફ્રિકાની [[કૅપ ટાઉન યુનિવર્સિટી]]માં અભ્યાસ માટે [[અશ્વેત વિદ્યાર્થીઓ]]ને સહાયક ભંડોળ પૂરું પાડવાથી તેની શરૂઆત કરી હતી, અને [[લોહ પડદા]] પાછળની પ્રસ્થાપિત સરકાર વિરોધી ચળવળોને ભંડોળ આપવાનું શરૂ કર્યું હતું. [[સોવિયેત-પછીનાં રાષ્ટ્રો]]માં અહિંસક [[લોકશાહીકરણ]]ને પ્રોત્સાહિત કરવાના પ્રયાસોને પણ સોરોસની પરોપકારી સહાય મળી હતી. આ પ્રયાસો મુખ્યત્વે [[મધ્ય]] અને [[પૂર્વીય યુરોપ]]માં થઈ રહ્યા હતા, અને તે પ્રાથમિકરૂપે [[ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ]] (OSI) અને રાષ્ટ્રીય સ્તરના [[સોરોસ ફાઉન્ડેશનો]] થકી તેમને ભંડોળ આપવામાં આવતું હતું, જે કયારેક અન્ય નામો હેઠળ પણ કરવામાં આવતું (જેમ કે પોલેન્ડમાં [[સ્ટીફાન બાટોરી ફાઉન્ડેશન]]). 2003 મુજબ, PBSનો અંદાજો છે કે તેમણે કુલ $4 બિલિયન આપ્યા હતા. ઓએસઆઈ (OSI) કહે છે કે તેણે તાજેતરનાં વર્ષોમાં વાર્ષિક ધોરણે $400 મિલિયન ખર્ચ્યા છે. 2007માં ''ટાઈમ'' મૅગેઝિને બે ચોક્કસ પ્રોજેકટોને ટાંકયા હતા - સ્થાનીય [[રશિયન યુનિવર્સિટીઓ]]માં ઈન્ટરનેટ માટેની માળખાકીય સેવાઓ માટે $100 મિલિયન; અને આફ્રિકામાંની આત્યંતિક ગરીબીને જડમૂળમાંથી કાઢવાના [[સહસ્ત્રાબ્દિના વચન]] માટે $50 મિલિયન. તેમાં એ બાબતની પણ નોંધ લેવામાં આવી હતી કે સોરોસે યુ.એસ.માંના પ્રોજેકટો માટે $742 મિલિયન આપ્યા છે, અને કુલ મળીને $6 બિલિયન કરતાં વધુ આપી ચૂકયા છે.<ref>[http://www.time.com/time/specials/2007/time100powergivers/article/0,28804,1616375_1615711_1615683,00.html ટાઈમ 100, ધ પાવર ગિવર્સ, જયોર્જ સોરોસ, ટાઈમ મૅગેઝિન, મે 14, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205162803/http://www.time.com/time/specials/2007/time100powergivers/article/0,28804,1616375_1615711_1615683,00.html |date=2010-12-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205162803/http://www.time.com/time/specials/2007/time100powergivers/article/0,28804,1616375_1615711_1615683,00.html |date=2010-12-05 }}, મે 21, 2007ના મેળવેલ.</ref> અન્ય નોંધનીય પ્રોજેકટોમાં સમગ્ર મધ્ય અને પૂર્વીય યુરોપમાં વિજ્ઞાનીઓને તથા યુનિવર્સિટીઓને આપેલી સહાય, [[સારાજેવોના યુદ્ધઘેરા]] દરમ્યાન સામાન્ય નાગરિકોને પહોંચાડેલી મદદ, અને [[ટ્રાન્સપરન્સી ઈન્ટરનેશનલ]]ને પૂરી પાડેલી સહાય સામેલ છે. સોરોસે મધ્ય યુરોપિયન યુનિવર્સિટી(CEU)ને €420 મિલિયનની આર્થિક મદદ કરવાનું વચન પણ આપ્યું હતું. [[નોબલ શાંતિ પુરસ્કાર]] વિજેતા [[મહોમ્મદ યુનુસ]] અને તેમની [[માઈક્રોફાયનાન્સ]] બૅન્ક- [[ગ્રામીણ બૅન્ક]]ને પણ ઓએસઆઈ (OSI) તરફથી મદદ મળી હતી. ''[[નેશનલ રિવ્યૂ]]'' અનુસાર<ref>યોર્ક, બિરોન, [http://www.nationalreview.com/york/york200502170843.asp સોરોસ ફંડેડ સ્ટીવર્ટ ડિફેન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130023950/http://www.nationalreview.com/york/york200502170843.asp |date=2010-01-30 }}, ''નેશનલ રીવ્યૂ ઓનલાઈન'' . ફેબ્રુઆરી 7, 2007ના મેળવેલ.</ref>, ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટે સપ્ટેમ્બર 2002માં વકીલ [[લીને સ્ટીવાર્ટ]]ની બચાવ સમિતિને $20,000 આપ્યા હતા, આ વકીલે કોર્ટમાં આરોપી ત્રાસવાદીઓનો બચાવ કર્યો હતો અને પોતાના એક અસીલ માટેની પ્રેસ કૉન્ફરન્સના માધ્યમથી "ત્રાસવાદી કાવતરા માટે સાધનસામગ્રી પૂરી પાડવા માટે" તેને 2⅓ વર્ષની કેદની સજા થઈ હતી. ઓએસઆઈ(OSI)ના પ્રવકતાએ કહ્યું "એ વખતે અમને લાગ્યું કે સલાહ-માટેનો-અધિકાર ખરેખર અમારી સહાયતા માટે બહુ યોગ્ય મુદ્દો છે." સપ્ટેમ્બર 2006માં, લોકશાહી ઘડનારા કાર્યક્રમોને સહાયતા બક્ષતી પોતાની લાક્ષણિક સ્પોન્સરશિપ સોરોસે પડતી મૂકી, અને આફ્રિકાની દારૂણ ગરીબીને જડમૂળમાંથી દૂર કરવાના [[જેફરી સૅશ]]ના નેતૃત્વમાં આગળ ધપતા [[સહસ્ત્રાબ્દિ વચન]] (મિલેનિયમ પ્રોમિસ) માટે $50 મિલિયન આપવાનું વચન આપ્યું. ખરાબ શાસન અને ગરીબી વચ્ચેના સંબંધને ટાંકીને, તેમણે આ પ્રોજેકટના માનવીય મૂલ્યનો ઉલ્લેખ કર્યો.<ref>{{cite news|last=Dugger |first=Celia W. |url=http://travel2.nytimes.com/2006/09/13/us/13soros.html |title=Philanthropist Gives $50 Million to Help Aid the Poor in Africa |location=Africa |publisher=Travel2.nytimes.com |date=September 13, 2006 |access-date=October 16, 2009}}</ref> 1980માં તેમને [[ન્યૂ સ્કૂલ ફોર સોશિયલ રિસર્ચ]] (ન્યૂ યોર્ક), [[યુનિવર્સિટી ઓફ ઑકસફર્ડ]] તરફથી, અને 1991માં [[કોર્વિનસ યુનિવર્સિટી ઓફ બુડાપેસ્ટ]] અને [[યેલ યુનિવર્સિટી]] તરફથી માનદ્ ડૉકટરની પદવી એનાયત કરવામાં આવી. સોરોસને 2000ના વર્ષમાં [[યેલ સ્કૂલ ઓફ મૅનેજમેન્ટ]] તરફથી યેલ ઈન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર ફાયનાન્સ ઍવોર્ડ પણ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તે ઉપરાંત 1995માં [[બોલોગ્ના યુનિવર્સિટી]]નું સર્વોચ્ચ બહુમાન લોરીયા ઓનોરિસ કૌસા પણ તેમને પ્રાપ્ત થયું હતું. === રાજકીય દાન અને સક્રિયતા === ==== યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ==== નવેમ્બર 11, 2003ના સોરોસે ''[[ધ વૉશિંગ્ટન પોસ્ટ]]'' ને આપેલા ઈન્ટર્વ્યૂમાં કહ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[જયોર્જ ડબ્લ્યૂ. બુશ]]ને તેમના પદ પરથી હટાવવા એ "મારા જીવનનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે" અને "તે મારા માટે જીવન-મરણનો સવાલ છે." તેમણે કહ્યું કે "જો કોઈ તેની ખાતરી આપે" તો રાષ્ટ્રપ્રમુખ બુશને હરાવવા માટે તે પોતાની સમગ્ર સંપત્તિ દાવ પર લગાડી દેશે.<ref name="deeppockets">લૌરા બ્લુમેનફેલ્ડ, ડીપ પોકેટ્સ વ. બુશ, ફાઈનૅન્સિઅર કન્ટ્રીબ્યુટ્સ $5 મિલિયન મોર ઈન એફર્ટ ટુ આઉસ્ટ પ્રેસિડન્ટ, [[વૉશિંગ્ટન પોસ્ટ]], નવેમ્બર 11, 2003; પૃષ્ઠ A03</ref> સોરોસે [[સેન્ટર ફોર અમેરિકન પ્રોગ્રેસ]]ને $3 મિલિયન, [[MoveOn.org]]ને $5 મિલિયન, અને [[અમેરિકા કમિંગ ટુગેધર]]ને $10 મિલિયન આપ્યા હતા. 2004ની ચૂંટણીમાં આ જૂથો ડેમોક્રેટ્સને ટેકો આપી રહ્યાં હતાં. સપ્ટેમ્બર 28, 2004ના તેમણે એ અભિયાન માટે વધુ પૈસા ફાળવ્યા અને વૉશિંગ્ટન, ડીસીમાં [[નેશનલ પ્રેસ કલબ]] ખાતે ''વ્હાય વી મસ્ટ નોટ રિ-ઈલેકટ પ્રેસિડન્ટ બુશ'' <ref>{{cite web |url=http://www.commondreams.org/views04/0928-16.htm |title=Why We Must Not Re-elect President Bush |publisher=Commondreams.org |date=September 28, 2004 |access-date=October 16, 2009 |archive-date=ઑક્ટોબર 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003210338/http://www.commondreams.org/views04/0928-16.htm |url-status=dead }}</ref> (શા માટે આપણે રાષ્ટ્રપ્રમુખ બુશને ફરીથી ચૂંટવા ન જ જોઈએ) શીર્ષકનું પોતાનું વકતવ્ય આપીને તેમણે પોતે વિવિધ-રાજયોનો પ્રવાસ પણ આદર્યો હતો. [[ડિક ચેની]]એ ઉપ-રાષ્ટ્રપ્રમુખની ડિબેટમાં ભૂલથી [[FactCheck.org]]ને "factcheck.com" કહી દીધું, એટલે એ ડોમેનના માલિકે તમામ ટ્રાફિકને સોરોસની સાઈટ પર દોરવો પડતો હોવાથી, આ ઘટના પછી તેમના વકતવ્યની ઓનલાઈન લિખિત પ્રતને ઘણી ખ્યાતિ મળી હતી.<ref>{{cite web|last=Suellentrop |first=Chris |url=http://www.slate.com/id/2107809/ |title=Cheney Drops the Ball |publisher=Slate.com |date=October 6, 2004 |access-date=October 16, 2009}}</ref> [[2004ની રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણી]] પહેલાં સોરોસ યુએસ(US)ના રાજકીય હેતુઓને મોટું દાન કરતા નહોતા, પણ સેન્ટર ફોર રિસ્પોન્સિવ પોલિટિકસ મુજબ, 2003-2004ના ચૂંટણી ચક્ર દરમ્યાન, સોરોસે રાષ્ટ્રપ્રમુખ બુશને હરાવવા માટે મેદાને પડેલા વિવિધ [[527 જૂથો]]ને કુલ મળીને $23,581,000 જેટલી રકમ દાન કરી હતી. 527 જૂથ એ એક અમેરિકન કર-મુકિત પામેલું સંગઠન છે, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના ટેકસ કોડ, 26 U.S.C. § 527 પરથી તેનું નામકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. સોરોસના તમામ પ્રયત્નો છતાં, બીજા સત્ર માટે બુશ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ફરીથી ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. બુશના ફરીથી ચૂંટાઈ આવ્યા બાદ, સોરોસ અણે અન્ય દાતાઓએ [[ડેમોક્રસી એલાયન્સ]] નામના એક નવા રાજકીય ભંડોળ એકઠું કરનારા જૂથનું સમર્થન કરવા માંડ્યું, આ જૂથ યુ.એસ. ડેમોક્રેટીક પાર્ટીના ધ્યેયોને ટેકો આપતું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/16/AR2006071600882_pf.html|title=New Alliance Of Democrats Spreads Funding |access-date=July 17, 2006 | work=The Washington Post}}</ref> સોરોસ 2002ના મૅકકૈન-ફેઈનગોલ્ડ [[બાઈપાર્ટીસન કૅમ્પેઈન રિફોર્મ એકટ]]ને સમર્થન આપતા હતા, અનેક લોકો આ એકટ ફેડરલ ચૂંટણી અભિયાનોને મળતા "સોફટ મની" પર પૂર્ણવિરામ મૂકશે એમ આશા રાખતા હતા. સોરોસે 527 સંગઠનોને સોફટ મની દાનમાં આપ્યા હતા, તેમને કહેવા મુજબ એ સંગઠનોમાં દાન સીધું જ ઉમેદવારો અથવા રાજકીય પક્ષોને જતું હોવાથી ભ્રષ્ટાચારના એવા પ્રશ્નો નહોતા. ઑગસ્ટ 2009માં, સોરોસે ન્યૂ યોર્ક રાજયને વિશેષરૂપે ગરીબ બાળકો માટે ફાળવવાની શરતે $35 મિલિયનનું દાન આપ્યું હતું અને આ દાનને લાભ કાર્ડ ધરાવતાં માતાપિતાઓને 3થી 17 વર્ષ વચ્ચેના, પ્રતિ બાળક પેટે $200 આપવામાં આવ્યું, જેમાં બાળકોની સંખ્યા પર કોઈ બંધન રાખવામાં આવ્યું નહોતું. ન્યૂ યોર્ક રાજયે તેમને 2009 સમવાયી નુકસાની/વસૂલાત કલમ અંતર્ગત મળેલી રકમને આ ભંડોળમાં જોડીને તેમાં વધારાના $140 મિલિયન રોકયા હતા.<ref name="NPR090409">{{cite web|author=All Things Considered |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=111786652 |title=Soros Uses Leverage To Aid New York Children |publisher=Npr.org |date=August 11, 2009 |access-date=October 16, 2009}}</ref> ==== પૂર્વીય યુરોપ ==== ''[[ન્યૂ સ્ટેટ્સમૅન]]'' ના નીલ કલાર્ક અનુસાર, પૂર્વીય યુરોપમાં [[સામ્યવાદ]]ના પતનમાં સોરોસની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ હતી. કલાર્ક કહે છે કે 1979થી, સોરોસ પ્રતિ વર્ષ અસંતોષીઓને $3 મિલિયન વિતરિત કરતા આવ્યા છે, જેને મેળવનારાઓમાં પોલેન્ડની [[સૉલિડેરિટી]] (એકતા) ચળવળ, ઝેકોસ્લોવેકિયામાં [[ચાર્ટર 77]] અને [[સોવિયેત યુનિયન]]માં [[આન્દ્રેઈ સાખારોવ]] સામેલ છે; 1984માં, તેમણે હંગેરીમાં તેમની પ્રથમ [[ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ]]ની સ્થાપના કરી અને વિરોધી ચળવળો અને સ્વતંત્ર પ્રસાર-માધ્યમોમાં કરોડો ડોલરો ફાળવ્યા.<ref>{{cite web | url = http://www.newstatesman.com/200306020019 | title = Soros Profile | publisher = the [[New Statesman]] | first = Neil | last = Clark | access-date = June 6, 2007 | archive-date = સપ્ટેમ્બર 30, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930184543/http://www.newstatesman.com/200306020019 | url-status = dead }}</ref> સોવિયેત યુનિયનનું પતન થયું ત્યારથી, ભૂતપૂર્વ સોવિયેત ક્ષેત્રમાં સોરોસના ભંડોળે અગત્યની ભૂમિકા ભજવવી ચાલુ રાખી છે. રશિયન અને પશ્ચિમી અવલોકનકારોના મત મુજબ, [[જયોર્જિયાના]] [[રોઝ રિવોલ્યુશન]] માટે તેમણે પૂરું પાડેલ ભંડોળ અને તેનું સંગઠન, એ ચળવળની સફળતા માટે નિર્ણાયક હતું, જો કે સોરોસે એમ કહ્યું હતું કે તેમના ફાળાને "અત્યંત અતિશયોકિતભરી રીતે" રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://archive.newsmax.com/archives/articles/2005/5/31/164945.shtml |title=Soros Downplays Role in Georgia Revolution |publisher=Archive.newsmax.com |date=June 1, 2005 |access-date=October 16, 2009 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 7, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207024037/http://archive.newsmax.com/archives/articles/2005/5/31/164945.shtml |url-status=dead }}</ref> જયોર્જિયન સિકયોરિટી કાઉન્સિલના સચિવ અને પૂર્વ શિક્ષણ મંત્રી, [[ઍલેકઝાન્ડર લોમાઈયા]] એ ઓપન સોસાયટી જયોર્જિયા ફાઉન્ડેશન ([[સોરોસ ફાઉન્ડેશન]])ના પૂર્વ વહીવટી નિર્દેશક હતા, જે 50 જણના સ્ટાફ પર અને $2,500,000ના બજેટ પર દેખરેખ રાખતા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/document/49/0,2340,en_21571361_36507471_37001521_1_1_1_1,00.html |title=Alexander Lomaia&nbsp;— Minister of Education and Science (Georgia) |publisher=Oecd.org |date= |access-date=October 16, 2009 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 11, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211061157/http://www.oecd.org/document/49/0%2C2340%2Cen_21571361_36507471_37001521_1_1_1_1%2C00.html |url-status=dead }}</ref> ભૂતપૂર્વ જયોર્જિયન વિદેશ મંત્રી [[સાલોમ ઝોઉરાબિચવિલી]]એ લખ્યું હતું કે સોરોસ ફાઉન્ડેશન જેવી સંસ્થાઓ લોકશાહીકરણનું જન્મસ્થાન છે અને સોરોસ ફાઉન્ડેશનના ગુરુત્વાકર્ષણથી ખેંચાઈને તેની આસપાસ ફરતાં તમામ બિન-સરકારી સંગઠનો (NGOs) નિઃશંકપણે ક્રાંતિનું વાહન બન્યાં હતાં. ક્રાંતિ પછી, સોરોસ ફાઉન્ડેશન અને બિન-સરકારી સંગઠનો (NGOs) સત્તામાં એકીકૃત થઈ ગયા હતા તેવો તેમનો અભિપ્રાય છે.<ref>સાલોમે ઝૌરાબિચવિલી, ''હીરોડોટ'' ([[ફ્રેન્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર જિઓપોલિટિકસ]]નું મૅગેઝિન, એપ્રિલ, 2008</ref> અમુક અર્ધ-સરમુખત્યારશાહી દેશોમાં સોરોસના લોકશાહી-તરફી અને પારદર્શિતા-તરફી બિન-સરકારી સંગઠનોના સમર્થનને વખોડવામાં આવે છેઃ [[કઝાકસ્તાન]] અને [[તુર્કમેનિસ્તાન]]માં સોરોસ-સમર્થિત લોકશાહી-તરફેણની કેટલીક પહેલોને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી હતી.<ref>ફ્રેડ વેઈરઃ [http://www.csmonitor.com/2005/0210/p01s03-wosc.html ડેમોક્રસી રાઈઝિંગ ઈન એકસ-સોવિયેત સ્ટેટ્સ], ''[[ક્રિશ્ચિયન સાયન્સ મોનિટર]]'' , ફેબ્રુઆરી 10, 2005</ref> [[તુર્કી]]માં [[સોશિયલ ટ્રાન્સપરન્સી મુવમેન્ટ એસોસિએશન]](TSHD)ના વડા [[એર્સિસ કુર્ટલુસે]] એક ઈન્ટર્વ્યૂમાં કહ્યું હતું કે "આ બિન-સરકારી સંગઠનો(NGOs)નો ઉપયોગ કરીને સોરોસે યુક્રેઈન અને જયોર્જિયામાં પોતાનો મનસૂબો પાર પાડ્યો છે...ગયા વર્ષે રશિયાએ બિન-સરકારી સંગઠનોને વિદેશીઓ પાસેથી યોગદાન લેવા માટે પ્રતિબંધિત કરતો એક વિશેષ કાયદો પસાર કર્યો. મને લાગે છે કે તુર્કીમાં પણ આ પ્રતિબંધિત કરવું જોઈએ."<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/ngos/fund/2006/1011puppets.htm |title=Does Foreign Funding Make NGOs into Puppets? |publisher=Globalpolicy.org |date=October 11, 2006 |access-date=October 16, 2009}}</ref> 1997માં, [[બેલારુસ]]ની સરકારે સોરોસના ફાઉન્ડેશનને "કર અને ચલણી ઉલ્લંઘનો" માટે $3 મિલિયનનો દંડ કરતાં તેમને ત્યાંનું પોતાનું ફાઉન્ડેશન બંધ કરવાની ફરજ પડી હતી. ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ અનુસાર, બેલારુસ સોરોસ ફાઉન્ડેશન અને અન્ય સ્વતંત્ર બિન-સરકારી સંગઠનોને નિયંત્રિત કરવાના તેમના પગલા માટે અને નાગરિક તેમ જ માનવીય અધિકારોનું દમન કરવા માટે, પશ્ચિમમાં અને રશિયામાં બેલારુસના રાષ્ટ્રપ્રમુખ એલેકસાન્ડર લુકાશેન્કોની સારી એવી ટીકા કરવામાં આવી હતી. સોરોસે તેમના સંગઠનને થયેલા દંડને "સ્વતંત્ર સમાજને નાશ" કરવાના અભિયાનના ભાગરૂપ ગણાવ્યો હતો.<ref>{{cite news|last=Miller |first=Judith |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9400E0D91530F937A3575AC0A961958260 |title=Soros Closes Foundation In Belarus&nbsp;— The |publisher=New York Times |date=September 4, 1997 |access-date=October 16, 2009}}</ref> જૂન 2009માં, સોરોસે [[મધ્ય યુરોપ]] અને [[પૂર્વીય યુરોપ]]ને ગરીબો, સ્વૈચ્છિક જૂથો અને બિન-સરકારી સંગઠનો પર પડેલી [[આર્થિક કટોકટી]]ની અસરને સમતોલ કરવા માટે $100 મિલિયન દાનમાં આપ્યા હતા.<ref>[http://www.unian.net/eng/news/news-321844.html સોરોસ ડોનેટ્સ $100 મિલિયન ટુ યુરોપ], [[UNIAN]] (જૂન 19, 2009)</ref> ==== આફ્રિકા ==== [[ધ ઓપન સોસાયટી ઈનિશિએટિવ ફોર સધર્ન આફ્રિકા]] એ સોરોસ સાથે સંકળાયેલું સંગઠન છે. [http://www.osf.org.za/home/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723013048/http://www.osf.org.za/home/ |date=2010-07-23 }}તેના [[ઝિમ્બાબ્વે]]ના ડાયરેકટર ગોડફ્રેય કાન્યેન્ઝે છે, જેઓ [[ઝિમ્બાબ્વે કૉંગ્રેસ ઓફ ટ્રેડ યુનિયન્સ]](ZCTU)ને પણ નિર્દેશિત કરે છે; આ સંગઠન ઝિમ્બાબ્વેમાં [[શાસન પરિવર્તન]]ને સમર્થન આપતા પ્રમુખ દેશી સંગઠન, [[મુવમેન્ટ ફોર ડેમોક્રેટિક ચેન્જ]]ની સ્થાપના પાછળનું મુખ્ય પરિબળ હતું. ==== ઔષધ નીતિમાં સુધારો ==== [[ઔષધ નીતિમાં સુધારો]] લાવવા માટેના વિશ્વભરના પ્રયાસોને સોરોસે ભંડોળ પૂરું પાડ્યું હતું. 2008માં, સોરોસે [[મેસ્સાચ્યુસેટ્સ]] રાજયમાં સફળ મત કારવાઈ કરવા માટે સહાય ભંડોળ રૂપે $400,000નું દાન આપ્યું હતું. આ મત કારવાઈ [[મેસ્સાચ્યુસેટ્ટસ સેનસિબલ મૅરિહ્વાન પોલિસી ઈનિશિએટિવ]] તરીકે જાણીતી છે, જેના અનુસાર રાજયમાં 1 oz (28 ગ્રા.)થી ઓછો [[ગાંજો]] (મૅરિહવાન) રાખવાને અપરાધમુકત ગણવામાં આવ્યું. સોરોસે આ જ પ્રકારનાં પગલાં લેવા માટે કૅલિફોર્નિયા, અલાસ્કા, ઓરેગોન, વૉશિંગ્ટન, કોલોરાડો, નેવાડા અને મૅનમાં દાન આપ્યું હતું.<ref>લેબ્લાન્ક, સ્ટીવ, [http://ap.google.com/article/ALeqM5hQsksgZ-IN6nYS3jJ2NcqpufBlLgD92QQPS00 સોરોસ બિહાઈન્ડ માસ. એફર્ટ ટુ ડિક્રિમિલાઈઝ પોટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080831060134/http://ap.google.com/article/ALeqM5hQsksgZ-IN6nYS3jJ2NcqpufBlLgD92QQPS00 |date=2008-08-31 }}, એસોસિએટડ પ્રેસ, ઑગસ્ટ 27, 2008</ref> સોરોસ પાસેથી ભંડોળ મેળવનારાં ઔષધ અપરાધમુકિતકરણ જૂથોમાં [[લિન્ડસ્મિથ સેન્ટર]] અને [[ડ્રગ પોલિસી ફાઉન્ડેશન]] સામેલ છે.<ref>[http://norml.org/index.cfm?Group_ID=4416 Norml.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023203541/http://www.norml.org/index.cfm?Group_ID=4416 |date=2008-10-23 }},ગાંજાના કાયદાઓમાં સુધારણા લાવવા માટેનું રાષ્ટ્રીય સંગઠન</ref> સોરોસે 2008માં કૅલિફોર્નિયાના [[પ્રપોઝિશન 5]](દરખાસ્ત 5)ના સમર્થન પ્રચાર માટે $1.4 મિલિયન દાનમાં આપ્યા, ડ્રગ-સંબંધિત અહિંસક અપરાધો માટે ગુનેગાર ઠેરવાયેલી વ્યકિતઓને [[કેદ]]ની જગ્યાએ વિસ્તૃત [[ડ્રગ સુધારણા]] કાર્યક્રમોની તરફેણ કરતી આ દરખાસ્ત મતદાનમાં નિષ્ફળ નીવડી હતી. [http://www.prop5yes.com/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129044459/http://www.prop5yes.com/ |date=2011-01-29 }} <ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/la-me-billionaires1-2008nov01,0,3904554.story |title=Wealthy Californians put their agendas to a vote&nbsp;— Los Angeles Times |publisher=Latimes.com |date=November 1, 2008 |access-date=October 16, 2009 | first=Evan | last=Halper}}</ref> ઑકટોબર, 2009માં એક ઈન્ટર્વ્યૂ દરમ્યાન કરવામાં આવેલી ટિપ્પણી અનુસાર, સોરોસના મતે ગાંજો ભલે ઓછો વ્યસનકારી હતો, છતાં તે બાળકો અને વિદ્યાર્થીઓના ઉપયોગ માટે યોગ્ય નથી. તેમણે પોતે વર્ષોથી ગાંજાનો ઉપયોગ કર્યો નહોતો.<ref>[http://www.sr.se/webbradio/webbradio.asp?type=db&amp;Id=1992351&amp;BroadcastDate=&amp;IsBlock= જોર્જ સોરોસ.][http://www.sr.se/webbradio/webbradio.asp?type=db&amp;Id=1992351&amp;BroadcastDate=&amp;IsBlock= ઈકોત્સ ઈઓરડાગસિન્તેવજુ (Ekots lördagsintevju) સ્વિડિશ રેડિયો, ઓકટોબર 10 2009. ][http://www.sr.se/webbradio/webbradio.asp?type=db&amp;Id=1992351&amp;BroadcastDate=&amp;IsBlock= 12:55]</ref> ==== મૃત્યુ અને મૃત્યુ વિયોગ ==== ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટના પ્રોજેકટોમાંનો એક હતો અમેરિકાનો પ્રોજેકટ ઓન ડેથ, જે 2001–2003થી સક્રિય હતો, અને જે "મૃત્યુ અને મૃત્યુવિયોગનો અનુભવ અને સંસ્કૃતિને સમજવા તથા તેમાં બદલાવ લાવવા"ની મથામણ હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.soros.org/death |title=પ્રોજેકટ ઓન ડેથ ઈન અમેરિકા |access-date=2010-09-21 |archive-date=2003-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009064441/http://www.soros.org/death/ |url-status=dead }}</ref> 1994માં, સોરોસે એક વકતવ્ય આપ્યું અને તેમાં તેમણે [[હેમલોક સોસાયટી]]ની સભ્ય એવી તેમની માતાને આત્મહત્યા કરવામાં મદદ કરી હોવાનું કહ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.soros.org/death/george_soros.htm |title=George Soros: Reflections on Death in America &#124; Project on Death in America |publisher=Web.archive.org |date=June 22, 2001 |access-date=October 16, 2009 |archive-date=જૂન 22, 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010622072255/http://www.soros.org/death/george_soros.htm |url-status=dead }}</ref> એ જ વકતવ્યમાં, તેમણે જે અભિયાનને ભંડોળની મદદ આપી હતી, તે [[ઓરિગોન ડેથ વિથ ડિગ્નીટી ઍકટ]]ને<ref>{{cite web |url=http://www.soros.org/death/george_soros3.htm |title=George Soros: Reflections on Death in America contd. 2 &#124; Project on Death in America |publisher=Web.archive.org |date=March 25, 2002 |access-date=October 16, 2009 |archive-date=માર્ચ 25, 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020325032428/http://www.soros.org/death/george_soros3.htm |url-status=dead }}</ref> પણ પુષ્ટિ આપી હતી.<ref>{{cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1252/is_n20_v124/ai_20520550 |title=Fatal prescription&nbsp;— re-enactment of the Oregon Death With Dignity Act on physician-assisted suicide &#124; Commonweal &#124; Find Articles at BNET |publisher=Findarticles.com |date= |access-date=October 16, 2009 |archive-url=https://archive.today/20120711083905/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1252/is_n20_v124/ai_20520550/ |archive-date=જુલાઈ 11, 2012 |url-status=live }}</ref> == ફિલસૂફી == {{BLP unsourced section|date=January 2008}} === શિક્ષણ અને આસ્થા === સોરોસને [[ફિલસૂફી]]માં ઊંડો રસ છે, અને પોતાની જાતને એક ફિલસૂફ તરીકે નભાવવા માટે જ તેઓ નાણાકીય ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ્યા હતા. તેમનો ફિલસૂફીનો દષ્ટિકોણ [[કાર્લ પોપેર]]થી પ્રભાવિત છે, જેમના હાથ નીચે તેમણે [[લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિકસ]](LSE)માં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટનું નામકરણ પણ પોપેરની બે ખંડો ધરાવતા પુસ્તક, ''[[ધ ઓપન સોસાયટી એન્ડ ઈટ્સ એનીમિઝ]]'' , પર આધારિત છે, અને હાલમાં તેઓ જે ફિલસૂફીના સિદ્ધાન્ત પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ છે તે [[અસત્ય સંભાવ્યતાવાદ]] (એટલે કે તેમને જેમાં આસ્થા હોય તેવી કોઈ પણ બાબત હકીકતમાં ખોટી હોઈ શકે, અને તેથી તેને હંમેશાં પ્રશ્ન કરવા ઘટે અને સુધારવી ઘટે) પણ પોપેરની ફિલસૂફીમાંથી જ ઉદ્ભવ્યો છે. === રિફલેક્સિવિટી (પરાવર્તીપણું), નાણાકીય બજારો, અને આર્થિક થિયરી === સોરોસનાં લખાણો [[રિફ્લેક્સિવિટી]]ની વિભાવના પર અતિશય કેન્દ્રિત છે, જયાં બજારના વ્યવહારોમાં બે વ્યકિતઓના પૂર્વગ્રહો પ્રવેશે છે, ત્યારે તે અર્થતંત્રની મૂળભૂત ધારણામાં સંભવતઃ બદલાવ લાવે છે. સોરોસ દલીલ કરે છે કે અર્થતંત્રના મૂળભૂત બાબતોની ધારણાના આવા રૂપાંતરો લાક્ષણિક ઢબે સમતુલા કરતાં અસમતુલાથી અંકિત હોય છે, અને આ સ્થિતિઓમાં બજારની રૂઢિગત આર્થિક થિયરી (‘[[કાર્યક્ષમ બજાર પૂર્વધારણા]]’) લાગુ પડી શકતી નથી. સોરોસે ''ગતિશીલ અસમતુલા'' , ''સ્થિર અસમતુલા'' , અને ''સમતુલા-સમાન'' પરિસ્થિતિઓને લગતા ખ્યાલોને લોકપ્રિય બનાવ્યા હતા.<ref name="A"/> રિફલેક્સિવિટી મુખ્ય ત્રણ વિભાવનાઓ પર આધારિત છેઃ<ref name="A"/> # વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં જયારે રોકાણકર્તાનો પૂર્વગ્રહ વધતો હોય અને સમગ્ર રોકાણ ક્ષેત્રમાં ફેલાઈ જતો હોય ત્યારે રિફલેક્સિવિટીનું શ્રેષ્ઠ અવલોકન થઈ શકે છે. આ પૂર્વગ્રહને વધારી શકે તેવાં પરિબળોનાં ઉદાહરણ છે -(અ) ઈકિવટી ઉચ્ચાલક અથવા (બ) સટોડિયાઓની ચીલો અનુસરવાની આદત. # રિફલેક્સિવિટી થોડા થોડા વખતે રહી રહીને થતી જોવા મળે છે, કારણ કે તે અમુક ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં દષ્ટિગોચર થાય છે તેવી વધુ સંભાવનાઓ હોય છે; એટલે કે, સમતુલાની પ્રક્રિયાનું પોત સંભાવનાઓના સંદર્ભે શ્રેષ્ઠ રીતે વિચારી શકાય છે. # મૂડી બજારો અંગેનું રોકાણકર્તાઓનું નિરીક્ષણ અને તેમાં તેમની સહભાગીતા અમુક વખતે મૂલ્યાંકનોને અને મૂળભૂત પરિસ્થિતિઓ અથવા પરિણામોને પ્રભાવિત કરી શકે છે. આધુનિક નાણાકીય બજારોમાં રિફલેક્સિવિટીનું વર્તમાન ઉદાહરણ એ આવાસ બજારોમાંના ૠણ અને ઈકિવટીનું છે. 1990ના દાયકાઓમાં ધિરાણકર્તાઓએ ઘર ખરીદવા માટે વધુ લોકોને વધુ પૈસા ઉપલબ્ધ કરાવી આપવું શરૂ કર્યું. વધુ લોકોએ આ વધુ મોટી રકમથી ઘર ખરીદ્યા, તેથી આ ઘરોની કિંમતોમાં ઉછાળો આવ્યો. ધિરાણકર્તાઓએ પોતાની બ્લેન્સશિટો જોઈ, જે તેમણે માત્ર વધુ લોકો આપી છે તેટલું જ નહીં, પણ તેમની એ લોનો પરથી ઈકિવટી આવાસોની કિંમત, પણ ઉપર ગઈ હતી તેવું દર્શાવતી હતી (કારણ કે સાપેક્ષરૂપે, હવે વધુ પૈસા એટલી જ સંખ્યાના આવાસોની પાછળ લાગેલા હતા). આમ તેમની બ્લેન્સશિટો સારી દેખાતી હોવાથી તેમણે વધુ પૈસા ધીર્યા, અને કિંમતો વધુ ઉપર ગઈ, અને તેમણે વધુ પૈસા ધીર્યા. જાહેર નીતિએ તેને વળી વધુ વૃદ્ધિ બક્ષી. અનેક સરકારોએ ઘરની માલિકીને એક હકારાત્મક પરિણામ તરીકે જોયું અને તેથી પ્રથમ ઘર માલિકોને અનુદાન અને અન્ય આર્થિક સહાય - અથવા મૂડીગત લાભો પર લાગતા કરમાંથી પ્રાથમિક આવાસ માટે મુકિત આપવામાં આવી - એટલે કે ઘર ખરીદવાને એક સારી બાબત તરીકે જોવાતું હતું. કિંમતો ઝડપથી, સતત વધતી રહી, અને ધિરાણ માટેનાં ધોરણોને હળવા કરવામાં આવ્યાં. રિફલેક્સિવિટી અંગેનો દેખીતો મુદ્દો એ છે કે તે શા માટે બજારો સમયાંતરે ચક્રાકારે ફરે છે, અને માત્ર સમતુલાને વળગી રહેતા નથી- કાં તો અત્યંત ઉછાળો આવે છે અથવા બેસી પડે છે, તેની સ્પષ્ટતા આપે છે.<ref name="A"/> === મુકત બજાર તંત્રમાં સંભવિત સમસ્યાઓ અંગેનો દષ્ટિકોણ === એક રોકાણકર્તા અને મુદ્રા સટ્ટેબાજ તરીકે કામ કરવા છતાં, તેઓ દલીલ કરે છે કે નાણાકીય સટ્ટેબાજીની હાલની પ્રણાલી અનેક અવિકસિત દેશોમાં સ્વસ્થ આર્થિક વિકાસને ઈજા પહોંચાડે છે. વિશ્વની ઘણી સમસ્યાઓ માટે સોરોસ તેઓ જેને [[બજાર મૂળતત્ત્વવાદ]] તરીકે વર્ણવે છે તે મૂળગત નિષ્ફળતાઓને કારણભૂત ગણાવે છે. વૈશ્વિકીકરણના અનેક પાસાંઓ માટે તેમણે પ્રદર્શિત કરેલા વિરોધના કારણે તેઓ એક વિવાદિત વ્યકિત બન્યા હતા. સોરોસ વિશે [[વિકટર નિદેજહોફરે]] કહ્યું હતું: "સૌથી વધુ તો, જયોર્જ ત્યારે પણ એક [[મિશ્ર અર્થ વ્યવસ્થા]]માં માનતા હતા, એવી અર્થવ્યવસ્થા જેમાં વધુ પડતાં સ્વાર્થ-હિતોને સુધારવા માટે એક મજબૂત મધ્યસ્થ આંતરરાષ્ટ્રીય સરકાર હોય." સોરોસ બજારમાં ભાગ લેનારા એક સહભાગી અને બજારમાં ભાગ લેનારાઓએ જેને અનુસરવા જ પડે તેવા નિયમો બદલવા માટે કામ કરનાર વચ્ચે એક ભેદરેખા દોર્યાનો દાવો કરે છે. જુલાઈ 1981થી ઑકટોબર 2003, સુધી [[મલેશિયા]]ના વડાપ્રધાન રહેલા [[મહાથિર બિન મહોમ્મદ]] અનુસાર, સોરોસ કવોન્ટમ હેજ ફંડના વડા તરીકે, જેમાં થાઈ ચલણને યુએસ ડૉલર સામે છોડી દેવું પડ્યું હતું, તે પૂર્વ એશિયાઈ બજારોના 1997ના આર્થિક પતન માટે કદાચ અંશતઃ જવાબદાર હતા. મહાથિર અનુસાર, પતન તરફના ત્રણ વર્ષો દરમ્યાન, સોરોસે પૂર્વ એશિયાઈ શેરબજારો અને રીયલ એસ્ટેટમાં ટૂંકા-ગાળાનું જોખમી રોકાણ કર્યું હતું, અને પછી [[ચલણના અવમૂલ્યન]]નો પહેલો સંકેત મળતા "અનુચિત ત્વરાથી" રોકાણ કાઢી લીધું હતું.<ref>પ્રકરણ 10 "ધ ડેવલપમેન્ટલ સ્ટેટ્સ ઓફ ઈસ્ટ એશિયા." હૂગ્વેલ્ટ, એન્કી. 2001. ગ્લોબલાઈઝેશન એન્ડ ધ પોસ્ટકોલોનિયલ વર્લ્ડઃ ધ ન્યૂ પોલિટિકલ ઈકોનોમી ઓફ ડેવલપમેન્ટમાંથી. બાલ્ટિમોર, એમડી(MD): જહોન્સ હોપકિન્સ પ્રેસ.</ref> સોરોસે પ્રત્યુત્તર આપતાં કહ્યું હતું કે મહાથિર "તેમની પોતાની ભૂલો માટે મને હોળીનું નાળિયેર" બનાવી રહ્યા છે, મુદ્રા વેપાર પ્રતિબંધિત કરવાના મહાથિરનાં વચનો "સંકટ માટેના નુસખા" સમાન હતાં (જેને મલેશિયન નાણાધિકારીઓએ ઝડપથી પાછાં ખેંચી લીધાં હતાં) અને મહાથિર "પોતે જ તેના પોતાના દેશ માટે એક જોખમ સમાન છે".<ref>મૅગી ફારલીઃ [http://articles.latimes.com/p/1997/sep/22/business/fi-34969 મલેશિયન લીડર, સોરોસ ટ્રેડ બાર્બ્સ], ''લોસ એન્જલસ ટાઈમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 22, 1997</ref> [[2008ની આર્થિક કટોકટી]] સંદર્ભેના એક ઈન્ટર્વ્યૂમાં, સોરોસે તેને 1930ના દાયકા પછીની સૌથી ગંભીર કટોકટી ગણાવી હતી. સોરોસ અનુસાર, આર્થિક બાબતોમાં કોઈ પણ પ્રકારની સરકારની દખલગીરી વિના બજાર પોતાની મેળે સુધરી જશે એવી ધારણા ધરાવતો બજાર મૂળતત્ત્વવાદ એ "અમુક પ્રકારનો વૈચારિક અતિરેક છે". સોરોસની દષ્ટિએ, બજારના મૂડ - બજારમાં પ્રવર્તતો પૂર્વગ્રહ અથવા જે આશાવાદ/નિરાશાવાદથી બજારો વાસ્તવિકતાને જુએ છે તે "મૂડ" - "ખરેખર તેમને પોતાને ફરથી મજબૂત બનાવી શકે છે, જેથી શરૂઆતમાં તે સ્વ-દઢ થયેલા જણાય છે, પણ છેવટે તે બિનટકાઉ અને આત્મઘાતી તેજી/ધબડકાની શૃંખલા અથવા પરપોટાઓમાં પરિણમે છે."<ref>બિલ મોયર્સ જર્નલ, નાણાકીય કટોકટી અંગે જયોર્જ સોરોસ, <nowiki>http://odeo.com</nowiki> પર, ઑકટોબર 10, 2008ના પ્રકાશિત, [http://www.pbs.org/moyers/journal/10102008/transcript1.html ફુલ ટ્રાન્સક્રિપ્ટ] અને [http://odeo.com/episodes/23475214-George-Soros-on-the-financial-crisis પોડકાસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206215514/http://odeo.com/episodes/23475214-George-Soros-on-the-financial-crisis |date=2009-02-06 }}</ref> === યહૂદી-વિરોધવાદ અંગેનો દષ્ટિકોણ === નવેમ્બર ના ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં એક યહૂદી ફોરમમાં, સોરોસે તાજેતરના [[યહૂદી-વિરોધવાદ]]ના પુનરુત્થાન માટે ઈઝરાયેલ અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની નીતિઓ, અને તેના પોતાના જેવા સફળ યહૂદીઓને આંશિક રીતે જવાબદાર ગણાવ્યા હતાઃ<blockquote> યુરોપમાં યહૂદી-વિરોધવાદનું વાદળું ફરીથી ઊઠી રહ્યું છે. બુશ અને [[શારોન]] વહીવટીશાસનની નીતિઓએ તેમાં ફાળો આપ્યો છે. તે વિશિષ્ટપણે યહૂદી-વિરોધવાદી નહોતી, પણ તે સ્પષ્ટપણે યહૂદી-વિરોધવાદ વ્યકત કરતી હતી. એ નીતિઓને હું વખોડું છું... જો આપણે એ દિશા બદલીએ, તો યહૂદી-વિરોધવાદ પણ ઘટતો જશે... આનો સીધો મુકાબલો કોઈ કઈ રીતે કરી શકે તે હું જોઈ શકતો નથી... હું મારી પોતાની ભૂમિકા માટે પણ બહુ ચિંતિત છું કારણ કે [[નવો યહૂદી-વિરોધવાદ]] માને છે કે યહૂદીઓ વિશ્વ પર રાજ કરે છે... મારાં પગલાંઓના [[ઈરાદાપૂર્વકનાં ન હોય તેવા પરિણામ]] રૂપે... હું પણ એમની એ છબિને પુષ્ટિ આપું છું.<ref>{{cite web |last=Kampeas |first=Ron |url=http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=13428 |title=jta.org |publisher=jta.org |date=October 12, 2009 |access-date=October 16, 2009 |archive-date=જૂન 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603190931/http://jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=13428 |url-status=dead }}</ref> </blockquote> તેના પછીના ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક રીવ્યૂ ઓફ બુકસ]]'' માટેના લેખમાં, સોરોસે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે<blockquote> ઈઝરાયેલના દુશ્મનો જે માન્યતાઓનો પ્રચાર-પ્રસાર કરે છે તેની સાથે હું સંમત નથી અને યહૂદી-વિરોધવાદ માટે હું યહૂદીઓને દોષ આપતો નથી. ઈઝરાયેલના જન્મ પહેલાંની તારીખથી યહૂદી-વિરોધવાદનું અસ્તિત્વ છે. ન તો ઈઝરાયેલની નીતિઓને અને ન તો એ નીતિઓની ટીકા કરનારાઓને યહૂદી-વિરોધવાદ માટે જવાબદાર ઠેરવવા જોઈએ. સાથે સાથે, હું માનું છું કે ઈઝરાયેલ તરફનો અભિગમ, ઈઝરાયેલની નીતિઓથી પ્રભાવિત છે, અને યહૂદી સમુદાય પ્રત્યેનો અભિગમ, ઈઝરાયેલ-તરફી લોબીની સફળતાપૂર્વક ભિન્ન ભિન્ન દષ્ટિકોણોને દબાવી દેવાથી પ્રભાવિત છે.<ref>સોરોસ, જયોર્જ. [http://www.nybooks.com/articles/20030 "ઓન ઈઝરાયેલ, અમેરિકા એન્ડ એઆઈપીએસી(AIPAC)."] ''ન્યૂ યોર્ક રીવ્યૂ ઓફ બુકસ'' , એપ્રિલ 12, 2007.</ref> </blockquote> == ધન-સંપત્તિ == ફોર્બ્સે સોરોસને {{US$|13.0 billion}}નું અંદાજિત ચોખ્ખું મૂલ્ય ધરાવતી, વિશ્વની 29મી સૌથી અમીર વ્યકિત તરીકે યાદીમાં સ્થાન આપ્યું છે. 1979થી સોરોસે વિવિધ સામાજિક હેતુઓ માટે $7 બિલિયન આપ્યા છે.<ref name="forbes400">[http://www.forbes.com/lists/2009/54/rich-list-09_George-Soros_L9II.html ફોર્બ્સ 400 -#15 જયોર્જ સોરોસ], [[ફોર્બ્સ]], સપ્ટેમ્બર 30, 2009</ref> == હંગેરિયન રાજકારણ સાથે સંબંધ == ફિદેસ્ઝના ચૅરમેન [[વિકટોર ઓરબાન]](Viktor Orbán) (1994–2000, 2000-) અને વડા પ્રધાન (1998–2002) અને ફિદેસ્ઝના ચૅરમેન (2000) અને ગુપ્ત સેવા મંત્રી [[લાસ્ઝ્લો કોવેર]] (László Kövér) (1998–2002)- 1980ના દાયકામાં સોરોસની શિષ્યવૃત્તિ મેળવનારા છાત્રો હતા. વધુમાં ઓરબાનના મંત્રીમંડળના નાયબ વડાપ્રધાન ઈઝત્વાન સ્ટુમ્પ્ફ 1994થી 2002 સુધી સોરોસ ફાઉન્ડેશનના ટ્રસ્ટીમંડળના સદસ્ય હતા. == પુસ્તકો == === લેખક તરીકે અથવા સહ-લેખક તરીકે === * ''ધ ન્યૂ પૅરાડિમ ફોર ફાયનાન્શિયલ માર્કેટ્સઃ ધ ક્રેડિટ ક્રાઈસિસ ઓફ 2008 એન્ડ વોટ ઈટ મિન્સ'' (પબ્લિક અફેર્સ, 2008). ISBN 1-58648-683-7 * ''ધ એજ ઓફ ફૉલિબિલિટીઃ કન્સીકવન્સિસ ઓફ ધ વૉર ઓન ટેરર'' (પબ્લિક અફેર્સ, 2006) ISBN 1-58648-359-5 * MoveOn.org સાથે, મુવઓન્સ 50 વેઝ ટુ લવ યોર કન્ટ્રીઃ હાઉ ટુ ફાઈન્ડ યોર પોલિટિકલ વોઈસ એન્ડ બિકમ અ કૅટાલિસ્ટ ફોર ચેન્જ ઈનર ઓસન પ્રકાશન, 2004 ISBN 1-930722-29-X * ''ધ બબલ ઓફ અમેરિકન સૂપ્રિમસિઃ કરેકટીંગ ધ મિસયુઝ ઓફ અમેરિકન પાવર'' (પબ્લિકઅફેર્સ, 2003) ISBN 1-58648-217-3 (પેપરબૅક; પબ્લિકઅફેર્સ, 2004;ISBN 1-58648-292-0) * ''જયોર્જ સોરોસ ઓન ગ્લોબલાઈઝેશન'' (પબ્લિકઅફેર્સ, 2002) ISBN 1-58648-125-8 (પેપરબૅક; પબ્લિકઅફેર્સ, 2005; ISBN 1-52648-278-5) * ''ઓપન સોસાયટીઃ રિફોર્મિંગ ગ્લોબલ કેપિટાલિઝમ'' (પબ્લિકઅફેર્સ, 2001) ISBN 58648-039-7 * માર્ક અમાદેઅસ નોટુર્નો સાથે, ''સાયન્સ એન્ડ ધ ઓપન સોસાયટીઃ ધ ફયુચર ઓફ કાર્લ પોપેર્સ ફિલોસોફી'' (સેન્ટ્રલ યુરોપિયન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2000) ISBN 963-9116-69-6 (પેપરબેકઃ સેન્ટ્રલ યુરોપિયન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2000; ISBN 943-9116-70-X) * ''ધ ક્રાઈસિસ ઓફ ગ્લોબલ કૅપિટાલિઝમઃ ઓપન સોસાયટી ઈન્ડેન્જર્ડ'' (પબ્લિકઅફેર્સ, 1998) ISBN 1-891220-27-4 * ''સોરોસ ઓન સોરોસઃ સ્ટેઈંગ અહેડ ઓફ ધ કર્વ'' (જહોન વિલી, 1995) ISBN 0-471-12014-6 (પેપરબૅક; વિલી, 1995; ISBN 0-371-11977-6) * ''અન્ડર્રાઈટિંગ ડેમોક્રસીઃ ઈન્કરેજિંગ ફ્રી એન્ટરપ્રાઈઝ એન્ડ ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ અમોંગ ધ સોવિયેત્સ એન્ડ ઈન ઈસ્ટર્ન યુરોપ'' (ફ્રી પ્રેસ, 1991) ISBN 0-02-930285-4 (પેપરબૅક; પબ્લિકઅફેર્સ, 2004; ISBN 1-58948-227-0) * ''ઓપનિંગ ધ સોવિયેત સિસ્ટમ'' (વેઈડેનફેલ્ડ એન્ડ નિકોલ્સન, 1990) ISBN 0-297-82155-9 (પેપરબૅકઃ પેર્સીયસ બુકસ, 1996; ISBN 0-8133-1205-1) * ''ધ અલ્કેમી ઓફ ફાયનૅન્સ'' (સિમોન એન્ડ સ્ચુસ્ટર, 1988) ISBN 0-671-66338-4 (પેપરબૅકઃ વિલી, 2003; ISBN 0-471-44549-5) === જીવનકથાઓ === * માઈકલ ટી. કૌફમૅન કૃત ''સોરોસઃ ધ લાઈફ એન્ડ ટાઈમ્સ ઓફ અ મેસિઅનિક બિલિયોનર'' (અલ્ફ્રેડ એ. કનોપ્ફ, 2002) ISBN 0-375-40585-2 * રોબર્ટ સ્લાટેર કૃત ''સોરોસઃ ધ વર્લ્ડ્ઝ મોસ્ટ ઈન્ફલ્યુએન્શલ ઈન્વેસ્ટર'' (મૅકગ્રૉવ-હિલ પ્રોફેશનલ, 2009) ISBN 978-0-07-160844-2 == પત્રકારત્વ == === લેખક તરીકે === * જયોર્જ સોરોસ, [http://www.nybooks.com/articles/20030 "ઓન ઈઝરાયેલ, અમેરિકા એન્ડ એએલપીએસી(AIPAC)"], ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક રીવ્યૂ ઓફ બુકસ]]'' , એપ્રિલ 12, 2007 * જયોર્જ સોરોસ, [http://www.koreaherald.co.kr/SITE/data/html_dir/2003/03/13/200303130033.asp "ધ બબલ ઓફ અમેરિકન સૂપ્રિમસી"], ''[[ધ કોરિયા હેરાલ્ડ]]'' , માર્ચ 12, 2003. * જયોર્જ સોરોસ, [http://www.theatlantic.com/issues/2003/12/soros.htm "ધ બબલ ઓફ અમેરિકન સૂપ્રિમસી"], ''[[ધ એટલાન્ટિક]]'' , ડિસેમ્બર 2003. * જયોર્જ સોરોસ, [http://assistivemedia.org/politics_and_public_issues/the_bubble_of_american_suprema.html ''ધ બબલ ઓફ અમેરિકન સૂપ્રિમસી'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014091443/http://assistivemedia.org/politics_and_public_issues/the_bubble_of_american_suprema.html |date=2006-10-14 }}, ''આસિસ્ટીવ મીડિયા'' થકી ''[[ધ એન્ટલાન્ટિક]]'' લેખનું ઑડિઓ રૅકોર્ડિંગ, ગ્રોવેર ગાર્ડનેરના અવાજમાં, 18 મિનિટ. * જયોર્જ સોરોસ, [http://lists.essential.org/pipermail/stop-imf/2002q3/000687.html "સોરોસ ઓન બ્રાઝિલ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050415070801/http://lists.essential.org/pipermail/stop-imf/2002q3/000687.html |date=2005-04-15 }}, ''[[ફાયનાન્શિયલ ટાઈમ્સ]]'' , ઑગસ્ટ 13, 2002. * જયોર્જ સોરોસ, [http://www.cdi.org/russia/johnson/4135.html "બિટર થોટ્સ વિથ ફેઈથ ઈન રશિયા"], ''[[મોસ્કોવ્સ્કીય નોવોસ્તી]]'' (''[[મોસ્કો ન્યૂઝ]]'' ), ઓલ્ગા ક્રયાઝહેવા દ્વારા રશિયનમાંથી અનુવાદિત, ફેબ્રુઆરી 27, 2000. * જયોર્જ સોરોસ, [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/soros.htm "ધ કૅપિટાલિસ્ટ થ્રેટ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428020648/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/soros.htm |date=2010-04-28 }}, ''[[ધ એટલાન્ટિક મન્થલી]]'' , ફેબ્રુઆરી 1997. * જયોર્જ સોરોસ, [http://www.ft.com/cms/s/0/9973c5b0-8a6d-11dd-a76a-0000779fd18c.html?nclick_check=1 "પૉલસન કેનનોટ બી અલાવ્ડ અ બ્લેન્ક ચેક"], ''[[ફાયનાન્શિયલ ટાઈમ્સ]]'' , સપ્ટેમ્બર 24, 2008 === સોરોસ વિશે === * નીતિ અને સંસ્કૃતિમાં પરિવારના પ્રશ્નો - સિટિઝન પર સ્ટીફન ઍડમ્સ [http://www.family.org/cforum/citizenmag/coverstory/a0033418.cfm "ફયુરિયસ જયોર્જ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006030530/http://www.family.org/cforum/citizenmag/coverstory/a0033418.cfm |date=2005-10-06 }} * જહોન ઔથેર્સ, [http://www.ft.com/cms/s/304f1e6e-253b-11dd-a14a-000077b07658,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F304f1e6e-253b-11dd-a14a-000077b07658.html%3Fnclick_check%3D1&amp;_i_referer=&amp;nclick_check=1 પુસ્તક સમીક્ષા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418142323/http://www.ft.com/cms/s/304f1e6e-253b-11dd-a14a-000077b07658,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F304f1e6e-253b-11dd-a14a-000077b07658.html%3Fnclick_check%3D1&_i_referer=&nclick_check=1 |date=2015-04-18 }}, "અ સકસેસફુલ પ્રોફેટ ઓફ ધ માર્કેટ્સ," [[ફાયનાન્શિયલ ટાઈમ્સ]], મે 19, 2008. * લૌરા બ્લુમૅનફેલ્ડ, ''[http://www.msnbc.com/news/991865.asp?vts=111120030842&amp;cp1=1 બિલિયોનેર સોરોસ ટેકસ ઓન બુશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127200608/http://www.msnbc.com/news/991865.asp?vts=111120030842&cp1=1 |date=2005-11-27 }}'' , એમએસએનબીસી (MSNBC), નવેમ્બર 11, 2003 * કોની બ્રુક, [http://www.newyorker.com/archive/1995/01/23/1995_01_23_054_TNY_CARDS_000368926 એબ્સ્ટ્રેકટ ઓફ ન્યૂ યોર્કર પ્રોફાઈલ ઓફ સોરોસ "ધ વર્લ્ડ અકોર્ડિંગ ટુ સોરોસ"], [http://www.newyorker.com/ ધ ન્યૂ યોર્કર], જાન્યુઆરી 23, 1995 * નીલ કલાર્ક [http://www.mindfully.org/WTO/2003/George-Soros-Statesman2jun03.htm એનાલિસિસ ઓફ સોરોસ્ઝ રોલ ઈન ઈસ્ટર્ન યુરોપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050624075650/http://www.mindfully.org/WTO/2003/George-Soros-Statesman2jun03.htm |date=2005-06-24 }} "ન્યૂ સ્ટેટ્સમૅન"માંથી * [[માલ્કોમ ગ્લાડવેલ]], "બ્લોઈંગ અપ," [[ન્યૂ યોર્કર મૅગેઝિન]], એપ્રિલ 22 &amp; 29, 2002, [http://www.gladwell.com/2002/2002_04_29_a_blowingup.htm gladwell.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224082852/http://www.gladwell.com/2002/2002_04_29_a_blowingup.htm |date=2011-02-24 }} પર. * જહોન હોર્વાથ [http://www.heise.de/tp/english/inhalt/te/1292/1.html ધ સોરોસ ઈફેકટ ઓન સેન્ટ્રલ એન્ડ ઈસ્ટર્ન યુરોપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041014223528/http://www.heise.de/tp/english/inhalt/te/1292/1.html |date=2004-10-14 }} * મૅટ વેલ્ચ, ''[http://www.reason.com/links/links120803.shtml ઓપન સિઝન ઓન ‘ઓપન સોસાયટી’: વ્હાય એન એન્ટી-કમ્યુનિસ્ટ હોલોકાસ્ટ સર્વાઈવર ઈઝ બિઈંગ ડેમોનાઈઝ્ડ એઝ અ સોશિયાલિસ્ટ, સેલ્ફ-હેટિંગ જયૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050720231646/http://www.reason.com/links/links120803.shtml |date=2005-07-20 }}'' [[રિઝન]] મૅગેઝિન, ડિસેમ્બર 8, 2003 * [[માર્ટિન પેરેત્ઝ]], "ટાઈર્ન-અ-સોરોસઃ ધ મૅડનેસ ઓફ કિંગ જયોર્જ," [[ધ ન્યૂ રિપબ્લિક]], ફેબ્રુઆરી 12, 2007. * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986206-7,00.html ટાઈમ્સ (TIME's) મોસ્ટ ઈન્ફલુએન્શલ અમેરિકન્સ, ટાઈમ (TIME) મૅગેઝિન એપ્રિલ 21, 1997.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710005332/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986206-7,00.html |date=2010-07-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710005332/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986206-7,00.html |date=2010-07-10 }} મે 21, 2007ના મેળવેલ. * [http://www.time.com/time/specials/2007/time100powergivers/article/0,28804,1616375_1615711_1615683,00.html ધ ટાઈમ 100, ધ પાવર ગિવર્સ, જયોર્જ સોરોસ, ટાઈમ મૅગેઝિન મે 14, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205162803/http://www.time.com/time/specials/2007/time100powergivers/article/0,28804,1616375_1615711_1615683,00.html |date=2010-12-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205162803/http://www.time.com/time/specials/2007/time100powergivers/article/0,28804,1616375_1615711_1615683,00.html |date=2010-12-05 }} મે 21, 2007ના મેળવેલ. === વિદ્વતાપૂર્ણ પરિપ્રેક્ષ્યો === * {{cite journal |last=Bryant |first=C. G. A. |authorlink= |coauthors= |year=2002 |month= |title=George Soros's theory of reflexivity: a comparison with the theories of Giddens and Beck and a consideration of its practical value |journal=Economy and Society |volume=31 |issue=1 |pages=112–131 |id= |url= |access-date= |quote= |doi=10.1080/03085140120109277 }} * {{cite journal |last=Cross |first=R. |authorlink= |coauthors=Strachan, D. |year=1997 |month= |title=On George Soros and economic analysis |journal=Kyklos |volume=50 |issue= |pages=561–574 |id= |url= |access-date= |quote= |doi=10.1111/1467-6435.00030 }} * {{cite journal |last=Kwong |first=C.P. |authorlink= |coauthors= |year=2008 |month= |title=Mathematical analysis of Soros's theory of reflexivity |journal=arXiv: |volume=0901.4447 |issue= |pages= |id= |url=http://arxiv.org/pdf/0901.4447 }} * {{cite book |title=The Volatility Machine: Emerging Economies and the Threat of Financial Collapse |last=Pettis |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0195143302 |pages= }} * {{cite journal |last=Stone |first=Diane |authorlink= |coauthors= |year=2007 |month= |title=Market Principles, Philanthropic Ideals and Public Service Values: The Public Policy Program at the Central European University |journal=PS: Political Science and Politics |volume= |issue= |pages=545–551 |id= |url= |access-date= |quote= }} === વકતવ્યો === * [http://www.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-9809/msg00082.html કૉંગ્રેશનલ પેટા-સમિતિ સમક્ષ જયોર્જ સોરોસની જુબાની, સપ્ટે. 15, 1998] * [http://mertsahinoglu.com/research/the-theory-of-reflexivity-by-george-soros/ એપ્રિલ 26, 1994ના એમઆઈટી (MIT) ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઈકોનોમિકસ વર્લ્ડ ઈકોનોમિ સમક્ષ આપેલું ધ થિયરી ઓફ રિફલેક્સિવિટી ડિલીવર્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703061309/http://mertsahinoglu.com/research/the-theory-of-reflexivity-by-george-soros/ |date=2010-07-03 }} * [http://ces.iisc.ernet.in/hpg/ragh/ccs/events2007.htm આઈઆઈએસસી (IISc) બૅંગલોર ખાતે "ધ ડિફરન્સિસ બિટવિન નેચરલ એન્ડ સોશિયલ સાયન્સઃ ઈમ્પલિકેશન્સ ઓફ ફૉલિબિલિટી", જાન્યુઆરી 5, 2007] * {{cite video | people =George Soros introduced by Lajos Bokros | title =[http://www.ceubusiness.org/index.php?page=news&l=1&newsid=25&from=0 George Soros Lecture on the Global Financial Crisis On November 11], 1 hour 16 minutes | medium = | publisher =[[CEU Business School]] | location =Budapest, Hungary | date =November 11, 2008}} * એફટીસી (FTC) એડવાન્સ્ડ રુલમેકિંગ અને તેલબજાર ચાલાકી અંગે યુ.એસ. સેનેટ કોમર્સ કમિટી ઓવરસાઈટ હિઅરિંગ સમક્ષ જુબાની<ref>{{cite web|url=http://www.nybooks.com/articles/21792 |title=The Perilous Price of Oil&nbsp;— The New York Review of Books |publisher=Nybooks.com |date=September 25, 2008 |access-date=October 16, 2009}}</ref> === ઈન્ટર્વ્યૂ === * [http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0810/12/fzgps.01.html જીપીએસ (GPS) પર જયોર્જ સોરોસ સાથે આર્થિક કટોકટીની ચર્ચા કરતા ફારીદ ઝકારિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318035213/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0810/12/fzgps.01.html |date=2010-03-18 }} * [http://www.wnyc.org/shows/lopate/episodes/2006/06/12/segments/61077 લિઓનાર્દ લોપાતે શો (WNYC) - ઓડિયો આર્કાઈવઃ "જયોર્જ સોરોસ ઓન ફ્રીડમ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100429111936/http://www.wnyc.org/shows/lopate/episodes/2006/06/12/segments/61077 |date=2010-04-29 }} * [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/crash/interviews/soros.html ફ્રન્ટલાઈનઃ ધ ક્રેશઃ ઈન્ટર્વ્યૂઓઃ જયોર્જ સોરોસ] * [http://www.pbs.org/wsw/tvprogram/sorosinterview.html ફોર્ચ્યુન સાથે વૉલ સ્ટ્રીટ વીક. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010064041/http://www.pbs.org/wsw/tvprogram/sorosinterview.html |date=2010-10-10 }}[http://www.pbs.org/wsw/tvprogram/sorosinterview.html ટી.વી. કાર્યક્રમ | PBS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010064041/http://www.pbs.org/wsw/tvprogram/sorosinterview.html |date=2010-10-10 }} * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1093/is_2_42/ai_54259871 પડકારઃ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય કટોકટી - આંતરરાષ્ટ્રીય...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231055241/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1093/is_2_42/ai_54259871/ |date=2010-12-31 }} * [http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html બિલ મોયર્સ સાથે NOW. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100807023548/http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html |date=2010-08-07 }}[http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html લિખિત નકલ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100807023548/http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html |date=2010-08-07 }}[http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html ડૅવિડ બ્રાન્કોસિઓ ઈન્ટર્વ્યૂઓ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100807023548/http://www.pbs.org/now/transcript/transcript_soros.html |date=2010-08-07 }} * [http://www.booknotes.org/Program/?ProgramID=1769 બ્રાયન લામ્બ સાથે બુકનોટ્સ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050902231934/http://www.booknotes.org/Program/?ProgramID=1769 |date=2005-09-02 }}[http://www.booknotes.org/Program/?ProgramID=1769 લિખિત પ્રત અને સ્ટ્રીમિંગ વિડીઓ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050902231934/http://www.booknotes.org/Program/?ProgramID=1769 |date=2005-09-02 }} * [http://www.rocketboom.com/soros રોકેટબૂમઃ ધ ઍજ ઓફ ફૉલિબિલિટી (વિડીઓ, 2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703180257/http://www.rocketboom.com/soros/ |date=2006-07-03 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=6150320548187842685 ગૂગલ (Google) વિડીઓઃ ગૂગલના સીઈઓ (ચેઓ), એરિક સ્ચમિડ્ટ, જયોર્જ સોરોસનો ઈન્ટર્વ્યૂ લે છે (વિડીઓ, 2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020230045/http://video.google.com/videoplay?docid=6150320548187842685 |date=2006-10-20 }} * [http://www.foxnews.com/story/0,2933,218233,00.html નીલ કાવુટો સાથે ફોકસ ન્યૂઝ ઈન્ટર્વ્યૂ, ઑકટોબર 11, 2006] વિડીઓ અને લખાણ, મે 25, 2007ના મેળવેલ. * [http://imyo.com/component/content/article/10-interview-george-soros.html જયોર્જ સોરોસ સાથે મુલાકાત, સપ્ટેમ્બર 5, 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619012548/http://imyo.com/component/content/article/10-interview-george-soros.html |date=2010-06-19 }} == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{Wikiquote}} {{commonscat}} * [http://georgesoros.com/ જયોર્જ સોરોસની અધિકૃત સાઈટ અને બ્લોગ] * [http://www.soros.org/ ઓપન સોસાયટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ અને સોરોસ ફાઉન્ડેશનોનું નેટવર્ક] * [http://fundville.com/fund/2516/SOROS-FUND-MANAGEMENT-LLC સોરોસ ફંડ મૅનેજમેન્ટ 13F ફાઈલિંગ અને પોર્ટફોલિઓ પ્રવૃત્તિઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612115119/http://fundville.com/fund/2516/SOROS-FUND-MANAGEMENT-LLC |date=2010-06-12 }} * [http://campus.fortunecity.com/pot/832/articles.html જયોર્જ સોરોસ કૃત અને તેમના વિશેનાં લેખો અને વકતવ્યોની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000516195654/http://campus.fortunecity.com/pot/832/articles.html |date=2000-05-16 }} * [http://www.campaignmoney.com/biography/george_soros.asp જયોર્જ સોરોસના રાજકીય અભિયાનમાં યોગદાનો] * [http://www.forbes.com/finance/lists/54/2004/LIR.jhtml?passListId=54&amp;passYear=2004&amp;passListType=Person&amp;uniqueId=L9II&amp;datatype=Person Forbes.com: અમેરિકામાં સૌથી વધુ ધનવાન ફોર્બ્સના 400] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505132614/http://www.forbes.com/finance/lists/54/2004/LIR.jhtml?passListId=54&passYear=2004&passListType=Person&uniqueId=L9II&datatype=Person |date=2012-05-05 }} * [http://www.livermorereport.com/blogs/georgesoros/ SEC ફાઈલિંગમાં જયોર્જ સોરોસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301230345/http://www.livermorereport.com/blogs/georgesoros/ |date=2010-03-01 }} * [http://www.newyorker.com/archive/2004/10/18/041018fa_fact3?currentPage=1 ધ મની મૅન - ન્યૂ યોર્કર] * [http://www.aworldtowin.net/reviews/SorosParadigm.html ધ ન્યૂ પૅરાડિમનો ગહન રીવ્યૂ] * ''ધ ન્યૂ યોર્ક રીવ્યૂ ઓફ બુકસ'' માંથી [http://www.nybooks.com/authors/157 સોરોસ આર્કાઈવ] * [http://www.investors.com/NewsAndAnalysis/Article.aspx?id=530814 વ્હાય ડઝ સોરોસ બાઈટ હૅન્ડ ધેટ ફિડ્સ હિમ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424200946/http://www.investors.com/NewsAndAnalysis/Article.aspx?id=530814 |date=2010-04-24 }} [[ઈન્વેસ્ટર્સ બિઝનેસ ડેઈલી]]માં {{DEFAULTSORT:Soros, George}} [[શ્રેણી:અમેરિકન અબજોપતિઓ]] [[શ્રેણી:અમેરિકન દાનેશ્વરીઓ]] [[શ્રેણી:હેજ ફંડ મૅનેજરો]] [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] trfly7cjhx1ymdu0e5kx1srafbdxy69 0 28780 901073 895553 2026-05-20T21:42:25Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901073 wikitext text/x-wiki {{zoology|Image:LeafInsect.jpg}} '''કીટ વિજ્ઞાન''' (ગ્રીક શબ્દ {{lang|grc|ἔντομος}}, ''એન્ટિમોસ'', "જે ટુકડાઓમાં કપાયેલું છે અથવા ઉપસેલું/ખંડીય છે", માટે "ઇન્સેક્ટ"(જીવડું); અને {{lang|grc|-λογία}}, ''[[wiktionary:-logia|-લોજીયા]]'' <ref name="Liddell 1980">{{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref>) એ કીટકોનો [[વિજ્ઞાન|વૈજ્ઞાનિક]] અભ્યાસ છે, તે આર્થ્રોપોડોલોજીની શાખા છે. કીટકોની 1.3 મિલિયન જાતોનું વર્ણન થયું છે અને તે કુલ જાણીતા સજીવના બે તૃત્યાંશ ભાગ જેટલા છે.<ref name="Chapman">{{cite book |author=Chapman, A. D. |year=2006 |title=Numbers of living species in Australia and the World |pages=60pp |publisher=Canberra: [[Australian Biological Resources Study]] |isbn=978-0-642-56850-2 |url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html |access-date=2010-12-13 |archive-date=2012-11-30 |archive-url=https://archive.today/20121130101928/http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html |url-status=dead }}</ref> તેમનું અસ્તિત્વ 400 મિલિયન વર્ષ પહેલાથી છે અને તેમણે પૃથ્વી પર માનવ અને જીવનના અન્ય સ્વરૂપે સાથે ઘણા પ્રકારનું આદાનપ્રદાન કર્યું છે. તે જીવવિજ્ઞાનની વિશેષ શાખા છે. તકનીકી રીતે ખોટું હોવા છતાં ઘણીવાર સ્થળચર પ્રાણીઓના અભ્યાસને સમાવવામાં આવે છે જેમાં [[સંધિપાદ]] સમુહ અથવા અન્ય સમુદાય, જેમ કે મધ્યતનિકા, બહુપાદ, અળસિયા, ભૂમિ શંભુક, અને સ્લગનો સમાવેશ થાય છે. પ્રાણીવિજ્ઞાનની અંદર વર્ગીકૃત થયેલા અન્ય કેટલાક ક્ષેત્રોની જેમ કીટ વિજ્ઞાનએ વર્ગક આધારિત વર્ગ છે. કીટકને લગતા કોઇ પણ પ્રશ્નો પર ભાર મુકતા કોઇ પણ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને કીટ વિજ્ઞાન કહેવાય છે. કીટ વિજ્ઞાન વિવિધ મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરે છે જેમાં આણ્વિક જનીનવિદ્યા, વર્તણૂક, જૈવયંત્રશાસ્ત્ર, જીવરસાયણ, સિસ્ટમેટિક્સ, દેહધર્મ વિજ્ઞાન, વિકાસશીલ જીવવિજ્ઞાન, પરિસ્થિતિવિદ્યા, આકારવિદ્યા, પેલિયોન્ટોલોજી, માનવશાસ્ત્ર, રોબોટિક્સ, [[કૃષિ|કૃષિ]], પોષણ, ફોરેન્સિક વિજ્ઞાન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. ==કીટ વિજ્ઞાનનો ઇતિહાસ== કીટ વિજ્ઞાન [[કૃષિ|કૃષિ]] (ખાસ કરીને જીવવૈજ્ઞાનિક અંકુશ અને મધમાખી ઉછેર)ના સંદર્ભમાં પ્રાગઐતિહાસિક કાળથી લઇને લગભગ તમામ માનવ સંસ્કૃતિઓમાં મૂળ ધરાવે છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ 16મી સદીથી જ શરૂ થયો છે.<ref>એન્ટોનિયો સોલ્ટિનિ, ''સ્ટોરીયા ડેલે સાયન્ઝ એગ્રેરી'' , 4 અંક, બોલોગ્ના 1984-89, ISBN 88-206-2412-5, ISBN 88-206-2413-3, ISBN 88-206-2414-1, ISBN 88-206-2414-X</ref> નોંધાયેલા ઇતિહાસ મારફતે કીટજ્ઞોની યાદી લાંબી છે અને તેમાં ચાર્લ્સ ડાર્વિન, જીન હેનરી ફેબર, વ્લાદિમિર નાબોકોવ, કાર્લ વોન ફ્રીક (ફિઝીયોલોજી અથવા મેડિસિનમાં 1973 નોબલ પુરસ્કાર,<ref>{{Cite web |url=http://nobelprize.org/medicine/laureates/1973/frisch-lecture.html |title=કાર્લ વોન ઇસિક, ''ડિકોડિંગ ધ લેન્ગ્વેજીસ ઓફ ધ બી'' , નોબલ લેક્ચર, ડિસેમ્બર 12, 1973 |access-date=2010-12-13 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905001804/http://nobelprize.org/medicine/laureates/1973/frisch-lecture.html |url-status=dead }}</ref> વિજેતા) અને બે વખત પુલિત્ઝર પારિતોષક વિજેતા ઇ. ઓ. વિલ્સન જેવી હસ્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. ==જાણીતી સંસ્કૃતિઓમાં કીટ વિજ્ઞાન== ટીવી શો પર ગિલ ગ્રિસમ એક કીટજ્ઞ છે જેનો અભિનય વિલિયમ પિટરસન દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. તે રીતે ''બોન્સ'' ના કીટજ્ઞ જેક હોજીન્સ, જેનું પાત્ર ટીજે થાયને ભજવ્યું છે, તે તેમની ટીમને કીટકો (જેવા કે ''હાઇડ્રોટી'' ) અને કોહવાઇ ગયેલા શરીરની આસપાસના કણોનું વિશ્લેષણ કરવામાં મદદ કરે છે, તેઓ ધણીવાર હત્યા, મૂળ કયા સ્થળે થઇ હતી તેનું ચોક્કસ સ્થાન પણ ઓળખી બતાવે છે. તે વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને ખનિજશાસ્ત્રના પણ નિષ્ણાત છે. આર્થર કોનન ડોયલની વાર્તા, ''ધ હાઉસ ઓફ બાસ્કરવિલેસ'' માં ખલનાયક એક પ્રકૃતિવાદી હોય છે જે પતંગિયાઓને સંગ્રહ કરે છે અને તેને "દુષ્ટ" કીટજ્ઞ બનાવે છે. પેટ્રિક ઓબ્રીયનની ઓબરી-મેચ્યુરિન સી નોવેલ્સમાં રોયલ નેવી ઇન્ટેલિજન્સ અધિકારી સર જોસેફ બ્લૈનની ભૂમિકા છે તે એક ઉત્સુક કીટજ્ઞ પણ છે. તે ડો. સ્ટિફન મેચ્યુરિનની જાસૂસ તરીકે ભરતી કરે છે. ડો. સ્ટિફન મુખ્ય પાત્રો પૈકીનું એક છે. જાસૂસી પ્રવૃત્તિઓ અંગે તેમની મંત્રાણાઓ પ્રકૃતિવાદી અભ્યાસોમાં તેમના રસ માટે એક જગ્યા બનાવે છે. એવી ઘણી વિજ્ઞાન કાલ્પનિક પુસ્તકો છે જેમાં કથાવસ્તુ એવી હોય છે કે માનવ વામન બની જાય છે અને તેણે જંતુઓનો તેના સ્તરે સામનો કરવો પડે છે. કેટલાક ઉદાહરણોમાં રેક્સ ડીન લેવી કૃત ''ધ ઇન્સેક્ટ વોરીયર્સ'' , ફ્રાન્સિસ રયુફસ બેલોમી કૃત ''અટ્ટા'' , જેમ્સ પી. હોગન કૃત ''બગ પાર્ક'' , ગોર્ડન વિલિયમ્સની ''ધ માઇક્રોનોટ્સ'' શ્રેણી અને મુરે લીન્સટર દ્વારા ''ધ ફોરગોટન પ્લેનેટ'' નો સમાવેશ થાય છે. ''ધ ફરગોટન પ્લેનેટ'' કથાવસ્તુમાં એવી રીતે વળાંક આપવામાં આવ્યો છે કે માનવ વસવાટ માટે બનાવવામાં આવેલા ગ્રહ પર જંતુઓ માણસના કદના (અથવા તેનાથી મોટા) છે. રોબર્ટ એસ્પ્રિનએ ''ધ બગ વોર્સ'' નામની નવલકથા લખી છે જેમાં સરિસૃપ અને જંતુઓ વચ્ચે આંતરગ્રહના સ્તરે યુદ્ધ ખેલાય છે. ==જંતુઓની ઓળખ== મોટા ભાગના જંતુઓ હિમેનોપ્ટેરા (મધમાખી, વાસ્પ અને કીડી) અથવા કોલીઓપ્ટેરા (ભૃંગ) જેવા ગોત્રમાં સરળતાથી ઓળખી શકાય છે. જો કે લેપિડોપ્ટેરા (પતંગિયા અને શલભ) સિવાયના જંતુઓ ઓળખ ચાવી અને મોનોગ્રાફનો ઉપયોગ કરીને જ તેની પ્રજાતી અને જાતિમાં ઓળખી શકાય છે. કારણકે ઇન્સેક્ટા વર્ગ મોટી સંખ્યામાં જાતિઓ ધરાવે છે (જેમાં એકલી ભૃંગની જ 3,30,000 જાતિઓ છે) અને તેમને છૂટા પાડતા ગુણધર્મો અજાણ્યા છે અને ઘણીવાર અત્યંત સૂક્ષ્મ (સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર વગર જોઇ શકાતા નથી) હોય છે. આને કારણે ઘણીવાર નિષ્ણાત માટે પણ જંતુને ઓળખવું મુશ્કેલ બની જાય છે. જંતુઓની ઓળખ કરવાનો શોખ વધી રહ્યો છે અને તેમાં પતંગિયા અને ડ્રેગન માખીઓ સૌથી લોકપ્રિય છે. ==વર્ગીકરણવિદ્યાની નિપૂણતા== [[File:Beetle collection.jpg|thumb|250px|right|ભૃંગના મોટા સંગ્રહનો એક ભાગ]] ઘણા કીટજ્ઞો એક જ ગોત્ર અથવા જંતુના એક જ કૂળમાં નિપૂણતા ધરાવે છે અને આ અનેક વિશેષતાઓએ તેમના પોતાના નામ આપ્યા છે. લાક્ષણિક રીતે (પંરતું હંમેશા નહી) તે જૂથના વૈજ્ઞાનિક નામ પરથી બનાવવામાં આવે છેઃ *ઓપીઓલોજી (અથવા મેલિટોલોજી) - [[મધમાખી]] *કોલીઓપ્ટેરોલોજી - ભૃંગ *ડાઇપ્ટેરોલોજી - [[માખી]]ઓ *હેમીપ્ટેરોલોજી - સાચા [[માંકડ]] *લેપિડોપ્ટેરોલોજી - શલભ અને [[પતંગિયા]] *મિર્મેકોલોજી - [[કીડી]] *ઓર્થોપ્ટેરોલોજી - [[તીતીઘોડો]], [[કંસારી]], વગેરે. *ટ્રાઇકોપ્ટેરોલોજી - કેડીસ માખી ==સંસ્થાનો== અન્ય વૈજ્ઞાનિક વિશેષ શાખાની જેમ કીટવિજ્ઞાન પણ અનેક સ્થાનિક, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ ધરાવે છે. એવી પણ ઘણી સંસ્થાઓ છે જે પેટાક્ષેત્રમાં વિશેષતા ધરાવે છે. *એમેચ્યોર એન્ટોમોલોજીસ્ટ્સ સોસાયટી *ડોઇચીસ ઇન્ટોમોલોજીક્સ ઇન્સિ્ટટ્યુટ *એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ અમેરિકા *એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ કેનેડા *એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ જાપાન *ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર ધ સ્ટડી ઓફ સોસિયલ ઇન્સેક્ટ્સ *નેધરલેન્ડ્સ એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી *રોયલ બેલ્જિયન એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી *રોયલ એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ લંડન *સોસાયટી એન્ટોમોલોજીગ દી ફ્રાન્સ ==સંગ્રાહલયો== અહીં પસંદગીના સંગ્રહાલયોની યાદી રજૂ કરી છે જે જંતુઓનો વિશાળ સંગ્રહ ધરાવે છે. ===આફ્રિકા=== *નેટલ મ્યૂઝિયમ, પીટરમારિટ્ઝબર્ગ, દક્ષિણ આફ્રિકા [http://www.nmsa.org.za ] ===યુરોપ=== *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લંડન નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, વિયેના નેચરહિસ્ટોરીક્સ મ્યૂઝિયમ *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, પેરિસ મ્યૂઝિયમ નેશનલ દી હોસ્ટરી નેચરલી *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, બર્લિન હમબોલ્ડ્ટ મ્યૂઝિયમ *રોયલ મ્યૂઝિયમ ફોર સેન્ટ્રલ આફ્રિકા, બ્રુસેલ્સ રોયલ મ્યૂઝિયમ ફોર સેન્ટ્રલ આફ્રિકા *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લીડેન નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લીડેન *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, સ્વીડન સ્વીડીશ મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટરી *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ઝૂઓલોજિકલ કલેક્શન ઓફ ધ રશિયન એકેડેમી ઓફ સાયન્સ *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, જીનીવા [http://www.ville-ge.ch/musinfo/mhng/page-e/arto.htm ] *ધ બેવેરીયન સ્ટેટ કલેક્શન ઓફ ઝૂઓલોજી ઝૂઓલોજીસ્ક સ્ટેટ્સમલંગ મુન્ચેન *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, બુડાપેસ્ટ હંગેરીયન નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ[http://www.nhmus.hu/ ] ===યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ=== *એકેડેમી ઓફ નેચરલ સાયન્સિસ, ફિલાડેલ્ફિયા, પેન્સિલવેનિયા *અમેરિકન મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, ન્યૂ યોર્ક સિટી, ન્યૂ યોર્ક *[http://www.ag.auburn.edu/enpl/ ઓબર્ન યુનિવર્સિટી એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204220449/http://www.ag.auburn.edu/enpl/ |date=2010-12-04 }}, ઓબર્ન યુનિવર્સિટી, ઓબર્ન, અલાબામા *ઓડુબોન ઇન્સેક્ટારિયમ, ન્યૂ ઓર્લીએન્સ, લ્યુઇસિયાના *કેલિફોર્નિયા એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસ, સાન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા *[http://iz.carnegiemnh.org/inverts/collect.html કાર્નેગી મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824054546/http://iz.carnegiemnh.org/inverts/collect.html |date=2010-08-24 }}, પિટ્સબર્ગ, પેન્સિલ્વેનિયા *ફીલ્ડ મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, શિકાગો, ઇલિયોનોઇસ *ફ્લોરિડા મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, યુનિવર્સિટી ઓફ ફ્લોરિડા, જૈનિસવિલે, ફ્લોરિડા *મ્યૂઝિયમ ઓફ કમ્પેરેટિવ ઝૂઓલોજી, કેમ્બ્રીજ, મસાશુસેટ્સ *નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ ઓફ લોસ એન્જીલસ કાઉન્ટી, લોસ એન્જીલસ, કેલિફોર્નિયા *નેશનલ મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, વોશિંગ્ટન, ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફ કોલંબિયા *નોર્થ કેરોલિના સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઇનસેક્ટ મ્યૂઝિયમ, રેલીઘ, નોર્થ કેરોલિના *પીઆબોડી મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, ન્યૂ હાવેન, કનેક્ટિકટ *ટેક્સાસ એ એન્ડ એમ યુનિવર્સિટી, કોલેજ સ્ટેશન, ટેક્સાસ *યુનિવર્સિટી ઓફ કેન્સસ નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લોરેન્સ, કેન્સાસ *યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રસ્કા સ્ટેટ મ્યૂઝિયમ, લિંકન, નેબ્રસ્કા *[http://www.museum.insecta.missouri.edu/ યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝૂરી એન્સ એન્ટોમોલોજી મ્યૂઝિયમ], યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી, કોલંબિયા, મિઝોરી ===કેનેડા=== *કેનેડીયન મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચર, ઓટાવા, ઓન્ટારીયો *[http://www.canacoll.org/ કેનેડીયન નેશનલ કલેક્શન ઓફ ઇન્સેક્ટ્સ, આરાક્નિડ્સ એન્ડ નેમાટોડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424235055/http://canacoll.org/ |date=2017-04-24 }}, ઓટાવા, ઓન્ટારીયો *[http://www.biology.ualberta.ca/facilities/strickland/ ઇ.એચ. સ્ટ્રિકલેન્ડ એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111219164154/http://www.biology.ualberta.ca/facilities/strickland/ |date=2011-12-19 }}, યુનિવર્સિટી ઓફ અલબેર્ટા, એડમન્ટન, અલબેર્ટા *[http://lyman.mcgill.ca/ લાયમેન એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426003708/http://lyman.mcgill.ca/ |date=2017-04-26 }}, મેકડોનાલ્ડ કેમ્પસ ઓફ મેકગિલ યુનિવર્સિટી, એઇન્ટી-એની-દી-બેલીવુ, ક્વિબેક *મોન્ટરીયલ ઇન્સેક્ટારિયમ, મોન્ટારીયલ, ક્વિબેક *રોયલ અરબેર્ટા મ્યૂઝિયમ, એડમન્ટન, અલબેર્ટા *રોયલ ઓન્ટારીયો મ્યૂઝિયમ, ટોરોન્ટો, ઓન્ટારીયો *[http://www.uoguelph.ca/debu/ યુનિવર્સિટી ઓફ ગુએલ્ફ ઇન્સેક્ટ કલેક્શન], યુનિવર્સિટી ઓફ ગુએલ્ફ, ગુએલ્ફ, ઓન્ટારીયો ==આ પણ જુઓ== {{Wiktionary|entomology}} {{Commons category|Collecting device|Collecting devices}} *એથનોઇન્ટોમોલોજી *સ્ટેમ્પ પર જંતુઓ *કીટજ્ઞોની યાદી *એન્ટોમોલોજિકલ જર્નલ્સની યાદી *કીટ વિજ્ઞાનની સમયરેખા – 1800–1850 *કીટ વિજ્ઞાનની સમયરેખા – 1850–1900 *કીટ વિજ્ઞાનની સમયરેખા 1900થી ===વધુ વાંચન=== *ચિઆંગ, એચ. સી. અને જી. સી. જાન 1996. કમ્બોડિયા-આઇઆરઆરઆઇ (IRRI)-ઓસ્ટ્રેલિયા પ્રોજેક્ટમાં કીટ વિજ્ઞાન. (ચીનીમાં) ચાઇનીઝ એન્ટોમોલ સોસ. ન્યૂઝલેટર. (તાઇવાન) 3: 9-11. *ડેવિડસન, ઇ. 2006. બી ફ્લીઝ હેવ લિટલ ફ્લીઝઃ હાઉ ડિસ્કવરીઝ ઓફ ઇનવર્ટિબ્રેટ ડિસીઝ આર એડવાન્સિંગ મોડર્ન સાયન્સ યુનિવર્સિટી ઓફ એરિઝોના પ્રેસ, ટુકસન, 208 પાના, ISBN 0-8165-2544-7. *ટ્રિપલહોર્ન, ચાર્લ્સ, એ. અને નોર્મન એફ. જોહ્નસન (2005-05-19). બોરોર એન્ડ ડીલોન્ગ્સ ઇન્ટ્રોડક્શન ટુ ધ સ્ટડી ઓફ ઇન્સેક્ટ્સ, 7મી આવૃત્તિ, થોમસ બ્રૂક્સ/કોલ. ISBN 0-03-096835-6. — ઉત્તર અમેરિકામાં ક્લાસિકલ પુસ્તક. *{{cite book|author=[[David Grimaldi|Grimaldi, D.]] & [[Michael S. Engel|Engel, M.S.]] |title=Evolution of the Insects|year=2005|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-82149-5}} *કેપિનેરા, જેએલ (સંપાદક). 2008. એનસાયક્લોપેડીયા ઓફ એન્ટોમોલોજી, બીજી આવૃત્તિ. સ્પ્રીન્ગર. ISBN 1-4020-6242-7. ==બાહ્ય લિંક્સ== {| class="toccolours" style="float:right;margin-left:1em;margin-right:1em;font-size:100%;background:#c6dbf7;color:black;width:25em;max-width:50%" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | {{quote|” I suppose you are an entomologist ? “ ” Not quite so ambitious as that, sir. I should like to put my eyes on the individual entitled to that name. No man can be truly called an entomologist, sir; the subject is too vast for any single human intelligence to grasp.”| <p>'''[[Oliver Wendell Holmes, Sr]]''',</p> <p>The Poet at the Breakfast Table.</p>}} |- | style="text-align:left"| |} *{{cite web| url=http://www.vega.org.uk/video/programme/87| author=Professor Andrew Speilman| title=Malaria video| access-date=2006-12-09}} *{{cite web| url=http://www.vega.org.uk/video/programme/52| author=Rob Hutchinson | title=Mosquitoes video| access-date=2006-12-09}} *{{cite web| url=http://www.uvm.edu/~entlab| title=Entomology Laboratory| author=University of Vermont| access-date=2006-12-09}} *{{cite web| url=http://www.ent.iastate.edu/list/| title=Annotated Entomology directory| author=Iowa State University| access-date=2006-12-09}} *{{cite web| url=http://www.ub.es/dpep/meganeura/meganeura.htm| title=Fossil Insects| author=Meganeura, University of Barcelona| access-date=2006-12-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20061114232025/http://www.ub.es/dpep/meganeura/meganeura.htm| archive-date=2006-11-14| url-status=live}} *{{cite web| url=http://www.goliathus.cz/| title=Goliathus (Entomology hobbyist site)| author=| access-date=2006-12-09| archive-date=2006-12-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20061206205249/http://www.goliathus.cz/| url-status=dead}} *{{cite web| url=http://parasite.natur.cuni.cz/jirovec/index.php?category=11| title=Medical Entomology images| author=| access-date=2006-12-09| archive-date=2007-02-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20070207181125/http://parasite.natur.cuni.cz/jirovec/index.php?category=11| url-status=dead}} *{{cite web| url=http://www-museum.unl.edu/research/entomology/index.htm| title=Division of Entomology| author=University of Nebraska State Museum| access-date=2006-12-09| archive-date=2012-06-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20120610181929/http://www-museum.unl.edu/research/entomology/index.htm| url-status=dead}} *{{cite web| url=http://gvcocks.homeip.net/orders.html| title=Insects of Townsville, Australia| author=Graeme Cocks| access-date=2006-12-09| archive-date=2006-12-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20061213112707/http://gvcocks.homeip.net/orders.html| url-status=dead}} *{{cite web| url=http://www.actroninc.com/flyref.htm| title=Compendium of References on Flies and Disease| author=Actronic| access-date=2006-12-09| archive-date=2006-10-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20061015161948/http://www.actroninc.com/flyref.htm| url-status=dead}} *[http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&amp;page=1 યુએસડીએ (USDA) સંગ્રહ પદ્ધતિઓ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818180051/http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&page=1 |date=2016-08-18 }}[http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&amp;page=1 વિગતવાર સૂચનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818180051/http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&page=1 |date=2016-08-18 }} *[http://arthropa.free.fr/ આર્થરોપા] ફ્રાન્સની સાઇટમુદ્દા આધારિત મોટો ફોટો આલ્બમ *[http://entweb.clemson.edu/museum/cabinet.htm વર્ચ્યુઅલ ઇન્સેક્ટ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011170127/http://entweb.clemson.edu/museum/cabinet.htm |date=2007-10-11 }} *[http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/pests/bestbugs/ બેસ્ટ ઓફ બગ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221064655/http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/pests/bestbugs/ |date=2009-02-21 }} મહાન કીટ વિજ્ઞાન વેબસાઇટો કીટજ્ઞો દ્વારા પસંદ કરાયેલી * જી. ડી. હેલ કાર્પેન્ટર લંડન સ્કૂલ ઓફ હાઇજીન એન્ડ ટ્રોપિકલ મેડિસિનમાં જોડાયા હતા અને ત્સેત્સે માખી (ગ્લોસિના પાલપાલિસ) અને સ્લીપિંગ સિકનેસમાં ડેઝર્ટેશન સાથે 1913માં ડીએમ (DM) લીધું હતું. તેમણે [http://www.archive.org/details/naturalistonlake00carp ''એ નેચરાલિસ્ટ ઓન લેક વિક્ટોરીયા, વિથ એન એકાઉન્ટ ઓફ સ્લિપિંગ સિકનેસ એન્ડ ત્સે ત્સે માખી'' ; 1920. ][http://www.archive.org/details/naturalistonlake00carp ટી. એફ. અનવિન લિમિટેડ, લંડન; બાયોડાયવર્સિટી આર્કાઇવ] '''શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ''' *[http://entomology.ifas.ufl.edu/ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્ટોમોલોજી એન્ડ નેમાટોલોજી] યુનિવર્સિટી ઓફ ફ્લોરિડા ખાતે *[http://insects.tamu.edu/ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્ટોમોલોજી] ટેક્સાસ એ એન્ડ એમ (A&amp;M) યુનિવર્સિટી ખાતે *[http://lyman.mcgill.ca/ લાયમેન એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426003708/http://lyman.mcgill.ca/ |date=2017-04-26 }} મેકડોનાલ્ડ કેમ્પસ, મેકગિલ યુનિવર્સિટી ખાતે *[http://www.ag.purdue.edu/entm/Pages/default.aspx ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્ટોમોલોજી] પરડ્યુ યુનિવર્સિટી ખાતે ==પાદટીપો== {{Reflist}} [[Category:કીટ વિજ્ઞાન]] [[Category:આર્થ્રોપોડોલોજીના પેટાક્ષેત્રો]] 622cvh53r0uvz1jtguul9t46nzknr0l 0 30459 901079 884095 2026-05-21T05:54:12Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901079 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox automobile |name=Tata Indica |image=[[File:IndicaNew08.jpg|250px|Tata Indica 2006 version]] ''Tata Indica Vista'' |manufacturer=[[Tata Motors]] |production=1998&ndash;present |assembly = [[Pune, Maharashtra]], [[India]] |class=[[Supermini car]] |layout=[[FF layout]] |body_style= |engine= |transmission= |related= |similar=[[Suzuki Swift]]<br />[[Hyundai Getz]]<br />[[Chevrolet Aveo]]<br />[[Fiat Palio]]<br />[[Ford Focus]] |designer= }} '''ટાટા ઇન્ડિકા''' હેચબેક [[મોટરગાડી|ઓટોમોબાઇલ]] શ્રેણીની કાર છે જેનું [[ભારત|ભારત]]ની ટાટા મોટર્સ દ્વારા ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. તે ટાટા મોટર્સની પ્રથમ પેસેન્જર કાર છે અને તે ભારતમાં વિકસાવવામાં આવેલી પ્રથમ પેસેન્જર કાર હોવાનું પણ માનવામાં આવે છે. {{As of|2008|8}}, 910,000 કરતાં વધારે ઇન્ડિકાનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. ઇન્ડિકાનું સૌથી વધુ વેચાણ 2006-07માં 144,690 યુનિટનું હતું.<ref>{{cite web |author=Express News Service |url=http://www.expressindia.com/latest-news/allnew-indica-rolled-out-in-city/354387/ |title=All-new Indica rolled out in city |publisher=Expressindia.com |date=2008-08-28 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2012-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929065429/http://www.expressindia.com/latest-news/allnew-indica-rolled-out-in-city/354387/ |url-status=dead }}</ref> {{As of|2009|7|1|alt=Current}} ઇન્ડિકાનું માસિક વેચાણ 8000 યુનિટનું છે. આ મોડલને 2004ના અંતિમ તબક્કાથી [[યુરોપ|યુરોપ]], [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]] અને અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|author=3 Aug, 2009, 06.26PM IST,PTI |url=http://economictimes.indiatimes.com/News-by-Industry/Tata-Motors-sales-jump-18-pc-in-July/articleshow/4852949.cms |title=Tata Motors sales jump 18 pc in July |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2009-08-03 |access-date=2010-12-10}}</ref> ==ઇતિહાસ== ડિસેમ્બર 30, 1998ના રોજ ટાટા મોટર્સે (અગાઉ ટેલ્કો (TELCO)ના નામે જાણીતી)એ ભારતીય કંપની દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી સૌથી આધુનિક કારનું મોડલ ઇન્ડિકા રજૂ કર્યું. પ્રારંભિક સમયગાળામાં "દરેક કાર સાથે વધારે કાર"ના સૂત્ર સાથેની જાહેરાત ઝુંબેશે કારની અંદરની વધારે જગ્યા અને કિફાયતી કિંમતને કેન્દ્ર સ્થાને રાખ્યા હતા. 1999માં તેના અનાવરણના એક અઠવાડિયામાં, કંપનીને 115,000 જેટલા બુકિંગ મળ્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.tatamotors.com/our_world/rearview.php?version=text |title=Rearview |publisher=Tata Motors |date=2010-04-26 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206003027/http://www.tatamotors.com/our_world/rearview.php?version=text |url-status=dead }}</ref> બે વર્ષમાં ઇન્ડિકા તેની શ્રેણીની પ્રથમ નંબરની કાર બની ગઈ હતી. ટાટા મોટર્સ દ્વારા આંશિક રીતે ડિઝાઇન કરેલી અને વિકસાવેલી આ કાર આંતરિક રીતે 475ડીએલ (475DL) તરીકે ઓળખાતા 1.4 લિટર પેટ્રોલ/ડિઝલ આઇ4 (I4) પાંચ દરવાજા ધરાવતી કોમ્પેક્ટ હેચબેક કાર છે. ઘરઆંગણે તૈયાર કરવામાં આવેલું આ એન્જિન ટાટા દ્વારા તેની પરિવહન વાહનોની શ્રેણી અને એસયુવી (SUV)માં અગાઉ ઉપયોગમાં લેવાતા એન્જિન પરથી સ્ટ્રોકમાં ઘટાડો કરીને બનાવવામાં આવ્યું છે. મૂળ એન્જિનને 483ડીએલ (483DL) નામ આપવામાં આવ્યું હતું જે 4 સિલિન્ડર અને 83 મિમિ સ્ટ્રોક ધરાવતું હતું. ઇન્ડિકામાં એર કન્ડિશનિંગ અને ઇલેક્ટ્રિક વિન્ડોઝ જેવા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હતા, જે અગાઉ ભારતમાં માત્ર ઊંચી કિંમત ધરાવતી આયાતી કાર સુધી જ મર્યાદિત હતા. ત્રણ વર્ષ પછી ઇન્ડિકાને યુરોપિયન બજારમાં પ્રથમ વખત નિકાસ કરવામાં આવી અને 2003થી ઇન્ડિકાનું બેજ એન્જિનિયરિંગ કરાયું હતું અને યુકે (UK)માં તેને રોવર સીટીરોવર તરીકે વેચવામાં આવી. આ વાહનનું ઉત્પાદન એપ્રિલ 2005માં બંધ કરવામાં આવ્યું જ્યારે એમજી (MG) રોવરે દેવાળું નોંધાવ્યું અને પછીથી જ્યારે તેના નવા માલિક નાન્જિંગ ઓટોમોબાઇલે એમજી ((MG)) રોવર શ્રેણીની પોતાની આવૃત્તિનું 2007માં ઉત્પાદન શરૂ કર્યું તેથી આ કારનું ઉત્પાદન ફરીથી શરૂ થઈ શક્યું નહીં. બહારની બોડીની શૈલી (સ્ટાઇલ) ટાટા મોટર્સના કોન્ટ્રાક્ટ હેઠળ અને ટાટાની પોતાની ડિઝાઇન ટીમ સાથેના ઘનિષ્ઠ પરામર્શમાં રહીને ઇટાલિયન ડિઝાઇન હાઉસ આઇ.ડીઇ.એ (I.DE.A) ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા તૈયાર કરી હતી. જો કે, એન્જિન સ્વદેશી હતું. ==ઇન્ડિકા વી1 (V1) અને વી2 (V2) (1998ની રજૂઆત) (પ્રથમ પેઢી)== {{Infobox automobile | name = Indica V1 and V2 | image = [[Image:2000 Tata Indica.JPG|250px|The First Generation Tata Indica (V1)]] | manufacturer = | parent_company = | aka = Tata Indicab (panel van)<br />Tata B-Line<ref>{{cite web |url=http://www.tatasa.co.za/pdfs/b-line.pdf |title=Tata B-Line Specification |format=PDF |date= |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331104804/http://www.tatasa.co.za/pdfs/b-line.pdf |url-status=dead }}</ref> ([[South Africa]]) | production = 1998-present | assembly = [[Pune]], [[Maharashtra]], [[India]] | predecessor = | successor = | class = | body_style = 5-door [[hatchback]]<br />5-door [[panel van]] | layout = | platform = | engine = 1.2L {{convert|65.3|hp|abbr=on}} [[Straight-4|I4]]<br />1.4 L {{convert|70|hp|abbr=on}} [[Straight-4|I4]]<br />1.4 L {{convert|53.5|hp|abbr=on}} [[diesel engine|diesel]] [[Straight-4|I4]]<br />1.4 L {{convert|62|hp|abbr=on}} [[turbodiesel]] [[Straight-4|I4]]<br />1.4 L {{convert|68|hp|abbr=on}} [[Intercooled]] [[turbodiesel]] [[Straight-4|I4]]<br />1.4 L {{convert|70|hp|abbr=on}} [[DiCOR]] [[Straight-4|I4]] | transmission = 5-speed [[manual transmission|manual]] | wheelbase = {{convert|2400|mm}} | length = {{convert|3690|mm}}<br />Base: {{convert|3675|mm}} | width = {{convert|1665|mm}}<br />Top Version: {{convert|1485|mm}} | height = {{convert|1485|mm}}<br />Top Version: {{convert|1500|mm}} | weight = | fuel_capacity = | electric_range = | related = [[Tata Indigo]]<br />[[Rover CityRover]] | designer = [[I.DE.A Institute]] | sp = }} જ્યારે પ્રથમ વખત લોન્ચ કરવામાં આવી ત્યારે ઇન્ડિકા માટે તેના પ્રથમ ગ્રાહકો તરફથી ઘણી જ ફરીયાદો આવી, જેમણે દાવો કર્યો કે કાર કંપની દ્વારા આપવામાં આવેલા વચન મુજબ હોર્સપાવર કે ઇંધણની એવરેજ આપી શકતી નથી.{{Citation needed|date=April 2008}} ગ્રાહકોની ફરિયાદના જવાબમાં, ટાટા મોટર્સે કારના આંતરિક ભાગોમાં એન્જિનિયરિંગની રીતે ફેરફાર કર્યો અને ઇન્ડિકા વી2(V2) (વર્ઝન 2) રજૂ કરી, જેણે મોટાભાગની ફરિયાદો દૂર કરી અને ભારતીય ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગમાં સૌથી પસંદગીની એક કારમાં તરીકે ઉભરી આવી. પછીથી તેમાં ફરીથી સુધારા કરવામાં આવ્યા, હવે તેને "રીફ્રેશિંગલી ન્યૂ ઇન્ડિકા વી2 (V2)" તરીકે વેચવામાં આવી. ત્યારબાદ ઇન્ડિકાની નવી આવૃત્તિ, 2008ના પ્રારંભિક મહિનાઓમાં, ઇન્ડિકા વી2 ઝેટા (V2 Xeta) પેટ્રોલ રજૂ કરવામાં આવી, જે આદર્શ પરીક્ષણ પરિસ્થિતિમાં {{convert|70|PS|kW hp|abbr=on}} પાવર પ્રતિ લિટર 14 કિ.મીની એવરેજ સાથે આપે છે (લગભગ 33 એમપીજી (mpg) યુ.એસ (U.S.), ઇંધણની ખપત 7.1 લિટર પ્રતિ 100 કિ.મી).<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/iw/2006/01/22/stories/2006012201911500.htm|title=Tata's XETA|access-date=2008-01-16|work=thehindubusinessline.com}}</ref> ભારતીય શહેરોની સ્થિતિમાં, ઇંધણ કાર્યક્ષમતા 10 કિ.મી પ્રતિ લિટર (23.5 એમપીજી (mpg) યુ.એસ (U.S.), 10 લિટર પ્રતિ 100 કિ.મી) સુધી ઘટી શકે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.infibeam.com/SDP.action?catalogId=TATAINDICAXETAGLG2006 |title=Tata Indica Xeta GLG (Petrol) Price &#124; Buy Tata Car India |publisher=Infibeam.com |date= |access-date=2009-05-01 |archive-date=2009-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605205647/http://www.infibeam.com/SDP.action?catalogId=TATAINDICAXETAGLG2006 |url-status=dead }}</ref> વી1 (V1) અને વી2 (V2) દેખાવમાં સરખી લાગતી હોવાથી, ટાટાએ ઇન્ડિકાની શૈલીમાં 2004<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2004/01/20/stories/2004012004910300.htm |title=Indica new version launched |publisher=Hindu.com |date=2004-01-20 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2004-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040218120754/http://www.hindu.com/2004/01/20/stories/2004012004910300.htm |url-status=dead }}</ref> અને 2007માં સુધારા કર્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/iw/2007/01/14/stories/2007011401821700.htm |title=The new-look Indica |publisher=Thehindubusinessline.com |date=2007-01-14 |access-date=2010-12-10}}</ref> ભારતમાં ત્રણ આવૃત્તિ વિવિધ ટ્રીમ લેવલમાં ઉપલબ્ધ બનાવવામાં આવીઃ * ઇન્ડિકા વી2 (V2)- 1.4 લિટર ડિઝલ (ડીએલઇ (DLE) અને ડીએલએસ (DLS)માં કુદરતી રીતે ગેસ બહાર કાઢતું એન્જિન, ડિએલએસ (DLS)માં ટર્બોચાર્જ વિકલ્પ અને ડીએલજી (DLG) તથા ડીએલએક્સ (DLX)માં આંતરિક ઠંડક વિકલ્પ, ડીએલએસ (DLS) અને ડીએલજી (DLG)માં ડાઇકોર (DiCOR) એન્જિનની ઓફર સાથે); * ઇન્ડિકા વી2 ઝેટા (V2 XETA) – 1.2 લિટર પેટ્રોલ (જીએલ (GL): એસી (AC) સિવાય, જીએલઇ (GLE): એસી (AC) સાથે, જીએલએસ (GLS): એસી (AC) અને પાવર સ્ટીયરીંગ સાથે), 1.2 લિટર એલપીજી (LPG) (જીએલઇ (GLE) અને જીએલએસ (GLS) આવૃત્તિમાં જ ઉપલબ્ધ); * ઇન્ડિકેબઃ 1.4 લિટર કુદરતી રીતે ગેસ બહાર કાઢતું ડિઝલ એન્જિન (ડીએલ (DL) અને ડીએલઇ (DL)), સરખા માળખા પરંતુ ઓછા સુવિધા અને સગવડ સાથેની ઓછી કિંમતની કાર, જેનો ઉદ્દેશ ટેક્સી અને કોન્ટ્રાક્ટ પર આપવામાં આવતા વ્યાવસાયિક વાહન તરીકેના ઉપયોગનો હતો. પરિવહનના વ્યવસાયમાં રહેલા લોકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય કાર.<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19991109/ige09062.html |title=Indica, Mumbai's future taxi |publisher=Expressindia.com |date=1999-11-09 |access-date=2010-12-10}}</ref> [[File:AutoExpoIndica.jpg|thumb|left|ટાટા ઇન્ડિકા વી2 (V2)]] મૂળભૂત રીતે 1.4 લિટર પેટ્રોલ અને ડિઝલ એન્જિન, ટર્બોચાર્જ્ડ ડિઝલ એન્જિનમાં ઓફર કરાયેલી આ કાર ઓક્ટોબર 2005માં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી, 1.2 લિટર પેટ્રોલ એન્જિન નવેમ્બર 2006 અને ઇન્ડિકા વી2 (V2)ની ડાઇકોર (DiCOR) (ડિરેક્ટ ઇન્જેક્શન કોમન રેઇલ) ડિઝલ આવૃત્તિ જાન્યુઆરી 2008માં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. તેમાં 16 વાલ્વ, બે ઓવરહેડ કેમશાફ્ટ્સ, વિવિધ પ્રકારના જીઓમેટ્રી ટર્બોચાર્જર અને ઇન્ટરકૂલર આવેલા છે. ઊંચી કિંમતની જીએલજી (GLG), જીએલએક્સ (GLX), ડીએલજી (DLG), ડીએલએક્સ (DLX) આવૃત્તિઓ અને ટર્બો તથા ડીકોર ડિઝલ એન્જિન ઉપરાંત 1.4 લિટર પેટ્રોલ એન્જિનનું ઉત્પાદન નવી પેઢીની ઇન્ડિકા વિસ્ટાના લોન્ચ સાથે બંધ કરી દેવામાં આવ્યું. ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિનને ફરીથી ઓગસ્ટ 2010માં ટર્બોમેક્સ તરીકે ડીએલઇ (DLE) અને ડીએલએસ (DLS) ટ્રીમ લેવલ્સમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું. કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ (સીએનજી (CNG)) 2001માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું.<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2001/05/17/stories/0617000c.htm |title=Telco launches CNG version of Indica |publisher=Hinduonnet.com |date=2001-05-17 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820035328/http://www.hinduonnet.com/2001/05/17/stories/0617000c.htm |url-status=dead }}</ref> તેને ઇન્ડિકા વી2 ઝેટા (V2 Xeta)માં શ્રીમેન્કર ગેસ સર્વિસિસ ઇન્ડિયા દ્વારા ઉપલબ્ધ બનાવાયેલી ઓઇએમ (OEM) બેડિની કિટના માધ્યમથી વિકલ્પ તરીકે આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/07/21/stories/2006072102050500.htm |title=Tata Motors offers CNG options for Indica, Indigo |publisher=Thehindubusinessline.com |date=2006-07-21 |access-date=2010-12-10}}</ref> સીએનજી (CNG) સંબંધિત અનેક સમસ્યાઓ સામે આવતાં ટાટાએ વ્યવસ્થિત રીતે આ કારને બજારમાંથી પાછી ખેંચી લઈને મે 28-31, 2007 દરમિયાન ટાટા અને એઆરએઆઇ (ઓટોમોટિવ રીસર્ચ એસોસિયેશન ઓફ ઇન્ડિયા - (એઆરએઆઇ (ARAI)) દ્વારા પ્રમાણિત અને પરીક્ષણ કરાયેલા નવા સુધારેલા લેમડા સેન્સર ઇલેક્ટ્રોનિક કન્ટ્રોલ યુનિટ, બેડિની એમ્યુલેટર અને નવી વાયરીંગ સિસ્ટમ સહિતના બેડિની સાધનોને ફરીથી બેસાડ્યા. નવી સિસ્ટમ સાથે ટાટાનો ઉદ્દેશ ગેસ ડિલિવરી અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવાનો હતો.{{Citation needed|date=September 2008}} તેના ઘરઆંગણાના બજારમાં, ઇન્ડિકા ઘણી સારી આંતરિક ક્ષમતા પૂરી પાડે છે અને મારુતિ સુઝુકી સ્વિફ્ટ, મારુતિ વેગન-આર, મારુતિ અલ્ટો, હ્યુન્ડાઇ સેન્ટ્રો અને ફિયાટ પાલિઓની સાથે સ્પર્ધા કરે છે. જો કે, ડિઝલ મોડલને માત્ર નહિવત અથવા બિલકુલ સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડતો નથી કારણ કે ઇન્ડિકાની કિંમતે ખૂબ જ ઓછી કાર બજારમાં ઉપલબ્ધ છે. સરેરાશ વજનથી થોડું વધારે ચોખ્ખું વજનને કારણે હલકી કારની સરખામણીએ તેમાં મુસાફરી થોડી વધારે આરામદાયક બને છે. ફિયાટ અને મારુતિની સરખામણીએ ફિટ અને ફિનિશની ટીકા ચાલુ રહી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/hitchhikers-guide-to-hatchbacks/325777/2 |title=Hitchhiker’s guide to hatchbacks |publisher=Indianexpress.com |date=2008-06-22 |access-date=2010-12-10}}</ref> યુકે (UK)માં બેજ એન્જિનિયર્ડ મોડલને એમજી (MG) રોવર ગ્રૂપ દ્વારા આયાત કરવામાં આવ્યું હતું અને રોવર સીટીરોવર તરીકે વેચવામાં આવી હતી. અન્ય લોકપ્રિય વિદેશી બજારોમાં દક્ષિણ આફ્રિકાનો સમાવેશ થાય છે જ્યાં ઇન્ડિકા અને ઇન્ડિકેબ મોડલ (બી (B) લાઇન તરીકે ઓળખાતા)નું વેચાણ કરવામાં આવે છે. ઇન્ડિકા પ્લેટફોર્મે સંખ્યાબંધ મોડલને જન્મ આપ્યો છે, જેમાં પ્રમાણમાં નાની ઇન્ડિગો સીએસ (CS), લાંબા વ્હિલબેઝ ધરાવતી એક્સએલ (XL) અને ઇન્ડિગો મેરીના એસ્ટેટ સહિતની ટાટા ઇન્ડિગો થ્રી-બોક્સ સલૂનનો સમાવેશ થાય છે. ===ભારતીય બજારમાં ઇન્ડિકા વી2 (V2) પાછી ફરી=== ઇન્ડિકા વી2 (V2) ડીએલએસ (DLS) અને ડીએલઇ (DLE) મોડલ બીએસ-4 (BS-IV) ઉત્સર્જન માપદંડ સંતોષવામાં નિષ્ફળ રહ્યા અને તેમનું વેચાણ ભારતના મેટ્રો શહેરોમાં બંધ કરવામાં આવ્યું.ટાટાએ તાજેતરમાં ટર્બો ચાર્જ્ડ મોડલ ઇન્ડિકા વી2 (v2) ઇન્ડિકા ટર્બોમેક્સ રજૂ કર્યું જેણે બીએસ-4 (BS-IV) ઉત્સર્જન નિયમો સંતોષ્યા. '''એક્સેસરીઝ અને વૈકલ્પિક વધારાની સુવિધાઓ''' ઇન્ડિકા માટે નીચેની એક્સેસરીઝ ઉપલબ્ધ છેઃ * પાવર સ્ટીયરીંગ * એચવીએસી (HVAC)- હિટર, વેન્ટિલેશન અને એર કન્ડિશનિંગ * ટર્બોચાર્જર અને ઇન્ટરકૂલર * એલોય વ્હિલ્સ * પાવર વિન્ડોઝ * રીમોટ કી-લેસ એન્ટ્રી સાથે સેન્ટ્રલ લોકિંગ * વેન્ટિલેટેડ ડિસ્ક બ્રેક્સ * 4 સ્પોક સ્ટીયરીંગ વ્હિલ * ટીન્ટેડ વિન્ડશિલ્ડ્સ * વધારે શક્તિશાળી ફોગ લેમ્પ્સ * ઇન્ટીગ્રેટેડ એલઇડી (LED) સ્ટોપ લેમ્પ સાથેના રીયર સ્પોઇલર * વૈભવી બદામી/કાળા રંગના ઇન્ટીરીયર્સ * રાત્રે જોવામાં સરળતા સાથેના રીયર વ્યૂ મીરર * સાઇલેન્સર પર ક્રોમ ટીપ, ગ્રીલ અને બોનેટ પર ક્રોમ લાઇનિંગ * ઓડિયો વોર્નિંગ/ડ્રાઇવર પેસેન્જર સીટબેલ્ટ, ખૂલ્લા દરવાજાની ચેતવણી * ટેકોમીટર (પસંદગીના મોડલ્સમાં) * પાછલા દરવાજામાં બાળકો માટેનું લોક (પસંદગીના મોડલ્સમાં) * એલોય પેડલ્સ ==ઇન્ડિકા વિસ્ટા (2008- રજૂઆત) (બીજી પેઢી)== {{Infobox automobile | name = Indica Vista | image = | manufacturer = | parent_company = | aka = Tata Indica V3<br />Tata Vista<ref>{{it}}[http://www.quattroruote.it/news/articolo.cfm?codice=255633 (Quattroruote) Tata Vista: passaporto indiano, cuore italiano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621043349/http://www.quattroruote.it/news/articolo.cfm?codice=255633 |date=2010-06-21 }}</ref> ([[Italy]])<br />Tata Vista Ego<ref>{{cite web |url=http://www.tatasa.co.za/pdfs/vistaego.pdf |title=Tata Vista Ego specification |format=PDF |date= |access-date=2010-12-13 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428133803/http://www.tatasa.co.za/pdfs/vistaego.pdf |url-status=dead }}</ref> ([[South Africa]]) | production = 2008-present | assembly = [[Pune]], [[Maharashtra]], [[India]] | predecessor = | successor = | class = | body_style = 5-door [[hatchback]] | layout = | platform = | engine = 1.2 L {{convert|65|hp|abbr=on}} [[Fully Integrated Robotised Engine|''Fire'']] [[Straight-4|I4]]<br />1.4 L {{convert|71|hp|abbr=on}} [[turbodiesel]] [[Straight-4|I4]]<br />1.3 L {{convert|75|hp|abbr=on}} ''[[Multijet]]'' [[Straight-4|I4]] | transmission = 5-speed manual | wheelbase = {{convert|2470|mm}} | length = {{convert|3795|mm}} | width = {{convert|1695|mm}} | height = {{convert|1550|mm}} | weight = | fuel_capacity = | electric_range = | related = [[Tata Indigo|Tata Indigo Manza]]<br />[[Fiat Linea]]<br />[[Fiat Grande Punto|Fiat Punto (310)]] | designer = Tata Motors, evolution of V2 | sp = }} ઇન્ડિકા વિસ્ટાનું અનાવરણ નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલા 9મા ઓટો એક્સ્પોમાં કરવામાં આવ્યું હતું. ઇન્ડિકા વિસ્ટાએ ઇન્ડિકાને નવો ઓપ આપીને બનાવેલું મોડલ નથી. તેને સંપૂર્ણ નવા પ્લેટફોર્મ પર રજૂ કરવામાં આવી છે અને વર્તમાન ઇન્ડિકા સાથે તેનો કોઈ સુમેળ નથી. આ નવું મોડલ અગાઉની ઇન્ડિકા કરતાં મોટું છે, તે {{convert|2470|mm|in|1|abbr=on}} વ્હિલબેઝ સાથે {{convert|3795|mm|in|1|abbr=on}} જેટલી લાંબી છે. ઇન્ડિકા વિસ્ટામાં બે નવા એન્જિન છે, 1.3 લિટર ક્વોડ્રા જેટ કોમન રેઇલ ડિરેક્ટ ઇન્જેક્શન ડિઝલ અને 1.2 લિટર સફાયર એમપીએફઆઇ વીવીટી (MPFI VVT) પેટ્રોલ એન્જિન. તે 1.4 લિટર ટીડીઆઇ (TDi) (ટર્બો ડિઝલ) એન્જિનમાં પણ ઉપલબ્ધ છે. ક્વોડ્રા જેટ (ફિયાટ જેટીડી (JTD))નું ઉત્પાદન ટાટા-ફિયાટના સંયુક્ત સાહસ દ્વારા રંજનગાંવમાં ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.<ref name="tata.com">{{cite web|url=http://www.tata.com/tata_motors/releases/20080109.htm|title=Tata Motors launches new vehicle models at the New Delhi Auto Expo|access-date=2008-01-10|work=tata.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306201715/http://www.tata.com/tata_motors/releases/20080109.htm|archive-date=2008-03-06|url-status=dead}}</ref> ઇન્ડિકા વિસ્ટા, લોન્ચ સુધી ઇન્ડિકા વી3 (V3) તરીકેની અફવા ધરાવતી, ઓગસ્ટ 2008માં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/08/24/stories/2008082456171500.htm |title=All-new Indica Vista launched |publisher=Hindu.com |date=2008-08-24 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2008-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080826064146/http://www.hindu.com/2008/08/24/stories/2008082456171500.htm |url-status=dead }}</ref> ===ટાટા ઇન્ડિકા વિસ્ટાના સ્પેસિફિકેશન્સ=== {| class="wikitable" style="font-size:97%;text-align:center" |- ! ! 1.4 ટીડીઆઇ (TDI) ! 1.3 ક્વાડ્રાજેટ ! 1.2 સફાયર |- | style="text-align:right;"| મહત્તમ ઝડપ | - || - || - |- | style="text-align:right;"| 0 થી 100&nbsp;કિલોમીટર પ્રતિ કલાક (62&nbsp;એમપીએચ (mph)) | - || - || - |- | style="text-align:right;"| એન્જિનનો પ્રકાર | 475 આઇડીઆઇ (IDI) ટર્બો || 1.3 લિટર એસડીઇ (SDE) કોમન, ક્વાડ્રાજેટ ડિઝલ એન્જિન || ન્યૂ 1.2 લિટર, એમપીએફઆઇ (MPFI), સફાયર પેટ્રોલ એન્જિન |- | style="text-align:right;"| અંતર | {{convert|1405|cc|abbr=on}} || {{convert|1248|cc|abbr=on}} || {{convert|1172|cc|abbr=on}} |- | style="text-align:right;"| પાવર | {{convert|71|PS|kW hp|abbr=on}} @ 4500 આરપીએમ (rpm) || {{convert|75|PS|kW hp|abbr=on}} @ 4000 આરપીએમ (rpm) || {{convert|65|PS|kW hp|abbr=on}} @ 5500 આરપીએમ (rpm) |- | style="text-align:right;"| ટોર્ક | {{convert|135|N.m|abbr=on}} @2500 આરપીએમ (rpm) || {{convert|190|N.m|abbr=on}} @1750 આરપીએમ (rpm) || {{convert|96|N.m|abbr=on}} @3000 આરપીએમ (rpm) |- | style="text-align:right;"| વાલ્વ મિકેનિઝમ | - || - || - |- | style="text-align:right;"| સિલિન્ડર કન્ફિગ્યુરેશન | ઇનલાઇન 4 || ઇનલાઇન 4 || ઇનલાઇન 4 |- | style="text-align:right;"| ઈંધણનો પ્રકાર | ડિઝલ || ડિઝલ || પેટ્રોલ |- | style="text-align:right;"| ઇંધણ પ્રણાલી | આઇડી ટીસી (ID TC) || સીઆરડીઆઇ (CRDI) || એમપીએફઆઇ (MPFI) |- | style="text-align:right;"| લઘુત્તમ વળાંક ત્રિજ્યા | - || - || - |- | style="text-align:right;"| પૈડાનું કદ | {{convert|14|in|abbr=on}} || {{convert|14|in|abbr=on}} || {{convert|13|in|abbr=on}} |- | style="text-align:right;"| ટાઇર્સ | 175 / 65 R14 (ટ્યુબહીન) || 175 / 65 R14 (ટ્યુબહીન)|| 175 / 70 R 13 (ટ્યુબહીન) |- | style="text-align:right;"| ગ્રાઉન્ડ ક્લિયરન્સ | 165&nbsp;મિમિ (6.5&nbsp;ઇંચ) || 165&nbsp;મિમિ (6.5&nbsp;ઇંચ) || 165&nbsp;મીમી (6.5&nbsp;ઇંચ) |} ===ટાટા ઇન્ડિકા વિસ્ટા ઇવી (EV)=== [[File:Tata Indica EV (MIAS).JPG|thumb|right|ટાટા ઇન્ડિકા ઇવી (EV)]] [[File:Tata Indica EV Engine bay.jpg|thumb|right|ટાટા ઇન્ડિકા ઇવી (EV) એન્જિન બે]] {{Splitsection|Tata Indica Vista EV|date=January 2011}} {{See also|Tata Nano#Electric vehicle}} ઇન્ડિકા વિસ્ટાનું ઇલેક્ટ્રિક મોડલ ઇન્ડિકા વિસ્ટા ઇવી (EV) ભારતમાં 2011માં લોન્ચ કરવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2009/11/25/stories/2009112551680200.htm |title=Tatas may launch electric Indica by early 2011 |publisher=The Hindu Business Line |date=2009-11-25 |access-date=2010-02-24}}</ref> ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ ઇન્ડિકા વિસ્ટા પર આધારિત છે. એક વખત ચાર્જ કર્યા બાદ કાર ફૂલ ઇલેક્ટ્રિક મોટર પર 200 કિલોમીટર સુધી ચાલી શકે છે. કારને 2008ના છેલ્લા ત્રિમાસિક ગાળાથી બહાર બાડવામાં આવી હતી<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=4a568fd5-921a-4ceb-862f-37ea067cdb79&&Headline=Tatas+plan+to+drive+out+electric+car&strParent=strParentID |title=Tatas plan to drive out electric car on Indica platform |publisher=Hindustantimes.com |date=2008-07-27 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126155459/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=4a568fd5-921a-4ceb-862f-37ea067cdb79&&Headline=Tatas+plan+to+drive+out+electric+car&strParent=strParentID |url-status=dead }}</ref> અને સ્પેઇનમાં તેને 2010-08-15થી [[wikt:roll out|બહાર પાડવામાં આવી]] હતી.<ref>{{cite web |url=http://movele.ayesa.es/movele2/muestraVehiculos.php |title=bases |publisher=Movele.ayesa.es |date= |access-date=2009-10-17 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822055619/http://movele.ayesa.es/movele2/muestraVehiculos.php |url-status=dead }}</ref> કંપનીએ એવો નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ઇલેક્ટ્રિક ઇન્ડિકા ભારતમાં લગભગ 2010માં લોન્ચ કરવામાં આવશે, પરંતુ તેની કિંમત જણાવી ન હતી. આ વાહનને નોર્વેમાં 2009માં લોન્ચ કરવામાં આવશે <ref>{{cite web |url=http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=104970025&docId=l:846836097 |title=Tata Motors Unveils Electric Versions Of Indica And Ace |publisher=.lexisnexis.com |date= |access-date=2010-12-10 |archive-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521144028/http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=104970025&docId=l:846836097 |url-status=dead }}</ref> અને કોન્ટીનેન્ટલ યુરોપ અને યુકે (UK)માં તેનું વેચાણ શરૂ કરવામાં આવશે.<ref name="autonews1">http://www.autonews.com/article/20090304/ANE02/903049987/1193</ref> 2009માં યુકે (UK) સરકારે (બિઝનેસ સેક્રેટરી લોર્ડ મેન્ડલસને) યુકે (UK)માં ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ્સના ઉત્પાદનને ટેકો આપવા માટે ટાટાને 10 મિલયન પાઉન્ડ (11.09 મિલિયન યુરો)ની લોન આપવાની જાહેરાત કરી હતી.<ref name="autocar1">{{cite web|date=18 September 2009 |url=http://www.autocar.co.uk/News/NewsArticle/AllCars/243401/ |title=Tata gets £10m UK loan |publisher=Autocar.co.uk |date=2009-09-18 |access-date=2009-10-17}}</ref> ટાટા મોટર્સની યુકે (UK)ની પેટાકંપની, ટાટા મોટર્સ યુરોપિયન ટેકનિકલ સેન્ટરે ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ્સ માટેના નવીનતમ ઉકેલોના વિકાસમાં પ્રવિણતા ધરાવતી નોર્વેની ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ ટેકનોલોજી કંપની મિલ્જો ગ્રેનલેન્ડ ઇનોવેશનનો 50.3 ટકા હિસ્સો 1.93 મિલિયન ડોલરમાં ખરીદ્યો છે અને ઇલેક્ટ્રિક ઇન્ડિકા હેચબેક 2010માં યુરોપમાં લોન્ચ કરવાનું આયોજન ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.tata.com/media/releases/inside.aspx?artid=D8J398/KAjI= |title=TMETC acquires 50.3 per cent stake in Norway’s Miljo Grenland/Innovasjon; to launch first electric vehicle, Indica EV, in 2009 |publisher=Tata.com |date=2008-10-14 |access-date=2010-12-10 |archive-date=2013-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730110821/http://www.tata.com/media/releases/inside.aspx?artid=D8J398%2FKAjI%3D |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Industry consultancy Ipsos' Greater China region |url=http://www.just-auto.com/article.aspx?id=96329&lk=dm |title=INDIA [photo added 15:45BST&#93;: Tata to launch EV next year |publisher=Just-auto.com |date= |access-date=2010-12-10 |archive-date=2009-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329062948/http://www.just-auto.com/article.aspx?id=96329&lk=dm |url-status=dead }}</ref> ઇલેક્ટ્રોવાયા ટાટા મોટર્સ અને મિલ્જો ગ્રનલેન્ડ ઇનોવેશન સાથે બેટરી ઉત્પાદન અને ઇલેક્ટ્રિક કાર ઇલેક્ટ્રોવાયાની લિથિયમ આયોન સુપરપોલિમર બેટરી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે તે માટે ભાગીદારી કરી રહી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.greencarcongress.com/2008/10/electrovaya-par.html |title=Electrovaya Partners with Tata Motors and Miljø to Launch Electric Car and Battery Production in Norway |publisher=Greencarcongress.com |date=2008-10-14 |access-date=2010-12-10}}</ref> ઇન્ડિકા વિસ્ટા ઇવી (EV) સંપૂર્ણ ચાર્જ<ref name="autonews1"></ref> કરવા પર {{convert|200|km|abbr=on}} શ્રેણી અને {{convert|105|km/h}} ઉચ્ચતમ ઝડપ ધરાવે છે.<ref name="autocar1"></ref> 0થી 60 કિ.મી પ્રતિ કલાક 10 સેકન્ડ કરતાં ઓછા સમયમાં સાથે. આ લક્ષ્યાંક સિદ્ધ કરવા માટે, ટીએમ4 (TM4) ઇલેક્ટ્રોડાયનેમિક સિસ્ટમ્સ (હાઇડ્રો-ક્વિબેકની પેટા કંપની) કાર્યક્ષમ એમઓમેગાટીઆઇવીઇટીએમ(MФTIVETM) શ્રેણી ઇલેક્ટ્રિક મોટર પૂરી પાડે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.hydroquebec.com/4d_includes/of_interest/PcAN2009-005.htm |title=Aperçu COM 2009-005 An |publisher=Hydroquebec.com |date=2009-01-15 |access-date=2009-05-01 |archive-date=2009-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511182323/http://www.hydroquebec.com/4d_includes/of_interest/PcAN2009-005.htm |url-status=dead }}</ref> ટાટા ઇન્ડિકા વિસ્ટા ઇવીએક્સ (EVX)ને પ્રોગ્રેસિવ ઇન્શ્યોરન્સ ઓટોમોટિવ એક્સ પ્રાઇઝમાંથી ચારમાંથી ત્રીજા રાઉન્ડ પછી પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.progressiveautoxprize.org/team-central |title=Competition Results &#124; Progressive Automotive XPRIZE |publisher=Progressiveautoxprize.org |date= |access-date=2010-12-12 |archive-date=2010-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222071040/http://www.progressiveautoxprize.org/team-central |url-status=dead }}</ref> સ્પેઇનમાં તેની કિંમત {{euro|30,000}} કરતાં ઓછી છે.<ref>https://archive.is/20120710105501/motor.terra.es/novedades-coches/articulo/tata-indica-vista-ev-55121.htm</ref><ref>https://archive.is/20120710105501/motor.terra.es/novedades-coches/articulo/tata-indica-vista-ev-55121.htm</ref> ===ઇન્ડિકા વિસ્ટા કન્સેપ્ટ એસ (S)=== ઇન્ડિકા વિસ્ટા કન્સેપ્ટ એસ (S)ના ડિઝાઇન કૌશલ્યોને પ્રદર્શિત કરવા ડિઝાઇનના અભ્યાસ માટે ટાટાએ 2010માં દિલ્હી ઓટો એક્સ્પોમાં તેને રજૂ કરવામાં આવી હતી. ==ઇન્ડિકા સિલહટ કન્સેપ્ટ કાર== ભારતના 2006ના નવી દિલ્હી ખાતેના ઓટો એક્સ્પોમાં, ટાટાએ ઇન્ડિકા સિલહટ કન્સેપ્ટ કાર, પાછલા વ્હિલથી ડ્રાઇવિંગ, વિસ્તૃત બોડીવર્ક અને 3.5 લિટર {{Convert|330|hp|kW|0|abbr=on}}વી6 (V6) ધરાવતી અલગ પ્રકારની, ઉચ્ચતમ પ્રદર્શન ધરાવતી ઇન્ડિકા, રજૂ કરી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.autocarindia.com/new/Information.asp?id=1663 |title=:: ઓટોકાર ઇન્ડિયા- કાર એન્ડ બાઇક મેગેઝિન :: |access-date=2011-02-25 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927195125/http://www.autocarindia.com/new/Information.asp?id=1663 |url-status=dead }}</ref> આ કાર માત્ર 4.5 સેન્ડમાં 0-100 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપ મેળવવા સક્ષમ છે, અને {{convert|270|km/h|abbr=on}}ની સૌથી વધારે ઝડપ ધરાવે છે. સિલહટ હાલમાં માત્ર કન્સેપ્ટ વ્હિકલ છે, અને તે સ્ટાન્ડર્ડ ઇન્ડિકાથી સાવ જ અલગ છે. ==ઇન્ડિકા રેલી વર્ઝન== સ્પોર્ટીંગ સસ્પેન્શન સાથેની અને {{convert|180|km/h|abbr=on}} માટે સક્ષમ હોમોલોગેટેડ 1500 સીસી (cc) 115 બીએચપી (bhp) (86 કેડબલ્યુ (kW)) ઇન્ડિકા ટાટા મોડર્સ અને જેયેમ ઓટોમોટીવ્સના જે. આનંદે સાથે મળીને તૈયાર કરી છે. ==આ પણ જુઓ== *કારની સરખામણી (ભારત) *ટાટા ઇન્ડિગો *[[ટાટા નેનો|ટાટા નેનો]] *ટાટા મોટર્સ *ટીએમ4 (TM4) ઇલેક્ટ્રોડાયનેમિક સિસ્ટમ્સ *મિત્યુબિશી આઇ એમઆઇઇવી (i MiEV) ==સંદર્ભો== {{reflist}} ઇન્ડિકા વી2 (v2) પેટ્રોલ અને ડિઝલ એમ બંને પ્રકારના ઇંધણ પર એક સાથે ચાલી શકે તે પ્રકારના એન્જિન સાથે લોન્ચ કરવામાં આવેલી કાર હતી. ==બાહ્ય લિંક્સ== * [http://cars.tatamotors.com/indica/indicavista/index.html ટાટા ઇન્ડિકા વિસ્ટા સત્તાવાર સાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203024141/http://cars.tatamotors.com/indica/indicavista/index.html |date=2011-02-03 }} * [http://indica.tatamotors.com/ ઇન્ડિકા સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517071727/http://indica.tatamotors.com/ |date=2008-05-17 }} * [http://www.tatasa.co.za ટાટા વેબસાઇટ દક્ષિણ આફ્રિકા] * [http://www.indiancarsbikes.in/cars/tata-indica-concept-electric-vehicle-nano-auto-expo-2010-2241/ ટાટા ઇન્ડિકા ઇવી (EV)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209172321/http://www.indiancarsbikes.in/cars/tata-indica-concept-electric-vehicle-nano-auto-expo-2010-2241/ |date=2011-02-09 }} * [http://www.carsalesindia.com/Tata/Indica%20Vista/Tata_Indica%20Vista.html ટાટા ઇન્ડિકા વિસ્ટા મોડલ્સ અને કિંમતની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212104840/http://carsalesindia.com/Tata/Indica%20Vista/Tata_Indica%20Vista.html |date=2010-12-12 }} {{Tata Motors}} {{Tata Timeline}} [[Category:ટાટાના વાહનો]] [[Category:સીટી કાર્સ]] [[Category:હેચબેક્સ]] [[Category:ફ્રન્ટ વ્હિલ ડ્રાઇવ વાહનો]] [[Category:1990ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ્સ]] [[Category:2000ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ્સ]] [[Category:1998માં રજૂ કરવામાં આવેલા વાહનો]] [[Category:2008માં રજૂ કરવામાં આવેલા વાહનો]] [[Category:ઇલેક્ટ્રિક કાર]] [[Category:બેટરી ઇલેક્ટ્રિક કાર]] [[શ્રેણી:મોટરગાડી]] rw9cty7snkdlrqmqddp2x2z6ddxq4kr 0 31006 901072 901022 2026-05-20T18:12:44Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901072 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10¹⁹ દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10²²થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] qunjlmewnd433isygjads7jrs8pwgzc 0 31798 901074 895090 2026-05-21T04:58:46Z CommonsDelinker 264 Replacing President_Ronald_Reagan_and_Nancy_Reagan_with_Bill_Clinton_and_Hillary_Clinton_walking_in_the_Cross_Hall.jpg with [[File:President_Ronald_Reagan_Nancy_Reagan_Bill_Clinton_and_Hillary_Clinton_Walking_in_Cross_Hall_During_a_Dinner_Honoring_Nation' 901074 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox Officeholder |name = Hillary Rodham Clinton |image = Hillary Clinton official Secretary of State portrait crop.jpg |office = [[List of Secretaries of State of the United States|67th]] [[United States Secretary of State]] |president = [[Barack Obama]] |deputy = [[Jim Steinberg]] |term_start = January 21, 2009 |term_end = |predecessor = [[Condoleezza Rice]] |successor = |jr/sr2 = United States Senator |state2 = [[New York]] |term_start2 = January 3, 2001 |term_end2 = January 21, 2009 |preceded2 = [[Daniel Patrick Moynihan]] |succeeded2 = [[Kirsten Gillibrand]] |office3 = [[First Lady of the United States]] |term_start3 = January 20, 1993 |term_end3 = January 20, 2001 |preceded3 = [[Barbara Bush]] |succeeded3 = [[Laura Bush]] |office4 = [[First Lady of Arkansas]] |term_start4 = January 11, 1983 |term_end4 = December 12, 1992 |predecessor4 = [[Frank D. White|Gay Daniels White]] |successor4 = [[Jim Guy Tucker|Betty Tucker]] |term_start5 = January 9, 1979 |term_end5 = January 19, 1981 |predecessor5 = [[David Pryor|Barbara Pryor]] |successor5 = [[Frank D. White|Gay Daniels White]] |birth_date = {{birth date and age|1947|10|26}} |birth_place = [[Chicago]], [[Illinois]], U.S. |death_date = |death_place = |party = [[Democratic Party (United States)|Democratic Party]] |spouse = [[Bill Clinton]] |children = [[Chelsea Clinton|Chelsea]] |residence = [[Chappaqua, New York|Chappaqua]], [[United States]] |alma_mater = [[Wellesley College]]<br /> (B.A.) [[Yale Law School]] [[(J.D.)]] |profession = [[Lawyer]] |religion = [[United Methodist Church|Methodist]] |signature = Hillary Rodham Clinton Signature.svg |website = [http://www.state.gov/secretary/index.htm Official website] }} {{HillaryRodhamClintonSegmentsUnderInfoBox}} '''હિલેરી ડિયાન રોધામ ક્લિન્ટન''' ({{pron-en|ˈhɪləri daɪˈæn ˈrɒdəm ˈklɪntən}}; જન્મ 26 ઓક્ટોબર, 1947ના રોજ) 67મા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ છે, જેઓ પ્રેસિડેન્ટ બરાક ઓબામાના વહીવટી તંત્રમાં સેવા આપે છે. તેઓ 2001થી 2009 સુધી ન્યુ યોર્ક માટેના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર રહ્યા હતા. 42મા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રેસિડેન્ટ, બીલ ક્લિન્ટનના પત્ની તરીકે, તેઓ 1993થી 2001 સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા રહ્યા હતા. 2008 ચુંટણીમાં, ક્લિન્ટન ડેમોક્રેટિક પ્રમુખપદના નોમિનેશન માટે અગ્રણી ઉમેદવાર હતા. ઇલીનોઇસના વતને, હિલેરી રોધામની વેલેસ્લી કોલેજ ખાતે પ્રારંભિક વક્તા તરીકે પ્રથમ વિદ્યાર્થી માટે પોતાની ટિપ્પણીએ 1969માં રાષ્ટ્રીય ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું. તેમણે 1973માં યેલ લો સ્કુલમાંથી સ્નાતક થયા બાદ કાયદામાં કારકીર્દીનો પ્રારંભ કર્યો હતો. કોંગ્રેશનલ કાનૂની સલાહકાર તરીકે સંકોચ થતા તેઓ 1974માં આરકાન્સાસ જતા રહ્યા હતા અને 1975માં બીલ ક્લિન્ટનને પરણ્યા હતા. રોધામે 1977માં આરકાન્સાસ એડવોકેટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એન્ડ ફેમિલીઝની સહસ્થાપના કરી હતી અને 1978માં લીગલ સર્વિસ કોર્પોરેશનના પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ બન્યા હતા. રોઝ લો ફર્મ ખાતે પ્રથમ મહિલા ભાગીદાર હોવાની સાથે, તેઓ અમેરિકામાં ટોચના અત્યંત પ્રભાવશાળી વકીલોમાં બીજી વખત તેમનું નામ આવરી લેવામાં આવ્યું હતું. પતિ બીલ ક્લિન્ટન ગવર્નર હોવાથી 1979થી 1981 અને 1983થી 1992 સુધી આરકાન્સાસના પ્રથમ મહિલા રહ્યા હતા, તેમણે આરકાન્સાસની શૈક્ષણિક વ્યવસ્થામાં સુધારો લાવવા માટેના કાર્ય દળનું સફળતાપૂર્વક નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેઓ વોલ માર્ટ અને વિવિધ અન્ય કોર્પોરેશનોના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટરમાં રહ્યા હતા. 1994માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા તરીકે તેમના મોટા કાર્ય એવા ક્લિન્ટન હેલ્થ કેર પ્લાનને યુ.એસ. કોંગ્રેસ પાસેથી મંજૂરી મળવામાં નિષ્ફળતા પ્રાપ્ત થઇ હતી. જોકે, 1997 અને 1999માં, ક્લિન્ટને સ્ટેટ ચિલ્ડ્રન્સ હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રોગ્રામ, એડોપ્શન એન્ડ સેઇફ ફેમિલીઝ એક્ટ, અને ફોસ્ટર કેર ઇન્ડિપેન્ડન્સ એક્ટની રચના કરવાની તરફેણમાં ભાગ ભજવ્યો હતો. પ્રથમ મહિલા તરીકેના તેમના વર્ષોએ અમેરિકન જનતા પાસેથી અનેક દિશાઓમાંથી પ્રતિભાવ મેળવ્યો હતો. સમન્સ મેળવનાર તેઓ ફર્સ્ટ લેડી હતા, વ્હાઇટવોટર વિવાદને કારણે 1996માં તેમને ગ્રાન્ડ જ્યુરી સમક્ષ સંબધન આપવું પડ્યું હતું, પરંતુ તેમાં કશુ ખોટુ કર્યા હોવાનો તેમજ તેમના પતિના વહીવટ દરમિયાનની અન્ય વિવિધ તપાસોમાં તેમની પર આરોપ મૂકાયો ન હતો. 1998માં લેવિન્સ્કી કૌભાંડને પગલે તેમના લગ્નની સ્થિતિ અંગે નોંધપાત્ર માત્રામાં અટકળો થઇ હતી. ન્યુ યોર્ક સ્ટેટમાં જતા પહેલા ક્લિન્ટન 2000માં યુ.એસ. સેનેટર તરીકે ચુંટાયા હતા. તે ચુંટણીને અમેરિકન પ્રથમ મહિલાએ જાહેર ઓફિસ સંભાળી હતી તે રીતે જાવામાં આવી હતી; ક્લિન્ટન સ્ટેટને રજૂ કરનાર પ્રથમ મહિલા સેનેટર પણ હતા. સેનેટમાં, તેમણે પ્રારંભમાં કેટલા વિદેશી મુદ્દાઓ પર બુશ વહીવટીતંત્રને ટેકો આપ્યો હતો, જેમાં ઇરાક યુદ્ધ ઠરાવમાટેના મતનો પણ સમાવેશ થતો હતો. પરિણામે, તેમણે ઇરાકમાં યુદ્ધ અને મોટા ભાગના સ્થાનિક મુદ્દાઓમાં વહીવટીતંત્રની વર્તણૂંક સામે તેનો વિરોધ કર્યો હતો. સેનેટર ક્લિન્ટનને 2006માં બહોળા ગાળા દ્વારા દર્શાવાયા હતા. 2008 પ્રમુખપદ નોમિનેશન સ્પર્ધામાં, હિલેરી ક્લિન્ટને અમેરિકન ઇતિહાસમાં અન્ય કોઇ મહિલાની તુલનામાં વધુ પ્રાથમિક ચુંટણીઓ અને પ્રતિનિધિઓ પર જીત મેળવી હતી, પરંતુ સેનેટર બરાક ઓબામા બહુ ઓછા મતે હારી ગયા હતા. સ્ટેટ સેક્રેટરી તરીકે ક્લિન્ટન પ્રેસિડેન્ટની કેબિનેટમાં સેવા આપનાર પ્રથમ ભૂતપૂર્વ મહિલા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. == પૂર્વ જીવન અને શિક્ષણ == === પ્રારંભિક જીવન === હિલેરી ડિયાન રોધામ<ref group="nb" name="ex01">1995માં, હિલેરી ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે તેમની માતાનું નામ સર એડમુંડ હિલેરી પાછળ પડ્યું છે, જેઓ શેરપા તેન્ઝીંગ સાથે હતા, તેઓ માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર ચડનાર પ્રથમ પર્વતારોહક હતા, અને તેજ કારણે તેમના નામમાં અસાધારણ "બે એલ" આવે છે. જોકે, એવરેસ્ટ પર ચડવાનું 1953 સુધી, તેમના જન્મના પાંચ વર્ષ કરતા વધુ ગાળા સુધી શક્ય બન્યું ન હતુ. ઓક્ટોબર 2006માં, ક્લિન્ટનના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે તેમનું નામ પર્વત પર ચડનારના નામ પરથી પડ્યું નથી. તેને બદલે, તેમના નામની ઉત્પત્તિનું કારણ "તેમની માતાએ તેમની પુત્રીની મહાનતાને પ્રેરણા આપવા માટે પરિવારની મધુર વાતો કરી હતી તે છે, તે મહાન પરિણામોને મે ઉમેર્યા છે." જુઓ {{Cite news |title=Hillary, Not as in the Mount Everest Guy |url=http://www.nytimes.com/2006/10/17/nyregion/17hillary.html |author=Hakim, Danny |work=The New York Times|date=2006-10-17 |access-date=2008-04-25}}</ref>નો જન્મ શિકાગો, ઇલીનોઇસમાં એજવોટર હોસ્પિટલમાં થયો હતો. <ref name="Whitehouse.gov"/><ref>{{cite web |url=http://www.edgewaterhistory.org/articles/index.html?v14-3-4.html |title=Edgewater Hospital 1929–2001 |author=O'Laughlin, Dania |work=Edgewater Historical Society |date=Summer 2003 |access-date=2007-06-10 }}</ref> તેઓ સૌપ્રથમ વખત શિકાગોમાં યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટમાં મોટા થયા હતા અને ત્યાર બાદ ત્રણ વર્ષની ઉંમરથી પેટાવિસ્તાર પાર્ક રિજ, ઇલીનોઇસમાં મોટા થયા હતા.<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=18, 34}}</ref> તેમના પિતા, હઘ એલ્સવર્થ રોધામ, વેલ્શ અને ઇંગ્લીશ સ્થળાંતરીતના પુત્ર હતા;<ref name="nehgs">{{cite web |author=Roberts, Gary Boyd |url=http://www.newenglandancestors.org/research/services/articles_ancestry_hillary_clinton.asp |title=Notes on the Ancestry of Senator Hillary Rodham Clinton |publisher=[[New England Historic Genealogical Society]] |access-date=2008-05-25 |archive-date=2008-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080605050854/http://www.newenglandancestors.org/research/services/articles_ancestry_hillary_clinton.asp |url-status=dead }}</ref> તેમણે કાપડ ઉદ્યોગમાં સફળ નાનો કારોબાર ચલાવ્યો હતો. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=17–18}}</ref> તેમની માતા, ડોરોથી એમ્મા હોવેલ, ઇંગ્લીશ, સ્કોટ્ટીશ, ફ્રેંચ, ફ્રેંચ કેનેડીયનના હોમમેકર, અને વેલ્શ વંશના હતા. <ref name="nehgs"/><ref name="brock-4"/> તેમને બે નાના ભાઈઓ હતા, હઘ અને ટોની. [[ચિત્ર:HRCEarlyYearsExhibitClintonPresidentialCenter.jpg|thumb|left|alt=Museum display case containing photographs, papers, shoes, doll, and other early childhood artifacts|હિલેરી રોધામના પ્રારંભિક જીવનની યાદગીરીઓ વિલીયમ જે. ક્લિન્ટન પ્રેસેડીન્શિયલ સેન્ટર ખાતે દર્શાવવામાં આવી છે.]] એક બાળક તરીકે, હિલેરી રોધામ પાર્ક રિજમાં આવેલી જાહેર શાળામાં શિક્ષકોને પ્રિય હતા. <ref name="morris-113"/><ref name="bern-29">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=29}}</ref> તેમણે તરણ, બેઝબોલ અને અન્ય રમતોમાં ભાગ લીધો હતો. <ref name="morris-113">મોરિસ 1996, પૃષ્ઠ. 113.</ref><ref name="bern-29"/> તેમણે બ્રાઉની અને ગિરી સ્કાઉટ તરીકે અસંખ્ય પુરસ્કારો જીત્યા હતા. <ref name="bern-29"/> તેમણે મેઇને ઇસ્ટ હાઇ સ્કુલમાં હાજરી આપી હતી, જ્યાં તેમણે વિદ્યાર્થી કાઉન્સીલ, શાળા અખબારમાં ભાગ લીધો હતો અને તેઓની નેશનલ ઓનર સોસાયટી માટે પસંદગી થઇ હતી. <ref name="Whitehouse.gov">{{cite web |title=Hillary Rodham Clinton |url=http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hc42.html |publisher=[[The White House]] |access-date=2006-08-22 |archive-date=2006-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060824053818/http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hc42.html |url-status=dead }}</ref><ref name="bern-30">{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=30–31}}</ref> ઉંમર વધતા તેમને મેઇને સાઉથ હાઇ સ્કુલ સુધી નિયંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યા તેઓ નેશનલ મેરિટ ફાઇનાલિસ્ટ બન્યા હતા અને 1965માં તેમના વર્ગના ટોચના પાંચ ટકામાં સ્નાતક થયા હતા. <ref name="bern-30"/><ref>મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 255. તેમની પ્રત્યે "મહદઅંશે સફળતા પ્રાપ્ત કરનાર" તરીકેનો મત પ્રદર્શિત કરાયો હતો.</ref> તેમની માતાની ઇચ્છા તેઓ સ્વતંત્ર, વ્યાવસાયિક કારકીર્દી બનાવે તેવી હતી,<ref name="brock-4"/> અને તેમના પિતા એક પરંપરાવાદગી હોવાના નાતે આધુનિક પ્રણાલિ વ્યક્ત કરી હતી કે તેમની પુત્રીની ક્ષમતાઓ અને તકો જાતિને આધારે મર્યાદિત બનવી જોઇએ નહી. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=13}}</ref> રાજકીય સંકુચિત ઘરમાં મોટા થયા હોવાથી,<ref name="brock-4">બ્રોક 1996, પૃષ્ઠ 4. તેમના પિતા ખુલ્લુ બોલનારા રાષ્ટ્રના હિમાયતી હતી, જ્યારે તેમની માતાએ ફક્ત મૌન જ સેવ્યુ હતું કેમ કે તેઓ "મૂળબૂત રીતે લોકશાહીની હિમાયતી હતા." તે પણ જુઓ {{Harvnb|Bernstein|2007|p=16}}</ref> તેર વર્ષની ઉંમરે રોધામે 1960ની અત્યંત નજીક યુ.એસ.પ્રમુખપદની ચુંટણીને પગલે સાઉથ સાઇડ શિકાગોના પ્રચારમાં સહાય કરી હતી, જ્યાં તેમને રિપબ્લિકન ઉમેદવાર રિચાર્ડ નિક્સોન સામે ચુંટણીલક્ષી કૌભાંડનો પૂરાવો મળ્યો હતો. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 19.</ref> ત્યાર બાદ તેમણે યુ.એસ. પ્રમુખપદની 1964ની ચુંટણીમાં રિપલ્બિકન ઉમેદવાર બેરી ગોલ્ડવોટર માટે સ્વૈચ્છિક ઝુંબેશ કરી હતી. <ref>{{Cite book |author=[[J. William Middendorf|Middendorf, J. William]] |title=Glorious Disaster: Barry Goldwater's Presidential Campaign And the Origins of the Conservative Movement |publisher=[[Basic Books]] |year=2006 |isbn=0-465-04573-1 }} પૃષ્ઠ 266.</ref> રોધામની પ્રારંભિક રાજકીય પ્રગતિ મોટે ભાગે તેમના હાઇસ્કુલના ઇતિહાસના શિક્ષક (તેમના પિતા જેવા અત્યંત લાગણીશીલ એન્ટીકોમ્યુનિસ્ટ) જેમણે તેમને ગોલ્ડવોટરના ક્લાસિક ''ધી કોનસાયંસ ઓફ અ કંઝર્વેટીવ'' <ref name="troy">ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 15.</ref> સામે રજૂ કર્યા હતા અને તેમની મેથોડીસ્ટ યુવાન પ્રધાન (તેમના માતા જેવા કે જેઓ સામાજિક ન્યાય જેવા મુદ્દાઓથી ચિંતીત હતા), કે જેમની સાથે તેમણે પ્રજાના હક્કોના નેતા માર્ટીન લ્યુથ કીંગ, જુનિયરને શિકાગોમાં 1962માં મળ્યા હતા અને જોયા હતા. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 18–21. શિક્ષક પૌલ કાર્લસન અને પ્રધાન ડોનાલ્ડ વચ્ચે જોન્સ વચ્ચે પાર્ક રિજમાં સંઘર્ષ થયો હતો; ક્લિન્ટને બાદમાં જોયું હતું કે "અમેરિકામાં (હવે પછીના) ચાળીસ વર્ષો સુધી સાંસ્કૃતિક, રાજકીય અને ધાર્મિક દોષ રેખાનો પ્રાથમિક સંકેત આકાર લઇ રહ્યો છે" (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 23).</ref> === કોલેજ === 1965માં રોધામ વેલેસ્લી કોલેજમાં દાખલ થયા હતા, જ્યાં તેમણે મુખ્ય વિષય રાજકીય વિજ્ઞાનમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1992/speecheshrc.html |title=Hillary Rodham Clinton Remarks to Wellesley College Class of 1992 |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[Wellesley College]] |date=1992-05-29 |access-date=2007-06-01 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.today/20120805205420/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1992/speecheshrc.html |url-status=dead }}</ref> અંડરગ્રેજ્યુએટના પ્રથમ વર્ષ દરમિયાન તેમણે વેલેસ્લી યંગ રિપબ્લિકન્સ<ref name="living31">ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 31.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wellesley.edu/Activities/homepage/gop/history.html |title=Wellesley College Republicans: History and Purpose |publisher=Wellesley College |date=2007-05-16 |access-date=2007-06-02 |archive-date=2006-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060903132835/http://www.wellesley.edu/Activities/homepage/gop/history.html |url-status=dead }} સંસ્થાનું અગાઉનું નામ આપે છે.</ref>ના પ્રેસિડેન્ટ તરીકે સેવા આપી હતી; આ રોકફેલર રિપબ્લિકન-લક્ષી જૂથ સાથે,<ref>{{Cite book |author=Milton, Joyce |title=The First Partner: Hillary Rodham Clinton |publisher=[[William Morrow and Company]] |year=1999 |isbn=0-688-15501-4}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 27–28</ref> તેમણે જોહ્ન લિન્ડસે અને એડવર્ડ બ્રુકની ચુંટણીઓને ટેકો આપ્યો હતો. <ref>બ્રોક 1996, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 12–13.</ref> અમેરિકન સિવીલ રાઇટ્સ મુવમેન્ટ અને વિયેટનામ યુદ્ધ વિશે તેમના મંતવ્યો બદલાતા બાદમાં તેઓ તેમના પદ પરથી ઉતરી ગયા હતા. <ref name="living31"/> તે સમયે તેમના યુવાન પ્રધાનને લખેલા એક પત્રમાં તેમણએ પોતાની જાતને "સંકુચિત મગજ અને ઉદાર હૃદય" ધરાવતા ગણાવ્યા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=50.}} બર્નસ્ટેઇન દર્શાવે છે કે તેણી એવું માનતા હતા કે આ મિશ્રણ શક્ય હતુ અને પુખ્ત વયના હિલેરી ક્લિન્ટનનું અન્ય કોઇ સમીકરણ વધુ સારી રીતે વર્ણન કરી શકે તેમ નથી.</ref> 1960ના પ્રવાહો કે જે રાજકીય વ્યવસ્થા સામે ઉદ્દામવાદી પગલાંઓની તરફેણ કરતા હતા તેનાતી વિરુદ્ધ તેમણે તેની અંદર જ કામ કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. <ref name="bg011293">{{Cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-8210491.html |title=Hillary: The Wellesley Years: The woman who will live in the White House was a sharp-witted activist in the class of '69 |author=Kenney, Charles |work=The Boston Globe |date=1993-01-12 |access-date=2008-02-07 |format=fee required |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511212059/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8210491.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511212059/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8210491.html |date=2011-05-11 }}</ref> તેમના પ્રારંભિક વર્ષમાં, રોધામ યુદ્ધવિરોધી ડેમોક્રેટ ઇયુજેન મેકકાર્થીની પ્રમુખપદ નોમિનેશન ઝુંબેશના ટેકેદાર બન્યા હતા. <ref name="nyt090507"/> માર્ટીન લ્યુથ કીંગ, જુનિયરની હત્યાને પગલે, રોધામે બે દિવસીય વિદ્યાર્થી હડતાલનું આયોજન કર્યું હતું અને વેલેસ્લીના કાળા વિદ્યાર્થીઓ સાથે વધુ કાળા વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોની ભરતી કરવાનું કામ કર્યું હતું. <ref name="nyt090507">{{Cite news |author=Leibovich, Mark |title=In Turmoil of ’68, Clinton Found a New Voice |work=The New York Times |date=2007-09-07 |url=http://www.nytimes.com/2007/09/05/us/politics/05clinton.html |access-date=2007-09-06}}</ref> 1968ના પ્રારંભમાં, તેઓ વેલેસ્લી કોલેજ ગવર્નમેન્ટ એસોસિયેશનના પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા હતા અને 1969ના પ્રારંભ સુધી સેવા આપી હતી;<ref name="bg011293"/><ref name="wcaddr"/> તેઓએ અન્ય કોલેજોમાં સામાન્ય રીતે થતું હતું તેવા વિદ્યાર્થી અવરોધોમાં વેલેસ્લીની સંડોવણીને દૂર રાખવામાં મહત્વનો ભાવ ભજવ્યો હતો. <ref name="bg011293"/> તેમના અસંખ્ય અનુયાયી વિદ્યાર્થીઓએ માન્યુ હતું કે તેઓ કદાચ એક દિવસ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા બનશે. <ref name="bg011293"/> તેથી તેઓ તેમના રાજકીય દ્રષ્ટિકોણને વધુ સારી સમજી શક્યા હતા, અધ્યાપક એલન શેશટરે રોધામમને હાઉસ રિપબ્લિકન કોન્ફરન્સ ખાતેની કામગીરી સોંપી હતી અને તેમણે "વેલેસ્લી ઇન વોશિગ્ટન" ઉનાળુ કાર્યક્રમમમાં હાજરી આપી હતી. <ref name="nyt090507"/> રોધામને ઉદાર મતવાદી ન્યુ યોર્ક રિપ્રેઝન્ટેટીવ ચાર્લ્સ ગુડવેલ દ્વારા ગવર્નર નેલ્સન રોકફેલરના રિપબ્લિકન નોમિનેશનમાં વિલંબિત પ્રવેશની ઝુંબેશમાં સહાય કરવા માટે આંમંત્રણ અપવામા આવ્યું હતું. <ref name="nyt090507"/> રોહાને મિયામીમાં 1968 રિપબ્લિકન નેશનલ કોન્વેન્શનમાં હાજરી આપી હતી. જોકે, રિચાર્ડ નિક્સોનની ઝુંબેશને જે રીતે દર્શાવવામાં આવી હતી તેનાથી તેઓ ખિન્ન હતા અને કોન્વેન્શનનો "અસ્પષ્ટ" જાતિવાદી સંદેશો જોયો હતો અને સારા માટે રિપબ્લિકન પાર્ટી છોડી દીધી હતી. <ref name="nyt090507"/> પોતાના અંતિમ વર્ષ માટે વેલેસ્લી પાછા ફરતા રોધામે અધ્યાપક શેશટરના માર્ગદર્શન હેઠળ ઉદ્ધામવાદી કોમ્યુનિટી આયોજક સૌલ એલિન્સ્કીની યુક્તિઓ વિશે પોતાના જૂના મહાનિબંધમાં લખ્યું હતું (વર્ષો બાદ જ્યારે તેઓ પ્રથમ મહિલા બન્યા ત્યારે વ્હાઇટ હાઉસની વિનંતીને પગલે મહાનિબંધમાં પ્રવેશ નિષેધ હતો અને તે કેટલીક અટકળોનો વિષય બન્યો હતો).<ref name="msn030207">{{Cite news |title=Reading Hillary Rodham's hidden thesis |url=http://www.msnbc.msn.com/id/17388372/ |author=[[Bill Dedman|Dedman, Bill]] |publisher=[[MSNBC.com]] |date=2007-03-02 |access-date=2007-03-02 |archive-date=2007-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304065006/http://www.msnbc.msn.com/id/17388372/ |url-status=dead }}</ref> 1969માં, તેમણે બેચલર ઓફ આર્ટસમાં,<ref name="nyt-bio"/> રાજકીય વિજ્ઞાનમાં વિભાગીય સન્માન સાથે સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. <ref name="msn030207"/> કેટલાક અનુયાયી વિદ્યાર્થીઓના દબાણને કારણે, <ref name="gvn-34"/> તેઓ પ્રારંભિક સંબોધન આપનારા વેલેસ્લી કોલેજના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વિદ્યાર્થી બન્યા હતા. <ref name="wcaddr">{{cite web |title=Wellesley College 1969 Student Commencement Speech |url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1969/053169hillary.html |author=Rodham, Hillary |publisher=Wellesley College |date=1969-05-31 |access-date=2006-08-22 |archive-date=2012-05-25 |archive-url=https://archive.today/20120525074207/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1969/053169hillary.html |url-status=dead }}</ref> તેમના સાત મિનીટ સુધી ચાલેલા સંબોધનને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવી લેવામાં આવ્યું હતું. <ref name="bg011293"/><ref>{{Cite news |title=Brooke Speech Challenged by Graduate |work=[[Fitchburg Sentinel]] |date=1969-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |title=Brooke Speech Draws Reply |work=Nevada State Journal |date=1969-06-02}}</ref> તેમના સંબોધનના થોડા ભાગને મળેલા પ્રતિભાવને કારણે તેમના પ્રારંભિક સંબોધન પહેલા બોલેલા સેનેટર એડવર્ડ બ્રૂકની ટીકા કરાઇ હોવાથી તેમને ''લાઇફ'' મેગેઝીનના આર્ટિકલમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા,<ref>{{Cite news |title=The Class of '69 |publisher=''[[Life (magazine)|Life]]'' |date=1969-06-20}} લેખમાં રોધાન અને બે વિદ્યાર્થીઓએ અન્ય શાળામાંથી સંબોધનકર્તાનો પ્રારંભ કર્યો તેની સાથે ફોટાઓ અને તેમના સંબોધનના અંશોનો સમાવેશ થાય છે.</ref>. <ref name="gvn-34">ગર્થ એન્ડ વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 34–36.</ref> તેઓ આઇઆરવી કૂપસિનેટના રાષ્ટ્રીય સ્તરે એકજૂથ ટેલિવીઝન ટોક શોમાં તેમજ ઇલિનોઇસ અને ન્યુ ઇંગ્લેંડના અખબારોમાં પણ દેખાયા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=70}}</ref> તે ઉનાળામાં, તેમણે આખા અલાસ્કામાં કામ કર્યું હતું, માઉન્ટ મેકીનલે નેશનલ પાર્કમાં ડિશો ધોતા હતા અને વાલ્ડેઝમાં ફિશ પ્રોસેસીંગ કેનેરીમાં સ્લિમીંગ સાલમોનમાં વ્યસ્ત હતા (જેને તેમને કાઢી મૂક્યા હતા અને જ્યારે તેમણે બિનતંદુરસ્ત સ્થિતિ વિશેની ફરિયાદ કરી ત્યારે રાતોરાત બંધ કરી દીધી હતી). <ref>મોરીસ 1996, પૃષ્ઠ 139; {{Harvnb|Bernstein|2007|p=105}}. ક્લિન્ટને બાદમાં લખ્યું હતું અને ''ડેવિડ લેટરમેન સાથે લેઇટ શો'' પર પુનરાવર્તન કર્યું હતું કે ખુશામત કરવી એ શ્રેષ્ઠ તૈયારી હતી, તેણીએ કાયમ માટે વોશિંગ્ટોનમાં રહ્યા હતા. ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 42–43.</ref> === કાયદા શાળા === રોધામ ત્યાર બાદ યેલ લો સ્કુલ પ્રવેશ્યા હતા, જ્યાં તેમણે ''યેલ રિવ્યૂ ઓફ લો એન્ડ સોશિયલ એકશન'' ના સંપાદક બોર્ડ પર સેવા આપી હતી. <ref name="arkhc">{{cite web |url=http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=2744 |title=Hillary Diane Rodham Clinton (1947–) |work=The Encyclopedia of Arkansas History & Culture |access-date=2007-04-08 }}</ref> તેમના બીજા વર્ષ દરમિયાનમં તેમણે યેલ ચાઇલ્ડ સ્ટડી સેન્ટર ખાતે કામ કર્યું હતું,<ref name="gerth-42">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 42–43.</ref> જેમા તેઓ પ્રારંભિક બાળપણ મગજ વિકાસ પર નવા સંશોધન અંગે શીખતા હતા અને પ્રજનક કામ ''બિયોન્ડ ધ બેસ્ટ ઇન્ટરેસ્ટસ ઓફ ધ ચાઇલ્ડ'' (1973) પર સંશોધન મદદનીશ તરીકે કામ કરતા. <ref name="bernstein-75">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=75}}</ref><ref>''બિયોન્ડ ધ બેસ્ટ ઇન્ટરેસ્ટસ ઓફ ધ ચાઇલ્ડ'' ના લેખક સેન્ટર ડિરેક્ટર અલ સોલનીટ, યેલ કાયદા અધ્યાપક જો ગોલ્ડસ્ટેઇન અને એન્ના ફ્રિઉદ હતા.</ref> તેમણે યેલ લો હેવન હોસ્પિટલ<ref name="bernstein-75"/> ખાતે બાળ દુરુપયોગનો કેસ પણ હાથમાં લીધો હતો અને ગરીબોને મફત કાનૂની સલાહ પૂરી પાડવા માટે ન્યુ હેવન લીગલ સર્વિસીઝ ખાતે સ્વૈચ્છિક સેવા આપી હતી. <ref name="gerth-42"/> 1970ના ઉનાળામાં તેમને મેરીયન રાઇટ એડલમેનના વોશિંગ્ટન રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ ખાતે કામ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જ્યાં તેમને સેનેટર વોલ્તેર મોન્ડાલેની સબકમિટી ઓન માઇગ્રેટરી લેબરની કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી. ત્યાં તેમણે હાઉસીંગ, ગટરવ્યવસ્થા, આરોગ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે સ્થળાંતરીત કામદારોની સમસ્યા પર સંશોધન કર્યું હતું. <ref>મોરીસ 1996, પૃષ્ઠ 142–143.</ref> એડલમેન બાદમાં નોંધપાત્ર શિક્ષક બન્યા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=71–74}}</ref> કનેક્ટીકટ યુ.એસ. સેનેટ ઉમેદવાર જોસેફ ડુફ્ફીની 1970ની ઝુંબેશ પર કામ કરવા માટે તેમની રાજકીય સલાહકાર એન્ની વેક્સલર દ્વારા નિમણૂંક કરવામાં આવી હતી, જેમાં રોધામને બાદમાં રાજકારણમાં પ્રથમ કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{Cite news | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/08/AR2009080800058.html |title=Anne Wexler, Political Adviser and Lobbyist, Dies at 79 |author=Weil, Martin |work=The Washington Post |date=2009-08-08 |access-date=2009-08-20}}</ref> 1971ની હેમંત ઋતુના અંતમાં, તેમણે બીલ ક્લિન્ટન સાથે સંબધનો પ્રારંભ કર્યો હતો, તેમજ યેલ ખાતેના કાયદાના વિદ્ય્રાર્થીની પણ હતા. તે ઉનાળામાં તેમણે ટ્રેયુહાફ્ટ, વોકર એન્ડ બર્નસ્ટેઇનની કાયદા કંપની ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નીયા ખાતે ઇન્ટર્ન કરી હતી. <ref name="bernstein-82">{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=82–83}}</ref> આ કંપની બંધારણીય હક્કો, પ્રજા મુક્તિવાદ, અને ઉદ્ધામવાદી કારણોને પોતાના ટેકાને માટે જાણીતા હતી (તેના ચારમાંના બે ભાગીદારો પ્રવર્તમાન કે ભૂતકાળના કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી સભ્યો હતા);<ref name="bernstein-82"/> રોધાને બાળક કેદ અને અન્ય કેસો પર કામ કર્યું હતું. <ref group="nb" name="ex02">{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/hillary-clintons-radical-summer/66933/ |title=Hillary Clinton's Radical Summer |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-26 |access-date=2009-05-09}} ગર્સ્ટેઇનને એવું જણાય છે કે એક વખત રોધાને ટ્રિયુહાફ્ટ કંપની પર કર્યું હતું ત્યારથી બાળકના પાલન કરતા ક્યો કેસ વધુ છે તે અસ્પષ્ટ છે. ક્લિન્ટન વિરોધી લેખકો જેમ કે બાર્બરા ઓલ્સને ક્લિન્ટન પર એવો આરોપ મૂક્યો હતો કે તેમણે કદીયે ટ્રિયુહાફ્ટની વિચારધારાને માન્ય રાખી ન હતી અને તેમના પત્ની અને અનુયાયી સામ્યવાદી જેસિકા મિટફોર્ડ સાથે સામાજિક અને રાજકીય જોડાણ જાળવી રાખ્યું હતું. (ઓલ્સોન 1999, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 56–57) ''ધી ન્યુ યોર્ક સન'' દ્વારા 2007માં કરાયેલું સંશોધન દર્શાવે છે કે મિટફોર્ડ અને હિલેરી ક્લિન્ટન નજીક ન હતા અને 1980માં આરકાન્સાસ જેલ કેસ પર તેઓ અલગ પડી ગયા હતા. જુઓ {{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/hillary-clintons-left-hook/67002/ |title=Hillary Clinton's Left Hook |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-27 |access-date=2009-05-09}}</ref> ક્લિન્ટને તેમની સાથે કેલિફોર્નીયામાં રહેવાના હેતુથી તેમની મૂળ ઉનાળુ યોજનાઓ રદ કરી હતી ;<ref>{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/clintons-berkeley-summer-of-love/66982/ |title=The Clintons' Berkeley Summer of Love |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-26 |access-date=2009-05-09}}</ref> જ્યા સુધી તેઓ કાયદા શાળામાં પરત ન આવ્યા ત્યાં સુધી આ જોડુ એક સાથે રહેતું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/hillary-clintons-radical-summer/66933/ |title=Hillary Clinton's Radical Summer |author=Gerstein, Josh |work=The New York Sun |date=2007-11-26 |access-date=2009-05-09}}</ref> તે પછીના ઉનાળામાં, રોધાન અને ક્લિન્ટને બિનસફળ 1972 ડેમોક્રેટિક પ્રમુખપદના ઉમેદવાર જ્યોર્જ મેકગ્રોવન માટે ટેક્સાસમાં ઝુંબેશ આદરી હતી. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 48–49.</ref> તેમણએ 1973માં જ્યુરીસ ડોકટર ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી,<ref name="nyt-bio">{{Cite news |url=http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/c/hillary_rodham_clinton/index.html |title=Hillary Rodham Clinton |work=The New York Times |access-date=2008-04-13 | first=Helene | last=Cooper}}</ref> તેથી તેઓ વધુ એક વર્ષ માટે ક્લિન્ટન સાથે રહ્યા હતા. <ref name="bernstein-89">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=89}}</ref> સ્નાતક થવાના પગલે ક્લિન્ટને પ્રથમ લગ્ન માટે દરખાસ્ત મૂકી હતી, પરંતુ તેમણે ઇનકાર કર્યો હતો. <ref name="bernstein-89"/> તેમણે યેલ ચાઇલ્ડ સ્ટડી સેન્ટર ખાતે બાળકો અન દવાઓ પરના અભ્યાસ માટે અનુસ્નાતકના વર્ષનો પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref name="nfll"/> તેમનો પ્રથમ વિદ્વતાપૂર્ણ લેખ, "ચિલ્ડ્રન અંડર ધ લો", 1973ના અંતમાં ''હાર્વર્ડ એજ્યુકેશનલ રિવ્યૂ'' માં પ્રકાશિત થયો હતો. <ref>{{Cite journal |last=Rodham |first=Hillary |year=1973 |month= |title=Children Under the Law |journal=[[Harvard Educational Review]] |volume=43 |issue=4 |pages=487–514 |ref=harv}}</ref> નવા બાળકોના હક્કોની ચળવળની ચર્ચા કરતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે "બાળક નાગરિકો" "શક્તિવિહીન વ્યક્તિગતો"<ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 21.</ref> હતા અને એવી દલીલ કરી હતી કે બાળકોને જન્મથી જ કાનૂની વય મેળવવા સામે સમાન રીતે અસમર્થ ગણવા જોઇએ નહી, પરંતુ તેના બદલે અદાલતોએ કેસ પ્રતિ કેસના ધોરણે પૂરાવાની ગેરહાજરી ન હોય તો સમર્થન આપવું જોઇએ. <ref name="nyt082492">{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7D71E3EF937A1575BC0A964958260 |title=Legal Scholars See Distortion In Attacks on Hillary Clinton |author=Lewin, Tamar |work=The New York Times |date=1992-08-24}}</ref> આ લેખ આ ક્ષેત્રે વારંવાર ટાંકવામાં આવતો હતો. <ref>[http://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;c2coff=1&amp;q=rodham+%22children+under+the+law%22+43+%22Harvard+Educational+Review%22&amp;btnG=Search આ ગૂગલ વિદ્વાનની શોધ પરિણામ] આશરે એકાદ સો જેટલા કટાક્ષો શૈક્ષણિક સાહિત્યમાં તેણીના પેપરના ટાંકણો દર્શાવતા પેદા કરે છે.</ref> == લગ્ન અને પરિવાર, કાનૂની કારકીર્દી અને આરકાન્સાસની પ્રથમ મહિલા == === ઇસ્ટ કોસ્ટથી આરકાન્સાસ === તેમના અનુસ્નાતક અભ્યાસ દરમિયાન રોધામે એડલમેનનના નવા જ સ્થપાયેલા કેમ્બ્રિજ, મેસાચ્યુએટ્સ,<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=91–92}}</ref>માં ચિલ્ડ્રન્સ ડિફેન્સ ફંડમાં સ્ટાફ એટર્ની તરીકે સેવા આપી હતી અને બાળકો પરની કાર્નેગી કાઉન્સીલમાં સલાહકાર તરીકે સેવા આપી હતી. <ref>{{Cite news |title=Adults Urge Children's Rights |work=The Arizona Sentinel |date=1974-10-04}}</ref> 1974 દરમિયાન તેઓ વોશિંગ્ટન ડી.સીમાં મહાભિયોગ તપાસ કર્મચારીઓના સભ્ય હતા, જેમાં તેઓ વોટરગેટ કૌભાંડ સમયે જ્યુડિશીયરી પરની હાઉસ કમિટીને સલાહ આપતા હતા. <ref name="bernstein-94">{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=94–96, 101-103}}</ref> મુખ્ય વકીલ જોહ્ન ડોર અને વરિષ્ઠ સભ્ય બર્નાર્ડ નુસબૌમના માર્ગદર્શન હેઠળ,<ref name="bernstein-75"/> રોધામે મહાભિયોગની સંશોધન પ્રક્રિયામાં તેમજ મહાભિયોગ માટેના ઐતિહાસિક કારણો અને ધોરણો સહાય કરી હતી. <ref name="bernstein-94"/> પ્રેસિડેન્ટ રિચાર્ડ નિક્સોનના ઓગસ્ટ 1974માં રાજીનામાને પગલે કમિટીનું કાર્ય પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યું હતું. <ref name="bernstein-94"/> ત્યારથી, રોધામને તેજસ્વી રાજકીય ભવિષ્ય ધરાવનારા તરીકે જોવાતા હતા; ડેમોક્રેટિક આયોજક અને સલાહકાર બેટસે રાઇટ અગાઉના વર્ષે તેમની કારકીર્દીમાં મદદ કરવા માટે ટેક્સાસથી વોશિંગ્ટન આવ્યા હતા;<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=62}}</ref> રાઇટ માનતા હતા કે રોધામ સેનેટર અથવા પ્રેસિડેન્ટ બનવાની તક ધરાવે છે.<ref>મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 277.</ref> દરમિયાનમાં, ક્લિન્ટને તેમને વારંવાર લગ્ન કરવા માટે કહ્યું હતું અને તેઓ સતત આનાકાની કરતા રહ્યા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=90, 120}}</ref> જોકે, તેઓ ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કોલંબીયા બાર પરીક્ષા<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=92.}} કુલ ઉમેદવારોમાંથી બે તૃતીયાંશ (817માંથી 551) પાસ થયા હતા અને રોધામે જ્યાં સુધી તેમણે તેમની આત્મકથામાં ત્રીસ વર્ષો બાદ ઉલ્લેખ કર્યો ત્યાં સુધી તેમના ઘનિષ્ઠ મિત્રોને પણ કહ્યુ ન હતું.</ref>માં નાપાસ થતા અને આરકાન્સાસ પરીક્ષા પાસ કરતા રોધામ અગત્યના નિર્ણય પર આવ્યા હતા. જેમ તેમણે બાદમાં લખ્યું હતું કે, "હું દિમાગને બદલે મારા હૃદયને અનુસરવાનું પસંદ કરું છું". <ref>ક્લિન્ટ 2003, પૃષ્ઠ 69. ખાતે ફકરો લીધેલ{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,457362-2,00.html |title=Hillary Unbound |author=Clinton, Hillary Rodham |work=Time |date=2003-06-08 |access-date=2007-12-08 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521075159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,457362-2,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521075159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,457362-2,00.html |date=2013-05-21 }}</ref> આમ તેઓ વોશિંગ્ટોનમાં રહેવાને બદલે જ્યાં ઉજળી કારકીર્દીના સંકેતો હતા તેવા આરકાન્સાસ તરફ બીલ ક્લિન્ટનને અનુસર્યા હતા. ક્લિન્ટન ત્યારે કાયદાનું શિક્ષણ આપતા હતા અને તેમના પોતાના રાજ્યમાં યુ.એસ. હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટીવ્ઝની બેઠક માટે પ્રયત્નો કરતા હતા. ઓગસ્ટ 1974માં, તેઓ ફાયેટ્ટીવિલ્લે, આરકાન્સાસ ચાલ્યા ગયા હતા અને યુનિવર્સિટી ઓફ આરકાન્સાસ, ફાયેટ્ટીવિલ્લે,<ref name="bernstein-92">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=92}}</ref><ref>ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 70. મહિલા શિક્ષક સભ્યોના ક્રમાંકો માટે સ્ત્રોત</ref>ખાતે સ્કુલ ઓફ લોમાં બે મહિલા શિક્ષકોમાંના એક બન્યા હતા, જ્યાં બીલ ક્લિન્ટન પણ હતા. તેમણે ફોજદારી કાયદામાં વર્ગો આપ્યા હતા, જ્યાં તેઓ એક ઉગ્ર શિક્ષક અને સખત ગ્રેડર હોય તેવું મનાતુ હતું અને તેઓ શાળાના કાનૂની સહાય વાળા ક્લિનીકના પ્રથમ ડિરેક્ટર બન્યા હતા. <ref>મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 328.</ref> તેમણે હજુ પણ લગ્ન વિશેના વિચારને થોડા અળગા રાખ્યા હતા, કેમ કે તેમને એવી ચિંતા હતી કે તેમનું અલગ અસ્તિત્વ ખોવાઇ જશે અને તેમની સિદ્ધિઓને અન્ય કોઇના નામ દ્વારા જોવામાં આવશે. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=62, 90, 117}}</ref> === આરકાન્સાસના પ્રારંભિક વર્ષો === [[ચિત્ર:HillaryRodhamBillClintonLittleRockHouse1adjusted.jpg|thumb|right|alt=Small, one-story brick-faced house with small yard in front|હિલેરી રોધામ અને બીલ ક્લિન્ટન લિટલ રોકના પડોશી હિલક્રેસ્ટમાં આ [144] મકાનમાં 1977થી 1979 સુધી રહેતા હતા, જ્યારે તેઓ આરકાન્સાસ એટોર્ની જનરલ હતા <સંદર્ભ>[145] પૃષ્ઠ 244.</ref>]] હિલેરી રોધામ અને બીલ ક્લિન્ટને 1975ના ઉનાળમાં ફાયેટ્ટીવિલ્લેમાં મકાન ખરીદ્યું હતું અને હેલિરી અંતે લગ્ન માટે સંમત થયા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=120}}</ref> તેમના લગ્ન 11 ઓક્ટોબર 1975ના રોજ તેમના બેઠક ખંડમાં મેથોડીસ્ટ વિધિથી થયા હતા. <ref name="mara-122">મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 121–122.</ref> પોતાના વ્યાવસાયિક જીવનને અલગ રાખવા અને દેખીતા હિત સંઘર્ષને ટાળવા માટે તેઓ હિલેરી રોધામ એવું નામ રાખી રહ્યા હોવાની જાહેરાત કરી હતી,<ref name="mara-122"/> અને "હું હજુ પણ તે જ છું" <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=157}}</ref> તેવું દર્શાવવા છતા તેમના નિર્ણયે તેમની માતાઓને ખિન્ન કરી મૂક્યા હતા. <ref>ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 91–92.</ref> બીલ ક્લિન્ટને 1974માં કોંગ્રેશનલ સ્પર્ધા ગુમાવી હતી, પરંતુ નવેમ્બર 1976માં તેઓ આરકાન્સાસ એટોર્ની જનરલ તરીકે ચુંટાયા હતા અને તેથી દંપતિ લિટન રોકની રાજ્ય રાજધાનીમાં સ્થળાંતર કરી ગયું હતું. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 57.</ref> ત્યાં રોધામ ફેબ્રુઆરી 1977માં આરકાન્સન રાજકીય અને આર્થિક પ્રભાવની સંરક્ષણ સંસ્થા એવી પ્રતિષ્ઠિત રોઝ લો ફર્મમાં જોડાયા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=128, 103.}} કંપની રોઝ, નાશ, વિલીયમ્સન, ક્લે એન્ડ ગિરોઇર તરીકે ઓળખાતી હતી, પરંતુ તેના નામને 1980માં સરળ કરીને રોઝ લો કંપની કરાયું હતું.</ref> તેમણે પેટન્ટ ઉલ્લંઘન અને બૌદ્ધિક સંપત્તિ કાયદા<ref name="arkhc"/>માં કુશળતા પ્રાપ્ત કરી હતી, જ્યારે બાળક તરફદારીમાં ''પ્રો બોનો'' (નિસ્વાર્થ)માં પણ કામ કરતા હતા ;<ref name="bernstein-133"/> તેમણે ભાગ્યે જ અદાલતમાં દાવા કામ કર્યું છે. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=131–132}}</ref> રોધામે બાળકોના કાયદા અને પરિવાર નીતિમાં પોતાનો રસ જાળવી રાખ્યો હતો અને 1977માં "ચિલ્ડ્રન્સ પોલિસીઝઃ એબનડનમેન્ટ એન્ડ નેગલેક્ટ"<ref>{{Cite journal |author=Rodham, Hillary |title=Children's Policies: Abandonment and Neglect |journal=[[Yale Law Journal]] |volume=68 |issue=7 |year=1977 |month=June |pages=1522–1531 |doi=10.2307/795794 |last2=Steiner |first2=Gilbert Y. |url=http://jstor.org/stable/795794 |ref=harv }}</ref> અને 1979માં "ચિલ્ડ્રન્સ રાઇટ્સઃ અ લીગલ પર્સ્પેક્ટીવ" જેવા વિદ્વતાપૂર્ણ લેખો પ્રકાશિત કર્યા હતા. <ref>{{Cite book |last=Rodham |first=Hillary |chapter=Children's Rights: A Legal Perspective |editor=Patricia A. Vardin, Ilene N. Brody (eds.) |title=Children's Rights: Contemporary Perspectives |publisher=[[Teacher's College Press]] |location=New York |year=1979 |pages=21–36}}</ref> બાદમાં તેમણે તેમની એવી દલીલ સતત રાખી હતી કે બાળકોની કાયદાકીય સામર્થતા તેમની વય અને અન્ય સંજોગો પર આધારિત છે અને ગંભીર તબીબી હક્કોના કિસ્સામાં ન્યાયિક દરમિયાનગીરી કેટલીક વાર જરૂરી હોય છે. <ref name="nyt082492"/> અમેરિકન બાર એસોસિયેશન અધ્યક્ષે બાદમાં જણાવ્યું હતું કે, "તેમના લેખો અગત્યના હતા, એટલા માટે નહી કે તે મૂળભૂત રીતે નવા હતા પરંતુ તેના કારણે જે અવિકસિત હતું તેની રચના કરવામાં સહાય મળી હતી." <ref name="nyt082492"/> ઇતિહાસવિંદ ગેરી વિલ્સે બાદમાં તેમને "છેલ્લા બે દાયકામાં અનેક મહત્વના વિદ્વાન-કાર્યકર્તાઓમાંના એક તરીકે" વર્ણવ્યા હતા,<ref>{{Cite news |url=http://www.nybooks.com/articles/article-preview?article_id=2999 |title=H.R. Clinton's Case |author=[[Garry Wills|Wills, Garry]] |work=The New York Review of Books |date=1992-03-05}}</ref> જ્યારે સંકુચિતવાદીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમની થિયરીઓ પરંપરાગત પાલન સત્તાને પચાવી પાડશે,<ref name="macbeth"/> અને બાળકોને તેમના માતાપિતા વિરુદ્ધ વ્યર્થ કાનૂની દાવાઓ કરવાની મંજૂરી આપશે,<ref name="nyt082492"/> અને એવી દલીલ કરી હતી કે તેમનું કાર્ય કાનૂની "ક્રિટ" થિયરી છે જે બેકાબૂ છે. <ref>ઓલ્સોન 1999, પૃષ્ઠ 57.</ref> 1977માં, રોધામ આરકાન્સાસ ફોર ચિલ્ડ્રન એન્ડ ફેમિલીઝની સહસ્થાપના કરી હતી, જે ચિલ્ડ્રન્સ ડિફેન્સ ફંડના સહયોગમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની સંસ્થા હતી. <ref name="arkhc"/><ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=154}}</ref> તે વર્ષ બાદ, પ્રેસિડેન્ટ જિમ્મી કાર્ટરે (જેમના માટે ઇન્ડિયાના<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=125}}</ref>ની કામગીરીમાં 1976માં ઝુંબેશમાં ક્ષેત્રીય માર્ગદર્શક તરીકે કામ કર્યું હતું) તેમની નિમણઊંક લીગલ સર્વિસીઝ કોર્પોરેશનના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં કરી હતી,<ref>{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=7026 |title=Jimmy Carter: Nominations Submitted to the Senate, Week Ending Friday, December 16th, 1977 |work=American Presidency Project |access-date=2007-09-03}}</ref> અને તેમણે તે પદ પર 1978થી 1981ના અંત સુધી કામ કર્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=42598 |title=Ronald Reagan: Recess Appointment of Three Members of the Board of Directors of the Legal Services Corporation |date=1982-01-22 |work=American Presidency Project |access-date=2007-09-03}}</ref> 1978ના મધ્યથી 1980ના મધ્ય સુધી,<ref group="nb" name="ex03">શરૂની તારીખ માટે જુઓ બ્રોક 1996, પૃષ્ઠ 96. ગૌણ સ્ત્રોતો તેણીનો સમયગાળો ક્યારે પૂર્ણ થયો તેની અસતત તારીખો આપે છે. પ્રાથમિક સ્ત્રોતો સંકેત આપે છે કે એપ્રિલ 1980 અને સપ્ટેમ્બર 1980ની મધ્યમાં રોધાનના સ્થળે એફ.વીલીયમ મેકકાલ્પીનને બદલવામાં આવ્યા હતા. જુઓ {{Cite book |url=http://books.google.com/?id=KWRBPOdZCdAC&q=%22legal+services+corporation%22+rodham+baby&dq=%22legal+services+corporation%22+rodham+baby |title=House Committee on Appropriations, Subcommittee on Departments of State, Justice, Commerce, the Judiciary, and Related Agencies Appropriations |year=1980 |publisher=[[U.S. House of Representatives]] |author1=Subcommittee On The Departments Of State, United States. Congress. House. Committee on Appropriations |author2=Justice, |author3=Commerce, |author4=Judiciary, the |author5=Agencies, Related }} રોધામે "થોડા સપ્તાહો પહેલા જ જન્મ" આપ્યો હોવા છતાંયે ખુરશી ધરાવતા હતા; ચેલ્સી ક્લિન્ટનનો જન્મ 27 ફેબ્રુઆરી 1980ના રોજ થયો હતો. અને જુઓ {{cite web |url=http://lawlibrary.rutgers.edu/cgi-bin/lib/hearing.cgi?file=81601609%20page=0001 |work=Background release, Legal Services Corporation, September 1980 |title=Hearings Before the Subcommittee on Courts, Civil Liberties, and the Administration of Justice, of the Committee of the Judiciary, House of Representatives |publisher=[[U.S. House of Representatives]] |date=September&nbsp;21, 27, 1979 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2013-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602071414/http://lawlibrary.rutgers.edu/cgi-bin/lib/hearing.cgi?file=81601609%20page=0001 |url-status=dead }} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 388–403, સાચો સંદર્ભ પૃષ્ઠ 398, જે દર્શાવે છે કે મેકકાલ્પીન પદ પર સપ્ટેમ્બર 1980માં રહ્યા હતા.</ref> તેમણે તે બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપી હતી, આવું કરનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા હતા. <ref>મોરિસ, પૃષ્ઠ 225.</ref> તેમના અધ્યક્ષપણના સમય દરમિયાન કોર્પોરેશન માટેનું ભંડોળ 90 મિલીયન ડોલરથી 300 મિલીયન ડોલર સુધીનું વિસ્તારવામાં આવ્યું હતું; પરિણામે તેણે સફળતાપૂર્વક પ્રેસિડેન્ટ રોનાલ્ડ રીગનના ભંડોળ ઘટાડવાના અને સંસ્થાના પ્રકારને બદલવા સામેના પ્રયત્નો સામે સફળતાપૂર્વક સડત આપી હતી. <ref name="bernstein-133">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=133}}</ref> તેમના પતિની આરકાન્સાસના ગવર્નર તરીકેની નવેમ્બર 1978ની ચુંટણીને પગલે રોધામ જાન્યુઆરી 1979માં આરકાન્સાસના પ્રથમ મહિલા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા, તેમનું આ પદ બાર વર્ષ સુધી રહ્યું હતું (1979–1981, 1983–1992). ક્લિન્ટને સમાન વર્ષમાં તેમને રુરલ હેલ્થ એડવાઇઝરી કમિટીના અધ્યક્ષ તરીકે નિમણૂંક આપી હતી,<ref name="nyt012093mk">{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE4DA143FF933A15752C0A965958260 |title=The First Couple: A Union of Mind and Ambition |author=[[Michael Kelly (editor)|Kelly, Michael]] |work=The New York Times |date=1993-01-20}}</ref> જ્યાં તેમણે આરકાન્સાસના સૌથી ગરીબ વિસ્તારોમાં ડોકટરોની ફીને અસર કર્યા વિના તબીબી સવલતોમાં વધારો કરવા માટે ફેડરલ ભંડોળ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=147}}</ref> 1979માં, રોધામ રોઝ લો ફ્રર્મના સંપૂર્ણ ભાગીદાર બનનાર પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 60.</ref> 1978થી જ્યા સુધી વ્હાઇટ હાઉસમાં પ્રવેશ્યા ન હતા ત્યાં સુધી તેમનો પગાર તેમના પતિ કરતા વધુ હતો. <ref name="bernstein-130">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=130}}</ref> 1978 અને 1979 દરમિયાનમાં, પોતાની આવકમાં વધારો કરવાની દ્રષ્ટિએ રોધામે કેટલ ફ્યુચર્સ કોન્ટ્રેક્ટના ટ્રેડીંગમાંથી ભારે મોટો નફો મેળવ્યો હતો;<ref name="gerth-66">ગર્થ એન્ડ વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 66–67.</ref> પ્રારંભિક 1,000 ડોલરના રોકાણે જ્યારે તેમણે દશ મહિના બાદ ટ્રેડીંગ બંધ કર્યું ત્યારે આશરે 100,000 ડોલરની રકમ પેદા કરી હતી. <ref>ગર્થ એન્ડ વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 73–76.</ref> આ સમયે જિમ અને સુસાન મેકડૌગલ સાથે વ્હાઇટવોટર ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન રિયલ એસ્ટેટમાં આ દંપતિએ કમનસીબ રોકાણ કરવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref name="gerth-66"/> 27 ફેબ્રુઆરી 1980ના રોજ રોધાને તેમના એક માત્ર બાળક પુત્રી, ચેલ્સાને જન્મ આપ્યો હતો. નવેમ્બર 1980માં બીલ ક્લિન્ટનની તેમના પુનઃચુંટણી માટેના બીડમાં હાર થઇ હતી. === આરકાન્સાસમાં પછીના વર્ષો === [[ચિત્ર:President Ronald Reagan Nancy Reagan Bill Clinton and Hillary Clinton Walking in Cross Hall During a Dinner Honoring Nation'S Governors - DPLA - 72715bc51d0dd2b560379e0c7692d29d.jpg|thumb|left|alt=Long shot of two men flanked by two women walking down read carpet, as military band plays on either side|ગવર્નર બીલ ક્લિન્ટન અને હિલેરીએ પ્રમુખ રોનાલ્ડ રીગન અને પ્રથમ મહિલા નેન્સી રીગન સાથે રાષ્ટ્રાના ગવર્નરના માનમાં અપાયેલા 1987ના ભોજન સમારંભમાં હાજરી આપી હતી.]] બીલ ક્લિન્ટન 1982ની ચુંટણી જીતીને બે વર્ષ બાદ ગવર્નરની ઓફિસમાં પરત આવ્યા હતા. પોતાના પતિની ઝુંબેશ દરમિયાન રોધાને આરકાન્સાસના મતદારોની ચિંતાઓ સામે સાંત્વના આપવા માટે હિલેરી ક્લિન્ટન અથવા કેટલીકવાર "શ્રીમતી બીલ ક્લિન્ટન"ના નામનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું હતુ;<ref group="nb" name="ex04">બીલ ક્લિન્ટનના સલાહકારે વિચાર્યું હતું કે તેમના પ્રથમ નામનો ઉપયોગ જ કદાચ તેમના 1980ની પુનઃચુટણી ગુમાવી દેવાનું અનેક કારણોમાંનુ એક કારણ હોઇ શકે. તે પછીના શિયાળામાં, વેર્નોન જોર્ડન, જુનિયરે હિલેરી રોધામને સુચન કર્યું હતું કે તેણીએ ક્લિન્ટનના નામનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો અને તેણીએ તેમના પતિની ફેબ્રુઆરી 1982ની ઝુંબેશ જાહેરાત સાથે જાહેરમાં આવું કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. બાદમાં તેમણે લખ્યું હતું કે "મને એવી કઠિન બાબતો જાણવા મળી હતી કે આરકાન્સાસમાં કેટલાક મતદારોએ મે મારું પ્રથમ રાખ્યું હોવાથી ગંભીરતાપૂર્વક નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી" (ક્લિન્ટોન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 91–93; મોરીસ 1996 પણ જુઓ, પૃષ્ઠ 282).</ref> તદુપરાંત તેમના પતિ માટે સંપૂર્ણ સમયની ઝુંબેશ માટે રોઝ લો પાસેથી ગેરહાજરીની રજા પણ લીધી હતી. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=166}}</ref> આરકાન્સાસની પ્રથમ મહિલા તરીકે, હિલેરી ક્લિન્ટનનું નામ આરકાન્સાસ એજ્યુકેશનલ સ્ટાન્ડર્ડઝ કમિટીમાં 1983માં અધ્યક્ષ માટે લેવાયું હતં, જ્યાં તેમણે રાજ્યની અદાલતોએ મંજૂર કરેલ જાહેર શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવાની માંગ કરી હતી. <ref name="bernstein-170">{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=170–175.}} બર્નસ્ટેઇન દર્શાવે છે કે "શૈક્ષણિક સુધારા માટે રાજકીય લડાઇ... તે કદાચ તેમના જાહેર જીવનમાં તેઓ જ્યાં સુધી યુ.એસ. સેનેટમાં ચુંટાયા નહી ત્યાં સુધી તેમનું મહાન પૂર્ણ કાર્ય હતું."</ref><ref>{{Cite news |title=Hillary Clinton Guides Movement to Change Public Education in Arkansas |url=http://www.oldstatehouse.com/educational_programs/classroom/arkansas_news/detail.asp?id=528&issue_id=29&page=1 |date=Spring 1993 |publisher=[[Old State House (Little Rock)|Old State House Museum]] |access-date=2006-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060104114405/http://www.oldstatehouse.com/educational_programs/classroom/arkansas_news/detail.asp?id=528&issue_id=29&page=1 |archive-date=2006-01-04 |url-status=live }}</ref> ક્લિન્ટનના ગવર્નરપદા હેઠળના અનેક પ્રયત્નોમાંના એક પ્રયત્નમાં તેમણે ફરજિયાત શિક્ષક પરીક્ષણ અને અભ્યાસક્રમો અને વર્ગખંડના કદ માટે રાજ્યના ધોરણો સ્થાપિત કરવા માટે લાંબી છતા પણ સફળ એવી આરકાન્સાસ એજ્યુકેશન એસોસિયેશન સામે લડત ચલાવી હતી. <ref name="nyt012093mk"/><ref name="bernstein-170"/> 1985માં તેમણે પ્રિસ્કુલ યુથ (શાળા પૂર્વેના બાળકો) માટે આરકાન્સાસ હોમ ઇન્સ્ટ્રક્શન પ્રોગ્રામ પણ રજૂઆત કરી હતી, આ કાર્યક્રમ માતાપિતાને તેમના બાળકોને શાળાપૂર્વેની તૈયારીઓ અને સાક્ષરતામાં સહાય કરતો હતો. <ref>{{Cite book |author=Kearney, Janis F. |title=Conversations: William Jefferson Clinton, from Hope to Harlem |publisher=Writing Our World Press |year=2006 |isbn=0976205815}} પૃષ્ઠ 295.</ref> તેમને 1983માં આરકાન્સાસ વુમન ઓફ ધ યરનું અને 1984માં આરકાન્સાસ મધર ઓફ ધ યર એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. <ref>મોરીસ 1996, પૃષ્ઠ 330.</ref><ref>બ્રોક 1996, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 176–177.</ref> ક્લિન્ટન આરકાન્સાસના પ્રથમ મહિલા બન્યા ત્યારે પણ રોઝ લો ફર્મ સાથે કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. તેમણે અન્ય ભાગીદારો કરતા ઓછી કમાણી કરી હતી, કેમ કે તેઓ ઓછા કલાકો માટેનું બીલ મૂકતા હતા,<ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 63.</ref> પરંતુ ત્યાં તેમણે અંતિમ વર્ષમાં 200,000 ડોલર કરતા પણ વધુ નાણાં બનાવ્યા હતા. <ref name="nyt022694">{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A05E2DB163AF935A15751C0A962958260 |title=Rose Law Firm, Arkansas Power, Slips as It Steps Onto a Bigger Stage |publisher=The New York Times |author=Labaton, Stephen |date=1994-02-26}}</ref> તેઓ જવલ્લેજ અજમાયશી કામ કરતા હતા,<ref name="nyt022694"/> પરંતુ ફર્મે તેમને "રેઇનમેકર" (કંપની માટે ધંધો લાવનાર સફળ કર્મચારી) ગણાવ્યા હતા કારણ કે તેઓ ગ્રાહકો લાવ્યા હતા, જેનો થોડો ફાળો તેમને કંપનીને અપાવેલી પ્રતિષ્ઠાને અને તેમના કોર્પોરેટ બોર્ડ જોડાણોને જાય છે. <ref name="nyt022694"/> જો રાજ્યના ન્યાયમૂર્તિઓની નિમણૂંકમાં ભારે પ્રભાવશાળી રહ્યા હતા. <ref name="nyt022694"/> બીલ ક્લિન્ટનની 1986ની ગુબરનેટોરીયલ પુનઃચુંટણી ઝુંબેશમાં તેમના રિપબ્લિકન વિરોધીએ ક્લિન્ટન પર હિત સંઘર્ષનો આરોપ મૂક્યો હતો, કારણ કે રોઝ લો રાજ્યનો કારોબાર કરતું હતું; ક્લિન્ટને આ આરોપોને એવું કહેતા વળાંક આપ્યો હતો કે રાજ્યની ફી તેણીના નફાની ગણતરી પહેલા ચૂકવી દેવામાં આવી હતી. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 80–81.</ref> 1982થી 1988 સુધી, ક્લિન્ટન બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં રહ્યા હતા, કેટલીકવાર ન્યુ વર્લ્ડ ફાઉન્ડેશનના અધ્યક્ષ તરીકે,<ref>{{Cite news |url=http://www.fair.org/index.php?page=1906 |title=Limbaugh Responds to FAIR |publisher=[[Fairness and Accuracy in Reporting|FAIR]] |date=1994-06-28 |access-date=2008-05-09}}</ref> જેમણે વિવિધ ન્યુ લેફ્ટ હિત જૂથોને ભંડોળ પૂરું પાડ્યું હતું. <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 29.</ref> 1987 થી 1991 સુધી, તેઓ અમેરિકન બાર એસોસિયેશનના કમિશન ઓન વુમન ઇન ધ પ્રોફેસનના અધ્યક્ષ તરીકે રહ્યા હતા,<ref name="gvn-82">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 82–84.</ref> જેમણે કાયદાના વ્યવસાયમાં જાતિ વાદ પરત્વે ભાર મૂક્યો હતો અને એસોસિયેશનને તેને નાથવા માટે પગલાં લેવા પ્રેર્યુ હતું. <ref name="gvn-82"/> 1988 અને 1991માં એમ બે વખત અમેરિકામાં 100 ભારે પ્રભાવશાળી વકીલોમાંના એક તરીકે ''નેશનલ લો જર્નલ'' માં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 87–88.</ref> ક્લિન્ટને 1990માં ગવર્નર માટે આગળ ન ધપવું તેવું વિચારતા, હિલેરી તેમાં આગળ ધપવાનું વિચાર્યું હતું, પરંતુ તેમના અંગત સર્વેક્ષણ નકારાત્મક હતા અને અંતમાં તેઓ આગળ ધપ્યા હતા અને અંતિમ સમય માટે પુનઃચુંટાયા હતા. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 85; {{Harvnb|Bernstein|2007|pp=187–189}}</ref> ક્લિન્ટને આરકાન્સાસ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ લીગલ સર્વિસીઝ (1988–1992)<ref name="findlaw">{{cite web |url=http://pview.findlaw.com/view/1708556_1 |title=Hon. Hillary Rodham Clinton |work=[[FindLaw]] |access-date=2007-05-31}}</ref>ના બોર્ડ પર અને ચિલ્ડ્રન્સ ડિફેન્સ ફંડ (અધ્યક્ષ તરીકે, 1986–1992) સેવા આપી હતી. <ref name="Whitehouse.gov"/><ref>{{cite web |url=http://www.childrensdefense.org/site/PageNavigator/People_Board_Emeritus |title=Board of Directors Emeritus |work=[[Children's Defense Fund]] |access-date=2007-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210055628/http://www.childrensdefense.org/site/PageNavigator/People_Board_Emeritus |archive-date=2007-02-10 |url-status=dead }}</ref> બિનનફાકારક સંસ્થાઓ સાથે તેમના પદોના ઉમેરામાં, તેમણે ટીસીબીવાય (1985–1992),<ref>{{Cite news |url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/hillary-clinton/ |title=Hillary Rodham Clinton |work=The Washington Post |access-date=2007-05-30 |archive-url=https://archive.is/20120717163837/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/hillary-clinton/ |archive-date=2012-07-17 |url-status=live }} બાયો એન્ટ્રી.</ref> વોલ-માર્ટ સ્ટોર્સ (1986–1992)<ref name="vv052400">{{Cite news |title=Wal-Mart’s First Lady |url=http://www.villagevoice.com/news/0021,harkavy,15052,5.html |author=Harkavy, Ward |date=2000-05-24 |work=[[The Village Voice]] |access-date=2006-08-22 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618054322/http://www.villagevoice.com/news/0021,harkavy,15052,5.html |url-status=dead }}</ref> અને લાફાર્જ (1990–1992)ના કોર્પોરેટ બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સ પર હોદ્દાઓ ધરાવ્યા હતા. <ref>{{Cite news |title=Vermonters to Hillary: Don't Tread on Us |url=http://www.7dvt.com/2005/vermonters-hillary-dont-tread-us |author=Picard, Ken |date=2005-05-04 |publisher=''[[Seven Days (newspaper)|Seven Days]]'' |access-date=2008-04-27 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201124041/http://www.7dvt.com/2005/vermonters-hillary-dont-tread-us |url-status=dead }}</ref> ટીસીબીવાય અને વોલ માર્ટ આરકાન્સાસ સ્થિત કંપનીઓ હતી જે રોઝ લોની પણ ગ્રાહક હતી. <ref name="nyt022694"/><ref name="nyt052007"/> વોલ-માર્ટના બોર્ડ પર ક્લિન્ટન પ્રથમ મહિલા સભ્ય હતા, જેના કારણે અધ્યક્ષ સામ વોલ્ટોન પર મહિલાનું નામ મૂકવા માટે દબાણ વધાર્યું હતું. <ref name="nyt052007">{{Cite news |title=As a Director, Clinton Moved Wal-Mart Board, but Only So Far |url=http://www.nytimes.com/2007/05/20/us/politics/20walmart.html |author=Barbaro, Michael |date=2007-05-20 |work=The New York Times |access-date=2007-09-23 }}</ref> ફરી એક વખત, તેમણે વોલ-માર્ટને વધુ પર્યાવરણલક્ષી આચરણો હાથ ધરવા માટે સફળતાપૂર્વક દબાણ કર્યું હતું, જે કંપનીના સંચાલનમાં વધુને વધુ મહિલાઓને ઉમેરવા માટેની ઝુંબેશમાં મોટે ભાગે અસફળ હતું, અને તેઓ કંપનીની વિખ્યાત મજૂર સંગઠન વિરોધી આચરણો બાબતે મૌન હતા. <ref name="vv052400"/><ref name="nyt052007"/><ref name="abc013108">{{Cite news |url=http://abcnews.go.com/Blotter/Story?id=4218509 |title=Clinton Remained Silent As Wal-Mart Fought Unions |author=[[Brian Ross (journalist)|Ross, Brian]]; Sauer, Maddy; Schwartz, Rhonda |publisher=ABC News |date=2008-01-31 |access-date=2008-01-31}}</ref> === બીલ ક્લિન્ટનની 1992ની પ્રમુખપદની ઝુંબેશ === [[ચિત્ર:Hillary Clinton 1992.jpg|thumb|upright|right|alt=Black-and-white close-up photographic portrait of the same woman as in the top photo, in her forties and with shoulder-length blonde hair|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન, 1992]] જ્યારે તેમના પતિ 1992માં ડેમોક્રેટિક પ્રમુખપદના નોમિનેશનમાટેના ઉમેદવાર બન્યા ત્યારે હિલેરી ક્લિન્ટને સૌપ્રથમ વખત સતત રાષ્ટ્રનું ધ્યાન મેળવ્યું હતું. ન્યુ હેમ્પશાયર પ્રાયમરી પહેલા, ટેબ્લોઇડ પ્રકાશને એવો દાવો પ્રકાશિત કર્યો હતો કે બીલ ક્લિન્ટન આરકાન્સાસની લોંજ ગાયિકા જેનીફર ફ્લાવર્સ સાથે પરણેત્તર પ્રણય ધરાવતા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5D61E31F936A15752C0A964958260 |title=Clintons to Rebut Rumors on "60 Minutes" |work=The New York Times |date=1992-01-25}}</ref> તેના પ્રતિભાવમાં, ક્લિન્ટન્સ એકી સાથે ''60 મિનીટ'' સુધી દેખાયા હતા, જેમાં બીલ ક્લિન્ટને પ્રણય હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો પરંતુ "મારા લગ્નમાં અંતરાય ઊભો થઇ રહ્યો છે" તેવી બાબતને સમર્થન આપ્યું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/flowers012792.htm |title=In 1992, Clinton Conceded Marital 'Wrongdoing' |work=The Washington Post |date=1992-01-26}}</ref> સંયુક્ત દેખાવનો યશ તેમની ઝુંબેશમાં રાહત આપવાને જાય છે. <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 39–42; ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 94–96.</ref> ઝુંબેશ દરમિયાન હિલેરી ક્લિન્ટને ટેમ્મી વાયનેટ્ટ અને તેમના લગ્ન વિશેના દેખાવ અંગે <ref group="nb" name="ex05">1992ની ઝુંબેશ દરમિયાન જેનિફર ફ્લાવર્સના પ્રકરણ પર અંકુશ મેળવતા થયેલી રાજકીય નુકસાની દરમિયાન હિલેરી ક્લિન્ટને ''60 મિનીટ'' ના સંયુક્ત મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે, "હું અહીં એક નાની મહિલા ટેમ્મી વાયનેટ્ટ જેવી 'મારા માણસ તરીકે ઉભી રહેલી' તરીકે બેઠી નથી. હું તેમને ચાહુ છુ અને માન આપું છુ એટલે અહીં બેઠી છું, અને તેમણે અને અમે બન્નેએ સાથે મળીને જે સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે તેના માટે હુ માન આપું છુ." કંટ્રી મ્યુઝિકના સંદર્ભો પરત્વે સંભવિત તિરસ્કારની લાગણીએ તરતજ એવી ટીકાને જન્મ આપ્યો હતો કે ક્લિન્ટન સાંસ્કૃતિક રીતે બહેરા છે અને ટેમ્મી વાયનેટ્ટ પોતાને ટિપ્પણીઓ ગમતી નથી કારણ કે તેમનું સુંદર ગીત "સ્ટેન્ડ બાય યોર મેન" પ્રથમ વ્યક્તિમાં લખાયું ન હતું. જુઓ કે {{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/7/newsid_4385000/4385582.stm |title=2000: Hillary Clinton is first First Lady in Senate |publisher=BBC News |date=2000-11-07 |access-date=2007-10-01}} વાયનેટ્ટે ઉમેર્યું હતું કે ક્લિન્ટને "દરેક સાચા કંટ્રી મ્યુઝિક ચાહક અને દરેક વ્યક્તિ કે જેણે 'પોતાની જાત માટે બનાવ્યું હતું' તેમજ કોણ પણ તેમને વ્હાઇટ હાઉસ લઇ ગયા ન હતા તેમની સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી." જુઓ ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 42. થોડા દિવસો બાદ, ''પ્રાઇમ ટાઇમ લાઇવ'' પર, હિલેરી ક્લિન્ટને વાયનેટ્ટની માફી માગી હતી. ક્લિન્ટને બાદમાં લખ્યું હતું કે તેણી શબ્દોની પસંદગીમાં બેદરકાર હતા અને "ટેમ્મી વાયનેટ્ટ તરફના સંદર્ભોનું પતન તાત્કાલિક થયું હતું {{ndash}} કેમ કે તે થવાને લાયક હતુ {{ndash}} અને અસંસ્કારી હતું." જુઓ ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 108. બાદમાં બે મહિલાઓએ તેમના મતભેદો નિવાર્યા હતા, જેમાં વાયનેટ્ટને ક્લિન્ટન માટે ભંડોળ ઊભુ કરતા જોવાયા હતા.</ref> અને ઘરે રહેતી અને રાંધતી અને ચા પીતી મહિલાઓ અંગે પરંપરાગત રીતે નકારાત્મક ટિપ્પણી કરી હતી, <ref group="nb" name="ex06">ટેમ્મી વાયનેટ્ટએ ટિપ્પણી કર્યાના બે મહિનાથી ઓછા ગાળામાં, હિલેરી ક્લિન્ટનને, તેઓ તેમના ગવર્નર પતિ વચ્ચે હેતુ શક્યતઃ સંઘર્ષ ટાળી શક્યા હોત કે કેમ તે અંગે અને રોજ લો કંપનીને આપેલા કામ અંગે પ્રશ્નોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, ત્યારે તેમણે નોંધ્યું હતું કે "હું મારા જીવનને ચલાવી શકું તે માટે મે શ્રેષ્ઠ કામ કર્યું છે ... તમે જાણો છો, કદાચ હું ઘરે રહી હોત અને રસોઇ અને ચા બનાવતી હોત, પરંતુ મે નક્કી કર્યું હતું કે મારા વ્યવસાયને સંતોષ આપે તેવું કામ કરવું, તેથી જ હું મારા પતિ પહેલા જાહેર જીવનમાં પ્રવેશી હતી" (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 109). "રસોઇ અને ચા" આ નિવેદનનો એક ભાગ હતો જેણે હાઉસમેકર્સ બનવાનું પસંદ કર્યું હતું તેવી મહિલાઓ માટે ક્લિન્ટન તરફના દેખીતા અણગમાની સંસ્કૃતિ આધારિત ટીકાઓને જન્મ આપ્યો હતો; આ ટિપ્પણી વારંવારની ઝુંબેશ જવાબદારી બની હતી (બર્નસ્ટેઇન 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 205–206). તેના પરિણામે ક્લિન્ટને થોડા સુધારો કરવા માટે થોડી રાંધણ કળાની દરખાસ્ત કરી હતી અને બાદમાં પોતાની મનોવ્યથા લખી હતી: "તે ઉપરાંત, મે મારા જીવનમાં ઘણી વાર રસોઇ બનાવી છે અને ચા પણ રેડી છે!" (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 109).</ref> જેને તેમની પોતાની કબૂલાતમાં ખોટા મંતવ્ય વિશે ગણવામાં આવે છે. બીલ ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતુ કે પોતાને ચુંટવામાં રાષ્ટ્રને "એક જ કિંમતે બે ચીજ મળશે", જેમાં તેમણે તેમની પત્ની જે આગવી ભૂમિકા બજાવવાની હતી તેનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. <ref>બર્નસ 2008, પૃષ્ઠ 140.</ref> ડેનિયલ વોટ્ટેનબર્ગના ઓગસ્ટ 1992ના ''ધી અમેરિકન સ્પેક્ટેટર'' લેખ "ધી લેડી મેકબેથ ઓફ ધ લિટલ રોક"ના પ્રારંભથી હિલેરીની ભૂતકાળની વિચારધારા અને નૈતિક રેકોર્ડ સંકુચિત હૂમલા હેઠળ આવી ગયા હતા. <ref name="macbeth">{{Cite news |title=The Lady Macbeth of Little Rock |author=[[Daniel Wattenberg|Wattenberg, Daniel]] |work=The American Spectator |month=August |year=1992}}</ref> અન્ય મોટા પ્રકાશનોમાં ઓછામાં ઓછા વીસ બીજા લેખોએ રણ તેમની અને લેડી મેકબેથની વચ્ચે તુલના કરી હતી. <ref>બર્નસ 2008, પૃષ્ઠ 142.</ref> == યુનાઇટડે સ્ટેટ્સની પ્રથમ મહિલા == === પ્રથમ મહિલા તરીકેની ભૂમિકા === જ્યારે બીલ ક્લિન્ટને જાન્યુઆરી 1993માં પ્રેસિડેન્ટ તરીકે ઓફિસ સંભાળી ત્યારે હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા અને જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ તેમના નામના તેવા સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરશે. <ref>{{Cite news |author=York, Anthony |url=http://www.salon.com/news/feature/1999/07/08/hillary/print.html |title=On her own |work=Salon |date=1999-07-08 |access-date=2007-07-14 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212184808/http://www.salon.com/news/feature/1999/07/08/hillary/print.html |url-status=dead }} તેમની જાહેરાતને મે ૧૯૯૩ ફિલ્મ વિડંબન ''હોટ શોટ્સ!'' માં વિડંબન કાવ્ય તરીકે લેવામાં આવી હતી.''પાર્ટ ડિઓક્સ'' , જેમાં દરેક મહિલા પાત્રોને "રોધામ" તરીકેનું વચ્ચેનું નામ આપવામાં આવ્યું હતું; જુઓ [http://www.imdb.com/title/tt0107144/fullcredits આઇએમડીબી એન્ટ્રી].</ref> અનુસ્નાતક ડિગ્રી<ref name="nyp103006">{{Cite news |url=http://www.nypost.com/seven/10302006/news/cextra/hillary_rodham_clinton_cextra_jasim_k__williams.htm |title=Hillary Rodham Clinton |author=Williams, Jasim K |work=[[New York Post]] |date=2006-10-30 |access-date=2008-04-27 |archive-date=2008-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919062250/http://www.nypost.com/seven/10302006/news/cextra/hillary_rodham_clinton_cextra_jasim_k__williams.htm |url-status=dead }} ક્લિન્ટને નિયમિત અભ્યાસ અને વિદ્વતાપૂર્ણ કાર્ય મારફતે અનુસ્નાતકની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી. એલેનોર રુઝવેલ્ટને અગાઉ અનુસ્નાતકની માનદ ડિગ્રીથી સન્માનીત કરવામાં આવ્યા હતા. ક્લિન્ટનના અનુગામી લૌરા બુશ અનસ્નાતક ડિગ્રી સાથેના બીજા પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref> અને વ્હાઇટ હાઉસમાં પ્રવેશવા ખતે પણ પોતાની વ્યાવસાયિક કારકીર્દી ધરાવનારા તેઓ સૌપ્રથમ પ્રથમ મહિલા હતા. <ref name="nyp103006"/> સામાન્ય રીતે પ્રથમ મહિલાની ઇસ્ટ વિંગમાં ઓફિસ હોવા ઉપરાંત વ્હાઇટ હાઉસની વેસ્ટ વિંગમાં પણ ઓફિસ ધરાવનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા હતા. <ref name="nfll"/><ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 71.</ref> તેઓ નવી વહીવટીતંત્રમાં સંભાળપૂર્વક નિમણૂંકો કરનાર સૌથી અંદરના વર્તુળનો એક ભાગ હતા અને તેમની પસંદગીઓએ ઓછામાં ઓછા આગિયાર હોદ્દાઓ ભર્યા હતા અને ડઝન જેટલા તેનાથી ઉતરતી કક્ષાના હોદ્દાઓ ભર્યા હતા. <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 68.</ref> ઇલેનોર રુઝવેલ્ટના બચાવમાં તેમને અમેરિકાના ઇતિહાસમાં અત્યંત ખુલ્લા સત્તાધરાવતા પ્રમુખ પત્ની તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ xii.</ref><ref>{{Cite news |title=First Lady President? |author=[[Chidanand Rajghatta|Rajghatta, Chidanand]] |date=January—February 2004 |publisher=''Verve'' magazine }}</ref> [[ચિત્ર:Hrcfamily.jpg|thumb|left|alt=Man, same woman, and teenage girl walk across lawn after leaving a helicopter|ક્લિન્ટનનો પરિવાર મરીન વન પર 1993માં વ્હાઇટ હાઉસમાં આવી પહોંચ્યો હતો.]] કેટલાક ટીકાકારો જાહેર નીતિમાં પ્રથમ મહિલાની મધ્યસ્થ ભૂમિકાને અયોગ્ય ગણાવે છે. ટેકોદારો ભારપૂર્વક જણાવે છે કે ક્લિન્ટનની નીતિઓમાં ભૂમિકા વ્હાઇટ હાઉસના અન્ય સલાહકારોથી અલગ ન હતી અને તે મતદારો સારી રીતે જાણે છે કે તેઓ તેમના પતિના પ્રમુખપદામાં સક્રિય ભૂમિકા બજાવશે. <ref>{{Cite news |title=The First Lady: Homemaker or Policy-Maker? |url=http://www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=4647 |author=Peart, Karen N |publisher=Scholastic Press |access-date=2006-08-22 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902053752/http://www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=4647 |url-status=dead }}</ref> બીલ ક્લિન્ટનનું ઝુંબેશ વચન "એકની કિંમતે બે"ને કારણે વિરોધીઓ વ્યંગ્યાત્મક રીતે ક્લિન્ટનને "સહ-પ્રમુખો",<ref>{{Cite news |url=http://www.jewishworldreview.com/cols/greenberg071599.asp |title=Israel's new friend: Hillary, born-again Zionist |date=1999-07-15 |author=Greenberg, Paul |publisher=[[Jewish World Review]] |access-date=2006-08-22 }}</ref> અથવા કેટલીક વાર આરકાન્સાસ લેબલ "બિલારી". તરીકે સંબોધતા હતા. <ref name="nyt012093mk"/><ref>{{Cite news |url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002610.html |title=A perilous portmanteau? |author=[[Benjamin Zimmer|Zimmer, Benjamin]] |publisher=[[Language Log]] |date=2005-11-01 |access-date=2006-08-22 }}</ref> પ્રથમ મહિલાની ભૂમિકા વિશે સંઘર્ષાત્મક ખ્યાલોનું દબાણ ક્લિન્ટનને રાજકીય રીતે પણ સક્રિય એવા એલેનોર રુઝવેલ્ટ સાથે "કાલ્પનિક ચર્ચા"માં ધકેલવા માટે પૂરતા હતા. <ref group="nb" name="ex07">એલેનોર રુઝવેલ્ટની "મસલતો"નો અહેવાલ સૌપ્રથમ 1996માં ''વોશિંગ્ટોન પોસ્ટ'' માં લેખક બોબ વુડવર્ડ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો; તેની શરૂઆત તેમણે હિલેરી ક્લિન્ટનના પ્રથમ મહિલા તરીકેના સમયગાળાથી કરી હતી. જુઓ {{Cite news |url=http://www.nytimes.com/1996/06/25/us/mrs-clinton-calls-sessions-intellectual-not-spiritual.html |title=Mrs. Clinton Calls Sessions Intellectual, Not Spiritual |work=The New York Times |date=1996-06-25 |author=Clines, Francis X.}} 1994ની ચુંટણીમાં કોંગ્રેસ પરનો ડેમોક્રેટે અંકુશ ગુમાવવાને પગલે, ક્લિન્ટને નિષ્ણાતને જિયાન હ્યુસ્ટોનની માનવ તકની સેવાઓ માટે રાખ્યા હતા. હ્યુસ્ટોને રુઝવેલ્ટ જોડાણને અનુસરવા માટે ક્લિન્ટનને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને ક્લિન્ટન સાથે કોઇ માનસિક યુક્તિઓ અજમાવવામાં આવી નહી હોવાથી, ટીકાકારો અને રમૂજકારોએ તાત્કાલિક સુચન કર્યું હતું કે ક્લિન્ટન એલેનોર રુઝવેલ્ટ સાથે સેઆંસ(પ્રેતાત્મવાદિક ઘટનાઓની ચિકિત્સાની સભા) ધરાવતા હતા. વ્હાઇટ હાઉસે દર્શાવ્યું હતું કે આ રીતે માત્ર વિચારણાની કવાયત થઇ શકે છે અને બાદમાં એક ખાનગી તારણે સંકેત આપ્યો હતો કે મોટા ભાગની પ્રજા માને છે કે આ તમામ ફક્ત કાલ્પનિક વાતો જ હતી, જ્યારે બાકીના એવું માનતા હતા કે મૃત વ્યક્તિઓ સાથેની વાતચીત ખરેખર શક્ય છે. જુઓ {{Cite news |url=http://www.guardian.co.uk/Columnists/Column/0,5673,347240,00.html |author=[[Francis Wheen|Wheen, Francis]] | title=Never mind the pollsters |work=The Guardian |date=2000-07-26 |access-date=2007-10-02 | location=London}} તેમની 2003ની આત્મકથામાં ક્લિન્ટને આખા પ્રકરણને "એલેનોર સાથેની વાતચીત" એવું શિર્ષક આપ્યું છે, અને દર્શાવ્યું હતું કે "કાલ્પિનિક વાતચીત ચાલુ રાખવાનું ખરેખર માનસિક કવાયત માટે ઉપયોગી છે જે સમસ્યાઓનું પૃથ્થકરણ કરવામાં મદદ કરે છે, જો કે તેનો આધાર તમે જે વ્યક્તિને જોવાનું પસંદ કરો છો તેની પર છે. એલેનોર રુઝવેલ્ટ શ્રેષ્ઠ હતા [એક ટ્રાયલ બ્લેઝર તરીકે અને વિવાદાસ્પદ પ્રથમ મહિલા તરીકે]." (ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 258–259)</ref> તેઓ જ્યારે વોશિંગ્ટન આવ્યા તે સમયથી તેમણે ધી ફેલોશીપના પ્રેયર ગ્રુપમાં આશ્રિતોને જોયા હતા, જેમાં સંકુચિત વોશિંગ્ટન વ્યક્તિઓની પત્નીઓ પણ હતી. <ref name="mj0907">{{Cite news |title=Hillary's Prayer: Hillary Clinton's Religion and Politics |url=http://www.motherjones.com/news/feature/2007/09/hillarys-prayer.html |work=Mother Jones |date=September/October 2007 |access-date=2007-10-10 |author=Joyce, Kathryn; Sharlet, Jeff}}</ref><ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=313–314}}</ref> એપ્રિલ 1993માં તેમના પિતાના અવસાનને કારણે થોડા ઘણા અંશે તેમણે જાહેરમાં મેથોડીસ્ટ યુક્તિઓ, ઉદાર ધાર્મક રાજકીય વિચારોના સમન્વયની જાહેરમાં માગ કરી હતી અને ''ટિક્કુન'' સંપાદક મિશાલ લર્નરના "અર્થોના રાજકારણ"એ એવું વ્યક્ત કર્યું હતું કે તેઓ અમેરિકાના "આત્માની સુતેલી માંદગી"ને જુએ છે અને તે સમાજને એ રીતે પુનઃઉજાગર કરશે કે નવી સહસ્ત્રાબ્દીમાં જતા માનવમાત્રનો વીસમી સદીમાં શો અર્થ થાય છે." <ref>{{Cite news |title=St. Hillary |author=[[Michael Kelly (editor)|Kelly, Michael]] |work=The New York Times Magazine |date=1993-05-23}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,978625,00.html |title=The Politics of What? |author=Painton, Priscilla |work=Time |date=1993-05-31 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813071159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,978625,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813071159/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,978625,00.html |date=2013-08-13 }}</ref> જાહેર જનતા કેન્દ્રિત અને સમય જતા વિકસ્યા હતા તેવા અન્ય સેગમેન્ટોમાં તેમના દિવસોમાં ફેશન પરત્વેનું બેધ્યાનપણું હતું,<ref>મારાનીસ 1995, પૃષ્ઠ 317.</ref> તેમને અત્યંત જુદા દર્શાવતા [[વર્લ્ડ વાઈડ વેબ|વર્લ્ડ વાઇડ વેબ]]ના પ્રારંભિક દિવસોમાં લોકપ્રિય સાઇટ અને કાયમ માટે જેનું પૃથ્થકરણ થતું આવ્યું છે તેવી પ્રથમ મહિલા તરીકેની તેમની કેશકલા,<ref>{{Cite book |author=[[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]] |title=The Substance of Style: How the Rise of Aesthetic Value Is Remaking Commerce, Culture, and Consciousness |publisher=[[HarperCollins]] |year=2004 |isbn=0060933852}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 72–73.</ref><ref>{{cite news |url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/03-96/03-02-96/1hair.htm |title=Forget the Primaries: Vote for Hillary's Hair |agency=Associated Press |date=1996-03-02 |access-date=2007-09-25}}</ref> થી લઇને 1998માં ''વોગ'' મેગેઝીનના આવરણ પરના તેમના દેખાવનો સમાવેશ થાય છે. <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 1.</ref> === આરોગ્ય સંભાળ અને અન્ય નીતિ પગલાંઓ === {{See also|Clinton health care plan of 1993}} [[ચિત્ર:HillaryGallup1992-1996.PNG|thumb|300px|right|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનનો ગેલપ પૂલ તરફેણકારી અને બિનતરફેણકારી રેટિંગ્સ, 1992–1996<સંદર્ભ નામ="ગેલપ-ચાર્ટ">ટેબલમાંની માહિતી [295]પરથી પ્રવાહ રેખા અને ઐતિહાસિક અર્થઘટનના સમર્થન માટે [296] પણ જુઓ </સંદર્ભ>[297][298][299]]] જાન્યુઆરી 1993માં, બીલ ક્લિન્ટને આરકાન્સાસ શૈક્ષણિક સુધારા માટેના તેમના પ્રયત્નોને જે સફળતા પ્રાપ્ત થઇ હતી તેવી સફળતાની આશા સાથે ટાસ્ક ફોર્સ ઓન નેશનલ હેલ્થ કેર રિફોર્મનું નેતૃત્વ કરવા માટે હિલેરી ક્લિન્ટનની નિમણૂંક કરી હતી.<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=170–175}}</ref> તેમણે અંગત રીતે વિનંતી કરી હતી કે નોર્થ અમેરિકન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (NAFTA) (જેની ગુણવત્તા બાબતે તેઓ પણ બિનઉત્સાહી હતા) કરતા આરોગ્ય સંભાળ સુધારાને પસાર કરવા માટે અગ્રિમતા આપવી જોઇએ. <ref name="smith-117">{{Cite book | title=For Love of Politics: Inside the Clinton White House | first=Sally Bedell | last=Smith | authorlink=Sally Bedell Smith | publisher=[[Random House]] | year=2007 | isbn=1400063248 | page=117}}</ref><ref name="gergen-280">{{Cite book | title=Eyewitness to Power: The Essence of Leadership Nixon to Clinton | first=David | last=Gergen | authorlink=David Gergen | publisher=[[Simon & Schuster]] | year=2000 | isbn= | page=280}}</ref> ટાસ્ક ફોર્સની ભલામણ ક્લિન્ટન હેલ્થ કેર પ્લાન તરીકે ઓળખાય છે, એક વ્યાપક દરખાસ્ત કે જેમાં રોજગારદાતાને અલગ આરોગ્ય જાળવણી સંસ્થાઓ મારફતે તેમના કર્મચારીઓને આરોગ્ય આવરણ પૂરુ પાડવાની જરૂરિયાત રહેશે. તેમના વિરોધીઓએ આ યોજનાને "હિલેરીકેર" તરીકે ગણાવીને હાંસી ઉડાવી હતી; તેની વિરુદ્ધમાં કેટલા વિરોધીઓ ઉગ્ર બની ગયા હતા અને જુલાઇ 1994 દરમિયાનની આ યોજનાને ટેકો આપતી બસ યાત્રા દરમિયાન તેમને તે સયમે બુલેટપ્રુફ વેસ્ટ પહેરવાની ફરજ પડી હતી. <ref name="bernstein-400">{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=400–402}}</ref><ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 139–140.</ref> આ યોજનાને હાઉસ કે સેનેટમાં ડેમોક્રેટ્સ અંકુશ ધરાવતા હોવા છતા પૂરતા પ્રાથમિક મતો મેળવી શકી ન હતી અને સપ્ટેમ્બર 1994માં આ દરખાસ્તને પજતી મૂકવામાં આવી હતી. <ref name="bernstein-400"/> ક્લિન્ટને બાદમાં તેમના પુ્સ્તક ''લિવીંગ હિસ્ટ્રી'' માં સમર્થન આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમના રાજકીય ક્ષેત્રેના અનુભવની ખામીએ થોડા ઘણા અંશે તે હારમાં ફાળો આપ્યો હતો, પરંતુ તે સિવાય અન્ય પણ ઘણા પરિબળો તેના માટે જવાબદાર હતા. પ્રથમ મહિલાનું સંમતિ રેટીંગ, જે સામાન્ય રીતે તેમના પ્રથમ વર્ષમાં 50 ટકા જેટલું ઉંચુ રહેતું હતું તે એપ્રિલ 1994માં ઘટીને 44 ટકા અને સપ્ટેમ્બર 1994માં ઘટીને 35 ટકા થઇ ગયું હતું. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=240, 380, 530.}} તેમના ઇનકારમાં વ્હાઇટવોટર તપાસ પણ એક પરિબળ હતું.</ref> રિપબ્લિકનોએ ક્લિન્ટનની આરોગ્ય સંભાળ યોજનાને 1994ના વચગાળાની ચુંટણીની ઝુંબેશ મુદ્દો બનાવ્યો હતો,<ref>{{Cite news |url=http://www.pbs.org/newshour/forum/may96/background/health_debate_page3.html |title=A Detailed Timeline of the Healthcare Debate portrayed in 'The System' |month=May |year=1996 |publisher=PBS |work=[[The NewsHour with Jim Lehrer|NewsHour]] |access-date=2007-09-25 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029030146/http://www.pbs.org/newshour/forum/may96/background/health_debate_page3.html |url-status=dead }}</ref> જેના લીધે રિપબ્લિકનોને હાઉસ ચુંટણીમાં ચોખ્ખી ત્રેપન બેઠકોનો અને સેનેટ ચુંટણીમાં સાત બેઠકોનો લાભ થયો હતો, અને બન્ને પર અંકુશ પ્રાપ્ત કર્યો હતો; ઘણા વિશ્લેષકો અને સર્વેક્ષણકારો ડેમોક્રેટ્સની હાર માટે ખાસ કરીને સ્વતંત્ર મતદારોમાં તેને મોટું પરિબળ માને છે. <ref>{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,981987-2,00.html |title=The Once and Future Hillary |author=Carney, James |work=Time |date=1994-12-12 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521075222/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,981987-2,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521075222/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,981987-2,00.html |date=2013-05-21 }}</ref> પરિણામે વ્હાઇટ હાઉસે નીતિની રચનામાં હિલેરી ક્લિન્ટનની ભૂમિકાને ઓછી કરવાની માગ કરી હતી. <ref>બર્નસ 2008, પૃષ્ઠ 141.</ref> શાશ્વત આરોગ્ય સંભાળના વિરોધીઓએ અન્યોની સમાન યોજનાઓ માટે નિંદાત્મક લેબલ તરીકે "હિલેરીકેર"નો ઉપયોગ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. <ref>{{Cite news |title=The Republican Who Thinks Big on Health Care |url=http://www.time.com/time/columnist/klein/article/0,9565,1137628,00.html |date=2005-12-04 |author=[[Joe Klein|Klein, Joe]] |work=Time |access-date=2006-08-22 |archive-date=2006-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615090805/http://www.time.com/time/columnist/klein/article/0,9565,1137628,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615090805/http://www.time.com/time/columnist/klein/article/0,9565,1137628,00.html |date=2006-06-15 }}</ref> [[ચિત્ર:Hrcraad.jpg|thumb|left|upright|alt=Same woman reads a book in a classroom to an African American boy in her lap, as an African American girl and two adults look on|ક્લિન્ટન એક શાળાની મૂલાકાત દરમિયાન બાળક સમક્ષ વાંચે છે]] ટેડ કેનેડી અને ઓરીન હેચ જેવા સેનેટરો સાથે 1997માં સ્ટેટ ચિલ્ડ્રન્સ હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રોગ્રામને પસાર કરાવવામાં તેઓ એક બળ રહ્યા હતા, આ ફેડરલનો એવો પ્રયત્ન હતો કે જેમાં એવા બાળકોને રાજ્ય દ્વારા ટેકો પૂરો પાડવામાં આવતો હતો જેમના માતાપિતા તેમને આરોગ્ય આવરણ પૂરું પાડી શકે તેમ ન હતા અને એકક વખત તે કાયદો બની ગયો ત્યારથી તે કાર્યક્રમ અંતર્ગત બાળકોને આવરી લેવા માટે વ્યાપક પ્રયત્નો હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.factcheck.org/elections-2008/giving_hillary_credit_for_schip.html |title=Giving Hillary Credit for SCHIP |author=Jackson, Brooks |publisher=[[FactCheck.org]] |date=2008-03-18 |access-date=2008-03-19 |archive-date=2008-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322032750/http://www.factcheck.org/elections-2008/giving_hillary_credit_for_schip.html |url-status=dead }}</ref> તેમણે બાળપણની માંદગી સામે રાષ્ટ્રીયસ્તરે રસીકરણને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને વૃદ્ધ મહિલાઓને મેડીકેર દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવેલા આવરણ સાથે છાતીનું કેન્સર શોધી કાઢવા માટે એક્સ-રે (મામોગ્રામ) કઢાવવા પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1995/5-1-95.html |title=Remarks by First Lady Hillary Rodham Clinton at Medicare Mammography Awareness Campaign Kick-off |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[The White House]] |date=1995-05-01 |access-date=2007-03-23 |archive-date=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208054707/http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1995/5-1-95.html |url-status=dead }}</ref> તેમણે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ ઓફ હેલ્થ પાસે પુરસ્થગ્રંથી કેન્સર અને બાળપણના [[અસ્થમા]] માટે સંશોધન ભંડોળ માટે સફળ માગણી કરી હતી. <ref name="nfll">{{cite web |title=First Lady Biography: Hillary Clinton |url=http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=43 |publisher=National First Ladies' Library |access-date=2006-08-22 |archive-date=2012-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414204023/http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=43 |url-status=dead }}</ref> ગલ્ફ વોરના નિવૃત્ત યોદ્ધાઓને અસર થયેલ માંદગીના અહેવાલોની તપાસ પ્રથમ મહિલાએ કરી હતી, જે ગલ્ફ વોર સિંડ્રોમ તરીકે જાણીતી બની હતી. <ref name="nfll"/> એટોર્ની જનરલ જેનેટ રેનો સાથે નળીને ક્લિન્ટને ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટીસ ખાતે ઓફિસ ઓન વાયોલન્સ અગેઇન્સ્ટ વુમનની રચના કરવામાં સહાય કરી હતી. <ref name="nfll"/> 1997માં, તેમણે એડોપ્શન એન્ડ સેઇફ ફેમિલીઝ એક્ટને આગળ ધપાવ્યો હતો અને આગેવાની લીધી હતી, જેને તેઓ પ્રથમ મહિલા તરીકેની સૌથી મહાન સિદ્ધિ તરીકે ગણાવે છે. <ref name="nfll"/><ref name="nyt102900c"/> 1999માં ફોસ્ટર કેર ઇન્ડિપેન્ડન્સ એક્ટને પસાર કરવામાં તેમણે અગત્યની ભૂમિકા બજાવી હતી, જેણે સંવર્ધન સંભાળમાંથી મોટા થતા ટીનેજરો માટે ફેડરલના હૂંડીયામણને બમણો કર્યો હતો. <ref name="nyt102900c">{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A00E7D91730F93AA15753C1A9669C8B63 |title=Campaigns Soft-Pedal On Children and the Poor |author=Sengupta, Somini |work=The New York Times |date=2000-10-29 |access-date=2008-03-15}}</ref> પ્રથમ મહિલા તરીકે, ક્લિન્ટને અસંખ્ય વ્હાઇટ હાઉસ કોન્ફરન્સ યોજી હતી, જેમાં ચાઇલેડ કેર,(1997),<ref>{{Cite video |url=http://www.britannica.com/eb/art-75994 |title=Clinton, Hillary Rodham: Address to the White House Conference on Child Care |people=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[Encyclopædia Britannica Online]] |date=1997-10-23 |access-date=2007-09-25 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અરલી ચાઇલ્ડહૂડ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ લર્નીંગ (1997),<ref>{{cite web |url=http://www.ed.gov/PressReleases/04-1997/970417d.html |title=Remarks by the President and the First Lady at White House Conference on Early Child Development and Learning |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[U.S. Department of Education]] |date=1997-04-17 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807214842/http://www.ed.gov/PressReleases/04-1997/970417d.html |url-status=dead }}</ref> અને ચિલ્ડ્રન એન્ડ એડોલસેન્ટસ (2000)પરની કોન્ફરન્સનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.apa.org/ppo/issues/pfirstlady.html |title=White House Conference on Children and Adolescents |publisher=[[American Psychological Association]] |date=2000-04-26 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2001-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010627090601/http://www.apa.org/ppo/issues/pfirstlady.html |url-status=dead }}</ref> આ ઉપરાંત તેમણે ટીનેજરો (2000)<ref>{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |title=White House convenes conference on teen-agers |publisher=CNN |date=2000-05-02 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106133613/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |access-date=2011-04-28 |url-status=dead }}</ref> પરની સૌપ્રથમ વ્હાઇટ હાઉસ કોન્ફરન્સ પણ આયોજન કર્યું હતું અને (2000)<ref>{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |title=White House convenes conference on teen-agers |publisher=CNN |date=2000-05-02 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106133613/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/05/02/teen.summit/index.html |access-date=2011-04-28 |url-status=dead }}</ref> સૌપ્રથમ પરોપકાર (1999) પરની વ્હાઇટ હાઉસ કોન્ફરન્સનું પણ આયોજન કર્યું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://www.creators.com/opinion/hillary-clinton/talking-it-over-1999-10-27.html |title=Talking It Over |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[Creators Syndicate]] |date=1999-10-27 |access-date=2007-09-25 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233057/http://www.creators.com/opinion/hillary-clinton/talking-it-over-1999-10-27.html |url-status=dead }}</ref> ક્લિન્ટને આ સમયગાળામાં 79 દેશોનો પ્રવાસ કર્યો હતો,<ref name="nyt122607">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/12/26/us/politics/26clinton.html |title=The Résumé Factor: Those 8 Years as First Lady |author=Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2007-12-26 |access-date=2007-12-28}}</ref> જેમણે પ્રથમ મહિલા તરીકે સૌથી વધુ પ્રવાસ કરનાર પેટ નિક્સોનનો રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=38 |title=First Lady Biography: Pat Nixon |publisher=National First Ladies' Library |access-date=2007-10-18 |archive-date=2012-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120509084238/http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=38 |url-status=dead }}</ref> તેમણે સલામતી મંજૂરીનું આયોજન અથવા નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સીલ બેઠકોમાં હાજરી આપી ન હતી, પરંતુ યુ.એસ. રાજકારણમાં હળવી સત્તા ભૂમિકા બજાવી હતી. <ref>{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2007/12/26/us/politics/26clinton.html |title=The Résumé Factor: Those 2 Terms as First Lady |author=Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2007-12-26 |access-date=2009-01-14}}</ref> યુ.એસ. સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટની આજ્ઞા અનુસાર દક્ષિણ એશિયામાં માર્ચ 1995માં કરવામાં આવેલી પાંચ રાષ્ટ્રોની યાત્રા અને તેમના પતિ વિના તેમણએ [[ભારત]] અને [[પાકિસ્તાન]] સાથે સંબંધો સુધારવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. <ref name="bern-419">{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=419–421}}</ref> ક્લિન્ટને જેની પર ભાર મૂક્યો હતો તેવા મહિલાઓન ઉત્થાનને કારણે મુશ્કેલી નડી હતી પરંતુ તેમણે જે દેશોમાં મૂલાકાત લીધી હતી ત્યાંથી તેમને હૂંફાળો પ્રતિભાવ પ્રાપ્ત થયો હતો અને અમેરિકન અખબારી વર્તુળો સાથે વધુ સારા સંબંધો વિકસાવ્યા હતા. <ref name="bern-419"/><ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 149–151.</ref> આ યાત્રા તેમના સ્થાપિત અનુભવ જેવી હતી અને તેમની રાજકારણમાં આખરી કારકીર્દીની ભાવિ સુચક હતી. <ref name="time-stateof"/> સપ્ટેમ્બર 1995માં બીજીંગમાં મહિલાઓ પરની ફોર્થ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સ સમક્ષ પોતાના સંબોધનમાં દુનિયામાં અને [[ચીન|પીપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચાઇના]]માં પણ મહિલાઓના દુરુપયોગવાળા આચરણનો બળપૂર્વક વિરોધ કરતા,<ref name="nyt090695">{{Cite news |author=Tyler, Patrick |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CEFDF133DF935A3575AC0A963958260 |title=Hillary Clinton, In China, Details Abuse of Women |work=The New York Times |date=1995-09-06}}</ref> જાહેર કર્યું હતું કે "માનવમાત્રથી અલગ મહિલાઓના અધિકારોની ચર્ચા લાંબા ગાળે સ્વીકાર્ય નથી"<ref name="nyt090695"/> અને પોતાની ટિપ્પણીઓ હળવી કરવા સામે ચાઇનીઝ દબાણનો પ્રતિકાર કર્યો હતો. <ref name="nyt122607"/> ઇસ્લામિસ્ટ ફંડામેન્ટાલિસ્ટ તાલીબાન દ્વારા અફઘાન સ્ત્રીઓ સામે જે આચરણ કરવામાં આવ્યું હતું તેની વિરુદ્ધમાં બોલનાર 1990ના અંત દરમિયાનમાં તેઓ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યક્તિઓમાંના એક હતા. <ref>{{Cite book |title=[[Taliban: Islam, Oil and the New Great Game in Central Asia]] | author=[[Ahmed Rashid|Rashid, Ahmed]] |publisher=[[I.B. Tauris]] |year=2002 |isbn=1860648304}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 70, 182.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.feminist.org/research/report/94_toc.html |title=Feminist Majority Joins European Parliament's Call to End Gender Apartheid in Afghanistan |publisher=[[Feminist Majority]] |date=Spring 1998 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2007-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830042222/http://www.feminist.org/research/report/94_toc.html |url-status=dead }}</ref> પોતાના દેશમાં રાજકીય પ્રક્રિયામાં મહિલાઓની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા સ્પોન્સર કરાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પહેલ એવા વાઇટલ વોઇસીસની રચના કરવામાં તેમણે સહાય કરી હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.vitalvoices.org/desktopdefault.aspx?page_id=8 |title=Vital Voices{{ndash}} Our History |year=2000 |publisher=[[Vital Voices]] |access-date=2007-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061231214756/http://www.vitalvoices.org/desktopdefault.aspx?page_id=8 |archive-date=2006-12-31 |url-status=live }}</ref> તે અને ક્લિન્ટનની પોતાની મૂલાકાતોએ મહિલાઓને પોતાને નોર્થન આયર્લેન્ડ પીસ પ્રોસેસમાં સાંભળવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://voices.washingtonpost.com/fact-checker/2008/01/clinton_and_northern_ireland.html |title=Clinton and Northern Ireland |author=[[Michael Dobbs (US author)|Dobbs, Michael]] |work=The Washington Post |date=2008-01-10 |access-date=2009-01-14 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918041336/http://voices.washingtonpost.com/fact-checker/2008/01/clinton_and_northern_ireland.html |url-status=dead }}</ref> === વ્હાઇટવોટર અને અન્ય તપાસો === વ્હાઇટવોટર વિવાદ ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' ના 1992ના પ્રમુખપદની ઝુંબેશ દરમિયાનના અહેવાલના પ્રકાશનને પગલે તેની તરફ માધ્યમોનું ધ્યાન ગયું હતું <ref name="nyt030892">{{Cite news |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5DD1F38F93BA35750C0A964958260 |title=Clintons Joined S.& L. Operator In an Ozark Real-Estate Venture |work=The New York Times |date=1992-03-08}}</ref> અને પ્રથમ મહિલા તરીકેના તેમના સમયગાળા તરફ માધ્યમોની નજર હતી. ક્લિન્ટનોએ તેમના 1970ના અંતમાં વ્હાઇટવોટર ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશનમાંના રોકાણો ગુમાવ્યા હતા;<ref name="gerth-72">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 72–73.</ref> તેજ સમયે, તે રોકાણમાં તેમના ભાગીદારો જિમ અને સુસાન મેકડૌગલે, બચતો અને લોન સંસ્થા એવી મેડીસન ગેરંટીનું સંચાલન કર્યું હતું જેણે રોઝ લો ફર્મની કાનૂની સેવાઓ મેળવી હતી <ref name="gerth-72"/> કદાચ તેઓ અયોગ્ય રીતે વ્હાઇટવોટરની ખોટ ઓછી કરતા હતા. <ref name="nyt030892"/> મેડીસન ગેરંટી પણ બાદગમં નિષ્ફળ ગઇ હતી અને તેમના પતિ દ્વારા નિમવામાં આવેલા સ્ટેટ રેગ્યુલેટર સમક્ષ શક્ય હિત સંઘર્ષ રજૂ કરવામાં ક્લિન્ટનનું રોઝ ખાતેના કામની ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવી હતી ;<ref name="nyt030892"/> તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે બેન્ક માટે ઓછામાં ઓછુ કામ કર્યું હતું. <ref name="cnn050696">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/US/9604/13/whitewater.background/index.html |title=Whitewater started as 'sweetheart' deal |publisher=CNN |date=1996-05-06 |access-date=2007-10-04}}</ref> સ્વતંત્ર સલાહકાર રોબર્ટ ફિસ્ક અને કેન્નેથ સ્ટારે ક્લિન્ટનના કાનૂની બીલીંગ રેકોર્ડ સામે સમન્સ પાઠવ્યા હતા; તેમણે જણાવ્યું હતું કે તે રેકોર્ડ ક્યાં છે તે તેઓ જાણતા ન હતા. <ref name="pbs100797"/><ref name="gerth-158"/> બે વર્ષની તપાસ બાત પ્રથમ મહિલાના વ્હાઇટ હાઉસના બુક રુમમાંથી મળી આવ્યા હતા અને તપાસકર્તાઓને 1996માં સોંપવામાં આવ્યા હતા. <ref name="gerth-158">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 158–160.</ref> વિલંબથી જોવામાં આવેલા રેકોર્ડઝે તીવ્ર રસ પેદા કર્યો હતો અને તે કેવી રીતે સામે આવ્યા અને તે ક્યાં હતા તેની બીજી તપાસ થઇ હતી;<ref name="gerth-158"/> ક્લિન્ટનના કર્મચારીઓએ આ સમસ્યાનું કારણ આરકાન્સાસના ગવર્નરના મકાનમાંથી વ્હાઇટ હાઉસના સ્ટોરેજ વિસ્તારમાં થતા સતત ફેરફારોને દર્શાવ્યુ હતુ. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=441–442}}</ref> 26 જાન્યુઆરીના રોજ રેકોર્ડ મળી આવ્યા બાદ ક્લિન્ટન ફેડરલ ગ્રાન્ડ જ્યુરી સમક્ષ ખુલાસો કરનારા સમન્સ મેળવનારા પ્રથમ મહિલા બનીને ઇતિહાસ સર્જ્યો હતો. <ref name="pbs100797">{{Cite news |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/arkansas/docs/recs.html |work=Once Upon a Time in Arkansas |title=Rose Law Firm Billing Records |publisher=[[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]] |date=1997-10-07 |access-date=2007-09-26}}</ref> વિવિધ સલાહકારોએ તપાસ કર્યા બાદ, અંતિમ અહેવાલ 2000માં જારી કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં જણાવ્યું હતું કે ક્લિન્ટન ફોજદારી રાહે ખોટું કરવામાં સામેલ હતા તેના અપૂરતા પૂરાવાઓ હતા. <ref name="nyt092100"/> [[ચિત્ર:Hillary Clinton Bill Chelsea on parade.jpg|thumb|left|alt=Same teenage girl, man and woman walk down a broad street in wintertime, as security personnel trail and a crowd looks on|બીલ ક્લિન્ટનની ઓફિસમાં બીજી મુદતનો પ્રારંભ કરવા માટે ક્લિન્ટન પરિવારે પેનસિલ્વેનીયા એવેન્યુ ખાતે ઉદઘાટન દિવસ વોક ડાઉન કર્યું હતું.જાન્યુઆરી 20, 1997.]] અન્ય તપાસોએ હિલેરી ક્લિન્ટન જ્યારે પ્રથમ મહિલા હતા ત્યારે સ્થાન લીધુ હતું. "ટ્રાવેલગેટ" તરીકે જાણીતા બનેલા વ્હાઇટ હાઉસ ટ્રાવેલ ઓફિસના કર્મચારીના મે 1993ના ગોળીબારની તપાસ એવા આરોપો સાથે શરૂ હતી કે વ્હાઇટ હાઉસે આરકાન્સાસથી મિત્રો સામે કર્મચારીઓને બદલવાના બહાના તરીકે ટ્રાવેલ ઓફિસ કામગીરીમાં વ્હીઇટ હાઉસે ઓડીટેડ નાણાંકીય ગેરરીતિઓ આચરી હતી. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=327–328}}</ref> વ્હાઇટ હાઉસના બે વર્ષ જૂના મેમો 1996માં મળી આવતા હિલેરી ક્લિન્ટને ગોળીબારની યાજના ઘડી હતી કે કેમ અને તપાસકર્તાઓ સમક્ષ ગોળીબારમાં તેમની ભૂમિકા વિશે જે નિવેદનો આપ્યા હતા તે સાચા હતા કે કેમ તે તરફ તપાસને વધુ કેન્દ્રિત બનાવવામાં કારણભૂત બની હતી. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=439–444}}</ref><ref>{{Cite news |author=Johnson, David |title=Memo Places Hillary Clinton At Core of Travel Office Case|work=The New York Times|date=1996-01-05 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE2DA1239F936A35752C0A960958260}}</ref> 2000નો અંતિમ સ્વતંત્ર સલાહકારનો અહેવાલ ગોળીબારમાં તેમની સામલગીરી હોવા સાથે પૂર કરવામાં આવ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે તેમણે "હકીકત ખોટા" નિવેદનો આપ્યા હતા, પરંતુ તે નિવેદનો ખોટા હતા તે તેઓ જાણતા હોવાના અપૂરતા પૂરાવાઓ હતા અથવા તેમના પગલાંઓ ગોળીબારમાં પરિણમશે તેવુ જાણતા હતા. <ref>{{Cite news |author=Hughes, Jane |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/802335.stm |title=Hillary escapes 'Travelgate' charges |publisher=BBC News |date=2000-06-23 |access-date=2007-08-16}}</ref> નાયબ વ્હાઇટ હાઉસ સલાહકાર વિન્સ ફોસ્ટરની જુલાઇ 1993માં આત્મહત્યાને પગલે એવા આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા કે હિલેરી ક્લિન્ટને જે ફાઇલોને (વ્હાઇટવોટર અથવા અન્ય બાબતોને લગતી) નુકસાન થવાની શક્યતાઓ હતી તેને ફોસ્ટર્સની ઓફિસમાંથી તેમના મૃત્યુ થયાની રાત્રિએ દૂર કરવાના હુકમો આપ્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.pbs.org/newshour/bb/whitewater/june96/senate_report_6-18.html |title=Opening the Flood Gates? |publisher=[[The NewsHour with Jim Lehrer|NewsHour]] |date=1996-06-18 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926213724/http://www.pbs.org/newshour/bb/whitewater/june96/senate_report_6-18.html |url-status=dead }}</ref> સ્વતંત્ર સલાહકાર કેનેથ સ્ટારે તેની તપાસ કરી હતી અને 1999 સુધીમાં તેમના સ્ટાફે કોઇ કેસ કરવાનો નથી તેવું જણાવવા છતા સ્ટારે તપાસ ખુલ્લી રાખી હોવાના અહેવાલ મળ્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/shadow061599.htm |title=A Prosecutor Bound by Duty |author=[[Bob Woodward|Woodward, Bob]] |work=The Washington Post |date=1999-06-15}}</ref> સ્ટારના અુગામી રોબર્ટ રેએ 2000માં આખરી વ્હાઇટવોટર અહેવાલો જારી કર્યા હતા, આ બાબતે હિલેરી ક્લિન્ટન સામે કોઇ દાવાઓ કરવામાં આવ્યા ન હતા. <ref name="nyt092100">{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E6DF103BF932A1575AC0A9669C8B63 |title=Statement by Independent Counsel on Conclusions in Whitewater Investigation |work=The New York Times |date=2000-09-21 |access-date=2007-10-04}}</ref> માર્ચ 1994માં અખબારી અહેવાલોએ 1978-1979માં કેટલ ફ્યુચર્સ ટ્રેડીંગમાંથી તેમનો અનુમાનીત નફો દર્શાવ્યો હતો;<ref>{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E2DB1F3DF93BA25750C0A962958260 |title=Top Arkansas Lawyer Helped Hillary Clinton Turn Big Profit |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]]; and others |work=The New York Times |date=1994-03-18}}</ref> હિત સંઘર્ષના દબાણ અને લાંચ છૂપાવવાને કારણે આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા,<ref name="wsj102600"/> અને વિવિધ વ્યક્તિઓએ તેમના ટ્રેડીંગ અહેવાલોનું પૃથ્થકરણ કર્યું હતું, પરંતુ કોઇ ઔપચારીક તપાસ હાથ ધરવામાં આવી ન હતી અને તેમની પર કંઇ પણ ખોટુ કરવાનો આરોપ કદીયે મૂકવામાં આવ્યો ન હતો. <ref name="wsj102600">{{Cite news |author=[[Claudia Rosett|Rosett, Claudia]] |url=http://www.opinionjournal.com/columnists/cRosett/?id=65000476 |title=Hillary's Bull Market |work=The Wall Street Journal |date=2000-10-26 |access-date=2007-07-14}}</ref> ટ્રાવેલગેટ તપાસએક ફણગો ફૂટ્યો હતો, જેમાં વ્હાઇટ હાઉસે અયોગ્ય રીતે ભૂતપૂર્વ રિપબ્લિકન વ્હાઇટ હાઉસના કર્મચારીઓ પરના એફબીઆઇનો ભૂતકાળ ધરાવતા અહેવાલોમાં અયોગ્ય રીતે એક્સેસ કર્યો હતો, તેવું જૂન 1996માં શોધી કાઢવામાં આવ્યું હતું, આ સમગ્ર ઘટનાને "ફાઇલગેટ" કહેવામાં આવે છે. <ref name="cnn072800"/> એવા પણ આરોપો થયા હતા કે હિલેરી ક્લિન્ટે આ ફાઇલનો માટે વિનંતી કરી હતી અને તેમણે વ્હાઇટ હાઉસ સિક્યુરિટી તરફ જવા માટે બિનસત્તાવાર વ્યક્તિને ભાડે રાખી લેવાની ભલામણ કરી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/04/01/filegate/index.html |title='Filegate' Depositions Sought From White House Aides |publisher=CNN |date=1998-04-01 |access-date=2007-09-26}}</ref> 2000 ફાઇનલ સ્વતંત્ર સલાહકાર અહેવાલમાંથી એવું બહાર આવ્યું હતું કે હિલેરી ક્લિન્ટનની કોઇ ભૂમિકા હતી અથવા આ બાબતે કોઇ પણ ગેરવર્તણૂંક કરવામાં આવી હોય તેવા કોઇ નોંધપાત્ર અથવા વિશ્વસનીય પૂરાવાઓ હાથ લાગ્યા ન હતા. <ref name="cnn072800">{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/clinton.filegate/ |title=Independent counsel: No evidence to warrant prosecution against first lady in 'filegate' |publisher=CNN |date=2000-07-28 |access-date=2007-09-26 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529015957/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/clinton.filegate/ |url-status=dead }}</ref> === લેવિન્સ્કી કૌભાંડ === [[ચિત્ર:HillaryGallup1997-2000.PNG|thumb|330px|right|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનના ગેલપ પૂલ તરફેણકારી અને બિનતરફેણકારી રેટિંગ્સ, 1997–2000<સંદર્ભ નામ="ગેલપ-ચાર્ટ"/>[408][409][410]]] 1998માં, ક્લિન્ટનનો સંબંધ ત્યારે ભારે અટકળોનો વિષય બની ગયો હતો જ્યારે, તપાસમાંથી બહાર આવ્યું કે પ્રેસિડેન્ટને વ્હાઇટ હાઉસની ઇન્ટર્ન મોનિકા લેવિન્સ્કી સાથે લગ્નોત્તર જાતીય સંબંધો છે.<ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 176–177.</ref> લેવિન્સ્કી કૌભાંડની આસપાસની ઘટનાઓ આખરે બીલ ક્લિન્ટનના મહાભિયોગમાં પરિણમી હતી. જ્યારે તેમના પતિ વિશે જાહેરમાં આરોપો મૂકવામાં આવ્યા ત્યારે, હિલેરી ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે તે "વિશાળ રાઇટ વિંગ કાવતરા "નું પરિણામ છે,<ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 183.</ref> તેમજ લેવિન્સ્કી આરોપોને તેમના પતિ દ્વારા ખોટું થયું હોવાને બદલે ક્લિન્ટનના રાજકીય શત્રુઓ<ref group="nb" name="ex08">ક્લિન્ટન આરકાન્સાસ પ્રોજેક્ટ અને તેના સ્થાપક રિચાર્ડ મેલોન સ્કેઇફ, કેનેથ સ્ટારના સ્કેઇફ સાથેના જોડાણ, રિગનરી પબ્લિશીંગ અને તેના લ્યુસીયાન ગોલ્ડબર્ગ અને લિન્ડા ટ્રીપ, જેરી ફોલવેલ, અને અન્યો સાથેના જોડાણોનો ઉલ્લેખ કરતા હતા. જુઓ {{Cite news |url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/02/02/time/kirn.html |title=Persecuted or Paranoid? A look at the motley characters behind Hillary Clinton's 'vast right-wing conspiracy' |author=[[Walter Kirn|Kirn, Walter]] |work=Time |date=1998-02-09}}</ref> દ્વારાના લાંબા, આયોજિત, શ્રેણીયુક્ત સહયોગાત્મક આરોપો ગણાવ્યા હતા. તેમણે બાદમાં જણાવ્યું હતું કે તેમના પતિના એવા પ્રારંભિક દાવા કે કોઇ પ્રણય થયો નથી તેને કારણે તેઓ ગેરમાર્ગે દોરાયા હતા. <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 187.</ref> પ્રેસિડેન્ટ ક્લિન્ટનના લેવિન્સ્કી સાથેના સંબંધોના પૂરાવાઓ નિર્વીવાદ બન્યા ત્યારે, ત્યારે તેણીએ તેમના લગ્ન તરફના વચનની પુનઃખાતરી આપતું એક નિવેદન જારી કર્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=517}}</ref> પરંતુ ખાનગી રીતે કહેવાય છે કે તેણી તેમની તરફ ભારે રોષે ભરાયા હતા <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=512, 518}}</ref> અને તેણી લગ્નમાં બંધાઇ રહેવા માગે છે કે કેમ તે અચોક્કસ હતું. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=521}}</ref> આ ઘટના બાદ હિલેરી ક્લિન્ટનના વિવિધ જાહેર પ્રતિભાવો હતા: કેટલી મહિલાઓએ તેમની શક્તિના વખાણ કર્યા હતા, કેટલાકે પોતાના પતિની અસમજ વર્તણૂંકનો શિકાર થવા સામે દયા બતાવી હતી જ્યારે અન્યોએ તેણીના પતિના મર્યાદાભંગ સામે મદદગાર રહેવા બાબતે ટીકા કરી હતી, જ્યારે હજુ પણ અન્યોએ તેણીને નિષ્ફળ લગ્નને ભલાઇની રીતે જે રીતે ટકાવી રહ્યા હોવાનો અથવા પોતાના રાજકીય પ્રભાવનું સંવર્ધન કરી રહ્યા હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.<ref name="gerth-195"/> આ ઘટનાઓ બહાર આવવાની સાથે તેમનું જાહેર સંમતિ રેટિંગ વધીને આશરે 70 ટકાની આસપાસ પહોંચી ગયું હતું, જે તે વખત સુધીમાં સૌથી વધુ હતું. <ref name="gerth-195">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 195.</ref> તેમના 2003ના સંસ્મરણોમાં લગ્ન ટકાવી રાખવાના તેણીના નિર્ણય માટે “દાયકાઓથી અસ્તિત્વમા રહેલા પ્રેમ”ને જવાબદાર ગણાવતા ઉમેરે છે કે: "મને કોઇ વધુ સારી રીતે જાણતું નથી અને કોઇ પણ મને જેમ બીલ હસે છે તેમ હસાવી શકતું નથી. આ વર્ષો પછી પણ તેઓ હજુ પણ અત્યંત રસપ્રદ, શક્તિશાળી અને સંપૂર્ણપણે જીવંત વ્યક્તિ, તેમના જેવાને હું આજ દિન સુધી મળ્યો નથી." <ref>ક્લિન્ટન 2003, પૃષ્ઠ 75</ref> === પરંપરાગત ફરજો === ક્લિન્ટને પગલા લીધા હતા અને તેઓ સેવ અમેરિકાઝ ટ્રેઝર્સના સ્થાપક અધ્યક્ષ હતા, તે એક રાષ્ટ્રીય પ્રયત્ન હતો જે ઐતિહાસિક ચીજો અને સ્થળોને જીવંત રાખવા માટે ફેડરલના ભંડોળ સાથે મેળ ખાતો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.saveamericastreasures.org/about.htm |title=Save America's Treasures{{ndash}} About Us |publisher=[[Save America's Treasures]] |access-date=2007-03-23 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228125335/http://www.saveamericastreasures.org/about.htm |url-status=dead }}</ref> તેમાં ફ્લેગ કે જે "ધી સ્ટાર સ્પેન્ગલ્ડ બેનર " અને કેન્ટોન, ઓહાયોમાં પ્રથમ મહિલા ઐતિહાસિક સ્થળની પ્રેરણા આપતો હતો. <ref name="nfll"/> તેઓ વ્હાઇટ હાઉસ મિલેનીયમ કાઉન્સીલ ના વડા હતા,<ref>{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/1999/ALLPOLITICS/stories/12/31/clinton.kickoff.02/ |title=Clinton toasts 2000 at White House VIP dinner |publisher=CNN |date=1999-12-31 |access-date=2007-09-26}}</ref> અને મિલેનીયમ ઇવનીંગ્સનું આયોજન કર્યું હતું,<ref>{{cite web |url=http://clinton4.nara.gov/Initiatives/Millennium/evenings.html |title=Millennium Evenings |publisher=[[White House Millennium Council]] |access-date=2008-06-20 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513073528/http://clinton4.nara.gov/Initiatives/Millennium/evenings.html |url-status=dead }}</ref> શ્રેણીબંધ પ્રવચનો કે જેણે ભવિષ્યના અભ્યાસો ની ચર્ચા કરી હતી, જેમાંનું એક વ્હાઇટ હાઉસ ખાતેથી સૌપ્રથમ જીવંત એકી સાથેનું લેબકાસ્ટમાં પરિણમ્યુ હતુ. <ref name="nfll"/> ક્લિન્ટને ત્યાં પ્રથમ સ્થાપત્ય બગીચાનું પણ સર્જન કર્યું હતું, જેમાં જેકલીન કેનેડી ગાર્ડનમાંના મ્યુઝિયમોના વિશાળ સમકાલીન આર્ટ લોનોના અમેરિકન કામોનું નિદર્શન કર્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1996/1-5-96.html |title=Remarks By First Lady Hillary Rodham Clinton at The Sculpture Garden Reception |publisher=[[The White House]] |date=1996-01-05 |access-date=2007-03-23 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216180032/https://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/html/generalspeeches/1996/1-5-96.html |url-status=dead }}</ref> વ્હાઇટ હાઉસમાં, ક્લિન્ટને સમકાલીન અમેરિકન કારીગરોના દાનમાં અપાયેલ હેન્ડીક્રાફ્ટ મૂક્યા હતા, જેમ કે પોટ્ટેરી અને ગ્લાસવેરને સ્ટેટ રુમમાં ઉપર નીચે નિદર્શનમાં મૂક્યા હતા. <ref name="nfll"/> જેમ્સ મોનરોના સમયગાળામાં ઐતિહાસિક રીતે વિશ્વસનીય ગણાતા બ્લ્યુ રુમ,<ref>{{Cite book |author=Graff, Henry Franklin |title=The Presidents: A Reference History |publisher=[[Simon & Schuster]] |year=2002 |isbn=0684312263}} પી. લીલી.</ref> 19મી સદીના કાળમાં પ્રેસીડેન્શિયલ સ્ટડીમાં ટ્રીટી રુમ<ref name="rae">{{Cite book |last=Lindsay |first=Rae |title=The Presidents' First Ladies |publisher=R & R Writers/Agents |year=2001 |isbn=0965375331}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 248–249.</ref>ના પુનઃ શણગાર અને [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વર્લ્ડ વોર II]] દરમિયાનમાં મેપ રુમ કેવો દેખાતો હતો તેના પુનઃશણગારના ઉત્થાનને તેમણે જોયું હતું. <ref name="rae"/> ક્લિન્ટને વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે મોટી ઘટનાઓનું આયોજન કર્યું હતું જેમ કે સેઇન્ટ પેટ્રિક ડે પ્રારંભ, મૂલાકાતે આવનારા ચાઇનીઝ પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓને સરકારી જમણ, સમકાલીન મ્યુઝિક કોન્સર્ટ જેણે જાહેર શાળાઓમાં સંગીત શિક્ષણ માટે ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતુ, 21મી સદીના અંતે નવા વર્ષની ઉજવણી અને નવેમ્બરમાં વ્હાઇટ હાઉસના બસ્સોવર્ષના સન્માનમાં સરકારી જમણ. <ref name="nfll"/> == 2000ની સેનેટની ચુંટણી == {{Main|United States Senate election in New York, 2000}} ન્યુ યોર્કના લાંબા ગાળાથી સેવા આપતા યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટર ડેનિયલ પેટ્રિક મોયનીહાને , નવેમ્બર 1998માં તેમની નિવૃત્તિ જાહેર કરી હતી. ન્યુ યોર્કના પ્રતિનિધિ ચાર્લ્સ બી. રાંગેલ સહિતની વિવિધ આગળ પડતી ડેમોક્રેટિક વ્યક્તિઓએ ક્લિન્ટનને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટ 2000ની ચુંટણીમાં મોયનીહાનની ખુલ્લી બેઠક માટે આગળ વધવા ક્લિન્ટનને અરજ કરી હતી. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=530}}</ref> એક વખત તેમણે આગળ વધવા માટે વિચારી લીધા બાદ ક્લિન્ટને ચપ્પાકૂઆ, ન્યુ યોર્ક, ન્યુ યોર્ક સિટીની ઉત્તરે સપ્ટેમ્બર 1999માં ઘર ખરીદ્યું હતું. <ref>{{Cite news |author=[[Adam Nagourney|Nagourney, Adam]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E5D8153AF930A3575AC0A96F958260 |title=With Some Help, Clintons Purchase a White House |work=The New York Times |date=1999-09-03}}</ref> તેઓ ચુંટાયેલી ઓફિસ માટે ઉમેદવાર બનનારા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 204.</ref> પ્રારંભમાં, ક્લિન્ટને ચુંટણીમાં પોતાના રિપબ્લિકન વિરોધી તરીકે ન્યુ યોર્ક સિટીના મેયર રુડી ગિયુલિયાનીનો સામનો કરવો પડશે તેવી આશા સેવી હતી. જોકે ગિયુલિયાનીને પુરસ્થગ્રંથી કેન્સરનું નિદાન થયા બાદ મે 2000માં આ સ્પર્ધામાંથી પાછી પાની કરી હતી અને તેમના વ્યક્તિગત જીવનમાં આવતા ફેરફારો જાહેર બની ગયા હતા અને ક્લિન્ટનને તેના બદલે ન્યુ યોર્કના બીજા કોંગ્રેશનલ ડિસ્ટ્રીક્ટને રજૂ કરતા યુનાઇટેડ હાઇસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટીવના રિપબ્લિકન સભ્ય એવા રિક લેઝીયોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. સમગ્ર ઝુંબેશ દરમિયાન વિરોધીઓએ ક્લિન્ટન પર કાર્પેટબેગીંગનો આરોપ મૂક્યો હતો, કેમ કે તેઓ કદી ન્યુ યોર્ક રહ્યા ન હતા કે આ સ્પર્ધા પહેલા રાજ્યના રાજકારણમાં ભાગ લીધો ન હતો. ક્લિન્ટને રાજ્યમાં દરેક કાઉન્ટીની મૂલાકાત દ્વારા પોતાની ઝુંબેશનો નાના જૂથની રચનાના “શ્રવણ યાત્રા”માં પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 210.</ref> તેમની ઝુંબેશ દરમિયાન તેમણે પરંપરાગત રિપબ્લિકન અપસ્ટેટ ન્યુ યોર્ક પ્રદેશોમાં નોંધપાત્ર સમય આપ્યો હતો. <ref name="historic win">{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/07/senate.ny/ |title=Hillary Rodham Clinton scores historic win in New York |publisher=CNN |date=2000-11-08 |access-date=2006-08-22 |archive-date=2005-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050911191159/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/07/senate.ny/ |url-status=dead }}</ref> ક્લિન્ટને તે વિસ્તારોમાં આર્થિક સ્થિતમાં સુધારો કરવાની હાકલ કરી હતી, તેમજ તેમની મુદતમાં 200,000 રોજગારીઓ પૂરી પાડવાનું વચન આપ્યું હતું. તેમની યોજનામાં રોજગારીના સર્જન પર ટેક્સ ક્રેડિટ અને ખાસ કરીને હાઇ ટેક ક્ષેત્રને ઉદ્યોગ રોકાણ પ્રોત્સાહનનો સમાવેશ થતો હતો. તેમણે કોલેજ ટ્યુશન અને લાંબા ગાળાની સંભાળ માટે વ્યક્તિગત વેરા કાપની જાહેરાત કરી હતી. <ref name="historic win"/> આ સ્પર્ધાએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું. ક્લિન્ટનની અંગત જગ્યામાં દેખીતી રીતે આક્રમણ કરીને સપ્ટેમ્બરની ચર્ચા દરમિયાન મોટી મૂર્ખામી કરી હતી, જેમાં તેઓ ભંડોળ ઊભુ કરવાના કરવાના કરાર તેમને સહી કરાવવાનો પ્રયત્ન કરાયો હતો. <ref name="gerth-213"/> ક્લિન્ટન અને લેઝીયોની ઝુંબેશ તેમજ તેની સાથે ગિયુલિયાનીના પ્રારંભિક પ્રયત્નો પાછળ સંયુક્ત રીતે વિક્રમી 90 મિલીયનનો ખર્ચ કરાયો હતો. <ref name="nyt121300">{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E04E1DB133FF930A25751C1A9669C8B63 |title=Lazio Sets Spending Mark for a Losing Senate Bid |author=Levy, Clifford J | work=The New York Times |date=2000-12-13 |access-date=2008-02-22}}</ref> ક્લિન્ટને 7 નવેમ્બર, 2000ના રોજ ચુંટણી જીતી લીધી હતી, જેમાં 55 ટકા અને લેઝીયોને 43 ટકા મતો મળ્યા હતા. <ref name="gerth-213">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 212–213.</ref> તેમણે 3 જાન્યુઆરી 2001ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર તરીકેના સોગંદ લીધા હતા. == યુનાઇટેડ સ્ટેટસ સેનેટર == {{Main|Senate career of Hillary Rodham Clinton}} === પહેલું સત્ર === [[ચિત્ર:ClintonSenate.jpg|thumb|upright|left|પ્રમુખ ક્લિન્ટન અને પુત્રી ચેલ્સા જુએ છે તેમ ઓલ્ડ સેનેટ ચેમ્બરમાં વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ અલ ગોરે દ્વારા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર તરીકે હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનની શપથવિધી. 3 જાન્યુઆરી 2001]] [[ચિત્ર:Hillary Rodham Clinton.jpg|thumb|right|યુ.એસ. સેનેટર તરીકે ક્લિન્ટનના સત્તાવાર ફોટો]] સેનેટમાં પ્રવેશતા, ક્લિન્ટને ઓછો જાહેર પરિચય રાખ્યો હતો અને બન્ને પક્ષોના સેનેટરો સાથે સંબંધ બાંધ્યો હતો. <ref>{{Cite news |url=http://www.csmonitor.com/2003/0310/p01s01-uspo.html |title=Clinton's quiet path to power |author=Chaddock, Gail Russell |work=[[Christian Science Monitor]] |date=2003-03-10 |access-date=2006-08-22 }}</ref> તેમણે સેનેટ પ્રેયર બ્રેકફાસ્ટમાં નિયમિત ભાગીદાર બનીને ધર્મ તરફ વળેલા સેનેટરો સાથે જોડાણની રચના કર હતી. <ref name="mj0907"/><ref name="Bernstein1">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=548}}</ref> ક્લિન્ટને પાંચ સેનેટ કમિટીઓ માટે સેવા આપી છે: કમિટી ઓન બજેટ (2001–2002),<ref name="umich">{{cite web |url=http://www.lib.umich.edu/govdocs/congress/sncom012.html |title=Senate Temporary Committee Chairs |publisher=[[University of Michigan]] Documents Center |date=2001-05-24 |access-date=2007-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707064827/http://www.lib.umich.edu/govdocs/congress/sncom012.html |archive-date=2007-07-07 |url-status=dead }}</ref> કમિટી ઓન આર્મ્ડ સર્વિસીઝ (2003થી),<ref name="hwar">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/05/29/magazine/03Hillary-t.html |title=Hillary's War |work=The New York Times Magazine |date=2007-05-29 |access-date=2007-05-30 |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]]; [[Don Van Natta, Jr.|Van Natta Jr., Don]]}}</ref> કમિટી ઓન એનવાયર્નમેન્ટ એન્ડ પબ્લિક વર્કસ (2001થી),<ref name="umich"/> કમિટી ઓન હેલ્થ, એજ્યુકેશન, લેબર એન્ડ પેન્શન્સ (2001થી)<ref name="umich"/> અને સ્પેશિયલ કમિટી ઓન એજીંગ .<ref name="hccom">{{cite web |url=http://clinton.senate.gov/senate/committees/index.cfm |title=Committees |publisher=Official Senate web site |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011195718/http://clinton.senate.gov/senate/committees/index.cfm |access-date=2011-04-28 |url-status=dead }}</ref> તેઓ કમિશન ઓન સિક્યુરિટી એન્ડ કોઓપરેશન ઇન યુરોપ ના પણ કમિશનર છે <ref>{{cite web |url=http://www.csce.gov/index.cfm?FuseAction=AboutCommission.Commissioners&CFID=3874739&CFTOKEN=75235387 |title=About the Commission: Commissioners |publisher=[[Commission on Security and Cooperation in Europe]] |access-date=2007-09-29 |archive-date=2009-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103052420/http://www.csce.gov/index.cfm?FuseAction=AboutCommission.Commissioners&CFID=813748&CFTOKEN=79881044 |url-status=dead }}</ref> (2001થી).<ref>{{Cite news |url=http://www.ukrweekly.com/old/archive/2001/200109.shtml |title=Senate, House appoint Helsinki commissioners |work=The Ukrainian Weekly |date=2001-05-20 |access-date=2007-09-29 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018060914/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2001/200109.shtml |url-status=dead }}</ref> 11 સપ્ટેમ્બર, 2001ના હૂમલાઓને પગલે ક્લિન્ટને ન્યુ યોર્ક સિટીમાં સુધારા પ્રયત્નો માટે અને તેમના રાજ્યમાં સલામતીમાં સુધારાઓ માટે ભંડોળ મેળવવાની માંગ કરી હતી. ન્યુ યોર્કના વરિષ્ઠ સેનેટર ચાર્લ્સ શૂમેર સાથે કામ કરતા, તેઓ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સાઇટના પુનઃવિકાસ માટે 21 અબજ ડોલરનું ઝડપથી ભંડોળ મેળવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. <ref name="Bernstein1"/><ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 231–232.</ref> પરિણામે તેમણે 9/11ના પ્રથમ રિસ્પોન્ડર્સ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા આરોગ્યના મુદ્દાઓની તપાસ કરવામાં અગ્રણી ભૂમિકા બજાવી હતી. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 238–239.</ref> ક્લિન્ટને ઓક્ટોબર 2001માં યુએસએ પેટ્રોઇટ એક્ટ માટે મત આપ્યો હતો. 2005માં જ્યારે આ કાયદાનું પુનઃનવીનીકરણ કરવાનું થયું ત્યારે, તેમણે માર્ચ 2006માં પુનઃનવીનીકરણ કાયદામાં સમાધાન કરવાની તરફેણમાં મત આપતા પહેલા તેની સાથે સંબંધિત કેટલાક સિવીલ લિબર્ટીઝ પર ધ્યાન આપવા માટે કામ કર્યું હતું, <ref>{{cite web |url=http://www.senate.gov/~clinton/news/statements/details.cfm?id=249895 |title=Statement of Senator Hillary Rodham Clinton on the USA Patriot Act Reauthorization Conference Report |publisher=Official Senate web site |date=2005-12-16 |archive-date=2008-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214165103/http://www.senate.gov/~clinton/news/statements/details.cfm?id=249895 |access-date=2011-04-28 |url-status=live }}</ref> જેણે વિશાળ મહત્તમ ટેકો પ્રાપ્ત કર્યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=109&session=2&vote=00029 |title=U.S. Senate Roll Call Votes 109th Congress - 2nd Session ... On the Conference Report (H.R. 3199 Conference Report) |publisher=[[United States Senate]] |date=2006-03-02 |access-date=2008-04-24 }}</ref> ક્લિન્ટને અફઘાનિસ્તાનમાં 2001માં યુ.એસ. લશ્કરી પગલાંને એમ કહેતા મજબૂત ટેકો આપ્યો હતો કે તાલીબાન સરકાર હેઠળ ત્રાસ ભોગવેલી અફઘાન સ્ત્રીઓની જિંદગી સુધારવાની સાથે આતંકવાદને નાથવાની આ તક છે. <ref>{{Cite news |title=New Hope For Afghanistan's Women |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,185643,00.html |work=Time |author=Clinton, Hillary |date=2001-11-24 |access-date=2006-08-22 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727020014/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,185643,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080727020014/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,185643,00.html |date=2008-07-27 }}</ref> ક્લિન્ટને ઓક્ટોબર 2002 ઇરાક વોર રિસોલ્યુશન (ઇરાક યુદ્ધ ઠરાવ)ની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રેસિડેન્ટ જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ.બુશને [[ઈરાક|ઇરાક]] સામે લશ્કરી દળોનો ઉપયોગ કરવાની સત્તા આપતો હતો, રાજદ્વારી પ્રયત્નો સાથે અનુસરણ કર્યા બાદ યુનાઇટેડ નેશન્સ સિક્યુરિટી કાઉન્સીલ રિસોલ્યુશનને દબાણ કરવા માટે આ પ્રકારનું પગલું જરૂરી હોય છે. ઇરાક વોર (યુદ્ધ) શરૂ થયા બાદ, ક્લિન્ટને ત્યાં રહેલા અમેરિકન ટુકડીઓની મૂલાકાત લેવા માટે ઇરાક અને અફઘાનિસ્તાનનો પ્રવાસ કર્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2005માં ઇરાકની મૂલાકાત દરમિયાન ક્લિન્ટને નોધ્યું હતું કે બળવાખોરો અગાઉ યોજાયેલી ડેમોક્રેટિકની ચુંટણીઓમાં અંતરાય ઊભો કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા અને દેશનો તે ભાગ સારી રીતે કામ કરતો હતો. <ref>{{Cite news |title=Clinton says insurgency is failing |url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-02-19-iraq-senators_x.htm |agency=Associated Press|work=[[USA Today]] |date=2005-02-19 |access-date=2006-08-29 }}</ref> યુદ્ધમાં ઉતારવામાં આવેલા નિયમિત અને અનામત દળોમાં ઘટાડો થતો હતો તેવુ નોંધતા તેમણે તણાવ ઓછો કરવા માટે 80,000 સૈનિકોનો ઉમેરો કરીને નિયમિત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર્મી ના કદમાં વધારો કરવા કાયદો અમલી બનાવ્યો હતો.<ref>{{Cite news |title=Clinton wants increase in size of regular Army |date=2005-07-14 |work=[[The Buffalo News]] |access-date=2006-08-22 |author=Turner, Douglas }} (મુક્ત નથી)</ref> 2005ના અંતમાં, ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે ઇરાકમાંથી તાત્કાલિક પાછી પાની ભૂલ ગણાશે, તેમજ બુશની “જ્યાં સુધી કામ પૂરુ ન થાય ત્યાં સુધી” ત્યાંજ રહેવાની અપીલ પણ ગેરમાર્ગે દોરનારી હતી, કેમ કે તે ઇરાકીઓને “તેમની પોતાની જાતની સંભાળ નહી લેવાનું ખુલ્લુ આમંત્રણ આપતી હતી.” <ref>{{Cite news |title=Hillary Clinton says immediate withdrawal from Iraq would be 'a big mistake' |agency=Associated Press |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |date=2005-11-21 |url=http://www.signonsandiego.com/news/world/iraq/20051121-1341-hillaryclinton-iraq.html |author=Fitzgerald, Jim |access-date=2009-05-09 }}</ref> તેમનું વલણ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીમાં રહેલા લોકોમાં રોષનું કારણ બન્યું હતું, જેઓ તરત જ પાછી પાની કરી લેવાની તરફેણમાં હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/12/11/AR2005121100846.html |title=Hillary Clinton Crafts Centrist Stance on War |work=The Washington Post |author=Balz, Dan |page=A01 |date=2005-12-12 |access-date=2006-08-22 }}</ref> ક્લિન્ટને નિવૃત્ત યોદ્ધાઓ માટે આરોગ્ય લાભો જાળવી રાખવાની અને તેમાં સુધારો કરવાની બાબતને ટેકો આપ્યો હતો અને વિવિધ લશ્કરી બેઝને બંધ કરવા સામે જૂથબંધી અપનાવી હતી. <ref>{{Cite news |title=Hillary's Military Offensive |url=http://www.newsweek.com/id/51434 |author=Meadows, Susannah |date=2005-12-12 |work=Newsweek |access-date=2006-08-22 }}</ref> [[ચિત્ર:HillaryGallup2001-2009.gif|thumb|300px|right|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનના ગેલપ પૂલ તરફેણકારી અને બિનતરફેણકારી રેટિંગ્સ, 2001–2009<સંદર્ભ નામ="ગેલપ-ચાર્ટ"/>[493][494][495]]] સેનેટર ક્લિન્ટને બુશના બે મોટા કપકાપ પેકેજોની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું, ઇકોનોમિક ગ્રોવ્થ એન્ડ ટેક્સ રિલીફ રિકંસીલેશન એક્ટ ઓફ 2001 અને જોબ્સ એન્ડ ગ્રોવ્થ ટેક્સ રિલીફ રિકંસીલેશન એક્ટ ઓફ 2003. <ref name="pvs-hrc"/> ક્લિન્ટને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ તરીકે જોહ્ન જી. રોબર્ટસના 2005ના સમર્થન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સેમ્યુઅલ એલિટોના 2006ના સમર્થન વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/05/28/us/politics/28judges.html |title=Stark Contrasts Between McCain and Obama in Judicial Wars |author=Lewis, Neil A. |work=The New York Times |date=2008-05-28 |access-date=2008-11-30}}</ref> 2005માં, ક્લિન્ટને વિવાદાસ્પદ વિડીયો ગેઇમ''[[Grand Theft Auto: San Andreas]]'' માં દર્શાવવામાં આવેલા ગુપ્ત સેક્સ દ્રશ્યોની તપાસ કરવા માટે ફેડરલ ટ્રેડ કમિશનની માગ કરી હતી. <ref>{{Cite news |title=Clinton wades into GTA sex storm |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4682533.stm |date=2005-07-14 |publisher=BBC News |access-date=2006-08-29 }}</ref> સેનેટર જો લાઇબરમેન અને ઇવાન બેહ સાથે તેમણે ફેમિલી એન્ટરટેઇનમેન્ટ પ્રોટેક્શન એક્ટ રજૂ કર્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ વિડીયો ગેઇમ્સમાં મળી આવતી અયોગ્ય માહિતી થી રક્ષણ કરવાનો હતો. 2004 અને 2006માં ક્લિન્ટને સમાન લિંગી લગ્ન પર પ્રતિબંધની માંગ કરતા ફેડરલ મેરેજ એમેન્ડમેન્ટ વિરુદ્ધ મતદાન કર્યું હતું. <ref name="pvs-hrc">{{cite web |url=http://www.votesmart.org/voting_category.php?can_id=55463 |title=Senator Hillary Rodham Clinton - Voting Record |publisher=[[Project Vote Smart]] |access-date=2008-04-14 |archive-date=2008-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401034034/http://www.votesmart.org/voting_category.php?can_id=55463 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13181735/ |title=Gay marriage ban defeated in Senate vote |agency=Associated Press |publisher=MSNBC |date=2006-06-07 |access-date=2008-04-14 |archive-date=2008-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421144849/http://www.msnbc.msn.com/id/13181735/ |url-status=dead }}</ref> અમેરિકન સંકુચિતવાદની વિરુદ્ધમાં “પ્રગતિકારક આંતરમાળખું” સ્થાપવાની ઇચ્છા સાથે, ક્લિન્ટને વાટાઘાટોમાં રચનાત્મક ભૂમિકા બજાવી હતી જે 2003માં ભૂતપૂર્વ ક્લિન્ટન વહીવટીતંત્રના કર્મચારી વડા જોહ્ન પોડેસ્ટાના સેન્ટર ફોર અમેરિકન પ્રોગ્રેસની સ્થાપનામાં પરિણમ્યુ હતુ, જેણે 2003માં સ્થપાયેલી સિટીઝન્સ ફોર રિસ્પોન્સીબીલીટી એન્ડ એથિક્સ ઇન વોશિંગ્ટન સાથે સહાયોની વહેંચણી કરી હતી અને ક્લિન્ટનના ભૂતપૂર્વ હરીફ ડેવિડ બ્રોકના 2004માં રચાયેલા મિડીયા મેટર્સ ફોર અમેરિકાને સલાહ આપી હતી. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 267-269, 313, 401.</ref> 2004 સેનેટ ચુંટણીઓ ને પગલે તેઓએ રોજબરોજના રાજકીય સંદેશાઓના સંચાલન માટે સેનેટ વોર રુમનું સર્જન કરવા માટે નવા ડેમોક્રેટિક સેનેટ નેતા હેરી રેઇડને સફળતાપૂર્વક વેગ આપ્યો હતો. <ref>ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 267-269</ref> === 2006ની પુનઃચુંટણી ઝુબેશ === {{Main|United States Senate election in New York, 2006}} નવેમ્બર 2004માં, ક્લિન્ટને જાહેરાત કરી હતી કે તેમને બીજી સેનેટ મુદતની ઇચ્છા છે. રિપબ્લિકન નોમિનેશન માટે અગાઉના આગળપડતા એવા વેસ્ટચેસ્ટર કાઉન્ટી ડિસ્ટ્રીક્ટ એટર્ની જિયાની પિરોએ કેટલાક મહિનાઓની નબળી ઝુંબેશ બાદ સ્પર્ધામાંથી પાછી પાની કરી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2005/POLITICS/12/21/ny.pirro/index.html |title=Sen. Clinton's GOP challenger quits race |publisher=CNN |date=2005-12-21 |author=Hirschkorn, Phil |access-date=2006-08-22 }}</ref> ક્લિન્ટને યુદ્ધવિરોધી કાર્યકર્તા જોનાથન તાસિની સામે વિરોધ પક્ષો પર ડેમોક્રેટિક નોમિનેશન પર સરળતાથી વિજય મેળવ્યો હતો. <ref>{{Cite news |title=GOP Primary Turnout Was Lowest In More Than 30 Years|work=Newsday |date=2006-09-17}}</ref> ક્લિન્ટનના સામાન્ય ચુંટણીઓમાં આખરી વિરોધી વિવિધ ત્રીજા પક્ષોના ઉમેદવારો સાથે ઉમેદવાર અને યોન્કર્સના ભૂતપૂર્વ મેયર જોહ્ન સ્પેન્સર હતા. તેમણે 7 નવેમ્બર 2006ના રોજ 67 ટકા મતો સાથે ચુંટણી જીતી હતી, અને સ્પેન્સરને 21 ટકા મતો મળ્યા હતા, <ref>{{Cite news |url=http://www.elections.state.ny.us/NYSBOE/elections/2006/general/2006_ussen.pdf |title=New York State Board of Elections, General Election Results |publisher=New York State |date=2006-12-14 |access-date=2006-12-16 |format=PDF |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216023747/http://www.elections.state.ny.us/NYSBOE/elections/2006/general/2006_ussen.pdf |url-status=dead }}</ref> જેમાં દરેક પરંતુ ન્યુ યોર્કની 62 કાઉન્ટીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. <ref>{{Cite news |work=Newsweek |url=http://www.newsweek.com/id/44273 |title=Is America Ready? |date=2006-12-25 |access-date=2007-09-27}}</ref> ક્લિન્ટને તેમની ચુંટણી પાછળ 36 મિલીયન ડોલર ખર્ચ્યા હતા, 2006ની ચુંટણીમા સેનેટના કોઇ પણ ઉમેદવાર કરતા વધુ હતા. કેટલાક ડેમોક્રેટ્સે એક જ તરફની સ્પર્ધા માટેના ઘણા ખર્ચ બદલ તેમની ટીકા કરી હતી, જ્યારે કેટલાક ટેકેદારોને એ ચિંતા હતી કે તેમણે 2008માં શક્યતઃ પ્રમુખપદના બીડ માટે વધુ ભંડોળ રાખ્યું ન હતું. <ref>{{Cite news |author=Kornblut, Anne E. |coauthors=Zeleny, Jeff |work=The New York Times |title=Clinton Won Easily, but Bankroll Shows the Toll |date=2006-11-21}} પૃષ્ઠ A1.</ref> તે પછીના મહિનાઓમાં તેમણે પોતાના પ્રમુખપદની ઝુંબેશ માટે સેનેટ ભંડોળમાંથી 10 મિલીયન ડોલર તબદિલ કર્યા હતા. <ref name="cnn040107">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2007/POLITICS/04/01/clinton.money/index.html |title=Record millions roll in for Clinton White House bid |date=2007-04-01 |publisher=CNN |access-date=2007-04-02}}</ref> === બીજી મુદત === [[ચિત્ર:Hillary Clinton at the Senate Armed Services Committee.jpg|thumb|right|નેવી એડમિરલ માઇક મુલેન જ્યારે સેનેટ સશસ્ત્ર સેવા કમિટી સાથે તેમનું 2007ની સમર્થન સૂનાવણી દરમિયાન પ્રતિભાવ આપતા હતા ત્યારે નેવલ ઓપરેશન્સના વડા તરીકે સેનેટર ક્લિન્ટન સાંભળતા હતા.]] ક્લિન્ટને 2007ના ઇરાક વોર ટુકડી વધારાનો વિરોધ કર્યો હતો. <ref>{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/02/18/ap/politics/mainD8NBQ8H80.shtml |title=Senate GOP foils debate on Iraq surge|agency=Associated Press|publisher=[[CBS News]] |date=2007-02-17 |access-date=2008-04-27 }} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref> માર્ચ 2007માં તેમણે યુદ્ધ ખર્ચ ખરડાની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું, જે પ્રેસિડેન્ટ બુશ નિશ્ચિત સમયમર્યાદામાં ઇરાકમાંથી ટુકડીઓને પાછી ખેંચવાનો પ્રારંભ કરતા હતા તેના માટે જરૂરી હતું; તે મોટે ભાગે પક્ષ<ref>{{Cite news |title=Bush Repeats Veto Threat on Spending Bill That Includes Iraq Withdrawal Timetable |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,262042,00.html |publisher=Fox News |date=2007-03-28 |access-date=2008-04-27 }}</ref> દ્વારા જ પસાર થઇ ગયો હતો પરંતુ અંતે તો પ્રેસિડેન્ટ દ્વારા સંમતિ અપાઇ હતી. મે 2007માં સમાધાન યુદ્ધ ભંડોળ ખરડાએ પરત બોલાવવની છેલ્લી તારીખ રદ કરી હતી પરંતુ સેનેટે 80-14 મતો દ્વારા ઇરાકી સરકાર માટે વિકાસ માપદંડને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે રાખવામાં આવ્યું હતું અને તેની પર બુશના હસ્તાક્ષર થયા હતા; તેની વિરુદ્ધમાં મતો આપનારાઓમાં ક્લિન્ટન એક હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2007/POLITICS/05/24/iraq.funding/index.html |title=House, Senate pass war funding bill |publisher=CNN |date=2007-05-25 |access-date=2009-05-09}}</ref> ક્લિન્ટને સપ્ટેમ્બર 2007માં જનરલ ડેવીડ પેટ્રાઇયસના ઇરાકની પરિસ્થિતિ પરના કોંગ્રેસને અપાયેલા અહેવાલને એમ કહેતા પ્રતિભાવ આપ્યો હતો કે “હું માનું છું કે તમે અમને જે અહેવાલ પૂરો પાડો છો તેમાં અમાન્યતાને રદ કરવાની ઇચ્છાની ખરેખર જરૂર છે”. <ref>{{Cite news |url=http://www.nysun.com/national/clinton-spars-with-petraeus-on-credibility/62426/ |title=Clinton Spars With Petraeus on Credibility |author=Lake, Eli |work=The New York Sun |date=2007-09-12 |access-date=2009-05-09}}</ref> માર્ચ 2007માં, યુ.એસ. એટર્ની વિવાદની બરતરફીના પ્રતિભાવમાં ક્લિન્ટને એટર્ની જનરલ ઓલબર્ટો ગોન્ઝેલ્સને રાજીનામુ આપવા બોલાવ્યા હતા. <ref>{{Cite news |title=Hillary Clinton Calls for Gonzales' Resignation |url=http://abcnews.go.com/GMA/story?id=2948538&page=1 |publisher=ABC News |date=2007-03-13 |access-date=2007-03-24 }}</ref> મે અને જૂન 2007માં ઉચ્ચ હોદ્દાઓ ધરાવનારાઓ વિશે ઉગ્ર ચર્ચા કરાયેલ વ્યાપક કાયમી વસવાટ સુધારણા ખરડો કે જે સિક્યોર બોર્ડર્સ, ઇકોનોમિક ઓપોર્ચ્યુનિટી અને ઇમીગ્રેશન એક્ટ ઓફ 2007 તરીકે ઓળખાય છે, તેમાં ક્લિન્ટને ખરડાના સમર્થનમાં વિવિધ મતો નાખ્યા હતા, જે આખરે મત દ્વારા ચર્ચા બંધ કરાવવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=110&session=1&vote=00228 |title=On the Cloture Motion (Motion to Invoke Cloture on the Motion to Proceed to Consider S.1639) |date=2007-06-26 |publisher=[[U.S. Senate]]|access-date=2008-04-22}}</ref> 2007-08ની નાણાંકીય કટોકટી સપ્ટેમ્બર 2008ની તરલતા કટોકટીના ઊંચા શિખરે પહોંચવાની સાથે ક્લિન્ટને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નાણાં વ્યવસ્થાના સૂચિત રાહતપેકેજને ટેકો આપ્યો હતો, તેમજ 700 અબજ ડોલરના ઇમર્જન્સી ઇકોનોમિક સ્ટેબિલાઇઝેશન એક્ટ ઓફ 2008 અમેરિકન પીપલની તરફેણમાં એમ કહીને મતદાન કર્યું હતું કે તે અમેરિકન પ્રજાના હિતોને રજૂ કરે છે. <ref>{{Cite news |url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx |title=Senate Passes Economic Rescue Package |publisher=[[NY1 News]] |date=2008-10-01 |access-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx |archive-date=2008-10-05 |url-status=dead }}</ref> સેનેટે તેને 74-25 સાથે પસાર કર્યું હતું. == 2008ની પ્રમુખપદની ઝુંબેશ == {{Main|Hillary Clinton presidential campaign, 2008}} ક્લિન્ટન 2003ના પ્રારંભથી જ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રેસિડેન્ટની સંભવિત ઉમેદવારી માટે તૈયારીઓ કરતા હતા. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|pp=550–552}}</ref> 20 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ ક્લિન્ટને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રમુખપદની ચુંટણી, 2008 માટે પ્રમુખપદ સંશોધનકારક સમિતિની પોતાની વેબસાઇટ મારફતે જાહેરાત કરી હતીઃ તેમણે જણાવ્યું હતું કે “હું, અંદર છું અને હું જીતવાની છું.” <ref name="gerth-5">ગર્થ અને વાન નાટ્ટા જુનિયર 2007, પૃષ્ઠ 5.</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રેસિડેન્ટ માટે કોઇ મોટા પક્ષ દ્વારા ક્યારે પણ કોઇ મહિલાને નોમિનેટ કરવામાં આવી ન હતી. જ્યારે બીલ ક્લિન્ટન 1993માં પ્રેસિડેન્ટ બન્યા ત્યારે નૈતિક સંઘર્ષ અથવા વિશ્વાસમાં રાજકીય મૂંજવણ દૂર કરવા માટે એપ્રિલ 2007માં ક્લિન્ટને આંધળો વિશ્વાસ છોડી દીધો હતો, તે સ્થાપિત થયું હતું, કેમ કે હિલેરી ક્લિન્ટને તેમની પ્રમુખપદ માટેની સ્પર્ધા હાથ ધરી હતી. <ref name="msn090407">{{Cite news |title=Hillary Clinton: Midas touch at work |url=http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/MutualFunds/HillaryClintonMidasTouchAtWork.aspx?page=1 |publisher=[[MSN.com]] |author=Middleton, Tim |date=2007-09-04 |access-date=2007-09-19 |archive-date=2008-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129065550/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/MutualFunds/HillaryClintonMidasTouchAtWork.aspx?page=1 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129065550/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/MutualFunds/HillaryClintonMidasTouchAtWork.aspx?page=1 |date=2008-01-29 }}</ref> બાદમાં જાહેરાત નિવેદનોમાં એવું દર્શાવાયું હતું કે દંપતિની કુલ સંપત્તિ હાલમાં 50 મિલીયન ડોલરથી વધુ હતી,<ref name="msn090407"/> અને તેઓએ 2000થી અત્યાર સુધીમાં 100 મિલીયન ડોલરની કમાણી કરી છે, જેમાંની મોટા ભાગની બીલ ક્લિન્ટનના પુસ્તકો, વાણી પ્રવૃત્તિઓ અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓમાંથી આવી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7331834.stm |title=Clintons' earnings exceed $100m |publisher=BBC News |date=2008-04-05 |access-date=2008-04-05}}</ref> 2007ના પ્રથમ અર્ધ ગાળામાં ચુંટણી માટેના મંતવ્ય સર્વેક્ષણોમાં ડેમોક્રેટિક નોમિનેશન માટેની સ્પર્ધા કરતા ઉમેદવારોમાં ક્લિન્ટન આગળ રહ્યા હતા. મોટા ભાગના સર્વેક્ષણોએ ઇલિનોઇસના સેનેટર બરાક ઓબામાને મૂક્યા હતા અને ક્લિન્ટનના સૌથી મજીકના સ્પર્ધક એવા ઉત્તર કેરોલીનાના ભૂતપૂર્વ સેનેટર જોહ્ન એડવર્ડઝને દર્શાવ્યા હતા. <ref>{{Cite news |author=Langer, Gary; Craighill, Peyton M |title=Clinton Leads '08 Dems; No Bounce for Obama |url=http://www.abcnews.go.com/Politics/PollVault/story?id=2810376 |publisher=ABC News |date=2007-01-21 |access-date=2007-02-05 }}</ref> ક્લિન્ટન અને ઓબામા બન્નેએ ભંડોળ ઊભુ કરવામાં વિક્રમ સ્થાપ્યો હતો, જેઓ દરેક ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુને વધુ નાણાનો વિનીમય કરતા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2007/POLITICS/10/02/campaign.cash/ |title=Clinton outpaces Obama in fundraising for third quarter |publisher=CNN |date=2007-10-02 |access-date=2008-05-12}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2007 સુધીમાં ડેમોક્રેટીક પ્રાયમરીઓ અથવા પક્ષ સંગઠન ધરાવતા પ્રથમ છ રાજ્યોમાંના સર્વેક્ષણે દર્શાવ્યું હતું કે તે બધામાં ક્લિન્ટન આગળ છે, જ્યારે આઇઓવા અને દક્ષિણ કેરોલીના વચ્ચે ગાઢ સ્પર્ધા છે. તેના પછીના મહિને, રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણોએ દર્શાવ્યું હતું કે ક્લિન્ટન ડેમોક્રેટીક સ્પર્ધકોથી ઘણા આગળ છે. <ref name="fox100307">{{Cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,299146,00.html |title=Hillary Clinton Leaps Ahead In Latest Democratic Poll |publisher=[[Fox News]] |date=2007-10-03 |access-date=2007-10-04}}</ref> ઓક્ટોબરના અંતમાં ક્લિન્ટને ભાગ્યે જ ઓબામા, એડવર્ડઝ અને તેમના અન્ય વિરોધીઓ સામે નબળી ચર્ચા દેખાવનો સામનો કર્યો હતો. <ref name="wapo110107">{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/31/AR2007103103093.html |title=Clinton Regroups As Rivals Pounce |author=[[Anne Kornblut|Kornblut, Anne E.]]; [[Dan Balz|Balz, Dan]] |work=The Washington Post |date=2007-11-01 |access-date=2007-11-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2007/10/hillary-gets-po.html |title=Hillary Gets Poor Grades at Drexel Debate |author=[[Jake Tapper|Tapper, Jake]] |work=Political Punch |publisher=ABC News |date=2007-10-31 |access-date=2007-11-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/1007/6634.html |title=Obama, Edwards attack; Clinton bombs debate |last=Simon, Roger |publisher=The Politico |date=2007-10-31 |access-date=2007-11-02}}</ref> ઓબામાનો “પરિવર્તન”ના સંદેશાએ ક્લિન્ટનના “અનુભવ”ના સંદેશા કરતા ડેમોક્રેટીક ઇલેક્ટોરેટ સાથે પડઘો પાડ્યો હતો. <ref name="time5mis"/> સ્પર્ધા ખાસ કરીને અગાઉના રાજકીય સંગઠનો અને આઇઓવા, ન્યુ હેમીસ્ફિયર અને દક્ષિણ કેરોલીનામાં પ્રાથમિક રાજ્યો નોંધપાત્ર રીતે ઉગ્ર બની હતી, જેમાં ડિસેમ્બર સુધીમાં ક્લિન્ટને કેટલાક સર્વેક્ષણોમાં પોતાની આગવી સ્થિતિ ગુમાવી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://firstread.msnbc.msn.com/archive/2007/12/09/506446.aspx |title=Clinton shouldn't worry just about IA |publisher=MSNBC |date=2007-12-09 |access-date=2007-12-10 |archive-date=2007-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210120356/http://firstread.msnbc.msn.com/archive/2007/12/09/506446.aspx |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210120356/http://firstread.msnbc.msn.com/archive/2007/12/09/506446.aspx |date=2007-12-10 }}</ref> [[ચિત્ર:Hillary Clinton Feb 3 2008.jpg|thumb|right|સુપર ટ્યૂઝડે 2008 પહેલા મિન્નીયાપોલીસ, મિન્નેસોટા ખાતે ઔગ્સબર્ગ કોલેજમાં ક્લિન્ટનની ઝુંબેશ.]] 2008ના પ્રથમ મતમાં તેમને 3 જાન્યુઆરીના આઇઓવા ડેમોક્રેટીક સંગઠનથી ઓબામા અને એડવર્ડઝમાં ત્રીજા સ્થાને મૂકવામાં આવ્યા હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.iowacaucusresults.com/ |title=Iowa Democratic Party Caucus Results |publisher=[[Iowa Democratic Party]] |access-date=2008-01-23}}</ref> તે પછીના થોડા દિવસોમાં જ ઓબામાએ મેદાન માર્યુ હતું, જેમાં દરેક સર્વેક્ષણોએ ન્યુ હેમિસ્ફિયર પ્રાયમરીમાં તેમની જીત અંગેની આગાહી કરી હતી. <ref name="cbs010808">{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/08/politics/main3689550.shtml |title=Analysis: Mrs. Comeback Kid & Obama's Wave |author=Meyer, Dick |publisher=CBS News |date=2008-01-08 |access-date=2008-01-08 |archive-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080109181702/http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/08/politics/main3689550.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/epolls/2008/president/nh/new_hampshire_democratic_primary-194.html |title=New Hampshire Democratic Primary |publisher=[[RealClearPolitics]] |date=2008-01-08 |access-date=2008-01-09}}</ref> આમ છતા, ક્લિન્ટને 8 જાન્યુઆરીના રોજ ઓબામાને થોડા મતોથી ત્યાં જીત મેળવતા આશ્ચર્ય થયું હતું. <ref name="trib010808">{{Cite news |url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-070108dems,0,7354989.story?coll=chi-newsnationworld-hed |title=Clinton's stunning victory |work=Chicago Tribune |date=2008-01-08 |access-date=2008-01-08 |archive-date=2008-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112131639/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-070108dems,0,7354989.story?coll=chi-newsnationworld-hed |url-status=dead }}</ref> ન્યુ હેમિસ્ફિયરમાં પરત આવવાની સમજાવટો અલગ અલગ હતી પરંતુ તેમના માટે વારંવાર ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે મમતા ધરાવતા હોવાનું કેન્દ્ર સ્થાને ઉભરી આવ્યું હતું, ચુંટણીના એક દિવસ પહેલા મતદારોના પ્રશ્નનો જવાબ આપતી વખતે તેમની આંખો આંસુથી ભરાઇ ગઇ અને અવાજ તૂટી ગયો હતો. <ref name="trib010808"/><ref name="lat011008">{{Cite news |url=http://articles.latimes.com/2008/01/10/news/na-newhamp10 |title=Clinton had voters' sympathy{{ndash}} and a message they liked |author=Decker, Cathleen; Barabak, Mark Z |work=Los Angeles Times |date=2008-01-10 |access-date=2008-01-14}}</ref> તેના પછીના થોડા દિવસોમાં સ્પર્ધાનો પ્રકાર તૂટી ગયો હતો. બીલ ક્લિન્ટન અન્ય અધિકારીઓ દ્વારા વિવિધ વિશેષ નોંધો,<ref name="cbs012608">{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/26/politics/main3755521.shtml |title=Analysis: Bill Clinton's Lost Legacy |author=Ververs, Vaughn |publisher=CBS News |date=2008-01-26 |access-date=2008-01-28}}</ref> અને માર્ટીન લ્યુથ કીંગ, જુનિયર અને લિન્ડોન બી. જોહ્નસન સંબંધિત હિલેરી ક્લિન્ટનની વિશેષ નોંધોને, <ref group="nb" name="ex09">હિલેરી ક્લિન્ટને ઓબામાની દિવસના પ્રારંભમાં શક્યતઃ ખોટી રજૂઆત વિશેના પ્રતિભાવ પૂછતા સમાચાર પ્રતિનિધિને જણાવ્યું હતું કે : “જ્યારે પ્રમુખ જોહ્નસને સિવીલ રાઇટ્સ એક્ટ 1964 પસા કર્યો ત્યારે ડો. કીંગનું સ્વપ્ન સાકાર થતું જણાયુ હતુ, જ્યારે તેઓ જેમ પ્રમુખ કેનેડી જે કરશે તેવી આશા હતી તેવું કોંગ્રેસમાં કરવાની આશા રાખતા હતા, પ્રમુખે તે પહેલા પ્રયત્ન પણ કર્યો ન હતો, પરંતુ તેમણે પ્રમુખ કરે તેવો આગ્રહ સેવ્યો હતો. તે સ્વપ્ન હકીકત બની ગયું હતુ, તે સ્વપ્નની શક્તિ લોકોના જીવનમાં વાસ્તવિક બની હતી કારણ કે પ્રમુખ કે જેમણે કહ્યું હતું કે અમે તે કરવા જઇ રહ્યા છીએ અને ખરેખર તે પૂર્ણ થઇ ગયું હતું.” લખેલી નકલ માટે જુઓ: {{Cite news |url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/01/11/bill-clinton-tries-to-tamp-down-fairy-tale-remark-about-obama/ |title=Bill Clinton Tries to Tamp Down ‘Fairy-Tale’ Remark About Obama |author=Hulse, Carl; Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2008-01-11 |access-date=2008-01-28 }} ખરેખર મૂલાકાત માટે જુઓ: {{Cite news |url=http://bourbonroom.blogs.foxnews.com/2008/01/07/clintons-candid-assessment/ |title=Clinton’s Candid Assessment |author=Garrett, Major |publisher=[[Fox News]] |date=2008-01-07 |access-date=2008-01-28 |archive-date=2008-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080110110958/http://bourbonroom.blogs.foxnews.com/2008/01/07/clintons-candid-assessment/ |url-status=dead }}</ref> ઘણા દ્વારા આકસ્મિક રીતે અથવા ઇરાદાપૂર્વક જોવામાં આવી હતી, જે ઓબામાને જાતિલક્ષી ઉમેદવાર તરીકે મર્યાદિત બનાવતી હતી અથવા જાતિ પછીની સાર્થકતા અને તેમની ઝુંબેશની સિદ્ધિઓનો ઇનકાર કરતી હતી. <ref>{{Cite news|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/01/11/bill-clinton-tries-to-tamp-down-fairy-tale-remark-about-obama/ |title=Bill Clinton Tries to Tamp Down ‘Fairy-Tale’ Remark About Obama |author=Hulse, Carl; Healy, Patrick |work=The New York Times |date=2008-01-11 |access-date=2008-01-28}}</ref> હિલેરી ક્લિન્ટન અને ઓબામા એમ બન્ને દ્વારા આ મુદ્દાને દૂર કરવાના પ્રયત્નો કરાયા છતા ડેમોક્રેટીક મતદાન પરિણામે એકરૂપ થયું હતું, જેમાં ક્લિન્ટને આફ્રિકન અમેરિકનોમાં પોતાના મોટા ભાગનો ટેકો ગુમાવ્યો હતો. <ref name="cbs012608"/><ref name="ft011708">{{Cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/e706e626-c49e-11dc-a474-0000779fd2ac.html |title='Truce' has little impact on black vote |author=Luce, Edward |work=Financial Times |date=2008-01-17 |access-date=2008-01-18}}</ref> 26 જાન્યુઆરી દક્ષિણ કેરોલીના પ્રાયમરીમાં તેઓ ઓબામા સામે બેથી એક માર્જિન સાથે હારી ગયા હતા,<ref name="cnn012608">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/01/26/sc.primary/index.html |title=Obama claims big win in South Carolina |publisher=CNN |date=2008-01-26 |access-date=2008-01-26}}</ref> તે નિશ્ચિત થતા તરત જ એડવર્ડઝ બહાર નીકળી ગયા હતા, અને બે ઉગ્ર વ્યક્તિઓ બાવીસ 15 ફેબ્રુઆરી સુપર ટ્યુઝડે રાજ્યો માટે સ્પર્ધા કરતા હતા. બીલ ક્લિન્ટને ઘણા બધા નિવેદનો કર્યા હતા જેણે દક્ષિણ કેરોલીના ઝુંબેશમાં પાછળથી તેમના દેખીતા જાતિવાદને કારણે ઘણી ટિપ્પણીઓને આવકારી હતી અને તેમની ભૂમિકાને તેમને નુકસાનકર્તા તરીકે જોવાઇ હતી જેમાં ઝુંબેશની અંદર અને બહારના ટેકેદારોએ કહ્યું હતું કે ભૂતૂપૂર્વ પ્રેસિડેન્ટે “થોભવાની જરૂર” છે. <ref>{{Cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/01/28/clinton-campaign-advisers-bill-clinton-needs-to-stop/#more-4808 |title=Clinton campaign advisers: Bill Clinton 'needs to stop' |author=[[Candy Crowley|Crowley, Candy]] |publisher=CNN |date=2008-01-28 |access-date=2008-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130201618/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/01/28/clinton-campaign-advisers-bill-clinton-needs-to-stop/#more-4808 |archive-date=2008-01-30 |url-status=dead }}</ref> સુપર ટ્યુઝડે પર ક્લિન્ટને સૌથી મોટું રાજ્ય જીત્યુ હતુ જેમ કે કેલિફોર્નીયા, ન્યુ યોર્ક , ન્યુ જર્સી અને મેસ્સાચ્યુસેટ્સ, જ્યારે ઓબામાએ વધુ રાજ્યો જીત્યા હતા, જે મોટે ભાગે કુલ લોકપ્રિય મતોમાં સમતોલ રીતે વહેંચાઇ ગયા હતા. <ref name="cnn022508st">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/primaries/results/dates/index.html#val=20080205 |title=Results: February 5 - Super Tuesday |publisher=CNN |date=2008-02-25 |access-date=2008-03-15}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.time-blog.com/swampland/2008/02/super_tuesday_the_most_interes.html |title=Super Tuesday: The Most Interesting Number of All |author=Tumulty, Karen |publisher=Time.com |date=2008-02-06 |access-date=2008-02-07 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208094331/http://www.time-blog.com/swampland/2008/02/super_tuesday_the_most_interes.html |url-status=dead }}</ref> પરંતુ ઓબામાએ ડેમોક્રેટીક પ્રમાણસર ફાળવણી નિયમોના વધુ સારા દુરુપયોગને કારણે પોતાના લોકપ્રિય મતના હિસ્સા માટે વધુ સક્ષમ પ્રતિનિધિઓ પર જીત મેળવી હતી. <ref name="sizemore">{{Cite news |url=http://www.centerforpolitics.org/crystalball/article.php?id=JMS2008060501 |title=How Obama Did It |author=Sizemore, Justin M. |publisher=Center for Politics at the University of Virginia |date=2008-06-05 |access-date=2008-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607220913/http://www.centerforpolitics.org/crystalball/article.php?id=JMS2008060501 |archive-date=2008-06-07 |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:HillaryPA.jpg|left|thumb|પોતાના અગાઉના હરીફ બરાક ઓબામાના ટેકામાં પેનસિલ્વેનીયા રેલી ખાતે બોલતા ક્લિન્ટન; ઓક્ટોબર 2008.]] ક્લિન્ટન ઝુંબેશે સુપર ટ્યુઝડે દ્વારા થયેલા નોમિનેશનની જીતને ધ્યાનમાં લીધી હતી અને વધુ લાંબા પ્રયત્નો માટે તેઓ નાણાંકીય અને વાહનવ્યવહારની રીતે તૈયાર ન હતા; ઇન્ટરનેટ પર ભંડોળ ઊભુ કરવામાં વ્યસ્ત એવા ક્લિન્ટને પોતાના ઝુબેશના નાણા માટે લોન લેવાનું શરૂ કર્યું હતું. <ref name="time5mis">{{Cite news |url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1738331,00.html |title=The Five Mistakes Clinton Made |author=Tumulty, Karen |work=Time |date=2008-05-08 |access-date=2008-11-29 |archive-date=2013-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726221440/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1738331,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726221440/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1738331,00.html |date=2013-07-26 }}</ref><ref name="nyt-recon"/> ઝુંબેશ કર્મચારીઓમાં સતત ગરબડ રહ્યા કરતી હતી અને તેમણે ઉચ્ચ કક્ષાએ વિવિધ ફેરફારો કર્યા હતા. <ref name="nyt-recon"/><ref name="green2">{{Cite news | url=http://www.theatlantic.com/doc/200809/hillary-clinton-campaign |title=The Front-Runner’s Fall |author=[[Joshua Green|Green, Joshua]] |work=[[The Atlantic Monthly]] |date=September 2008 |access-date=2008-11-29}}</ref> ઓબામાએ તે પછીના દેશભરના અગિયાર ફેબ્રુઆરી સંગઠનો અને પ્રાયમરી પર ઘણી વાર મોટા માર્જિન સાથે જીત મેળવી હતી, અને ક્લિન્ટનની તુલનામાં નોંધપાત્ર સક્ષમ પ્રતિનિધિઓ પ્રાપ્ત કર્યા હતા. <ref name="sizemore"/><ref name="nyt-recon">{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/06/08/us/politics/08recon.html |title=The Long Road to a Clinton Exit |author=Baker, Peter and Rutenberg, Jim |work=The New York Times |date=2008-06-08 |access-date=2008-11-29}}</ref> 14 માર્ચના રોજ, ક્લિન્ટને અન્ય સ્થળો સાથે ઓહાયો<ref name="nyt-recon"/>માં જીત મેળવીને હારની કડી તોડી નાખી હતી, જ્યાં તેમના પતિના પ્રમુખપદનો મોટો વારસો એવા નાફ્ટાની ટીકા મહત્વનો મુદ્દો પૂરવાર થયો હતો. <ref>{{Cite news | url=http://blog.washingtonpost.com/44/2008/03/20/obama_campaign_harshly_critica.html |title=Obama Campaign Harshly Critical of Clinton's NAFTA Role |author=Weisman, Jonathan | work=The Washington Post | date=2008-03-20}}</ref> ઝુંબેશ દરમિયાન ઓબામાએ રાજકીય સંગઠનો પર પ્રભુત્વ જાળવી રાખ્યું હતું, જેની પરત્વે ધ્યાન આપવામાં ક્લિન્ટન ઝુંબેશે અવગણના કરી હતી. <ref name="time5mis"/><ref name="sizemore"/><ref>{{Cite news | url=http://online.wsj.com/public/article/SB121252558317842545.html |title=Clinton's Road to Second Place |author=Calmes, Jackie |work=The Wall Street Journal |date=2008-06-04 |access-date=2008-11-29}}</ref> આફ્રિકન અમેરિકન્સ અથવા યુવાનો, કોલેજ-ભણેલા અથવા શ્રીમંત મતદાતાઓ ધરાવતી પ્રાયમરીઓમાં ઓબામાએ સારો દેખા કર્યો હતો; ક્લિન્ટને એવી પ્રાયમરીઓમાં સારો દેખાવ કર્યો હતો જ્યાં હિસ્પાનીક અથવા વૃદ્ધો, કોલેજનુ શિક્ષણ નહી લીધેલા અથવા કામ કરતા ગોરા મતદારો પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://blogs.wsj.com/washwire/2008/03/18/pennsylvania-pitch-can-obama-connect-with-lower-income-whites/ |title=Pennsylvania Pitch: Can Obama Connect With Lower-Income Whites? |author=Phillips, Matt |work=The Wall Street Journal |date=2008-03-18 |access-date=2008-04-22}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/04/22/us/politics/22age.html |title=In Clinton vs. Obama, Age Is a Great Predictor |author=Seelye, Katherine Q. |work=The New York Times |date=2008-04-22 |access-date=2008-04-22}}</ref> કેટલાક ડેમોક્રેટીક પાર્ટીના નેતાઓએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે ખાસ કરીને જો ક્લિન્ટન માટેનો આખરી પ્રયત્ન જો પાર્ટી દ્વારા નિણૂંક પામેલા સુપરડેલિગેટ્સ દ્વારા જીતવામાં આવશે તો બન્ને વચ્ચે રચાયેલી ઝુંબેશ કદાચ રિપબ્લિકન સંભવિત નોમિની જોહ્ન મેકકેઇન સામેની સામાન્ય ચુટણીમાં સ્પર્ધા વિજેતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. <ref name="nyt031608">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/03/16/us/politics/16delegates.html |title=For Democrats, Increased Fears of a Long Fight |author=Nagourney, Adam; Zeleny, Jeff |work=The New York Times |date=2008-03-16 |access-date=2008-03-17}}</ref> <div id="Snipergate">બોસ્નીયા-હર્ઝેગોવીનામાં તુઝલા એર બેઝ ખાતે અમેરિકન ટુકડીની 1996માં મૂલાકાત સમયે અંધારામાંથી શત્રુઓએ ગોળીબાર કર્યા હતા તે સાચુ નથી તેવા તે માર્ચના અંતમાં ક્લિન્ટનની કબૂલાત કે તેમના વારંવારના ઝુંબેશના નિવેદનોએ માધ્યમોનું ભારે ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું અને તેમની વિશ્વસનીયતા અને પ્રથમ મહિલા તરીકે વિદેશ નીતિમાં કુશળતાના તેમના દાવા એમ બન્ને સામે જોખમ હતું. <ref>{{Cite news|title=Hillary Clinton backtracks over 'misleading' Bosnia sniper story|publisher=[[Times Online]]|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/us_elections/article3617816.ece|date=2008-03-25|access-date=2008-03-27|location=London|first=Hannah|last=Strange|archive-date=2008-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509205517/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/us_elections/article3617816.ece|url-status=dead}}</ref>}</div> 22 એપ્રિલના રોજ તેમણે પેનસ્લિવેનીયા પ્રાયમરી જીતી હતી અને તેમની ઝુંબેશની જીવંત રાખી હતી. <ref name="wapo-accept"/> આમ છતાં, 6 મેના રોજ ધ્યાર્યા કરતા ઓછા માર્જિનથી ઇન્ડિયાના પ્રાયમરીમાં થયેલી જીત સાથે ઉત્તર કેરોલીના પ્રાયમરીમાં થયેલા મોટા નુકસાન સાથે તેઓ નોમિનેશન જીતવાની વાસ્તવિક તકોનો અંત આવ્યો હતો. <ref name="wapo-accept"/> તેમણે બાકીની પ્રાયમરીઓમાં રહેવા માટેની હાકલ કરી હતી, પરંતુ ઓબામા સામેના હૂમલાઓ બંધ કરી દીધા હતા; જેમ કે એક સલાહકારે જણાવ્યું હતું કે, "તેઓ હારને સ્વીકારી શકે છે. તેઓ છોડી દેવાનું સ્વીકારી શકે તેમ નથી."<ref name="wapo-accept">{{Cite news | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/04/AR2008060404312_pf.html |title='She Could Accept Losing. She Could Not Accept Quitting.' |author=Kornblut, Anne E. and Balz, Dan |work=The Washington Post |date=2008-06-05 |access-date=2008-11-29}}</ref> તેમણે કેટલીક બાકીની સ્પર્ધાઓ જીતી હતી અને ખરેખર ઝુંબેશના છેલ્લા ત્રણ મહિનાઓમાં તેમણે ઓબામા કરતા વધુ પ્રતિનિધિઓ, રાજ્યો અને મતો જીત્યા હતા, પરંતુ ઓબામાની લીડને પહોંચી વળવા તે પૂરતા ન હતા. <ref name="nyt-recon"/> [[ચિત્ર:Hillary Rodham Clinton DNC 2008.jpg|thumb|right|ડેનેવર, કોલોરાડોમાં 2008 ડેમોક્રેટિક નેશનલ કોન્વેન્શનની બીજી રાત્રિ દરમિયાન ક્લિન્ટન કહે છે.]] 3 જૂન 2008ના રોજ આખરી પ્રાયમરીના પગલે ઓબામાએ સંભવિત નોમિની બનવા માટે પૂરતા પ્રતિનિધિઓ જીતી લીધા હતા. <ref name="cnn060308">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/06/03/election.democrats/index.html |title=Obama: I will be the Democratic nominee |publisher=CNN |date=2008-06-03 |access-date=2008-06-03}}</ref> પોતાના ટેકેદારો સમક્ષના 7 જૂનના રોજના સંબોધનમાં ક્લિન્ટને પોતાની ઝુંબેશ પૂરી કરી હતી અને ઓબામાને એવી જાહેરાત કરતા સમર્થન આપ્યું હતું કે, "લક્ષ્યો પૂરા કરવા માટે અમારી લડતને ચાલુ રાખવા માટેનો માર્ગ કે જેના માટે આપણી શક્તિ મેળવીએ છીએ, અમારો જુસ્સો, અમારી મજબૂતકાઇ અને બરાક ઓબામાને ચુંટવામાં સહાય મળે તેવું બધુ જ કરો. "<ref>{{Cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24993082/ |title=Clinton ends historic bid, endorses Obama |agency=Associated Press |publisher=MSNBC |date=2008-06-07 |access-date=2008-06-07 |archive-date=2008-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606231750/http://www.msnbc.msn.com/id/24993082/ |url-status=dead }}</ref> ઝુંબેશના અંત સાથે, ક્લિન્ટને ઓબામાના 1,763 સામે 1,640 સક્ષમ પ્રતિનિધિઓ મેળવ્યા હતા;<ref name="cnn-end">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/primaries/results/scorecard/#D |title=Election Center 2008: Delegate Scorecard |publisher=CNN |date=2008-06-04 |access-date=2008-07-06}}</ref> અંતિમ સમર્થન વખતે ઓબામાના 395 સુપરડેલીગેટો સામે ક્લિન્ટન 286 ધરાવતા હતા,<ref>{{Cite news |url=http://tpmelectioncentral.talkingpointsmemo.com/2008/06/election_stats.php |title=The Final Math |publisher=[[Talking Points Memo]] |date=2008-06-04 |access-date=2008-07-06 |archive-date=2008-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701201010/http://tpmelectioncentral.talkingpointsmemo.com/2008/06/election_stats.php |url-status=dead }}</ref> તેમજ એક સમયે જ્યારે ઓબામાને વિજેતા જાહેર કરાયા ત્યારે તે ક્માંકો બદલાઇને 438ની સામે 256 થઇ ગયા હતા. <ref name="cnn-end"/> ક્લિન્ટન અને ઓબામા પ્રત્યેકે નોમિનેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન 17 મિલીયનથી વધુ મતો મેળવ્યા હતા,<ref group="nb" name="ex11">{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/epolls/2008/president/democratic_vote_count.html |title=2008 Democratic Popular Vote |publisher=[[RealClearPolitics]] |access-date=2008-07-08}} નોમિનેશન પ્રક્રિયા માટે લોકપ્રિય મતગણતરી બિનસત્તાવાર, અને નોમિની નક્કી કરવામાં અર્થવિહીન છે. કેટલાક સંગઠિત રાજ્યો લોકપ્રિય મત ગણતરીનો સરવાળાની માહિતી નહી આપતા હોવાથી સંક્ષિપ્ત સરવાળો દર્શાવવો મુશ્કેલ છે અને તેથી તે અંદાજિત હોય છે. વધુમાં ક્લિન્ટન અને ઓબામાના સરવાળાને માપવો એટલા માટે મુશ્કેલ છે કે ફક્ત તેણીનું જ નામ મિશીગન પ્રાયમરીમાં મતદાનપેપર હતું.</ref> તેમજ બન્નેએ અગાઉનો વિક્રમો તોડી નાખ્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://blog.washingtonpost.com/thefix/2008/06/clinton_puts_up_popular_vote_a.html |title=Clinton Puts Up Popular Vote Ad |author=Cillizza, Chris |work=The Washington Post |date=2008-06-01 |access-date=2008-07-08}}</ref> ક્લિન્ટને ભારે મોટા માર્જિન સાથે પ્રભુત્વ ધરાવ્યું હતું, કોંગ્રેસવુમન શિર્લી ચિશોમના 1972 માર્ક સાથે મોટા ભાગની પ્રાયમરીઓ અને પ્રતિનિધિઓ પર સ્ત્રીઓએ જીત મેળવી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://www.thenation.com/blogs/thebeat/327528/hillary_clinton_versus_shirley_chisholm |title=Hillary Clinton Versus Shirley Chisholm |author=Nichols, John |work=[[The Nation]] |date=2008-06-07 |access-date=2008-07-08 |archive-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610023521/http://www.thenation.com/blogs/thebeat/327528/hillary_clinton_versus_shirley_chisholm |url-status=dead }}1972માં, કિશોમે 152 પ્રતિનિધિઓ અને એક પ્રતિનિધિ સિવાયની "સુંદરતા સ્પર્ધા" પ્રાયમરી જીતી હતી.</ref> ક્લિન્ટને 2008 ડેમોક્રેટીક નેશનલ કોન્વેન્શન ખાતે ઓબામાના ટેકામાં જુસ્સાદાર સંબોધન કર્યું હતું અને 2008ના અંત સુધી સતત તેમના માટે ઝુંબેશ ચલાવી હતી, જે 4 નવેમ્બરના રોજ સામાન્ય ચુંટણીમાં મેકકેઇન સામે તેમની જીત સાથે પૂરી થઇ હતી. <ref>{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/11/23/us/politics/23hillary.html |title=Clinton-Obama Détente: From Top Rival to Top Aide |author=Bumiller, Elisabeth |work=The New York Times |date=2008-11-22 |access-date=2008-11-29}}</ref> ક્લિન્ટનની ઝુંબેશ ભારે દેવામાં પૂરી થઇ હતી; બહારના વેન્ડરો પાસે તેમનો કરોડો ડોલરોનું દેવું હતું અને પોતાના માટે લીધેલા ઉછીના નાણાંમાંથી 13 મિલીયન ડોલર માંડવાળ કર્યા હતા. <ref>{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/12/23/us/politics/23clintons.html |title=Clinton Is Out $13 Million She Lent Campaign |author=Falcone, Michael |work=The New York Times |date=2008-12-22 |access-date=2008-12-23}}</ref> == રાજ્યના સચિવ == {{Main|Hillary Rodham Clinton's tenure as Secretary of State}} {{See also|Foreign policy of the Barack Obama administration}} === નોમિનેશન અને સમર્થન === {{wikinews|Hillary Clinton nominated as US Secretary of State}} [[ચિત્ર:2009 0121 clinton 290 1.jpg‎|left|thumb|ક્લિન્ટન રાજ્યના સચિવ તરીકે ઓફિસના સોગંદ લે છે, બીલ ક્લિન્ટન [[બાઇબલ]] ધરાવતા હોવાથી એસોસિયેટ જજ કેથરીન ઓબરલી તેમને સોગંદ લેવડાવે છે.]] નવેમ્બર 2008ના મધ્યમાં, પ્રેસિડેન્ટ તરીકે ચુંટાયેલા ઓબામા અને ક્લિન્ટન તેમના વહીવટીતંત્રમાં તેમની યુ.એસ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે સેવા આપવાની શક્યતાઓ અંગે ચર્ચા કરે છે <ref>{{Cite news | author=Holland, Steve | url=http://www.reuters.com/articlePrint?articleId=USTRE4AD04820081114 | title=Obama, Clinton discussed secretary of state job | publisher=Reuters | date=2008-11-15 | access-date=2008-11-18}}</ref>અને 21 નવેમ્બરના રોજના અહેવાલોએ એવો સંકેત આપ્યો હતો કે તેમણે પદ સ્વીકારી લીધું છે.<ref name="npr112108">{{Cite news |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=97327730 |title=Obama Set On Key Cabinet Nominees |publisher=[[NPR]] |date=2008-11-21 |access-date=2008-11-21}}</ref> 1 ડિસેમ્બરના રોજ પ્રેસિડેન્ટ તરીકે ચુંટાયેલા ઓબામાએ ઔપચારીક રીતે જાહેરાત કરી હતી કે સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે ક્લિન્ટન તેમના નોમિની રહેશે.<ref name="sky120108">{{Cite news | url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Barack-Obama-Makes-Hillary-Clinton-Secretary-Of-State-And-Unveils-Defence-Team/Article/200812115168344?lpos=World_News_First_World_News_Article_Teaser_Region_3&lid=ARTICLE_15168344_Barack_Obama_Makes_Hillary_Clinton_Secretary_Of_State_And_Unveils_Defence_Team |title= Obama Confirms Hillary In Top Job |publisher=[[Sky News]] |date=2008-12-01 |access-date=2008-12-01}}</ref> ક્લિન્ટને જણાવ્યું હતું કે તેઓ સેનેટમાંથી જવા માટે તૈયાર ન હતા, પરંતુ નવી પદે "મુશ્કેલ અને રોમાંચક સાહસ" દર્શાવ્યુ હતું.<ref name="sky120108"/> નોમિનેશનના ભાગરૂપે અને હિતના સંઘર્ષની ચિંતાઓને પડતી મૂકવાના ઉદ્દેશથી બીલ ક્લિન્ટને તેમની આગળ ધપતી પ્રવૃત્તિઓ અને ક્લિન્ટન પ્રેસીડેન્શિયલ સેન્ટર અને ક્લિન્ટન ગ્લોબલ ઇનિશિયેટીવ ભંડોળ ઊઙુ કરવાના પ્રયત્ન સંબંધે વિવધ શરતો અને નિયંત્રણોને સ્વીકારવા સંમત થયા હતા.<ref>{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/11/30/washington/30clinton.html | title=Bill Clinton to Name Donors as Part of Obama Deal | author=[[Peter Baker (author)|Baker, Peter]] | work=The New York Times |date=2008-11-29 |access-date=2008-12-01}}</ref> નિમણૂંક માટે સેક્સબી ફિક્સ પાસ થયેલાની જરૂરિયાત હતી અને તેણે ડિસેમ્બર 2008માં કાયદામાં અભ્યાસ કરેલ હોવો જોઇએ. <ref>{{Cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/12/19/bush-approves-bill-reducing-secretary-of-states-pay/ | title=Bush Approves Bill Reducing Secretary of State’s Pay | author=Falcone, Michael | publisher=The New York Times | date=2008-12-19 | access-date=2008-12-19}}</ref> સેનેટ ફોરેન રિલેશન્સ કમિટી સમક્ષ સમર્થન સૂનાવણીનો પ્રારંભ 13 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ થયો હતો, જે સમય ઓબામાના ઉદઘાટન પહેલાના એક સપ્તાહનો હતો; બે દિવસ બાદ કમિટીએ ક્લિન્ટનને મંજૂરી આપવા માટે 16-1નું મતદાન કર્યું હતું. <ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/28624112/|title=Senate panel backs Clinton as secretary of state|agency=Associated press|publisher=MSNBC|date=2009-01-15|access-date=2010-11-27|archive-date=2010-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803052803/http://www.msnbc.msn.com/id/28624112/|url-status=dead}}</ref> આ સમયગાળા દરમિયાન, ક્લિન્ટનની જાહેર સંમતિ રેટીંગ65 ટકાએ પહોંચી ગઇ હતી, જે લેવિન્સ્કી કૌભાંડ બાદ સૌથી વધુ પોઇન્ટ હતા. <ref>{{Cite news | url=http://www.gallup.com/poll/113740/Senate-Hearings-Begin-Hillary-Clintons-Image-Soars.aspx | title=As Senate Hearings Begin, Hillary Clinton’s Image Soars |author=Jones, Jeffrey M. |publisher=The Gallup Organization |date=2009-01-13 |access-date=2009-01-16}}</ref> 21 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ, ક્લિન્ટનને સંપૂર્ણ સેનેટમાં 94-2 મતોથી સમર્થન મળ્યું હતું. <ref name="kate phillips">{{Cite news|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/21/senate-debates-clinton-confirmation/?scp=7&sq=clinton%20confirmed|title=Senate Confirms Clinton as Secretary of State|last=Phillips|first=Kate|date=2009-01-21|work=The New York Times|access-date=2009-05-10}}</ref> ક્લિન્ટને ઓફિસ ઓફ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે સોગંદ લીધા અને તેજ દિવસે સેનેટમાંથી રાજીનામુ આપ્યું હતું. <ref>{{Cite news |title=Clinton sworn in at State Dept. and then resigns Senate |first=Brian |last=Tumulty |work=The Journal News |date=2009-01-21 |url=http://polhudson.lohudblogs.com/2009/01/21/clinton-has-resigned-the-senate-sworn-in-at-state-dept/ |access-date=2009-01-22 |archive-date=2009-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201014210/http://polhudson.lohudblogs.com/2009/01/21/clinton-has-resigned-the-senate-sworn-in-at-state-dept/ |url-status=dead }}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કેબિનેટમાં સેવા આપનારા તેઓ ભૂતપૂર્વ પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.npr.org/blogs/politicaljunkie/2008/12/obama_brings_hillary_to_cabine.html | title=Obama Brings Hillary to Cabinet, GOP to Ariz. State House |author=Rudin, Ken |publisher=NPR |date=2008-12-01 |access-date=2009-05-09}}</ref> === કાર્યકાળ === [[ચિત્ર:President Obama, Secretary Clinton and Prime Minister Brown at the 2009 NATO summit.jpg|thumb|right|એપ્રિલ 2009માં 21મી નાટો સંમીટમાં ઓબામા અને ક્લિન્ટન એક બીજા સાથે વાત કરે છે.]] ક્લિન્ટને પ્રારંભિક દિવસો સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકે ગાળ્યા હતા અને વિશ્વના ડઝન જેટલા નેતાઓને ફોન કર્યા હતા અને યુ.એસ. વિદેશ નીતિ દિશા બદલશે તેવો સંકેત આપ્યો હતો: "અમારે ઘણા નુકસાનની મરમ્મત કરવાની છે."<ref>{{Cite news | url=http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-fg-clinton28-2009jan28,0,5875432.story |title=World breathes sigh of relief, Hillary Clinton says |author=Richter, Paul |work=Los Angeles Times |date=2009-01-28 |access-date=2009-01-30}}</ref> સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ માટે વૈશ્વિક આર્થિક મુદ્દાઓમાં વિસ્તરિત ભૂમિકાની તેમણે તરફેણ કરી હતી અને ટાંક્યુ હતું કે યુ.એસ. રાજદ્વારી હાજરીની જરૂરિયાત છે, ખાસ કરીને ઇરાકમાં કે જ્યાં સંરક્ષણ વિભાગે રાજદ્વારી હેતુઓ હાથ ધર્યા હતા. <ref name="nyt122208">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/12/23/us/politics/23diplo.html |title=Clinton Moves to Widen Role of State Dept. |author=Landler, Mark |author2=Cooper, Helene |newspaper=The New York Times |date=2008-12-22 |access-date=2009-11-07}}</ref> તેમણે વિશાળ આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના બજેટને વેગ આપ્યો હતો;<ref name="nyt122208"/> ઓબામા વહીવટીતંત્રે 2010 બજેટ દરખાસ્ત મૂકી હતી જેમાં સ્ટેટ વિભાગ અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો માટે 7 ટકાના વધારાનો સમાવેશ થતો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/secretary/rm/2009a/05/123679.htm |title=FY 2010 Budget for the Department of State |author=Clinton, Hillary Rodham |publisher=[[U.S. Department of State]] |date=2009-05-20 |access-date=2009-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520203522/http://www.state.gov/secretary/rm/2009a/05/123679.htm |archive-date=2009-05-20 |url-status=live }}</ref> માર્ચ 2009માં, ક્લિન્ટને વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જો બિ઼ડેન પર આંતરિક ચર્ચામાં અફઘાનિસ્તાનમાં યુદ્ધમાં વધારાની 20,000 ટુકડીઓ મોકલવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. <ref name="usa061109">{{Cite news |url=http://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm |title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. |author=Dilanian, Ken |newspaper=USA Today |date=2009-06-11 |access-date=2009-11-07}}</ref> વહીવટીતંત્રમાં તેમના પ્રભાવના સ્તરની માધ્યમોમાં અટકળોની વચ્ચે ઢીંચણમાં ફ્રેક્ચર અને તેના પરિણામે થયેલો ધીમા દુઃખાવો ક્લિન્ટન માટે જૂન 2009માં બે વિદેશ યાત્રા ચૂકી જવા માટે કારણભૂત બની હતી. <ref name="usa061109"/><ref>{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/2009/07/16/us/politics/16clinton.html | title=For Clinton, ’09 Campaign Is for Her Turf | author=Landler, Mark | work=The New York Times | date=2009-07-15 | access-date=2009-08-06}}</ref> કાઢી મૂકાયેલા હોનદુરાન પ્રેસિડેન્ટ મેન્યુઅલ ઝેલાયા સાથે બેસ તા ક્લિન્ટન ફરી પાછા રાજદ્વારી દ્રશ્યમાં પરત ફર્યા હતા, જેઓ યુએસના પીઠબળવાળી દરખાસ્તને પગલે મિશેલેટ્ટી સરકાર સાથે વાટાઘાટો કરવા માટે સંમત થયા હતા. <ref name="ReutersJuly7">{{Cite news|url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE56424C20090707?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|title=Honduras' Zelaya says to meet coup backers on Thursday|publisher=Reuters|date=2009-07-07|access-date=2009-07-07}}</ref> ક્લિન્ટને તેમના વિભાગીય સુધારાઓમાંથી અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી એવો ક્વાડ્રેનીયલ ડીપ્લામસી એન્ડ ડેવેલપમેન્ટ રિવ્યૂ ની જાહેરાત કરી હતી, જે સ્ટેટ વિભાગના વિદેશમાં રાજદ્વારી હેતુઓ માટે ચોક્કસ ઉદ્દેશો સ્થાપિત કરે છે; તેને સંરક્ષણ વિભાગમાં સમાન પ્રકારની પ્રક્રિયાને આધારે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી તેઓ સેનેટ આર્મ્ડ સર્વિસીઝ કમિટીમાં ગાળેલા પોતાના સમયથી પરિચિત હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/07/17/opinion/diplomatic/main5169849.shtml |title=Hillary Clinton's 6-Month Checkup |author=Wolfson, Charles |publisher=CBS News |date=2009-07-17 |access-date=2009-11-08}}</ref> (આ પ્રકારની પ્રથમ સમીક્ષા 2010ના અંતમાં જારી કરવામાં આવી હતી અને આંતરરાષ્ટ્રીય પડકારો અને કટોકટીને નિવારવાના અસરકારક માર્ગ તરીકે “પ્રજાની શક્તિ” મારફતે યુ.એસ.ને આગળ ધપાવવાની હાકલ કરવામાં આવી હતી. <ref>{{cite news |url=http://www.csmonitor.com/USA/Foreign-Policy/2010/1215/Hillary-Clinton-s-vision-for-foreign-policy-on-a-tight-budget |title=Hillary Clinton's vision for foreign policy on a tight budget |author=LaFranchi, Howard |work=The Christian Science Monitor |date=2010-12-15 |access-date=2011-01-15}}</ref>) સપ્ટેમ્બરમાં, ક્લિન્ટને પોતાના પતિના ક્લિન્ટન ગ્લોબલ ઇનીશિયેટીવની વાર્ષિક બેઠક ખાતે ગ્લોબલ હંગર એન્ડ ફૂડ સિક્યુરિટી ઇનીશિયેટીવનો પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref name="afp092509">{{Cite news |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvW_Cw0mHaP8QNmbccjJk62ZCT3Q |title=Clinton unveils US food security initiative |agency=Agence France-Presse |date=2009-09-25 |access-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412050738/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvW_Cw0mHaP8QNmbccjJk62ZCT3Q |archive-date=2010-04-12 |url-status=live }}</ref> નવા પ્રયત્નમાં અન્નની અછત કટોકટી જ્યારે ઊભી થાય ત્યારે ફક્ત પ્રતિભાવ આપવાને બદલે યુ.એસ. વિદેશ નીતિના ભાગરૂપે વિશ્વમાં ભૂખ સામે લડાઇનો ઉદ્દેશ તેમજ મહિલા ખેડૂતોની ભૂમિકા પર ભાર મૂકવાનો ઉદ્દેશ રાખવામાં આવ્યો હતો. <ref name="afp092509"/> ઓક્ટોબરમાં [[સ્વિત્ઝરલેન્ડ|સ્વીત્ઝરલેન્ડ]]ના પ્રવાસ સમયે, ક્લિન્ટનની દરમિયાનગીરીએ છેલ્લી મિનીટોમાં ઝડપથી અને ચાલાકીથી કામ કરીને મુશ્કેલી ટાળી હતી અને ઐતિહાસિક તૂર્કીશ-અમેરિકન સંધિ પરના હસ્તાક્ષરને બચાવી લીધા હતા જેણે રાજદ્વ્રારી સંબંધો સ્થાપિત કર્યા હતા અને બે લાંબા સમયના શત્રુ રાષ્ટ્રો વચ્ચે સરહદો ખુલ્લી મૂકી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1929584,00.html |title=Turkey, Armenia Sign Historic Accord |author=Lee, Matthew |agency=Associated Press |magazine=Time |date=2009-10-10 |access-date=2009-10-14 |archive-date=2009-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091104182204/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1929584,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091104182204/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1929584,00.html |date=2009-11-04 }}</ref><ref name="nyt-me-test"/> પાકિસ્તાનમાં તેઓ વિદ્ર્યાથીઓ, ટોકશો અને પછાત વૃદ્ધો સાથે યુ.એસની પાકિસ્તાની છાપ સુધારવાના પ્રયત્નરૂપે વિવિધ અસાધારણ ખુલ્લી વાતચીતમાં રોકાયેલા રહ્યા હતા. <ref name="time-stateof">{{Cite news |url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1934843,00.html |title=The State of Hillary: A Mixed Record on the Job |author=[[Joe Klein|Klein, Joe]] |magazine=Time |date=2009-11-05 |access-date=2009-11-07 |archive-date=2013-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309135512/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1934843,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309135512/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1934843,00.html |date=2013-03-09 }}</ref> તેજ મહિનામાં જ્યારે તેમને તેમના રાજકીય ભવિષ્ય વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે ઉત્તર આપ્યો હતો કે: “મને હવે પ્રેસિડેન્ટ માટે આગળ વધવામાં કોઇ રસ નથી. કંઇ જ નહી. કંઇ જ નહી.”<ref>{{Cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/1009/28278.html|title=Hillary Clinton: I'd have hired Barack Obama|author=Barr, Andy|newspaper=The Politico|date=2009-10-14|access-date=2009-10-14}}</ref> જાન્યુઆરી 2010માં એક મોટા સંબોધનમાં ક્લિન્ટને આયર્ન કર્ટેન અને મુક્ત અને મર્યાદિત ઇન્ટરનેટ વચ્ચે સામ્યતા દર્શાવી હતી. <ref>{{Cite news |url=http://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-fg-google-china23-2010jan23,0,3919601.story |title=Sino-U.S. ties hit new snag over Internet issues |author=Richter, Paul |author2=Pierson, David |newspaper=Los Angeles Times |date=2010-01-23}}</ref> ચાઇનીઝ અધિકારીઓએ તેની તરફ નકારાત્મક અભિગમ દર્શાવ્યો હતો અને તેણે એટલા માટે ધ્યાન ખેંચ્યુ હતું કે સૌપ્રથમ વખત વરિષ્ઠ અમેરિકન અધિકારીએ અમેરિકન વિદેશ નીતિના મહત્વના સાધન તરીકે ઇન્ટરનેટનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. <ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/01/23/world/asia/23china.html?ref=asia |title=China Rebuffs Clinton on Internet Warning |author=Landler, Mark | author2=Wong, Edward |newspaper=The New York Times |date=2010-01-22}}</ref> 20101ના મધ્યમાં, ક્લિન્ટન અને ઓબામાએ સારો કાર્યસંબંધ વિકસાવ્યો હતો; તેઓ વહીવટીતંત્રમાં ટીમ ખેલાડી હતા અને બહાર તેના રક્ષક હતા અને હિલેરી કે તેમના પતિ તેમની સાથે અંતર ન રાખે તેની સંભાળ લેતા હતા. <ref name="nyt-relat">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/03/19/us/politics/19policy.html |title=From Bitter Campaign to Strong Alliance |author=Landler, Mark |author2=Cooper, Helene |newspaper=The New York Times |date=2010-03-19}}</ref> તેણી તેમને સાપ્તાહિક ધોરણે મળતા હતા, પરંતુ તેણી જેમ તેમના કેટલા પૂરોગામીઓ તેમના પ્રેસિડેન્ટ સાથે ઘરોબો ધરાવતા હતા તેવો ગાઢ, દૈનિક સંબંધ ધરાવતા ન હતા. <ref name="nyt-relat"/> જુલાઇ 2010માં સેક્રેટરી ક્લિન્ટને કોરીયા, વિયેતનામ, પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાનની મૂલાકાત લીધી હતી, તે દરેક સમયે માધ્યમોના ભારે ધ્યાન વચ્ચે પણ તેઓ 31 જુલાઇના તેમની પુત્રી ચેલ્સીના લગ્નની તૈયારીઓ કરતા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://www.suntimes.com/news/nation/2530514,CST-NWS-clinton25.article |title=New role for Clintons: parents of the bride |author=Noveck, Jocelyn |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |date=2010-07-24 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728093054/http://www.suntimes.com/news/nation/2530514%2CCST-NWS-clinton25.article |url-status=dead }}</ref> ક્લિન્ટને નનૈયો કરતા પક્ષકારોને ટેબલ બોલાવીને સ્થગિત થઇ ગયેલી ઇઝરાયેલી-પેલેસ્ટીનીયન સંઘર્ષમાં શાંતિ વાર્તામાંસીધા વાતોનો પ્રારંભ કરીને સપ્ટેમ્બર 2010માં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. <ref name="nyt-me-test">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/09/05/world/middleeast/05clinton.html |title=In Middle East Peace Talks, Clinton Faces a Crucial Test |author=Landler, Mark |newspaper=The New York Times |date=2010-09-04}}</ref> નવેમ્બર 2010ના અંતમાં, ક્લિન્ટને વીકીલીક્સે સ્ટેટ વિભાગ કેબલ્સની ગુપ્તતા જાહેર કરતા યુ.એસ.ને થતા નુકસાનને અટકાવવાના પ્રયત્નો કર્યા હતા, જેમાં ખુલ્લા નિવેદનો અને યુ.એસ. અને વિદેશી રાજદ્વ્રારીઓના મૂલ્યાંકનનો સમાવેશ થતો હતો. <ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/29/AR2010112906258.html |title=Clinton treads carefully in leading massive damage-control campaign |author=Sheridan, Mary Beth |work=The Washington Post |date=2010-11-30}}</ref><ref name="cnn-sweep">{{cite news |url=http://www.cnn.com/2010/POLITICS/12/15/sweep.wikileaks/index.html |title=WikiLeaks stirs anarchy online | author=Dougherty, Jill | author2=Labott, Elise |publisher=CNN |date=2010-12-16}}</ref> ક્લિન્ટનને સીધી રીતે લાગેવળગતા થોડા કેબલ્સોની જાહેરાત વીકીલીક્સ દ્વારા કરવામાં આવી હતી : તેમણે વિદેશ સેવાના સભ્યોને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું, જે સીઆઇએ (CIA) દ્વરા લખાયું હતું, જે વિદેશી રાજદ્વ્રારીઓ તેમજ યુનાઇટેડ નેશન્સના અધિકારીઓ અને યુ.એસ. સાથી રાષ્ટ્રો સહિતની બાયોમેટ્રીક અને અન્ય અંગત વિગતો એકત્ર કરવા માટે 2009માં તેમના (પદ્ધતિસર રીતે જોડેલા) નામ સાથે બહાર ગયું હતું. <ref>{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/nov/28/us-embassy-cables-spying-un | title=US diplomats spied on UN leadership | author=Booth, Roger | author2= Borger, Julian| date=2010-11-28 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/02/wikileaks-cables-cia-united-nations |title=CIA drew up UN spying wishlist for diplomats |author=MacAskill, Ewen |author2=Booth, Robert |date=2010-12-02 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|title=Arrest Warrant for WikiLeaks Chief as Chaos Spreads|author=Tandon, Shaun|url=http://www.chinapost.com.tw/international/americas/2010/12/02/282146/Arrest-warrant.htm|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[The China Post]]|date=2010-12-02|access-date=2011-04-28|archive-date=2016-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616173211/http://www.chinapost.com.tw/international/americas/2010/12/02/282146/Arrest-warrant.htm|url-status=dead}}</ref> 2011 ઇજિપ્તીયન વિરોધો એ અત્યાર સુધીમાં સૌપ્રથમ વખત વહીવટીતંત્ર સામે સૌથી મોટી વિદેશ નીતિ કટોકટી ઊભી કરી હતી. <ref name="pol-egypt-hrc">{{cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/0211/48658.html |title=Hillary Clinton plays key role in dance with Hosni Mubarak |author=Thrush, Glenn |work=Politico |date=2011-02-02 |access-date=2011-02-05}}</ref> ક્લિન્ટન યુ.એસ. જનતા પ્રતિભાવમાં આગળપડતા હતા, અગાઉના મૂલ્યાંકનો પરથી ઝડપથી શોધી કાઢ્યુ હતું કે હોસની મુબારક ની સરકાર એવા વલણ પર સ્થિર હતી કે ત્યાં “વ્યવસ્થિત રીતે સંક્રાતિવાળી ડેમોક્રેટીક ભાગીદારી વાળી સરકાર”ની વિરોધીઓ સામે હિંસાને વખોડી કાઢવા માટે જરૂર હતી. <ref name="reut-evol">{{cite news |url=http://af.reuters.com/article/egyptNews/idAFN0219913120110202?sp=true |title=Factbox – Evolution of U.S. stance on Egypt |agency=Reuters |date=2011-02-02 |access-date=2011-02-04 |archive-date=2017-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023010730/https://af.reuters.com/article/egyptNews/idAFN0219913120110202?sp=true |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023010730/https://af.reuters.com/article/egyptNews/idAFN0219913120110202?sp=true |date=2017-10-23 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/04-Feb-2011/Hillary-urges-probe-into-new-Cairo-violence |title=Hillary urges probe into new Cairo violence |newspaper=[[The Nation (newspaper)|The Nation]] |date=2011-02-04 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511071152/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/04-Feb-2011/Hillary-urges-probe-into-new-Cairo-violence |url-status=dead }}</ref> ઓબામાએ પણ થઇ રહેલી પ્રગતિઓના દ્રશ્ય પાછળના પ્રતિભાવમાં ક્લિન્ટનની સલાહ, સંગઠન અને વ્યક્તિગત જોડાણો પર વિશ્વાસ રાખ્યો હતો. <ref name="pol-egypt-hrc"/> == રાજકીય હોદ્દાઓ == {{Main|Political positions of Hillary Rodham Clinton}} [[ચિત્ર:Hillary_Clinton_and_Kevin_Rudd.jpg|right|thumb|માર્ચ 2008માં ઓસ્ટ્રેલીયાના વડાપ્રધાન સાથે ક્લિન્ટન]] ગેલપ સર્વેક્ષણ કે જે મે 2005માં હાથ ધરાયું હતું તેમા 54 ટકા પ્રતિવાદીઓએ ક્લિન્ટનને ઉદાર, 30 ટકા લોકોએ સાધારણ, અને 9 ટકા લોકોએ તેણીને સંકુચિત ગણાવ્યા હતા. <ref>{{Cite news |title=Poll: Mixed messages for Hillary Clinton |publisher=CNN |date=2005-05-26 |url=http://www.cnn.com/2005/POLITICS/05/26/hillary.clinton/index.html |access-date=2007-02-05 }}</ref> વિવિધ સંસ્થાઓએ ક્લિન્ટનને રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્ય વૈજ્ઞાનિક ઢબે તેમના સેનેટનો મતોનો ઉપયોગ કરીને તેમના હોદ્દાને માપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ''નેશનલ જર્નલ '''નો 2004નો રોલ કોલ મતોના અભ્યાસે ક્લિન્ટનને રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં 30નું રેટીંગ આપ્યું છે, તે સમયના પ્રવર્તમાન સેનેટના સંબંધીએ અત્યંત ઉદાર હોવાના નાતે 1નું રેટીંગ અને અત્યંત સંકુચિત હોવા માટે 100 પોઇન્ટનું રેટીંગ આપ્યું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://msnbc.msn.com/id/8573139/ |title=Clinton burnishes hawkish image |date=2005-07-14 |publisher=MSNBC.com |author=Curry, Tom |access-date=2006-08-23 |archive-date=2006-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061019182808/http://www.msnbc.msn.com/id/8573139/ |url-status=dead }}</ref> ''' '' '''નેશનલ જર્નલ''<nowiki>'</nowiki>ના તે પછીના રેન્કીંગે તેમને 2006માં અત્યંત ઉદાર સેનેટર તરીકે 32માં સ્થાને અને 2007માં અત્યંત ઉદાર સેનેટર તરીકે 16મા સ્થાને મૂકી દીધા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://nj.nationaljournal.com/voteratings/ |title=Obama: Most Liberal Senator In 2007 |author=Friel, Brian |coauthors=Cohen, Richard E.; Victor, Kirk |publisher=[[National Journal]] |date=2008-01-31 |access-date=2008-04-25 |archive-date=2008-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627040734/http://nj.nationaljournal.com/voteratings/ |url-status=dead }}</ref>'' ''' પ્રિન્સસ્ટોન યુનિવર્સિટીના રાજકીય વૈજ્ઞાનિક જોશુઆ ડી. ક્લિન્ટન અને સ્ટાનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ના સાઇમન જેકમેન અને ડૌગ રિવર્સના 2004ના પૃથ્થકરણમાં તેમને છથી આઠ અત્યંત ઉદાર સંભવિત સેનેટર તરીકે ગણાવ્યા હતા. <ref>{{Cite journal |format=PDF |url=http://www.apsanet.org/imgtest/TheMostLiberalSenator-Clinton.pdf |title="The Most Liberal Senator"? Analyzing and Interpreting Congressional Roll Calls |journal=Political Science & Politics |month=October |year=2004 |author=Clinton, Joshua D.; Jackman, Simon; Rivers, Doug |pages=805–811 |ref=harv }}</ref> ''ધી અલ્માનેક ઓફ અમેરિકન પોલિટીક્સ '' , જેનું એડીટીંગ માઇકલ બેરોન અને રિચાર્ડ ઇ.કોહેન દ્વારા કરાયું હતું તેમણે 2003થી 2006 સુધી તેમના મતોનું ઉદાર અથવા સંકુચિત તરીકે રેટીંગ કર્યું હતું, જ્યારે ત્રણ ક્ષેત્રે સૌથી વધુ 100નું રેટીંગ આપ્યું હતું: આર્થિક, સામાજિક અને વિદેશ; ચાર વર્ષ સુધી સરેરાશ રેટીંગ હતા જેમ કે: આર્થિક = 75 ઉદાર, 23 સંકુચિત; સામાજિક = 83 ઉદાર, 6 સંકુચિત; વિદેશ = 66 ઉદાર, 30 સંકુચિત. સરેરાશ = 75 ઉદાર, 20 સંકુચિત.<ref group="nb" name="ex010">See {{Cite book |title=[[The Almanac of American Politics]] |year=2008 |author=[[Michael Barone (pundit)|Barone, Michael]] |coauthors=[[Richard E. Cohen|Cohen, Richard E.]] |publisher=National Journal |page=1126 }} અને તેની જ 2006 આવૃત્તિ, 1152. અલગ અલગ વર્ષો માટેના સ્કોર [સૌથી વધુ રેટિંગ 100, ફોરમેટ: ઉદાર, (સંકુચિત)]: 2003: આર્થિક = 90 (7), સામાજિક = 85 (0), વિદેશ = 79 (14). સરેરાશ = 85 (7). 2004: આર્થિક = 63 (36), સામાજિક = 82 (0), વિદેશ = 58 (41). સરેરાશ = 68 (26). 2005: આર્થિક = 84 (15), સામાજિક = 83 (10), વિદેશ = 66 (29). સરેરાશ = 78 (18). 2006: આર્થિક = 63 (35), સામાજિક = 80 (14), વિદેશ = 62 (35). સરેરાશ = 68 (28).</ref> ઇન્ટરેસ્ટ ગ્રુપે પણ ક્લિન્ટનને સ્કોર આધારિત જેમ કે તેમના સેનેટના મતો કેટલા સારા હતા તેની સાથે ગ્રુપની સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. 2008માં, તેણીએ અમેરિકન્સ ફોર ડેમોક્રેટીક એકશન<ref>{{cite web |url=http://www.adaction.org/pages/publications/voting-records.php |title=Voting Records |publisher=[[Americans for Democratic Action]] |access-date=2009-03-21 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830205034/http://www.adaction.org/pages/publications/voting-records.php |url-status=dead }} 2001માં 95નો સરેરાશ સમાવેશ થતો હતો તે 2004 અને 2006માં પણ રહ્યો હતો, 2005માં 100, 2007માં 75 અને 2008માં 70 (છેલ્લા બે અંતિમ વર્ષોમાં થયેલો ઘટાડો પ્રમુખની ઝુબેશ દરમિયાન ચૂકી જવાયેલા મતોને કારણે હતો).</ref> પાસેથી સરેરાશ જીવનપર્યંત 90 ટકા પ્રાપ્ત કર્યા હતા. અને જીવનપર્યંત 8 ટકા રેટીંગ અમેરિકન કંઝર્વેટીવ યુનિયન પાપ્ત કર્યું હતું.. <ref>{{cite web |url=http://www.acuratings.org/2008senate.htm |title=2008 U.S. Senate Votes |publisher=[[American Conservative Union]] |access-date=2009-03-21 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330124737/http://www.acuratings.org/2008senate.htm |url-status=dead }} જીવનપર્યંત રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે. {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref> == લખાણો અને રેકોર્ડીંગ્સ == યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રથમ મહિલા તરીકે ક્લિન્ટને સાપ્તાહિક સિંડીકેટેડ અખબાર પ્રકાશિત કર્યું હતું, જેનુ કોલમ શિર્ષક "ટોકીંગ ઇટ ઓવર " હતું તેનો સમયગાળો 1995થી 2000નો હતો, અને તેનું વિતરણ ક્રિયેટર્સ સિંડીકેટ દ્વારા કરાયું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.creators.com/opinion/hillary-clinton.html |title=Hillary Rodham Clinton - Talking It Over |work=[[Creators Syndicate]] |access-date=2007-08-24 }}</ref> તેમણે તેમના અનુભવો પર અને વિશ્વમાં તેમના પ્રવાસ દરમિયાન જે સ્ત્રીઓ, બાળકો એ પરિવારોને મળ્યા હતા તેમની પર ભાર મૂક્યો હતો. <ref name="Whitehouse.gov"/> 1996માં ક્લિન્ટને પુસ્તક ''ઇટ ટેક્સ અ વિલેજઃ એન્ડ અધર લેસન્સ ચિલ્ડ્રન્સ ટીચ અસ'' માં અમેરિકાના બાળકો માટેનું સ્વપ્ન રજૂ કર્યું હતું. In 1996, આ પુસ્તકે ન્યુ યોર્ક ટચાઇમ્સ બેસ્ટ સેલર યાદી બનાવી હતી અને ક્લિન્ટને પુસ્તકના ઓડીયો રેકોર્ડીંગ માટે 1997માં ધ બેસ્ટ વર્ડ આલ્બમ માટે ગ્રેમી એવોર્ડ મેળવ્યો હતો. <ref name="bernstein-446">{{Harvnb|Bernstein|2007|p=446}}</ref> જ્યારે તેઓ પ્રથમ મહિલા હતા ત્યારે ક્લિન્ટન દ્વારા અન્ય પુસ્તકો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા તેમાં ''ડાયર સોક્સ, ડીયર બડ્ડીઃકીડ્ઝ લેટર્સ ટુ ધી ફર્સ્ટ પેટસ '' (1998) અને ''[[An Invitation to the White House: At Home with History]]'' (2000)નો સમાવેશ થાય છે. 2001માં તેમણે બાળકોના પુસ્તક ''બીટ્રીસ ગોટ'' માં પાછળના શબ્દો લખ્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://news.google.com/newspapers?id=eyAiAAAAIBAJ&sjid=rHIFAAAAIBAJ&pg=2745,3345580 |title=Read a Book, Buy a Goat |author=Apuzzo, Matt |newspaper=[[The Day (New London)|The Day]] |date=2005-11-16}}</ref> 2003માં ક્લિન્ટને 562 પાનાના આત્મકથા, ''લિવીંગ હિસ્ટ્રી '' ની રજૂઆત કરી હતી. વધુ વેચાણ થશે તેવી આશામાં પ્રકાશક સાયમન એન્ડ શૂસ્ટરે વિક્રમની નજીક એવા 8 મિલીયન ડોલરની ચૂકવણી કરી હતી. <ref>{{Harvnb|Bernstein|2007|p=544}}</ref> બિનકાલ્પનિક કામ માટે પુસ્તકે પ્રથમ સપ્તાહે જ વેચાણ રેકોર્ડ સ્થાપિત કર્યો હતો,<ref>{{Cite news |url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2003-06-17-hillary-list_x.htm |title=Clinton memoir tops Best-Selling Books list |author=Donahue, Deirdre |publisher=USA Today |date=2003-06-17 |access-date=2008-01-11}}</ref> પ્રકાશન પછીના પ્રથમ મહિનામાં તેનુ એક મિલીયન નકલોનું વેચાણ થયું હતું,<ref>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-75361570.html |title=Clinton's Book Sales Top 1 Million |agency=Associated Press |date=2003-07-09 |access-date=2009-05-09 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505030110/https://www.highbeam.com/doc/1P1-75361570.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505030110/https://www.highbeam.com/doc/1P1-75361570.html |date=2016-05-05 }}</ref> અને તેનું બાર ભાષાઓમાં ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.clintonpresidentialcenter.org/the-administration/hillary-rodham-clinton |title=Hillary Rodham Clinton |publisher=[[William J. Clinton Presidential Center]] |access-date=2009-05-09 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708145221/http://www.clintonpresidentialcenter.org/the-administration/hillary-rodham-clinton |url-status=dead }}</ref> ક્લિન્ટનના પુસ્તકના ઓડીયો રેકોર્ડીંગે તેમને બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ માટે ગ્રેમી એવોર્ડ કમાવી આપ્યો હતો. <ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3472495.stm |title=Gorbachev and Clinton win Grammy |publisher=BBC News |date=2004-02-09 |access-date=2008-01-10}}</ref> == સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય છાપ == હિલેરી ક્લિન્ટનને સતત માધ્યમોમાં અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણોથી લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં દર્શાવવામાં આવતા હતા. 1995માં, ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ '' ના લેખક ટોડ્ડ પર્ડમે ક્લિન્ટનને "રોર્શાશ પરીક્ષણ વાળી પ્ર્થમ મહિલા" તરીકેનું લેબલ લગાવ્યું હતું, <ref name="nyt072495"/> તે સમયના નારીવાદી લખક અને ઉત્સાહી એવા બેટ્ટી ફ્રાઇડમેન મૂલ્યાંકન પડઘો પાડ્યો હતો, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "હિલેરી ક્લિન્ટનની કવરેજ એ આપણા સમાજમાં સ્ત્રીઓના વિકાસનું મોટા પાયાનુ રોર્શાશ પરીક્ષણ છે. "<ref name="khj1">{{Cite book |author=[[Kathleen Hall Jamieson|Jamieson, Kathleen Hall]] |title=Beyond the Double Bind: Women and Leadership |year=1995 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0195089405 |pages=22–25 |chapter=Hillary Clinton as Rorschach Test}}</ref> [[ચિત્ર:Sen. Hillary Clinton 2007 denoise.jpg|thumb|left|હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન, જાન્યુઆરી 2007]] ક્લિન્ટનને વારંવાર માધ્યમોમાં પોતાની તરફ ખેંચતા વ્યક્તિ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા,<ref name="nyt072495">{{Cite news |author=[[Todd Purdum|Purdum, Todd S]] |title=The First Lady's Newest Role: Newspaper Columnist |work=The New York Times |date=1995-07-24 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D61339F937A15754C0A963958260}}</ref><ref name="nyt051892">{{Cite news |author=[[Maureen Dowd|Dowd, Maureen]] |title=Hillary Clinton as Aspiring First Lady: Role Model, or a 'Hall Monitor' Type? |work=The New York Times |date=1992-05-18 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DA1F3DF93BA25756C0A964958260}}</ref><ref name="wm0705">{{Cite news |author=Sullivan, Amy |title=Hillary in 2008? |work=Washington Monthly |date=July/August 2005 |url=http://www.washingtonmonthly.com/features/2005/0507.sullivan1.html |access-date=2007-09-30 |archive-date=2005-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050714033553/http://www.washingtonmonthly.com/features/2005/0507.sullivan1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite video |title=Hillary Clinton's Polarizing Force as a Candidate | people=[[Daniel Schorr]] |medium =audio | date=2006-07-16 |publisher=[[National Public Radio]] |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5560786 |access-date=2007-02-05}}</ref><ref name="time081906">{{Cite news |title=How Americans View Hillary: Popular but Polarizing |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1229053,00.html |author=[[Ana Marie Cox|Cox, Ana Marie]] |date=2006-08-19 |work=Time |access-date=2007-02-05 |archive-date=2006-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061125033827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1229053,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061125033827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1229053,00.html |date=2006-11-25 }}</ref><ref name="hill101007"/> જોકે કેટલાક દલીલ પણ કરતા હતા. <ref name="hill101007">{{Cite news |url=http://pundits.thehill.com/2007/10/10/hillary-clinton-not-polarizing-and-highly-electable/ |title=Hillary Clinton: Not Polarizing and Highly Electable |work=The Hill |date=2007-10-10 |author=[[Lanny Davis|Davis, Lanny]] |access-date=2008-03-03 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511233343/http://pundits.thehill.com/2007/10/10/hillary-clinton-not-polarizing-and-highly-electable/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |author=[[Susan Estrich|Estrich, Susan]] |title=The Case for Hillary Clinton |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=0060839880}} પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 66–68.</ref> જેમ્સ મેડીસન યુનિવર્સિટી ના રાજકીય વિજ્ઞાનના અધ્યાપક વેલેરી સુલ્ફારોના 2007ના અભ્યાસે અમેરિકન નેશનલ ઇલેક્શન સ્ટડીઝ ' "ફીલીંગ થર્મોમીટર " સર્વેક્ષણોનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે આ પ્રકારના સર્વેક્ષણો ક્લિન્ટનના પ્રથમ મહિલા તરીકેના વર્ષો એ વાતને સમર્થન આપે છે કે “પરંપરાગત શાણપણ એ છે કે હિલેરી ક્લિન્ટન પોતાની તરફ ખેંચતી વ્યક્તિ છે” તેવું શોધવા માટે રાજકીય વ્યક્તિના મંતવ્યની ડિગ્રીને માપે છે, તેમાં વધુ એવો ઉમેરો કરાયો હતો કે શ્રીમતી ક્લિન્ટન તરફની પ્રથમ મહિલા તરીકેની અસર અત્યંત સકારાત્મક કે અત્યંત નકારાત્મક છે, તેની સાથે કુલ પ્રતિભાવ આપનારાઓમાંથી એક ચતુર્થાશ જેટલા સતતપણે અચોક્કસ કે તટસ્થ હતા. "<ref name="sulfaro-paper">{{Cite journal |author=Sulfaro, Valerie A. |year=2007 |month=September |title=Affective evaluations of first ladies: a comparison of Hillary Clinton and Laura Bush |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-33219066_ITM |format=Fee or registration required |journal=Presidential Studies Quarterly |volume=37 |issue=3 |pages=486–514 |doi=10.1111/j.1741-5705.2007.02608.x |ref=harv}}</ref> યુનિવર્સિટી ઓફ કેલીફોર્નીયા, સાન ડાયગો રાજકીય વિજ્ઞાન અધ્યાપક ગેરી જેકોબસન નો 2006ના થોડા ધ્રુવીકરણ ના અભ્યાસમાંથી એવું બહાર આવ્યું હતું કે સ્ટેટના સેનેટરના રોજગારી સંમતિ રેટીગ્સના વિવિધ રાજ્યના સર્વેમાં ક્લિન્ટને અન્ય સેનેટરની તુલનામાં ચતુર્થ મોટો થોડો ભેદભાવ રાખ્યો છે, ન્યુ યોર્કના ડેમોક્રેટ્સ અને રિપબ્લિકન્સ વચ્ચે 50 ટકા પોઇન્ટનો ફરક છે. <ref name="jacob-paper">{{Cite journal |author=[[Gary Jacobson|Jacobson, Gary]] |title=Partisan Differences in Job Approval Ratings of George W. Bush and U.S. Senators in the States: An Exploration |publisher=Annual meeting of the [[American Political Science Association]] |month=August |year=2006 |format=Proceedings}}</ref> નોર્ધન ઇલીનોઇસ યુનિવર્સિટી રાજકીય સાયંસ અધ્યાપક બાર્બરા બુરેલ્સનો 2000નો અભ્યાસમાંથી એવું તારણ બહાર આવ્યું છે કે ક્લિન્ટનના ગેલપ સર્વેક્ષણ તરફેણકારી ક્રમાંકોએ તેણીના પ્રથમ મહિલા તરીકેના તેમના ગાળામાં ભેદભાવ રેખાઓને તોડી નાખી છે, 70થી 90 ટકા ડેમોક્રેટ્સ વિચિત્ર રીતે તેણીને તરફેણકારી હોવા તરીકે જ્યારે 20થી 40 ટકા રિપબ્લિકન્સ તે રીતે જોતા નથી. <ref name="burrell-paper">{{Cite journal |author=Burrell, Barbara|year=2000 |month=October |title=Hillary Rodham Clinton as first lady: the people’s perspective |journal=The Social Science Journal |volume=37 |issue=4 |pages=529–546 |doi=10.1016/S0362-3319(00)00094-X |ref=harv}}</ref> યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સીન-મેડીસન રાજકીય વિજ્ઞાન અધ્યાપક ચાર્લ્સ ફ્રેંકલીન તેમનો તરફેણકારી વિરુધ્ધ બિનતરફેણકારી રેટીંગનો રેકોર્ડ જાહેર મંતવ્ય સર્વેક્ષણમાં ચકાસે છે અને શોધી કાઢ્યું હતું કે તેમના સેનેટના વર્ષોની તુલનામાં પ્રથમ મહિલા દરમિયાનમાં વધુ તફાવત હતો. <ref name="franklin">{{cite web |url=http://politicalarithmetik.blogspot.com/2007/01/hillary-clinton-favorableunfavorable.html |title=Hillary Clinton, Favorable/Unfavorable, 1993–2007 |author=Franklin, Charles H |publisher=Political Arithmetik |date=2007-01-21 |access-date=2008-01-26}}</ref> સેનેટ વર્ષો દર્શાવે છે કે તરફેણકારી રેટીંગ્સ આશરે 50 ટકા અને બિનતરફેણકારી રેટીંગ્સ મધ્યમ ગાળામાં 40 ટકાના રેન્જમાં હતા; ફ્રેંકલીને નોંધ્યું હતું કે, "આ તીવ્ર ઘટાડો અલબત્ત, સેન. ક્લિન્ટનની જાહેર છાપની અનેક વિશેષ નોંધોમાંનો એક છે. "<ref name="franklin"/> મેકગ્રીલ યુનિવર્સિટી ના ઇતિહાસના અધ્યાપક ગિલ ટ્રોય તેમની 2006ની આત્મકથાને તેણીના ''હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટનઃ પોતાની તરફ ખેંચતી પ્રથમ મહિલા '' એવું શિર્ષક આપ્યું હતું, અને લખ્યું હતું કે 1992ની ઝુંબેશ બાદ ક્લિન્ટન "પોતાની તરફ ખેંચનારા વ્યક્તિ હતા, જેમાં 42 ટકા (જનતામાંથી) કહેતા હતા કે તેણી અગાઉની પ્રથમ મહિલા કરતા તેમના મૂલ્યોની અને જીવનશૈલીની નજીક આવ્યા હતા અને 41 ટકા અસંમત થાય છે." <ref>ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 60.</ref> ટ્રોયે વધુમાં લખ્યું હતું કે હિલેરી ક્લિન્ટન "જ્યારે તેઓ રાષ્ટ્રીય ફલક પર 1992માં દેખાયા ત્યારથી વિશિષ્ટ રીતે વિવાદાસ્પદ અને વિરોધાત્મક રહ્યા છે"<ref name="troy-4"/> અને તેણી "વૈકલ્પિક રીતે પ્રભાવશાળી, નિર્દયી, આકર્ષક, અને ગભરાયેલા અમેરિકન હતા."<ref name="troy-4">ટ્રોય 2006, પૃષ્ઠ 4.</ref> [[ચિત્ર:RoseLawFirmRear2008.jpg|thumb|right|ક્લિન્ટને પાંદર વર્ષો સુધી રોઝ લો ગાર્ડન ખાતે કામ કર્યું હતુ.તેમની વ્યાવસાયિક કારકીર્દી અને રાજકીય સામેલગીરીએ પ્રથમ મહિલા તરીકે જાહેર પ્રતિભાવ માટેનું મંચ તૈયાર કર્યું હતું.]] બુરેલનો અભ્યાસ તારવે છે કે મહિલાઓ સતતપણે ક્લિન્ટનને પુરુષો કરતા તેમના પ્રથમ મહિલા તરીકેના વર્ષોમાં આશરે 10 પોઇન્ટ સાથે વધુ તરફેણકારી હોવાનું માને છે. <ref name="burrell-paper"/> જેકોબસન્સનો અભ્યાસ તારવે છે એક સ્ત્રી હોવા તરીકે દરેક સેનેટરો વચ્ચે સકારાત્મક સહસંબંધ છે અને તેઓ ભેદભાવયુક્ત પોતાની તરફ ખેંચનારો પ્રતિભાવ મેળવે છે. <ref name="jacob-paper"/> કોલોરાડો સ્ટે યુનિવર્સિટીના સંદેશાવ્યવહાર અભ્યાસના અધ્યાપક કેરીન વાસ્બી એન્ડર્સન વર્ણવે છે કે પ્રથમ મહિલાનો હોદ્દો અમેરિકન સ્ત્રીત્વ માટે એક "સાઇટ" જેવો હતો, કોઇ પણ સ્ત્રી ઓળખ માટે સાંકેતિક વાટાઘાટ માટે તૈયાર હતું. <ref name="kva1">{{Cite book |author=Anderson, Karrin Vasby |editor=Molly Meijer Wertheimer |title=Inventing a Voice: The Rhetoric of American First Ladies of the Twentieth Century |year=2003 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=0742529711 |chapter=The First Lady: A Site of 'American Womanhood' |page=21}}</ref> ખાસ રીતે, એન્ડર્સન જણાવે છે કે પરંપરાગત પ્રથમ મહિલાઓ પરત્વે સાંસ્કૃતિક ફરક હોય છે અને આધુનિક પ્રથમ મહિલાઓ પરત્વે સાંસ્કૃતિક પ્રતિબંધ હોય છે; ક્લિન્ટનના સમયગાળા દરમિયાન પ્રથમ મહિલા તરીકેનો હોદ્દો વિપરીત અને વિરોધાત્મક રહ્યો હતો. <ref name="kva1"/> બુરેલ તેમજ આત્મકથાકારો જેફ ગર્થ અને ડોન વાન નાટ્ટા, જુનિયર,નોંધે છે કે ક્લિન્ટને 1998માં પ્રથમ મહિલા તરીકે સૌથી વધુ સંમતિઓ પ્રાપ્ત કરી હતી, જે તેમના પોતાના માટે વ્યાવસાયિક કે રાજકીય સિદ્ધિઓ ન હતી, પરંતુ તેને તેમના પતિની જાહેર વિશ્વાસઘાતના શિકાર તરીકે જોવામાં આવે છે. <ref name="gerth-195"/><ref name="burrell-paper"/> યુનિવર્સિટી ઓફ પેનસ્લિવેનીયા ના સંદેશાવ્યવહારના અધ્યાપક કેથલીન હોલ જેમીસને હિલેરી ક્લિન્ટનને બેવડા દિમાગ ના ઉદાહરણકર્તા તરીકે જોયા છે, જેઓ બન્ને તરફેની દુનિયા જેમ કે કારકીર્દી અને પરિવારમાં જીવવા માટે સક્ષમ હોય છે, આમ છતા પણ “આપણે જેની પર આપણી વર્તણૂંક નક્કી કરી હતી તેની પર તેઓ એક પાલક તરીકે ઊભરી આવ્યા હતા, જેમને એક સમયે બિનસ્પર્ધક માનવામાં આવ્યા હતા ", જે તેમને વિવિધ પ્રકારના વિજયી નહી તેવી સ્થિતિ પર લઇ જાય છે. <ref name="khj1"/> ક્વિનીપિયાક યુનિવર્સિટી માધ્યમ અભ્યાસના અધ્યાપક લિસા બર્નસે શોધ્યું હતું કે અખબારી હિસાબોનું સતત ફ્રેમીંગ થતું હતં ક્લિન્ટન આધુનિક વ્યાવસાયિક કામ કરતી માતા અને રાજકીય પગપેસારો કરનારા જે પોતાના માટે સત્તા કબજે કરી લેવામાં રસ ધરાવતા હોય છે તે બન્નેના ઉદાહરણકર્તા છે. <ref>બર્ન્સ 2008, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 135–136, 140–141.</ref> યુનિવર્સિટી ઓફ ઇન્ડિયાનાપોલીસ ના ઇંગ્લીશ અધ્યાપક ચાર્લોટ્ટે ટેમ્પલીને શોધ્યું હતું કે રાજકીય કાર્ટુન વિવિધ પ્રકારના સ્ટીરીયોટાઇપ્સનો ઉપયોગ કરે છે {{ndash}} જેમ કે જાતિ બદલાવવી, શક્તિવિહીન ઉદ્દામવાદી નારીવાદી અને પત્ની કે જેાથી પતિ છૂટકારો મેળવવા માગતો હોય {{ndash}} તેઓ હિલેરી ક્લિન્ટનને જાતિ નિયમો ના ઉલ્લંઘનકર્તા તરીકે વર્ણવે છે. <ref>{{Cite journal |author=Templin, Charlotte |year=1999 |title=Hillary Clinton as Threat to Gender Norms: Cartoon Images of the First Lady |journal=Journal of Communication Inquiry |volume=23 |issue=1 |pages=20–36 |doi=10.1177/0196859999023001002 |ref=harv}}</ref> પચાસથી વધુ પુસ્તકો અને વિદ્વતાપૂર્ણ કૃતિઓઓ વિવિધ દ્રષ્ટિકોણોથી હિલેરી ક્લિન્ટન વિશે લખ્યું છે. ''ધી ન્યુ યોર્ક ઓબ્લઝર્વર'' દ્વારા કરવામાં આવેલું 2006નું સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે “ક્લિન્ટન વિરોધી સાહિત્ય”નો "સ્વભાવિક કોટ્ટેજ ઉદ્યોગ,<ref name="obs031206">{{cite web |url=http://www.observer.com/node/38532 |title=Da Hillary Code |author=Smith, Ben |work=The New York Observer |date=2006-03-12 |access-date=2007-10-03}}</ref> જેને રિજનરી પબ્લિશીંગ અને અન્ય સંકુચિત માનસો દ્વારા,<ref name="obs031206"/> શિર્ષકો જેમ કે ''[[Madame Hillary: The Dark Road to the White House]]'' , ''હિલેરીઝ સ્કીમ: ઇનસાઇડ ધ નેક્સ્ટ ક્લિન્ટન્સ રુથલેસ એજેન્ડા ટુ ટેક ધ વ્હાઇટ હાઉસ '' , અને ''કેન શી બી સ્ટોપ્ડ? : હિલેરી ક્લિન્ટન વીલ બી નેક્સ્ટ પ્રેસીડન્ટ ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અનલેસ ....'' સાથે બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. ક્લિન્ટનના વખાણ કરતા પુસ્તકનું સારુ વેચાણ થયું ન હતુ <ref name="obs031206"/> (તેમના અને તેમના પતિ દ્વારા લખાયેલા સંસ્મરણોની તુલનામાં). જ્યારે તેઓ 2000માં સેનેટમાં ગયા ત્યારે, ભંડોળ ઊભુ કરતા અસંખ્ય જૂથો જેમ કે સેવ અવર સેનેટ અને ઇમર્જન્સી કમિટી ટુ સ્ટોપ હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન તેમનો વિરોધ કરવા માટે ઊગી નીકળ્યા હતા. <ref>{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE7DE1E31F934A15753C1A9669C8B63 |author=Levy, Clifford J |title=Clinton Rivals Raise Little Besides Rage |work=The New York Times |date=2000-10-27 |access-date=2007-09-29}}</ref> વાન નાટ્ટા જુનિયર તારવે છે રિપબ્લિકન્સ અને સંકુચિત જૂથો તેમને ભંડોળ ઊભુ કરવા માટેના પત્રોમાં વિશ્વસનીય "બોગેમેન" તરીકે વર્ણવે છે,<ref name="nyt071099"/> ટેડ કેનેડી સાથે અને ડેમોક્રેટીક સમાન અને ઉદાર અરજો ન્યૂટ ગિંગરીચ તરીકે ઉલ્લેખ કરે છે. <ref name="nyt071099">{{Cite news |author=[[Don Van Natta, Jr.|Van Natta Jr., Don]] |title=Hillary Clinton's Campaign Spurs A Wave of G.O.P. Fund-Raising |work=The New York Times |date=1999-07-10 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E3D9123CF933A25754C0A96F958260}}</ref> તેમની અગાઉના પ્રમુખપદ માટેની ઝુંબેશમાં જોતા જણાય છે કે ''ટાઇમ'' મેગેઝીને તેમનું મોટું ચિત્ર બતાવ્યું હતું, જેમાં બે ચેકબોક્સ પર "લવ હર ", "હેટ હર "એવા લેબલો લગાવ્યા હતા, <ref>{{Cite news |url=http://www.time.com/time/covers/0,16641,20060828,00.html |title=The Presidential Ambitions of Hillary Clinton |date=2006-08-26 |work=Time |access-date=2007-09-27 |archive-date=2007-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107113827/http://www.time.com/time/covers/0,16641,20060828,00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107113827/http://www.time.com/time/covers/0,16641,20060828,00.html |date=2007-11-07 }}</ref> જ્યારે ''મધર જોન્સ '' શિર્ષકે તેણીને "હાર્પી, હિરો, હરેટીક: હિલેરી" તરીકે દર્શાવ્યા હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.motherjones.com/news/feature/2007/01/harpy_hero_heretic_hillary.html |title=Harpy, Hero, Heretic: Hillary |author=[[Jack Hitt|Hitt, Jack]] |work=Mother Jones |date=January/February 2007 |access-date=2007-10-07}}</ref> ડેમોક્રેટીક નેટરુટ્સ કાર્યકર્તાઓ સતત પણે ક્લિન્ટનને તેમના ઇચ્છીત ઉમેદવારોનો સર્વેક્ષણાં અત્યંત નીચા દર્શાવે છે <ref>{{Cite news |author=[[David Brooks (journalist)|Brooks, David]] |title=The Center Holds |work=The New York Times |date=2007-09-25 |url=http://www.nytimes.com/2007/09/25/opinion/25brooks.html |access-date=2007-09-30}}</ref> જ્યારે કેટલાક સંકુચિતો જેમ કે બ્રુસ બાર્ટલેટ અને ક્રિસ્ટોફર રુડ્ડી એ હિલેરી ક્લિન્ટનના પ્રમુખપદને એકંદરે ખરાબ નહી તેમ વર્ણવ્યા છે <ref>{{cite web |author=[[Bruce Bartlett|Bartlett, Bruce]] |title=Get Ready for Hillary |publisher=Creators Syndicate |url=http://www.creators.com/opinion/bruce-bartlett/conservatives-for-hillary.html |date=2007-05-01 |access-date=2007-09-30 |archive-date=2007-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513231134/http://www.creators.com/opinion/bruce-bartlett/conservatives-for-hillary.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/02/19/us/politics/19clinton.html?em&ex=1172034000&en=03978a5bd62bb606 |author=Kirkpatrick, David D. |title=As Clinton Runs, Some Old Foes Stay on Sideline |work=The New York Times |date=2007-02-19 |access-date=2007-09-30}}</ref> અને ઓક્ટોબર 2007માં ''ધી અમેરિકન કંઝર્વેટીવ '' મેગેઝીનના કવર પર "ધી વેનીંગ પાવર ઓફ હિલેરી હેટ " એવું શિર્ષક આપવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{Cite news |url=http://www.amconmag.com/2007/2007_10_22/index1.html |title=Contents: October 22, 2007 Issue |work=The American Conservative |date=2007-10-22 |access-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026051323/http://www.amconmag.com/2007/2007_10_22/index1.html |archive-date=2007-10-26 |url-status=dead }}</ref> ડિસેમ્બર 2007 સુધીમાં સંદેશાવ્યવહાર અધ્યાપક જેમીસને નીરીક્ષણ કર્યું હતું કે ઇન્ટરનેટ પર ક્લિન્ટન વિશે મોટી માત્રામાં સ્ત્રીદ્વેષ દર્શાવાયો હતો,<ref name="bmj120707">{{Cite news |url=http://www.pbs.org/moyers/journal/12072007/transcript1.html |title=Transcript: December 7, 2007 |work=Bill Moyers Journal |publisher=PBS |date=2007-12-07 |access-date=2007-12-10}}</ref> જેમાં ફેસબૂક અને અન્ય સાઇટ્સ સહિતે પણ ક્લિન્ટનને દર્શાવતા એવા કથનો લખ્યા હતા જે સેક્સ્યુઅલ અપમાનજનક હતા. <ref name="bmj120707"/> તેમણે નોંધ્યુ હતું કે ક્લિન્ટનના હસવા પરની વ્યાપક ટિપ્પણીના પ્રતિભાવમાં,<ref>{{Cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/02/AR2007100201940.html |title=Hillary Chuckles; Pundits Snort |author=[[Howard Kurtz|Kurtz, Howard]] |work=The Washington Post |date=2007-10-03 |access-date=2007-12-10}}</ref> જે "આપણે જાણીએ છીએ કે મહિલાઓની વાણીને વખોડવા માટે તે ભાષા છે, તે પુરુષોની વાણી માટે ઉપલબ્ધ નથી. આપણે મહિલાઓની વાણીને તીવ્ર અને કર્કશ કહીએ છીએ. અને હિલેરી ક્લિન્ટનના હાસ્યને અર્થહીન વર્ણવવામાં આવે છે."<ref name="bmj120707"/> ક્લિન્ટનની "સ્થગિત ગતિ " અને 2008 ન્યુ હેમીસ્ફિયર પ્રાયમરી પહેલાના સંબંધિત બનાવોને પગલે ''ધી ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ '' અને ''ન્યૂઝવીક'' બન્નેએ તારવ્યું હતું કે જાતિની ભૂમિકા વિશેની ચર્ચા હવે રાષ્ટ્રીય રાજકીય જાહેરાતમાં જતી રહી છે. <ref name="nyt011008">{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/01/10/us/politics/10women.html |title=Women’s Support for Clinton Rises in Wake of Perceived Sexism |author=[[Jodi Kantor|Kantor, Jodi]] |work=The New York Times |date=2008-01-10 |access-date=2008-01-13}}</ref><ref name="nw012108">{{Cite news |url=http://www.newsweek.com/id/91795 |title=Letting Hillary Be Hillary |author=[[Jon Meacham|Meacham, Jon]] |work=Newsweek |date=2008-01-21 |access-date=2008-03-16}}</ref> ''ન્યૂઝવીક '' ના સંપાદક જોન મિઅકેમે ક્લિન્ટન અમેરિકન જનતા વચ્ચેના સંબંધનો એમ કહેતા સરવાળો કર્યો છે કે ન્યુ હેમિસ્ફિયર ઘટનાઓ, "કડવા સત્યો પ્રકાશમાં લાવી છે: જોકે હિલેરી રોધામ ક્લિન્ટન આ સીમા પર છે અથવા દાયકાઓથી રાષ્ટ્રીય જીવનની મધ્યમાં છે ...તેઓ અત્યંત ઓળખી શકાય તેમ છે પરંતુ અમેરિકન રાજકારણમાં માનવામાં આવતી વ્યક્તિ તરીકે નીચા છે."<ref name="nw012108"/> એક વખત તેઓ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ બની ગયા તે પચી ક્લિન્ટનની છાપ અમરિકન જનતામાં નાટ્યાત્મક રીતે સુધરી હતી અને અનેક માનવંતી વૈશ્વિક વ્યક્તિઓમાંના એક બની ગયા હતા. <ref name="pd-pop">{{cite news |url=http://www.politicsdaily.com/2010/10/12/hillary-clinton-leads-the-pack-in-bloomberg-popularity-poll/ |title=Hillary Clinton Leads the Pack in Bloomberg Popularity Poll |author=Torregrossa, Luisita Lopez |publisher=[[Politics Daily]] |date=2010-10-12 |access-date=2011-04-28 |archive-date=2010-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014124653/http://www.politicsdaily.com/2010/10/12/hillary-clinton-leads-the-pack-in-bloomberg-popularity-poll/ |url-status=dead }}</ref> તેમણે સતત ઊંચી સંમતિવાળું રેટીંગ પ્રાપ્ત કર્યુ છે,<ref>{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/1618/Favorability-People-News.aspx#2 |title=Favorability: People in the News: Hillary Clinton |publisher=[[Gallup Poll]] |access-date=2010-12-06}}</ref> અને તેમના તરફેણકારી-બિનતરફેણકારી રેટીંગ્સ 2010 દરમિયાનમાં કોઇ પણ સક્રિય, રાષ્ટ્રીય સ્તરે આગળ પડતા અમેરિકન રાજકીય વ્યક્તિની તુલનામાં સૌથી વધુ હતા. <ref name="pd-pop"/><ref>{{cite news |url=http://fivethirtyeight.blogs.nytimes.com/2010/11/17/is-pelosi-americas-most-unpopular-politician/ |title=Is Pelosi America’s Most Unpopular Politician? | author=[[Nate Silver|Silver, Nate]] |work=The New York Times |publisher=[[FiveThirtyEight]] |date=2010-11-17}}</ref> તેમણે ગેલપના અત્યંત વખાણાયેલા પુરુષ અને સ્ત્રી સર્વેક્ષણમાં સારી કામગીરી બજાવી હતી; 2010માં તેમનું નામ અમેરિકનો દ્વારા સત નવમી વખત અને એકંદરે પંદરમી વખત અત્યંત વખાણાયેલી મહિલા તરીકે મૂકવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/145394/Barack-Obama-Hillary-Clinton-2010-Admired.aspx? |title=Barack Obama, Hillary Clinton Are 2010's Most Admired |publisher=[[The Gallup Organization]] |date=2010-12-27 |access-date=2010-12-27}}</ref> == એવોર્ડ્સ અને બહુમાનો == {{Main|Hillary Rodham Clinton awards and honors}} ક્લિન્ટને અમેરિકન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ તરફથી તેમની આરોગ્ય, મહિલાઓ અને બાળકો માટેની પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેમની કારકીર્દી દરમિયાન અસંખ્ય પુરસ્કારો અને સન્માનો પ્રાપ્ત કર્યા છે. == મતાધિકારને લગતો ઇતિહાસ == {{Main|Electoral history of Hillary Rodham Clinton}} {{Election box begin |title=[[New York United States Senate election, 2000]] }} {{Election box candidate with party link |party = Democratic Party (US) |candidate = Hillary Rodham Clinton |votes = 3,747,310 |percentage = 55.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = Republican Party (US) |candidate = [[Rick Lazio]] |votes = 2,915,730 |percentage = 43.0 |change = }} {{Election box end}} {{Election box begin |title=[[United States Senate election in New York, 2006|New York United States Senate election, 2006]] }} {{Election box candidate with party link |party = Democratic Party (US) |candidate = Hillary Rodham Clinton |votes = 3,008,428 |percentage = 67.0 |change = +11.7 }} {{Election box candidate with party link |party = Republican Party (US) |candidate = [[John Spencer (politician)|John Spencer]] |votes = 1,392,189 |percentage = 31.0 |change = -12.0 }} {{Election box end}} == નોંધ == {{Reflist|group="nb"|3}} == સંદર્ભો == {{reflist|3}} == ગ્રંથસૂચિ == {{Refbegin}} * {{Cite book |last=Bernstein |first=Carl|authorlink=Carl Bernstein |title=A Woman in Charge: The Life of Hillary Rodham Clinton |year=2007 |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |location=New York |isbn=0-3754-0766-9 |ref=harv |postscript=<!--None--> }} * {{Cite book |author=[[David Brock|Brock, David]] |title=The Seduction of Hillary Rodham |publisher=[[Free Press (publisher)|The Free Press]] |location=New York |year=1996 |isbn=0-684-83451-0}} * {{Cite book | last=Burns | first=Lisa M. | title=First Ladies and the Fourth Estate: Press Framing of Presidential Wives | publisher=[[Northern Illinois University Press]] | location=DeKalb, Illinois | year=2008 | isbn=0-87580-391-3}} * {{Cite book |author=Clinton, Hillary Rodham |title=[[Living History]] |location=New York|year=2003 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=0-7432-2224-5 }} * {{Cite book |author=[[Jeff Gerth|Gerth, Jeff]]|coauthors=[[Don Van Natta, Jr.|Van Natta, Jr., Don]] |title=Her Way: The Hopes and Ambitions of Hillary Rodham Clinton |year=2007 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |location=New York |isbn=0-316-01742-6 }} * {{Cite book | first=John | last=Heilemann |authorlink=John Heilemann | first2=Mark | last2=Halperin | authorlink2=Mark Halperin | title=[[Game Change|Game Change: Obama and the Clintons, McCain and Palin, and the Race of a Lifetime]] | publisher=[[HarperCollins]] | location=New York | year= 2010 | isbn=0-06-173363-6 }} * {{Cite book | first=Anne E. | last=Kornblut | authorlink=Anne E. Kornblut | title=Notes from the Cracked Ceiling: Hillary Clinton, Sarah Palin, and What It Will Take for a Woman to Win | publisher=[[Crown Books]] | location=New York | year=2009 | isbn=0-307-46425-3}} * {{Cite book |author=[[David Maraniss|Maraniss, David]] |title=First in His Class: A Biography of Bill Clinton |publisher=[[Simon & Schuster]] |year=1995 |isbn=0-671-87109-9}} * {{Cite book |author=[[Roger Morris (American writer)|Morris, Roger]] |title=Partners in Power: The Clintons and Their America |year=1996 |location=New York|publisher=[[Henry Holt and Company|Henry Holt]] |isbn=0-8050-2804-8 }} * {{Cite book |author=[[Barbara Olson|Olson, Barbara]] |title=Hell to Pay: The Unfolding Story of Hillary Rodham Clinton |location=Washington|publisher=[[Regnery Publishing]] |year=1999 |isbn=0-89526-197-9}} * {{Cite book |author=[[Gil Troy|Troy, Gil]] |title=Hillary Rodham Clinton: Polarizing First Lady |location=Lawrence, Kansas|publisher=[[University Press of Kansas]] |year=2006 |isbn=0-7006-1488-5}} {{Refend}} == વધુ વાંચન == {{Main|List of books about Hillary Rodham Clinton}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Sister project links|wikt=no|b=no|q=Hillary Rodham Clinton|s=Hillary Rodham Clinton|commons=Category:Hillary Rodham Clinton|n=Category:Hillary Clinton|v=no|species=no|author=yes}} * {{cite web|url=http://www.state.gov/secretary/|title=Secretary of State Hillary Rodham Clinton|publisher=U.S. Department of State}} * {{cite web|url=http://www.hillaryclinton.com|title=Hillary Clinton.com - Friends of Hillary}} * {{cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/first-ladies/hillaryclinton|title=Hillary Rodham Clinton|publisher=The White House|access-date=2011-04-28|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724141126/http://www.whitehouse.gov/about/first-ladies/hillaryclinton|url-status=dead}} પ્રથમ મહિલા ક્લિન્ટનની સત્તાવાર આત્મકથા *{{dmoz|Regional/North_America/United_States/Government/Legislative_Branch/Senate/Ex-Senators/Clinton,_Hillary_Rodham_%5bD-NY%5d|Senator Hillary Rodham Clinton}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૭માં જન્મ]] 3uk7aptbp7l5a50m05vnetj807h0hbl 0 32489 901078 878168 2026-05-21T05:41:15Z CommonsDelinker 264 Replacing President_Ronald_Reagan_and_Nancy_Reagan_posing_with_Sylvester_Stallone_and_Brigitte_Nielsen.jpg with [[File:President_Ronald_Reagan_and_Nancy_Reagan_Posing_with_Sylvester_Stallone_and_Brigitte_Nielsen_During_a_State_Dinner_for_Prime_Minister_Le 901078 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''સ્લી સ્ટેલોન<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/celebrity/sylvester_stallone/biography.php |title=Sly Stallone |publisher=Rottentomatoes.com |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224122234/http://www.rottentomatoes.com/celebrity/sylvester_stallone/biography.php |url-status=dead }}</ref>''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન''' ({{IPA-en|stəˈloʊn|pron}}; (જન્મ જુલાઇ 6, 1946), એક અમેરિકન અભિનેતા, ફિલ્મ નિર્માતા, પટકથા લેખક, ફિલ્મ નિર્દેશક અને પ્રાસંગિક ચિત્રકાર<ref>http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1232958/Dont-day-job--Sylvester-Stallone-tries-hand-fine-art-mixed-results.html</ref> છે. ==વિગત== સ્ટેલોન તેના મર્દાનગીવાળી અને હોલીવૂડની એક્શન ભૂમિકાઓ માટે પ્રખ્યાત છે. તેણે ભજવેલા નોંધપાત્ર પાત્રોમાંના બેમાં મુક્કેબાજ રોકી બલ્બોઆ અને જોહ્ન રેમ્બોનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય ઘણી ફિલ્મો સાથે, ''રોકી'' અને ''રેમ્બો'' શ્રેણીએ, તેની એક અભિનેતા તરીકેની પ્રતિષ્ઠા અને બોક્સ ઓફિસ પર કમાણીમાં વધારો કર્યો. સ્ટેલોનની ફિલ્મ ''રોકી'' ને નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રીમાં પ્રવેશ મળ્યો અને ફિલ્મમાં વપરાયેલી સામગ્રીઓને સ્મિથસોનિઅન સંગ્રહાલયમાં મૂકવામાં પણ આવી હતી. સ્ટેલોને ''રોકી'' શ્રેણીમાં ફિલાડેલ્ફિયા મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટના આગળના પ્રવેશ દ્વારનો ઉપયોગ કર્યો હોવાને લીધે તે વિસ્તારને રોકી સ્ટેપ્સનું હુલામણું નામ અપાયું. ફિલાડેલ્ફિયામાં સંગ્રહાલય પાસે પગથિયાઓની આગળ જમણી બાજુએ રોકી પાત્રનું એક પૂતળું કાયમી ધોરણે મૂકાયેલ છે. ડિસેમ્બર 7, 2010ના દિવસે સ્ટેલોનને બોક્સિંગના હોલ ઓફ ફેઇમમાં સમાવેશ માટે મત અપાયો હોવાનું જાહેર કરાયું.<ref>{{cite news|url=http://www.newsday.com/entertainment/pet-rock-1.811972/sylvester-stallone-hall-of-famer-1.2523881|title=Sylvester Stallone, hall of famer|date=December 7, 2010|work=[[Newsday]]|access-date= December 7, 2010}}</ref> [[File:Sylvester Stallone - 1977.jpg|thumb|]] == પ્રારંભિક જીવન == ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં એક વાળંદ, ફ્રેન્ક સ્ટેલોન સિનિયર અને એક જ્યોતિષી, પૂર્વ નૃત્યકાર, અને મહિલા કુસ્તીની પ્રચારક જેકી સ્ટેલોન (જન્મ સમયે નામ જેક્વેલિન લેબોફિશ)ના મોટા પુત્ર, સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોનનું જન્મ સમયે નામ '''માઈકલ સિલ્વેસ્ટર ગાર્ડેન્ઝિઓ સ્ટેલોન<ref name="The-governator"/>''' હતું. તેનો નાનો ભાઈ ફ્રેન્ક સ્ટેલોન અભિનેતા અને સંગીતકાર છે. સ્ટેલોનના પિતાનો જન્મ જોઇઆ ડેલ કોલ, અપુલિયામાં થયો અને તેઓ બાળપણમાં જ સ્વદેશ છોડી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વસી ગયા;<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=dsKu6TYaYpM |title=Video of Stallone visiting Italy |publisher=Youtube.com |date= |access-date= 2010-09-04}}</ref> સ્ટેલોનની માતા અર્ધ રશિયન યહૂદી અને અર્ધ ફ્રેન્ચ મૂળની છે.<ref>સ્ટેલોને 1999માં આ બધુ ''ઇનસાઇડ ધ એક્ટર્સ સ્ટુડિઓ'' માં વર્ણવ્યું.</ref><ref>[http://www.letelegramme.com/ig/generales/regions/bretagne/cinema-stallone-est-de-brest-meme-06-10-2009-596723.php]{{Fr}}<span> "સિનેમા. </span>[http://www.letelegramme.com/ig/generales/regions/bretagne/cinema-stallone-est-de-brest-meme-06-10-2009-596723.php સ્ટેલોન એસ્ટ દી બ્રેસ્ટ « મેમ » !"], ''લે ટેલિગ્રામ દી બ્રેસ્ટ,'' ઓક્ટોબર 6, 2009</ref><ref name="ref09">{{cite news|last=Stewart|first=Will|coauthors=|title=Rambo-ski - Hollywood star Sylvester Stallone's Russian secret|pages=|work=Daily Mail|date=April 11, 2009|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1169252/Rambo-ski--Hollywood-star-Sylvester-Stallones-Russian-secret.html|access-date= April 11, 2009 | location=London}}</ref> પ્રસૂતિ નિષ્ણાતોને તેની માતાને પ્રસવ દરમ્યાન થયેલી મુશ્કેલીઓને લીધે ચીપિયાઓની બે જોડીઓનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો, આ અયોગ્ય ઉપયોગને લીધે સ્ટેલોનના એક જ્ઞાનતંતુને ગંભીર હાનિ થઇ અને તેના ચહેરાના અમુક અંગો પક્ષઘાતનો ભોગ બન્યાં.<ref>{{cite web|author=The Biography Channel|title=Sylvester Stallone Biography|year=2007|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/sylvester-stallone.html|access-date=December 28, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 13, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213163721/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/sylvester-stallone.html|url-status=dead}}</ref> પરિણામ સ્વરૂપ, તેના હોઠ, જીભ, અને દાઢીના અંગો સહિત ચહેરાની નીચલી ડાબી બાજુ પક્ષઘાતનો ભોગ બની, આ એક એવો અકસ્માત હતો જેણે સ્ટેલોનને તેની વિશિષ્ટતા સમાન ખતરનાક દેખાવ અને થોડી અસ્પષ્ટ બોલી આપી. સ્ટેલોનને ખ્રિસ્તી ધર્મની દીક્ષા અપાઇ અને તેનો ઉછેર કેથોલિક ઢબે થયો.<ref>{{cite news|url=http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201009/sylvester-stallone-yo-michael-hainey-cop-land-rocky-rambo?currentPage=4|title=Yo.|publisher=[[GQ]]|work=|date=September, 2010|quote=|access-date=2010-12-30|first=Michael|last=Hainey|archive-date=2011-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711120813/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201009/sylvester-stallone-yo-michael-hainey-cop-land-rocky-rambo?currentPage=4|url-status=dead}}</ref> તેના માતા-પિતાનું લગ્ન જીવન ખૂબ મુશ્કેલીભર્યું પસાર થયું હોવાને લીધે, તેણે તેના પ્રથમ પાંચ વર્ષ હેલ્સ કિચનમાં, ફોસ્ટર્સ હોમમાં રહીને પસાર કર્યાં. અંતે તેમની સાથે ફરી મળી ગયા બાદ, સ્ટેલોનનો વિચિત્ર ચહેરાને લીધે તેને શાળામાં અલગ પાડી દેવાયો, જ્યાં તેને ઘણી વાર લડાઇ, અન્ય વર્તનને લગતી સમસ્યાઓ અને નબળા ગુણોને લીધે બરતરફ કરાયો. તેના પિતા એક બ્યૂ્ટીશીયન (સૌંદર્યવર્ધક) હતા, તેઓ પરિવાર સહિત વોશિંગ્ટન ડીસી ચાલ્યા ગયા, જ્યાં તેમણે એક બ્યૂટી સ્કૂલ ખોલી. 1954માં તેની માતાએ મહિલાઓ માટેની બાર્બેલા'ઝ નામની વ્યાયામ શાળા ખોલી.<ref>સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન, ''સ્લી મૂવ્સ: વજન ઉતારવા, શક્તિનું અને જીઆન ઈચ્છા શક્તિનું નિર્માણ કરવા, અને તમારું સપનું જીવવા માટેનો મારો નીવડેલો કાર્યક્રમ'' , રોગ માર્બલ પ્રોડક્શન્સ, 2005, પૃષ્ઠ 12</ref> સ્ટેલોન 11 વર્ષનો હતો ત્યારે તેઓના તલાક થયા.{{Citation needed|date=February 2011}} == કારકિર્દી == === ''ઇટાલિયન સ્ટેલિયન'' અને ''સ્કોર'' === સ્ટેલોનને નાયક તરીકેની પ્રથમ ભૂમિકા સોફ્ટકોર પોર્ન ફિલ્મ ''ધ પાર્ટી એટ કીટી એન્ડ સ્ટડ્સ'' (1970)માં મળી. તેને બે દિવસના કામ માટે $200 અપાયા.<ref name="TotalFilm-Stallone"> {{cite journal | last = | first= | date = August 2010 | title = Total Film | journal = | location = United Kingdom | page = 111 | publisher = }} સ્ટેલોન: "હું તૂટી ગયો હતો અને સામાન્ય રીતે પોર્ટ ઓથોરિટી બસ અડ્ડા પર સતત ત્રણ સપ્તાહો સુધી સૂતો હતો. એક વ્યાપાર પત્રમાં મેં આ ફિલ્મ [''ધ પાર્ટી એટ કીટી એન્ડ સ્ટડ્સ'' , 1970] વિશે વાચ્યું કે જે એક દિવસ માટે $100 ચુકવતા હતા એક દિવસના $100 માટે હું કચ્ચરઘાણ કાઢી આપત. મરણિયા થવાને બદલે, મેં બે દિવસ $200માં કામ કર્યું અને બસ-અડ્ડાની બહાર નીકળ્યો."</ref> સ્ટેલોને પછી સમજાવ્યું કે તેના મકાનમાંથી તેને કાઢી મૂકાયા અને ઘણા દિવસ સુધી બેઘર રહેવાના લીધે મરણિયા બનીને તેણે આ ફિલ્મ કરી હતી. તેણે એમ પણ કહ્યું કે આ ફિલ્મ માટે પસંદગીની સૂચના જોયા પહેલા તે ત્રણ અઠવાડિયા સુધી ન્યૂ યોર્ક સિટી પોર્ટ ઓથોરિટી બસ સ્ટેશનમાં સૂતો હતો.<ref name="TotalFilm-Stallone"/> અભિનેતાના શબ્દોમાં, "કા તો મારે તે ફિલ્મ કરવી પડે તેમ હતી કા તો કોઇને લૂંટવુ પડે તેમ હતું, કારણકે મારી ધીરજનો -અંત -એટલે કે -સાવ અંત આવી ગયો હતો."<ref>[http://www.playboy.com/arts-entertainment/features/sylvester-stallone/sylvester-stallone-04.html સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન સાથે મુલાકાત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606223229/http://www.playboy.com/arts-entertainment/features/sylvester-stallone/sylvester-stallone-04.html |date=જૂન 6, 2011 }}, ''પ્લેબોય'' , સપ્ટેમ્બર 1978</ref> સ્ટેલોનની નવી કીર્તિને વટાવવા (નવું શીર્ષક રોકી અને ફિલ્મના એક વાક્યને લીધે સ્ટેલોનના હુલામણા નામ પરથી લેવામાં આવ્યું), આ ફિલ્મ ઘણા વર્ષો પછી ''ઇટાલિયન સ્ટેલિયન'' તરીકે રજૂ થઇ. સ્ટેલોનની મૂળ હાર્ડકોર ફૂટેજ બતાવવાના આશયથી ફિલ્મની એક "કાપકૂપ વગરની" આવૃત્તિ 2007માં રજૂ થઇ, પણ વ્યાપાર સામયિક ''એવીએન (AVN)'' મુજબ, દાખલ કરાયેલ હાર્ડકોર દ્રશ્યોમાં આ અભિનેતાનો સમાવેશ થતો નહોતો. તે બીજા અભિનેતા દ્વારા ભજવવામાં આવ્યા હતા કારણકે સ્ટેલોનને લાગ્યું કે તેણે આ હાર્ડકોર દ્રશ્યો કર્યા હોત તો એ તેની કારકિર્દી માટે સારું ન થાત.<ref>{{cite web |url=http://business.avn.com/articles/28745.html |title='The 'Italian Stallion' Hoax: Stallone Never Did Hardcore' |publisher=Business.avn.com |date=2008-02-06 |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114172432/http://business.avn.com/articles/28745.html |url-status=dead }}</ref> 2008માં,''ધ પાર્ટી એટ કીટી એન્ડ સ્ટડ્સ'' ના દ્રશ્યો રોજર કોલ્મોન્ટની હાર્ડકોર ફિલ્મ ''વ્હાઇટ ફાયર'' (1976)માં દેખાયાં.<ref>{{cite web|last=Cachapero |first=Joanne |url=http://www.xbiz.com/news/video/89769 |title=Another World Entertainment Releases Hardcore ‘Italian Stallion’ |publisher=Xbiz.com |date=2008-02-06 |access-date= 2010-09-04}}</ref> સ્ટેલોન સ્કોર નામના શૃંગારિક ઓફ-બ્રોડવે મંચ નાટકમાં પણ ચમક્યો જે ઓક્ટોબર 28 - નવેમ્બર 15, 1971 સુધી માર્ટિનીક થિએટરમાં 23 ખેલો સુધી ચાલ્યું અને પછી તેણે રેડલી મેત્ઝગરની એક ફિલ્મ કરી. === શરૂઆતની ફિલ્મ ભૂમિકાઓ, 1970–1975 === ''ધ પાર્ટી એટ કીટી એન્ડ સ્ટડ્સ'' ઉપરાંત, 1970માં સ્ટેલોન ''નો પ્લેસ ટૂ હાઇડ ફિલ્મ'' માં દેખાયો જેમાં ફરીથી ફેરફાર કરાયા અને શીર્ષક બદલીને રેબલ રખાયું, બીજી આવૃત્તિમાં સ્ટેલોન નાયકની ભૂમિકામાં દર્શાવાયો. વૂડી એલનની ''વોટ્સ અપ, ટાઈગર લીલી?'' ની શૈલી બાદ, 1990માં આ ફિલ્મને મૂળ ફિલ્મમાંથી કાઢી નાખેલા ભાગો અને નવા ફિલ્માંકિત ભાગોમાંથી પુનઃ સંપાદિત કરાઇ, અને તેનું ફરીથી ડબિંગ કરીને તેની જ પુરસ્કાર વિજેતા નકલ બનાવાઈ જેનું શીર્ષક ''[http://www.imdb.com/title/tt0100101/ એ મેન કોલ્ડ...]'' ''[http://www.imdb.com/title/tt0100101/ રેઇન્બો].'' <ref>[http://www.imdb.com/title/tt0100101/ એ મેન કોલ્ડ..][http://www.imdb.com/title/tt0100101/ રેઇન્બો - IMDB.com]</ref> હતું. સ્ટેલોનને ચમકાવતી, આ ખુદની જ નકલનું નિર્દેશન પણ [http://www.imdb.com/name/nm0143129/ ડેવિડ કેશી] અને નિર્માણ [http://www.imdb.com/name/nm0385267/ જેફરી હિલ્ટને] જ કર્યું હતું. ''એ મેન કોલ્ડ...'' ''રેઇન્બો'' એ શિકાગો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ અને વર્લ્ડફેસ્ટ -હ્યુસ્ટનમાં સિલ્વર એવોર્ડ્સ જીત્યાં, અને તેને ''એન્ટરટેઇનમેન્ટ ટૂનાઇટ'' માં દર્શાવાઇ જેમાં નાયકની ભૂમિકામાં દર્શાવેલ સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોનને દર્શાવાયો. ''સિસ્કલ અને એબર્ટ'' તરફથી તેને હકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને સ્નીક પ્રિવ્યૂ નામના ફિલ્મ પ્રિવ્યૂ કાર્યક્રમમાં માઇકલ મેડ્વેડે તેની ભલામણ કરી હતી. સ્ટેલોનની અન્ય કેટલીક શરૂઆતની ફિલ્મોમાં તેની ભૂમિકાઓ ગૌણ હતી, જેમાં વૂડી એલનની ''બનાનાઝ'' માં સબવેનો ઠગ, ''ક્લૂટ'' નામની [[મનોવિજ્ઞાન|મનોવૈજ્ઞાનિક]] રહસ્યમય ફિલ્મમાં ક્લબમાં એક અતિરિક્ત નર્તક તરીકે, જેક લેમનની ''ધ પ્રિઝનર ઓફ સેકન્ડ એવન્યૂ '' (1975)માં એક યુવકની ભૂમિકાનો સમાવેશ થાય છે. લેમનની ફિલ્મમાં, જેક લેમન સ્ટેલોનનાં પાત્રને ખિસ્સાકાતરું સમજીને, તેનો પીછો કરે છે અને પકડીને હુમલો કરે છે. તેને તેની બીજી મુખ્ય ભૂમિકા 1974માં ''ધ લોર્ડ્સ ઓફ ફ્લેટબુશ,'' માં મળી. 1975માં તેણે, ''ફેરવેલ, માય લવલી'' ; ''કેપોન'' ; અને ''ડેથ રેસ 2000'' માં સહાયક ભૂમિકાઓ ભજવી. તેણે ટીવી શ્રેણી ''પોલીસ સ્ટોરી'' અને ''કોજાક'' માં મહેમાન ભૂમિકા ભજવી. === ''રોકી,'' 1976 સાથે મળેલ સફળતા === [[ચિત્ર:Sylvester Stallone 1978.jpg|thumb|right|સ્ટેલોન 1978માં ઓસ્કાર્સમાં]] સ્ટેલોને તેની જબરદસ્ત સફળ થયેલ ''રોકી'' (1976)માં તેની મુખ્ય ભૂમિકાથી વિશ્વભરમાં ખ્યાતિ મેળવી. માર્ચ 24, 1975ના દિવસે, સ્ટેલોને મુહંમદ અલી–ચક વેપ્નરની લડાઇ જોઇ, જેમાંથી તેને ''રોકી'' ના આધારભૂત વિચાર માટે પ્રેરણા મળી. તે રાતે સ્ટેલોન ઘરે ગયો, અને ત્રણ દિવસમાં તેણે ''રોકી'' ની વાર્તા લખી લીધી. ત્યાર પછી, તેણે તે વાર્તાને મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાના આશય સાથે વેચવાનો પ્રયાસ કર્યો. ખાસ કરીને રોબર્ટ ચાર્ટઓફ અને ઈરવિન વિન્કલરને વાર્તા ગમી. ફિલ્મ પૂરી થયા બાદ રોકી કઇ રીતે બની તે વિશે એક ખૂબ મનોરંજક વાર્તા વ્યાપક રીતે ફેલાઇ. વાર્તા મુજબ, હતાશ સ્ટેલોને તેની બહુમૂલ્ય વાર્તાને વેચવા માટે ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં ધનને નકારી દીધુ (કે જેની તેને ખૂબ જરૂર હતી) કારણકે સ્ટુડિઓની ઇચ્છા વિરુદ્ધ-તેણે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાનો-આગ્રહ રાખ્યો. સ્ટુડિઓને નામી સિતારાને જરૂર હતી. કહેવાય છે કે, અંતે સ્ટુડિઓએ સ્ટેલોનને વાર્તા માટે $18,000 આપીને કૂણું વલણ દાખવ્યું અને સાથે એવો કરાર કર્યો કે ફિલ્મ ખૂબ જ ઓછા ખર્ચમાં બની જવી જોઈએ. [http://www.hollywoodtoday.net/2006/12/20/rocky-story-revealed-a-studio-myth/ ઘણા વર્ષો બાદ એ વાત બહાર આવી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504094951/http://www.hollywoodtoday.net/2006/12/20/rocky-story-revealed-a-studio-myth/ |date=મે 4, 2010 }}કે આ વાર્તા મુખ્યત્વે ફિલ્મના લાચાર વ્યક્તિના વિષયને વધુ મજબૂત બનવા માટેના પ્રચારના કીમિયા તરીકે બનાવી કાઢવામાં આવી હતી. રોકી ગરીબીમાંથી અમીરીની આ કાલ્પનિક વાર્તામાં દર્શાવ્યા કરતા વધુ વાસ્તવિક પ્રગતિની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઇ.''રોકી'' સ્ટેલોન માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ મૂળ પટકથા સહિત દસ એકેડમી એવોર્ડ્સ માટે નામાંકિત થઇ. ''રોકી'' એ શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ, શ્રેષ્ઠ નિર્દેશન અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ સંપાદન માટે એકેડમી એવોર્ડ્સ જીત્યાં.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0075148/awards |title=''Rocky'' Award Wins and Nominations |publisher=IMDb.com |date= |access-date= 2010-05-21}}</ref> === રોકી, રેમ્બો અને નવી ફિલ્મ ભૂમિકાઓ, 1978–1989 === [[ચિત્ર:Sylvester Stallone (1984).jpg|thumb|left|upright|1984માં સ્ટેલોન]] પછીનો ભાગ ''રોકી II'' 1979માં રજૂ થયો, જે સ્ટેલોને લખ્યો અને (પ્રથમ ફિલ્મ નિર્દેશિત કરવા માટે ઓસ્કાર જીતનાર, જોહ્ન જી. એવિલ્ડડસનનું સ્થાન લઇને) નિર્દેશિત કર્યો હતો, અને તેને પણ $20 કરોડની કમાણી સાથે, મોટી સફળતા મળી. ''રોકી'' ફિલ્મો સિવાય, સ્ટેલોને 1970ના દશકને અંતે અને 1980ના દશકના આરંભમાં અન્ય ઘણી ફિલ્મો કરી જેમને વિવેચકોની પ્રશંસા મળી પણ બોક્સ ઓફિસ પર અસફળ રહી. તેને તેની મહાન શૈલીના, સામાજિક નાટક, ''ફિસ્ટ (એફ.આઇ.એસ.ટી. (F.I.S.T.))'' (1978), જેમાં તેણે વેરહાઉસમાં કામ કરતા કારીગરની ભૂમિકા ભજવી છે, બહુ થોડા પ્રમાણમાં મજૂર સંઘના નેતૃત્વમાં સામેલ થનાર, જેમ્સ હોફાને આદર્શ લઇને બનાવેલ છે અને પારિવારિક નાટક ''પેરેડાઇઝ એલી'' (1978), જેમાં તે ત્રણમાંના એક ભાઈની ભૂમિકા ભજવે છે કે જે ધૂર્ત કલાકાર છે અને કુસ્તી સાથે સંકળાયેલ તેના ભાઈની મદદ કરે છે જેવી ફિલ્મો માટે વિવેચકોની પ્રશંસા મળી. સ્ટેલોને ''પેરેડાઇઝ એલી'' ના નિર્દેશન સાથે નિર્દેશન ક્ષેત્રે પદાર્પણ કર્યું. 1980ના દશકની શરૂઆતમાં, તેણે બ્રિટિશ સ્થાપિત અભિનેતા માઇકલ કેઇન સાથે એક રમત પર આધારિત નાટક ''એસ્કેપ ટૂ વિક્ટરી'' (1981)માં અભિનય કર્યો, જેમાં તે નાઝીવાદ સાથે સંકળાયેલ [[અસોસિએશન ફુટબોલ|સોકર]] મેચમાં સમાવિષ્ટ યુદ્ધ કેદીની ભૂમિકા ભજવે છે. સ્ટેલોને પછી એક્શન રોમાંચક ફિલ્મ ''નાઇટહોક્સ'' (1981) બનાવી, જેમાં તે રજર હાવર દ્વારા અભિનિત એક વિદેશી આતંકી સાથે ઉંદર બિલાડીની રમત રમતા ન્યૂ યોર્ક શહેરના એક પોલીસની ભૂમિકા ભજવે છે. [[ચિત્ર:President Ronald Reagan and Nancy Reagan Posing with Sylvester Stallone and Brigitte Nielsen During a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 14cfd517170043627223869499e39789.jpg|thumb|સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન બ્રીજીટ નીલસન, રોનાલ્ડ રીગન અને નેન્સી રીગન સાથે વ્હાઇટ હાઉસમાં, 1985]] સ્ટેલોને એક્શન-યુદ્ધ ફિલ્મ ''ફર્સ્ટ બ્લડ'' (1982)માં વિએતનામના પ્રસિદ્ધ પૂર્વ ગ્રીન બેરે, જોહ્ન રેમ્બો તરીકે અન્ય મહત્વની સફળ શ્રેણી મેળવી. રેમ્બોના પ્રથમ ભાગને વિવેચનાત્મક રીતે અને બોક્સ ઓફિસ પર બંને રીતે સફળતા મળી. વિવેચકોએ સ્ટેલોનના અભિનયને, તેણે રેમ્બોને ''ફર્સ્ટ બ્લડ'' અને અન્ય ફિલ્મોમાં તે જ નામના પુસ્તકમાં તેના ચિત્રણથી વિપરીત, માનવી જેવો બતાવ્યો છે. તેના પછી રેમ્બોના ત્રણ ભાગો ''[[Rambo: First Blood Part II]]'' (1985), ''રેમ્બો III'' (1988) અને ''રેમ્બો'' (2008) આવ્યાં. બોક્સ ઓફિસ પર સફળ થવા છતા, તેમને મૂળ ફિલ્મ કરતા વિવેચકોની ઓછી પ્રશંસા મળી. તેણે ''રોકી'' શ્રેણીની બોક્સ ઓફિસ પર સફળતા ચાલુ રાખી, અને તેણે વધુ બે ભાગોઃ ''રોકી III'' (1982) અને ''રોકી IV'' (1985) લખ્યા, અને તેમાં નિર્દેશન અને અભિનય કર્યો. સ્ટેલોને કુલ દસ ફિલ્મોમાં આ બે પાત્રો ભજવ્યા છે. આ ભૂમિકાઓની તૈયારી માટે આરોગ્ય તાલીમ પદ્ધતિ અપનાવી, જે મુજબ તેણે સપ્તાહમાં છ દિવસ વ્યાયામશાળામાં અને પછી સાંજે બેઠકો કરીને વિતાવ્યાં. સ્ટેલોન રોકી III માટે તેના શરીરમાં ચરબીની ટકાવારી અત્યાર સુધીમાં સૌથી ઓછી એવી 2.8% કરી હોવાનો દાવો કરે છે.<ref>મસલ એન્ડ ફિટનેસ, સપ્ટે., 2004 માઇકલ બર્ગ દ્વારા</ref> અ સમયગાળમાં સ્ટેલોનને તેના કામને લીધે વિદેશમાં ખૂબ પ્રશંસા મળી. તેણે વિવિધ પ્રકારોની ભૂમિકા કરવા પ્રયાસ કર્યો, જોકે તે નિષ્ફળ રહ્યો, જ્યારે તેણે રમૂજી ફિલ્મ ''રાઇન્સ્ટોન'' (1984)માં તેણે સહ-લેખન તથા અભિનય કર્યો જ્યાં તેણે એક મહત્વાકાંક્ષી કન્ટ્રી સંગીત ગાયકની ભૂમિકા ભજવી અને નાટકીય ફિલ્મ ''ઓવર ધ ટોપ'' (1987)માં તેની પત્નીના મરણ બાદ, ઘણા વર્ષો પહેલા તે જેને પાછળ છોડી આવ્યો હતો તે પુત્રને પુનઃ મેળવવા સંઘર્ષ કરતા ટ્રક ચાલકની ભૂમિકા ભજવી. તેને રાષ્ટ્ર-વ્યાપી પંજો લડાવવાની સ્પર્ધામાં ભાગ લેતો જોયો તે પહેલા તેનો પુત્ર તેનો આદર નહોતો કરતો. ''રાઇનસ્ટોન'' ના સંગીત માટે, તેણે એક ગીત રજૂ કર્યું. આ ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર સારો દેખાવ ન કરી શકી અને વિવેચકો દ્વારા તેને નબળો પ્રતિસાદ મળ્યો. 1985ની આસપાસ સ્ટેલોને 1939ની જેમ્સ કાગ્નીની સફળ ફિલ્મ ''એન્જલ્સ વિથ ડર્ટી ફેસીસના પુનઃ નિર્માણની ફિલ્મ કરવાના કરાર પર સહી કરી.'' આ ફિલ્મ કેનન ફિલ્મ્સ સાથે તેના એકથી વધુ ફિલ્મો કરવાના સોદાનો ભાગ હતી જેમાં તે ક્રિસ્ટોફર રીવ સાથે અભિનય કરવાનો હતો અને ફિલ્મનું નિર્દેશન મેનાહેમ ગોલન કરવાનો હતો. આવી પસંદ કરવામાં આવેલ સફળ ફિલ્મના પુનઃ નિર્માણ માટે વેરાયટી મેગેઝિને અસંમતિ દર્શાવી અને ટોચના વિવેચક રોજર એબર્ટે આ વિચારને ભયંકર ગણાવ્યો અને તેથી કેનને તેની બદલે ''કોબ્રા'' બનાવવાનું પસંદ કર્યું. ''કોબ્રા'' (1986) અને ''ટેંગો એન્ડ કેશે'' (1989) મજબૂત સ્થાનિક નફો કર્યો પણ વિદેશમાં વિદેશી બજારોમાં $10 કરોડથી વધુ અને વિશ્વભરમાં કુલ $16 કરોડના વકરા સાથે તેમણે જબરદસ્ત કમાણી કરી. === 1990–2002 === ''લોક અપ'' અને ''ટેન્ગો એન્ડ કેશ'' ની તાજી સફળતા બાદ, 1990ના દશકની શરૂઆતમાં સ્ટેલોન રોકી શ્રેણીના પાંચમાં ભાગ ''રોકી V'' માં ચમક્યો જેને બોક્સ ઓફિસ પર નિરાશા સાંપડી અને ફિલ્મ પ્રશંસકોને પસંદ ન આવી અને શ્રેણીમાં તેનો પ્રવેશ અયોગ્ય ગણાયો. તેના દ્વારા અભિનિત આલોચનાત્મક અને આર્થિક રીતે નિષ્ફળ ''ઓસ્કાર'' (1991) અને ''સ્ટોપ!'' ''ઓર માય મોમ વીલ શૂટ'' (1992) બાદ 90ના દશકની શરૂઆતમાં, તેણે સફળ ફિલ્મ ''ક્લિફહેન્ગર'' દ્વારા પુનરાગમન કર્યું જે યુ.એસ. (U.S.)માં $8.40 કરોડ કમાઇને સફળ રહી, પણ વિશ્વભરમાં $17.1 કરોડ કમાઇને એથીય વધુ સફળ રહી જેની કુલ કમાણી યુએસ$25.5 કરોડ થઇ. પછી તેણે ''ડિમોલીશન મેન'' નામની ભવિષ્યને લગતી એક્શન ફિલ્મમાં વેસ્લી સ્નાઇપ્સ સાથે અભિનય કર્યો જેણે વિશ્વભરમાં $15.8 કરોડથી વધુ કમાણી કરી. તેની સફળ ફિલ્મોનો દોર 1994ની ''ધ સ્પેશિઆલીસ્ટ'' સાથે ચાલુ રહ્યો (વિશ્વભરમાં $17 કરોડથી વધુ કમાણી). 1995માં, તેણે કોમિક બૂક આધારિત બ્રિટિશ કોમિક બૂક 2000 એ.ડી. (A.D.)માંથી લેવામાં આવેલ શીર્ષક પાત્ર [[જજ ડ્રેડ]], [[તે જ નામની ફિલ્મ]]માં ભજવ્યું હતું. તેની વિદેશની બોક્સ ઓફિસમાં માંગે ''જજ ડ્રેડ'' ની સ્થાનિક બોક્સ ઓફિસની નિષ્ફળતાને બચાવી લીધી, જેનો ખર્ચ લગભગ $10 કરોડ થયો અને તે માંડ તેના ખર્ચ જેટલી વિશ્વભરમાં કુલ $11.3 કરોડની કમાણી સાથે તે માંડ તેનો ખર્ચ કાઢી શકી. તે રોમાંચક ફિલ્મ ''એસેસિન્સ'' (1995)માં પણ સહ-અભિનેતાઓ જુલિયન મૂર અને એન્ટોનિઓ બન્ડેરાસ સાથે દેખાયો. 1996માં, તેણે નિષ્ફળ ફિલ્મ ''ડેલાઇટ'' માં અભિનય કર્યો જે યુએસમાં બહુ સફળ નહોતી છતાં તેણે વિદેશમાં $1.26 કરોડની કમાણી કરી. તે જ વર્ષે સ્ટેલોન, સીગ્રામ કંપની હેઠળની તેઓએ યુનિવર્સલ સ્ટુડિઓઝ અને એમસીએ (MCA) કોર્પોરેશન પ્રાપ્ત કર્યાની ઉજવણી માટેની મિજબાની માટેની ટ્રે પાર્કર અને મેટ સ્ટોનની ટૂંકી રમૂજી ફિલ્મ ''યોર સ્ટુડિઓ એન્ડ યુ'' માં એક પ્રસિદ્ધ હસ્તીઓની એક ઓલ-સ્ટાર કાસ્ટ સાથે દેખાયો. સ્ટેલોન તે શું બોલે છે તેના અનુવાદ સાથેના ઉપશીર્ષક સાથે તેના રોકી બલ્બોઆ અવાજમાં બોલે છે. એક સમયે, સ્ટેલોન જે તેણે ભૂતકાળમાં ખોઇ દીધુ તે તેના બલ્બોઆ પાત્રને કઈ રીતે ઉપયોગમાં લઇ શકાય તે વિશે રાડો પાડે છે; કથાવાચક તેને એક વાઇન કૂલર દ્વારા "બ્રેઇનિયાક" કહીને શાંત પાડે છે. તેના જવાબમાં, સ્ટેલોન કહે છે, "ખૂબ ખૂબ આભાર." તે પછી વાઇન કૂલરને જોઇને આશ્ચર્ય સાથે કહે છે, "મૂર્ખ હલકો સ્ટુડિઓ" <ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-6493841613076981287 યોર સ્ટુડિઓ એન્ડ યુ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020045255/http://video.google.com/videoplay?docid=-6493841613076981287 |date=ઑક્ટોબર 20, 2012 }} (ગૂગલ વીડીઓ પરથી)</ref> ''''રોકી'' '' માં તેના સફળ અભિનય બાદ, વિવેચક રોજર એબર્ટે એક વાર કહ્યું હતું કે સ્ટેલોન બીજો મેર્લોન બ્રાન્ડો બની શકે છે, છતા તે રોકી માટે મળેલ વિવેચનાત્મક પ્રશંસા ફરી ક્યારેય ન મેળવી શક્યો. જોકે, ઓછા ખર્ચે બનેલ અપરાધ નાટક ''કોપ લેન્ડ'' માં રોબર્ટ ડી નીરો અને રે લિઓટ્ટા સાથે અભિનય કરીને સ્ટેલોને ફરી એક વાર વિવેચનાત્મક પ્રશંસા મેળવી, પણ આ ફિલ્મને બોક્સ ઓફિસ પર ખૂબ ઓછી સફળતા મળી. તેના અભિનય માટે તેને સ્ટોકહોમ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો પુરસ્કાર મળ્યો. 1998માં તેણે કમ્પ્યૂટર એનિમેટેડ ફિલ્મ ''એન્ટ્ઝ'' માટે તેનો અવાજ આપ્યો, જેને સ્થાનિક ધોરણે ખૂબ સફળતા મળી. 2000માં, સ્ટેલોને રોમાંચક ફિલ્મ ''ગેટ કાર્ટર'' માં અભિનય કર્યો -તે માઇકલ કેલીનની તે જ નામની ફિલ્મનું પુનઃ નિર્માણ હતી -પણ ફિલ્મને વિવેચકો અને પ્રેક્ષકો બંનેનો નબળો પ્રતિસાદ મળ્યો. તેની એક પછી એક ફિલ્મો'' ડ્રિવન'' (2001), ''એવેન્જીંગ એન્જેલો'' (2002) અને ''ડી-ટોક્સ'' (2002) પણ બોક્સ ઓફિસ પર સારો દેખાવ કરવામાં અપેક્ષાથી ઉણી ઉતરી અને વિવેચકોએ નબળો પ્રતિસાદ આપ્યા બાદ સ્ટેલોનની કારકિર્દીને ઘણુ નુક્સાન થયું. === 2003–2005 === 2003માં, તેણે સ્પાય કિડ્સ ટ્રીલોજીમાં ખલનાયકની ભૂમિકા ભજવી જેને બોક્સ ઓફિસ પર મોટી સફળતા મળી (વિશ્વભરમાં આશરે $20 કરોડ).''[[Spy Kids 3-D: Game Over]]'' સ્ટેલોને 2003ની ફ્રેન્ચ ફિલ્મ ''ટેક્સી 3'' માં યાત્રી તરીકેની મહેમાન ભૂમિકા ભજવી. નબળા પ્રતિસાદો અને બોક્સઓફિસ પર ઘણી નિષ્ફળ ફિલ્મો બાદ, સ્ટેલોને નીઓ-નોઇર અપરાધ નાટક ''શેડ'' માં સહાયક ભૂમિકા નિભાવીને મહત્વ પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યું જે મર્યાદિત શૈલીમાં રજૂ થયું હતું પરંતુ વિવેચકોએ તેની પ્રસંશા કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/shade/ |title=Shade at Rottentomatoes |publisher=Rottentomatoes.com |date= |access-date= 2010-09-04}}</ref> તે રેપર્સ ટ્યુપેક શેકર અને ધ નોટોરિયસ બી.આઇ.જી. (BIG)ની હત્યા અને તેની આસપાસના લોસ એન્જલસ પોલીસ ભ્રષ્ટાચાર કૌભાંડ વિભાગના ભ્રષ્ટાચાર વિશેની, ''રેમ્પર્ટ સ્કેન્ડલ'' એવું કામચલાઉ શીર્ષક ધરાવતી ફિલ્મમાં અભિનય કરવા અને નિર્દેશન કરવા સંલગ્ન હતો.<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1472396/20030606/story.jhtml|title=Sylvester Stallone Making Movie About Biggie, Tupac Murders|last=Patel|first=Joseph|date=June 6, 2003|publisher=MTV News|access-date=January 9, 2010|archive-date=જાન્યુઆરી 4, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104120423/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1472396/20030606/story.jhtml|url-status=dead}}</ref> પછી તેનું શીર્ષક ''નોટોરિયસ'' કરવામાં આવ્યું પણ ફિલ્મ મુલતવી દેવાઇ.<ref>{{cite web|url=http://www.eurweb.com/story/eur30196.cfm|title=Stallone's Tupac/Biggie Movie a No Go: Actor was to play LAPD detective who found dirty cops at root of murders|date=December 7, 2006|work=EURWeb.com|access-date=January 9, 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2005માં, એનબીસી (NBC) રિઆલિટી ટેલીવિઝન બોક્સિંગ સીરીઝ ''ધ કન્ટેન્ડર'' ના સુગર રે લિઓનાર્ડ સાથે તે સહ-પ્રસ્તુતકર્તા હતો. તે જ વર્ષે તેણે ટીવી શ્રેણી ''લાસ વેગાસ'' ના બે હપ્તાઓમાં મહેમાન ભૂમિકા કરી. 2005માં, સ્ટેલોને કુસ્તી આઇકન હલ્ક હોગનનો પ્રવેશ કરાવ્યો, જેણે ''રોકી III'' માં થન્ડરલિપ્સ નામના પહેલવાન તરીકે દેખાયો હતો, ડબલ્યૂડબલ્યૂઇ (WWE) હોલ ઓફ ફેમમાં; સ્ટેલોન હોગનને ''રોકી III'' માં મહેમાન ભૂમિકા આપનાર વ્યક્તિ પણ હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.donaly.com/celebrity_scene_weekly.html |title=Sylvester Stallone Rocky- Celebrity Scene Monthly By Don Aly Vol 36 |publisher=Donaly.com |date=2010-08-19 |access-date=2010-09-04 |archive-date=જુલાઈ 21, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100721050133/http://www.donaly.com/celebrity_scene_weekly.html |url-status=dead }}</ref> === રોકી અને રેમ્બોનું પુનરાગમન, 2006–2008 === [[ચિત્ર:Stallone-Hollywood-Star.jpg|thumb|હોલીવૂડ સ્ટાર સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન હોલીવૂડ વોક ઓફ ફેઈમ પર]] ફિલ્મોથી ત્રણ વર્ષના અંતર બાદ સ્ટેલોને 2006માં તેની સફળ રોકી શ્રેણીના છઠ્ઠા ભાગ ''રોકી બલ્બોઆ'' થી પુનરાગમન કર્યું જે વિવેચક અને આર્થિક દ્રષ્ટિકોણથી સફળ હતો. ''રોકી V'' ની વિવેચક અને આર્થિક નિષ્ફળતા બાદ, સ્ટેલોને છઠ્ઠા ભાગમાં લેખન, નિર્દેશન અને અભિનય કરવાનો નિર્ણય કર્યો, જે આ શ્રેણીનો વધુ યોગ્ય અંત હશે. કુલ સ્થાનિક બોક્સ ઓફિસ પર $7.03 કરોડ (અને વિશ્વભરમાં $15.57 કરોડ)ની કમાણી થઇ.<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=rocky6.htm |title=Rocky Balboa at Box Office Mojo |publisher=Boxofficemojo.com |date= |access-date= 2010-09-04}}</ref> ફિલ્મનો કુલ ખર્ચ $2.4 કરોડ હતો. ''રોકી બલ્બોઆ'' માં તેના અભિનયની પ્રશંસા થઇ અને મોટા ભાગે હકારાત્મક સમીક્ષાઓ પ્રાપ્ત થઇ.<ref>[http://www.rottentomatoes.com/m/rocky_balboa/Rocky રોટનટમેટોઝ પર બલ્બોઆ]{{dead link|date=September 2010}}</ref> સ્ટેલોનની સફળ ફિલ્મ શ્રેણી રેમ્બોનો ચોથા ભાગનું શીર્ષક ફક્ત ''રેમ્બો'' જ રાખવામાં આવ્યું. ફિલ્મ જાન્યુઆરી 25, 2008ના દિવસે 2,751 સિનેમાઘરોમાં રજૂ થઇ, અને પ્રથમ જ દિવસે $6,490,000 અને પ્રથમ સપ્તાહના અંતે $18,200,000ની કમાણી કરી. બોક્સ ઓફિસ પર વિશ્વભરમાં $50 કરોડના ખર્ચ સાથે $113,244,290ની કમાણી થઇ. ફેબ્રુઆરી 2008માં જ્યારે તેને પૂછવામાં આવ્યું કે તે કઇ છબી માટે પોતાને યાદ કરાય એવું પસંદ કરશે, સ્ટેલોને કહ્યું "આ અઘરો પ્રશ્ન છે, પણ ''રોકી'' મારું પ્રથમ બાળક છે, તેથી ''રોકી'' ."<ref>{{Cite web |url=http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms%3A%2Fout%2Ffilms%2Fvideo_interviews%2Fsylvester_stallone_rambo_video_interview |title=સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન: રેમ્બો રીટર્ન્સ, વીડીઓ એસટીવી (STV) સાથે મુલાકાત |access-date=જુલાઈ 10, 2021 |archive-date=મે 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518053857/http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms%3A%2Fout%2Ffilms%2Fvideo_interviews%2Fsylvester_stallone_rambo_video_interview |url-status=dead }}</ref> === અન્ય ફિલ્મોમાં કાર્ય === 1978માં ''પેરેડાઇઝ એલી'' સાથે સ્ટેલોનનું નિર્દેશન ક્ષેત્રે પદાર્પણ થયું, જે તેણે લખી પણ હતી અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો, તેણે ''રોકી II'' , ''રોકી III'' , ''રોકી IV'' , ''રોકી બલ્બોઆ'' , અને ''રેમ્બો'' સહિત ''સેટરડે નાઇટ ફીવર'' ના પછીના ભાગ ''સ્ટેઇંગ અલાઇવ'' માં નિર્દેશન કર્યું. ઓગસ્ટ 2005માં, સ્ટેલોને તેનું પુસ્તક ''સ્લી મૂવ્સ'' બહાર પડ્યું જે આરોગ્ય અને પોષણ માટેના માર્ગ દર્શક હોવાનું ખેવાય છે તે સાથે તે તેના લાક્ષણિક જીવનની સમજ છે અને તેના પોતાના દ્રષ્ટિકોણથી કામ કરે છે. પુસ્તકમાં સ્ટેલોનના વર્ષો દરમ્યાનના ઘણા ફોટોગ્રાફ્સ છે અને તે સાથે તે કસરત કરતો હોય તેવા ચિત્રો પણ છે. બધી છ ''રોકી'' ફિલ્મો લખ્યા ઉપરાંત, સ્ટેલોને ''કોબ્રા'' , ''ડ્રિવન'' , અને ''રેમ્બો'' પણ લખી. તેણે ઘણી અન્ય ફિલ્મોમાં સહલેખન કર્યું છે, જેમકે ''ફિસ્ટ (એફ.આઇ.એસ.ટી. (F.I.S.T.))'' , ''રાઇનસ્ટોન'' , ''ઓવર ધ ટોપ'' , અને પ્રથમ ત્રણ ''રેમ્બો'' ફિલ્મો. તેની સહ-લેખક તરીકે તેની છેલ્લી મોટી સફળ ફિલ્મ ''ક્લિફહેન્ગર'' હતી. તે ઉપરાંત, સ્ટેલોને એડ્ગર એલન પોના જીવન પરની એક ફિલ્મ નિર્દેશિત કરવાના તેના ઉત્સાહને વ્યક્ત કરવાનુ ચાલુ રાખ્યું, તે એક એવી વાર્તા હતી જેની તૈયારી તેણે વર્ષોથી કરી હતી. જુલાઇ 2009માં, તે બોલીવૂડ ફિલ્મ ''કમ્બખ્ત ઇશ્ક'' માં મહેમાન ભૂમિકામાં દેખાયો, જેમાં તેણે પોતાની જ ભૂમિકા ભજવી, અને તેના માટે તેને રાઝિસની ભારતીય આવૃત્તિ ગોલ્ડન કેલા એવોર્ડ્સ માટે નામાંકન મળ્યું.<ref>{{cite web |url=http://moviesblog.mtv.com/2010/02/22/sylvester-stallone-and-denise-richards-nominated-for-razzies-equivalent-the-golden-kela-awards/ |title=Sylvester Stallone And Denise Richards Nominated For Razzies Equivalent, The Golden Kela Awards |publisher=Moviesblog.mtv.com |date=2010-02-22 |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224081228/http://moviesblog.mtv.com/2010/02/22/sylvester-stallone-and-denise-richards-nominated-for-razzies-equivalent-the-golden-kela-awards/ |url-status=dead }}</ref> સ્ટેલોન કેવિન જેમ્સ દ્વારા આયોજિત રમૂજી ફિલ્મ ''ધ ઝૂકીપર'' માં સિંહનો અવાજ પણ આપવાનો છે. સ્ટેલોને ઉલ્લેખ કર્યો કે તે નેલ્સન ડીમાઇલની નવલકથા ''ધ લાયન્સ ગેમ'' અને જેમ્સ બાયરોનની નવલકથા ''હન્ટર'' પરથી ફિલ્મ બનાવવા માંગે છે, જેના માટેના ફિલ્મ અધિકારો સ્ટેલોન પાસે ઘણા વર્ષોથી છે અને તેની મૂળ યોજના 2009માં ''રેમ્બો V'' માટે ''હન્ટર'' ના વિષયનો ઉપયોગ કરવાની હતી.સ્ટેલોને ચાર્લ બ્રોન્સનની 1974ની ફિલ્મ ''ડેથ વિશ'' ના પુનઃ નિર્માણમાં અભિનય કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=25959 |title=Stallone On Death Wish Remake |publisher=Empireonline.com |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=જુલાઈ 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706092310/http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=25959 |url-status=dead }}</ref> === 2010થી લઇને === ''ધ એક્સ્પેન્ડેબલ્સ'' એ સ્ટેલોનની 2010ની મોટી સફળતા હતી. 2009ના ઉનાળા/શિયાળામાં ફિલ્માંકિત થયેલી આ ફિલ્મ ઓગસ્ટ 13, 2010ના દિવસે રજૂ થઇ. સ્ટેલોને આ ફિલ્મમાં લેખન, નિર્દેશન અને અભિનય કર્યો. ફિલ્મમાં તેની સાથે અન્ય એક્શન સિતારાઓ જેસન સ્ટાથમ, જેટ લી, અને ડોલ્ફ લન્ડગ્રન ઉપરાંત ટેરી ક્રૂઝ, મિકી રુર્ક, રેન્ડી કોઉચર, એરિક રોબર્ટ્સ અને સ્ટોન કોલ્ડ સ્ટીવ ઓસ્ટિને તેનો સાથ આપ્યો તેમજ ખૂબ જ અપેક્ષિત એવા 80ના દશકના એક્શન આઇકન્સ બ્રુસ વિલિસ અને આર્નોલ્ડ શ્વાર્ઝનેગરે મહેમાન ભૂમિકા ભજવી. ખરેખર બ્રુસ વિલિસ અને આર્નોલ્ડ શ્વાર્ઝનેગરની મહેમાન ભૂમિકાઓનો ફિલ્મના પ્રચારમાં ભરપૂર ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. દરેક પરીક્ષણ ફિલ્મ અને જાહેરાતને મળેલા ખૂબ જ હકારાત્મક પ્રતિભાવને લીધે નિર્માતા એવી લર્નરે જણાવ્યું કે વધુ બે કે વધારે ભાગ, અથવા ઓછામાં ઓછી ટીમના સભ્યો પર આધારિત કોઇ જાતની શ્રેણી માટેની વાત ચાલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.slashfilm.com/2009/07/09/action-movie-sequel-time-the-expendables-2-and-more-inglorious-basterds-prequel-talk/ |title=Action Movie Sequel Time: The Expendables 2, And More Inglorious Basterds Prequel Talk |publisher=Slashfilm.com |date=2009-07-09 |access-date=2010-09-04 |archive-date=નવેમ્બર 2, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101102021133/http://www.slashfilm.com/2009/07/09/action-movie-sequel-time-the-expendables-2-and-more-inglorious-basterds-prequel-talk/ |url-status=dead }}</ref> ફિલ્મે પ્રથમ સપ્તાહને અંતે જ $34,825,135 મેળવ્યા, અને યુએસ (US) બોક્સ ઓફિસ પર સીધી #1 પર પહોંચી. તે સ્ટેલોનની 35 વર્ષની પ્રસિદ્ધ કારકિર્દીમાં પ્રથમ સ્પતાહનાં અંત માટેનો સૌથી મોટો આંકડો હતો.<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/news/?id=2889&p=.htm |title=Weekend Report: 'Expendables' Pump Up, 'Eat Pray Love' Pigs Out, 'Scott Pilgrim' Powers Down |publisher=Box Office Mojo |date= |access-date= 2010-09-04}}</ref> 2010નાં ઉનાળામાં, બ્રાઝિલની કંપની O2 ફિલ્મ્સે જાહેર કર્યુ કે ફિલ્મમાં તેમના કામ માટે તેમને યુએસ $20 લાખ આપવાના બાકી છે.<ref>{{cite news|author=Tom Phillips in Rio de Janeiro |url=http://www.guardian.co.uk/film/2010/aug/02/sylvester-stallone-pursued-brazilians-debts |title=Sylvester Stallone pursued by Brazilian company for unexpendable debts &#124; Film |publisher=The Guardian |date= August 2, 2010|access-date= 2010-08-13 | location=London}}</ref> સ્ટેલોને એ વાતની પુષ્ટિ કરી કે આયોજિત ''રેમ્બો V'' મે 2010માં રદ કરવામાં આવી. ફિલ્મને અધિકૃત રીતે ન્યુ ઇમેજ/મિલેનિયમ ફિલ્મ્સે સપ્ટેમ્બર 2009માં લીલી ઝંડી આપી દીધી હતી અને શરૂઆતમાં સ્ટેલોને કહ્યું કે ફિલ્મનું શીર્ષક ''રેમ્બો V: ધ સેવેજ હન્ટ'' રાખવાનું હતું અને તે થોડી ઘણી ''હન્ટર'' નામની નવલકથા (એ નવલકથા જેના અધિકાર સ્ટેલોન પાસે 10 વર્ષથી હતા) પર આધારિત હશે, જેમાં "જંગલી જાનવર"નો શિકાર કરતા રેમ્બોનો સમાવેશ થાય છે. નવેમ્બર 2009માં સ્ટેલોને એ વાતની પુષ્ટિ કરી કે વાર્તા બદલાઇ ગઇ છે અને માણસ/પ્રાણીની વાર્તા એક અસંબંધિત ફિલ્મ માટે બચાવી રખાશે. ''રેમ્બો V'' હવે મેક્સિકન સરહદ પાસેના શહેરમાં ખોવાઇ ગયેલ સ્ત્રીને શોધતા રેમ્બો પર આધારિત હશે.<ref>{{cite web|url=http://www.aintitcool.com/node/43045 |title=Stallone Says RAMBO 5 Is No Longer Rambo -vs- That Horrible Monster Guy!! - Ain't It Cool News: The best in movie, TV, DVD, and comic book news |publisher=Aintitcool.com |date=2009-11-12 |access-date= 2010-08-13}}</ref> સ્ટેલોને ખુદ એ વાતની પુષ્ટિ કરી કે તેણે ''ધ એક્સ્પેન્ડેબલ્સ'' ના આગળના ભાગને બનાવવા માટે ''રેમ્બો V'' મૂકી દીધી છે (અને ''રેમ્બો'' ને "નિવૃત્ત" કર્યો છે).<ref>{{cite web |url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=65666 |title=Sylvester Stallone Says Rambo is "Done" |publisher=ComingSoon.net |date=2010-05-01 |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100504133044/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=65666 |url-status=dead }}</ref> == અંગત જીવન == [[ચિત્ર:Stallone-Handprints.jpg|thumb|સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોનના હસ્ત ચિહ્નો]] સ્ટેલોને ત્રણ વાર લગ્ન કર્યાં. 28 વર્ષની વયે, તેણે શાશા ક્ઝેક સાથે લગ્ન કર્યા. દંપતીને બે પુત્રો હતા, સેજ મૂનબ્લડ (જન્મ. મે 5, 1976) અને સર્જીઓ (જન્મ. 1979). તેના નાના પુત્રને નાની વયે ઓટિઝમ હોવાનુ નિદાન થયું. આ દંપતીએ ફેબ્રુઆરી 14, 1985ના દિવસે તલાક લીધા. ડિસેમ્બર 15, 1985ના દિવસે, બેવર્લી હિલ્સ, કેલિફોર્નિયામાં, તેણે મોડલ અને અભિનેત્રી, બ્રિગિટ નીલ્સન સાથે લગ્ન કર્યા. બે વર્ષ સુધી ચાલ્યા બાદ, તૂટી ગયેલા, સ્ટેલોન અને નીલ્સનના લગ્નને, સમાચારપત્રોના મુદ્રકોએ ખૂબ પ્રસિદ્ધિ આપી.<ref>સુઝેન ઝેનોસ, ''મેલ ફિટનેસ સ્ટાર્સ ઓફ ટીવી એન્ડ ધ મૂવીઝ : ફિચરીંગ પ્રોફાઈલ્સ ઓફ સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન, જોહ્ન ટ્રેવોલ્ટા, બ્રુસ વીલીસ, એન્ડ વેસ્લી સ્નાઇપ્સ'' , મિશેલ લેન પબ્લિશર્સ, 2000, પૃષ્ઠ 27</ref><ref>[http://news.google.com/newspapers?nid=1755&amp;dat=19870723&amp;id=vqMcAAAAIBAJ&amp;sjid=RXAEAAAAIBAJ&amp;pg=7140,3399728 સ્ટેલોનના તલાકને લીધે છાપાઓએ વધારા બહાર પાડ્યા]'', સારાસોતા હેરાલ્ડ ટ્રીબ્યુન'' - જુલાઇ 23, ૧૯૮૭</ref><ref>''[http://www.nytimes.com/1997/08/10/movies/stallone-seeks-a-serious-turn-for-the-better.html?pagewanted=3 સ્ટેલોન સીક્સ અ સિરીયસ ટર્ન ફોર ધ બેટર]'' , ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, ઓગસ્ટ 10, 1997</ref> મે 1977માં સ્ટેલોને જેનિફર ફ્લેવિનસાથે લગ્ન કર્યા, તેમની ત્રણ પુત્રીઓ છેઃ સોફિયા રોઝ (જન્મ ઓગસ્ટ 27, 1996), સિસ્ટાઇન રોઝ (જન્મ. જૂન 27, 1998), અને સ્કારલેટ રોઝ (જન્મ. 25 મે, 1997 2007માં, તે ઓસ્ટ્રેલિયામાં કૃત્રિમ માનવ વિકાસ અંતઃસ્રાવ જીન્ટ્રોપિનની 48 શીશીઓ સાથે પકડાયો.<ref>[http://abcnews.go.com/Health/ActiveAging/story?id=3176015 સ્ટેલોનના એચજીએચ (HGH) રહસ્યથી પરંપરા શરૂ થશે?] એબીસી ન્યૂઝ.</ref> તેની બાકીની પદવીઓ માટે તેના અભિનય અને જીવનના અનુભવોનો સ્વીકાર કરવામાં આવે, 1999માં સ્ટેલોનની એવી વિનંતી બાદ, યુનિવર્સિટી ઓફ માયામીના પ્રમુખ દ્વારા તેને બેચલર ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ (બીએફએ (BFA))ની ઉપાધિ આપવામાં આવી.<ref>{{Cite web |url=http://www6.miami.edu/alumni/umaa/notable.htm |title=યુનિવર્સિટી ઓફ માયામી, ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓનું પૃષ્ઠ |access-date=મે 30, 2011 |archive-date=એપ્રિલ 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416124010/http://www6.miami.edu/alumni/umaa/notable.htm |url-status=dead }}</ref> સ્ટેલોને તેની અભિનય કારકિર્દીની પ્રગતિ થતા ચર્ચ જવાનું બંધ કરી દીધું. જ્યારે તેની પુત્રી બીમાર જન્મી ત્યારે તેણે તેના બાળપણની શ્રદ્ધા ફરીથી જાગૃત થઇ અને હવે તે ચર્ચ જતો કેથોલિક છે.<ref>{{cite web |author=Catholic Online |url=http://www.catholic.org/national/national_story.php?id=22474 |title=‘Rocky’ Stallone back in church as new movie in theaters |publisher=Catholic.org |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=ઑગસ્ટ 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820014415/http://www.catholic.org/national/national_story.php?id=22474 |url-status=dead }}</ref> સ્ટેલોન બંદૂકથી થતી હિંસા અટકવવા સ્ટેલોન ''ધ બ્રેડી સેન્ટર'' નું સમર્થન કરે છે, અને મુખ્યત્વે બીજી હસ્તીઓ સાથે તે સંસ્થાની સાઇટ પર દેખાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.bradycenter.org/donate/events/la |title=Brady Center |publisher=Brady Center |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=મે 15, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515071357/http://www.bradycenter.org/donate/events/la |url-status=dead }}</ref> સ્ટેલોન લાંબા સમયથી રિપબ્લિકન સમર્થક છે અને 2008ની પ્રમુખ માટેની ચૂંટણીમાં તેણે જાહેરમાં સેનેટર જોહ્ન મેક્કેઇનનો પ્રચાર કર્યો હતો. == તમાકુનો પ્રચાર == 1983માં સ્ટેલોને એસોસિએટેડ ફિલ્મ પ્રમોશન્સના અસીલ, સિગરેટ નિર્માતા બ્રાઉન એન્ડ વિલિયમસન કોર્પ.નું પ્રતિનિધિત્વ કરવા, અને બી એન્ડ ડબલ્યૂ ઉત્પાદનોને તેની પાંચ ફિલ્મોમાં વાપરવા કે રાખવા માટે તેમની સાથે કરાર કર્યો.<ref name="autogenerated1">[http://legacy.library.ucsf.edu/tid/hlm56b00 રી: સ્ટેલોન અને અસોસિએટેડ ફિલ્મ પ્રમોશન્સ વચ્ચે સમજૂતીઓ] લેગસી ટોબેકો ડોક્યુમેન્ટ્સ લાઇબ્રેરી</ref> બદલામાં, સ્ટેલોનને કુલ $500,000 ચુકવવામાં આવ્યા, જેમાંથી $250,000 અગાઉથી અને $50,000 દરેક ભાગીદાર ફિલ્મના નિર્માણની શરૂઆતમાં ચુકવાયા." પ્રારંભિક વ્યવહારોમાં સ્ટેલોને ખાતરી આપી કે તે " તેની પાંચ ફિલ્મોમાં બ્રાઉન એન્ડ વિલિયમસન તમાકુ ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરશે જ"<ref>[http://legacy.library.ucsf.edu/tid/tmq36b00 યુ.એસ (U.S) દસ્તાવેજ 21,044] લેગસી ટોબેકો ડોક્યુમેન્ટ્સ લાઇબ્રેરી</ref> પણ પછી, રોકી બલ્બોઆના પાત્ર સાથે સાતત્ય જાળવવા, ''રોકી IV'' માં "બીજા નાયકો ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરશે" તેવુ નક્કી થયું.<ref name="autogenerated1"/> 2002માં લેગસી ટોબેકો ડોક્યુમેન્ટ્સ દ્વારા કરારના દસ્તાવેજને યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, સેન ફ્રાન્સિસ્કોમાં જાહેર કરવામાં આવ્યા. == ઇજાઓ == શારિરીક રીતે પડકારરૂપ ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા અને પોતાના મોટા ભાગના સ્ટંટ્સ જાતે કરવાની ઇચ્છાને લીધે, સ્ટેલોનને તેની અભિનય કારકિર્દી દરમ્યાન ઘણી બધી ઇજાઓનો ભોગ બનવુ પડ્યુ હતું. ''રોકી IV'' ના એક દ્રશ્ય માટે તેણે ડોલ્ફ લન્ડગ્રનને કહ્યું કે, "તારાથી થઇ શકે એટલી તાકાતથી મને છાતીમાં મુક્કો માર." "ત્યારબાદ મેં જાણ્યું કે, હું ચાર દિવસ માટે સેન્ટ જોહ્ન્સ હોસ્પિટલના ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટમાં હતો. આ મૂર્ખતા છે!"<ref>{{cite web |url=http://www.fancast.com/blogs/2010/the-movies/sly-stallone-gives-dolph-lundgren-his-worst-movie-experience/ |title=Sly Stallone Gives Dolph Lundgren His Worst Movie Experience |publisher=Fancast.com |date=2010-08-10 |access-date=2010-09-04 |archive-date=માર્ચ 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110320010947/http://www.fancast.com/blogs/2010/the-movies/sly-stallone-gives-dolph-lundgren-his-worst-movie-experience/ |url-status=dead }}</ref> ''ધ એક્સ્પેન્ડેબલ્સ'' ના એક અભિનેતા સ્ટીવ ઓસ્ટિન સાથે એક લડાઇના દ્રશ્યના ફિલ્માંકન વખતે તેની ગરદન તૂટી ગઇ જેના માટે ધાતુની પ્લેટ દાખલ કરવાની જરૂર પડી.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/8443066.stm |title=Sylvester Stallone injures neck in fight scenes |publisher=BBC News |date=2010-01-06 |access-date= 2010-09-04}}</ref> == ફિલ્મોગ્રાફી == ''સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોન ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.'' {| class="wikitable" |- ! rowspan="2"| વર્ષ ! rowspan="2"| ફિલ્મ ! colspan="4"| યોગદાન ! rowspan="2"| ભૂમિકા ! rowspan="2"| નોંધ |- ! width="65"| નિર્દેશક ! width="65"| નિર્માતા ! width="65"|લેખક ! width="65"|અભિનેતા |- | rowspan="2"| 1970 | ''ધ પાર્ટી એટ કીટી એન્ડ સ્ટડ્સ'' | | | | {{Yes}} | સ્ટડ | |- | ''નો પ્લેસ ટૂ હાઇડ'' | | | | {{Yes}} | જેરી સેવેજ | |- | rowspan="2"| 1971 | ''બનાનાસ'' | | | | {{Yes}} | સબવે ઠગ #1 | શ્રેય અપાયું નહીં |- | ''કલૂટ'' | | | | {{Yes}} | ડિસ્કોથેક પેટ્રન | શ્રેય અપાયું નહીં |- | 1974 | ''ધ લોર્ડ્સ ઓફ ફ્લેટબુશ'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | સ્ટેનલી રોઝીએલો | લેખક (વિશેષ સંવાદ) |- | rowspan="7"| 1975 | ''ધ પ્રિઝનર ઓફ સેકન્ડ એવન્યૂ'' | | | | {{Yes}} | યૂથ ઇન પાર્ક | |- | ''કેપોન'' | | | | {{Yes}} | ફ્રેન્ક નીટી | |- | ''ડેથ રેસ 2000'' | | | | {{Yes}} | મશીન ગન જો વીટર્બો | |- | ''મેન્ડીંગો'' | | | | {{Yes}} | યંગ મેન ઇન ક્રાઉડ | શ્રેય અપાયું નહીં (દ્રશ્યો દૂર કરાયા) |- | ''ફેરવેલ, માય લવલી'' | | | | {{Yes}} | જોની | |- | ''પોલીસ સ્ટોરી'' | | | | {{Yes}} | કેડો | rowspan="2"| ટીવી શ્રેણી (1 હપ્તો) |- | ''કોજાક'' | | | | {{Yes}} | જાસૂસ રિક ડેલી |- | rowspan="2"| 1976 | ''કેનનબોલ'' | | | | {{Yes}} | માફિઓસો | શ્રેય અપાયું નહીં |- | ''રોકી'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | રોકી બલ્બોઆ | લેખક |- | rowspan="2"| 1978 | ''ફિસ્ટ (F.I.S.T.)'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | જોની ડે કોવાક | પટકથા |- | ''પેરેડાઈઝ એલી'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | કોઝ્મો કાર્બોની | નિર્દેશક અને લેખક |- | 1979 | ''રોકી II'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | રોકી બલ્બોઆ | નિર્દેશક અને લેખક |- | rowspan="2"| 1981 | ''નાઈટહોકસ'' | | | | {{Yes}} | ડિટેક્ટિવ સાર્જન્ટ ડેક ડેસિલ્વા | |- | ''એસ્કેપ ટૂ વિક્ટરી'' | | | | {{Yes}} | કેપ્ટન રોબર્ટ હેચ | |- | rowspan="2"| 1982 | ''રોકી III'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | રોકી બલ્બોઆ | નિર્દેશક અને લેખક |- | ''ફર્સ્ટ બ્લડ'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | રેમ્બો | પટકથા |- | 1983 | ''સ્ટેઇંગ અલાઇવ'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | રસ્તા પરનો માણસ | મહેમાન ભૂમિકા; શ્રેય અપાયું નહીં, નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક |- | 1984 | ''રાઇનસ્ટોન'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | નીક માર્ટીનલી | પટકથા |- | 1985 | ''[[Rambo: First Blood Part II]]'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | રેમ્બો | પટકથા |- | 1985 | ''રોકી IV'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | રોકી બલ્બોઆ | નિર્દેશક અને લેખક |- | 1986 | ''કોબ્રા'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | લેફ્ટેનન્ટ મેરીઅન 'કોબ્રા' કોબ્રેત્તી | પટકથા |- | 1987 | ''ઓવર ધ ટોપ'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | લિંકન હોક | પટકથા |- | 1988 | ''રેમ્બો III'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | રેમ્બો | લેખક |- | rowspan="2"| 1989 | ''લોક અપ'' | | | | {{Yes}} | ફ્રેન્ક લીઓન | |- | ''ટેંગો એન્ડ કેશ'' | | | | {{Yes}} | રેમન્ડ "રે" ટેંગો | |- | 1990 | ''રોકી V'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | રોકી બલ્બોઆ | લેખક |- | 1991 | ''ઓસ્કાર'' | | | | {{Yes}} | એન્જેલો'સ્નેપ્સ' પ્રોવોલોન | |- | 1992 | ''સ્ટોપ! '' ''ઓર માય મોમ વીલ શૂટ'' | | | | {{Yes}} | સાર્જન્ટ. જો બોમોસ્કી | |- | rowspan="2"| 1993 | ''ક્લિફહેન્ગર'' | | | {{Yes}} | {{Yes}} | ગેબ વોકર | પટકથા |- | ''ડિમોલિશન મેન'' | | | | {{Yes}} | જોહન સ્પાર્ટન | |- | 1994 | ''ધ સ્પેશીઆલિસ્ટ'' | | | | {{Yes}} | રે ક્વીક | |- | rowspan="3"| 1995'''' | ''જજ ડ્રેડ'' | | | | {{Yes}} | જજ જોસેફ ડ્રેડ | |- | ''એસેસિન્સ'' | | | | {{Yes}} | રોરર્ટ રાથ | |- | ''યોર સ્ટુડિઓ એન્ડ યુ'' | | | | {{Yes}} | પોતે | |- | 1996 | ''ડેલાઇટ'' | | | | {{Yes}} | કીટ લાટુરા | |- | rowspan="3"| 1997 | ''ધ ગુડ લાઇફ'' | | | | {{Yes}} | બોસ | રજૂ થયેલ નથી |- | ''મેન ઇન બ્લેક'' | | | | {{Yes}} | ટીવી મોનિટર પરનો પરગ્રહવાસી | મહેમાન ભૂમિકા; શ્રેય અપાયું નહીં |- | ''કોપ લેન્ડ'' | | | | {{Yes}} | શેરીફ ફ્રેડી હેફ્લીન | |- | 1998 | ''એન્ટ્ઝ'' | | | | {{Yes}} | વણકર | અવાજ |- | 2000 | ''ગેટ કાર્ટર'' | | | | {{Yes}} | જેક કાર્ટર | |- | 2001 | ''ડ્રિવન'' | | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | જો ટેન્ટો | નિર્માતા અને પટકથા |- | rowspan="3"| 2002 | ''લિબર્ટીઝ કિડ્સ'' | | | | {{Yes}} | પોલ રિવર | ટીવી શ્રેણી (1 હપ્તો) |- | ''ડી-ટોક્સ'' | | | | {{Yes}} | જેક મેલોય | |- | ''એવેન્જીંગ એન્જેલો'' | | | | {{Yes}} | ફ્રેન્કી ડેલાનો | |- | rowspan="3"| 2003 | ''ટેક્સી 3'' | | | | {{Yes}} | હવાઇમથકનો યાત્રી | મહેમાન ભૂમિકા; શ્રેય અપાયું નહીં |- | ''શેડ'' | | | | {{Yes}} | ડીન 'ધ ડીન' સ્ટીવન્સ | |- | ''[[Spy Kids 3-D: Game Over]]'' | | | | {{Yes}} | રમકડા બનાવનારો | |- | 2005 | ''લાસ વેગાસ'' | | | | {{Yes}} | સમારકામ કરનારો ફ્રેન્ક | ટીવી શ્રેણી (2 હપ્તા) |- | 2006 | ''રોકી બલ્બોઆ'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | રોકી બલ્બોઆ | નિર્દેશક અને લેખક |- | 2008 | ''રેમ્બો'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | રેમ્બો | નિર્દેશક અને લેખક |- | 2009 | ''કમબખ્ત ઇશ્ક'' | | | | {{Yes}} | પોતે | મહેમાન ભૂમિકા |- | 2010 | ''ધ એક્સ્પેન્ડેબલ્સ'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | બાર્ની રોસ | નિર્દેશક અને લેખક |- | 2012 | ''ધ એક્સ્પેન્ડેબલ્સ 2'' | {{Yes}} | | {{Yes}} | {{Yes}} | બાર્ની રોસ | નિર્દેશક અને લેખક |} == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|Sylvester Stallone}} {{Wikiquote}} * {{Official website|http://www.sylvesterstallone.com/}} * {{IMDb name|230}} [[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૪૬માં જન્મ]] 74rck7s71n2jewfd12y5holk0dma70r 10 38267 901087 763211 2026-04-30T09:40:30Z en>UndueMarmot 0 replace string type for values of {{{refs}}} in [[Template:Reflist]] with content to allow for freeflow wikitext 901087 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp|small=yes}}</noinclude> {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{cascade-protected template}} {{notice|This page gives technical details for the {{tl|reflist}} template. For a full overview of this template in use, see [[Help:Footnotes]].}} {{Template shortcut|refs|rflist}} {{Template redirect|Reference|Reference list|Footnotes}} {{Lua|Module:Check for unknown parameters}} {{Uses TemplateStyles}} {{Transwiki guide |small=yes |text=See [[Template:Reflist/Transwiki guide|'''this information''']] on copying this template and modifying it for use on another wiki.}} This [[Wikipedia:Citation templates|citation template]] provides formatting and organizational features for [[Help:Footnotes|footnotes]]. It encapsulates the {{tag|references|s}} tag used by the {{cite.php}} MediaWiki extension to show the list of references as defined by {{tag|ref|o}} tags. It adds support for sizing the column width, groups and {{ldr}}. == Parameters == There are no ''required'' parameters; if none are supplied, a single-column list will be generated if there are fewer than 10 references in the list. If you have more than 10 references, it will use columns of 30 em wide if your device allows this. Optional parameters are: * Unnamed parameter (must be the first one if used): the minimum width for each column of references, typically in [[em (typography)#CSS|em]]s. Syntax (for example) {{para||30em}} with no space (i.e. not {{para||30 em}}). Note that this replaces '''colwidth'''—see [[#Obsolete parameters|§&nbsp;Obsolete parameters]]. * '''refs''': used with {{ldr}}. This parameter is not compatible with [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]], but the equivalent syntax using {{tag|references}} is. It is recommended to use {{tag|references}} instead for {{ldr}}. * '''group''': identifies by name the subset of references to be rendered; the value should correspond to that used inline, e.g., {{tlx|reflist|2=group=groupname}} renders all references with ''groupname'' as the group name ({{tag|ref|o|params=group="groupname"}}). There are five pre-defined group names that style the list differently. See [[#Grouped references|§ Grouped references]] below. * '''liststyle''': specifies the style used when the reference list is rendered. The default is a numbered list. When set, it will override the style set by the {{para|group}} parameter, without affecting group functionality. See [[#List styles|§ List styles]] below. {{anchor|Multiple uses}} == Usage == {{markup|title=Using only footnote-style references |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> == References == {{reflist}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist}} }} {{markup|title=Using only bibliographical style references (no direct references from the text) |<nowiki>Lorem ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet. == References == {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}}</nowiki> |Lorem ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet. {{fake heading|sub=3|References}} {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}} }} {{markup|title=Using both footnote-style and bibliography-style references |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> == References == {{reflist}} {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist}} {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}} }} === Columns === {{tlx|reflist|30em}} (for example) instructs the browser to create as many columns as possible (of width at least 30&nbsp;[[Em (typography)|em]], in this example) given the width of the display window. ([http://www.w3.org/TR/CSS21/syndata.html#length-units Units supported are em, ex, in, cm, mm, pt, pc, px], but em is almost always used.) There must not be a space between the number and the unit. Percent is not supported. Choose a width appropriate to the typical width of the references: * Automatic columns (default when no width is specified): Where there are only a few {{Fnote|lc=y}}; see, e.g., {{oldid|Silver State Arena|530211388#References|Silver State Arena (23:05, 28 December 2012)}} * 30em: Where there are many footnotes plus a page-width Bibliography subsection: see, e.g., {{oldid|Ebola virus disease|819923970#References|Ebola virus disease (02:02, 12 January 2018)}} * 20em: Where {{Sfnote|lc=y}} are used; see, e.g., {{oldid|NBR 224 and 420 Classes|442508215#Notes|NBR 224 and 420 Classes (13:32, 1 August 2011)}}. ==== Example ==== {{markup|title=15em wide columns (vary width of display window to see change in number of columns) |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> == References == {{reflist|15em}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist|15em}}<!-- note 15em used here for illustration purposes because larger value won't columnize in the "renders as" part on many screens --> }} The syntax {{tlx|reflist|2}} (for example), which specifies two columns of equal width ''regardless of the available display width'', is deprecated. When you use 1 the template produces a single column; using 2 will act as if you specified 30em; using higher column counts will act as if you specified 25em. === List-defined references === {{further|WP:LDR}} A list of references defined within {{tl|reflist}} using the {{para|refs}} parameter can be converted to use the {{tag|references}} container. This template's {{para|refs}} syntax is '''not compatible''' with the [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]], and {{tag|references}} should be used instead. === Grouped references === {{further|WP:REFGROUP}} References can be grouped into separate sections (for explanatory notes, table references, and the like) via <code>group=</code>: : {{tag|ref|open|params=group="<var>groupname</var>"}} where <var>groupname</var> is (for example) <code>notes</code> or <code>sources</code>. The group name need not be enclosed in quotes; this differs from the footnote marker where quotes are required if the group name includes a space. Each group used in the article must have a matching reference list: : {{tlx|Reflist|2=group=<var>groupname</var>}} ==== Predefined groups ==== {{further|H:PREGROUP}} There are predefined group names that automatically set the labels in the footnote markers and the reference list to other styles. Thus, setting <code><nowiki>{{reflist|group=lower-alpha}}</nowiki></code> will set the group to <code>lower-alpha</code> and will style the reference list with lower alpha characters. The matching footnote marker can be formed by {{tag|ref|params=group="lower-alpha"}}. This is made easier by a series of templates to set the group/label styles for the footnote marker and the reference list: {{#section:Help:Footnotes|pregrouptable}} === List styles === {{for|technical details|Help:Cite link labels}} As noted in [[#Predefined groups|§ Predefined groups]], there are predefined groups that automatically add list styling. Using the listed templates is more convenient than using {{para|liststyle}}. Reference lists are by default numbered lists. By using the {{para|liststyle}} parameter, you can control how the list is rendered. For example, using {{para|liststyle|upper-roman}} will result in references being labeled with [[Roman numerals]] instead of decimal numbers. The parameter accepts any valid CSS value defined for <code>list-style-type</code>. It is possible to use {{para|liststyle}} so that the labels for the footnote marker and the reference list marker differ. This should be used with care as it can be confusing to readers. For example: {{markup |1=<nowiki><ref group="note">Reference</ref> {{reflist|group=note|liststyle=lower-alpha}} </nowiki> |2=<ref group="note">Reference</ref> {{reflist|group=note|liststyle=lower-alpha}} }} === Interaction with images === {{reflist hide}} In the unusual case of an image being placed to the left of a reference list, layout problems may occur on some browsers. This can be prevented by using the columns feature. == Technical details == === Font size === The font size should reduce to 90% for almost all browsers, but may appear to show at 100% for very old browsers, such as early versions of Internet Explorer.<ref group="general" name="fontsize" /> As of December 21, 2010, the standard {{tag|references|single}} tag has the same font styling. The smaller font may be disabled through {{myprefs|Gadgets|{{int:gadget-NoSmallFonts}}}}. === Browser support for columns === {{CSS3 multiple column layout}} Multiple columns are generated by using [[Cascading Style Sheets|CSS]]. Almost all browsers should support the multi-column property and will show multiple columns with {{tl|reflist}}.<ref group="general" name="stuffandnonsense" /><ref group="general" name="w3org1" /><ref name="mdncols" group="general"/> These browsers '''support''' CSS columns: * [[Gecko (software)|Gecko]]-based browsers such as [[Mozilla Firefox]] * [[WebKit]] browsers such as [[Safari (web browser)|Safari]] * [[Blink (browser engine)|Blink]]-based browsers such as [[Microsoft Edge]], [[Opera (web browser)|Opera]], and [[Google Chrome]] * [[Internet Explorer]] from version 10 onward These browsers do '''not support''' CSS columns: * Microsoft [[MSHTML]]-based browsers including Internet Explorer up to version 9<ref group="general" name="msdn" /> * Very old [[Opera (web browser)|Opera]] through to version 11 === Widows and orphans === The use of columns can result in [[widows and orphans]], where a citation at the bottom of a column may be split to the top of the next column. [[MediaWiki:Common.css]] includes CSS rules to prevent list items from breaking between columns. Widows may still show in extreme circumstances, such as a reference list formatted in columns where only a single reference is defined. {{markup |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet. == References == {{reflist|10em}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet. {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist|10em}} }} === Customizing the view === {{further|Help:Reference display customization}} By editing your CSS, the personal appearance of the reference list can be customized. From [[Special:Preferences|Preferences]], select the Appearance tab, then on the selected skin select Custom CSS. After editing and saving, follow the instructions at the top of the page to purge. See [[Wikipedia:Skin#Customisation (advanced users)]] for more help. '''Font size''' The font size for all reference lists defaults to 90% of the standard size. To change it, add: <syntaxhighlight lang="css"> ol.references, .mw-parser-output div.refbegin { font-size: 90%; } </syntaxhighlight> Change 90% to the desired size. '''Columns''' To disable columns, add: <syntaxhighlight lang="css"> .mw-references-columns, .references-column-width { column-width: auto !important; } </syntaxhighlight> To override the minimum width of columns, add: <syntaxhighlight lang="css"> .mw-references-columns, .references-column-width { column-width: 24em !important; } </syntaxhighlight> Change the "24em" as necessary for your environment. '''Column dividers''' To add dividers (rules) between columns, add: <syntaxhighlight lang="css"> .mw-references-columns, .references-column-width { column-rule: 1px solid #aaa; } </syntaxhighlight> You can alter the appearance of the dividers by changing the values. == Perennial suggestions == '''Collapsing and scrolling''' There have been a number of requests to add functionality for a collapsible or [[WP:SCROLLING|scrolling]] reference list. These requests have not been fulfilled due to issues with readability, accessibility, and printing. The applicable guidelines are at [[MOS:SCROLL]]. Links between the inline cite and the reference list do not work when the reference list is enclosed in a collapsed box. To display the reference list in a scrollbox or collapsed per user, see [[Help:Reference display customization]]. For discussion on previous attempts to do this with a template, see the discussions for [[Wikipedia:Templates for deletion/Log/2007 June 11#Template:Scrollref|Scrollref]] and [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2010 May 26#Template:Refbox|Refbox]]. '''Including the section title''' There have been suggestions to include section header markup such as <code>== References ==</code>. This is inadvisable because: * There is no standard section name {{crossreference|(see {{section link|WP:Manual of Style/Layout|Notes and references}})}}. * When transcluded, the article will have an edit link that will confusingly open the template for editing. == Obsolete parameters == These parameters are no longer in use: * '''colwidth''': Same as specifying a column-width for the first unnamed parameter. Replaced by width as unnamed first parameter. Articles using unsupported parameters are tracked in {{clc|Pages using reflist with unknown parameters}}. == Template data == {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "This template displays the list of footnotes at the end of an article and provides additional formatting and organizing options. After hitting \"Apply changes\" and turning back to VE read mode, you will not see the references list. After hitting \"Publish page\" and turning back to normal read mode the reference list will reappear with the changes applied, see T53146.", "params": { "1": { "label": "Column width", "type": "string", "required": false, "description": "Typographic unit of measurement such as 'em', specifying the width for the reference list columns, e.g. '33em'; spaced '33 em' will not be recognized. The syntax {{reflist|2}} (for example), which specifies two columns of equal width regardless of the available display width, is deprecated. When you use 1 the template produces a single column; using 2 will act as if you specified 30em; using higher column counts will act as if you specified 25em.", "default": " 1 if < 11 references; otherwise 30em", "aliases": [ "colwidth" ], "example": "33em" }, "liststyle": { "label": "Liststyle", "type": "string", "required": false, "description": "Specifies the style used when the reference list is enumerated; accepts any valid CSS value defined for list-style-type", "default": "decimal", "suggestedvalues": [ "lower-roman", "upper-roman", "lower-alpha", "upper-alpha", "lower-greek" ] }, "group": { "label": "Group", "type": "string", "required": false, "description": "Group is an identifier which restricts the references that are shown. Without this parameter, this template only shows references with no group identifier. With a group identifier specified, only references with a matching group identifier are handled. The rest are left alone." }, "refs": { "label": "List of references", "type": "content", "required": false, "description": "Provides a space to define named references for use in the article. References defined in this space are not shown unless used somewhere in the article. This parameter is not compatible with the VisualEditor; <references>...</references> should be used instead.", "deprecated": true } } } </templatedata> == Limitations == Do not use {{tl|reflist}} or other templates or modules that use '''<nowiki>{{#tag:references}}</nowiki>''' in numbered or unnumbered lists if the list is inside an [[Span and div|HTML div tag]]. See [[Template talk:Reflist#Limitations|the talk page]] ([https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template_talk:Reflist&oldid=942930696 permalink]) for examples and details. : {{no mark}} {{em dash}} <nowiki>: {{reflist}}</nowiki> : {{no mark}} {{em dash}} <nowiki>* {{reflist}}</nowiki> : {{no mark}} {{em dash}} <nowiki># {{reflist}}</nowiki> : {{yes check}} {{em dash}} <nowiki>{{reflist}}</nowiki> == See also == * [[Wikipedia:Citing sources]]&nbsp;– style guide for the citation of sources * [[Wikipedia:Citation templates]]&nbsp;– templates for use with references * [[Help:Shortened footnotes]] * {{tl|notelist}} and {{tl|efn}}&nbsp;– templates for use with footnotes * {{tl|refbegin}} and {{tl|refend}}&nbsp;– format reference lists * {{phab|T53260}} – Support editing {{tag|references|s}} tags to set multi-column display on/off '''Variants''' * {{tl|template reference list}}&nbsp;– version of reflist for use in templates * {{tl|reflist-talk}} and {{tl|sources-talk}}&nbsp;– for use in talk page sections and other non-mainspace pages == References == {{reflist|group=general|refs= <ref group="general" name="fontsize">See [[User:Edokter/fonttest]] for a comparison of font sizes for various browsers; see [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ASearch&redirs=1&search=fonttest+prefix%3AMediaWiki+talk%3ACommon.css%2F&fulltext=Search&ns0=1 previous discussions] on changing the font size to resolve the IE issue.</ref> <ref group="general" name="stuffandnonsense">{{cite web |accessdate=November 24, 2006 |date=December 30, 2005 |title=CSS3 Multi-Column Thriller |url=http://www.stuffandnonsense.co.uk/archives/css3_multi-column_thriller.html}}</ref> <ref group="general" name="w3org1">{{cite web |url=http://www.w3.org/TR/css3-multicol/ |title=CSS3 module: Multi-column layout |publisher=[[World Wide Web Consortium|W3C]] |date=December 15, 2005 |accessdate=November 24, 2006}}</ref> <ref group="general" name="msdn">{{cite web |url=https://docs.microsoft.com/en-us/previous-versions/cc351024(v=vs.85)#multi-column-layout |title=CSS Compatibility and Internet Explorer: Multi-column Layout |work=[[Microsoft Docs]] |publisher=[[Microsoft Developer Network]] |access-date=2021-03-19}}</ref> <ref name="mdncols" group="general">{{cite web |title=columns - CSS: Cascading Style Sheets {{!}} MDN |url=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/columns |website=[[MDN Web Docs]] |access-date=6 February 2024 |date=21 June 2023}}</ref> }} {{Wikipedia referencing}} {{Wikipedia templates}} {{Wikipedia technical help}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Footnote templates]] [[Category:Reference list templates]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> hyd0iwqcdk2j2kns0qo0ugu9jz4qo2s 901088 901087 2026-05-21T06:34:33Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Reflist/doc]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901087 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp|small=yes}}</noinclude> {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{cascade-protected template}} {{notice|This page gives technical details for the {{tl|reflist}} template. For a full overview of this template in use, see [[Help:Footnotes]].}} {{Template shortcut|refs|rflist}} {{Template redirect|Reference|Reference list|Footnotes}} {{Lua|Module:Check for unknown parameters}} {{Uses TemplateStyles}} {{Transwiki guide |small=yes |text=See [[Template:Reflist/Transwiki guide|'''this information''']] on copying this template and modifying it for use on another wiki.}} This [[Wikipedia:Citation templates|citation template]] provides formatting and organizational features for [[Help:Footnotes|footnotes]]. It encapsulates the {{tag|references|s}} tag used by the {{cite.php}} MediaWiki extension to show the list of references as defined by {{tag|ref|o}} tags. It adds support for sizing the column width, groups and {{ldr}}. == Parameters == There are no ''required'' parameters; if none are supplied, a single-column list will be generated if there are fewer than 10 references in the list. If you have more than 10 references, it will use columns of 30 em wide if your device allows this. Optional parameters are: * Unnamed parameter (must be the first one if used): the minimum width for each column of references, typically in [[em (typography)#CSS|em]]s. Syntax (for example) {{para||30em}} with no space (i.e. not {{para||30 em}}). Note that this replaces '''colwidth'''—see [[#Obsolete parameters|§&nbsp;Obsolete parameters]]. * '''refs''': used with {{ldr}}. This parameter is not compatible with [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]], but the equivalent syntax using {{tag|references}} is. It is recommended to use {{tag|references}} instead for {{ldr}}. * '''group''': identifies by name the subset of references to be rendered; the value should correspond to that used inline, e.g., {{tlx|reflist|2=group=groupname}} renders all references with ''groupname'' as the group name ({{tag|ref|o|params=group="groupname"}}). There are five pre-defined group names that style the list differently. See [[#Grouped references|§ Grouped references]] below. * '''liststyle''': specifies the style used when the reference list is rendered. The default is a numbered list. When set, it will override the style set by the {{para|group}} parameter, without affecting group functionality. See [[#List styles|§ List styles]] below. {{anchor|Multiple uses}} == Usage == {{markup|title=Using only footnote-style references |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> == References == {{reflist}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist}} }} {{markup|title=Using only bibliographical style references (no direct references from the text) |<nowiki>Lorem ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet. == References == {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}}</nowiki> |Lorem ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet. {{fake heading|sub=3|References}} {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}} }} {{markup|title=Using both footnote-style and bibliography-style references |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> == References == {{reflist}} {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist}} {{refbegin}} * reference 1 * reference 2 {{refend}} }} === Columns === {{tlx|reflist|30em}} (for example) instructs the browser to create as many columns as possible (of width at least 30&nbsp;[[Em (typography)|em]], in this example) given the width of the display window. ([http://www.w3.org/TR/CSS21/syndata.html#length-units Units supported are em, ex, in, cm, mm, pt, pc, px], but em is almost always used.) There must not be a space between the number and the unit. Percent is not supported. Choose a width appropriate to the typical width of the references: * Automatic columns (default when no width is specified): Where there are only a few {{Fnote|lc=y}}; see, e.g., {{oldid|Silver State Arena|530211388#References|Silver State Arena (23:05, 28 December 2012)}} * 30em: Where there are many footnotes plus a page-width Bibliography subsection: see, e.g., {{oldid|Ebola virus disease|819923970#References|Ebola virus disease (02:02, 12 January 2018)}} * 20em: Where {{Sfnote|lc=y}} are used; see, e.g., {{oldid|NBR 224 and 420 Classes|442508215#Notes|NBR 224 and 420 Classes (13:32, 1 August 2011)}}. ==== Example ==== {{markup|title=15em wide columns (vary width of display window to see change in number of columns) |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> == References == {{reflist|15em}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet.<ref>Source name, access date, etc.</ref> {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist|15em}}<!-- note 15em used here for illustration purposes because larger value won't columnize in the "renders as" part on many screens --> }} The syntax {{tlx|reflist|2}} (for example), which specifies two columns of equal width ''regardless of the available display width'', is deprecated. When you use 1 the template produces a single column; using 2 will act as if you specified 30em; using higher column counts will act as if you specified 25em. === List-defined references === {{further|WP:LDR}} A list of references defined within {{tl|reflist}} using the {{para|refs}} parameter can be converted to use the {{tag|references}} container. This template's {{para|refs}} syntax is '''not compatible''' with the [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]], and {{tag|references}} should be used instead. === Grouped references === {{further|WP:REFGROUP}} References can be grouped into separate sections (for explanatory notes, table references, and the like) via <code>group=</code>: : {{tag|ref|open|params=group="<var>groupname</var>"}} where <var>groupname</var> is (for example) <code>notes</code> or <code>sources</code>. The group name need not be enclosed in quotes; this differs from the footnote marker where quotes are required if the group name includes a space. Each group used in the article must have a matching reference list: : {{tlx|Reflist|2=group=<var>groupname</var>}} ==== Predefined groups ==== {{further|H:PREGROUP}} There are predefined group names that automatically set the labels in the footnote markers and the reference list to other styles. Thus, setting <code><nowiki>{{reflist|group=lower-alpha}}</nowiki></code> will set the group to <code>lower-alpha</code> and will style the reference list with lower alpha characters. The matching footnote marker can be formed by {{tag|ref|params=group="lower-alpha"}}. This is made easier by a series of templates to set the group/label styles for the footnote marker and the reference list: {{#section:Help:Footnotes|pregrouptable}} === List styles === {{for|technical details|Help:Cite link labels}} As noted in [[#Predefined groups|§ Predefined groups]], there are predefined groups that automatically add list styling. Using the listed templates is more convenient than using {{para|liststyle}}. Reference lists are by default numbered lists. By using the {{para|liststyle}} parameter, you can control how the list is rendered. For example, using {{para|liststyle|upper-roman}} will result in references being labeled with [[Roman numerals]] instead of decimal numbers. The parameter accepts any valid CSS value defined for <code>list-style-type</code>. It is possible to use {{para|liststyle}} so that the labels for the footnote marker and the reference list marker differ. This should be used with care as it can be confusing to readers. For example: {{markup |1=<nowiki><ref group="note">Reference</ref> {{reflist|group=note|liststyle=lower-alpha}} </nowiki> |2=<ref group="note">Reference</ref> {{reflist|group=note|liststyle=lower-alpha}} }} === Interaction with images === {{reflist hide}} In the unusual case of an image being placed to the left of a reference list, layout problems may occur on some browsers. This can be prevented by using the columns feature. == Technical details == === Font size === The font size should reduce to 90% for almost all browsers, but may appear to show at 100% for very old browsers, such as early versions of Internet Explorer.<ref group="general" name="fontsize" /> As of December 21, 2010, the standard {{tag|references|single}} tag has the same font styling. The smaller font may be disabled through {{myprefs|Gadgets|{{int:gadget-NoSmallFonts}}}}. === Browser support for columns === {{CSS3 multiple column layout}} Multiple columns are generated by using [[Cascading Style Sheets|CSS]]. Almost all browsers should support the multi-column property and will show multiple columns with {{tl|reflist}}.<ref group="general" name="stuffandnonsense" /><ref group="general" name="w3org1" /><ref name="mdncols" group="general"/> These browsers '''support''' CSS columns: * [[Gecko (software)|Gecko]]-based browsers such as [[Mozilla Firefox]] * [[WebKit]] browsers such as [[Safari (web browser)|Safari]] * [[Blink (browser engine)|Blink]]-based browsers such as [[Microsoft Edge]], [[Opera (web browser)|Opera]], and [[Google Chrome]] * [[Internet Explorer]] from version 10 onward These browsers do '''not support''' CSS columns: * Microsoft [[MSHTML]]-based browsers including Internet Explorer up to version 9<ref group="general" name="msdn" /> * Very old [[Opera (web browser)|Opera]] through to version 11 === Widows and orphans === The use of columns can result in [[widows and orphans]], where a citation at the bottom of a column may be split to the top of the next column. [[MediaWiki:Common.css]] includes CSS rules to prevent list items from breaking between columns. Widows may still show in extreme circumstances, such as a reference list formatted in columns where only a single reference is defined. {{markup |<nowiki>Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet. == References == {{reflist|10em}}</nowiki> |Lorem ipsum.<ref>Source name, access date, etc.</ref> Lorem ipsum dolor sit amet. {{fake heading|sub=3|References}} {{reflist|10em}} }} === Customizing the view === {{further|Help:Reference display customization}} By editing your CSS, the personal appearance of the reference list can be customized. From [[Special:Preferences|Preferences]], select the Appearance tab, then on the selected skin select Custom CSS. After editing and saving, follow the instructions at the top of the page to purge. See [[Wikipedia:Skin#Customisation (advanced users)]] for more help. '''Font size''' The font size for all reference lists defaults to 90% of the standard size. To change it, add: <syntaxhighlight lang="css"> ol.references, .mw-parser-output div.refbegin { font-size: 90%; } </syntaxhighlight> Change 90% to the desired size. '''Columns''' To disable columns, add: <syntaxhighlight lang="css"> .mw-references-columns, .references-column-width { column-width: auto !important; } </syntaxhighlight> To override the minimum width of columns, add: <syntaxhighlight lang="css"> .mw-references-columns, .references-column-width { column-width: 24em !important; } </syntaxhighlight> Change the "24em" as necessary for your environment. '''Column dividers''' To add dividers (rules) between columns, add: <syntaxhighlight lang="css"> .mw-references-columns, .references-column-width { column-rule: 1px solid #aaa; } </syntaxhighlight> You can alter the appearance of the dividers by changing the values. == Perennial suggestions == '''Collapsing and scrolling''' There have been a number of requests to add functionality for a collapsible or [[WP:SCROLLING|scrolling]] reference list. These requests have not been fulfilled due to issues with readability, accessibility, and printing. The applicable guidelines are at [[MOS:SCROLL]]. Links between the inline cite and the reference list do not work when the reference list is enclosed in a collapsed box. To display the reference list in a scrollbox or collapsed per user, see [[Help:Reference display customization]]. For discussion on previous attempts to do this with a template, see the discussions for [[Wikipedia:Templates for deletion/Log/2007 June 11#Template:Scrollref|Scrollref]] and [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2010 May 26#Template:Refbox|Refbox]]. '''Including the section title''' There have been suggestions to include section header markup such as <code>== References ==</code>. This is inadvisable because: * There is no standard section name {{crossreference|(see {{section link|WP:Manual of Style/Layout|Notes and references}})}}. * When transcluded, the article will have an edit link that will confusingly open the template for editing. == Obsolete parameters == These parameters are no longer in use: * '''colwidth''': Same as specifying a column-width for the first unnamed parameter. Replaced by width as unnamed first parameter. Articles using unsupported parameters are tracked in {{clc|Pages using reflist with unknown parameters}}. == Template data == {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "This template displays the list of footnotes at the end of an article and provides additional formatting and organizing options. After hitting \"Apply changes\" and turning back to VE read mode, you will not see the references list. After hitting \"Publish page\" and turning back to normal read mode the reference list will reappear with the changes applied, see T53146.", "params": { "1": { "label": "Column width", "type": "string", "required": false, "description": "Typographic unit of measurement such as 'em', specifying the width for the reference list columns, e.g. '33em'; spaced '33 em' will not be recognized. The syntax {{reflist|2}} (for example), which specifies two columns of equal width regardless of the available display width, is deprecated. When you use 1 the template produces a single column; using 2 will act as if you specified 30em; using higher column counts will act as if you specified 25em.", "default": " 1 if < 11 references; otherwise 30em", "aliases": [ "colwidth" ], "example": "33em" }, "liststyle": { "label": "Liststyle", "type": "string", "required": false, "description": "Specifies the style used when the reference list is enumerated; accepts any valid CSS value defined for list-style-type", "default": "decimal", "suggestedvalues": [ "lower-roman", "upper-roman", "lower-alpha", "upper-alpha", "lower-greek" ] }, "group": { "label": "Group", "type": "string", "required": false, "description": "Group is an identifier which restricts the references that are shown. Without this parameter, this template only shows references with no group identifier. With a group identifier specified, only references with a matching group identifier are handled. The rest are left alone." }, "refs": { "label": "List of references", "type": "content", "required": false, "description": "Provides a space to define named references for use in the article. References defined in this space are not shown unless used somewhere in the article. This parameter is not compatible with the VisualEditor; <references>...</references> should be used instead.", "deprecated": true } } } </templatedata> == Limitations == Do not use {{tl|reflist}} or other templates or modules that use '''<nowiki>{{#tag:references}}</nowiki>''' in numbered or unnumbered lists if the list is inside an [[Span and div|HTML div tag]]. See [[Template talk:Reflist#Limitations|the talk page]] ([https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template_talk:Reflist&oldid=942930696 permalink]) for examples and details. : {{no mark}} {{em dash}} <nowiki>: {{reflist}}</nowiki> : {{no mark}} {{em dash}} <nowiki>* {{reflist}}</nowiki> : {{no mark}} {{em dash}} <nowiki># {{reflist}}</nowiki> : {{yes check}} {{em dash}} <nowiki>{{reflist}}</nowiki> == See also == * [[Wikipedia:Citing sources]]&nbsp;– style guide for the citation of sources * [[Wikipedia:Citation templates]]&nbsp;– templates for use with references * [[Help:Shortened footnotes]] * {{tl|notelist}} and {{tl|efn}}&nbsp;– templates for use with footnotes * {{tl|refbegin}} and {{tl|refend}}&nbsp;– format reference lists * {{phab|T53260}} – Support editing {{tag|references|s}} tags to set multi-column display on/off '''Variants''' * {{tl|template reference list}}&nbsp;– version of reflist for use in templates * {{tl|reflist-talk}} and {{tl|sources-talk}}&nbsp;– for use in talk page sections and other non-mainspace pages == References == {{reflist|group=general|refs= <ref group="general" name="fontsize">See [[User:Edokter/fonttest]] for a comparison of font sizes for various browsers; see [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ASearch&redirs=1&search=fonttest+prefix%3AMediaWiki+talk%3ACommon.css%2F&fulltext=Search&ns0=1 previous discussions] on changing the font size to resolve the IE issue.</ref> <ref group="general" name="stuffandnonsense">{{cite web |accessdate=November 24, 2006 |date=December 30, 2005 |title=CSS3 Multi-Column Thriller |url=http://www.stuffandnonsense.co.uk/archives/css3_multi-column_thriller.html}}</ref> <ref group="general" name="w3org1">{{cite web |url=http://www.w3.org/TR/css3-multicol/ |title=CSS3 module: Multi-column layout |publisher=[[World Wide Web Consortium|W3C]] |date=December 15, 2005 |accessdate=November 24, 2006}}</ref> <ref group="general" name="msdn">{{cite web |url=https://docs.microsoft.com/en-us/previous-versions/cc351024(v=vs.85)#multi-column-layout |title=CSS Compatibility and Internet Explorer: Multi-column Layout |work=[[Microsoft Docs]] |publisher=[[Microsoft Developer Network]] |access-date=2021-03-19}}</ref> <ref name="mdncols" group="general">{{cite web |title=columns - CSS: Cascading Style Sheets {{!}} MDN |url=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/columns |website=[[MDN Web Docs]] |access-date=6 February 2024 |date=21 June 2023}}</ref> }} {{Wikipedia referencing}} {{Wikipedia templates}} {{Wikipedia technical help}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Footnote templates]] [[Category:Reference list templates]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> hyd0iwqcdk2j2kns0qo0ugu9jz4qo2s 0 43368 901068 894057 2026-05-20T15:56:28Z ~2026-30077-88 87401 Fixed typo 901068 wikitext text/x-wiki {{Short description|Public transport corporation in Gujarat, India}} {{Use dmy dates|date=September 2016}} {{Use Indian English|date=September 2016}} {{Infobox bus company | name = Gujarat State Road Transport Corporation <br/> ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ | logo = Gujarat State road transport corporation.jpg | logo_size = 200px | image = | image_size = | image_caption = | parent = [[ગુજરાત સરકાર]] | founded = 1 મે 1960 | defunct = | headquarters = * મધ્યસ્થ કાર્યાલય GSRTC, [[રાણીપ]], [[અમદાવાદ]] * મધ્યસ્થ ST વર્કશોપ, [[નરોડા]], [[અમદાવાદ]]<ref name="cc">{{cite web | url=https://gsrtc.in/site/downloads/innerPages/contactUs.html | title=GSRTC contact number}}</ref> | locale = | service_area = [[ગુજરાત]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[રાજસ્થાન]], [[ગોવા]], [[દાદરા અને નગર હવેલી]], [[દિવ અને દમણ]] | service_type = બસ, જાહેર પરિવહન | alliance = | routes = | stops = | destinations = | hubs = | stations = 263<ref name="gsrtof" /> | lounge = | depots = 125<ref name="gsrtof" /> | fleet = 8322 | ridership = 22,09,000 (2017–18)<ref name="gsof">{{cite web | url=https://gsrtc.in/site/downloads/innerPages/performance.html | title=GSRTC performance | publisher=GSRTC | date=October 2009 | access-date=19 August 2025}}</ref> | annual_ridership = | fuel_type = ડીઝલ, ઇલેક્ટ્રિક | operator = | leader_type = વાઇસ ચેરમેન & MD | leader = નાગરાજન એમ.(IAS) | website = {{URL|www.gsrtc.in}} }} '''ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ''' (''Gujarat State Road Transport Corporation '' - GSRTC) એ [[ગુજરાત સરકાર]]<nowiki/>ની માલિકીની જાહેર પરિવહન માટેની બસ [[સેવા]] પૂરી પાડતી સંસ્થા છે, તે [[ગુજરાત]]માં તેમજ [[ગુજરાત]] અને પડોશી રાજ્યો વચ્ચે બસસેવા પૂરી પાડે છે. ૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ [[ગુજરાત રાજ્ય]]<nowiki/>ના નિર્માણ સાથે નિગમ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. ૭ વિભાગો, ૭૬ ડેપો અને ૭ વિભાગીય કાર્યશાળાથી શરૂઆત કરનારી GSRTC આજે ૧૬ વિભાગો, ૧૨૫ ડેપો, ૨૨૬ બસ સ્ટેશન, ૧૫૫૪ પીકઅપ સ્ટેન્ડ અને ૮૩૨૨ બસો સુધી વિસ્તરી ચૂકી છે. == વિભાગો == [[ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ]]<nowiki/>ને ૧૬ વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. * [[અમદાવાદ]] વિભાગ ([[આશ્રમ]]) * [[અમરેલી]] વિભાગ ([[ગિરનાર]]) * [[ભરૂચ]] વિભાગ ([[નર્મદા નદી|નર્મદા]]) * [[ભાવનગર]] વિભાગ ([[શેત્રુંજય]]) * [[ભુજ]] વિભાગ ([[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]]) * [[ગોધરા]] વિભાગ ([[પાવાગઢ]]) * [[હિંમતનગર]] વિભાગ ([[સાબરમતી નદી|સાબર]]) * [[જામનગર]] વિભાગ ([[દ્વારકા]]) * [[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]] વિભાગ ([[સોમનાથ]]) * [[મહેસાણા]] વિભાગને ([[મોઢેરા]]) * [[નડીઆદ|નડિયાદ]] વિભાગને ([[અમૂલ]]) * [[પાલનપુર]] વિભાગ ([[બનાસ નદી|બનાસ]]) * [[રાજકોટ]] વિભાગ ([[સૌરાષ્ટ્ર]]) * [[સુરત]] વિભાગ ([[સૂર્યનગરી]]) * [[વડોદરા]] વિભાગ ([[વિશ્વામિત્રી નદી|વિશ્વામિત્રી]]) * [[વલસાડ]] વિભાગ ([[દમણગંગા નદી|દમણ ગંગા]]) [[અમદાવાદ]]-[[ગાંધીનગર]] વચ્ચે ચાલતી વિશેષ બસને ''[[વિકાસ]] રૂટ'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. == ડેપો == {| class="wikitable" !વિભાગ !ડેપો |- |''' [[અમદાવાદ]] ''' |[[અમદાવાદ]], [[ચંડોળા તળાવ|ચંડોળા]], [[બારેજા (તા. દસ્ક્રોઇ)|બારેજા]], [[સાણંદ]], [[વિરમગામ]], [[ધોળકા]], [[ધંધુકા]], [[બાવળા]], [[દહેગામ]], [[ગાંધીનગર]] . |- |''' [[અમરેલી]] ''' |[[અમરેલી]], [[સાવરકુંડલા]], [[બગસરા]], [[ઉના]], [[ધારી]], [[રાજુલા]], [[કોડીનાર]] . |- |''' [[વડોદરા]] ''' |[[વડોદરા]], [[છોટાઉદેપુર|છોટા ઉદેપુર]], [[બોડેલી]], [[પાદરા]], [[કરજણ]], [[ડભોઇ|ડભોઈ]], [[વાઘોડિયા]] . |- |''' [[ભાવનગર]] ''' |[[ભાવનગર]], [[તળાજા]], [[મહુવા]], [[પાલીતાણા|પાલિતાણા]], [[ગારીયાધાર]], [[ગઢડા]], [[બોટાદ]], [[બરવાળા તાલુકો|બરવાળા]] . |- |''' [[ભુજ]] ''' |[[ભુજ]], [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[મુન્દ્રા]], [[અંજાર]], [[ભચાઉ]], [[રાપર]], [[નલિયા (તા. અબડાસા)|નલિયા]], [[નખત્રાણા]] . |- |''' [[ભરૂચ]] ''' |[[ભરૂચ]], [[જંબુસર]], [[અંકલેશ્વર]], [[ઝઘડીયા|ઝઘડિયા]], [[રાજપીપલા|રાજપીપળા]] . |- |''' [[ગોધરા]] ''' |[[ગોધરા]], [[દાહોદ]], [[લુણાવાડા]], [[સંતરામપુર]], [[ઝાલોદ]], [[હાલોલ]], [[દેવગઢબારિયા|બારીયા]] . |- |'''[[હિંમતનગર]] ''' |[[હિંમતનગર]], [[ઇડર]], [[ભિલોડા]], [[મોડાસા]], [[ખેડબ્રહ્મા]], [[પ્રાંતિજ]], [[બાયડ]], [[માણસા]] |- |''' [[રાજકોટ]] ''' |[[રાજકોટ]], [[ગોંડલ]], [[સુરેન્દ્રનગર]], [[ચોટીલા]], [[લીંબડી]], [[મોરબી]], [[ધ્રાંગધ્રા]], [[જસદણ]], [[વાંકાનેર]] |- |''' [[જામનગર]] ''' |[[જામનગર]], [[દ્વારકા]], [[ખંભાળિયા]], [[ધ્રોલ]], [[જામજોધપુર]] |- |''' [[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]] ''' |[[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]], [[પોરબંદર]], [[વેરાવળ]], [[ઉપલેટા]], [[કેશોદ]], [[ધોરાજી]], [[માંગરોળ (જૂનાગઢ)|માંગરોળ]], [[બાંટવા (તા. માણાવદર)|બાંટવા]], [[જેતપુર]] |- |''' [[મહેસાણા]] ''' |[[મહેસાણા]], [[પાટણ]], [[વિસનગર]], [[કડી]], [[બહુચરાજી|બેચરાજી]], [[કલોલ]], [[વડનગર]], [[ચાણસ્મા]], [[ખેરાલુ]], [[હારીજ]], [[ઉંઝા|ઊંઝા]], [[વિજાપુર]] |- |''' [[નડીઆદ|નડિયાદ]] ''' |[[નડીઆદ|નડિયાદ]], [[આણંદ]], [[બોરસદ]], [[ખંભાત]], [[ડાકોર]], [[બાલાસિનોર]], [[ખેડા]], [[કપડવંજ|કાપડવંજ]], [[મહુધા]], [[માતર]], [[પેટલાદ]] . |- |''' [[પાલનપુર]] ''' |[[પાલનપુર]], [[અંબાજી]], [[ડીસા]], [[સિદ્ધપુર]], [[થરાદ]], [[રાધનપુર]], [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|દિયોદર]] . |- |''' [[સુરત]] ''' |[[સુરત|સુરત-1]], [[સુરત|સુરત-2]], [[બારડોલી]], [[માંડવી (સુરત જિલ્લો)|માંડવી]], [[સોનગઢ]], [[ઓલપાડ]] . |- |''' [[વલસાડ]] ''' |[[વલસાડ]], [[નવસારી]], [[બીલીમોરા]], [[વાપી]], [[ધરમપુર]], [[આહવા]] . |} === નવા બસ [[ટર્મિનલ]] === [[File:Vadodara_Bus_Terminal_Exterior.jpg|thumb|[[Vadodara Bus Station|વડોદરા બસ સ્ટેશન]]]] [[પ્રધાનમંત્રી]] [[નરેન્દ્ર મોદી]] જ્યારે [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી]] હતા ત્યારે તેમના વિઝન મુજબ [[બસ ટર્મિનલ્સ]]<nowiki/>ને [[આંતરરાષ્ટ્રીય]] [[એરપોર્ટ]] પર ઉપલબ્ધ સુવિધાઓથી સજ્જ કરવાનું હતું. સરકારે આવા આઠ બસ ટર્મિનલ પહેલેથી જ બનાવ્યા છે - [[અમદાવાદ]]<nowiki/>માં બે [[ગીતા મંદિર]] અને [[રાણીપ|રાણીપમાં]], [[વડોદરા|વડોદરામાં]] બે સેન્ટ્રલ અને [[મકરપુરા (તા. વડોદરા)|મકરપુરામાં]], [[સુરત|સુરતમાં]] બે મધ્યસ્થ બસ ટર્મિનલ અને [[અડાજણ]], [[પાલનપુર]], [[રાજકોટ]] અને [[મહેસાણા|મહેસાણામાં]] એક-એક બસ ટર્મિનલ. [[File:Ahmedabad_GSRTC_Central_Bus_Station_New.jpg|thumb|[[અમદાવાદ સેન્ટ્રલ બસ સ્ટેશન]]]] [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી]] [[વિજય રૂપાણી|વિજય રૂપાણીએ]] [[અમરેલી]], [[ભુજ]], [[ભરૂચ]], [[રાજકોટ]], [[નડીઆદ|નડિયાદ]], [[નવસારી]], [[મોડાસા]], [[પાટણ]] ખાતે રૂ.913.30 [[કરોડ|કરોડના]] ખર્ચે [[વ્યાપારી]] પ્રવૃત્તિઓ માટે સુવિધાઓ સાથે આઠ [[આધુનિક]] [[જિલ્લા]] કક્ષાના બસ ટર્મિનલ બનાવવાની દરખાસ્ત કરી હતી. [[File:Palanpur GSRTC Bus Port.jpg|thumb|[[પાલનપુર GSRTC બસ પોર્ટ]]]][[હેલિપેડ|હેલિપેડની]] સાથે બોટ જેટીનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. દરેક બસ સ્ટેશન [[મુંબઈ]], [[દિલ્હી]] અને [[બેંગલુરુ]] માટે સીધી [[હેલિકોપ્ટર]] [[ફ્લાઇટ્સ]] ઓફર કરશે. [[GSRTC]] આ સેવા શરૂ કરવા માટે તેના [[ડ્રાઇવર|ડ્રાઇવરોને]] [[હેલિકોપ્ટર]] અને [[વિમાન|વિમાનો]] ઉડાડવાની [[તાલીમ]] આપી રહી છે. આ બસ ટર્મિનલ, જે ડિઝાઇન, નિર્માણ, સંચાલન અને ટ્રાન્સફર મોડેલમાં હશે, તેમાં [[ડિજિટલ]] [[ડિસ્પ્લે|ડિસ્પ્લે,]] વેરિયેબલ મેસેજ સાઇન બોર્ડ, સીસીટીવી કેમેરા, સર્વેલન્સ સિસ્ટમ, ડીલક્સ વેઇટિંગ હોલ, પ્રવાસી માહિતી કેન્દ્ર, ક્લોકરૂમ, રેસ્ટોરાં, ફૂડ કોર્ટ, પ્લાઝા, બજેટ હોટલ અને વાણિજ્યિક પ્રવૃત્તિઓ માટે મલ્ટિપ્લેક્સ ઉપરાંત [[ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ પરિવહન નિગમ]] ([[GSRTC]]) વહીવટી કાર્યાલય, પાર્સલ રૂમ, જાળવણી વર્કશોપ અને ઇંધણ પંપ હશે. બસ ટર્મિનલ્સ પર 30 વર્ષ સુધી જરૂર પડ્યે જાળવણી અને સમારકામ માટે એક એકમ રહેશે. [[File:Rajkot_Center_Bus_Stand.jpg|thumb|રાજકોટ સેન્ટ્રલ બસ પોર્ટ]] === યાત્રીઓ === [[GSRTC]] એ 2009 માં 1500 થી વધારે નવી બસો ખરીદી હતી જેમાં એર કન્ડિશન્ડ, સ્લીપર કોચ વોલ્વો બસો શામેલ હતી અને 2017 માં 1000 થી વધારે નવી ઇન્ટરસિટી મીની બસો પણ ખરીદી હતી <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/GSRTC-gets-1500-new-buses/articleshow/4093507.cms|archive-url=https://archive.today/20130411033627/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-08/ahmedabad/27999464_1_new-buses-volvo-buses-gsrtc|archive-date=11 April 2013|title=GSRTC gets 1,500 new buses|work=[[The Times of India]]|date=8 February 2009|agency=TNN|access-date=15 February 2013}}</ref>GSRTC દરરોજ 40000 ટ્રિપ્સ સાથે 28 લાખ કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે અને દરરોજ 24 લાખ મુસાફરોને સેવા આપે છે. GSRTC ઓનલાઈન અને મોબાઈલ ફોન ટિકિટ બુકિંગ સુવિધા પૂરી પાડે છે. <ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/Economy-Policy/GSRTC-to-launch-online-ticket-booking-105072001093_1.html|title=GSRTC to launch online ticket booking|work=[[Business Standard]]|date=20 July 2005|access-date=15 February 2013|last=Thakkar, Mitul|location=Ahmedabad}}</ref> <ref name="dgjrt">{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2011/08/12/booking-gsrtc-ticket-through-mobile-phone-to-be-possible/|title=Booking GSRTC ticket through mobile phone to be possible|work=DeshGujarat.com|date=12 August 2011|access-date=15 February 2013}}</ref> તે વોલ્વો બસોમાં મફતમાં વાઇ-ફાઇ ઇન્ટરનેટ સેવા પણ પૂરી પાડે છે. <ref name="wifi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-18/rajkot/30530805_1_wi-fi-services-volvo-buses-access-internet|archive-url=https://archive.today/20130411035938/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-18/rajkot/30530805_1_wi-fi-services-volvo-buses-access-internet|archive-date=11 April 2013|title=Now, surf the internet on GSRTC's Rajkot-Ahmedabad buses|work=[[The Times of India]]|date=18 December 2011|agency=TNN|access-date=16 February 2013|location=Rajkot}}</ref> હાલમાં ઓનલાઈન ટિકિટ બુકિંગ સુવિધા ધરાવતી બસોના કાફલામાં એક્સપ્રેસ, ગુર્જરનગરી, સ્લીપર અને વોલ્વો બસોનો સમાવેશ થાય છે. [[File:Command_&_Control_Center.jpg|alt=CCC GSRTC|thumb|660x660px|કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર, સેન્ટ્રલ ઓફિસ, [[રાણીપ]], [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]]]] === કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર અને આઇટી પહેલ === GSRTC એ અમદાવાદના રાણીપ સ્થિત સેન્ટ્રલ ઓફિસ ખાતે GSRTC ના કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટરની સ્થાપના કરી છે. વિવિધ આઇટી ટૂલ્સ દ્વારા સીસીસી (કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટર) અને ડીસીસીસી (ડિવિઝન કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટર) માં વિવિધ પરિમાણોનું 24×7 સખત દેખરેખ હેઠળ, એટલે કે, * જીપીએસ આધારિત ઇન્ટિગ્રેટેડ વ્હીકલ ટ્રેકિંગ અને પેસેન્જર ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ * ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેપો મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઓનલાઈન પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ * ઇન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઇલેક્ટ્રોનિક ટિકિટિંગ મશીન * શિસ્ત અને અપીલ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી * MIS જનરેશન * ઓટોમેટેડ ફ્યુઅલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઓટોમેટેડ ડ્રાઈવર ટેસ્ટિંગ સિસ્ટમ * સીસીટીવી કેમેરા આધારિત સર્વેલન્સ વિજિલન્સ સિસ્ટમ * સ્વચ્છ ભારત અભિયાન મોબાઇલ એપ્લિકેશન * IVRS સાથે 24×7 ટોલ-ફ્રી હેલ્પડેસ્ક * ઓનલાઇન ફરિયાદ નિવારણ * MPLS - VPN === ટેકનિકલ === GSRTC એ ઘણી તકનીકી સુવિધાઓ ઉભી કરી છે. જેમ કે: * ત્રણ સ્તરીય જાળવણી અને સમારકામ સુવિધા - ૧૨૬ ડેપો વર્કશોપ, ૧૬ વિભાગીય વર્કશોપ અને એક કેન્દ્રીય વર્કશોપ * ૭ ટાયર રીટ્રેડીંગ પ્લાન્ટ == સેવાઓ == === વોલ્વો સર્વિસ === * [[અમદાવાદ]] થી [[વડોદરા]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[સુરત]] થી [[અમદાવાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[રાજકોટ]] (રોજની ૧૦ સેવાઓ) * [[રાજકોટ]] થી [[વડોદરા]] (રોજ 4 સેવાઓ) * [[ભુજ]] થી [[વડોદરા]] (રોજ 5 સેવાઓ) === એ.સી. લક્સરી સેવાઓ === [[ધાનેરા]] થી [[અમદાવાદ]] (દૈનિક ૧૪ સેવા) === ઇન્ટરસિટી સેવાઓ === * [[અમદાવાદ]] થી [[વડોદરા]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[સુરત]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[રાજકોટ]] (દર ૧ કલાકે) * [[અમદાવાદ]] થી [[આણંદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[નડીઆદ|નડિયાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[દાહોદ]] (દર 20 મિનિટે) * [[મહેસાણા]] થી [[રાણીપ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[પાલનપુર]] થી [[મહેસાણા]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[પાલનપુર]] થી [[અમદાવાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[સુરત]] થી [[નવસારી]] (દર 20 મિનિટે) * [[વડોદરા]] થી [[આણંદ]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[વડોદરા]] થી [[ગોધરા]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[ગોધરા]] થી [[અમદાવાદ]] (દર 20 મિનિટે) * [[રાજકોટ]] થી [[જામનગર]] (દર ૧ કલાકે) વગેરે અને [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] મુખ્ય શહેરોમાંથી અને ત્યાંથી આવતી ઘણી બધી ઇન્ટરસિટી સેવાઓ. === સેવાના પ્રકારો === * વોલ્વો સીટર * એ.સી. સીટર * ગુર્જરનગરી એક્સપ્રેસ * ડિલક્સ એક્સપ્રેસ * મીડી બસ (નાના અંતરની બસ) * લક્ઝરી કોચ * ઇલેક્ટ્રિક ઇન્ટરસિટી બસ == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gsrtc.in/site/ ગુજરાત રાજ્ય રોડ પરિવહન કોર્પોરશન] * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતમાં પરિવહન]] 8psqvz6xrl09xofrnx4uz1nrhoec47g 901069 901068 2026-05-20T16:01:24Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/~2026-30077-88|~2026-30077-88]] ([[User talk:~2026-30077-88|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/901068|901068]] પાછો વાળ્યો 901069 wikitext text/x-wiki {{Short description|Public transport corporation in Gujarat, India}} {{Use dmy dates|date=September 2016}} {{Use Indian English|date=September 2016}} {{Infobox bus company | name = Gujarat State Road Transport Corporation <br/> ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ | logo = Gujarat State road transport corporation.jpg | logo_size = 200px | image = | image_size = | image_caption = | parent = [[ગુજરાત સરકાર]] | founded = 1 મે 1960 | defunct = | headquarters = * મધ્યસ્થ કાર્યાલય GSRTC, [[રાણીપ]], [[અમદાવાદ]] * મધ્યસ્થ ST વર્કશોપ, [[નરોડા]], [[અમદાવાદ]]<ref name="cc">{{cite web | url=https://gsrtc.in/site/downloads/innerPages/contactUs.html | title=GSRTC contact number}}</ref> | locale = | service_area = [[ગુજરાત]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[રાજસ્થાન]], [[ગોવા]], [[દાદરા અને નગર હવેલી]], [[દિવ અને દમણ]] | service_type = બસ, જાહેર પરિવહન | alliance = | routes = | stops = | destinations = | hubs = | stations = 263<ref name="gsrtof" /> | lounge = | depots = 125<ref name="gsrtof" /> | fleet = 8322 | ridership = 22,09,000 (2017–18)<ref name="gsof">{{cite web | url=https://gsrtc.in/site/downloads/innerPages/performance.html | title=GSRTC performance | publisher=GSRTC | date=October 2009 | access-date=19 August 2025}}</ref> | annual_ridership = | fuel_type = ડીઝલ, ઇલેક્ટ્રિક | operator = | leader_type = વાઇસ ચેરમેન & MD | leader = નાગરાજન એમ.(IAS) | website = {{URL|www.gsrtc.in}} }} '''ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ''' (''Gujarat State Road Transport Corporation '' - GSRTC) એ ગુજરાત સરકારની માલિકીની જાહેર પરિવહન માટેની બસ સેવા પૂરી પાડતી સંસ્થા છે, તે [[ગુજરાત]]માં તેમજ ગુજરાત અને પડોશી રાજ્યો વચ્ચે બસસેવા પૂરી પાડે છે. ૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ ગુજરાત રાજ્યના નિર્માણ સાથે નિગમ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. ૭ વિભાગો, ૭૬ ડેપો અને ૭ વિભાગીય કાર્યશાળાથી શરૂઆત કરનારી GSRTC આજે ૧૬ વિભાગો, ૧૨૫ ડેપો, ૨૨૬ બસ સ્ટેશન, ૧૫૫૪ પીકઅપ સ્ટેન્ડ અને ૮૩૨૨ બસો સુધી વિસ્તરી ચૂકી છે. == વિભાગો == ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમને ૧૬ વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. * અમદાવાદ વિભાગ (આશ્રમ) * અમરેલી વિભાગ (ગિરનાર) * ભરૂચ વિભાગ (નર્મદા) * ભાવનગર વિભાગ (શેત્રુંજય) * ભુજ વિભાગ (કચ્છ) * ગોધરા વિભાગ (પાવાગઢ) * હિંમતનગર વિભાગ (સાબર) * જામનગર વિભાગ (દ્વારકા) * જૂનાગઢ વિભાગ (સોમનાથ) * મહેસાણા વિભાગને (મોઢેરા) * નડિયાદ વિભાગને (અમૂલ) * પાલનપુર વિભાગ (બનાસ) * રાજકોટ વિભાગ (સૌરાષ્ટ્ર) * સુરત વિભાગ (સૂર્યનગરી) * વડોદરા વિભાગ (વિશ્વામિત્રી) * વલસાડ વિભાગ (દમણ ગંગા) અમદાવાદ-ગાંધીનગર વચ્ચે ચાલતી વિશેષ બસને ''વિકાસ રૂટ'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. == ડેપો == {| class="wikitable" !વિભાગ !ડેપો |- |''' [[અમદાવાદ]] ''' |[[અમદાવાદ]], [[ચંડોળા તળાવ|ચંડોળા]], [[બારેજા (તા. દસ્ક્રોઇ)|બારેજા]], [[સાણંદ]], [[વિરમગામ]], [[ધોળકા]], [[ધંધુકા]], [[બાવળા]], [[દહેગામ]], [[ગાંધીનગર]] . |- |''' [[અમરેલી]] ''' |[[અમરેલી]], [[સાવરકુંડલા]], [[બગસરા]], [[ઉના]], [[ધારી]], [[રાજુલા]], [[કોડીનાર]] . |- |''' [[વડોદરા]] ''' |[[વડોદરા]], [[છોટાઉદેપુર|છોટા ઉદેપુર]], [[બોડેલી]], [[પાદરા]], [[કરજણ]], [[ડભોઇ|ડભોઈ]], [[વાઘોડિયા]] . |- |''' [[ભાવનગર]] ''' |[[ભાવનગર]], [[તળાજા]], [[મહુવા]], [[પાલીતાણા|પાલિતાણા]], [[ગારીયાધાર]], [[ગઢડા]], [[બોટાદ]], [[બરવાળા તાલુકો|બરવાળા]] . |- |''' [[ભુજ]] ''' |[[ભુજ]], [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[મુન્દ્રા]], [[અંજાર]], [[ભચાઉ]], [[રાપર]], [[નલિયા (તા. અબડાસા)|નલિયા]], [[નખત્રાણા]] . |- |''' [[ભરૂચ]] ''' |[[ભરૂચ]], [[જંબુસર]], [[અંકલેશ્વર]], [[ઝઘડીયા|ઝઘડિયા]], [[રાજપીપલા|રાજપીપળા]] . |- |''' [[ગોધરા]] ''' |[[ગોધરા]], [[દાહોદ]], [[લુણાવાડા]], [[સંતરામપુર]], [[ઝાલોદ]], [[હાલોલ]], [[દેવગઢબારિયા|બારીયા]] . |- |'''[[હિંમતનગર]] ''' |[[હિંમતનગર]], [[ઇડર]], [[ભિલોડા]], [[મોડાસા]], [[ખેડબ્રહ્મા]], [[પ્રાંતિજ]], બાયડ, [[માણસા]] |- |''' [[રાજકોટ]] ''' |[[રાજકોટ]], [[ગોંડલ]], [[સુરેન્દ્રનગર]], [[ચોટીલા]], [[લીંબડી]], [[મોરબી]], [[ધ્રાંગધ્રા]], [[જસદણ]], [[વાંકાનેર]] |- |''' [[જામનગર]] ''' |[[જામનગર]], [[દ્વારકા]], [[ખંભાળિયા]], [[ધ્રોલ]], [[જામજોધપુર]] |- |''' [[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]] ''' |[[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]], [[પોરબંદર]], [[વેરાવળ]], [[ઉપલેટા]], [[કેશોદ]], [[ધોરાજી]], [[માંગરોળ (જૂનાગઢ)|માંગરોળ]], [[બાંટવા (તા. માણાવદર)|બાંટવા]], [[જેતપુર]] |- |''' [[મહેસાણા]] ''' |[[મહેસાણા]], [[પાટણ]], [[વિસનગર]], [[કડી]], [[બહુચરાજી|બેચરાજી]], [[કલોલ]], [[વડનગર]], [[ચાણસ્મા]], [[ખેરાલુ]], [[હારીજ]], [[ઉંઝા|ઊંઝા]], [[વિજાપુર]] |- |''' [[નડીઆદ|નડિયાદ]] ''' |[[નડીઆદ|નડિયાદ]], [[આણંદ]], [[બોરસદ]], [[ખંભાત]], [[ડાકોર]], [[બાલાસિનોર]], [[ખેડા]], [[કપડવંજ|કાપડવંજ]], [[મહુધા]], [[માતર]], [[પેટલાદ]] . |- |''' [[પાલનપુર]] ''' |[[પાલનપુર]], [[અંબાજી]], [[ડીસા]], [[સિદ્ધપુર]], [[થરાદ]], [[રાધનપુર]], [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|દિયોદર]] . |- |''' [[સુરત]] ''' |[[સુરત|સુરત-1]], [[સુરત|સુરત-2]], [[બારડોલી]], [[માંડવી (સુરત જિલ્લો)|માંડવી]], [[સોનગઢ]], [[ઓલપાડ]] . |- |''' [[વલસાડ]] ''' |[[વલસાડ]], [[નવસારી]], [[બીલીમોરા]], [[વાપી]], [[ધરમપુર]], [[આહવા]] . |} === નવા બસ ટર્મિનલ === [[File:Vadodara_Bus_Terminal_Exterior.jpg|thumb|[[Vadodara Bus Station|વડોદરા બસ સ્ટેશન]]]] પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે તેમના વિઝન મુજબ બસ ટર્મિનલ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર ઉપલબ્ધ સુવિધાઓથી સજ્જ કરવાનું હતું. સરકારે આવા આઠ બસ ટર્મિનલ પહેલેથી જ બનાવ્યા છે - અમદાવાદમાં બે ગીતા મંદિર અને રાણીપમાં, વડોદરામાં બે સેન્ટ્રલ અને મકરપુરામાં, સુરતમાં બે મધ્યસ્થ બસ ટર્મિનલ અને અડાજણ, પાલનપુર, રાજકોટ અને મહેસાણામાં એક-એક બસ ટર્મિનલ. [[File:Ahmedabad_GSRTC_Central_Bus_Station_New.jpg|thumb|અમદાવાદ સેન્ટ્રલ બસ સ્ટેશન]] ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીએ અમરેલી, ભુજ, ભરૂચ, રાજકોટ, નડિયાદ, નવસારી, મોડાસા, પાટણ ખાતે રૂ.913.30 કરોડના ખર્ચે વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ માટે સુવિધાઓ સાથે આઠ આધુનિક જિલ્લા કક્ષાના બસ ટર્મિનલ બનાવવાની દરખાસ્ત કરી હતી. [[File:Palanpur GSRTC Bus Port.jpg|thumb|[[પાલનપુર GSRTC બસ પોર્ટ]]]]હેલિપેડની સાથે બોટ જેટીનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. દરેક બસ સ્ટેશન મુંબઈ, દિલ્હી અને બેંગલુરુ માટે સીધી હેલિકોપ્ટર ફ્લાઇટ્સ ઓફર કરશે. GSRTC આ સેવા શરૂ કરવા માટે તેના ડ્રાઇવરોને હેલિકોપ્ટર અને વિમાનો ઉડાડવાની તાલીમ આપી રહી છે. આ બસ ટર્મિનલ, જે ડિઝાઇન, નિર્માણ, સંચાલન અને ટ્રાન્સફર મોડેલમાં હશે, તેમાં ડિજિટલ ડિસ્પ્લે, વેરિયેબલ મેસેજ સાઇન બોર્ડ, સીસીટીવી કેમેરા, સર્વેલન્સ સિસ્ટમ, ડીલક્સ વેઇટિંગ હોલ, પ્રવાસી માહિતી કેન્દ્ર, ક્લોકરૂમ, રેસ્ટોરાં, ફૂડ કોર્ટ, પ્લાઝા, બજેટ હોટલ અને વાણિજ્યિક પ્રવૃત્તિઓ માટે મલ્ટિપ્લેક્સ ઉપરાંત ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ પરિવહન નિગમ (GSRTC) વહીવટી કાર્યાલય, પાર્સલ રૂમ, જાળવણી વર્કશોપ અને ઇંધણ પંપ હશે. બસ ટર્મિનલ્સ પર 30 વર્ષ સુધી જરૂર પડ્યે જાળવણી અને સમારકામ માટે એક એકમ રહેશે. [[File:Rajkot_Center_Bus_Stand.jpg|thumb|રાજકોટ સેન્ટ્રલ બસ પોર્ટ]] === યાત્રીઓ === GSRTC એ 2009 માં 1500 થી વધારે નવી બસો ખરીદી હતી જેમાં એર કન્ડિશન્ડ, સ્લીપર કોચ વોલ્વો બસો શામેલ હતી અને 2017 માં 1000 થી વધારે નવી ઇન્ટરસિટી મીની બસો પણ ખરીદી હતી <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/GSRTC-gets-1500-new-buses/articleshow/4093507.cms|archive-url=https://archive.today/20130411033627/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-08/ahmedabad/27999464_1_new-buses-volvo-buses-gsrtc|archive-date=11 April 2013|title=GSRTC gets 1,500 new buses|work=[[The Times of India]]|date=8 February 2009|agency=TNN|access-date=15 February 2013}}</ref>GSRTC દરરોજ 40000 ટ્રિપ્સ સાથે 28 લાખ કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે અને દરરોજ 24 લાખ મુસાફરોને સેવા આપે છે. GSRTC ઓનલાઈન અને મોબાઈલ ફોન ટિકિટ બુકિંગ સુવિધા પૂરી પાડે છે. <ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/Economy-Policy/GSRTC-to-launch-online-ticket-booking-105072001093_1.html|title=GSRTC to launch online ticket booking|work=[[Business Standard]]|date=20 July 2005|access-date=15 February 2013|last=Thakkar, Mitul|location=Ahmedabad}}</ref> <ref name="dgjrt">{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2011/08/12/booking-gsrtc-ticket-through-mobile-phone-to-be-possible/|title=Booking GSRTC ticket through mobile phone to be possible|work=DeshGujarat.com|date=12 August 2011|access-date=15 February 2013}}</ref> તે વોલ્વો બસોમાં મફતમાં વાઇ-ફાઇ ઇન્ટરનેટ સેવા પણ પૂરી પાડે છે. <ref name="wifi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-18/rajkot/30530805_1_wi-fi-services-volvo-buses-access-internet|archive-url=https://archive.today/20130411035938/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-18/rajkot/30530805_1_wi-fi-services-volvo-buses-access-internet|archive-date=11 April 2013|title=Now, surf the internet on GSRTC's Rajkot-Ahmedabad buses|work=[[The Times of India]]|date=18 December 2011|agency=TNN|access-date=16 February 2013|location=Rajkot}}</ref> હાલમાં ઓનલાઈન ટિકિટ બુકિંગ સુવિધા ધરાવતી બસોના કાફલામાં એક્સપ્રેસ, ગુર્જરનગરી, સ્લીપર અને વોલ્વો બસોનો સમાવેશ થાય છે. [[File:Command_&_Control_Center.jpg|alt=CCC GSRTC|thumb|660x660px|કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર, સેન્ટ્રલ ઓફિસ, રાણીપ, અમદાવાદ, ગુજરાત]] === કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર અને આઇટી પહેલ === GSRTC એ અમદાવાદના રાણીપ સ્થિત સેન્ટ્રલ ઓફિસ ખાતે GSRTC ના કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટરની સ્થાપના કરી છે. વિવિધ આઇટી ટૂલ્સ દ્વારા સીસીસી (કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટર) અને ડીસીસીસી (ડિવિઝન કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટર) માં વિવિધ પરિમાણોનું 24×7 સખત દેખરેખ હેઠળ, એટલે કે, * જીપીએસ આધારિત ઇન્ટિગ્રેટેડ વ્હીકલ ટ્રેકિંગ અને પેસેન્જર ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ * ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેપો મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઓનલાઈન પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ * ઇન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઇલેક્ટ્રોનિક ટિકિટિંગ મશીન * શિસ્ત અને અપીલ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી * MIS જનરેશન * ઓટોમેટેડ ફ્યુઅલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઓટોમેટેડ ડ્રાઈવર ટેસ્ટિંગ સિસ્ટમ * સીસીટીવી કેમેરા આધારિત સર્વેલન્સ વિજિલન્સ સિસ્ટમ * સ્વચ્છ ભારત અભિયાન મોબાઇલ એપ્લિકેશન * IVRS સાથે 24×7 ટોલ-ફ્રી હેલ્પડેસ્ક * ઓનલાઇન ફરિયાદ નિવારણ * MPLS - VPN === ટેકનિકલ === GSRTC એ ઘણી તકનીકી સુવિધાઓ ઉભી કરી છે. જેમ કે: * ત્રણ સ્તરીય જાળવણી અને સમારકામ સુવિધા - ૧૨૬ ડેપો વર્કશોપ, ૧૬ વિભાગીય વર્કશોપ અને એક કેન્દ્રીય વર્કશોપ * ૭ ટાયર રીટ્રેડીંગ પ્લાન્ટ == સેવાઓ == === વોલ્વો સર્વિસ === * [[અમદાવાદ]] થી [[વડોદરા]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[સુરત]] થી [[અમદાવાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[રાજકોટ]] (રોજની ૧૦ સેવાઓ) * [[રાજકોટ]] થી [[વડોદરા]] (રોજ 4 સેવાઓ) * [[ભુજ]] થી [[વડોદરા]] (રોજ 5 સેવાઓ) === એ.સી. લક્સરી સેવાઓ === [[ધાનેરા]] થી [[અમદાવાદ]] (દૈનિક ૧૪ સેવા) === ઇન્ટરસિટી સેવાઓ === * [[અમદાવાદ]] થી [[વડોદરા]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[સુરત]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[રાજકોટ]] (દર ૧ કલાકે) * [[અમદાવાદ]] થી [[આણંદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[નડીઆદ|નડિયાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[દાહોદ]] (દર 20 મિનિટે) * [[મહેસાણા]] થી [[રાણીપ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[પાલનપુર]] થી [[મહેસાણા]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[પાલનપુર]] થી [[અમદાવાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[સુરત]] થી [[નવસારી]] (દર 20 મિનિટે) * [[વડોદરા]] થી [[આણંદ]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[વડોદરા]] થી [[ગોધરા]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[ગોધરા]] થી [[અમદાવાદ]] (દર 20 મિનિટે) * [[રાજકોટ]] થી [[જામનગર]] (દર ૧ કલાકે) વગેરે અને ગુજરાતના મુખ્ય શહેરોમાંથી અને ત્યાંથી આવતી ઘણી બધી ઇન્ટરસિટી સેવાઓ. === સેવાના પ્રકારો === * વોલ્વો સીટર * એ.સી. સીટર * ગુર્જરનગરી એક્સપ્રેસ * ડિલક્સ એક્સપ્રેસ * મીડી બસ (નાના અંતરની બસ) * લક્ઝરી કોચ * ઇલેક્ટ્રિક ઇન્ટરસિટી બસ == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gsrtc.in/site/ ગુજરાત રાજ્ય રોડ પરિવહન કોર્પોરશન] * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતમાં પરિવહન]] tpz902jp4rfb3g2n7jbef76zljro96v 901097 901069 2026-05-21T06:43:48Z KartikMistry 10383 સાફ-સફાઇ. 901097 wikitext text/x-wiki {{Infobox bus company | name = Gujarat State Road Transport Corporation <br/> ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ | logo = Gujarat State road transport corporation.jpg | logo_size = 200px | image = | image_size = | image_caption = | parent = [[ગુજરાત સરકાર]] | founded = 1 મે 1960 | defunct = | headquarters = * મધ્યસ્થ કાર્યાલય GSRTC, [[રાણીપ]], [[અમદાવાદ]] * મધ્યસ્થ ST વર્કશોપ, [[નરોડા]], [[અમદાવાદ]]<ref name="cc">{{cite web | url=https://gsrtc.in/site/downloads/innerPages/contactUs.html | title=GSRTC contact number}}</ref> | locale = | service_area = [[ગુજરાત]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[રાજસ્થાન]], [[ગોવા]], [[દાદરા અને નગર હવેલી]], [[દિવ અને દમણ]] | service_type = બસ, જાહેર પરિવહન | alliance = | routes = | stops = | destinations = | hubs = | stations = 263<ref name="gsrtof" /> | lounge = | depots = 125<ref name="gsrtof" /> | fleet = 8322 | ridership = 22,09,000 (2017–18)<ref name="gsrtof">{{cite web | url=https://gsrtc.in/site/downloads/innerPages/performance.html | title=GSRTC performance | publisher=GSRTC | date=October 2009 | access-date=19 August 2025}}</ref> | annual_ridership = | fuel_type = ડીઝલ, ઇલેક્ટ્રિક | operator = | leader_type = વાઇસ ચેરમેન & MD | leader = નાગરાજન એમ.(IAS) | website = {{URL|www.gsrtc.in}} }} '''ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ''' (''Gujarat State Road Transport Corporation'' - GSRTC) એ ગુજરાત સરકારની માલિકીની જાહેર પરિવહન માટેની બસ સેવા પૂરી પાડતી સંસ્થા છે, તે [[ગુજરાત]]માં તેમજ ગુજરાત અને પડોશી રાજ્યો વચ્ચે બસસેવા પૂરી પાડે છે. ૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ ગુજરાત રાજ્યના નિર્માણ સાથે નિગમ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. ૭ વિભાગો, ૭૬ ડેપો અને ૭ વિભાગીય કાર્યશાળાથી શરૂઆત કરનારી GSRTC આજે ૧૬ વિભાગો, ૧૨૫ ડેપો, ૨૨૬ બસ સ્ટેશન, ૧૫૫૪ પીકઅપ સ્ટેન્ડ અને ૮૩૨૨ બસો સુધી વિસ્તરી ચૂકી છે. == વિભાગો == ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમને ૧૬ વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. * અમદાવાદ વિભાગ (આશ્રમ) * અમરેલી વિભાગ (ગિરનાર) * ભરૂચ વિભાગ (નર્મદા) * ભાવનગર વિભાગ (શેત્રુંજય) * ભુજ વિભાગ (કચ્છ) * ગોધરા વિભાગ (પાવાગઢ) * હિંમતનગર વિભાગ (સાબર) * જામનગર વિભાગ (દ્વારકા) * જૂનાગઢ વિભાગ (સોમનાથ) * મહેસાણા વિભાગને (મોઢેરા) * નડિયાદ વિભાગને (અમૂલ) * પાલનપુર વિભાગ (બનાસ) * રાજકોટ વિભાગ (સૌરાષ્ટ્ર) * સુરત વિભાગ (સૂર્યનગરી) * વડોદરા વિભાગ (વિશ્વામિત્રી) * વલસાડ વિભાગ (દમણ ગંગા) અમદાવાદ-ગાંધીનગર વચ્ચે ચાલતી વિશેષ બસને ''વિકાસ રૂટ'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. == ડેપો == {| class="wikitable" !વિભાગ !ડેપો |- |''' [[અમદાવાદ]] ''' |[[અમદાવાદ]], [[ચંડોળા તળાવ|ચંડોળા]], [[બારેજા (તા. દસ્ક્રોઇ)|બારેજા]], [[સાણંદ]], [[વિરમગામ]], [[ધોળકા]], [[ધંધુકા]], [[બાવળા]], [[દહેગામ]], [[ગાંધીનગર]] . |- |''' [[અમરેલી]] ''' |[[અમરેલી]], [[સાવરકુંડલા]], [[બગસરા]], [[ઉના]], [[ધારી]], [[રાજુલા]], [[કોડીનાર]] . |- |''' [[વડોદરા]] ''' |[[વડોદરા]], [[છોટાઉદેપુર|છોટા ઉદેપુર]], [[બોડેલી]], [[પાદરા]], [[કરજણ]], [[ડભોઇ|ડભોઈ]], [[વાઘોડિયા]] . |- |''' [[ભાવનગર]] ''' |[[ભાવનગર]], [[તળાજા]], [[મહુવા]], [[પાલીતાણા|પાલિતાણા]], [[ગારીયાધાર]], [[ગઢડા]], [[બોટાદ]], [[બરવાળા તાલુકો|બરવાળા]] . |- |''' [[ભુજ]] ''' |[[ભુજ]], [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[મુન્દ્રા]], [[અંજાર]], [[ભચાઉ]], [[રાપર]], [[નલિયા (તા. અબડાસા)|નલિયા]], [[નખત્રાણા]] . |- |''' [[ભરૂચ]] ''' |[[ભરૂચ]], [[જંબુસર]], [[અંકલેશ્વર]], [[ઝઘડીયા|ઝઘડિયા]], [[રાજપીપલા|રાજપીપળા]] . |- |''' [[ગોધરા]] ''' |[[ગોધરા]], [[દાહોદ]], [[લુણાવાડા]], [[સંતરામપુર]], [[ઝાલોદ]], [[હાલોલ]], [[દેવગઢબારિયા|બારીયા]] . |- |'''[[હિંમતનગર]] ''' |[[હિંમતનગર]], [[ઇડર]], [[ભિલોડા]], [[મોડાસા]], [[ખેડબ્રહ્મા]], [[પ્રાંતિજ]], બાયડ, [[માણસા]] |- |''' [[રાજકોટ]] ''' |[[રાજકોટ]], [[ગોંડલ]], [[સુરેન્દ્રનગર]], [[ચોટીલા]], [[લીંબડી]], [[મોરબી]], [[ધ્રાંગધ્રા]], [[જસદણ]], [[વાંકાનેર]] |- |''' [[જામનગર]] ''' |[[જામનગર]], [[દ્વારકા]], [[ખંભાળિયા]], [[ધ્રોલ]], [[જામજોધપુર]] |- |''' [[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]] ''' |[[જુનાગઢ|જૂનાગઢ]], [[પોરબંદર]], [[વેરાવળ]], [[ઉપલેટા]], [[કેશોદ]], [[ધોરાજી]], [[માંગરોળ (જૂનાગઢ)|માંગરોળ]], [[બાંટવા (તા. માણાવદર)|બાંટવા]], [[જેતપુર]] |- |''' [[મહેસાણા]] ''' |[[મહેસાણા]], [[પાટણ]], [[વિસનગર]], [[કડી]], [[બહુચરાજી|બેચરાજી]], [[કલોલ]], [[વડનગર]], [[ચાણસ્મા]], [[ખેરાલુ]], [[હારીજ]], [[ઉંઝા|ઊંઝા]], [[વિજાપુર]] |- |''' [[નડીઆદ|નડિયાદ]] ''' |[[નડીઆદ|નડિયાદ]], [[આણંદ]], [[બોરસદ]], [[ખંભાત]], [[ડાકોર]], [[બાલાસિનોર]], [[ખેડા]], [[કપડવંજ|કાપડવંજ]], [[મહુધા]], [[માતર]], [[પેટલાદ]] . |- |''' [[પાલનપુર]] ''' |[[પાલનપુર]], [[અંબાજી]], [[ડીસા]], [[સિદ્ધપુર]], [[થરાદ]], [[રાધનપુર]], [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|દિયોદર]] . |- |''' [[સુરત]] ''' |[[સુરત|સુરત-1]], [[સુરત|સુરત-2]], [[બારડોલી]], [[માંડવી (સુરત જિલ્લો)|માંડવી]], [[સોનગઢ]], [[ઓલપાડ]] . |- |''' [[વલસાડ]] ''' |[[વલસાડ]], [[નવસારી]], [[બીલીમોરા]], [[વાપી]], [[ધરમપુર]], [[આહવા]] . |} === નવા બસ ટર્મિનલ === [[File:Vadodara_Bus_Terminal_Exterior.jpg|thumb|વડોદરા બસ સ્ટેશન]] પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે તેમના વિઝન મુજબ બસ ટર્મિનલ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર ઉપલબ્ધ સુવિધાઓથી સજ્જ કરવાનું હતું. સરકારે આવા આઠ બસ ટર્મિનલ પહેલેથી જ બનાવ્યા છે - અમદાવાદમાં બે ગીતા મંદિર અને રાણીપમાં, વડોદરામાં બે સેન્ટ્રલ અને મકરપુરામાં, સુરતમાં બે મધ્યસ્થ બસ ટર્મિનલ અને અડાજણ, પાલનપુર, રાજકોટ અને મહેસાણામાં એક-એક બસ ટર્મિનલ. [[File:Ahmedabad_GSRTC_Central_Bus_Station_New.jpg|thumb|અમદાવાદ સેન્ટ્રલ બસ સ્ટેશન]] ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીએ અમરેલી, ભુજ, ભરૂચ, રાજકોટ, નડિયાદ, નવસારી, મોડાસા, પાટણ ખાતે રૂ.913.30 કરોડના ખર્ચે વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ માટે સુવિધાઓ સાથે આઠ આધુનિક જિલ્લા કક્ષાના બસ ટર્મિનલ બનાવવાની દરખાસ્ત કરી હતી. [[File:Palanpur GSRTC Bus Port.jpg|thumb|[[પાલનપુર GSRTC બસ પોર્ટ]]]]હેલિપેડની સાથે બોટ જેટીનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. દરેક બસ સ્ટેશન મુંબઈ, દિલ્હી અને બેંગલુરુ માટે સીધી હેલિકોપ્ટર ફ્લાઇટ્સ ઓફર કરશે. GSRTC આ સેવા શરૂ કરવા માટે તેના ડ્રાઇવરોને હેલિકોપ્ટર અને વિમાનો ઉડાડવાની તાલીમ આપી રહી છે. આ બસ ટર્મિનલ, જે ડિઝાઇન, નિર્માણ, સંચાલન અને ટ્રાન્સફર મોડેલમાં હશે, તેમાં ડિજિટલ ડિસ્પ્લે, વેરિયેબલ મેસેજ સાઇન બોર્ડ, સીસીટીવી કેમેરા, સર્વેલન્સ સિસ્ટમ, ડીલક્સ વેઇટિંગ હોલ, પ્રવાસી માહિતી કેન્દ્ર, ક્લોકરૂમ, રેસ્ટોરાં, ફૂડ કોર્ટ, પ્લાઝા, બજેટ હોટલ અને વાણિજ્યિક પ્રવૃત્તિઓ માટે મલ્ટિપ્લેક્સ ઉપરાંત ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ પરિવહન નિગમ (GSRTC) વહીવટી કાર્યાલય, પાર્સલ રૂમ, જાળવણી વર્કશોપ અને ઇંધણ પંપ હશે. બસ ટર્મિનલ્સ પર 30 વર્ષ સુધી જરૂર પડ્યે જાળવણી અને સમારકામ માટે એક એકમ રહેશે. [[File:Rajkot_Center_Bus_Stand.jpg|thumb|રાજકોટ સેન્ટ્રલ બસ પોર્ટ]] === યાત્રીઓ === GSRTC એ 2009 માં 1500 થી વધારે નવી બસો ખરીદી હતી જેમાં એર કન્ડિશન્ડ, સ્લીપર કોચ વોલ્વો બસો શામેલ હતી અને 2017 માં 1000 થી વધારે નવી ઇન્ટરસિટી મીની બસો પણ ખરીદી હતી <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/GSRTC-gets-1500-new-buses/articleshow/4093507.cms|archive-url=https://archive.today/20130411033627/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-08/ahmedabad/27999464_1_new-buses-volvo-buses-gsrtc|archive-date=11 April 2013|title=GSRTC gets 1,500 new buses|work=[[The Times of India]]|date=8 February 2009|agency=TNN|access-date=15 February 2013}}</ref>GSRTC દરરોજ 40000 ટ્રિપ્સ સાથે 28 લાખ કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે અને દરરોજ 24 લાખ મુસાફરોને સેવા આપે છે. GSRTC ઓનલાઈન અને મોબાઈલ ફોન ટિકિટ બુકિંગ સુવિધા પૂરી પાડે છે.<ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/Economy-Policy/GSRTC-to-launch-online-ticket-booking-105072001093_1.html|title=GSRTC to launch online ticket booking|work=[[Business Standard]]|date=20 July 2005|access-date=15 February 2013|last=Thakkar, Mitul|location=Ahmedabad}}</ref> <ref name="dgjrt">{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2011/08/12/booking-gsrtc-ticket-through-mobile-phone-to-be-possible/|title=Booking GSRTC ticket through mobile phone to be possible|work=DeshGujarat.com|date=12 August 2011|access-date=15 February 2013}}</ref> તે વોલ્વો બસોમાં મફતમાં વાઇ-ફાઇ ઇન્ટરનેટ સેવા પણ પૂરી પાડે છે.<ref name="wifi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-18/rajkot/30530805_1_wi-fi-services-volvo-buses-access-internet|archive-url=https://archive.today/20130411035938/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-18/rajkot/30530805_1_wi-fi-services-volvo-buses-access-internet|archive-date=11 April 2013|title=Now, surf the internet on GSRTC's Rajkot-Ahmedabad buses|work=[[The Times of India]]|date=18 December 2011|agency=TNN|access-date=16 February 2013|location=Rajkot}}</ref> હાલમાં ઓનલાઈન ટિકિટ બુકિંગ સુવિધા ધરાવતી બસોના કાફલામાં એક્સપ્રેસ, ગુર્જરનગરી, સ્લીપર અને વોલ્વો બસોનો સમાવેશ થાય છે. [[File:Command_&_Control_Center.jpg|alt=CCC GSRTC|thumb|660x660px|કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર, સેન્ટ્રલ ઓફિસ, રાણીપ, અમદાવાદ, ગુજરાત]] === કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર અને આઇટી પહેલ === GSRTC એ અમદાવાદના રાણીપ સ્થિત સેન્ટ્રલ ઓફિસ ખાતે GSRTC ના કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટરની સ્થાપના કરી છે. વિવિધ આઇટી ટૂલ્સ દ્વારા સીસીસી (કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટર) અને ડીસીસીસી (ડિવિઝન કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સેન્ટર) માં વિવિધ પરિમાણોનું 24×7 સખત દેખરેખ હેઠળ, એટલે કે, * જીપીએસ આધારિત ઇન્ટિગ્રેટેડ વ્હીકલ ટ્રેકિંગ અને પેસેન્જર ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ * ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેપો મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઓનલાઈન પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ * ઇન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઇલેક્ટ્રોનિક ટિકિટિંગ મશીન * શિસ્ત અને અપીલ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી * MIS જનરેશન * ઓટોમેટેડ ફ્યુઅલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ * ઓટોમેટેડ ડ્રાઈવર ટેસ્ટિંગ સિસ્ટમ * સીસીટીવી કેમેરા આધારિત સર્વેલન્સ વિજિલન્સ સિસ્ટમ * સ્વચ્છ ભારત અભિયાન મોબાઇલ એપ્લિકેશન * IVRS સાથે 24×7 ટોલ-ફ્રી હેલ્પડેસ્ક * ઓનલાઇન ફરિયાદ નિવારણ * MPLS - VPN === ટેકનિકલ === GSRTC એ ઘણી તકનીકી સુવિધાઓ ઉભી કરી છે. જેમ કે: * ત્રણ સ્તરીય જાળવણી અને સમારકામ સુવિધા - ૧૨૬ ડેપો વર્કશોપ, ૧૬ વિભાગીય વર્કશોપ અને એક કેન્દ્રીય વર્કશોપ * ૭ ટાયર રીટ્રેડીંગ પ્લાન્ટ == સેવાઓ == === વોલ્વો સર્વિસ === * [[અમદાવાદ]] થી [[વડોદરા]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[સુરત]] થી [[અમદાવાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[રાજકોટ]] (રોજની ૧૦ સેવાઓ) * [[રાજકોટ]] થી [[વડોદરા]] (રોજ 4 સેવાઓ) * [[ભુજ]] થી [[વડોદરા]] (રોજ 5 સેવાઓ) === એ.સી. લક્સરી સેવાઓ === * [[ધાનેરા]] થી [[અમદાવાદ]] (દૈનિક ૧૪ સેવા) === ઇન્ટરસિટી સેવાઓ === * [[અમદાવાદ]] થી [[વડોદરા]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[સુરત]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[રાજકોટ]] (દર ૧ કલાકે) * [[અમદાવાદ]] થી [[આણંદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[નડીઆદ|નડિયાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[અમદાવાદ]] થી [[દાહોદ]] (દર 20 મિનિટે) * [[મહેસાણા]] થી [[રાણીપ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[પાલનપુર]] થી [[મહેસાણા]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[પાલનપુર]] થી [[અમદાવાદ]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[સુરત]] થી [[નવસારી]] (દર 20 મિનિટે) * [[વડોદરા]] થી [[આણંદ]] (દર ૧૫ મિનિટે) * [[વડોદરા]] થી [[ગોધરા]] (દર ૩૦ મિનિટે) * [[ગોધરા]] થી [[અમદાવાદ]] (દર 20 મિનિટે) * [[રાજકોટ]] થી [[જામનગર]] (દર ૧ કલાકે) વગેરે અને ગુજરાતના મુખ્ય શહેરોમાંથી અને ત્યાંથી આવતી ઘણી બધી ઇન્ટરસિટી સેવાઓ. === સેવાના પ્રકારો === * વોલ્વો સીટર * એ.સી. સીટર * ગુર્જરનગરી એક્સપ્રેસ * ડિલક્સ એક્સપ્રેસ * મીડી બસ (નાના અંતરની બસ) * લક્ઝરી કોચ * ઇલેક્ટ્રિક ઇન્ટરસિટી બસ == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gsrtc.in/site/ ગુજરાત રાજ્ય રોડ પરિવહન કોર્પોરશન] * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતમાં પરિવહન]] ivi0jrkh2adsewk9x255slxx6kre6qb 3 49180 901071 829393 2026-05-20T17:20:08Z MediaWiki message delivery 18151 /* You may be eligible to vote in the U4C election */ નવો વિભાગ 901071 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=યોગેશ કવીશ્વર}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુ. વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૭, ૧૭ મે ૨૦૧૩ (IST) == સહપ્રબંધક મિત્ર == ધવલભાઈનું યોગદાન અમંગલ કે અપવિત્ર છે એમ મેં કહ્યું નથી. લેખનમાં દેખાતી ભૂલોને કારણે વિકિપિડિયાના પાના સારા નહિ એવા દેખાતા હતા તે અંગે મેં કહ્યું હતું, નહિ કે વાક્યમાંના ધવલભાઈના આશય કે માયના અંગે. ભૂલોથી બચવાની વાતને સ્વીકારી ધવલભાઈએ એ સુધારી પણ લીધી છે.તે ગુણ પાસે ગણાય. આમ છતાં તમારા બધાના લખાણથી તમારું એક જુદું જ દ્રષ્ટિ-બિંદુ છે એ મેં જોયું. તે કારણે એમાં મેં જે કંઇ કહ્યું છે તે આવી શકે એમ નથી. પણ ધવલભાઈ લખે છે : ‘સાહિત્ય અને જોડણીને હંમેશાં લેવાદેવા હોય જ એવું જરૂરી નથી’ હા, મને એની જાણ નહોતી. એમના દ્વારા મેં એ જાણ્યું.પણ મને તો એ સ્વીકાર્ય નથી જ. મારે મન સાહિત્ય અને જોડણીને લેવાદેવા છે જ, કારણ કે સાહિત્ય એ ’literary productions’ નું ‘collective body’ છે.એ સાધન-સામગ્રી, ઉપકરણ, સરંજામ છે- દરેક તત્ત્વ એકતંબે (એક જૂથમાં) હોય છે અને એ રીતે જોડણીને હંમેશાં લેવાદેવા હોય છે. સાહિત્ય એટલે Association, Fellowship, Combination, Society, Literary અથવા Rhetorical Composition છે. કોઈપણ વિષયની સામગ્રી તથા વિચાર ભાવના જ્ઞાન વગેરેનો ભાષામાં એકત્રિત થયેલો વૈભવ છે એ-’Literature in Journal ‘ છે-The science of Rhetoric , Art of poetry છે- કાવ્યનો પર્યાય છે (જેમાં રસ, ગુણ, અલંકારનો સમાસ હોય). સાહિત્ય એટલે A collection of materials for the production or performance of anything (a doubtful sense.) સામાન્ય રીતે સંશોધકોના નામ ઘણાએ સાંભળેલા હોતા નથી, કારણ કે વાર્તાકાર, નવલકથાકાર કે છાપામાં કોલમ લખનાર જેટલો લોકપ્રિય હોય છે તેટલો સંશોધનકાર હોતો નથી. એટલે મારું નામ તમે સાંભળ્યું ન હોય એ સ્વાભાવિક છે, પણ મેં ઐતિહાસિક નવલકથાઓ પર પીએચ. ડી. કર્યું છે. આ ક્ષેત્ર અજાણ્યું નથી. તમે સૌ મિત્રો સત્તાધારી છો અને સત્તાધિકારી હોવાને કારણે મારા લખાણનો પોતાની રીતે મનચલી અર્થ કરી શકો છે. જે અવાજ આવે છે તે અધિકાર જેની પાસે હોય તેનો છે. બાકી મેં જે કંઈ કહ્યું છે તેમાં વિકિપિડિયાનાં પાનાં વધારે સારા આવે એ જ માત્ર હેતુ છે. પણ તમે કંઈક જુદું જ સમઝ્યા છો એટલે તમને ગુસ્સો આવે છે. મારા કરતાં તમારું દ્રષ્ટિ-બિંદુ જ જુદું છે એટલે પણ તમને ગુસ્સો આવે છે. તમારા બધાના લખાણથી મને સમઝાય છે કે વિકિની આચાર પદ્ધતિ અને ધોરણ જુદાં છે તેથી તેમાં મેં લખેલું આવી શકતું નથી. ભવાઈ અંગેના મારા સંશોધન કાર્યમાં મને મદદ કરનાર અને સ્પોન્સર કરનાર સંસ્થાઓની યાદી અને એ પુસ્તકો પ્રગટ કરનારી સંસ્થાઓના નામ તથા દેશ-વિદેશના જે ગ્રંથાલયોએ તે સ્વીકાર્યા છે તે તમે જોશો તો તમને સમઝાશે કે મને મળવા યોગ્ય પ્રતિષ્ઠા અહીં જ પૂરી મળી ગઈ છે. એમાં વિશેષ કશું ઉમેરાવાનું નથી. વળી જનકભાઈના લેખમાં જનકભાઈ, પ્રિ.વિ જે. ત્રિવેદી અને કે. કા. શાસ્ત્રીની ઉંમર તો તમે જુઓ અને ગુજરાતમાં એમનું સ્થાન તો જુઓ- જે ઉંમરે તથા જે સ્થાન પરથી એમણે વાત કરી છે અને એ કક્ષાની આ વ્યક્તિઓ છે કે પ્રચાર માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાય એવું કશું ઉચ્ચારે જ નહિ. એમણે જે કહ્યું છે તે તટસ્થ ભાવે અને સ્વાભાવિક રીતે, એવા કોઈ ખાસ કારણ વિના અને જે યોગ્ય લાગ્યું છે તે કહ્યું છે. મને સમઝાય છે કે જનકભાઈનો લેખ વિકિની દોરવણી કે કામકાજ કરવાની રીતોમાં આવી શકતો નથી. હજી હું વીકિના ધોરણો સમઝવાનો પ્રયત્ન કરૂં છું.મને એ સમઝાશે અને યોગ્ય લાગશે તો યોગદાન આપવાનો પ્રયત્ન કરીશ. મારૂં યોગદાન હોય કે ના હોય વિકિને કશું નુકસાન થવાનું નથી કે કોઈ મોટો ફેર પડવાનો નથી. --[[સભ્ય:કડકિયા કૃષ્ણકાંત|કડકિયા કૃષ્ણકાંત]] ([[સભ્યની ચર્ચા:કડકિયા કૃષ્ણકાંત|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧ ઓકટોબર ૨૦૧૫ (IST) :@[[સભ્ય:કડકિયા કૃષ્ણકાંત|કડકિયા કૃષ્ણકાંત]],<br> અાપ વિકિ.ના નિયમો સમજવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યાં છો તે જાણીને અાનંદ થયો. હું નવો અાવ્યો ત્યારે હું પણ મારી રીતે લેખ બનાવતો અને તે વિકિ. ને યોગ્ય ન હોવાથી ડિલિટ થઇ જતા હતા !! અાપ જોડણી સુધારવા માગતા હો તો ગુજરાતી વિકિ.માં ૨૫૦૦૦+ લેખો અાપની રાહ જોઈ રહ્યાં છે. વ્યક્તિગત રીતે બધાં જ જોડણી શુદ્ધ લખી શકતાં નથી તે હકીકત સ્વીકારવી જ રહીં છતાં વિકિ.માં અાપણે જોડણીશુદ્ધ ગુજરાતીમાં લખવાનો અભિગમ ધરાવીએ છીએ . અહીં જોડણી સુધારવા સિવાય બીજું પણ ઘણું કામ છે જેમાં સૌ મિત્રો પોતાની રીતે નિ:શુલ્ક રીતે પદરના ખર્ચે સહયોગ અાપે છે. અાપનો અાશય સારો હશે પણ રસ્તો સારો નહોતો. છતાં ધવલભાઈનો વ્યવહાર કેટલો સૌજન્યપૂર્ણ છે. હું અહીં પ્રબંધક નથી. ધવલભાઈ અને અશોકભાઇ પ્રબંધક છે. અાપ કહો છો તેવું સત્તાધિશ જેવું કશું નથી પણ વિકિ.ના નિયમો સૌને સરખી રીતે બંધનકર્તા છે. બહુબધાં નિયમો છે અેવું પણ નથી. પાયાના ધારાધોરણો અાપ વાંચી જશો. અાપ સભ્યપાનામાં અાવો લેખ નથી મૂકી શકતાં, હું, કાર્તિકભાઇ, અશોકભાઇ , ધવલભાઈ કે કોઇ મૂકી શકતું નથી.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૪, ૧ ઓકટોબર ૨૦૧૫ (IST) == વિકિ ના પાનાંઓ સાચવવા અંગે == યોગેશભાઈ, ‘ જોડણી સુધારવા 25000+લેખો રાહ જોઈ રહ્યા છે‘ એ વિચાર જ ભૂલભરેલો છે. હેતુ સારો હશે પણ રાહ શુભ કે ભલો નથી. કારણ કે વિકિનો ઇતિહાસ લખાશે અને પાનાં સુધારેલા હશે તો ઇતિહાસ-લેખક્ને અપ્રામાણિક સામગ્રી ઉપલબ્ધ થશે. પાનાં ક્યાંક ઝેરોક્ષ થયેલા પણ હશે અને લેખક્ને હાથ લાગશે તો એ આ અપ્રામાણિકતાની નોંધ પણ લેશે. આવી ઘટના હિતકારી નથી. ‘ઇતિહાસ’ નો પ્રયોગ જે થાય છે એમાં ભૂતકાલના વ્યવહારો તથા ઘટનાઓ જ આવે છે. ‘આસ’ નો અર્થ જ ‘હતું’. તમને જે વિચાર આવ્યો છે તે તો ભૂતકાળના લખાણોને, પ્રત્યક્ષ રૂપમાં ઉપસ્થિત કરવા વાળું જે ત્ત્ત્વ છે તેને, ઉપરથી નીચે લઈ જવાની વાત છે. માટે એ વિચાર જ છોડી દો. એ તમારી પૂંજી છે. આ પૂંજી કેટલી ઉપયોગી છે? અલગ બોલી-વિભાગોમાંથી અને અન્ય તરેહના વ્યક્તિત્વમાંથી આવેલા એ સાધન છે. એ વૈવિધ્યનો લાભ ભાષા-વિજ્ઞાની તથા ઉચ્ચારણ-શાત્રીને પણ મળવાનો . ગુજરાતી જોડણી ઉચ્ચારણ ઉપર આધારિત છે. માટે તો એ બદલાયા કરે છે. આ બદલાવટ અભ્યાસનો વિષય છે; દા. ત. નર્મદ ‘અમે તો જેવા છૈયે એવા છૈયે’ એમ લખતો. (છતાં આપણે એ લખાણ બદલી નાખતા નથી.) આજે આપણે ‘છીએ’ કે ‘છિયે’ એવો પ્રયોગ કરીએ છીએ.આવું એટલા માટે બને છે કે આટલા વર્ષોમાં આપણું ઉચ્ચારણ બદલાયું છે-તે એવી રીતે બદલાયું છે કે જેની આપણને ખબર પણ પડતી નથી. ભાષા- વિજ્ઞાની, ઉચ્ચારણ–શાત્રી, ઇતિહાસ- લેખક ઇત્યાદિને માટે એ સામગ્રી અભ્યાસનો વિષય છે. જો એ ખડી પડેલ નહિ હોય તો જ કામમાં લાગવાની. માટે એને સાચવો. આપણી પાસે પ્રયોગ કરીને કરવા જેવું, વર્ણોનાં ઉચ્ચારણોનો તથા શબ્દોના માળખાનો અને વાક્યમાં શબ્દોના એકબીજા સાથેના સંબંધનો ખ્યાલ આપતું, વિજ્ઞાન નથી, તોપણ મર્મને પકડીને એવું કશું જ નથી રચાયું એમ પણ નથી. જેમ સંદર્ભો આપી અવતરણો આપવા જોઈએ, તે માટે તમારી પાસેની ઉપલબ્ધ સામગ્રી બહુ જ ખપમાં આવે તેમ છે. જે કોઈ એક જ વ્યક્તિ માટે અઘરું ગણાય –મંડળી બેસે તો જ એ સુલભ થઈ શકે. એમ કરવાથી મૂળ સામગ્રી પણ સાચવી શકાય અને હવે પછીનું લખાણ, તમે જે જોડણી શુદ્ધ લખવાના અભિગમની વાત કરો છો તે, પણ સિદ્ધ કરી શકાય.--[[સભ્ય:કડકિયા કૃષ્ણકાંત|કડકિયા કૃષ્ણકાંત]] ([[સભ્યની ચર્ચા:કડકિયા કૃષ્ણકાંત|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૦, ૭ ઓકટોબર ૨૦૧૫ (IST) == વિકિપીડિયા વિશે વિશેષ માહિતી == ભાઈ શ્રી યોગેશ, વિકિ પરિવારમાં આપનું સ્વાગત છે. વિકિ વિશે જરોરી માહિતી પ્રાથમિક સ્વાગત અને મદદ ના પાના માં મળી રહેશે. તે સિવાય આપને જો કોઈ ખાસ માહિતી જોઈએ તો મારો સંપર્ક કરી શકો છો. મારો ઈ મેલ sushant_savla@rediffmail.com આભાર --[[સભ્ય:Sushant savla|sushant]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Sushant savla|talk]]) ૦૯:૪૪, ૧૮ મે ૨૦૧૩ (IST) :યોગેશભાઈ આપે એક લેખ બનાવ્યો તે કોઈ પુસ્તકમાંથી કે બ્લોગમાંથી લીધેલ લાગે છે. જો તેમ હોય તો આ પ્રમાણે બેઠેબેઠું લખાણ લેવું યોગ્ય નથી. તે ક્યા વિષય પર છે તેની પણ ચોખવટ જણાતી નથી. તમે શરૂઆત કરવા મુખપૃષ્ઠ પર જે કેટલાક લેખોની કડીઓ આપી છે તે વાંચી જાવ તેથી તમને લેખ કઈ પ્રમાણે લખવા તેની જાણ થશે. આભાર.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૧:૫૨, ૧૮ મે ૨૦૧૩ (IST) ::સુશાંતભાઇ, આપના સહકાર માટે ખૂબ ખૂબ આભાર. હું મદદ પાનું વાંચું છું. લગભગ પ્રાથમિક તમામ જાણકારી તેમાંથી જ મળી રહેશે. છતાં જરૂર પડે તો આપનો સંપર્ક કરીશ. વ્યોમજી, મેં લેખ લીધો છે તે મારા જ બ્લોગમાંથી મેં જ મુદ્રીત કરેલો લેખ મૂક્યો છે. તે જે પુસ્તકનું લખાણ છે તેનું નામ, આવૃત્તિ, પૃષ્ઠ સંખ્યા નીચે કૌસમાં લખેલા છે. તેના શિર્ષક પરથી જ 'નામસ્મરણનો મહિમા' એ વિષય સ્પષ્ટ થઈ જાય છે. પણ લેખ ક્યા પ્રમાણે લખવા તે મારે વાંચવું પડશે, લેખમાં લખાણ વ્યવસ્થિત ગોઠવાયું નથી તેથી આપને સમજણ પડી નહિ હોય. મારો આ પ્રથમ જ પ્રયાસ જ હોય ક્ષમા કરશો. આભાર સહ. --[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૦૦:૩૧, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) :::મને જાણ છે કે આપ હજુ શરૂઆત જ કરી રહ્યા છો માટે જ આપને મેં આ સંબંધે જાણ કરી. આપ મુખપૃષ્ઠ પર કેટલાક લેખો દેખાય છે તે જોઈ જાવ અથવા તમારો રસનો વિષય જણાવો તો હું તમારા ધ્યાન પર તે વિશે કોઈ સારો લેખ મુકીશ જેથી તમે વધુ સારી રીતે સમજી શકો. તમે લખાણ તમારા બ્લોગ પરથી જ લીધેલ છે તે બરાબર છે પરંતુ લેખ 'નામસ્મરણનો મહિમા' નામના પુસ્તક વિશે છે એવું હું સમજ્યો છું જો બરાબર ન હોય તો સુધારશો. [[સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા]] અને [[ઍલ્કેમિસ્ટ]] ઉદાહરણ છે જો કે તે લેખો હજુ સુધારી શકાય તેમ છે છતાં શરૂઆત માટે તમે આ પ્રમાણે કોઈ પુસ્તકના લેખની શરૂઆત કરી શકો. બેઠું તેમ જ કરવાની જરૂર નથી પરંતુ ફક્ત આઈડિયા માટે.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૧:૪૭, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) ::::વ્યોમભાઇ, આપનો ખૂબ ખૂબ આભાર. લેખ નામસ્મરણ એટલે કે ઇશ્વરનું સ્મરણ અને એના મહિમા વિશે છે. પુસ્તકનું નામ તો જીવનસંદેશ છે (જે લેખની નીચે લખેલું છે).આપે આપ્યા તે ઉદાહરણો અને બીજા સર્ચ દ્વારા શોધીને હું સુધારવાનો પ્રયત્ન કરું છું. ફરી કોઇ મદદની જરૂર પડે તો યોગ્ય સહકાર આપવા નમ્ર વિનંતી.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૧૨:૦૬, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) :{{પત્યું}--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) :::::યોગેશભાઈ, એક બાબત પરત્વે આપનું ધ્યાન દોરવાનું કે અહિં બ્લૉગ પરથી કે અન્ય કોઈ પણ સ્થળેથી બેઠેબેઠું ઉપાડેલું લખાણ મૂકવું યોગ્ય નથી. બ્લૉગ અને વિકિપીડિયા વચ્ચે મૂળભુત તફાવત છે, જેમાં બ્લૉગ એ વૈઅક્તિક વિચારોની રજૂઆતનું માધ્યમ છે જ્યારે વિકિપીડિયા જ્ઞાન માટેના લખાણનું માધ્યમ છે. આ જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરતી વખતે વ્યક્તિ તેમાં તટસ્થતા ઈચ્છે છે, જે બ્લૉગના લખાણમાં સ્વાભાવિક રીતે જ ન હોય કેમકે બ્લૉગ કોઈ એક વ્યક્તિએ પોતાની નજરથી જે તે વિષયની મૂલવણી કરીને લખ્યો હોય. આપે લખેલો પુસ્તક પરિચય વિકિપીડીયાની પરિભાષામાં બંધબેસતો નથી. વધુમાં એ કે અહિં ઉપદેશાત્મક કે ભલામણ કરતા હોઈએ કે કોઈ વિષય/વ્યક્તિની પ્રશક્સ્તિ કરતા હોઈએ તે પ્રકારના લેખોને પણ સ્થાન નથી. આપને વિનંતિ કે અહિંના અન્ય લેખો પહેલા વાંચી જૂઓ અને પછી આપના લખેલા લેખને શીર્ષક સહિત તે મૂજબનો કરો. હાલ પુરતું હું તેમાં ડિલિશન ટેગ મારું છું, જેથી તે રડારમાંથી છટકી ન જાય. આપ તેમાં જરૂરી સુધારા કરી દેશો તો હું તે ટેગ સહર્ષ દૂર કરીશ. વધુ ચર્ચા માટે મારી ચર્ચાનાં પાના પર બેધડક સંપર્ક કરશો.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૩૫, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) ::::::ધવલભાઇ આપની વાત સાચી છે. હું આજે જ મારી અનુકૂળતાના સમયે એમાં સૂધારો કરું છું. ખરેખર તો ત્યારે મને લેખ કેમ બનાવવો તે વિશે પણ કશી માહિતી હતી નહિ, એટલે નિયમો અંગે પણ સ્વાભાવિક રીતે જ માહિતી ન હોય. આ પાનું દૂર કરવામાં આવે તો પણ કશો વાંધો નથી. જોકે હમણા જ મેં લેખ અંગેની નિતી વગેરેનું વાંચન કર્યું છે. બીજું એ કે નામ સ્મરણ એ આધ્યાત્મિક સાધનાનો એક પ્રકાર છે અને આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિનો દ્યોતક છે. તેના વિશે માહિતી તો હોવી જોઇએ. પણ હું તેને વિકિના બંધબેસતા ચોખઠાને અનુરૂપ ફરીથી સુધારું છું. આપના મુશ્કેલી પડી એ માટે ક્ષમા કરશો.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૨૩:૨૪, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) :::::::યોગેશભાઈ, આભાર આપનો અને ક્ષમા માગવાની કોઈ જરૂર નથી, નવા હોઈએ ત્યારે આવું થાય એ સ્વાભાવિક છે. સુંદર વાત એ છે કે તમે નીતિઓથી માહિતગાર થઈ રહ્યા છો અને આ આખી વાતને સમજી શક્યા છો.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૧:૨૬, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) == આ ક્ષેત્રે સ્વાગત == શ્રી યોગેશભાઈ, બ્લૉગ જગતમાંથી અહિં આ ક્ષેત્રમાં આપનું યોગદાન કરવા આવવા બદલ હું આપનું હાર્દિક સ્વાગત કરું છું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૨૮, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) આપનો ખૂબ ખૂબ આભાર ધવલભાઇ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૦૦:૧૫, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) ==[[:નામસ્મરણ મહિમા]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:નામસ્મરણ મહિમા]] has been listed at [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] so that the community can discuss whether it should be kept or not. We would appreciate it if you could go to voice your opinion about this at [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/નામસ્મરણ મહિમા|its entry]].<br/> <small>If you created this image, please note that the fact that it has been proposed for deletion does not necessarily mean that we do not value your kind contribution. It simply means that one person believes that there is some specific problem with it, such as a copyright issue. If the file is up for deletion because it has been superseded by a superior derivative of your work, consider the notion that although the ''file'' may be deleted, your ''hard work'' (which we all greatly appreciate) lives on in the new file.</small><br/> In all cases, please do not take the deletion request personally. It is never intended as such. Thank you! |} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૩૬, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) ==[[:ચર્ચા:મુઘલકાળ]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:ચર્ચા:મુઘલકાળ]] has been listed at [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] so that the community can discuss whether it should be kept or not. We would appreciate it if you could go to voice your opinion about this at [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/ચર્ચા:મુઘલકાળ|its entry]].<br/> <small>If you created this image, please note that the fact that it has been proposed for deletion does not necessarily mean that we do not value your kind contribution. It simply means that one person believes that there is some specific problem with it, such as a copyright issue. If the file is up for deletion because it has been superseded by a superior derivative of your work, consider the notion that although the ''file'' may be deleted, your ''hard work'' (which we all greatly appreciate) lives on in the new file.</small><br/> In all cases, please do not take the deletion request personally. It is never intended as such. Thank you! |} [[સભ્ય:Rahul Bott|Rahul Bott]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Rahul Bott|talk]]) ૧૮:૪૬, ૧૯ મે ૨૦૧૩ (IST) == લાપાળીયા == યોગેશભાઈ તમે લપાળીયા પાનું રદ કરવા વિનંતી કરી છે અને તેને સ્થાને લાપાળીયા નામનું પાનું બનાવી દીધું છે. હવે તમારી સુવિધા માટે એક ધ્યાન દોરવાનું કે જ્યારે પાનાંનું ફક્ત નામ જ બદલવું હોય ત્યારે આ પ્રમાણે કરવાને બદલે જે પાનાનું નામ બદલવું હોય તે ખોલી અને તેમાં ઉપરને ભાગે ઈતિહાસ જુઓની પડખે એક સ્ટાર છે અને તેની અને શોધોની વચ્ચે એક નાનું તીરનું નિશાન છે જેના પર માઉસ પોઈન્ટર લઈ જતાં '''ખસેડો''' એવું એક ઓપ્સન દેખાશે જેના પર ક્લિક કરતાં પાનું ખુલસે જેમાં હાલનાં પાનાં જે નામ પર ખસેડવું હોય તે નવું નામ લખવા જગ્યા અપાશે. ત્યાં નવું નામ લખી અને સાચવો આપી દેવાનું જેથી લેખનું નામ બદલાઈ જશે. ત્યારબાદ જૂના નામવાળું પાનું રીડારેક્ટ થયું હશે તે ખોલીને ત્યાં રદ કરો આપી દેવાનું. આ બાબતે વધુ પ્રશ્ન હોય તો આપ પૂછી શકો છો.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૦:૫૪, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) :આભાર વ્યોમભાઇ. એ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરું છું. કંઇ મુશ્કેલી પડે તો ફરી લખુ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૧૧:૦૧, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) વ્યોમભાઇ, મેં પ્રયત્ન કર્યો પણ ઉપરના ભાગે ઇતિહાસ જુઓની બાજુમાં જે સ્ટાર છે તે અને શોધ બોક્સની વચ્ચે કોઇ જ નાનું તીરનું નિશાન દેખાતું નથી. કદાચ આ સુવિધા પ્રબંધકો માટે જ હશે એવું બની શકે.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૧૧:૦૬, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) ::યોગેશભાઈ, હું પ્રબંધક નથી. તમને વચ્ચે કોઈ વસ્તુ નજરે ચડે છે? કે વચ્ચે કાંઈ જ નથી?--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૭:૦૪, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) :::યોગેશભાઈ તે નિશાન તીરનું નહિ પણ નીચેની દિશા તરફ એક નાનકા ત્રિકોણનું હોય છે. તે નિશાન તમે તમારા સભ્ય નામ સાથે લોગઈન કરશો પછી જ દેખાશે. ( લાગે છે તમે ઈંટરનેટ એક્સપ્લોરર વાપરો છો. મને પણ ઈંટરનેટ્ એક્સપ્લોરરમાં તે ત્રિકોણ દેખાતો નથી) તેને બદલે મોઝીલા ફાયરફોક્સ વાપરશો. ભારતીય ભાષાઓમાં કામ કરવા તે આદર્શ બ્રાઉઝર છે. --[[સભ્ય:Sushant savla|sushant]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Sushant savla|talk]]) ૨૦:૩૯, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) ::::એ ડાઉન એરો કે જૂની કુટંબ નિયોજનની નિશાની જેવો ઉન્ધો ત્રિકોણ બ્રાઉઝર પર નિર્ભર નથી કરતો. હું પણ IE જ વાપરું છું. અહી યોગદાન માટે આપે આપણી પસંદ બદલવાની કોઈ જરૂર નથી. તમને માફક આવતું હોય તે બ્રાઉઝર વાપરી શકો છો. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૦૫, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) :::::આપ જો સ્ટાર જેવા દેખાતા બટનની વાત કરતા હો તો એ દેખાય છે. પણ એ તો આ પાનું તમારી ધ્યાનસૂચીમાં ઉમેરો કે ધ્યાનસૂચીમાંથી કાઢી નાખો એ માટેની સુવિધા આપે છે.ખસેડવા માટે આપ જે કહો છો તેવો ખરે જ કોઇ વિકલ્પ દેખાતો નથી.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૦૦:૨૪, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) ::::::યોગેશભાઈ, તે સ્ટારની બાજુમાં એક વધારાનું ડ્રોપડાઉન મેનુ હોવું જોઈએ, જે તમે હજુ નવા સભ્ય છો તે કારણે નહિ દેખાતું હોય. બીજા શબ્દોમાં કહું તો તમે નવા બનેલા સભ્ય છો એટલે તે સુવિધા તમને ઉપલબ્ધ નથી. અમુક સંખ્યામાં યોગદાન કર્યા બાદ (અથવા નિશ્ચિત સમયમર્યાદા પછી) તે સુવિધા આપને ઉપલબ્ધ થશે. નવા બનેલા સભ્યો વિકિની બધી જ નીતિઓથી વાકેફ ન હોય અને તે કારણે હયાત માળખાને નુકશાન ન થાય તે હેતુથી જ આ પ્રકારની અમુક મર્યાદાઓ મૂકવામાં આવી છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૨:૫૮, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) આભાર ધવલભાઇ. એમ જ હોવું જોઇએ. એ મેનુ મને હજુ સુધી દેખાતું નથી.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૦૮:૪૯, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) :તમને મારી પસંદ એવું છેક ઉપરના ભાગે એક કડી આપેલ હશે; મારી ચર્ચાની બાજુમાં, તેમાં જાવ અને સમુહોના સભ્ય એવું ત્રીજા ક્રમે લખેલ હશે તેની સામે શું લખેલ છે? ફક્ત ''સભ્ય'' કે પછી ''સભ્ય, સ્વયંચલિય માન્ય સભ્ય'' એવું લખેલ છે?--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૦:૫૬, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) વ્યોમભાઇ, સમુહના સભ્યમાં '''સભ્ય''' એવું લખેલું છે.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૧૧:૦૦, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) :તે જ્યારે '''સભ્ય, સ્વયંચલિત માન્ય સભ્ય''' થશે ત્યારે તમને ઉપર ચર્ચેલ નિશાની દેખાશે. આ કેટલાંક યોગદાનો પછી થશે; મોટાભાગે ૫૦નો આંકડો હોય છે અહિં મને યાદ નથી કેટલો છે? પણ તમે ચિંતા કર્યા વિના યોગદાન આપતા રહો તે આપોઆપ થઈ જશે.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૧:૦૫, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) ૫૦ સંપાદનોનો આકડો તો હું થોડા સમયમાં જ પૂરો કરી શકું. જોઇએ શું થાય છે.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૧૧:૧૦, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) આજથી હું સ્વયમચાલીત સભ્યોમાં આવી ગયો છું, હવે ખસેડોનો વિકલ્પ દેખાય છે. મારા દિવસો ૪ અને સંપાદનોની સંખ્યા ૮૦ સુધી થઈ છે. ખરેખર તો આ સુવિધા ૧૦ સંપાદનોમાં જ મળી જાય છે પણ ઓછામાં ઓછા ૪ દિવસ થયા હોવા જોઇએ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૧૧:૨૦, ૨૨ મે ૨૦૧૩ (IST) :વાહ, સરસ...--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૧:૩૨, ૨૨ મે ૨૦૧૩ (IST) આપના પ્રેમભાવ માટે હ્રદયપૂર્વક ધન્યવાદ. ભવિષ્યમાં પણ આ રીતે જ સહકાર આપતા રહેશો એવી વિનંતી.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) == આપના વિષે થોડી વધુ માહિતી== યોગેશભાઈ, આપના પાનામાં આપનું હાલનો વસવટ, ભણતર, કોઈ ખાસ કાર્ય ક્ષેત્રમાં મહારત હોય તો. તે વિષે જણવશો. જેથી કોઈ ખાસ વાતે અટકતા આપનું કાર્ય ક્ષેત્ર હોય તો આપનો સંપર્ક કરી શકાય. અન્ય એક વાત : શું આપ ઈ મેલ લીસ્ટના મેમ્બર બન્યા છો. તે લિસ્ટમાં રજિસ્ટર કરવાથી આપને ગુજરાતી વિકિ કાર્યક્રમોની માહિતી મળતી રહેશે. અને જો આપ પણ કોઈ માહિતી નોંધેલા સભ્યોને પહોંચાડાવા માંગો તો સામૂહીક રીતે પહોંચાડી શકશો. આ મેલિંગ લીસ્ટ માટે અહીં નોંધણી કરી શકશો - '''[https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-gu ગુજરાતી મેઈલિંગ લીસ્ટ]''' --[[સભ્ય:Sushant savla|sushant]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Sushant savla|talk]]) ૨૦:૫૨, ૨૦ મે ૨૦૧૩ (IST) સુશાંતભાઇ હું પાનામાં ફેરફાર કરીને વિગતો ઉમેરું છું. મેલિંગ લિસ્ટમાં તો હું અગાઉથી જ સભ્ય છું.આભાર સહ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૦૦:૨૭, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) == લેખમાં ચિત્રનું ઉમેરણ == યોગેશભાઈ, મારા ધ્યાને ચડ્યું કે તમે હમીરસર લેખમાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છો. અહિં કોઈ પણ ચિત્ર ઉમેરવા માટે પહેલા તે [[commons:|વિકિમીડિયા કોમન્સમાં]] ચડાવવું પડે છે. આ બધી જ માહિતી વારંવાર પૂછાતા સવાલોમાં આપવામાં આવી છે. મારી સલાહ છે કે ઉપર મારા તરફથી મૂકવામાં આવેલા સ્વાગત સંદેશાને જરા ધ્યાનથી વાંચી જાઓ, તેમાં આપેલી એકે-એક કડીઓ પરના લેખો જોઈ જુઓ, તેમ કરવાથી તમને બધી જ પ્રાથમિક માહિતી મળી રહેશે. જો કે ચિત્ર ચડાવવા માટે તમે કોમન્સ પરની [[commons:Special:UploadWizard|આ કડી]] અનુસરશો. અને હા, વિકિ પર આપે જાતે પાડેલા ફોટા જ અપલોડ કરી શકો છો, અન્ય કોઈ વ્યક્તિના ફોટા કે કોઈ વેબસાઇટ પરથી લીધેલા ચિત્રો અહિં અપલોડ કરી શકાતા નથી તે વાતનું ધ્યાન રાખશો. હંમેશની જેમ ફરી એક વખત કહીશ કે, વધુ માહિતી માટે મારો સંપર્ક કરતા ખચકાશો નહિ.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૩:૨૩, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) આભાર ધવલભાઇ..--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૦૮:૫૪, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) == મૂળદાસ == યોગેશભાઈ, મૂળદાસના લેખમાં તમે જે ભજનો અંતે ઉમેર્યા છે તે અહિંથી રદ કરી અને વિકિસ્રોત પર ખસેડો એવી મારી વિનંતી છે. (હું એવું ધારું છું કે આ ભજનો મૂળદાસના જ છે એવી તમને ખાતરી છે)--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૬:૫૯, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) વ્યોમભાઇ, અમુક ભજનો તો વિકિસ્ત્રોતમાં છે જ. એક નથી તે ત્યાં ઉમેરીને અહીંથી ખસેડી નાખુ છું.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૨૨:૦૪, ૨૧ મે ૨૦૧૩ (IST) :ત્યાં હોય તો અહીં રાખવાની જરૂર નથી. અહિં માત્ર કડી આપી શકાય જે હું આપી દઉં છું.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૦૦:૪૫, ૨૨ મે ૨૦૧૩ (IST) == સંદર્ભો == યોગેશભાઈ, તમે નવા લેખો જાત મહેનતે (અન્ય વિકિમાંથી લાવીને નહિ) બનાવી રહ્યા છો તે ખૂબ સરાહનિય કાર્ય છે. કોઈ પણ કાર્યની શરૂઆતમાં જ તો તેને પૂરેપૂરા નીતિનિયમો સાથે કરીએ તો કાર્યમાં કોઈ પણ કચાશ રહેવાની સંભાવના રહેતી નથી. તમે જોયું છે કે પેલા ભાઈ અનેક લેખકોમાં સંદર્ભ ખૂટે છે તે સબબના અને લેખની વિશ્વસનિયતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવતા ઢાંચા ઉમેરે છે. ખરૂં કહું તો તેઓ સાચા છે. કેમકે વિકિપીડિયામાં અસંદર્ભ કોઈ પણ માહિતી મૂકી શકાતી નથી. કેમકે આ સામુહિક યોગદાનનું માધ્યમ છે, કોઈ અહિં કંઈપણ માહિતી મૂકે, તો વાંચકને વિશ્વાસ કેવી રીતે બેસે કે તે લખાણ સાચું છે? અને તે કારણે જ દરેક માહિતી તેના સંદર્ભ સાથે રજૂ કરવાની હોય છે. જેથી વાંચકના મનમાં શંકા જાગે ત્યારે તે સંદર્ભ ચકાસી જૂએ અને તે સંદર્ભ સ્રોતમાં વિશ્વાસ હોય તો લખાણને માને નહિતર અવગણે. તમે મૂકેલી માહિતી માટે તમે સંદર્ભ અંતમાં તો ઉમેરો જ છો, પરંતુ તે સંદર્ભની કિંમત ત્યારે જ છે જ્યારે તે inline ઉમેરવામાં આવ્યા હોય. [[અમદાવાદ#ઇતિહાસ|આ ફકરો જોશો]] તો ખ્યાલ આવશે કે ઇનલાઇન રેફરન્સ એટલે શું. તમે ઉમેરેલા પુસ્તક અને દિવ્ય ભાસ્કરના સંદર્ભો નીચે મૂજબ લખીને લેખમાં યથાસ્થાને ઉમેરવાના છે. નીચેના ઢાંચામાં પુસ્તક અંગેની માહિતીમાં પૂષ્ઠ સંખ્યા, પ્રકાશન વર્ષ, લેખકનું નામ વગેરે તમારે ઉમેરવું પડશે. પણ આ રીતે તૈયાર કરેલા સંદર્ભો ઉમેરતા તમારો લેખ એકદમ પરફેક્ટ બની જશે. <nowiki><ref>{{cite news | url=http://religion.divyabhaskar.co.in/2010/04/30/social-worker-gujarati-saints-926358.html | title=માનવધર્મનાં મંદિરો થકી સમાજને બેઠો કરનારા અનોખા ગુજરાતી સંતો | work=સમાચાર | date=](30/04/2010 | agency=દિવ્ય ભાસ્કર | accessdate=2013-05-25 | author=મણીલાલ એમ. પટેલ | location=અમદાવાદ, ગુજરાત, ભારત}}</ref> <ref>{{cite book | title=ભગતમાં ભગવાન | publisher=હરિઃૐ આશ્રમ, સુરત | author=અજ્ઞાત (અથવા લેખકનું નામ) | year=૨૦૦૦ | location=સુરત, ગુજરાત | pages=૧૨-૧૮}}</ref> </nowiki> મદદની જરૂર પડે તો કહેજો.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૩૧, ૨૫ મે ૨૦૧૩ (IST) :{{પત્યું}} જોઇ જવા વિનંતી.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ::મેં પ્રથમ ફકરામાં જે રીતે ફેરફાર કર્યો છે તે પ્રમાણે બધાનો કરી કાઢો, પછી બીજું કાઈ હશે તો જોઈશું.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૧૧:૨૪, ૨૬ મે ૨૦૧૩ (IST) :::સરસ. આભાર વ્યોમભાઈનો પણ. હું પણ જોઈ લઈશ.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૩૧, ૨૬ મે ૨૦૧૩ (IST) ::::ધવલભાઇ, વ્યોમભાઇએ કહ્યું હતું તે રીતે પણ ફેરફાર કરી નાખ્યો છે. આપ બન્નેના સહકાર અને માર્ગદર્શન માટે આપનો આભારી છું.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) :::::હવે જોઈ જોશો. વારેવારે વપરાતા એક જ સંદર્ભને આ રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે. પરંતુ તમે જ્યારે પહેલી વખત કામ કરતા હોવ ત્યારે બધું જ પરફેક્ટ કરો કે થાય એવી અપેક્ષા રખાય નહિ. તમે જેટલું કર્યું તેટલું ઘણા જૂના સભ્યો હજુ આજે પણ નથી કરી શકતા. એટલે તેને માટે ધન્યવાદ અને અભિનંદન!--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૨૮, ૨૬ મે ૨૦૧૩ (IST) આભાર ધવલભાઇ, ધીરે ધીરે બધું આવડી જશે. જો કે મને જે કંઇ પણ આવડ્યું તેમાં આપનું મોટું યોગદાન છે.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) :ના ભાઈ ના, તમે તમારી ધગશને કારણે શિખ્યા છો. હું સૌથી નબળો શિક્ષક છું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૧:૪૧, ૨૮ મે ૨૦૧૩ (IST) હીરા મુખસે ના કહે કી લાખ અમારા મોલ..--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) == શ્રેણી સુધાર કાર્યક્રમ == શ્રી.યોગેશભાઈ, પ્રથમ તો આપ ઘણું ઉપયોગી કાર્ય કરો છો (અને એ પણ બહુ ઓછા સમયમાં શીખી લઈને) એ બદલ હાર્દિક ધન્યવાદ. હવે મારી વિનંતી; મેં જોયું કે આપે કેટલાંક ગામોમાં (વાગડ પંથકના) શ્રેણી સુધારનું કાર્ય કર્યું. સ_રસ. તો જ્યારે પણ આપ આ પ્રકારે શ્રેણી ઉપર કાર્ય કરો ત્યારે, સાથે સાથે, જે તે લેખમાં જો ઉતરોત્તર ઉપલી શ્રેણીઓ હોવાનું ધ્યાને આવે તો તેને પણ હટાવતા જશો તો એક પંથ દો કાજ જેવું થશે. આપણે એકસાથે બધે જ શ્રેણી સુધારમાં પહોંચી નહિ વળીએ. આપ સમા સૌ મિત્રો જ્યારે અને જે લેખ પર કંઈ સંપાદન કરે ત્યારે જોડે જોડે શ્રેણીઓની વ્યવસ્થા પણ ગોઠવે તો એ કામ પણ સાથે ચાલતું રહે. શ્રેણી વિશે ઉદાહરણથી જણાવું તો : ગામડાનાં લેખમાં "તાલુકો અબક" શ્રેણી સાથે "જિલ્લો અબક" કે "રાજ્ય અબક" શ્રેણી હોય તો એ જિલ્લાની/રાજ્યની શ્રેણી હટાવી દેવી. અર્થાત શ્રેણીવૃક્ષમાં ઉપલી કક્ષાએ આવતી સઘળી શ્રેણી હટાવવી. અગાઉ ઝાઝા લેખ ન હતાં, શ્રેણી વ્યવસ્થા થયેલી ન હતી, તેથી ઘણાં લેખોમાં આવી રીતે ગોટાળાસભર શ્રેણીઓ જોવા મળશે. જે હવે આપણે સૌ, ધ્યાને ચઢતું રહે તેમ, હટાવતા, ગોઠવતા રહીશું. આ માત્ર નમ્ર વિનંતી છે. આપની અનુકૂળતા પ્રમાણે કાર્ય કરશોજી. ધન્યવાદ.--[[:User:Ashok modhvadia|<b><font color="magenta">અશોક મોઢવાડીયા</font></b>]]^{[[:User_talk:Ashok modhvadia|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Ashok modhvadia|યોગદાન]]} ૧૫:૨૫, ૧ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ::આભાર અશોકભાઇ. વાગડના ગામડાઓના લેખોમાં મેં જોયુ ત્યારે તેમાં ગુજરાતના ગામો, અબક તાલુકો અને અબક જિલ્લો એ બધી જ શ્રેણી હતી. આપ જે કહો છો તે મુજબ ગામડાના લેખોમાં તાલુકાની જ શ્રેણી રાખવાની જિલ્લાની કે રાજ્યની તેમાં હોય તો હટાવી દેવી. આ જ રીતે તાલુકામાં અબક જિલ્લાના તાલુકાઓ વાળી રાખવાની અને જિલ્લાના લેખોમાં ગુજરાતની શ્રેણી રાખવાની; બરાબરને ? મારે સમજવામાં કંઇ ભૂલ હોય તો જણાવશો. અન્ય સંપાદનોની સાથે સાથે હું આ કાર્ય પણ કરતો રહીશ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|talk]]) ૨૨:૪૫, ૧ જૂન ૨૦૧૩ (IST) :::વાહ ! જો કે હું ’સમજાવવામાં’ થોડો નબળો છું ! પણ આપ ખરી બાબત સમજી ગયા. એમ જ ઉતરોત્તર શ્રેણી ગોઠવવાની છે. આપનો સહકાર અમુલ્ય છે. હાર્દિક આભાર.--[[:User:Ashok modhvadia|<b><font color="magenta">અશોક મોઢવાડીયા</font></b>]]^{[[:User_talk:Ashok modhvadia|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Ashok modhvadia|યોગદાન]]} ૧૬:૩૩, ૪ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ::::એક નમ્ર સૂચન, દરેક ગામડાનાં લેખમાં આપણે શ્રેણી "ગુજરાતનાં ગામો" રહેવા દઈએ છીએ. (એનાથી ગામડાંઓની સંપૂર્ણ યાદી એક જગ્યાએ તૈયાર થશે.) (આ પ્રમાણે જ ’શહેરો અને નગરો’ વાળી શ્રેણી પણ કાર્યરત છે.) આટલો સુધારો ધ્યાને લેશોજી. આભાર.--[[:User:Ashok modhvadia|<b><font color="magenta">અશોક મોઢવાડીયા</font></b>]]^{[[:User_talk:Ashok modhvadia|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Ashok modhvadia|યોગદાન]]} ૧૭:૦૫, ૪ જૂન ૨૦૧૩ (IST) :::ભલે અશોકભાઇ, તો જે ગામમાં આ શ્રેણી દૂર કરી હે ત્યાં ફરી ઉમેરી દઇશ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૭, ૪ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ==અભિનંદન== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Original Barnstar Hires.png|100px|link=]]|[[File:Original Barnstar.png|100px|link=]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''અભૂતપૂર્વ નવોદિત બાર્નસ્ટાર''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | યોગેશભાઈ, ખૂબ જ ટૂંક જ સમયમાં વિકિપીડિયાની મુક્ત વિચારસરણીને અનુસરીને અહીં અમૂલ્ય યોગદાન આપવા બદલ આપનો ખૂબ આભાર. ગુજરાતી વિકીપીડિયાને આપના સંપાદનનો સહયોગ મળતો રહે તે જ અભ્યર્થના --[[User:Sam.ldite| સમકિત]] ^{([[User talk:Sam.ldite|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Sam.ldite|યોગદાન]])} ૦૯:૫૫, ૫ જૂન ૨૦૧૩ (IST) |} ::અરે વાહ ! ખૂબ ખૂબ આભાર સમકિતભાઇ.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૧૦:૦૦, ૫ જૂન ૨૦૧૩ (IST) :::અને આ સન્માનમાં અમે પણ સાથ પુરાવીએ છીએ. યોગેશભાઈનું યોગદાન ખરે જ સન્માનને યોગ્ય છે. ઘણું સરસ કાર્ય. સમકિતભાઈનો પણ આભાર.--[[:User:Ashok modhvadia|<b><font color="magenta">અશોક મોઢવાડીયા</font></b>]]^{[[:User_talk:Ashok modhvadia|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Ashok modhvadia|યોગદાન]]} ૧૫:૪૨, ૫ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ::::આભાર અશોકભાઇ, મને પ્રોત્સાહન આપવા માટે. આપનો સહકાર મળતો રહેશે તો આ કાર્ય આમ જ ચાલુ રહેશે.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૫, ૫ જૂન ૨૦૧૩ (IST) :::::હું પણ સમકિતભાઈ અને અશોકભાઈ સાથે સૂર પુરાવું. અભિનંદન યોગેશભાઈ!--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૪:૧૫, ૬ જૂન ૨૦૧૩ (IST) :::::હું તો ધન્ય ધન્ય થઈ ગયો ! આભાર ધવલભાઇ-[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૧૧:૦૧, ૬ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ::::::યોગેશભાઈ મોડેથી મારા પણ સૂરનો અન્યોના સૂરમાં સાથ સમજવો પછી ભલે તે પંચમ સૂર હોય.--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૨૦:૦૮, ૭ જૂન ૨૦૧૩ (IST) :::::::વ્યોમભાઇ, જે સૂર પ્રેમથી પ્રેરાઇને નીકળતો હોય તે પંચમ સૂર થોડો જ હોય. હા, કદાચ સાત સૂરોમાં તે ન પણ આવે પણ પ્રેમનો સૂર જ સાચો સૂર છે. આપની લાગણી માટે આભારી છું.--[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૧, ૭ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ::::::::હમમમ્.....સરસ....--[[સભ્ય:Vyom25|Vyom25]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vyom25|talk]]) ૨૧:૪૪, ૭ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ::::::::આ જુઓઃ[[File:Smiley2.svg|thumb|Smiley2]] --[[સભ્ય:યોગેશ કવીશ્વર|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:યોગેશ કવીશ્વર|ચર્ચા]]) ૨૨:૩૯, ૭ જૂન ૨૦૧૩ (IST) ==Restoring links that do not work== Not one of these links works [[અતિસાર#.E0.AA.AC.E0.AA.BE.E0.AA.B9.E0.AA.B0.E0.AB.80_.E0.AA.95.E0.AA.A1.E0.AB.80.E0.AA.93]]. Unsure why you restored them? [[સભ્ય:Doc James|Doc James]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Doc James|ચર્ચા]]) ૧૨:૦૫, ૧૫ ઓકટોબર ૨૦૧૫ (IST) == શ્રેણી ચર્ચા == ==== Category:શ્રેણી:કાઠિયાવાડ ==== :* {{lc|શ્રેણી:કાઠિયાવાડ}} '''દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ'''<br /> :'''કારણ:''' કારણ જરુરી. [[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૮:૩૦, ૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ (IST) == જાહેર વિજ્ઞપ્તિ == ભાઈ શ્રી યોગેશભાઈ, આપને ચેતવણીને બદલે વિનંતિ કરી રહ્યો છું કે તમે જે કોઈ ફેરફાર કરો તેના પરિણામો જોઈ લો. પરિણામ જોયા પછી લાગે કે તે ફેરફાને ણે ન થયું છે તો મહેરબાની કરીને તમારા ફેરફારો રિવર્ટ કરો. આજકાલ તમે જે કામો કરી રહ્યા છો તેને કારણે અન્યોની મહેનત અકારણે વધી રહી છે. તમારા જેવા જૂના, અનુભવી અને ઉત્સાહી સભ્ય પાસેથી આટલી આશા રાખવું ગેરવ્યાજબી નહિ જ ગણાય. બીજી વાત કે AWB કે એવા કોઈપણ ઓટોમેટેડ ટૂલનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તેવા ફેરફારો વિષે ચર્ચા કરી લો અને સહમતિ સધાય પછી જ ફેરફાર કરવા, ક્યાંક એવું ન થાય કે તમે કરેલા ફેરફારો ભાંગફોડ ગણાવા લાગે અને તમારા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો વારો આવે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૪૫, ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ (IST) :{{Ping|Dsvyas}} આભાર ધવલભાઇ, આપને પડેલી અગવડતા માટે ક્ષમા ચાહુ છું.--[[સભ્ય:YmKavishwar|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:YmKavishwar|ચર્ચા]]) ૨૦:૨૨, ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ (IST) ==[[:ઇંફાલ]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:ઇંફાલ]] ની નોંધણી [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] પર થયેલી છે એટલે સૌ વિકિમિત્રો તેને રાખવા કે હટાવવા વિશે ચર્ચા કરશે. જો તમે [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/ઇંફાલ|તેની નોંધણી]]ના પાને જઈ અને તમારૂં મંતવ્ય જણાવશો તો અમે તેની યોગ્ય મુલવણી કરી શકીશું.<br/> <small>જો તમે આ લેખ કે ચિત્ર બનાવ્યું હોય તો, કૃપયા એ વાસ્તવિકતાની નોંધ લો કે આની દૂર કરવા માટેની નોંધણી થયાનો અર્થ એવો નથી કે અમને તમારા સદ્ભાવપૂર્ણ સહયોગની કદર નથી. તેનો સરળ અર્થ એટલો જ છે કે કોઈ એક વ્યક્તિ એમ માને છે કે આમાં કોઈક ચોક્કસ, જેમ કે પ્રકાશનાધિકાર વગેરે જેવી, સમસ્યા છે. જો આ વિષયનો અન્ય લેખ અહીં હાજર હોવાને કારણે આ લેખ દૂર કરાતો હશે તો, તમારી ''મહેનત'' (જેની અમે સૌ ખૂબ જ કદર કરીએ છીએ) એળે નહિ જાય. એનો ઉપસ્થિત લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવેશ કરાશે.</small><br/> સઘળી અવસ્થામાં, કૃપયા આ દૂર કરવાની વિનંતીને અંગતપણે ન લેશો. આ જરાય એવા હેતુપૂર્વક કરેલું નથી. ધન્યવાદ ! |} [[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૧:૨૬, ૧૧ મે ૨૦૧૬ (IST) == પાનું ખસેડતાં.. == .. તમે સાથે-સાથ ચર્ચા પાનું પણ ખસેડી શકો છો. આ માટે પાનું ખસેડવાનાં ફોર્મમાં નીચે એક ચેક-બોક્સની સુવિધા જોવા વિનંતી છે (જેથી તમારે બે ફેરફારો ન કરવા પડે). --[[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૨૧:૧૨, ૧૧ મે ૨૦૧૬ (IST) :હા કાર્તિકભાઇ, કદાચ ઉતાવળમાં એ રહી ગયું હશે. આભાર સહ...-[[સભ્ય:YmKavishwar|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:YmKavishwar|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૬, ૧૧ મે ૨૦૧૬ (IST) ==પ્રબંધક બાબતે== યોગેશભાઈ, તમે જો વિકિપીડિયા પર કોઈ યોગદાન ન કરવાના હોય તો અમે એક સક્રિય સભ્ય ગુમાવ્યાનો રંજ થશે. આથી તમને પ્રબંધક તરીકેના હક ના મળ્યા એ બદલ દુઃખી થયા વગર યોગદાન કરતા રેહશો. મેં મારો મત એટલા માટે નથી આપ્યો કારણકે હું સમર્થન કે વિરોધ બેય પક્ષે નથી. પ્રબંધકો ધરવા જેટલા સક્રિય ન હોય એ બાબતે સહમત પણ એટલા માત્રથી આપને પ્રબંધક ન બનાવી શકાય. મારું મંતવ્ય એ છે કે પ્રબંધકોને આપ એટલું બધું કામ સોંપો કે એ થાકીને તમને જ પ્રબંધક બનાવી દે. :) બીજી વાત, પ્રબંધક બનવા માટે મેં સમર્થન ન કરવાનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે પ્રબંધક હોવા માટે સૌથી અગત્યનું છે ખુબ જ શાંતિથી અકળાયા વગર સભ્યો સાથે કામ પાડવું અને ખંતથી કામ કરવું. પ્રબંધકો બ્લોક કે અન્ય ઘણું કરી શકે છે એથી એમનો સ્વભાવ શાંત હોવો જરૂરી છે. આપ ખુબ જલ્દીથી અકળાઈ જાવ છો, ખંતપૂર્વક કામ કરવા છતાં વારે વારે વિકિપીડિયા છોડી દેવાનું કહો છો અને બીજા સભ્યોનો હજુ વિશ્વાસ જીતી શક્યા નથી. આ જ બાબતો આપને પ્રબંધક બનતા રોકે છે. જો આપણી ઈચ્છા મુજબ ના થાય તો મન શાંત રાખી જે કામ શક્ય છે તેના પર ફોકસ કરવું એવું હું માનું છું. આ હજુ યોગદાન કરતા રહો અને પ્રબંધકોને ઘણું કામ બતાવતા રહો, મન શાંત રાખી બીજાઓનો વિશ્વાસ જીતો. આશા રાખું છું કે મારી વાત આપને ગમે. :) --[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૦, ૧૬ મે ૨૦૧૬ (IST) ==[[:વિકિપીડિયા:નાકમાં વટાણાનાં દાણા ન નાખતા]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:વિકિપીડિયા:નાકમાં વટાણાનાં દાણા ન નાખતા]] ની નોંધણી [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] પર થયેલી છે એટલે સૌ વિકિમિત્રો તેને રાખવા કે હટાવવા વિશે ચર્ચા કરશે. જો તમે [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/વિકિપીડિયા:નાકમાં વટાણાનાં દાણા ન નાખતા|તેની નોંધણી]]ના પાને જઈ અને તમારૂં મંતવ્ય જણાવશો તો અમે તેની યોગ્ય મુલવણી કરી શકીશું.<br/> <small>જો તમે આ લેખ કે ચિત્ર બનાવ્યું હોય તો, કૃપયા એ વાસ્તવિકતાની નોંધ લો કે આની દૂર કરવા માટેની નોંધણી થયાનો અર્થ એવો નથી કે અમને તમારા સદ્ભાવપૂર્ણ સહયોગની કદર નથી. તેનો સરળ અર્થ એટલો જ છે કે કોઈ એક વ્યક્તિ એમ માને છે કે આમાં કોઈક ચોક્કસ, જેમ કે પ્રકાશનાધિકાર વગેરે જેવી, સમસ્યા છે. જો આ વિષયનો અન્ય લેખ અહીં હાજર હોવાને કારણે આ લેખ દૂર કરાતો હશે તો, તમારી ''મહેનત'' (જેની અમે સૌ ખૂબ જ કદર કરીએ છીએ) એળે નહિ જાય. એનો ઉપસ્થિત લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવેશ કરાશે.</small><br/> સઘળી અવસ્થામાં, કૃપયા આ દૂર કરવાની વિનંતીને અંગતપણે ન લેશો. આ જરાય એવા હેતુપૂર્વક કરેલું નથી. ધન્યવાદ ! |} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૩:૫૧, ૧૭ મે ૨૦૧૬ (IST) == Rio Olympics Edit-a-thon == Dear Friends & Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''. The Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute. For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] <small>(sent using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૨૩, ૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬ (IST), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])</small> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&oldid=15842813 --> Aaryavarta sirji please become active on Gujarati Wiki again. Plss don't desert your mother toungue for hindi. --[[સભ્ય:મિંકી ભટ્ટ|મિંકી ભટ્ટ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:મિંકી ભટ્ટ|ચર્ચા]]) ૨૩:૦૫, ૨૭ જૂન ૨૦૧૭ (IST) :{{Ping|મિંકી ભટ્ટ}} મહોદય, ધન્યવાદ. હું અવશ્ય સક્રિય રહીશ.--[[સભ્ય:आर्यावर्त|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:आर्यावर्त|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૬, ૨૭ જૂન ૨૦૧૭ (IST) == The Hinduism Barnstar == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Hindu Barnstar.svg|100px]]|[[File:HinduBarnstar4a.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Hinduism Award''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | હિન્દુત્વ અને સંસ્કૃતિ સંલગ્ન લેખો પરના સુંદર સંપાદનો બદલ સાભાર. [[:User:Ashok modhvadia|<b><font color="magenta">અશોક મોઢવાડીયા</font></b>]]^{[[:User_talk:Ashok modhvadia|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Ashok modhvadia|યોગદાન]]} ૦૦:૫૨, ૩૦ જુલાઇ ૨૦૧૭ (IST) |} :આભાર અશોકભાઇ :)--[[સભ્ય:आर्यावर्त|आर्यावर्त]] ([[સભ્યની ચર્ચા:आर्यावर्त|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૬, ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭ (IST) == નમસ્તે અર્યાંવાર્તા == આશા છે કે તમે સારા છો, હું ઓશો વિકિપિડિયા પૃષ્ઠ શરૂ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યો હતો. હું ગુજરાતી સંપાદન મા નવો છું તે માટે તમારા મારગદર્શન ની વિનંતી છે [[સભ્ય:Accesscrawl|Accesscrawl]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Accesscrawl|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૭, ૧૮ જુલાઇ ૨૦૧૮ (IST) :[[સભ્ય:Accesscrawl|Accesscrawl]], આપનું સ્વાગત છે. શું આપ ગુજરાતી ભાષા જાણો છો? કેમ કે આપે જે સંદેશ લખ્યો છે તે મશીની અનુવાદ છે. આમ છતાં આપ લેખ બનાવી શકો છો. સુધારવામાં હું અવશ્ય મદદ કરીશ. --[[સભ્ય:आर्यावर्त|आर्यावर्त]] ([[સભ્યની ચર્ચા:आर्यावर्त|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૫, ૧૯ જુલાઇ ૨૦૧૮ (IST) ::{{ping|आर्यावर्त}} ગુજરાતી મ્હારી માતૃભાષા નથી, પણ હું ગુજરાતી સમજી શકું છું.. લખવા મા થોડીક સમસ્યા છે, પણ એ માટે તમારી મદદ લેઈસ [[સભ્ય:Accesscrawl|Accesscrawl]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Accesscrawl|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૧૯ જુલાઇ ૨૦૧૮ (IST) :::Welcome to Gujarati Wikipedia. Please don't use 100% Machine Translation when you create new article in guwiki. Start with small edits and stay here, get familiar and ask for help! :) --[[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૯:૪૫, ૧૯ જુલાઇ ૨૦૧૮ (IST) ==[[:અરીશફા ખાન]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:અરીશફા ખાન]] ની નોંધણી [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] પર થયેલી છે એટલે સૌ વિકિમિત્રો તેને રાખવા કે હટાવવા વિશે ચર્ચા કરશે. જો તમે [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/અરીશફા ખાન|તેની નોંધણી]]ના પાને જઈ અને તમારૂં મંતવ્ય જણાવશો તો અમે તેની યોગ્ય મુલવણી કરી શકીશું.<br/> <small>જો તમે આ લેખ કે ચિત્ર બનાવ્યું હોય તો, કૃપયા એ વાસ્તવિકતાની નોંધ લો કે આની દૂર કરવા માટેની નોંધણી થયાનો અર્થ એવો નથી કે અમને તમારા સદ્ભાવપૂર્ણ સહયોગની કદર નથી. તેનો સરળ અર્થ એટલો જ છે કે કોઈ એક વ્યક્તિ એમ માને છે કે આમાં કોઈક ચોક્કસ, જેમ કે પ્રકાશનાધિકાર વગેરે જેવી, સમસ્યા છે. જો આ વિષયનો અન્ય લેખ અહીં હાજર હોવાને કારણે આ લેખ દૂર કરાતો હશે તો, તમારી ''મહેનત'' (જેની અમે સૌ ખૂબ જ કદર કરીએ છીએ) એળે નહિ જાય. એનો ઉપસ્થિત લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવેશ કરાશે.</small><br/> સઘળી અવસ્થામાં, કૃપયા આ દૂર કરવાની વિનંતીને અંગતપણે ન લેશો. આ જરાય એવા હેતુપૂર્વક કરેલું નથી. ધન્યવાદ ! |} [[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૦૮:૨૭, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૦ (IST) == તમારા વિકિપીડિયાને વધુ સમૃદ્ધ બનાવવા માટે આવનારી સંશોધન પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈને અમને મદદ કરો == પ્રિય {{ping|user:आर्यावर्त}}, વિકિપીડિયામાં તમારા મહત્વના યોગદાનો માટે આભાર! તમારા વિકિપીડિયાને વધુ સમૃદ્ધ બનાવવા માટે આવનારી સંશોધન પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈને અમને મદદ કરો. આ તક માટે વધુ જાણવા માટે, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb કેટલાંક પ્રશ્નોનો જવાબ આપો] અને અમે યોગ્ય ઉમેદવારોને મોજણી કરવા માટે સંપર્ક કરીશું. આભાર, [[સભ્ય:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:BGerdemann (WMF)|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૨, ૨૮ જુલાઇ ૨૦૨૦ (IST) આ મોજણી અન્ય સેવા વડે કરવામાં આવશે, જે વધારાની શરતોને આધીન છે. અંગતતા અને માહિતીને સાચવવાની શરતો માટે, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view મોજણીનું અંગતતા લખાણ] જુઓ. ==[[:ઢાંચો:વિકિપીડિયા સમાચાર]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:ઢાંચો:વિકિપીડિયા સમાચાર]] ની નોંધણી [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] પર થયેલી છે એટલે સૌ વિકિમિત્રો તેને રાખવા કે હટાવવા વિશે ચર્ચા કરશે. જો તમે [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/ઢાંચો:વિકિપીડિયા સમાચાર|તેની નોંધણી]]ના પાને જઈ અને તમારૂં મંતવ્ય જણાવશો તો અમે તેની યોગ્ય મુલવણી કરી શકીશું.<br/> <small>જો તમે આ લેખ કે ચિત્ર બનાવ્યું હોય તો, કૃપયા એ વાસ્તવિકતાની નોંધ લો કે આની દૂર કરવા માટેની નોંધણી થયાનો અર્થ એવો નથી કે અમને તમારા સદ્ભાવપૂર્ણ સહયોગની કદર નથી. તેનો સરળ અર્થ એટલો જ છે કે કોઈ એક વ્યક્તિ એમ માને છે કે આમાં કોઈક ચોક્કસ, જેમ કે પ્રકાશનાધિકાર વગેરે જેવી, સમસ્યા છે. જો આ વિષયનો અન્ય લેખ અહીં હાજર હોવાને કારણે આ લેખ દૂર કરાતો હશે તો, તમારી ''મહેનત'' (જેની અમે સૌ ખૂબ જ કદર કરીએ છીએ) એળે નહિ જાય. એનો ઉપસ્થિત લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવેશ કરાશે.</small><br/> સઘળી અવસ્થામાં, કૃપયા આ દૂર કરવાની વિનંતીને અંગતપણે ન લેશો. આ જરાય એવા હેતુપૂર્વક કરેલું નથી. ધન્યવાદ ! |} [[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૮:૦૩, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૦ (IST) ==[[:વિકિપીડિયા:નાકમાં વટાણાનાં દાણા ન નાખતા/ઓ બાપ રે]]== {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #777; background-color: #F1F1DE" |- | '''દૂર કરવા વિનંતી''' || [[:વિકિપીડિયા:નાકમાં વટાણાનાં દાણા ન નાખતા/ઓ બાપ રે]] ની નોંધણી [[વિકિપીડિયા:દૂર કરવા વિનંતી]] પર થયેલી છે એટલે સૌ વિકિમિત્રો તેને રાખવા કે હટાવવા વિશે ચર્ચા કરશે. જો તમે [[Project:દૂર કરવા વિનંતી/વિકિપીડિયા:નાકમાં વટાણાનાં દાણા ન નાખતા/ઓ બાપ રે|તેની નોંધણી]]ના પાને જઈ અને તમારૂં મંતવ્ય જણાવશો તો અમે તેની યોગ્ય મુલવણી કરી શકીશું.<br/> <small>જો તમે આ લેખ કે ચિત્ર બનાવ્યું હોય તો, કૃપયા એ વાસ્તવિકતાની નોંધ લો કે આની દૂર કરવા માટેની નોંધણી થયાનો અર્થ એવો નથી કે અમને તમારા સદ્ભાવપૂર્ણ સહયોગની કદર નથી. તેનો સરળ અર્થ એટલો જ છે કે કોઈ એક વ્યક્તિ એમ માને છે કે આમાં કોઈક ચોક્કસ, જેમ કે પ્રકાશનાધિકાર વગેરે જેવી, સમસ્યા છે. જો આ વિષયનો અન્ય લેખ અહીં હાજર હોવાને કારણે આ લેખ દૂર કરાતો હશે તો, તમારી ''મહેનત'' (જેની અમે સૌ ખૂબ જ કદર કરીએ છીએ) એળે નહિ જાય. એનો ઉપસ્થિત લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવેશ કરાશે.</small><br/> સઘળી અવસ્થામાં, કૃપયા આ દૂર કરવાની વિનંતીને અંગતપણે ન લેશો. આ જરાય એવા હેતુપૂર્વક કરેલું નથી. ધન્યવાદ ! |} [[User:KartikMistry|કાર્તિક મિસ્ત્રી]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૦:૪૧, ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૦ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૫૦, ૨૦ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> himq2ehpdsl4lvj5ge46w4lctmhtsw2 0 67950 901065 840017 2026-05-20T13:57:14Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901065 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Indian-pickle.jpg|thumb|150x150px|ભારતીય મિશ્ર અથાણું]] [[Image:Mangopickle.jpg|thumb|right|150px|કેરીનું અથાણુંં]] '''અથાણું''' કે '''અથાણાં''' એ ભારતીય અને ગુજરાતી ભોજનનું એક ખાસ અંગ છે. અથાણાંં મોટા ભાગે ફળ અને [[શાકભાજી]]ને, [[તેલ]] અથવા [[લીંબુ]] કે અન્ય ખાટાં પાણી, મીઠું(લવણ) અને વિવિધ મસાલાઓના ઉપયોગ વડે, આખું વર્ષ સાચવી રાખવાની એક પ્રક્રિયા છે. ઘરે બનતા અથાણાં [[ઉનાળો|ઉનાળા]]માં બનાવાય છે, તેને લાંબો સમય સુધી સૂર્યનાં તાપમાં સુકવવામાં આવે છે. ત્યાર પછી કાચ અથવા ચીનાઈ માટીની હવાચુસ્ત બરણીમાં ભરી સાચવવામાં આવે છે. અથાણાઓમાં રહેલ ખટાશનો અમ્લિય ગુણ તેમાં [[જીવાણુ]]ઓને થતાંં રોકે છે અને તેલ તેના સંરક્ષક (preservative) તરીકે કાર્ય કરે છે. અથાણાંં ભેજરહિત વાતાવરણમાં લાંબો સમય તાજા અને સુવાસિત રહે છે. ધંધાદારી અથાણાંં બનાવનાર 'સાઇટ્રિક એસિડ' ([[:en:Citric acid|Citric acid]]) અને 'સોડિયમ બેન્ઝોએટ' ([[:en:Sodium benzoate|Sodium benzoate]])નો ઉપયોગ સંરક્ષક તરીકે કરે છે. [[ભારત]]માં વિવિધ પ્રદેશોમાં વિવિધ રીતે અથાણાંં બનાવવામાં આવે છે, તેલ અને મસાલાઓ પણ અલગ અલગ પ્રકારનાં વાપરવામાં આવે છે. જેને કારણે ભારતમાં અથાણાઓમાં સ્વાદ અને સુગંધનું ઘણું વૈવિધ્ય જોવા મળે છે. == વિવિધ નામ == [[હિન્દી]], બંગાળી, અસામી, પંજાબી, ઉર્દુ અને સિન્ધી ભાષાઓમાં આ ભોજન પદાર્થ ''અચાર'' શબ્દથી પ્રચલિત છે. ગુજરાતી, કોંકણી અને મરાઠી ભાષાઓમાં આ ભોજન પદાર્થ ''અથાણું'' અને ''લોણચે''ના શબ્દોથી પ્રચલિત છે. ==ગુજરાતી અથાણાંં== * કેરીનું અથાણું * લીંબુનું અથાણું * ગરમરનું અથાણું * ગુંદાનું અથાણું * આંબળાનું અથાણું * ગાજરનું અથાણું == આ પણ જુઓ == * [[છૂંદો]] * [[મુરબ્બો]] * [[લીંબુનું અથાણું]] == સંદર્ભો == {{Reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== *[http://indianfoodsco.com/Submit/Pickles.htm ભારતીય અથાણાઓ વિશે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118104811/http://www.indianfoodsco.com/Submit/Pickles.htm |date=2010-01-18 }} *[http://www.numkitchen.com/chutney.htm અથાણા બનાવવાની રીત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913182705/http://www.numkitchen.com/chutney.htm |date=2009-09-13 }} *[http://www.indianfoodforever.com/pickles/index.html ભારતીય અથાણા બનાવવાની રીત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109045223/http://www.indianfoodforever.com/pickles/index.html |date=2010-01-09 }} *[http://www.awesomecuisine.com/categories/Vegetarian/Pickles/ પારંપારીક ભારતીય અથાણાઓ] *[http://www.pickles-and-spices.com/index.html મલેશિયન અથાણાઓ બનાવવાની રીત] {{સબસ્ટબ}} [[Category:ગુજરાતી ભોજન]] [[શ્રેણી:અથાણાં]] 67gugrkrukkrauili887wydykguemoy 10 69141 901076 828981 2026-05-21T05:35:07Z Nizil Shah 955 /* સંદર્ભો */ 901076 wikitext text/x-wiki == સંદર્ભો == {{સંદર્ભયાદી}} ==બાહ્ય કડીઓ== * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 5icoztpzldydcagvhjxut2smm4k0qxu 901077 901076 2026-05-21T05:35:34Z Nizil Shah 955 /* ઉપયોગ */ 901077 wikitext text/x-wiki == સંદર્ભો == {{સંદર્ભયાદી}} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ln4wenrzaf04ovtevyou4wa6sy0zkpp 0 71500 901070 893577 2026-05-20T17:06:12Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901070 wikitext text/x-wiki '''ઇશોપનિષદ''' [[યજુર્વેદ|શુક્લ યજુર્વેદનું]] એક ઉપનિષદ છે. આ ઉપનિષદ પોતાના નાનકડા કલેવરના કારણે અન્ય ઉપનિષદોની વચ્ચે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. આમાં કોઇ કથા-વાર્તા નથી માત્ર આત્મવર્ણન છે. આ ઉપનિષદના પ્રથમ શ્લોક ''ईशावास्यमिदंसर्वंयत्किंच जगत्यां-जगत…'' થી અઢારમાં શ્લોક ''अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विध्वानि देव वयुनानि विद्वान्…'' સુધી દરેક શબ્દોમાં બ્રહ્મવર્ણન, ઉપાસના, પ્રાર્થના વગેરે ઝંકૃત થાય છે. આ ઉપનિષદનો એક જ શ્વર છે— બ્રહ્મ, જ્ઞાન, આત્મ-જ્ઞાન. == પરિચય == અદ્ભુત કલેવર ધરાવતા આ ઉપનિષદમાં ઇશ્વર સર્વનિર્માતા હોવાની વાત કરવામાં આવી છે અને સમસ્ત બ્રહ્માંડના માલિક તરફ્ અંગૂલિનિર્દેશ કરવામાં આવ્યો છે. સાત્વિક જીવનશૈલીની વાત કરીને અન્ય ધન પર દૃષ્ટિ ન કરવા જણાવાયું છે. આ જગતમાં રહેવા છતાં નિ:સંગ ભાવે જીવન વ્યતિત કરવાનો માર્ગ તેમાં બતાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં 'અસુર્યા' નામના લોકનીએ વાત આવે છે. અસુર્યા એટલે કે સૂર્યથી રહિત લોક. જ્યાં સૂર્યના કિરણો કદી પણ પહોંચી શકતા નથી, જે ગાઢ અંધકારથી ભરેલો છે તે અર્થાત ગર્ભનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપનિષદમાં કહેવાયું છે કે જે લોકો આત્માને પોતાના 'સ્વ'ને ઓળખતા નથી. આત્માને ઠુકરાવે છે, નકારે છે અને આ રીતે આત્માનો અસ્વીકાર કરીને પૂરું જીવન વિતાવે છે તેઓને મૃત્યુ પછી એ જ અંધકારભર્યો લોક-મતલબ અસૂર્યા લોક-ગર્ભમાં જવું પડે છે. જ્યાં સુધી આત્માનો સાક્ષાત્કાર ન થાય ત્યાં સુધી ફરી ફરી જન્મ લેવો પડે છે. આ રીતે આ ઉપનિષદમાં ઇશ્વરને સર્વનિર્માતા અને પોતાને નિમિત્ત માત્ર માનીને જીવન જીવવાનો ઇશારો કરવામાં આવ્યો છે, તો બીજી તરફ આત્માને ન ભૂલવાનું પણ કહેવામાં આવ્યું છે. ત્યાર પછી આત્મતત્વને નિરુપિત કરાયુ છે કે એ અચલ છે, સાથે સાથે મનથી પણ વધુ ઝડપે ગતિ કરનાર છે. આ આત્મ(બ્રહ્મ) બધી જ ઇન્દ્રીયો કરતાં સૌથી વધુ તેજ છે. == સંદર્ભ == == બાહ્ય કડીઓ == * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदों ने आत्मनिरीक्षण का मार्ग बताया] === મૂળ ગ્રંથ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी में अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === ભાષાંતર === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदों का हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[શ્રેણી:તત્ત્વજ્ઞાન]] [[શ્રેણી:વેદ]] [[શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ]] t5evp1s5omzczfxg4eas1b8cc07pi2l 10 124981 901091 886369 2025-12-13T15:43:44Z en>Anomie 0 Update to reduce differences in behavior between {{reflist}} and <references/>. See talk. Note, if this breaks some custom styles you have, likely they were already broken with <references/> and you should take this opportunity to update them. 901091 sanitized-css text/css /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 0y79vyw9wqc26bp1ubg1khshuusjvc4 901092 901091 2026-05-21T06:36:25Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Reflist/styles.css]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901091 sanitized-css text/css /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 0y79vyw9wqc26bp1ubg1khshuusjvc4 0 154519 901066 2026-05-20T14:19:24Z Pratik.S2005 73136 Created by translating the opening section from the page "[[:hi:Special:Redirect/revision/6385728|नमस्ते सदा वत्सले]]" 901066 wikitext text/x-wiki {{Italic title}}'''''નમસ્તે સદા વત્સલે માતૃભૂમિ''''' એ [[રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ]] ની પ્રાર્થના છે. આખી પ્રાર્થના [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃતમાં]] છે, [[હિંદી ભાષા|હિન્દીમાં]] છેલ્લી પંક્તિ ( '''[[ભારત માતા]] કી જય!''' ) સિવાય. તે સૌપ્રથમ 23 એપ્રિલ 1940 ના રોજ [[પુના|પુણે]] ના સંઘ શિક્ષા વર્ગમાં ગવાયું હતું. યાદવ રાવ જોશીએ તેને રચ્યું હતું. આ પ્રાર્થના સંઘની શાખા અથવા અન્ય કાર્યક્રમોમાં ફરજિયાતપણે ગાવામાં આવે છે અને ધ્વજ સમક્ષ વંદન અને પ્રણામ કરવામાં આવે છે. વિદેશમાં યોજાતી કન્યા/મહિલા પાંખ રાષ્ટ્રીય સેવિકા સમિતિ અને હિન્દુ સ્વયંસેવક સંઘ ની પ્રાર્થના અલગ હોય છે. cp2l8ksftxkeic05jlk1e0pgii8hsw7 901098 901066 2026-05-21T08:34:45Z KartikMistry 10383 KartikMistryએ [[નમસ્તે સદા વાત્સલે]]ને [[નમસ્તે સદા વત્સલે]] પર ખસેડ્યું: Misspelled title 901066 wikitext text/x-wiki {{Italic title}}'''''નમસ્તે સદા વત્સલે માતૃભૂમિ''''' એ [[રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ]] ની પ્રાર્થના છે. આખી પ્રાર્થના [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃતમાં]] છે, [[હિંદી ભાષા|હિન્દીમાં]] છેલ્લી પંક્તિ ( '''[[ભારત માતા]] કી જય!''' ) સિવાય. તે સૌપ્રથમ 23 એપ્રિલ 1940 ના રોજ [[પુના|પુણે]] ના સંઘ શિક્ષા વર્ગમાં ગવાયું હતું. યાદવ રાવ જોશીએ તેને રચ્યું હતું. આ પ્રાર્થના સંઘની શાખા અથવા અન્ય કાર્યક્રમોમાં ફરજિયાતપણે ગાવામાં આવે છે અને ધ્વજ સમક્ષ વંદન અને પ્રણામ કરવામાં આવે છે. વિદેશમાં યોજાતી કન્યા/મહિલા પાંખ રાષ્ટ્રીય સેવિકા સમિતિ અને હિન્દુ સ્વયંસેવક સંઘ ની પ્રાર્થના અલગ હોય છે. cp2l8ksftxkeic05jlk1e0pgii8hsw7 901100 901098 2026-05-21T08:39:06Z KartikMistry 10383 વિસ્તૃત. 901100 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''નમસ્તે સદા વત્સલે માતૃભૂમિ''''' એ [[રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ]] ની પ્રાર્થના છે. છેલ્લી પંક્તિ ('''[[ભારત માતા]] કી જય!''') સિવાય, જે [[હિંદી ભાષા|હિન્દીમાં]] છે, આખી પ્રાર્થના [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃતમાં]] છે. તે સૌપ્રથમ ૨૩ એપ્રિલ ૧૯૪૦ ના રોજ [[પુના|પુણે]] ના સંઘ શિક્ષા વર્ગમાં ગવાઇ હતી. યાદવ રાવ જોશીએ તેની રચના કરી હતી. આ પ્રાર્થના સંઘની શાખા અથવા અન્ય કાર્યક્રમોમાં ફરજિયાતપણે ગાવામાં આવે છે અને ધ્વજ સમક્ષ વંદન અને પ્રણામ કરવામાં આવે છે. વિદેશમાં યોજાતી કન્યા/મહિલા પાંખ રાષ્ટ્રીય સેવિકા સમિતિ અને હિન્દુ સ્વયંસેવક સંઘની પ્રાર્થના અલગ હોય છે. == પ્રાર્થના == [[File:A RSS swayamsevak.jpg|right|thumb|200px|પ્રાર્થના સમયે સંઘનો સ્વયંસેવક]] <poem> नमस्ते सदा वत्सले मातृभूमे त्वया हिन्दुभूमे सुखवं वर्धितोऽहम्। महामङ्गले पुण्यभूमे त्वदर्थे पतत्वेष कायो नमस्ते नमस्ते॥१॥ प्रभो शक्तिमन् हिन्दुराष्ट्राङ्गभूता इमे सादरं त्वां नमामो वयम् त्वदीयाय कार्याय बद्धा कटीयम् शुभामाशिषं देहि तत्पूर्तये। अजय्यां च विश्वस्य देहीश शक्तिम् सुशीलं जगद्येन नम्रं भवेत् श्रुतं चैव यत्कण्टकाकीर्णमार्गम् स्वयं स्वीकृतं नः सुगंकारयेत्॥२॥ समुत्कर्ष निःश्रेयसस्यैकमुग्रम् परं साधनं नाम वीरव्रतम् तदन्तः स्फुरत्वक्षया ध्येयनिष्ठा हृदन्तः प्रजागर्तु तीव्राऽनिशम्। विजेत्री च नः संहता कार्यशक्तिर् विधायास्य धर्मस्य संरक्षणम् परं वैभवं नेतुमेतत् स्वराष्ट्रम् समर्था भवत्वाशिषा ते भृशम्॥३॥ ॥भारत माता की जय॥ </poem> {{સબસ્ટબ}} mtzj0cdh5g5kfqw8na7uem4xpfil23n 901101 901100 2026-05-21T09:22:11Z Dsvyas 561 ક્ષુલ્લક 901101 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''નમસ્તે સદા વત્સલે માતૃભૂમિ''''' એ [[રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ]]ની પ્રાર્થના છે. આખી પ્રાર્થના [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃતમાં]] છે, ફક્ત પ્રાર્થનાના અંબે બોલતી પંક્તિ '''[[ભારત માતા]] કી જય!''' [[હિંદી ભાષા|હિન્દીમાં]] છે. તે સૌપ્રથમ [[એપ્રિલ ૨૩|૨૩ એપ્રિલ]] ૧૯૪૦ના રોજ [[પુના|પુણે]]ના સંઘ શિક્ષા વર્ગમાં ગાવામાં આવી હતી. યાદવ રાવ જોશીએ તેની રચના કરી હતી. આ પ્રાર્થના સંઘની શાખા અથવા અન્ય કાર્યક્રમોમાં ફરજિયાતપણે ગાવામાં આવે છે અને ધ્વજ સમક્ષ વંદન અને પ્રણામ કરવામાં આવે છે. ભારતની બહાર હિન્દુ સ્વયંસેવક સંઘ અને કન્યા/મહિલા પાંખ રાષ્ટ્રીય સેવિકા સમિતિના નેજા હેઠળ યોજાતી શાખાઓમાં પ્રાર્થના અલગ હોય છે. == પ્રાર્થના == [[File:A RSS swayamsevak.jpg|right|thumb|200px|પ્રાર્થના સમયે સંઘનો સ્વયંસેવક]] <poem> नमस्ते सदा वत्सले मातृभूमे त्वया हिन्दुभूमे सुखवं वर्धितोऽहम्। महामङ्गले पुण्यभूमे त्वदर्थे पतत्वेष कायो नमस्ते नमस्ते॥१॥ प्रभो शक्तिमन् हिन्दुराष्ट्राङ्गभूता इमे सादरं त्वां नमामो वयम् त्वदीयाय कार्याय बद्धा कटीयम् शुभामाशिषं देहि तत्पूर्तये। अजय्यां च विश्वस्य देहीश शक्तिम् सुशीलं जगद्येन नम्रं भवेत् श्रुतं चैव यत्कण्टकाकीर्णमार्गम् स्वयं स्वीकृतं नः सुगंकारयेत्॥२॥ समुत्कर्ष निःश्रेयसस्यैकमुग्रम् परं साधनं नाम वीरव्रतम् तदन्तः स्फुरत्वक्षया ध्येयनिष्ठा हृदन्तः प्रजागर्तु तीव्राऽनिशम्। विजेत्री च नः संहता कार्यशक्तिर् विधायास्य धर्मस्य संरक्षणम् परं वैभवं नेतुमेतत् स्वराष्ट्रम् समर्था भवत्वाशिषा ते भृशम्॥३॥ ॥भारत माता की जय॥ </poem> {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]] k2umssxq76cmwjh1wtmoe1pz2an3bee 10 154520 901081 2021-12-22T17:59:56Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Reflist hide]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 280 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 901081 wikitext text/x-wiki {{main other|2=<div style="display: none;"><references /></div>}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> fpvrbrsxr90csvfws2bhqf2tu2quhry 901082 901081 2026-05-21T06:32:18Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Reflist_hide]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901081 wikitext text/x-wiki {{main other|2=<div style="display: none;"><references /></div>}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> fpvrbrsxr90csvfws2bhqf2tu2quhry 10 154521 901083 2024-10-12T22:38:24Z en>HouseBlaster 0 HouseBlaster moved page [[Draft:Move/Phab]] to [[Template:Phab]] without leaving a redirect: finish [[WP:ROBIN]] move 901083 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Phabricator]] {{Redirect category shell| {{R from move}} {{R from template shortcut}} }} 2v7b9zitfrr5ekac69clcxqz46nw1ow 901084 901083 2026-05-21T06:34:13Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Phab]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901083 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Phabricator]] {{Redirect category shell| {{R from move}} {{R from template shortcut}} }} 2v7b9zitfrr5ekac69clcxqz46nw1ow 10 154522 901089 2026-01-15T13:09:33Z en>Anomie 0 Undid 3 revisions from [[Special:Diff/1330133841|1330133841]] until [[Special:Diff/1331352231|1331352231]] - Revert recent inaccurate edits and excess verbosity. Most templates are not directly cascade-protected, only transcluded into cascade-protected pages, because direct cascade-protection will have unwanted side effects. 901089 wikitext text/x-wiki {{mbox | type = protection | image = [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40x40px|link=|alt=]] | text = This {{{page|template}}} can only be edited by [[Wikipedia:Administrators|administrators]] because it is [[Help:Transclusion|transcluded]] onto one or more [[Wikipedia:Protection policy#Cascading protection|cascade-protected]] pages. }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis in Wikidata, not here! --> </noinclude> mr3z6jtx488tvpg265fnq0gt90c2811 901090 901089 2026-05-21T06:34:57Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Cascade-protected_template]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901089 wikitext text/x-wiki {{mbox | type = protection | image = [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40x40px|link=|alt=]] | text = This {{{page|template}}} can only be edited by [[Wikipedia:Administrators|administrators]] because it is [[Help:Transclusion|transcluded]] onto one or more [[Wikipedia:Protection policy#Cascading protection|cascade-protected]] pages. }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis in Wikidata, not here! --> </noinclude> mr3z6jtx488tvpg265fnq0gt90c2811 10 154523 901093 2018-11-22T16:38:34Z en>Awkwafaba 0 Being bold 901093 wikitext text/x-wiki {{Main other||[[File:X mark.svg|11px|link=|alt=]]&nbsp;'''No'''}}<noinclude>{{documentation|content= {{Warning|{{tl|No mark}} should not be used in [[WP:WIAA|articles]] per [[MOS:ICONDECORATION]].}} ==Usage== :<code>{{tld|No mark}}</code> ==See also== {{done/See also}} [[Category:Image with comment templates]] }}</noinclude> 7exqef6hugst1z87hkdn8va40eu7gju 901094 901093 2026-05-21T06:37:26Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:No_mark]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901093 wikitext text/x-wiki {{Main other||[[File:X mark.svg|11px|link=|alt=]]&nbsp;'''No'''}}<noinclude>{{documentation|content= {{Warning|{{tl|No mark}} should not be used in [[WP:WIAA|articles]] per [[MOS:ICONDECORATION]].}} ==Usage== :<code>{{tld|No mark}}</code> ==See also== {{done/See also}} [[Category:Image with comment templates]] }}</noinclude> 7exqef6hugst1z87hkdn8va40eu7gju 10 154524 901095 2026-01-31T01:59:46Z en>TechnoSquirrel69 0 Moving in changes from [[Template:Yes check/sandbox|the sandbox]] per [[Template talk:Yes check#Template-protected edit request, January 25, 2026|template-protected edit request]] from yours truly 901095 wikitext text/x-wiki <span class="nowrap">{{Main other||[[File:Yes check.svg|11px|link=|alt=]] <b>{{{1|Yes}}}</b>}}</span><noinclude>{{documentation|Template:Resolved mark/doc}}[[Category:Image with comment templates|{{PAGENAME}}]]</noinclude> kcd72bzkvcyhy4owr0fby0gbj2aav7f 901096 901095 2026-05-21T06:37:47Z KartikMistry 10383 [[:en:Template:Yes_check]] માંથી આયાત કરેલ ૧ પુનરાવર્તન 901095 wikitext text/x-wiki <span class="nowrap">{{Main other||[[File:Yes check.svg|11px|link=|alt=]] <b>{{{1|Yes}}}</b>}}</span><noinclude>{{documentation|Template:Resolved mark/doc}}[[Category:Image with comment templates|{{PAGENAME}}]]</noinclude> kcd72bzkvcyhy4owr0fby0gbj2aav7f