વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk સોમનાથ 0 1341 901140 895863 2026-05-24T08:17:16Z Aniket 65 /* નામ ઉત્પત્તિ */ શુકલ પક્ષ અને કૃષ્ણ પક્ષ ઉલટસુલટ લખાયેલું હતું એને સરખૂ કર્યુ 901140 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = સોમનાથ મંદિર | native_name = | native_name_lang = | image = Somanath mandir (cropped).jpg | image_upright = | alt = | caption = સોમનાથ મંદિર | map_type = India Gujarat | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = ગુજરાતમાં સ્થાન | coordinates = {{coord|20|53|16.9|N|70|24|5.0|E|type:landmark_region:IN|display=inline}} | coordinates_footnotes = | religious_affiliation = [[હિંદુ]] | locale = પ્રભાસ પાટણ, વેરાવળ | location = | deity = શિવ (સોમનાથ) | rite = | sect = | tradition = | festival = [[મહાશિવરાત્રિ|મહાશિવરાત્રી]] | cercle = | sector = | municipality = | district = [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] | territory = | prefecture = | state = [[ગુજરાત]] | province = | region = | country = [[ભારત]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = <!-- or | organizational_status = --> | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ, ગુજરાત | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = ચાલુક્ય શૈલી | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = ૧૯૫૧ (હાલનું મંદિર) | construction_cost = | date_demolished = <!-- or | date_destroyed = --> | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or | elevation_ft = --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''સોમનાથ''' [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં [[સૌરાષ્ટ્ર]]ના સાગરકાંઠે આવેલું ભવ્ય મંદિર છે. ભગવાન [[શિવ]]ના ૧૨ પવિત્ર [[જ્યોતિર્લિંગ]]માનું પ્રથમ જ્યોતિર્લિગ અહીં સોમનાથમાં છે.<ref name="somnathorg-1">{{cite web | url=http://www.somnath.org/jay-somnath.aspx | title=Jay Somnath | publisher=Official website of Somnath Temple | access-date=૧૨ એપ્રિલ ૨૦૧૫ | archive-date=2011-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111030093334/http://www.somnath.org/jay-somnath.aspx | url-status=dead }}</ref> સોમનાથનો ઉલ્લેખ [[ઋગ્વેદ]]માં પણ થયો છે. મંદિરની ખ્યાતિથી લલચાઈને લુંટ તથા ધર્માંતરણ કરવાને ઈરાદે આવેલા અનેક વિનાશકારી ઇસ્લામીક આક્રમણકારો સામે સોમનાથનું આ મંદિર અડીખમ રહ્યું છે. મંદિરનો જ્યારે જ્યારે વિનાશ કરવાનો પ્રયત્ન થયો છે, ત્યારે ત્યારે તેને ફરીને બાંધવામાં આવ્યું છે. == નામ ઉત્પત્તિ == દંતકથા અનુસાર, સોમ એટલે ચંદ્ર ભગવાને સોનાનું, રાવણે ચાંદીનું અને શ્રી કૃષ્ણે ચંદન ના લાકડાનુ મંદિર બાંધ્યું હતું. ચંદ્રદેવને ૨૭ પત્નીઓ હતી જેને આપણે આજે ૨૭ નક્ષત્રોના નામોથી ઓળખીએ છીએ. તે બધી દક્ષ પ્રજાપતિની પુત્રીઓ હતી. તેમાંથી રોહિણી નામવાળી પત્ની સાથે ચંદ્ર સદાય પ્રેમમગ્ન રહેતા. બાકીની ૨૬ પત્નીઓ કે જે સગી બહેનો હતી તે પતિ વિયોગે ઉદાસ રહેવા લાગી. એક દિવસ પિતા દક્ષ દીકરીઓનું દુઃખ જાણીને દુભાયા અને જમાઈ ચંદ્રને આજ્ઞા કરી કે દરેક પત્ની સાથે સરખો પ્રેમભાવ રાખવો. પણ ચંદ્રે વડીલની આજ્ઞા અવગણી. આથી દક્ષરાજે ક્રોધે ભરીને તેમને "ચંદ્ર તારો ક્ષય થાય." એવો શ્રાપ આપ્યો.. આથી પ્રજાપિતા બ્રહ્માની સલાહથી સૌથી પ્રિય પત્ની રોહિણી સાથે ચંદ્રએ આ સ્થળે 'પ્રભા' પાછી મેળવવાની આશા સાથે પ્રભુ શિવનું ધ્યાન કર્યું ને તપસ્યા કરી. તેણે આ ક્ષેત્રમાં શિવજીની મહામૃત્યુંજય મંત્રથી પૂજા કરી હતી.તપથી પ્રસન્ન થયેલા શિવ શંકરના અનુગ્રહથી ચંદ્રનો શ્રાપમાંથી આંશિક છૂટકારો થયો. ત્યારથી શિવજીની કૃપાથી ૧૫ દિવસ સુધી વધતો (સૂદ અથવા શુકલ પક્ષ) અને પછી ૧૫ દિવસ ઘટતો (વદ અથવા કૃષ્ણ પક્ષ) ચંદ્ર થાય છે == ઇતિહાસ == મધ્ય કાલીન યુગમાં સોમનાથનું પહેલું મંદિર ૨૦૦૦ વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે. ઇ.સ. ૬૪૯ની સાલમાં વલ્લભીવંશના શાસક રાજા [[મૈત્રક|મૈત્રકે]] પહેલાં મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરી તેના સ્થાને બીજું મંદિર બનાવ્યું. આ સમય સને ૪૮૭ થી ૭૬૭ સુધીનો ગણાય છે. પરમારોના એક શિલાલેખ મુજબ માળવાના ભોજ પરમારે અહીં મંદિર બંધાવ્યું હતું. આ મંદિર ૧૩ માળ ઊંચું હતું અને મંદિરના દ્વાર હીરાજડિત હતા. તેના ઉપર ૧૪ સુવર્ણ કળશો વિરાજમાન હતા. તેની ઉંચે ફરકતી ધજાથી નાવિકો તેને સોમનાથનું મંદિર પિછાણી તે તરફ વહાણો હંકારતા. ઈ.સ. ૭૫૫ માં વલ્લભી સામ્રાજ્યના પતન સાથે આરબ આક્રમકોએ સોમનાથનું પતન કર્યું. [[સિંધ]]ના અરબ શાસક જૂનાયદે તેની સેના લઈ મંદિર પર હુમલો કરી મંદિરનો નાશ કર્યો હતો. પ્રતિહાર રાજા નાગ ભટ્ટ બીજાએ ૮૧૫માં ત્રીજી વખત લાલ પથ્થર (રેતીયો પથ્થર) વાપરી મંદિરનું નિર્માણ કર્યું.<ref>{{cite book |title=Faiths Across Time: 5,000 Years of Religious History |first=J. Gordon |last=Melton |publisher=ABC-CLIO |year= ૨૦૧૪ |ISBN=1610690265|pp=516, 547, 587}}</ref> ૧૦૨૫ની સાલમાં મહંમદ (કે મહમૂદ) ગઝનવીએ પ્રભાસનો મજબૂત કિલ્લો હિંદુઓ સાથેના ૮ દિવસ ચાલેલા લોહીયાળ જંગ પછી તોડ્યો. રાજા ભીમદેવ પહેલા હાર્યા. ૫૦,૦૦૦ હિન્દુઓની કતલ થઇ. તેણે મહાદેવજીની પાંચ ગજ ઉંચી અને બે ગજ પહોળી મૂર્તિ તોડવા માંડી ત્યારે શિવભક્ત ભૂદેવોએ તેને તે સમયે પાંચ કરોડ રૂપિયા આપવાની તૈયારી બતાવી. પણ તેણે કહ્યું: ''રૂપિયા લેવા કરતાં મને મૂર્તિ ભાંગવામાં વધારે મજા પડે છે!'' અને આખરે સોમનાથ લૂંટાયું અને તેણે સળગાવીને તેનો વિનાશ કરવામાં આવ્યો. શિવલિંગના ટુકડે-ટુકડા કરવામાં આવ્યા. એટલું જ નહિ, તે શિવલિંગના ટુકડાઓ તે પોતાની સાથે પાછો ગઝની લઇ ગયો અને ત્યાંના એક મસ્જિદના પ્રવેશદ્વારના પગથિયાંની નીચે તેમને દાટી દીધા કે જેથી મુસલમાનો હંમેશા એમના ઉપર પગ મૂકીને [અપમાનિત કરીને] મસ્જીદમાં પ્રવેશી શકે. મહમૂદને એક જ માસમાં રાજા પરમદેવે ત્યાંથી ભગાડ્યો.<ref>{{cite book |title=આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો ભાગ-૧ |first=સાધુ |last=વિવેકપ્રિયદાસજી |publisher=સ્વામિનારાયણ અક્ષરપીઠ |year= ૨૦૧૦ |ISBN=81-7526-059-9 |pp=70}}</ref> ૧૦૨૬-૧૦૪૨ના સમયમાં માળવાના પરમાર રાજા ભોજ તથા અણહિલવાડ પાટણના [[સોલંકી]] રાજા [[ભીમદેવ સોલંકી|ભીમદેવે]] ચોથા મંદિરનું નિર્માણ કર્યું. તે જીર્ણ થતાં સમ્રાટ કુમારપાળે સને ૧૧૬૯માં આ મંદિરની રચના પુન: કરાવીને ફરીથી મંદિરની મહિમાનો અને જાહોજલાલીનો યુગ શરૂ કર્યો. આ પછી ૧૨૦ વર્ષે, સને ૧૨૯૯ની સાલમાં જ્યારે દિલ્લી સલ્તનતે ગુજરાતનો કબજો કર્યો ત્યારે અલ્લાઉદ્દીન ખીલજીના સેનાપતિ ઉલુઘખાને મૂર્તિના ટુકડે ટુકડા કર્યા અને ગાડામાં ભરીને તે દિલ્હી લઇ ગયો. <ref>{{cite book |title=શૈવધર્મનો સંક્ષિપ્ત ઈતિહાસ |first=શાસ્ત્રી |last=દુર્ગાશંકર | pp=૧૪૭, ૧૫૪}}</ref> સોમનાથનો વિનાશ કરવામાં આવ્યો.{{sfn|Yagnik|Sheth|૨૦૦૫|p=૪૭}} અગિયારમી સદીમાં આ વિનાશ પહેલા સોમનાથની સમૃદ્ધિ કેટલી વિપુલ હતી તેનો ઉલ્લેખ મળે છે કે સ્થાનિક રાજાઓએ મંદિરના નિભાવ માટે ૧૦,૦૦૦ ગામડાં અર્પણ કર્યા હતા. આ પવિત્ર સ્થળમાં ૨૦૦ મણ વજનની સાંકળો ઉપર સોનાની ઘંટડીઓ ઝૂલતી હતી, જેના દ્વારા શિવપૂજાના સમયની જાહેરાત કરાતી. ૫૬ જેટલા સાગના વિરાટ સ્તંભો ઉપર આ મંદિર ઉભું હતું. સેંકડો નટ-નટીઓ નૃત્ય કરી ભગવાન શિવને રીઝવતા. થાંભલે થાંભલે હિન્દુસ્તાનના રાજવીઓના નામ, ઈતિહાસ અને ખજાના ભર્યા હતા. માત્ર અને માત્ર ગંગાજીના પાણીથી જ અહીં પૂજન થતું. ભોયરામાં રત્નો અને સોનાના ભંડારો હતા. પરંતુ મૂર્તિ ગઈ, લૂંટ થઇ. પછી ફરી મંદિર વેરાન બની ગયું. એ પછી રા'નવઘણ ચોથાએ માત્ર લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી અને રાજા મહિપાળ દેવે સને ૧૩૦૮ અને ૧૩૨૫ વચ્ચે સમગ્ર મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કર્યો. સને ૧૩૪૮ માં રાજા રા'ખેંગાર ચોથાએ સોમનાથમાં રહેતા મુસ્લિમ હાકેમને હાંકી કાઢ્યો. પરંતુ માત્ર ૭૦ જ વર્ષ પછી સને ૧૩૯૪-૯૫માં ગુજરાતના ધર્માંધ સુલતાન મુઝ્ઝફરખાન બીજાએ તેનો ફરીથી મૂર્તિ સહિત વિનાશ કર્યો. <ref>{{cite book |title=પ્રભાસ અને સોમનાથ |first=દેસાઈ |last=શંભુપ્રસાદ|pp=૨૬૩-૨૬૪ }}</ref> મંદિરમાં મસ્જિદ બનાવી. મૌલવીઓ અને કાઝીઓ રાખ્યા. સોમનાથ ફરી એક વાર ભ્રષ્ટ કરાયું. લોકોએ થોડા જ વર્ષોમાં ફરી નવી મૂર્તિ પધરાવી. સને ૧૪૧૪ માં અમદાવાદનો સ્થાપક અહમદશાહ પહેલો મૂર્તિ ઉઠાવીને લઇ ગયો અને સોમનાથ પાયમાલ કરી મૂક્યું. એ પછી સને ૧૪૫૧માં રા'માંડલિકે મુસ્લિમ થાણા ઉઠાવી પુન: મંદિર પ્રતિષ્ઠા કરી. પરંતુ, ૧૫મી સદીમાં [[મહમદ બેગડો]] (સને ૧૪૫૯ થી ૧૫૧૧) ચઢી આવ્યો. તેણે મંદિરને મસ્જીદમાં ફેરવી નાખ્યું. ઈ.સ. ૧૫૬૦માં અકબરના સમયમાં મંદિર હિન્દુઓને પાછું મળ્યું અને પાછો પુનરુદ્ધાર થયો. ત્યાર બાદ શાંતિનો સમય ૨૦૦ વર્ષ સુધી ચાલ્યો. એ પછી ઔરંગઝેબ અને માંગરોળના શેખે મંદિરની અવદશા કરી. ૧૭૦૬ની સાલમાં મોગલ શાસક [[ઔરંગઝેબ|ઔરંગઝેબે]] મંદિરના સર્વનાશનો હુકમ કર્યો અને ફરીથી મંદિર તોડી પાડ્યું.<ref>Satish Chandra, ''Medieval India: From Sultanat to the Mughals'', (Har-Anand, 2009), 278.</ref>{{sfn|Yagnik|Sheth|૨૦૦૫|p=૫૫}} ભારત દેશ સ્વતંત્ર થયો તે પહેલાનો મંદિરનો છેલ્લો જીર્ણોદ્ધાર સને ૧૭૮૭ માં મહારાણી અહલ્યાબાઈએ કરાવ્યો.<ref>{{cite book |title=ઐતિહાસિક સંશોધન |first=શાસ્ત્રી |last=દુર્ગાશંકર|pp=૫૮૧}}</ref> == સ્વતંત્ર ભારતમાં પુન:નિર્માણ == ભારતના લોખંડી પુરૂષ તથા પહેલા [[નાયબ વડાપ્રધાન]] [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ|સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે]] નવેમ્બર ૧૩, ૧૯૪૭નાં રોજ મંદિરનું પુનઃનિર્માણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરી. આજનાં સોમનાથ મંદિરનું તેની મૂળ જગ્યા પર સાતમી વખત નિર્માણ થયું. ૧૧ મે ૧૯૫૧ના દિવસે કે જયારે મંદિરની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા થઇ ત્યારે તત્કાલીન [[ભારત]]ના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ|રાજેન્દ્ર પ્રસાદે]] જ્યોતિર્લિંગની પ્રતિષ્ઠાન કરવાની વિધી કરી ત્યારે કહ્યું કે, "સોમનાથનું આ મંદિર વિનાશ પર નિર્માણના વિજયનું પ્રતિક છે". ૧૦૧ તોપોનું મહાદેવજીને સન્માન અપાયું. નૌકાદળે સાગરમાંથી તોપો ફોડી. સેંકડો બ્રાહ્મણોએ વેદઘોષ કરીને પ્રતિષ્ઠા કરી.<ref>{{cite book |title=આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો ભાગ-૧ |first=સાધુ |last=વિવેકપ્રિયદાસજી |publisher=સ્વામિનારાયણ અક્ષરપીઠ |year= ૨૦૧૦ |ISBN=81-7526-059-9 |pp=૭૨}}</ref> શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ હેઠળ મંદિરનું નિર્માણ થયું છે અને આ ટ્રસ્ટ હવે મંદિરની દેખરેખ કરે છે. સરદાર પટેલ આ ટ્રસ્ટનાં પ્રથમ ચેરમેન હતાં અને ભુતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી [[કેશુભાઈ પટેલ]] પણ આ પદે રહ્યા હતા. ચાલુક્ય શૈલીથી બાંધેલું આજનુ "કૈલાશ મહામેરુ પ્રાસાદ મંદિર" ગુજરાતના સોમપુરા કારીગરોની કલાનું અદભૂત પ્રદર્શન કરે છે. મૂળ સોમનાથ મંદિર ત્રિકૂટાચલ પ્રકારનું હતું. છેલ્લા ૮૦૦ વર્ષમાં આ પ્રકારનું નિર્માણ થયું નથી.{{સંદર્ભ}} સાગર કિનારે આવેલા [[સંસ્કૃત]]માં લખેલા શિલાલેખ પ્રમાણે, મંદિર તથા પૃથ્વીના દક્ષિણ ધૃવની વચ્ચે ફક્ત સમુદ્ર જ આવેલ છે અને કોઈ જમીન નથી. == ચિત્રો == <gallery mode="packed-hover"> ચિત્ર:Somnath temple ruins (1869).jpg|સોમનાથ મંદિર, ૧૮૬૯ ચિત્ર:Somnath temple-View2.jpg|સોમનાથ મંદિર, ૧૯૫૭ ચિત્ર:Somnath Temple.jpg|સોમનાથ મંદિર, ૨૦૧૨ ચિત્ર:Somnathtempledawn.JPG|દરિયા કિનારેથી સવારે દેખાતું સોમનાથનું મંદિર ચિત્ર:PINQ3113.jpg|બાણસ્થંભ </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} * {{cite book|last1=Yagnik |first1=Achyut |last2=Sheth |first2=Suchitra |title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond |url=http://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA39 |year=૨૦૦૫ |publisher=Penguin Books India |p=૩૯}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.somnath.org શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર ટ્રસ્ટની અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507185302/https://somnath.org/ |date=2020-05-07 }} * [http://hindi.webdunia.com/religion/religiousjourney/articles/0803/16/1080316037_1.htm શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર વિશે માહિતી] ‍(હિંદી ભાષામાં) * [https://dharmyatra.org/somnath-temple.php તીર્થ પરિચય - સોમનાથ મંદિર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321084329/https://dharmyatra.org/somnath-temple.php |date=2019-03-21 }} (તીર્થયાત્રા મહાસંઘ) * [http://yatradham.gujarat.gov.in/Yatradhams/Somnath/default_h.html સોમનાથ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221232012/http://www.yatradham.gujarat.gov.in/Yatradhams/Somnath/default_h.html |date=2010-12-21 }} (ગુજરાત પવિત્ર યાત્રાધામ વિકાસ બોર્ડ) * [https://web.archive.org/web/20220305151154/https://www.somnathtravels.in/destinations/about-somnath-temple સોમનાથ મંદિર, ગુજરાત] * [https://web.archive.org/web/20090813061219/http://hindi.webdunia.com/religion/religiousjourney/articles/0803/16/1080316037_1.htm શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર] * [https://www.jaihindtimes.in/such-a-jyotirlinga-where-three-famous-rivers-are-mahasangam/ એક જ્યોતિર્લિંગ જ્યાં ત્રણ પ્રખ્યાત નદીઓ "મહાસંગમ" મળે છે]{{Dead link|date=જૂન 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{જ્યોતિર્લિંગ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો]] [[શ્રેણી:જ્યોતિર્લિંગ]] [[શ્રેણી:યાત્રાધામ]] 2x052eikvfhp4f7rfcpurq5j42qcayk કૃષ્ણ વિવર 0 3891 901137 901009 2026-05-24T00:10:41Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901137 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Black Hole Milkyway.jpg|thumb|right|કૃષ્ણવિવરનું કલાત્મક ચિત્ર <ref>[http://www.spacetimetravel.org/expeditionsl/expeditionsl.html "Step by Step into a Black Hole"]</ref>]] '''કૃષ્ણવિવર''' ({{lang-en|Black Hole}}), જેને સામાન્ય રીતે '''બ્લેક હોલ''' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે [[અવકાશ]]નો એવો સૈદ્ધાંતિક વિસ્તાર છે જ્યાં [[ગુરુત્વાકર્ષણ]] એટલું શક્તિશાળી હોય છે કે કોઈપણ દ્રવ્ય કે વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો (જેમ કે [[પ્રકાશ]]) તેના ખેંચાણમાંથી છટકી શકતા નથી. જેમ પ્રકાશના કિરણો પણ તેમાંથી બહાર નથી આવી શકતા, તેથી તે કાળા રંગના દેખાય છે અને તેથી તેને 'બ્લેક હોલ' નામ આપવામાં આવ્યું છે. તેની હાજરી માત્ર તેની આસપાસના અન્ય પદાર્થો સાથેની પ્રતિક્રિયા દ્વારા જ જાણી શકાય છે.<ref>{{Cite web |title=એસ્ટ્રોસેટ સાથે એક શોધ (A discovery with AstroSat) |url=https://www.isro.gov.in/Adiscovery_with_AstroSat.html |publisher=[[ઈસરો]] (ISRO) |access-date=11 December 2025 |language=en}}</ref> એવા શક્તિશાળી ગુરુત્વાકર્ષણ ધરાવતા પદાર્થનો વિચાર, જેમાંથી પ્રકાશ પણ છટકી ન શકે, તે સૌપ્રથમ ૧૮મી સદીમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્તમાનમાં તેને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન]] દ્વારા ૧૯૧૬માં વિકસાવવામાં આવેલા [[સાપેક્ષવાદ]] (General Relativity) ના સિદ્ધાંત પ્રમાણે સમજવામાં આવે છે. == ઉત્પત્તિ == જ્યારે કોઈ વિશાળ [[તારો|તારા]]નું તમામ બળતણ સમાપ્ત થઈ જાય છે, ત્યારે તેમાં એક પ્રચંડ વિસ્ફોટ થાય છે, જેને [[સુપરનોવા]] કહેવાય છે. વિસ્ફોટ પછી જે પદાર્થ બાકી રહે છે, તે ધીરે ધીરે કેન્દ્ર તરફ એકત્રિત થઈને ખૂબ જ ભારે ઘનતાવાળા પિંડનું સ્વરૂપ લે છે, જેને [[ન્યુટ્રોન સ્ટાર]] કહે છે. જો ન્યુટ્રોન સ્ટારની ઘનતા અને કદ અત્યંત વધારે હોય, તો [[ગુરુત્વાકર્ષણ]]ના દબાણને કારણે તે કેન્દ્ર તરફ વધુ ને વધુ સંકોચન પામે છે અને છેવટે કૃષ્ણવિવરનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે અને દેખાતો બંધ થઈ જાય છે. જરૂર કરતા ઓછું દળ ધરાવતો આપણો [[સૂર્ય]] કદી કૃષ્ણવિવર બની શકે નહીં. સુપરનોવાની ઘટના પછી ફક્ત એ જ તારાઓ ન્યુટ્રોન સ્ટાર અથવા બ્લેક હોલ બની શકે છે જેમનું દળ સૂર્યના દળ કરતાં અનેકગણું વધારે હોય. આ અંગેનો મહત્વનો સિદ્ધાંત ભારતીય વૈજ્ઞાનિક [[સુબ્રમણ્યન ચંદ્રશેખર|સુબ્રમણ્યમ ચંદ્રશેખરે]] આપ્યો હતો, જે 'ચંદ્રશેખર લિમિટ' નામે જાણીતો છે. આ કૃષ્ણવિવરનું કદ એક નાના કણ જેટલું હોઈ શકે છે છતાં, તેનું દળ (Mass) લઘુગ્રહથી લઈને લાખો સૂર્ય જેટલું હોઈ શકે છે. તે એવું પ્રચંડ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ ધરાવતો હોય છે કે પ્રકાશનું કિરણ તો શું પણ વિકિરણ (Radiation) પણ તેની પકડમાંથી છટકી શકતું નથી. આના માટે બ્લેક હોલનો '''પલાયન વેગ''' (Escape Velocity) જવાબદાર છે. === પલાયન વેગ === પલાયન વેગને રોકેટના ઉદાહરણ દ્વારા સમજી શકાય છે. પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણમાંથી મુક્ત થવા માટે રોકેટને ચોક્કસ ગતિની જરૂર પડે છે. આ લઘુત્તમ વેગને પલાયન વેગ કહેવામાં આવે છે. [[પૃથ્વી]] માટે આ પલાયન વેગ આશરે ૧૧.૨ કિમી/સેકન્ડ (૧૧.૨ કિલોમીટર પ્રતિ સેકન્ડ)<ref>{{Cite web |title=ગુરુત્વાકર્ષણ અને પલાયન વેગ (Gravity and Escape Speed) |url=https://spacemath.gsfc.nasa.gov/weekly/10Page61.pdf |publisher=Space Math @ NASA |access-date=11 December 2025 |language=en |format=PDF |archive-date=22 જૂન 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622165438/https://spacemath.gsfc.nasa.gov/weekly/10Page61.pdf |url-status=dead }}</ref>જેટલો છે. જ્યારે પ્રકાશના કિરણો એક સેકન્ડમાં આશરે ૩,૦૦,૦૦૦ (ત્રણ લાખ) કિમી જેટલી ગતિ ધરાવે છે. બ્લેક હોલનો પલાયન વેગ પ્રકાશની ગતિ (૩ લાખ કિમી/સેકન્ડ) કરતા પણ વધારે હોય છે. પરિણામે, પ્રકાશના કિરણો પણ તેની પકડમાંથી મુક્ત થઈ શકતા નથી અને તેમાં સમાઈ જાય છે. == સંદર્ભો == {{reflist}} {{sci-stub}} [[શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર]] rcu1ixbjb39wi6kcheprcjt10hebdq7 રામદેવપીર 0 5109 901139 900855 2026-05-24T05:59:19Z ~2026-31161-25 87450 /* આ પણ જુવો */ 901139 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = શ્રી રામદેવ પીર | title = રણુજાના રાજા | image = Ramdevra-03-20131009.jpg | caption = રામદેરીયાના મંદિરમાં રામદેવ પીર | succession = રણુજાના શાસક | reign = હિંદુ | coronation = | predecessor = | successor = | spouse = નેતાલ દે' | royal house = તંવર વંશ | father = અજમલ | mother = મિનલ દે' | birth_date = ઇસ. ૧૩૫૨ <br /> ભાદરવા સુદ બીજ, વિ.સં. ૧૪૦૯ | birth_place = રણુજા (રેણુચા) | death_date = ઇસ. ૧૩૮૫ <br /> વિ.સં. ૧૪૪૨ | death_place = રામદેવરા | burial_place = રામદેવરા | religion = [[હિંદુ]] }} [[File:Ramdev Pir Temple, Majadar.jpg|thumb|[[મજાદર (તા. વડગામ)|મજાદર]], ગુજરાતમાં આવેલું રામદેવ પીરનું મંદિર|280x280px]] '''રામદેવપીર'''<ref name="Mohammada2007">{{cite book|author=Malika Mohammada|title=The foundations of the composite culture in India|url=http://books.google.com/books?id=dwzbYvQszf4C&pg=PA348|access-date=૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૩|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭|publisher=Aakar Books|isbn=978-81-89833-18-3|page=૩૪૮}}</ref>નો જન્મ આજથી આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાં [[રાજસ્થાન]]ના [[બાડમેર જિલ્લો|જેસલમેર જિલ્લા]] રામદેવરા ગામમાં સંવત ૧૪૦૯ની [[ભાદરવા સુદ ૨|ભાદરવા સુદ બીજ]]ને દિવસે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ મિનલ દેવી (મૈણાદે) અને પિતાનું નામ અજમલ રાય હતું. તેમના પિતા આ વિસ્તારના રાજા હતાં. કાશ્મીર ગામ હાલમાં રામદેવરા તરીકે પણ ઓળખાય છે. રામદેવ પીરને ભગવાન દ્વારકાધીશ ([[કૃષ્ણ]])ના અવતાર માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને રાજસ્થાન અને [[ગુજરાત]]માં તેમના મંદિરો વધુ જોવા મળે છે અને આ બે રાજ્યોમાં તેમના અનુયાયીઓની સંખ્યા પણ વધુ છે. ભાદરવા સુદ બીજને દિવસે રામદેવ પીરની જન્મ જયંતિ મનાવવામાં આવે છે. == આ પણ જુવો == * {{YouTube|qnqHxlexwMU|રામદેવ પીરનો હેલો, પ્રફુલ્લ દવેના અવાજમાં}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[Category:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]] 6am4vuluy6e3s2cfcnsyztull2wrahg 901143 901139 2026-05-24T11:22:10Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-31161-25|~2026-31161-25]] ([[User talk:~2026-31161-25|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 885338 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = શ્રી રામદેવ પીર | title = રણુજાના રાજા | image = Ramdevra-03-20131009.jpg | caption = રામદેરીયાના મંદિરમાં રામદેવ પીર | succession = રણુજાના શાસક | reign = હિંદુ | coronation = | predecessor = | successor = | spouse = નેતાલ દે' | royal house = તંવર વંશ | father = અજમલ | mother = મિનલ દે' | birth_date = ઇસ. ૧૩૫૨ <br /> ભાદરવા સુદ બીજ, વિ.સં. ૧૪૦૯ | birth_place = રણુજા (રેણુચા) | death_date = ઇસ. ૧૩૮૫ <br /> વિ.સં. ૧૪૪૨ | death_place = રામદેવરા | burial_place = રામદેવરા | religion = [[હિંદુ]] }} [[File:Ramdev Pir Temple, Majadar.jpg|thumb|[[મજાદર (તા. વડગામ)|મજાદર]], ગુજરાતમાં આવેલું રામદેવ પીરનું મંદિર|280x280px]] '''રામદેવપીર'''<ref name="Mohammada2007">{{cite book|author=Malika Mohammada|title=The foundations of the composite culture in India|url=http://books.google.com/books?id=dwzbYvQszf4C&pg=PA348|access-date=૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૩|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭|publisher=Aakar Books|isbn=978-81-89833-18-3|page=૩૪૮}}</ref>નો જન્મ આજથી આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાં [[રાજસ્થાન]]ના [[બાડમેર જિલ્લો|બાડમેર જિલ્લા]]ના કાશ્મીર ગામમાં સંવત ૧૪૦૯ની [[ભાદરવા સુદ ૨|ભાદરવા સુદ બીજ]]ને દિવસે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ મિનલ દેવી (મૈણાદે) અને પિતાનું નામ અજમલ રાય હતું. તેમના પિતા આ વિસ્તારના રાજા હતાં. કાશ્મીર ગામ હાલમાં રામદેવરા તરીકે પણ ઓળખાય છે. રામદેવ પીરને ભગવાન દ્વારકાધીશ ([[કૃષ્ણ]])ના અવતાર માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને રાજસ્થાન અને [[ગુજરાત]]માં તેમના મંદિરો વધુ જોવા મળે છે અને આ બે રાજ્યોમાં તેમના અનુયાયીઓની સંખ્યા પણ વધુ છે. ભાદરવા સુદ બીજને દિવસે રામદેવ પીરની જન્મ જયંતિ મનાવવામાં આવે છે. == આ પણ જુવો == * {{YouTube|qnqHxlexwMU|રામદેવ પીરનો હેલો, પ્રફુલ્લ દવેના અવાજમાં}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[Category:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]] nmmv6xze98x9ynmnu2p71hywp8xwqlr જીમેઇલ 0 7180 901141 890474 2026-05-24T08:36:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901141 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = Gmail | logo = [[File:Gmail icon (2020).svg|center|120px|જીમેઇલનું ઓળખચિહ્ન (લોગો)]] |logocaption = જીમેઇલનું ઓળખચિહ્ન (લોગો) | screenshot = | caption = | developer = [[ગૂગલ]] | released = {{initial release|2004|3|21}} | latest_release_version = | latest_release_date = December 4, 2008 | latest_preview_version = | latest_preview_date = | platform = ગૂગલ વેબ ટૂલકિટ ([[જાવા (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|જાવા]]/જાવાસ્ક્રિપ્ટ) | programming language = | operating_system = સર્વર: લિનક્સ; ક્લાયન્ટ: કોઈ પણ વેબ બ્રાઉઝર | genre = POP3, IMAP, ઇમેલ, વેબમેલ (વેબ આધારિત ઇમેલ) | license = | website = [https://mail.google.com/ mail.google.com] }} '''જીમેઇલ''' અથવા '''જીમેલ''' ([[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]: Gmail) એ [[ગૂગલ]] દ્વારા વિનામૂલ્યે પૂરી પાડવામાં આવતી [[જાહેરાત]] આધારિત વેબમેલ, POP3 અને IMAP સેવા છે.<ref>{{cite web | url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=13273&topic=1556 | title = How do I enable POP? | publisher = Google |date=2007-09-03 | access-date = 2008-06-01 | quote = You can retrieve your Gmail messages with a client or device that supports POP, like Microsoft Outlook or Netscape Mail.}} </ref><ref>{{cite web | url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=77695&topic=12762 | title = How do I enable IMAP? | publisher = Google |date=2007-10-23 | access-date = 2008-06-01 | quote = You can retrieve your Gmail messages with a client or device that supports IMAP, like Microsoft Outlook or Apple Mail.}}</ref>[[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ]] અને [[જર્મની]]માં તેને સત્તાવાર રીતે '''ગૂગલ મેલ''' કહેવામાં આવે છે. જીમેલનો પ્રારંભ ફક્ત આમંત્રણ દ્વારા જ નવા ખાતાં ખોલીને ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૪ના રોજ બિટા રિલીઝ સ્વરૂપે કરવામાં આવ્યો હતો અને ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૭ના રોજ તે જાહેર જનતા માટે ઉપલબ્ધ બન્યુ હતુ પરંતુ બિટા રિલીઝ સ્વરૂપે જ<ref>{{cite web | url = http://www.techcrunch.com/2009/07/09/bing-comes-to-hotmail/ | title = Bing Comes to Hotmail | last = Arrington | first = Michael | date = 2009-07-09 | access-date = 2009-07-11 | publisher = Techcrunch | quote = Hotmail is still by far the largest web mail provider on the Internet, with 343 million monthly users according to Comscore. Second and third are Yahoo (285 million) and Gmail (146 million).}} </ref>. તેના માસિક ૧૪.૬૦ કરોડ વપરાશકર્તાઓ છે. આ સેવાને બીટા દરજ્જામાંથી ૭ જુલાઇ ૨૦૦૯ના રોજ અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી, જેમાં બાકીની ગૂગલ એપ્સ સ્યુટનો પણ સમાવેશ થયો.<ref name="GoogleBlogJuly2009"> {{cite web|url = http://googleblog.blogspot.com/2009/07/google-apps-is-out-of-beta-yes-really.html|title = Gmail leaves beta, launches "Back to Beta" Labs feature|access-date = 2009-07-07|last = Coleman|first = Keith|authorlink = |year = 2009|month = July}}</ref><ref name="AP07Jul09">{{cite web|url = http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gjI6d7txpkx2q7_7Z6uwM4-x-MbgD999MNJ01|title = Gmail drops 'beta' label to woo business customer|access-date = 2009-07-07|last = Vanacore|first = Andrew|authorlink = |year = 2009|month = July|archive-url = https://web.archive.org/web/20090710162246/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gjI6d7txpkx2q7_7Z6uwM4-x-MbgD999MNJ01|archive-date = 2009-07-10|url-status = live}}</ref> પ્રારંભિક દર વપરાશકર્તાદીઠ ૧ ગિગા બાઇટ (GB)ની સંગ્રહ ક્ષમતા સાથે જીમેલ તેના સ્પર્ધકો જે ઓફર કરે છે તેની તુલનામાં વિનામૂલ્યે ૨થી ૪ એમબી (MB) સુધીની સંગ્રહ ક્ષમતા માટે વેબમેઇલ સ્ટાન્ડર્ડમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો. જીમેલ પાસે શોધલક્ષી ઇન્ટરફેસ છે અને ઇન્ટરનેટ ફોરમ જેવુજ દૃશ્ય ફલક છે. સોફ્ટવેર ડેવલપરો જીમેલ ને સૌપ્રથમ એજેક્સ પ્રોગ્રામીંગ તકનીકનો ઉપયોગ કરનાર તરીકે ઓળખે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.developer.com/design/article.php/3526681 |title=AJAX: Asynchronous Java + XML? |publisher=www.developer.com |access-date=2008-11-13 |last=Wei |first=Coach K. |quote=In fact, the developer community was jazzed about the technical approach that Google used. In February 2005, AdapativePath's Jesse James Garrett coined the phrase "AJAX" as "Asynchronous JavaScript + XML" to describe this approach. |archive-date=2012-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319180652/http://www.developer.com/design/article.php/3526681 |url-status=dead }}</ref> જીમેલ ગૂગલ સર્વલેટ એન્જિન અને લિનક્સ પર ગૂગલ જીએફઇ/૧.૩ ચાલે છે. <ref> {{cite web | title = WHOIS for Gmail.comGmail allows the user to add Gmail allows the user to add | url = http://whois.domaintools.com/gmail.com | publisher = domaintools.com}} </ref><ref>{{cite web|title=Netcraft "What's this site running?" report|url=http://toolbar.netcraft.com/site_report?url=http://mail.google.com|publisher=Netcraft|access-date=2010-03-17|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107021332/http://toolbar.netcraft.com/site_report?url=http%3A%2F%2Fmail.google.com|url-status=dead}}</ref><ref> {{cite web | title = OpenGSE Released | url = http://google-opensource.blogspot.com/2009/01/opengse-released.html | work = Google Open Source Blog | date = 2009-01-27}} </ref> ==સુવિધાઓ== ===સંગ્રહ ક્ષમતા (સ્ટોરેજ)=== [[File:Gmail login page.png|thumb|right|જીમેલ (Gmail)નું લોગઇન પેજ (જુલાઇ 2009)|link=Special:FilePath/Gmail_login_page.png]] જીમેલ (Gmail) સર્વિસ હાલમાં વિનામૂલ્યે સ્ટોરેજની 7400થી વધુ એમબી(MB) પૂરી પાડે છે.<ref name="Gmail homepage"> [http://www.gmail.com/ જીમેલ (Gmail) હોમપેજ]. ઑકટોબર 10, 2008ના સુધારેલ.</ref> વપરાશકર્તાઓ 20 જીબી (વાર્ષિક 5 ડોલર)થી લઇને 16 ટીબી (વાર્ષિક 4096 ડોલર) સુધીનો વધારાનો સ્ટોરેજ (પિકાસા વેબ આલ્બમ્સ (Picasa Web Albums), ગૂગલ ડોક્સ (Google Docs) અને જીમેલ (Gmail) વચ્ચે વિભાજિત) ભાડે લઇ શકે છે. <ref>{{cite web | url = https://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?answer=65431 | title = More storage for photos and messages | publisher = Google | year = 2007 | access-date = 2009-03-01 | archive-date = 2009-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090205131543/https://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?answer=65431 | url-status = dead }}</ref><ref>[http://picasa.google.com/support/bin/answer.py?answer=39567&amp;topic=10766 પિકાસા સહાય કેન્દ્ર - વધારાના સ્ટોરેજની ખરીદી કરે છે]</ref><ref>[http://gmailblog.blogspot.com/2009/11/more-extra-storage-for-less.html લઘુત્તમ માટે વધુ વધારાની સ્ટોરેજ], 10 નવેમ્બર, 2009, સોફ્ટવેર એન્જિનિયર એલ્વિન લી દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાયેલ, સત્તાવાર ગૂગલ (Google) બ્લોગ</ref><ref>[https://www.google.com/accounts/PurchaseStorage Purchase additional storage] ગૂગલ (Google) એકાઉન્ટસ</ref> 1 એપ્રિલ 2005ના રોજ જીમેલ (Gmail)ની પ્રથમ જન્મજયંતિ નિમીત્તે, ગૂગલ (Google) "કાયમ માટે લોકોને કાયમ માટે વધુ સ્પેસ આપવાનું ચાલુ રાખશે એમ કહેતા" 1 જીબીથી વધારવાની જાહેરાત કરી હતી. <ref> [http://www.internetnews.com/xSP/article.php/3494491 અંતવિહીન જીમેલ (Gmail) સ્ટોરેજ]. સુધારો 25 જૂન 2006.</ref> એપ્રિલ 2005માં જીમેલ (Gmail)ના એન્જિનિયર રોબર સિયેમબોર્સ્કીએ જણાવ્યું હતું કે ગૂગલ (Google) પાસે તેના સર્વર પર પૂરતી સ્પેસ હોવાથી સેકંડદીઠ સ્ટોરેજમાં વધારો કરવાનું ચાલુ રાખશે. 12 ઓક્ટોબર 2007ના રોજ વધારાનો કલાક દીઠ દર 5.37 એમબી (MB) હતો.<ref>{{cite web | title = More Gmail storage coming for all | url = http://gmailblog.blogspot.com/2007/10/more-gmail-storage-coming-for-all.html |date=2007-10-12 | access-date = 2008-06-01 | author = Rob Siemborski | publisher = Official Gmail Blog}}</ref> 18 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ આ દર 0.000004 એમબી (MB)/સેકંડ, અથવા 0.0144 એમબી (MB)/કલાક હતો.<ref>[http://www.gmail.com Gmail.com], 18 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ જોવાયેલ</ref> ===જીમેલ (Gmail) લેબ્સ === જીમેલ (Gmail) લેબ્સ સુવિધાઓની રજૂઆત 5 જૂન 2008ના રોજ કરવામાં આવી હતી, જે વપરાશકર્તાઓને જીમેલ (Gmail)ના નવા અથવા અજમાયશી સુવિધાઓ જેમ કે અગત્યનના ઇમેલ સ્ટોરેજનું બુકમાર્કીંગ, કસ્ટમ કીબોર્ડ-શોર્ટકટ્સ અને ગેઇમ્સનું પરીક્ષણ કરવાની મંજૂરી આપે છે. વપરાશકર્તાઓ પસંદગી પ્રમાણે લેબની સુવિધાઓને અક્ષમ કે સક્ષમ કરી શકે છે અને તેમાંના દરેક માટે પ્રતિભાવ પૂરો પાડી શકે છે. આના દ્વારા જીમેલ (Gmail)ના એન્જિનિયરો વપરાશકર્તાઓના નવી સુવિધાઓ અંગે તેમાં સુધારા અંગેના ઇનપુટ લઇ શકે છે, ઉપરાંત તેમની લોકપ્રિયતાનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે અને તેનો નિયમિત જીમેલ (Gmail) સુવિધાઓમાં સમાવેશ કરી શકાય તેવી ગુણવત્તા ધરાવે છે કે કેમ તે નક્કી કરી શકે છે. તમામ લેબ સુવિધાઓ પ્રાયોગિક છે અને તે કોઇ પણ સમયે અટકાવી દેવાની શરતે હોય છે. 10 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ જીમેલે (Gmail) તેના ઇન્ટીગ્રેટેટ ચેટ મારફતે એસએમએસ મેસેજિંગ માટે સપોર્ટ (ટેકા)નો ઉમેરો કર્યો હતો.<ref name="Techcrunchdec08"> {{cite web|url = http://www.techcrunch.com/2008/12/10/gmail-enables-sms-messaging-from-chat/|title = Gmail Enables SMS Messaging From Chat|access-date = 2008-12-11|last = Kincaid |first = Jason|authorlink = |year = 2008|month = December}}</ref><ref name="CNet10Dec08">{{cite web|url = http://news.cnet.com/8301-17939_109-10120918-2.html|title = Google takes two with Gmail-SMS chat|access-date = 2008-12-11|last = Shankland|first = Stephen|authorlink = |year = 2008|month = December}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="GMailNew10Dec08"> {{cite web|url = http://mail.google.com/mail/help/about_whatsnew.html|title = New in Labs: Tasks, Text Messaging in Chat|access-date = 2008-12-11|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008}}</ref> 28 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ જીમેલે (Gmail) તેના ગિયર્સ સાથેના ઇન્ટીગ્રેશન મારફતે ઓફલાઇન એક્સેસ માટે સપોર્ટનો ઉમેરો કર્યો હતો.<ref name="GmailBlog09">{{cite web|url = http://gmailblog.blogspot.com/2009/01/new-in-labs-offline-gmail.html|title = New in Labs:Offline Gmail|access-date = 2009-01-28|last = Palay |first = Andy|authorlink = |year = 2009|month = January}}</ref> 14 જુલાઇ 2009ના રોજ જીમેલે (Gmail) લેબની બહાર પરીક્ષણ કરવાના કામકાજો હાથ ધર્યા હતા અને તેને સત્તાવાર સુવિધા બનાવી હતી<ref name="GmailBlogLabs">{{cite web|url=http://gmailblog.blogspot.com/2009/07/tasks-graduates-from-gmail-labs.html|title=Tasks graduates from Gmail Labs|access-date=2009-08-10|last = Watts|first = James|year = 2009|month = July}}</ref> ===સ્પામ ફિલ્ટર=== જીમેલ (Gmail)નું સ્પામ ફિલ્ટરીંગ સુવિધા એ સમાજ આધારિત પદ્ધતિ છે: જ્યારે કોઇ પણ વપરાશકર્તા ઇમેલને સ્પામ તરીકે માર્ક કરે છે, ત્યારે આ તમામ જીમેલ (Gmail) વપરાશકર્તાઓ માટે ભવિષ્યના સંદેશાઓ સમાન સિસ્ટમને ઓળખી કાઢવા માટે માહિતી પૂરી પાડે છે.<ref> {{cite web | url = http://googlesystem.blogspot.com/2007/10/how-gmail-blocks-spam.html | title = How Gmail Blocks Spam | access-date = 2009-02-12 | author = | last = Chitu | first = Alex | authorlink = | coauthors = | date = 2007-10-29 | year = | month = | work = Google Operating System: Unofficial news and tips about Google | publisher = | location = | pages = | doi = | archiveurl = | archive-date = | dateformat = | quote = Gmail's filters are constantly improving and an important ingredient of their effectiveness is the use of community signals. Every time you click on the "Mark as spam" button, Gmail uses that information to block similar future messages not only for you, but for all Gmail users also. }} </ref> ખાસ રીતે સંચાલન કરવામાં આવનારા સ્પામ તરીકે માર્ક કરેલા મેલને આવવા દેવા માટે તેમની સિસ્ટમને અનુરૂપ કરી શકે છે. <ref>{{cite web | url = http://mail.google.com/support/bin/topic.py?topic=12846 | title = Spam - Gmail Help | access-date = 2009-02-12 | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | work = Gmail Help | publisher = | location = | pages = | doi = | archiveurl = | archive-date = | dateformat = | quote = If you find that some senders' messages are consistently being mislabeled as spam, you can prevent this by .... }}</ref> ===જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ=== જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ એ ગૂગલ (Google)ની ઇમેલ સર્વિસનું સંસ્કરણ છે. તે વિના મૂલ્યની સેવા છે, જે સેલ ફોન્સ અથવા સ્માર્ટફોન જેવા મોબાઇલ પૂર્જાઓ પરથી એક્કેસ પૂરો પાડવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે. જીમેલ (Gmail) મોબાઇલની રજૂઆત 16 ડિસેમ્બર 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને તે વિવિધ ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે. જીમેલે(Gmail) અસરકારક રીતે નાના, મોબાઇલ સ્ક્રીન્સને ડિલીવર કર્યું હોવાથી જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ અસંખ્ય સુવિધાઓ ઓફર કરે છે. વપરાશકર્તાઓ કંપોઝ, વાંચન, જવાબ, ફોરવર્ડ, નહી વંચાયેલાને માર્ક કરવાન, સ્ટાર ઉમેરવાનો કે ટ્રાશ ઇમેલ સંદેશાઓની ક્ષમતા મેળવી શકે છે.{{Citation needed|date=September 2009}} 22 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ આઇફોન અને આઇપોડ ટચ પ્લેટફોર્મસ<ref>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1035_3-10358618-94.html|title=Official Gmail push comes to iPhone, Windows Mobile|date=2009-09-22|publisher=cnet|access-date=2009-09-25|archive-date=2011-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824221022/http://reviews.cnet.com/8301-19512_7-10358618-233.html|url-status=dead}}</ref> માટે ગૂગલ (Google) સિંકનો ઉપયોગ કરતા તેની જીમેલ (Gmail) સર્વિસને ટેકો પૂરો પાડવા માટે ગૂગલ (Google) પુશ મેલ લાવ્યું હતું. ==ઇન્ટરફેસ== {{Main|Gmail interface}} જીમેલ (Gmail) ઇન્ટરફેસ અન્ય વેબમેલ સિસ્ટમ્સથી અલગ પડે છે, કેમ કે સર્ચ અને ઇમેલના તેના "વાતચીત દૃશ્ય", એક જ પાનામાં વિવિધ પ્રત્યુત્તરોનું જૂથ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. જીમેલ (Gmail)ના વપરાશકર્તા ડિઝાઇનર, કેવિન ફોક્સે વપરાશકર્તાઓ હંમેશા માટે તે પેઇજ પર રહે તેવી લાગણી કરાવવાનો અને અન્ય સ્થળોએ નેવિગેટ કરવાને બદલે તેજ પેઇજ પરના ફેરફારો અનુભવે તેવો ઇરાદો સેવ્યો હતો.<ref> {{cite web |url=http://blogoscoped.com/archive/2008-06-02-n56.html |title=Kevin Fox of Gmail & FriendFeed on User Experience Design&nbsp;— Google Blogoscoped |publisher=blogoscoped.com |access-date=2009-05-29 |last=Lenssen |first=Philipp }} </ref> ==ઇતિહાસ== જનતા સમક્ષ જાહેરાત કરાઇ તેના કેટલાક વર્ષો પહેલા [[ગૂગલ|ગૂગલના]] ડેવલપર પાઉલ બુચર દ્વારા જીમેલ પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રારંભમાં ઇમેલ ક્લાયંટનો ઉપયોગ ફક્ત ગૂગલના કર્મચારીઓમાં કંપનીમાં જ આંતરિક રીતે થઇ શકતો હતો. ગૂગલે જીમેલની 1 એપ્રિલ 2004ના રોજ જનતા સમક્ષ જાહેરાત કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://searchenginewatch.com/showPage.html?page=3334241 |title=Google Launches Gmail, Free Email Service&nbsp;— Search Engine Watch |publisher=searchenginewatch.com |access-date=2008-03-12 |last=Sullivan |first=Danny |archive-date=2008-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226051306/http://searchenginewatch.com/showPage.html?page=3334241 |url-status=dead }}</ref> ==ડોમેન નામ ઇતિહાસ == ગૂગલ (Google) દ્વ્રારા તેનું હસ્તગત કરાયું તે પહેલા gmail.com ડોમેન નામનો ઉપયોગ કોમિક સ્ટ્રીપ ''ગારફિલ્ડ'' ના ઓનલાઇન હોમ Garfield.com, દ્વ્રારા ઓફર કરવામાં આવતી ઇમેલ સેવા દ્વારા થતો હતો. અલગ ડોમેન તરફ સ્થળાંતર કરતા, આ સેવા ત્યારથી બંધ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web | url=http://www.intelliot.com/blog/archives/2004/03/31/slashdot-comments-on-google-gmail/#comment-294783 | title=Slashdot Comments on Google Gmail | author=Elliot Lee | date=2004-03-31 | access-date=2008-06-01 | archive-date=2009-01-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090112144800/http://www.intelliot.com/blog/archives/2004/03/31/slashdot-comments-on-google-gmail/#comment-294783 | url-status=dead }}</ref> {{asof|2005|6|22}}, જીમેલ (Gmail)નું સ્વીકૃત યુઆરઆઇ (URI) ''<nowiki>http://gmail.google.com/gmail/</nowiki>'' માંથી બદલીને ''<nowiki>http://mail.google.com/mail/</nowiki>'' કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web | url=http://mathiasbynens.be/blogmarks/2005/06/gmail-goes-301 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070811084436/http://mathiasbynens.be/blogmarks/2005/06/gmail-goes-301 | archive-date=2007-08-11 | title=Google goes 301 | author=Mathias Bynens | date=2005-06-25 | access-date=2007-11-25 | url-status=dead }}</ref> {{asof|2009|7}}, જેમણે અગાઉના યુઆરઆઇ (URI)માં ટાઇપ કર્યું હતું તેમને પાછળનામાં જવાનો આદેશ અપાયો હતો. ==ચોક્કસ દેશો માટે ગૂગલમેલ (GoogleMail ) ડોમેન== ડોમેન ''gmail.com'' ટ્રેડમાર્ક તકરારને કારણે ચોક્કસ દેશોમાં ઉપલબ્ધ છે જેમ કે, [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ]] અને [[જર્મની]], આવા કિસ્સામાં વપરાશકર્તાને ડોમેન ''googlemail.com'' નો ઉપયોગ કરવો જ પડે છે.<ref>{{cite web | url= http://mail.google.com/mail/help/intl/en-GB/googlemail.html | title=Google Mail in the UK | access-date=2009-12-27 | last = [[Google]]}}</ref> ડોમેનની આંતરતબદીલી થઇ શકતી હોવાથી, વપરાશકર્તા ''googlemail.com'' ડોમેનનો ઉપયોગ કરવા બંધનકર્તા હોવાથી તેઓ ''gmail.com'' વપરાશકર્તાઓ દ્વારા પહેલેથી પસંદ કરેલ સરનામાઓની પસંદગી કરી શકતા નથી. ''googlemail.com'' અથવા ''gmail.com'' સરનામાઓને મોકલવામાં આવેલા ઇનબાઉન્ડ ઇમેલ વપરાશકર્તાઓ સુધી પહોંચશે. ઓનલાઇન સર્વિસ માટે નોંધણી કરતી વખતે ગૂગલમેલ (GoogleMail) વપરાશકર્તાઓએ તેમના ઇમેલ એડ્રેસ પરથી ''googlemail.com'' નો ઉપયોગ કરવો જ પડે છે, જેથી કોઇ પણ પ્રકારના વહીવટીય ઇમેલ જેમ કે સમર્થનના સંદેશાઓ કે જે સર્વિસને મોકલવામાં આવે છે તેને ઓળખી ન શકાય તેની ખાતરી કરી શકાય. ==મોબાઇલ ફોન નંબર માટેની જરૂરિયાત== કેટલાક દેશોમાંથી જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટનું સર્જન કરવાનો પ્રયત્ન કરતી વખતે, ગૂગલ (Google)ને [[મોબાઇલ ફોન]] નંબરની જરૂર પડે છે, જે પાઠ્ય સંદેશાઓને ટેકો પૂરો પાડે છે. ગૂગલ (Google)ના અનુસાર સર્વિસ મર્યાદાઓને કારણે અન્ય દેશોમાં સાઇન-અપ માટે આ જરૂરી નથી.<ref name="SMSacct"> {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=114129|title = I don't have a mobile phone, can I sign up?|access-date = 2009-07-08|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2009}}</ref> ગૂગલ (Google) આ સમજાવે છે: {{cquote|If you'd like to sign up for a Gmail address, you need to have a mobile phone that has text-messaging capabilities. If you don't have a phone, you may want to ask a friend if you can use his or her number to receive a code. One of the reasons we're offering this new way to sign up for Gmail is to help protect our users and combat abuse. Spam and abuse protection are two things we take very seriously, and our users have been very happy with the small amount of spam they've received in Gmail. We take many measures to ensure that spammers have a difficult time sending their spam messages, getting these messages delivered, or even obtaining a Gmail address (spammers will often use many different addresses to send spam). Sending invitation codes to mobile phones is one way to address this, as the number of addresses created per phone number can be limited.<ref name="SMSacct" /> }} ==જીમેલ અફવાઓ== ===જીમેલ પેપર અફવાઓ=== ગૂગલે ૨૦૦૭માં [[એપ્રિલ ફૂલ્સ ડે|એપ્રિલ ફૂલના દિવસે]], "જીમેલ પેપર"ની રજૂઆત કરીને જીમેલ ને રમૂજ બનાવી હતી, જ્યાં વપરાશકર્તાઓ બટન ક્લિક કરે અને જીમેલ તેને મેલ આવેલો છે તેવુ્ સમજીને વિના મૂલ્યે એડ-સપોર્ટેડ હાર્ડ કોપીને મેલ કરી દે છે.<ref>{{cite web | url=http://mail.google.com/mail/help/paper/ | title=Welcome to Gmail (introducing Google Paper) | author=[[ગૂગલ]] | date=2007-04-01 | access-date=2008-06-01 }}</ref> ===જીમેલ વૈવિધ્યપૂર્ણ સમય અફવાઓ=== ગૂગલે ૨૦૦૮માં એપ્રિલ ફૂલના દિવસે નકલી સેવા "જીમેલ કસ્ટમ ટાઇમ"નો પ્રારંભ કર્યો હતો, જે વપરાશકર્તાને વર્ષમાં દસ ઇમેલ બનાવટી ટાઇમસ્ટેમ્પસ સાથે મોકલવાની મંજૂરી આપતો હતો. હોક્સ જણાવે છે કે ગૂગલ સર્વર પર સ્પેસસમય અર્ધો કરી નાખવાથી ઇમેલ તેના ધારેલા પ્રાપ્તિકર્તા સુદી પહોંચતા પહેલા ખરેખર તો સમયના [[ચતુર્થ પરિમાણ]] મારફતે રુટ થાય છે.<ref>[http://mail.google.com/mail/help/customtime/index.html જીમેલ : ઇમેલ પરત્વે ગૂગલનો દ્રષ્ટિકોણ] </ref><ref>[http://news.cnet.com/8301-13577_3-9907571-36.html?tag=nefd.top ગૂગલ એપ્રિલ ફૂલ બનાવે છે: 'કસ્ટમ ટાઇમ' અને મંગળનો પ્રવાસ | ધી સોશિયલ - CNET News.com]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===જીમેલ ઓટોપાયલોટ અફવાઓ=== ગૂગલે ૨૦૦૯માં એપ્રિલ ફૂલના દિવસે સીએડીઆઇઇ (CADIE) દ્વ્રારા જીમેલ ઓટોપાયલોટ તરીકે ઓળખાતી સેવા રજૂ કરી હતી.<ref>[http://mail.google.com/mail/help/autopilot/index.html સીએડીઆઇઇ દ્વારા જીમેલ ઓટોપાયલોટ]</ref> ગૂગલના અનુસાર, આ સેવાનો આશય આપોઆપ જ વાંચવાનો અને વપરાશકર્તાઓ માટે ઇમેલનો પ્રતિભાવ આપવાનો હતો. સંદેશામાં રજૂ કરાયેલી લાગણીઓનું પૃથ્થકરણ કરીને અને વપરાશકર્તાઓને સલાહ પૂરી પાડીને અથવા આપોઆપ જ સંદેશાનો પ્રતિસાદ આપીને કામ કરતું હોવાનું દેખાયું હતું. ==કોડ ફેરફારો == જીમેલ (Gmail)ની જાવાસ્ક્રીપ્ટ (JavaScript)નો અગ્ર-અંતને ઉનાળાના અંતમાં અને 2007ના ઉત્તરાર્ધમાં લખવામાં આવી હતી અને તેને 29 ઓક્ટોબર 2007થી વપરાશકર્તાઓ સમક્ષ મૂકવામાં આવી હતી. નવા સંસ્કરણમા પુનઃડિઝાઇન કરેલ સંપર્ક વિભાગ, ઝડપી સંપર્ક બોક્સ અને ચેટ પોપઅપ્સ છે, જેને સંદેશા યાદીમાં તેજ સંપર્ક યાદીમાં ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. સંપર્ક એપ્લીકેશન ગૂગલ (Google) સર્વિસીઝ જેમ કે ગૂગલ ડોકસ (Google Docs) માં સંકલિત થયેલી છે. નવા સંસ્કરણમાં વપરાશકર્તાઓને પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી તેમને જમણી બાજુ ટોચમાં ખૂણામાં લિંક આપવામાં આવી હતી જેને "નવા સંસ્કરણ" તરીકે વાંચવામાં આવે છે. ડિસેમ્બર 2007ના રોજ, મોટા ભાગના પ્રવર્તમાન એખાઉન્ટસ સાથે મોટા ભાગની ઇંગ્લીશ (યુએસ)માં નવી નોંધણી ટેકો આપવામાં આવે ત્યારે બાય ડિફોલ્ટ નવા ઇન્ટરફેસ આપવામાં આવે છે. ત્યાં "ઓલ્ડર સંસ્કરણ" વાળા લેબલ લિંક મારફતે ડાઉનગ્રેડનો ઓપ્શન રહેલો છે.<ref> {{cite web |url=http://www.google.com/a/help/intl/en/admins/new.html |title=Google Apps |publisher=www.google.com |access-date=2008-03-12 |quote=Google Docs is integrated with your Gmail contacts list so it's easy to invite people to view or edit your files. }} </ref><ref name="gmail_2.0_blogoscoped">{{cite web | url = http://blogoscoped.com/archive/2007-10-29-n47.html | title = Gmail 2.0 Screenshots | access-date = 2008-06-01 | date = 2007-10-29 | author = Philipp Lenssen | publisher = Google Blogoscoped}}</ref><ref name="gmail_code_changes">{{cite web | url = http://gmailblog.blogspot.com/2007/10/code-changes-to-prepare-gmail-for.html | title = Code changes to prepare Gmail for the future | access-date = 2008-06-01 | date = 2007-10-29 | author = Dan Pupius | publisher = Official Gmail Blog | quote = So recently the Gmail team has been working on a structural code change that we'll be rolling out to Firefox 2 and IE 7 users over the coming weeks (with other browsers to follow).}}</ref><ref name="zdnet_new_gmail2">{{cite web | url = http://blogs.zdnet.com/Google/?p=786 | title = New version of Gmail starting to roll out | access-date = 2008-06-01 | date = 2007-10-29 | author = Garett Rogers | publisher = ZDNet | archive-date = 2009-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090129195518/http://blogs.zdnet.com/Google/?p=786 | url-status = dead }}</ref> આ કોડીંગમાં ફેરફારનો અર્થ એ છે કે ફક્ત [[ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 7 (Internet Explorer 7)]], [[ફાયરફોક્સ 2 (Firefox 2)]], [[ગૂગલ ક્રોમ (Google Chrome)]] અને [[સફારી 3.0 (Safari 3.0)]] (અથવા વધુ તાજેતરના સંસ્કરણો)ના જ વપરાશકર્તાઓ નવા કોડનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ કરી શકે છે. ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 5.5+ (Internet Explorer 5.5+)+, નેટસ્કેપ 7.1+ (Netscape 7.1+)+, મોઝીલ્લા 1.4+ (Mozilla 1.4+)+, ફાયરફોક્સ 0.8 (Firefox 0.8), સફારી 1.3 (Safari 1.3) અને અન્ય કેટલાક બ્રાઉઝર્સ મર્યાદિત કામગીરી આપશે. અન્ય બ્રાઉઝરોને કદાચ જીમેલ (Gmail)ના ફક્ત સંસ્કરણ એવા બેઝિક એચટીએમએલ (HTML)માં મોકલવામાં આવી શકે છે. <ref name="gmail_code_changes"></ref><ref name="gmail_pays_to_upgrade">{{cite web | url = https://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=76137 | title = It pays to upgrade your browser | work = Gmail Help Center | publisher = Google | date = 2007-12-03 | access-date = 2008-06-01 | quote = We've added some great new features to Gmail. To check them out, please upgrade your browser to either Mozilla Firefox 2.0, Safari 3.0 or Internet Explorer 7 (with Google Toolbar).}}</ref><ref name="aim_in_gmail">{{cite web | url = https://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=61024 | title = About AIM in Gmail | publisher = Google | work = Gmail Help Center | date = 2007-12-07 | access-date = 2008-06-01 | archive-date = 2008-11-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081108221740/http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=61024 | url-status = dead }}</ref><ref name="editing_labels_help">{{cite web | url = https://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=14026 | title = Editing labels | publisher = Google | work = Gmail Help Center | date = 2007-12-07 | access-date = 2008-06-01}}</ref><ref name="GMailSupported"> {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=6557|title = Gmail&nbsp;— Supported browsers|access-date = 2008-12-04|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008|month = December}}</ref> 18 જાન્યુઆરીના સપ્તાહ દરમિયાન ગૂગલે (Google) અપડેટ રજૂ કર્યું હતું, જેણે જીમેલ (Gmail) જે રીતે જાવાસ્ક્રીપ્ટ (JavaScript) લોડ કરે છે તેની પદ્ધતિમાં ફેરફાર કર્યો હતો. તે કેટલાક થર્ડ પાર્ટી વિસ્તરણોની નિષ્ફળતામાં પરિણમ્યું હતું.<ref>{{cite web | url = http://gmailblog.blogspot.com/2008/01/gmailgreasemonkey-api-issue.html | title = Gmail/Greasemonkey API issue | last = Pupius | first = Dan | date = 2008-01-29 | access-date = 2008-06-01 | publisher = Official Gmail Blog }}</ref> 12 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ જીમેલે (Gmail) બ્રાઉઝરમાં ઝડપથી [[પીડીએફ (PDF)]] જોવા માટેના ટેકા ઉમેર્યો હતો.<ref>{{cite web|last=Miller |first=Marc |url=http://gmailblog.blogspot.com/2008/12/fast-pdf-viewing-right-in-your-browser.html |title=Official Gmail Blog: Fast PDF viewing right in your browser |publisher=Gmailblog.blogspot.com |date=2008-12-12 |access-date=2009-07-31}}</ref> ==ટીકાઓ== ===અંગત=== ગૂગલ (Google) સંદર્ભ સંવેદન જાહેરાતોમાં ઉમેરવા માટે ઇમેલનું આપોઆપ જ સ્કેનીંગ કરે છે. ગોપનીયતા તરફી વધારાએ એ ચિંતામાં વધારો કર્યો હતો કે યોજનામાં તેમની અંગત, ખાનગી હોય તેવા, ઇમેલ્સ અને તે સલામતી સમસ્યા હતી. કોમ્પ્યુટર દ્વારા પણ વાંચવાની મંજૂરી આપી શકાય તેવી ઇમેલ સુચિ ઇમેલમાં રહેલી [[ગોપનીયતાની આશા]]માં ઘટાડો થશે. વધુમાં, ઇમેલ કે લવાજમ નહી ભરેલા ગ્રાહકો જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટમાં મોકલવાનું પસંદ કરે છે, તેમ છતા તે મોકલનારાઓ જીમેલ (Gmail)ની સેવાની શરતો સાથે અથવા [[ગોપનીયતા નીતિ]] સાથે ક્યારે સંમત થતા નથી. ગૂગલ (Google) તેની ગોપનીયતા નીતિમાં એકતરફી ફેરફાર કરી શકે છે અને ગૂગલ (Google) વ્યક્તિગતના દસ્તાવેજો બનાવવા માટે તેની તમામ માહિતીથી સભર પ્રોડક્ટ લાઇનમાં ટેકનીકલી ક્રોસ રેફરન્સ કૂકીઝ કરી શકવા સક્ષમ છે. જોકે, મોટા ભાગની ઇમેલ સિસ્ટમ [[સ્પામ]]ની તપાસ માટે સર્વર તરફી સૂચિ સ્કેનીંગનો ઉપયોગ કરી શકે છે.<ref>{{cite web | url = http://www.epic.org/privacy/gmail/faq.html | title = Gmail Privacy Page | access-date = 2008-06-01 | date = 2004-07-18 | publisher = Electronic Privacy Information Center | archive-date = 2009-03-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090308131552/http://epic.org/privacy/gmail/faq.html | url-status = dead }}</ref><ref name="Register15Jun04"> {{cite web|url = http://www.theregister.co.uk/2004/06/15/gmail_spook_heaven/|title = Google's Gmail: spook heaven?|access-date = 2008-11-24|last = Rasch|first = Mark|authorlink = |year = 2004|month = June}}</ref> ગોપનીયતા તરફદારીમાં જાહેર કરાયેલ માહિતીની પ્રાપ્તિનો અભાવ અને સહસંબંધ ધરાવતી નીતિઓ સમસ્યારૂપ હોવાનો ઉલ્લેખ કરાયો છે. ઇન્ટરનેટ સર્ચ દ્વારા માહિતીને સાથે જે તે વ્યક્તિના ઇમેલ સંદેશોમાં રહેલી માહિતીને સંયુક્ત કરવાની ક્ષમતા ગૂગલ (Google) પાસે છે. આ પ્રકારની માહિતીને કેટલો લાંબો સમય રાખી શકાય અથવા તેનો કેવી રીતે ઉપયોગ કરી શકાય તે ગૂગલ (Google) જાણતું નથી. ચિંતાની એક બાબત એ છે કે તેમાં કદાચ કાયદો લાગુ પાડતી એજન્સીઓનું હિત સમાયેલું હોય. 30થી વધુ ગોપનીયતા અને સિવિલ લિબર્ટીઝ સંસ્થાઓએ ગૂગલ (Google)ને જ્યાં સુધી આ મુદ્દો ન ઉકેલાય ત્યાં સુધી જીમેલ (Gmail) સેવા બંધ રાખવાની વિનંતી કરી છે. <ref>{{cite web | url = http://www.privacyrights.org/ar/GmailLetter.htm | title = Thirty-One Privacy and Civil Liberties Organizations Urge Google to Suspend Gmail | access-date = 2008-06-01 | date = 2004-04-19 | publisher = Privacy Rights Clearinghouse | archive-date = 2009-01-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090130063002/http://www.privacyrights.org/ar/GmailLetter.htm | url-status = dead }}</ref> જીમેલ (Gmail)ની ગોપનીયતા નીતિમાં નીચેના વિધાનનો સમાવેશ થાય છેઃ: "ભૂંસી નાખેલા સંદેશાઓ અને એકાઉન્ટોની બાકી રહેલી નકલોને અમારા સક્રિય સર્વરો પરખી ભૂંસી નાખતા ૬૦ દિવસ સુધીનો સમય લાગે છે અને તે કદાચ અમારી ઓફલાઇન બેકઅપ સિસ્ટમમાં સચવાઇ રહી શકે છે". ગૂગલ (Google) ભારપૂર્વક જણાવે છે કે જીમેલ (Gmail) મોટે ભાગે તમામ ઉદ્યોગોમાં સમાવિષ્ટ આચરણોને વળગી રહે છે. ગૂગલ (Google) જણાવે છે કે તેઓ "ઝડપથી અને વ્યવહારુ રીતે ભૂંસી નાખેલી માહિતીને દૂર કરવા વ્યાજબી પ્રયત્નો કરશે."<ref>{{cite web | url=http://mail.google.com/mail/help/privacy.html | title = Gmail Privacy Policy | access-date=2008-06-01 | author=[[Google]] }}</ref><ref>{{cite web | url = http://mail.google.com/mail/help/about_privacy.html#data_retention | title = More on Gmail and privacy | access-date = 2008-03-02 | date=2007-01-01 | publisher = Google}}</ref> ઇમેલ-સ્કેનીંગનો વપરાશકર્તાના ફાયદામાં ઉપયોગ કરવાના તેના કારણનો ઉલ્લખ કરીને ગૂગલ (Google) તેની પરિસ્થિતિનો બચાવ કરે છે. ગૂગલ (Google) દર્શાવે છે જીમેલ (Gmail) અત્યંત સંવેદનશીલ સંદેશાઓ જેમ ક દુઃખદ ઘટના, અણધારી આપત્તિ અથવા મૃત્યુ દર્શાવતા હોય તે પછી તરત જ જાહેરાત દર્શાવવાથી દૂર રહે છે.<ref> {{cite web | url = http://mail.google.com/mail/help/about_privacy.html#targeted_ads | title = About Gmail: More on Gmail and privacy | access-date = 2009-01-06 | date = 2007-01-01 | publisher = Google | quote = "Gmail's filters also block ads from running next to messages about catastrophic events or tragedies, erring on the side of not displaying an ad if the content is questionable."}}</ref> જીમેલ (Gmail)ના ચીનમાં માનવ અધિકાર કાર્યકરોના એકાઉન્ટસને 2009ના અંતમાં વ્યવસ્થિત હૂમલામાં હેક કરવામાં આવ્યા હતા. <ref>http://googleblog.blogspot.com/2010/01/new-approach-to-china.html</ref><ref>http://www.wired.com/threatlevel/2010/01/operation-aurora/</ref> જીમેલ (Gmail) પૃથ્થકરણનો સમાવેશ કરે છે અને વપરાશકર્તાઓની ઇમેલ સૂચિ મેળવે છે, જે જીમેલ (Gmail)ને હૂમલાઓ માટે આકર્ષક લક્ષ્યાંક બનાવે છે.<ref>http://www.siliconvalleywatcher.com/mt/archives/2010/01/goog_v_china_hi.php</ref> ===તકનીકી મર્યાદાઓ === અમલી કરી શકાય તેવી ફાઇલો અથવા આર્કાઇવ માટે કોઇએ વાપરેલી હોય તેવા [[ફાઇલ એકસટેન્શન]] ઓળખી કાઢે તો અમલ કરી શકાય તેવી ફાઇલો અથવા આર્કાઇવ્સ સમાયેલા હોય તેને મોકલવા કે મેળવવાની મંજૂરી જીમેલ (Gmail) આપતા નથી.<ref name="exe"> {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=6590|title = Some file types are blocked|access-date = 2009-03-01|last = [[Google]] |authorlink = |year = 2008}}</ref><ref name="google1">{{cite web | url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=6590&topic=1517 | title = Title Gmail: Help Center&nbsp;— Can I send or receive an executable file? | access-date = 2008-06-01 |date=2005-10-14 | quote = Gmail does not allow users to receive executable files | publisher = Google }}</ref> ડિઝાઇનની રીતે જીમેલ (Gmail) દરેક વપરાશકર્તાઓના ઇમેલ ડિલીવર કરતું નથી. પીઓપી (POP) અથવા આઇમેપ (IMAP) એક્સેસ મારફતે ડાઉલોડીંગ કરતી વખતે જો ગ્રાહક પાસે કોપી હોય તો વપરાશકર્તાઓએ તેમને પોતાને મોકલેલા સંદેશાઓની ડિલીવરી કરવામાં જીમેલ (Gmail) નિષ્ફળ જાય છે.<ref> {{cite web | url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=13291 | title = Some mail was not downloaded | access-date = 2009-01-15 | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | work = Gmail Help | publisher = Google | location = | pages = | doi = | archiveurl = | archive-date = | quote = [...] Gmail doesn't download copies of messages sent from within your client, or messages already available in your client. }} </ref> વપરાશકર્તાઓએ મેઇલીંગ યાદીમાં મોકલેલા અને જેને તેઓ [[મેઇલીંગ યાદી]] દ્વારા પરત મેળવવાની આશા રાખી શકે છે તેને પણ તે વપરાશકર્તાના ઇનબોક્સમાં (કોઇપણ એક્સેસ ઇન્ટરફેસ દ્વારા) ડિલીવર કરતું નથી.<ref>[http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=6588&amp;topic=1564 સંદેશો મેલીંગ યાદીમાં મોકલી અપાયો છે, તે મારા ઇનબોક્સમાં દેખાતો નથી - સહાય કેન્દ્ર] </ref> જીમેલ (Gmail) ફક્ત વાતચીત ([[વિચાર]]) દ્વારા જ ઇમેલને અલગ કરે છે, જે કદાચ મોટી વાતચીત માટે મુશ્કેલી બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો વપરાશકર્તા લોકોના મોટા સમૂહને પ્રશ્ન મોકલે તો, એક જ વાતચીતમાં સંગ્રહીત કરેલી પ્રતિક્રિયાઓને અલગ પાડવી અશક્ય છે. સમગ્ર વાતચીત હાંસલ કર્યા વિના જે તે વપરાશકર્તા માટે પ્રતિક્રિયા શોધવાનો કોઇ માર્ગ નથી. વ્યક્તિગતના ઇમેલ ભૂંસી નાખવા શક્ય છે, ત્યારે મોટા ભાગની કામગીરી જેમ કે આર્કાઇવીંગ અન લેબલીંગ જ સમગ્ર વાતચીતમાં લાગુ પાડી શકાય છે. વાતચીતોને અલગ કે એકઠી ન કરી શકાય.<ref name="Threading">{{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=7189|title = Improper message threading|access-date = 2009-04-19|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008|archive-date = 2009-07-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20090701120450/http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=7189|url-status = dead}}</ref> ===આઉટેજીસ (થોડા સમય માટે કામગીરી બંધ કરવી તે)=== વિવિધ પ્રસંગોએ જીમેલ (Gmail) ઉપલબ્ધ હોતું નથી. 24 ફેબ્રુઆરી 2009ના રોજ જીમેલ (Gmail)ની સેવા બે કલાક અને 30 મિનીટ સુધી ઓફલાઇન રહી હતી, જેણે કરોડો વપરાશકર્તાઓને તેમના એકાઉન્ટસમાં એક્સેસ કરતા રોક્યા હતા. જે લોકો જીમેલ (Gmail) પર ધંધાકીય હેતુ માટે સંપૂર્ણપણે નિર્ભર રહે છે તેમણે આ આઉટેજીસ વિશે ફરિયાદ કરી હતી.<ref>[http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ ફેબ્રુઆરી 2009ના મોટા જીમેલ (Gmail) આઉટેજ દરમિયાન તમે ક્યાં હતા ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106045551/http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ |date=2011-01-06 }} [http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ » વેન્ચરબીટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106045551/http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ |date=2011-01-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://venturebeat.com/2008/08/11/gmail-fails-that-google-gears-integration-cant-come-soon-enough/ |title=ધી જીફેલ વ્હેલ: જીમેલ (Gmail)નું ગૂગલ (Google) ગિયર્સ સંક્લન પૂરતી રીતે તરત આવી શકે નહી » વેન્ચરબીટ |access-date=2010-03-17 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614053010/http://venturebeat.com/2008/08/11/gmail-fails-that-google-gears-integration-cant-come-soon-enough/ |url-status=dead }}</ref> અન્ય એક આઉટેજ 1 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ થયો હતો. આ મુશ્કેલીનો વપરાશકર્તાઓ દ્વારા [[ટ્વીટર (Twitter)]] પર બહોળા પ્રમાણમાં અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો અને ગૂગલે (Google) સમર્થન આપતા જણાવ્યં હતું કે આ મુશ્કેલી "વપરાશકર્તાઓના મોટા વર્ગને" સ્પર્શે છે અને આ પરિસ્થિતિ બાબતે બપોરના 1.53.00 [[પીડીટી (PDT)]] સુધીમાં અપડેટ આપવાનું વચન આપ્યું હતું, જેમાં તેઓ મુશ્કેલીને ક્યા અંદાજિત સમયે ફિક્સ કરવાની આશા રાખે છે તેનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web|url=http://mail.google.com/support/ |title=Gmail Help |publisher=Mail.google.com |date= |access-date=2009-09-02}}</ref><ref>[http://www.informationweek.com/news/internet/google/showArticle.jhtml?articleID=219500837 ફરીથી પ્રહાર કરવામાં જીમેલ (Gmail) નિષ્ફળ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223090019/http://www.informationweek.com/news/internet/google/showArticle.jhtml?articleID=219500837 |date=2010-02-23 }} 2009-09-01</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-30685_3-10323306-264.html |title=આઉટેજને દ્વારા જીમેલ (Gmail)ના વપરાશકર્તાઓ હેરાન થઇ રહ્યા છે |access-date=2010-03-17 |archive-date=2013-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908213604/http://news.cnet.com/8301-30685_3-10323306-264.html |url-status=dead }}</ref> બપોરના 1.02 પીડીટી (PDT)એ કરેલા અપડેટ દર્શાવે છે કે મુશ્કેલીની હજુ પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે અને બપોરના 2.16.00 પીડીટી (PDT)એ અઅન્ય અપડેટ હાથ ધરવાનું વચન આપ્યું હતું. સત્તાવાર જીમેલ (Gmail) બ્લોગ પોસ્ટના અનુસાર, [[આઇમેપ (IMAP)]] અને [[પીઓપી (POP)3]] એક્સેસમાં કોઇ અસર થઇ ન હતી.<ref>{{cite web|last=Besbris |first=David |url=http://gmailblog.blogspot.com/2009/09/todays-gmail-problems.html |title=Official Gmail Blog: Today's Gmail problems |publisher=Google |work=Official Gmail Blog |date=2009-09-01 |access-date=2009-09-02}}</ref> તે દિવસના પછીના ભાગમાં, ગૂગલ (Google)ના વાઇસ પ્રેસીડંટ બેન ટ્રેયનોરે સમજાવ્યું હતું કે આ મુશ્કેલી જે અંતે આશરે 100 મિનીટના આઉટેજમાં પરિણમી હતી તે પાછળનું કારણ ઓવરલોડેડ રાઉટર્સ હતા, જે રોજિંદી સંરચના ફેરફારને કારણે થયા હતા અને તેણે ધારણઆ કરતા વધારે રાઉટર લોડ કર્યા હતા. ટ્રેયનોરે લખ્યું હતું કે, "જીમેલ (Gmail) તમામ વપરાશકર્તાઓ માટે 99.9 ટકાથી વધુ સમય માટે ઉપલબ્ધ રહે છે અને અમે આજના જેવી બનેલી ઘટનાને ભાગ્યે જ બનતી ઘટના તરીકે યાદ રાખવા વચનબદ્ધ છીએ." <ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/epicenter/2009/09/google-explains-why-you-didnt-have-gmail/ |title=Google Explains Why You Didn’t Have Gmail &#124; Epicenter |publisher=Wired.com |date=2009-01-04 |access-date=2009-09-02}}</ref><ref>{{cite web|last=Treynor |first=Ben |url=http://gmailblog.blogspot.com/2009/09/more-on-todays-gmail-issue.html |title=Official Gmail Blog: More on today's Gmail issue |publisher=Google |work=Official Gmail Blog |date=2009-09-01 |access-date=2009-09-02}}</ref> 2009માં, ગૂગલે (Google) તેના સમગ્ર નેટવર્કમાં સતત આઉટેજીસનો અનુભવ કર્યો હતો અને વપરાશકર્તાઓને તેમના એકાઉન્ટ, કેલેન્ડર્સ અને વર્ચ્યુઅલ ફાઇલોમાં પ્રવેશતા અટકાવ્યા હતા.<ref name="PCWorld24Sep09">{{cite news|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/172614/google_outages_damage_cloud_credibility.html|title=Google Outages Damage Cloud Credibility|date=2009-09-24|access-date=2009-09-25|archive-date=2009-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926040619/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/172614/google_outages_damage_cloud_credibility.html|url-status=dead}}</ref> મહત્વના આઉટેજ થયા હતા તેવી તારીખોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:<ref name="PCWorld24Sep09"></ref> *24 સપ્ટેમ્બર, 2009: જીમેલ (Gmail) આઉટેજ *1 સપ્ટેમ્બર, 2009: જીમેલ (Gmail) આઉટેજ *14 મે, 2009: ગૂગલ (Google) નેટવર્ક આઉટેજ *9 માર્ચ, 2009: જીમેલ (Gmail) આઉટેજ *7 ઓગસ્ટ, 2008: જીમેલ (Gmail) અને ગૂગલ એપ્સ (Google Apps) આઉટેજ ===24 કલાક લોકડાઉન્સ=== {{Unreferenced section|date=January 2010}} જેને ગૂગલ (Google) "શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ" કહે છે તેવું એલ્ગોરિધમ શોધી કાઢે તો એકાઉન્ટ 24 કલાક (શક્યત: ઓછું) માટે આપોઆપ જ લોક ડાઉન થઇ શકે છે. ક્યા કારણોસર એકાઉન્ટ લોક ડાઉન થઇ ગયું છે તે વપરાશકર્તાને કહેવામાં આવતું નથી, પરંતુ શક્ય મુશ્કેલીઓની આપેલી યાદીમાંથી વપરાશકર્તાઓ ધારવાનું રહે છે (જો યાદીમાં કારણો સમાન હોય તો). આપોઆપ 24 કલાક લોકડાઉન માટે શક્ય કારણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * "તમારા જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટમાં એક કરતા વધુ મેઇલ ખોલ્યા હોય" * "બ્રાઉઝર સંબંધિત મુદ્દાઓ. એ યાદ રાખો કે જો તમે તમારા ઇનબોક્સમાં એક્સેસ કરતી વેળાના પ્રયત્નોમાં તમારા બ્રાઉઝરને સતત રિલોડીંગ કરતા જુઓ તો તેને શક્યતઃ બ્રાઉઝરનો મુદ્દો કહી શકાય અને તે સમયે તમારા બ્રાઉઝરના કેચ અને કૂકઝને ક્લિયર કરવા જૂરૂરી બની જાય છે." * "ટૂંકા ગાળામાં મોટી સંખ્યામાં (પીઓપી (POP) મારફતે) મેઇલને મેળવતા, ભૂંસતા અથવા પોપીંગ આઉટ કરતા" (જીમેલ (Gmail) પાસે પણ આ પ્રકારની સુવિધા હોવા છતા) * "ડિલીવર નહી થયેલા મોટી સખ્યામાં સંદેશાઓ મોકલવા (સંદેશાઓ જે બાઉન્સબેક થાય છે)" (સ્પામ, શક્યતઃ [[કીલોગ્ડ]] નામ અને પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરતા) * "થર્ડ પાર્ટી ફાઇલ શેરીંગનો ઉપયોગ કરતા અથવા સોફ્ટવેર સ્ટોર કરતા અથવા જે તે સોફ્ટવેર કે જે આપોઆપ જ તમારા એકાઉન્ટમાં લોગ થઇ જાય છે અને જેને જીમેલ (Gmail)નો ટેકો હોતો નથી" ===ના વતી=== જુલાઇ 2009 પહેલા જીમેલ (Gmail) ઇન્ટરફેસ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા ઇમેલમાં કસ્ટમ ઇમેલ એડ્રેસ જેમ કે "ફ્રોમ" તરીકે મોકલવામાં આવ્યો છતાંયે તેમાં "સેન્ડર" તરીકે Gmail.com એડ્રેસનો સમાવેશ થતો હતો. ઉદાહરણ તરીકે બહારા "ફ્રોમ" એડ્રેસમાંથી જીમેલ (Gmail)નો ઉપયોગ કરીને મોકલવામાં આવેલા ઇમેલને user@OtherDomainEmailAddress.com (માઇક્રસોફ્ટ આઉટલૂકના સંસ્કરણો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલ ડિસ્પ્લે) ના વતી ''From user@gmail.com તરીકે [[ઇમેલ ક્લાયંટ]]'' વપરાશકર્તા તરીકે મેળવતા ડિસ્પ્લે કરી શકાય. જીમેલ (Gmail) એડ્રેસને જાહેર કરતા, ગૂગલે (Google) એવો દાવો કર્યો હતો કે તેનાથી "મેલને સ્પામ તરીકે માર્ક થતા રોકવામાં સહાય મળશે".<ref>{{cite web|url=http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=22370 |title=Adding a custom 'From' address&nbsp;— Gmail Help |publisher=Mail.google.com |date= |access-date=2009-07-31}}</ref> જીમેલ (Gmail)ના અસંખ્ય ગ્રાહકોએ એવી ફરિયાદ કરી હતી કે ઉપરોક્ત પ્રમાણે લાગુ પાડવાથી ગોપનીયતાની ચિંતા અને વ્યાવસાયિકરણને લગતી ચિંતા ઉધબવી હતી.<ref>{{cite web|last=Manjoo |first=Farhad |url=http://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/04/maintaining-a-true-universal-inbox-on-gmail-remains-elusive/ |title=Maintaining A True Universal Inbox on Gmail Remains Elusive&nbsp;— Gadgetwise Blog&nbsp;— NYTimes.com |publisher=Gadgetwise.blogs.nytimes.com |date=2009-05-04 |access-date=2009-07-31}}</ref> 30 જુલાઇ 2009ના રોજ જીમેલ (Gmail) આ સમસ્યાને હલ કરવા અપડેટની જાહેરાત કરી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.google.com/support/forum/p/gmail/thread?tid=649d9103208e5aab&hl=en |title=Update: New way to "send mail as" without "on behalf of" - Gmail Help |publisher=Google.com |date= |access-date=2009-07-31 |archive-date=2009-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813073432/http://www.google.com/support/forum/p/gmail/thread?tid=649d9103208e5aab&hl=en |url-status=dead }}</ref> અપડેટ કરાયેલ ''કસ્ટમ 'From:''' સુવિધા વપરાશકર્તાઓને જીમેલ (Gmail) (જે જીમેલ (Gmail) એડ્રેસને "સેન્ડર" તરીકે ઉમેરો કરવાનું સતત રાખશે)ને બદલે કસ્ટમ એસએમટીપી (SMTP) સર્વરનો ઉપયોગ કરીને જીમેલ (Gmail)માંથી સંદેશાઓ મોકલવાની મંજૂરી આપે છે.<ref name="CustomFrom"> {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=22370|title = Adding a custom 'From' address|access-date = 2009-07-30|last = Google|authorlink = |year = 2009|month = July}}</ref>''' '' ===એકાઉન્ટને બિનકાર્યરત બનાવતા=== ગૂગલ (Google)ની સેવાની શરતો તેને ગ્રાહકોના એકાઉન્ટ અગાઉથી ચેતવણી આપ્યા વિના કોઇ પણ સમયે બિનકાર્યરત કરવાની છૂટ આપે છે. જો ભૂલથી એકાઉન્ટ બિનકાર્યરત થઇ ગયું હોય તો તેની ફરિયાદ કરવા માટે ગૂગલ (Google) વપરાશકર્તાઓ માટે પેઇજ પૂરું પાડે છે, પરંતુ કેટલાક વપરાશકર્તાઓ તેમનુ એકાઉન્ટ પર મેળવી શકે છે, જ્યારે અન્યો માટે તે કેટલીક વાર પ્રતિક્રિયા દર્શાવતું નથી અને વપરાશકર્તાઓને પોતાનું એકાઉન્ટ પરત મેળવવાનો અન્ય કોઇ માર્ગ રહેતો નથી. <ref>{{cite web |url=http://lemon.soju.co.uk/2009/11/16/gmail-account-disabled-by-google-no-response-to-support-requests/ |title=Gmail account disabled by Google – no response to support requests |publisher= |date= |access-date=2009-11-21 |archive-date=2009-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126014822/http://lemon.soju.co.uk/2009/11/16/gmail-account-disabled-by-google-no-response-to-support-requests/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://blog.mibbit.com/?p=8 |title=Google account disabled without reason for 6 days and counting |publisher= |date= |access-date=2008-11-5 |archive-date=2008-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081108033350/http://blog.mibbit.com/?p=8 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.searchenginejournal.com/open-letter-to-google-why-have-you-taken-away-my-google-gmail-accounts/7873/ |title=Open Letter to Google : Why Have You Taken Away my Google & GMail Accounts? |publisher= |date= |access-date=2008-11-31}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2007/04/batch-of-gmail-accounts-accidentally.html |title=A Batch of Gmail Accounts, Accidentally Disabled |publisher= |date= |access-date=2007-4-9}}</ref> ==સત્કાર== ===પુરસ્કારો=== ''[[પીસી વર્લ્ડ]]'''ની "2005ની 100 શ્રેષ્ઠ પેદાશો"માં [[મોઝીલ્લા ફાયરફોક્સ (Mozilla Firefox)]] બાદ જીમેલ (Gmail) બીજા ક્રમે રહ્યું હતું. ''' '' '''''જીમેલે(Gmail) બટમલાઇન ડિઝાઇન એવોર્ડઝ 2005માં 'હોનરેબલ મેન્શન' પણ જીત્યો હતો.<ref>[http://www.pcworld.com/reviews/article/0,aid,120763,pg,12,00.asp PCWorld.com - 2005ની 100 શ્રેષ્ઠ પેદાશો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517002308/http://www.pcworld.com/reviews/article/0%2Caid%2C120763%2Cpg%2C12%2C00.asp |date=2008-05-17 }}, સુધારો 14 મે 2006</ref><ref>[http://www.bottomlinedesignawards.com/gmail.html બોટમ લાઇન ડિઝાઇન એવોર્ડ્ઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070330005708/http://www.bottomlinedesignawards.com/gmail.html |date=2007-03-30 }} માનનીય દર્શાવે છે સુધારો 21 ફેબ્રુઆરી 2008.</ref> ''' '' જીમેલે (Gmail) આપેલી ઉદાર સ્પેસ ક્વોટા અને વિશિષ્ટ સંગઠન માટે વપરાશકર્તાઓ તરફથી અસંખ્ય તરફેણયુક્ત સમીક્ષાઓ પ્રાપ્ત કરી છે.<ref>[http://mail.google.com/mail/help/reviews.html જીમેલ (Gmail) વિશે - મંતવ્યો], 14 મે 2006ના રોજ સુધારો </ref> ==ટ્રેડમાર્ક તકરાર== ===જર્મની=== 4 જુલાઇ 2005ના રોજ ગૂગલે જાહેરાત કરી હતી કે ''જીમેલ (Gmail) ડ્યૂશલેન્ડ'' ને ''ગૂગલ મેલ (Google Mail)'' તરીકે રિબ્રાન્ડ કરાશે.{{Citation needed|date=July 2009}} તે મુદ્દાથી આગળ જતા [[આઇપી એડ્રેસ]] સંબંધિત મૂલાકાતીઓ [[જર્મની]]ના હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેમને [[googlemail.com]] તરફ ધકેલવામાં આવશે, જ્યાં તેઓ નવું ડોમેન ધરાવતું [[ઇમેલ એડ્રેસ]] પ્રાપ્ત કરી શકે છે.{{Citation needed|date=July 2009}} જેને <tt>gmail.com</tt> એડ્રેસ જોઇતું હોય તેવા કોઇ પણ જર્મન વપરાશકર્તાએ [[પ્રોક્સી]] મારફતે એકાઉન્ટ માટે સાઇન અપ કરવું જ પડશે. જેઓ પહેલેથી નોંધાયેલ છે તેવા જર્મન વપરાશકર્તાઓને તેમના જૂના એડ્રેસ રાખવાની મંજૂરી અપાઇ હતી.{{Citation needed|date=July 2009}} જોક <tt>User@gmail.com</tt>ને મોકલેલા ઇમેલ્સ સાચા પ્રાપ્તિકર્તા પાસે પહોંચશે. જર્મન નામનો મુદ્દો ગૂગલ (Google) અને ડેનિયલ ગિયર્સ વચ્ચેની ટ્રેડમાર્ક તકરારને કારણે છે. ડેનિયલ ગિયર્સ "જી-મેલ (G-mail)" નામની કંપનીની માલિકી ધરાવે છે, જે સેન્ડર્સમાંથી ઇમેલની પ્રિન્ટ કાઢવાની સેવા પૂરી પાડે છે અને ધારેલા પ્રાપ્તિકર્તા પાસે પોસ્ટલ મે મેલ દ્વારા પ્રિન્ટ આઉટ મોકલે છે. 30 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ, ઇયુની [[આંતરિક બજારમાં એકરૂપતા માટેની ઓફિસે]] ગિયર્સની તરફેણમાં ચૂકાદો આપ્યો હતો.<ref> {{cite web |url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20070131-8741.html |title=Google can't use "Gmail" name in Europe |publisher=arstechnica.com |access-date=2008-03-12 |last=Anderson |first=Nate }} </ref> ગૂગલે જીમેલ (Gmail) પેપરમાં 2007માં એપ્રિલ ફૂલના દિવસે સમાન સેવાની બનાવટી "ઓફરીંગ" કરી હતી.<ref name="Paper"> {{cite web|url = http://mail.google.com/mail/help/paper/more.html|title = Introducing Gmail Paper|access-date = 2008-11-23|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008}}</ref> ===પોલેન્ડ=== ફેબ્રુઆરી 2007માં ગૂગલે (Google) <tt>gmail.pl</tt>ના માલિકો વિરુદ્ધ કાનૂની પગલાંઓ શરૂ કર્યા હતા, જે એક કવિઓનું જૂથ હતું, જે પૂર્ણ રીતે ''Grupa Młodych Artystów i Literatów'' તરીકે જાણીતુ હતું અને જીમેલ (Gmail)નું સંક્ષિપ્ત કર્યું હતુ (સહજ રીતે, "યુવાન કલાકારો અને લેખકોનું જૂથ").<ref>{{cite web |url=http://searchengineland.com/070219-091511.php |title=Google Sues Group Of Polish Poets Over Gmail.pl Name |publisher=searchengineland.com |access-date=2009-02-10 |last=Schwartz |first=Barry |archive-date=2008-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927034806/http://searchengineland.com/070219-091511.php |url-status=dead }}</ref> ===રશીયન ફડરેશન === [[રશીયન]] વિના મૂલ્યેની વેબમેલ સેવા જે <tt>gmail.ru</tt> નામે ઓળખાતી હતી, તે "Gmail" રશીયન ફેડરેશનમાં ટ્રેડમાર્કની માલિકી ધરાવે છે.<ref>{{cite web | url = http://www.gmail.ru/docs/svid/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20080212032634/http://www.gmail.ru/docs/svid/ | archive-date = 2008-02-12 | title = Зарегистрированный Товарный Знак | access-date = 2008-06-01 | url-status = live }}</ref> <tt>gmail.ru</tt> ડોમેન નામ 27 જાન્યુઆરી 2003થી પડ્યું હતું. <ref>{{cite web | url =https://www.nic.ru/whois/?query=gmail.ru |title = NIC.ru and RIPN WHOIS Server}} </ref> ===યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ=== [[File:Google Mail Beta logo.png|thumb|ગૂગલ મેલ (Google Mail) લોગો |link=Special:FilePath/Google_Mail_Beta_logo.png]] 19 ઓક્ટોબર 2005ના રોજ ગૂગલે (Google) સ્વૈચ્છિક રીતે જીમેલ (Gmail)ના [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ]] સંસ્કરણનું ''ગૂગલ મેલ (Google Mail)'' માં રૂપાંતર કર્યું હતું, કારણ કે યુકેની કંપની ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિસર્ચ કંપની સાથે તકરાર થઇ હતી.<ref>[http://mail.google.com/mail/help/intl/en-GB/googlemail.html યુકેમાં ગૂગલ મેલ (Google Mail)], સુધારો 14 મે 2006</ref><ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4354954.stm | title=Google drops Gmail address in UK | publisher=BBC News | date=2005-10-19 | access-date=2008-04-18 }}</ref> જે વપરાશકર્તાઓએ ગૂગલ (Google) મેલ અપનાવતા પહેલા નોંધણી કરાવી હતી તેઓ તેનું જીમેલ (Gmail) એડ્રેસ રાખી શકતા હતા, જોકે જીમેલ (Gmail) લોગોના સ્થાને ''ગૂગલ મેલ (Google Mail)'' નો લોગો બદલાવવામાં આવ્યો હતો. નામ બદલાયા બાદ જે વપરાશકર્તાઓએ સાઇન અપ કર્યું હતું તેઓ <tt>googlemail.com</tt> એડ્રેસ મેળવે છે, જોકે તેનાથી વિરુદ્ધ મોકલાવેલો મેલ હજુ પણ સમાન સ્થળે મોકલવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બર 2009માં ગૂગલે (Google) યુકેના એકાઉન્ટોના બ્રાન્ડીંગને ટ્રેડમાર્ક તકરારના ઠરાવને પગલે ફરી જીમેલ (Gmail)માં બદલાવવાના શરૂ કરી દીધા હતા.<ref>[http://blogs.ft.com/techblog/2009/09/the-curious-case-of-the-uks-missing-gmail FT.com]/</ref> ===યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ === "જીમેલ (Gmail)" માટેનો ટ્રેડમાર્ક સૌપ્રથમ 28 જાન્યુઆરી 1999માં મિલો ક્રિપ્સ નામવાળા વ્યક્તિ દ્વારા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં ફાઇલ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.trademarkia.com/trademark-details.aspx?tid=75629087 Trademarkia.com]{{Dead link|date=જૂન 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> જોકે, યુ.એસ. ટ્રેડમાર્ક ઓફિસની પૂછપરછોમાં નિષ્ફળ જતા આ માર્કને 31 જુલાઇ 2000માં છોડી દેવામાં આવ્યું હતું. ગૂગલ, આયએનસી (Google, Inc.) 4 એપ્રિલ 2004માં ફરી આ માર્ક માટે ફાઇલ કર્યું હતું અને તેને 11 ડિસેમ્બર 2007ના રોજ ફેડરલ યુ.એસ. ટ્રેડમાર્કની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.<ref>[http://www.trademarkia.com/trademark-details.aspx?tid=78398233 Trademarkia.com]{{Dead link|date=જૂન 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ત્યારથી, ગૂગલ (Google)ના જીમેલ (Gmail) માર્કના ટ્રેડમાર્ક અધિકારને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પડકારવામાં આવ્યો નથી. ==સ્પર્ધા== {{See also|Comparison of webmail providers}} જીમેલ (Gmail)ની પ્રારંભિક પ્રગતિ અને રજૂઆત બાદ પ્રવર્તમાન અસંખ્ય વેબ મેલ સેવાઓએ ઝડપથી તેમની સ્ટોરેજ ક્ષમતામાં વધારો કર્યો હતો.<ref>{{cite web | author = Glauser, Stephen | title = Should you switch to Gmail? | url = http://blog.tooreal.net/articles/gmail/ | publisher = Too Real | access-date = 2008-06-01 | archive-date = 2008-07-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080705110634/http://blog.tooreal.net/articles/gmail/ | url-status = dead }}</ref> ઉદાહરણ તરીકે, [[હોટમેલે (Hotmail)]] વપરાશકર્તાઓ માટેની સ્પેસ 2 એમબીથી વધારીને 25 એમબી કર્યા બાદના 30 દિવસો પછી 250 એમબી અને હોટમેલ પ્લસ એકાઉન્ટસ માટે 2 જીબીની કરી હતી. [[યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail)]] તેની ક્ષમતા 4 એમબીથી વધારીને 100 એમબીની અને યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) પ્લસ એકાઉન્ટસ માટેની ક્ષમતા 2 જીબી સુધીની કરી હતી. યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) સ્ટોરેજ ત્યાર બાદ વધીને 250 એમબીનું થયુ હતું અને 2005ના એપ્રિલના અંતમાં 1 જીબી સુધીની થઇ હતી. યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) એવી જાહેરાત કરી હતી કે તે માર્ચ 2007માં તેના તમામ વપરાશકર્તાઓને "અમર્યાદિત" સ્ટોરેજ પૂરું પાડશે અને મે 2007માં તેનો પ્રારંભ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|last=Mills |first=Elinor |url=http://news.cnet.com/2100-1038_3-6171111.html |title=Yahoo Mail to offer unlimited storage &#124; CNET News.com |publisher=News.cnet.com |date= |access-date=2009-07-31}}</ref> આ તમામ પ્રવૃત્તિ પ્રવર્તમાન ગ્રાહકોને જીમેલ (Gmail)માં જતા રોકવા તરીકે અને વેબ મેઇલ સેવાઓમાં નવા જાગેલા જાહેર હિતોનો ઉપયોગ કરવા જોવામાં આવી હતી. ઝડપી લેવાની ઇચ્છા ખાસ કરીને એમએસએનના હોટમેલમાં જોવામાં આવી હતી, જેણે તેના ઇમેલની સ્ટોરેજ ક્ષમતા 250 એમબીથી વધારીને ન્યુ વિન્ડો લાઇવ હોટમેલ કે જેમાં 5 જીબી સુધીનો સમાવેશ થાય છે ત્યાં સુધી વિસ્તારી હતી. નવેમ્બર 2006ના રોજ એમએસએન હોટમેલે (Hotmail) તેના તમામ એકાઉન્ટને 1 જીબીના સ્ટોરેજ સુધી અપગ્રેડ કર્યા હતા. <ref>{{Cite web |url=http://mailcall.spaces.live.com/blog/cns!CC9301187A51FE33!13754.entry |title=1 જીબી (GB) હોટમેલ (Hotmail) મેલબોક્સીસ |access-date=2010-03-17 |archive-date=2010-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103062913/http://mailcall.spaces.live.com/blog/cns!CC9301187A51FE33!13754.entry |url-status=dead }}</ref> જૂન 2005માં એઓએલે ( AOL) તમામ [[એઆઇએમ (AIM)]] સ્ક્રીન્સને તેમના પોતાના 2 જીબી સુધીની સ્ટોરેજ ક્ષમતા સાથેના ઇમેલ એકાઉન્ટસ પૂરા પાડવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref>{{cite news|url=http://www.networkworld.com/net.worker/news/2005/060705-aol.html|title=AOL launches free Web mail service|date=2005-06-07|last=Saalfield|first=Peter|publisher=NetworkWorld|access-date=2009-07-13|archive-date=2009-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419161826/http://www.networkworld.com/net.worker/news/2005/060705-aol.html|url-status=dead}}</ref> જીમેલ (Gmail) દરેક જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટમાં નિષ્ક્રિય રીતે રહે છે, જે છ મહિના સુધી કાર્યરત હોતી નથી. વધુ ત્રણ મહિના બાદ, અલબત્ત કુલ નવ મહિનાની નિષ્ક્રિયતા બાદ સિસ્ટમ આ પ્રકારના એકાઉન્ટસને ભૂંસી નાખે છે.<ref name="Time"> {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=6832&topic=12782|title = Dormant addresses|access-date = 2008-11-23|last = Google|authorlink = |year = 2008}}</ref> અન્ય વેબમેલ સેવાઓ એકાઉન્ટને નિષ્ક્રીય બનાવવા માટે વિવિધ, ઘણી વાર ઓછો સમય લે છે. Yahoo! Mail ચાર મહિના બાદ નિષ્ક્રિય એકાઉન્ટોને બિનકાર્યરત કરી નાખે છે, જ્યારે હોટમેલ જીમેલ (Gmail)ની જેમ નવ મહિના લે છે.<ref name="YahooMail"> {{cite web|url = http://help.yahoo.com/l/us/yahoo/mail/original/account/account-04.html;_ylt=AoUq1QRsesxKcYlUimG3plq51CN4|title = Do you close accounts due to inactivity?|access-date = 2009-04-26|last = [[Yahoo!]]|authorlink = |year = 2009}}</ref><ref name="MSNHotmail"> {{cite web|url = http://help.live.com/Help.aspx?market=en-US&project=MailClassic&querytype=topic&query=WL_Mail_CONC_AboutMail.htm|title = About your e-mail service|access-date = 2009-04-26|last = [[Microsoft]]|authorlink = |year = undated}}</ref> વધી રહેલી સ્ટોરેજ ક્ષમતાઓ જીમેલ (Gmail)ની રજૂઆતને અનુસરે છે, ત્યારે યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) અને હોટમેલે પણ તેમના ઇમેલ ઇન્ટરફેસનું વિસ્તરણ કર્યું હતું. 2005 દરમિયાન યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) અને હોટમેલનું કદ જીમેલ (Gmail)ના 10 એમબીના બીડાણ કદ સાથે મળતું આવતું હતું. પરંતુ જીમેલ (Gmail)ના પ્રવેશને પગલે, યાહૂ! એ યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) બિટા સર્વિસનો અને માઇક્રોસોફ્ટે વિન્ડોઝ લાઇવ હોટમેલનો પ્રારંભ કર્યો હતો, બન્નેમાં [[એજેક્સ (Ajax)]] ઇન્ટરફેસીસનો સમાવેશ થાય છે. ગૂગલે (Google) મે 2007<ref>[http://googlesystem.blogspot.com/2007/05/gmail-doubles-maximum-attachment-size.html જીમેલ (Gmail) વધુમાં વધુ જોડાણોનું કદ 20 એમબી સુધી બમણું કરે છે]</ref>માં તેની વધુમાં વધુ બીડાણ કદને 20 એમબી સુધી અને જૂન 2009માં 25 એમબી સુધી વધાર્યું હતું.<ref>{{cite web | url=http://googlesystem.blogspot.com/2009/06/gmail-increases-maximum-attachment-size.html | title=Gmail Increases Maximum Attachment Size to 25 MB | publisher=Google | access-date=2009-06-07}}</ref> ==વધુ જુઓ== {{sisterlinks|Gmail}} * [http://bang-anuh.blogspot.com/2009/10/gmail-drive-online-harddisk.html જીમેલ (Gmail) ડ્રાઇવ-ઓનલાઇન હાર્ડડિસ્ક] * [[વેબમેલ પ્રોવાઇડર્સની તુલના ]] * [[જીમેલ (Gmail) ઇન્ટરફેસ ]] * [[જીમેલ (Gmail)નો ઇતિહાસ ]] * [[લાવાબીટ]] * [[ગૂગલ (Google) સર્વિસીઝ અને ટૂલ્સની યાદી ]] * [[જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ]] ===થર્ડ પાર્ટી સોફ્ટવેર === * [[જીમેલ (Gmail) બ્રાઉઝર]] - [[મેક ઓએસ (Mac OS) એક્સ]] 10.4 અને 10.5 માટે જીમેલ (Gmail), માટે [[ચોક્કસ સાઇટ આધારિત બ્રાઉઝર]].<ref name="GMailBrowser">{{cite web|url = http://willmore.eu/software/gmailbrowser/|title = Gmail Browser|access-date = 2009-12-03|last = willmore.eu|authorlink = |year = undated|archive-date = 2009-09-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20090918151901/http://willmore.eu/software/gmailbrowser/|url-status = dead}}</ref> * [[જીમેલ (Gmail) ડ્રાઇવ]] * [[જીમેલ (Gmail) એફએસ]] * [[મેલપ્લેન ]] ==સંદર્ભો== {{clear}} {{reflist|colwidth=30em}} ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://bang-anuh.blogspot.com/2009/10/gmail-drive-online-harddisk.html જીમેલ (Gmail) ડ્રાઇવ - ઓનલાઇ હાર્ડડિસ્ક] * [https://mail.google.com/ Gmail] * [http://m.gmail.com/ જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ] {{Google Inc.}} [[Category:2004માં સ્થાપિત ઇન્ટરનેટ પ્રોપર્ટીઝ]] [[Category:જીમેલ (Gmail)]] [[Category:ગૂગલ (Google) સર્વિસીઝ]] [[Category:ઇમેલ વેબસાઇટ્સ]] [[Category:વેબ 2.0]] [[Category:ક્રોસ પ્લેટફોર્મ સોફ્ટવેર]] imwtbx4aujn47o3bqie1k4i2skyczit ઓમાન 0 15347 901135 875471 2026-05-23T21:13:15Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901135 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = ઓમાનની સલ્તનત |conventional_long_name = <big> سلطنة عُمان </big> |common_name = ઓમાન |image_flag = Flag of Oman.svg |image_coat = National_emblem_of_Oman.svg |symbol_type = રાષ્ટ્ર પ્રતીક |image_map = Oman in its region.svg |national_motto = કોઈ નહીં |national_anthem = ''[[Nashid as-Salaam as-Sultani]]'' |official_languages = [[અરબી]] |demonym = ઓમાની |capital = [[મસ્કત]] |latd=૨૩ |latm=૩૬ |latNS=N |longd=૫૮ |longm=૩૩ |longEW=E |largest_city = [[મસ્કત]] |government_type = [[પૂર્ણ રાજશાહી]] |leader_title1 = સુલ્તાન |leader_name1 = કાબૂસ બિન અલ સૈદ |leader_title2 = ચાંસેલર |leader_name2 = ફહદ ઇબ્ન મહમૂદ અલ સૈદ |sovereignty_type = [[સ્વતન્ત્રતા]] |established_event1 = પોર્ટુગીઝ સામ્રાજ્ય થી સ્વતંત્રતા |established_date1 = ૧૬૫૧ |area_rank = ૭૦ મો |area_magnitude = ૧ E૧૧ |area = ૩૦૯,૫૦૦ |areami² = ૧૧૯,૪૯૮ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = નગણ્ય |population_estimate = ૨,૫૭૭,૦૦૦ |population_estimate_year = મધ્ય ૨૦૦૬ |population_estimate_rank = ૧૩૯ મો |population_census = ૨,૩૪૧,૦૦૦ |population_census_year = ૨૦૦૩ |population_density = ૮.૩ |population_densitymi² = ૨૧.૫ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = ૧૮૨ મો |GDP_PPP_year = ૨૦૦૭ |GDP_PPP = $૬૧.૬૫૮ બિલિયન |GDP_PPP_rank = - |GDP_PPP_per_capita = $૨૩,૯૮૭ |GDP_PPP_per_capita_rank = - |HDI_year = ૨૦૦૭ |HDI = {{increase}} ૦.૮૧૪ |HDI_rank = ૫૮ મો |HDI_category = <font color="#૦૦૯૯૦૦">ઉચ્ચ</font> |currency = [[ઓમાની રિયાલ|રિયાલ]] |currency_code = OMR |country_code = OMN |time_zone = |utc_offset = +૪ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +૪ |cctld = [[.om]] |calling_code = ૯૬૮ |footnote = Population estimate includes ૬૯૩,૦૦૦ non-nationals. }} '''ઓમાન''' અરબી પ્રાયદ્વીપ ના અગ્નિ ભાગમાં સ્થિત એક દેશ છે. આ [[સાઉદી અરેબિયા]] ની પૂર્વ અને દક્ષિણ દિશામાં [[અરબી સમુદ્ર]] ની સીમા થી લાગેલો છે. [[સંયુક્ત અરબ અમીરાત]] આની વાયવ્યમાં સ્થિત છે. ઓમાન ની કુલ જનસંખ્યા ૨૫ લાખ ની આસપાસ છે અને અહીં બાહરથી આવીને રહવા વાળા (આપ્રવાસિઓ) ની સંખ્યા ઘણી છે. લગભગ પૂરી જનસંખ્યા મુસ્લિમ છે જેમાં ઇબાદિયોં ની સંખ્યા સૌથી અધિક છે. == ઇતિહાસ == ઈસાપૂર્વ છઠી સદી થી લઈ સાતમી સદી ના મધ્ય સુધી અહીં ઈરાન ([[ફ઼ારસ]])ના ત્રણ વંશોં નું શાસન રહ્યું - [[હખ઼ામની]], [[પાર્થિયન]] અને [[સાસાની]]. સાતમી સદીમાં [[મુહમ્મદ]] સાહેબ ના જીવનકાળમાં જ ઓમાનમાં [[ઇસ્લામ]]નું આગમન થઈ ગયું હતું . સન્ ૧૫૦૮-૧૬૪૮ સુધી અહીં પોર્ટુગીઝ ઉપનિવેશ હતું જે [[વાસ્કોડિગામા]] દ્વારા [[ભારત]] ની શોધ કરાયા બાદ સમુદ્રી રસ્તા પર નિયંત્રણ માટે બનાવેલ હતું . [[પોર્ટુગલ]] પર [[સ્પેન]]નો અધિકાર બાદ પોર્ટુગલ (વલંદા)ઓને પાછું જાવું પડ્યું . આ બાદ ઓમાનિઓએ પૂર્વી અફ્રીકી તટીય પ્રદેશોંથી પણ પોર્ટુગલ (વલંદા)ને મારી ભગાવ્યાં. == વિભાગ == [[ચિત્ર:Oman admin divisions.png‎|thumb|right|400px|ઓમાન કે પ્રશાસકીય વિભાગ]] ઓમાનમાં ૫ પ્રદેશ (મિંતક઼ા) અને ૪ શાસકીય પ્રખંડ છે - {| class="wikitable sortable" |- |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! ''[[વિલાયત]]'' |- | colspan=૬ align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''પ્રદેશ''' (''[[મિન્તક઼ા]]'') |- | ૧ || [[અદ દાખ઼િલિયા]]|| منطقة الداخلية || [[નિજ઼વા]] || align="right" | ૩૧ ૯૦૦ || align="right" | ૨૬૭ ૧૪૦ || align="right" | ૮ |- | ૩ || [[અલ બતિના]]|| منطقة الباطنة || [[સુહર]] || align="right" | ૧૨ ૫૦૦|| align="right" | ૬૫૩ ૫૦૫ || align="right" | ૧૩ |- | ૫ || [[અલ વુસ્તા]]|| المنطقة الوسطى || [[છેમા]] || align="right" | ૭૯ ૭૦૦|| align="right" | ૨૨ ૯૮૩ || align="right" | ૪ |- | ૬ || [[અશ શર્કિયા]]|| المنطقة الشرقية || [[સુર]] || align="right" | ૩૬ ૮૦૦|| align="right" | ૩૧૩ ૭૬૧ || align="right" | ૧૧ |- | ૨ || [[અદ ધરિયા]]|| منطقة الظاهرة|| [[Ibri]] || align="right" | ૩૭ ૦૦૦<sup>૧)</sup>|| align="right" | ૧૩૦ ૧૭૭ || align="right" | ૩ |- | colspan=૬ align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[પ્રખંડ]]''' (''[[મુહાફ઼જ઼દા]]'') |- | ૯ || [[મસ્કટ પ્રખંડ|મસ્કટ]]|| محافظة مسقط || [[સીબ]] || align="right" | ૩ ૫૦૦|| align="right" | ૬૩૨ ૦૭૩ || align="right" | ૬ |- | ૮ || [[મુસનનદામ]]|| محافظة مسندم || [[ખ઼સાબ]] || align="right" | ૧ ૮૦૦|| align="right" | ૨૮ ૩૭૮ || align="right" | ૫ |- | ૭ || [[ધોપર]]|| محافظة ظفار || [[સલાલાહ]] || align="right" | ૯૯ ૩૦૦|| align="right" | ૨૧૫ ૯૬૦ || align="right" | ૯ |- | ૪ || [[અલ બુરાયમી]]|| محافظة البريمي || [[અલ બુરાયમી]] || align="right" | ૭ ૦૦૦<sup>૧)</sup>|| align="right" | ૭૬ ૮૩૮ || align="right" | ૩ |- style="background: #CCC;" | Total || [[ઓમાન]]|| سلطنة عمان || [[મસ્ક઼ટ]] || align="right" | ૩૦૯ ૫૦૦ || align="right" | ૨ ૩૪૦ ૮૧૫ || align="right" | ૬૨ |- | colspan=૯ bgcolor="#ffffff" | <sup>૧)</sup>[[Al Buraymi]] was created from parts of [[Ad Dhahirah]] on ૧૫ October ૨૦૦૬ by Royal Decree ૧૦૮ |} == બાહરી કડીઓ == * [http://www.mofa.gov.om Omani Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.omanet.om/ Omani Ministry of Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010124752/http://www.omanet.om/ |date=2007-10-10 }} * [http://www.mohe.gov.om/ Omani Ministry of Higher Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061224215139/http://www.mohe.gov.om/ |date=2006-12-24 }} * [http://www.moe.gov.om/ Omani Ministry of Education] * [http://www.manpower.gov.om/ Omani Ministry of Manpower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061225035250/http://www.manpower.gov.om/ |date=2006-12-25 }} ; General information * [http://www.al-bab.com/arab/countries/oman.htm al-Bab - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206054613/http://www.al-bab.com/arab/countries/oman.htm |date=2006-12-06 }} * [http://www.apexstuff.com/ ApexStuff.com - An informative site on Oman and Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104125404/http://www.apexstuff.com/ |date=2007-01-04 }} * [http://www.britannica.com/nations/Oman Encyclopaedia Britannica, ''Oman'' - Country Page] * [http://news.bbc.co.uk/૨/hi/world/middle_east/country_profiles/૭૯૧૮૯૨.stm BBC News Country Profile - ''Oman'']{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html CIA World Factbook - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211136/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html |date=2018-12-24 }} * [http://www.apexstuff.com/common/omanessentials.asp Oman Essentials - A quick look at the Sultanate of Oman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104125419/http://www.apexstuff.com/common/omanessentials.asp |date=2007-01-04 }} * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=oman&search_crit=subject&search=Search&date૧=Anytime&date૨=Anytime&type=form Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Oman]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lonelyplanet.com/destinations/middle_east/oman/history.htm Lonely Planet - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050706040146/http://www.lonelyplanet.com/destinations/middle_east/oman/history.htm |date=2005-07-06 }} * [http://www.nizwa.net/ Nizwa.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129233154/http://www.nizwa.net/ |date=2006-11-29 }} * [http://dmoz.org/Regional/Middle_East/Oman Open Directory Project - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015105/http://dmoz.org/Regional/Middle_East/Oman/ |date=2006-06-15 }} directory category * [http://www.state.gov/p/nea/ci/c૨૪૧૭.htm US State Department - ''Oman''] includes Background Notes, Country Study and major reports * [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Oman Yahoo! - ''Oman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007084412/http://dir.yahoo.com/regional/countries/Oman/ |date=2008-10-07 }} directory category * [http://www.worldarab.net World Arab, Arts, Architecture and Design] Design Compeition, Events, Arts and Forum ; Other * [http://www.omania.net/ OmaniaNet, a very popular forum in Oman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061221084457/http://omania.net/ |date=2006-12-21 }} this website was closed by the Omani authorities in November ૨૦૦૬ pending investigations * [http://translate.google.com/translate?u=http%૩A%૨F%૨Fwww.omania.net%૨Favb&langpair=ar%૭Cen&hl=en&ie=UTF-૮&oe=UTF-૮&prev=%૨Flanguage_tools/ and in English] * [http://www.edwebproject.org/oman-dubai/ Andy Carvin's Oman Photo Gallery] * [http://www.mepra.org/ Middle East Public Relations Association (MEPRA)] * [http://www.pdo.co.om/ Petroleum Development Oman] * [http://www.newsbriefsoman.info/ newsBriefsOman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061204162003/http://www.newsbriefsoman.info/ |date=2006-12-04 }} * [http://www.nordog.net/photos/gallery/૭/oman.aspx Oman Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310184435/http://nordog.net/photos/gallery/%e0%ab%ad/oman.aspx |date=2016-03-10 }} * [http://www.expertsexchange.com] {{એશિયા}} [[શ્રેણી:દેશ]] [[શ્રેણી:એશિયા]] [[શ્રેણી:એશિયાના દેશો]] [[શ્રેણી:મધ્યપૂર્વના દેશો]] 488ralbg0fni6dpvy58ujav3n78z8z7 ચર્ચા:સિંહ રાશિ 1 15417 901129 871477 2026-05-23T16:53:53Z ~2026-30928-91 87446 /* job */ નવો વિભાગ 901129 wikitext text/x-wiki == job == engtry [[વિશેષ:પ્રદાન/&#126;2026-30928-91|&#126;2026-30928-91]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&#126;2026-30928-91|talk]]) ૨૨:૨૩, ૨૩ મે ૨૦૨૬ (IST) a28auyxf7vrpq89nab0lfytrx32j82y 901130 901129 2026-05-23T17:08:49Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/~2026-30928-91|~2026-30928-91]] ([[User talk:~2026-30928-91|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 145129 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 ક્વીન્સલેન્ડ 0 27412 901138 870430 2026-05-24T01:18:21Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901138 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Australia state or territory |Name = Queensland |Fullname = State of Queensland |Flag = Flag of Queensland.svg |CoatOfArms = Coa_Queensland.gif |Map = Tigris-Australia location Queensland.svg |Motto = "Audax at Fidelis" (Bold but Faithful) |Nickname = Sunshine State, Smart State |Emblems = ''Faunal - [[Koala]] (''Phascolarctos cinereus''); Floral - [[Cooktown orchid]] (''Dendrobium bigibbum''); Bird - [[Brolga]] (''Grus rubicunda''); Aquatic - [[Barrier Reef Anemonefish]] (''Amphiprion akindynos''); Gem - [[Sapphire]]; Colour - [[Maroon (color)|Maroon]] |Emblem_title1 = Faunal |Emblem1 = [[Koala]]<br /> (''Phascolarctos cinereus'') |Emblem_title2 = Floral |Emblem2 = [[Cooktown orchid]]<br /> (''Dendrobium phalaenopsis'') |Emblem_title3 = Bird |Emblem3 = [[Brolga]] (''Grus rubicunda'') |Emblem_title4 = Aquatic |Emblem4 = [[Barrier Reef Anemonefish]]<br /> (''Amphiprion akindynos'') |Emblem_title5 = Gem |Emblem5 = [[Sapphire]] |Emblem_title6 = [[Australian state colours|Colours]] |Emblem6 = [[Maroon (color)|Maroon]] |Capital = [[Brisbane]] |Largest city = [[Brisbane]] |Demonym = Queenslander |ChiefType = Premier |Chief = [[Anna Bligh]] |ChiefParty = [[Australian Labor Party|ALP]] |Viceroy = [[Penelope Wensley]] |ViceroyType = Governor |PostalAbbreviation = QLD |EntityAdjective = State |GSP = $224,187<ref>[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/5220.0Main+Features12008-09%20%28Reissue%29?OpenDocument 5220.0 - Australian National Accounts: State Accounts, 2008-09 (Reissue)], [[Australian Bureau of Statistics]], 22 December 2009.</ref> |GSPYear = 2008-09 |GSPRank = 3<sup>rd</sup> |GSPPerCapita = $50,873 |GSPPerCapitaRank = 6<sup>th</sup> |AreaRank = 2<sup>nd</sup> largest |TotalArea = 1852642 |LandArea = 1730648 |WaterArea = 121994 |PercentWater = 6.58 |PopulationRank = 3<sup>rd</sup> |Population = 4,406,800<ref>[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3101.0Main+Features1Jun%202009?OpenDocument 3101.0 - Australian Demographic Statistics, Jun 2009], [[Australian Bureau of Statistics]], 3 December 2009.</ref> |PopulationYear = June 2009 |DensityRank = 5<sup>th</sup> |Density = 2.55 |HighestPoint = [[Mount Bartle Frere]] |HighestElev = +1,622 m |HighestElev_ft = 5,321 |LowestPoint = |LowestElev = |LowestElev_ft = | TimeZone =[[Australian Eastern Standard Time|AEST]] [[UTC+10]] does not observe [[Daylight Saving Time|DST]]| |HouseSeats = 29 |SenateSeats = 12 |ISOCode = AU-QLD |GovtWebsite = www.qld.gov.au |Website = www.qld.gov.au }} '''ક્વીન્સલેન્ડ'''એ [[ઓસ્ટ્રેલિયા|ઑસ્ટ્રેલિયા]]નું એક [[રાજ્ય]] છે જે તળ ખંડના ઉત્તર-પૂર્વ ભાગને આવરે છે. તેની સરહદ તરીકે પશ્ચિમે [[ઉત્તરીય પ્રદેશ]], દક્ષિણ-પશ્ચિમ બાજુ [[દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયા|દક્ષિણ ઑસ્ટ્રેલિયા]] અને દક્ષિણ તરફ [[ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ]] આવેલ છે. ક્વીન્સલેન્ડના પૂર્વ ભાગ તરફની સરહદ પર [[કોરલ સી]] અને [[પેસિફીક ઓસન]] છે. તે [[પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયા|પશ્ચિમ ઑસ્ટ્રેલિયા]] બાદ વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ ઑસ્ટ્રેલિયાનું બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું રાજ્ય છે, અને ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ તથા [[વિક્ટોરિયા]] બાદ દેશનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું ત્રીજા ક્રમનું રાજ્ય છે. સૌપ્રથમ આ વિસ્તાર [[સ્વદેશી ઓસ્ટ્રેલિયાનો|સ્વદેશી ઑસ્ટ્રેલિયાનો]] અને [[ટોરેસ સ્ટ્રેઇ આઇલેન્ડર્સ]] ધરાવતા હતા, જેઓ તારીખની વિવિધ પદ્ધતિઓ પ્રમાણે 40,000 અને 65,000 વર્ષો અગાઉ અહીં આવ્યા હતા.<ref>[http://www.dreamtime.net.au/indigenous/timeline.cfm ડ્રિમીંગ ઓનલાઇન: ઇન્ડિજીનિયસ ઓસ્ટ્રેલિયન ટાઇમલાઇન]</ref> પાછળથી, ક્વીન્સલેન્ડને બ્રિટીશ [[ક્રાઉન કોલોની]] બનાવવામાં આવી હતી જે 6 જૂન, 1859ના રોજ ન્યૂ સાઉથ વેલ્સમાંથી અલગ પાડવામાં આવી હતી, આ દિવસ આજે સમગ્ર રાજ્યમાં [[ક્વીન્સલેન્ડ ડે]] તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. હાલમાં [[બ્રિસ્બેન]]ની રચના કરતો વિસ્તાર અસલમાં [[મોરેટન બે]] [[પેનલ કોલોની]] હતો, જે ન્યૂ સાઉથ વેલ્સમાં સજા દરમિયાન મર્યાદાભંગ કરનારા કેદીઓ કે [[અપરાધી]]ઓ માટેની જગ્યા હતી. રાજ્યમાં પાછળથી મુક્ત વસાહતોને પ્રોત્સાહન મળ્યું, અને આજે ક્વીન્સલેન્ડના અર્થતંત્ર પર કૃષિ, પ્રવાસન અને કુદરતી સ્રોત ક્ષેત્રનો પ્રભાવ છે. રાજ્યની વસ્તી [[દક્ષિણ પૂર્વ ક્વીન્સલેન્ડ]]માં કેન્દ્રીત થયેલી છે, જેમાં રાજધાની બ્રિસ્બેન, [[લોગાન સિટી]], [[રેડલેન્ડ સિટી]], [[ઇપ્સવિચ]], [[ટુવુમ્બા]], અને [[ગોલ્ડકોસ્ટ]] અને [[સનશાઇન કોસ્ટ]]નો સમાવેશ થાય છે. અન્ય મુખ્ય ક્ષેત્રીય કેન્દ્રોમાં [[કેઇર્ન્સ]], [[ટાઉન્સવિલે]], [[મેકે]], [[રોકહેમ્પ્ટન]], [[બન્ડાબર્ગ]], [[હર્વે બે]], [[ઇન્ગહામ]] અને [[માઉન્ટ ઇસા]]નો સમાવેશ થાય છે. ક્વીન્સલેન્ડમાં હુંફાળું વાતાવરણ હોવાથી તેમજ તેનો મોટો ભાગ [[ઉષ્ણકટિબંધ]]માં આવેલો હોવાથી રાજ્યને ઘણીવાર '''સનશાઇન સ્ટેટ''' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == આ રાજ્યનું નામ [[ક્વીન વિક્યોરિયા]]ના માનમાં રાખવામાં આવ્યું હતું,<ref>{{Cite web |url=http://www.piulapublications.com/Placenames/page54.html |title=સ્થળના નામો |access-date=2010-10-12 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013212522/http://piulapublications.com/Placenames/page54.html |url-status=dead }}</ref> જેમણે 6 જૂન, 1859ના રોજ ન્યૂ સાઉથ વેલ્સથી અલગ થવાના જાહેરપત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. તે સમયે, વિક્ટોરિયા સામાન્ય રીતે જાણીતી રાણી હતી, અને તેણીએ ''કૂક્સલેન્ડ'' ને બદલે નવી કોલોની માટે [[પોતાનું નામ રાખવા]]નું પસંદ કર્યુ, જેનું સૂચન અંગ્રેજ દરિયાખેડું [[જેમ્સ કૂક]]ની યાદમાં સ્થાનિક પ્રભાવશાળી [[પ્રેસ્બિટેરિઅન]] પ્રધાન [[જોહ્ન ડનમોર લેંગ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://gutenberg.net.au/dictbiog/0-dict-biogL.html#lang2 |title=ઓસ્ટ્રેલિયન આત્મચરિત્રની ડિક્શનરી |access-date=2010-10-12 |archive-date=2020-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106232840/http://gutenberg.net.au/dictbiog/0-dict-biogL.html#lang2 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.q150.qld.gov.au/AboutUs/Birth.aspx |title=ક્વીન્સલેન્ડ સરકાર - Q150 |access-date=2010-10-12 |archive-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330070258/http://www.q150.qld.gov.au/AboutUs/Birth.aspx |url-status=dead }}</ref> == ઇતિહાસ == ક્વીન્સલેન્ડનો ઇતિહાસ હજારો વર્ષોમાં છવાયેલો છે, જેમાં લાંબી [[સ્વદેશી]] હાજરી તેમજ યુરોપિયન વસાહત બાદના પ્રાસંગિક સમયનો સમાવેશ થાય છે. આશરે 40,000 વર્ષો પહેલા સ્થાનિક ઑસ્ટ્રેલિયાનો દ્વારા વસાહતો હોવાના અંદા સાથે, ઉત્તર-પૂર્વીય ઓસ્ટ્રેલિયન ક્ષેત્રને ડચ, પોર્ટુગીઝો અને ફ્રેન્ચ લોકો દ્વારા તેઓ 1770માં [[કેપ્ટન જેમ્સ કૂક]]ને ન મળ્યા ત્યાં સુધી વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. જૂન 2009ના રોજ ન્યૂ સાઉથ વેલ્સથી અલગ થઇ એક નવી કોલોનીના સર્જનની 150મી જયંતિ મનાવવામાં આવી હતી.<ref>[http://www.qld.gov.au/about-queensland/history/#section-federation ક્વીન્સલેન્ડનો ઇતિહાસ]</ref> રાજ્યમાં યુરોપિયન વસાહતીઓ અને સ્થાનિક રહેવાસીઓ વચ્ચે સરહદના મુદ્દે યુદ્ધ, તેમજ [[દક્ષિણ પેસિફીક]]માંથી લાવવામાં આવતા સસ્તા [[કનાકા]] મજૂરોની રોજગારીના પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા. == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:Queenslandroads.png|thumb|left|ક્વીન્સલેન્ડના શહેરો, નગરો, વસાહતો અને રોડ ]] ક્વીન્સલેન્ડની ઉત્તર સરહદે [[ટોરસ સ્ટ્રેઇટ]] સાથે [[બોઇગુ આઇલેન્ડ]] છે જે [[ન્યૂ ગુનિયા]] કિનારા પર ક્ષેત્રની સંપૂર્ણ ઉત્તર બાજૂનું પ્રતિનિધીત્વ કરે છે. ત્રિકોણીય [[કેપ યોર્ક દ્વિપકલ્પ]] જે ન્યુ ગુનિયા તરફ આવેલો છે તે રાજ્યના મુખ્ય ભાગનો સૌથી ઉત્તર ભાગનો છેડો છે. આ દ્વિપકલ્પની પશ્ચિમ તરફ [[ગલ્ફ ઓફ કાર્પેન્ટરિયા]] આવેલી છે, જ્યારે તેની પૂર્વ તરફ પેસિફીક સમુદ્રના એક ભાગ [[કોરલ સી]]ની સરહદ છે. પૂર્વની સરહદે પેસિફીક સમુદ્ર છે. પશ્ચિમ તરફ, ક્વીન્સલેન્ડની સરહદ પર ઉત્તરનો ક્ષેત્ર છે, જે 1[[38°E લોન્ગીટ્યુડ]] પર છે, અને દક્ષિણ ઑસ્ટ્રેલિયા ઉત્તર-પૂર્વ તરફથી દક્ષિણ-પશ્ચિમ બાજુ છે. દક્ષિણ ભાગમાં, ત્રણ ભાગોનો સમાવેશ થાય છે જે તેની સરહદે છે: [[પોઇન્ટ ડેન્જર]]થી [[ડુમાર્સેક રિવર]] સુધીનો [[વોટરશેડ]]; [[મેકઇનટાયર]]ની ડુમાર્સેકને સમાવતી નદી અને [[બારવન]]; અને દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયન સરહદ પર [[29°S લેટિટ્યુડ]] (એકસાથે 29મી સાથે કેટલાક આંશિક [[હિસ્ટરીકલ એન્ક્રોચમેન્ટ્સ]] સાથે) આવેલું છે. રાજ્યની રાજધાની બ્રિસ્બેન છે, જે ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ સરહદની ઉત્તર બાજુથી રોડ માર્ગે 100 કિલોમિટર દરિયાકિનારા પર આવેલું છે. વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેર, [[માઉન્ટ ઇસા]] ક્વીન્સલેન્ડમાં આવેલું છે. શહેર 40,000 ચોરસ કિલોમિટર્સ (15,400 [[સ્ક્વેર મિટર]])થી વધારે વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. રાજ્ય વિવિધ [[સત્તાવાર રીતે જાહેર કરાયેલા ક્ષેત્રો]]માં વિભાજીત કરવામાં આવેલું છે. નોંધના અન્ય નાના ભૌગોલિક ક્ષેત્રોમાં દૂરના દક્ષિણ-પશ્ચિમ વિસ્તારના [[એથર્ટન ટેબલલેન્ડ]], [[ગ્રેનાઇટ બેલ્ટ]] અને [[ચેનલ કન્ટ્રી]]નો સમાવેશ થાય છે. ક્વીન્સલેન્ડમાં કુદરતી સૌંદર્ય ધરાવતા ઘણા સ્થળો છે: સનશાઇન કોસ્ટ અને ગોલ્ડ કોસ્ટ રાજ્યના કેટલાક પ્રખ્યાત દરિયાકિનારા ધરાવે છે; [[બુન્યા માઉન્ટેન્સ]] અને [[ગ્રેટ ડિવાઇડીંગ રેન્જ]] વિવિધ સ્થળો સાથે, વોટરફોલ અને પ્રવાસન સ્થળો; [[કેર્નારવોન ગોર્જ]]; [[વ્હીટસેન્ડ આઇસલેન્ડ]] અને [[હિનચીનબ્રુક આઇસલેન્ડ]]નો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યમાં છ [[વર્લ્ડ હેરિટેજ]] સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે: [[ગલ્ફ કન્ટ્રી]]માં [[રિવર્સલેઇ]] ખાતે ઓસ્ટ્રેલિયન ફોસિલ મેમ્મલ સાઇટ્સ, [[ઓસ્ટ્રેલિયાનું ગોન્ડવાના રેઇનફોરેસ્ટ્સ|ઑસ્ટ્રેલિયાનું ગોન્ડવાના રેઇનફોરેસ્ટ્સ]], [[ફ્રેઝર આઇસલેન્ડ]], [[ગ્રેટ બેરિયર રીફ]], [[લેમિંગ્ટન નેશનલ પાર્ક]] અને [[વેટ ટ્રોપિક્સ ઓફ ક્વીન્સલેન્ડ]]. === આબોહવા === તેના મોટા વિસ્તારને કારણે, સમગ્ર રાજ્યમાં આબોહવામાં નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળે છે. ઇનલેન્ડ વેસ્ટ માટે ઓછો વરસાદ અને ગરમ ચોમાસું, દૂરના ઉત્તરમાં અલ 'વેટ' [[ચોમાસું]] મોસમ, અને દરિયાઇ પટ્ટી સાથે ગરમ હવામાનની સ્થિતિ સામાન્ય છે. ઇનલેન્ડ અને દક્ષિણ શ્રેણીમાં નીચા લઘુત્તમ તાપમાનનો અનુભવ થાય છે. દરિયાઇ પટ્ટીની આબોહવા પર દરિયાઇ પાણીના ગરમ પવનોનો પ્રભાવ છે અને જેને પગલે તે ક્ષેત્રને ખૂબ ઉંચા તાપમાનથી મુક્ત રાખે અને વરસાદ માટે ભેજ પૂરો પાડે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimqld.htm |title=ઓસ્ટ્રેલિયન સરકાર, બ્યુરો ઓફ મિટરોલોજી - ક્લાઇમેટ ઓફ ક્વીન્સલેન્ડ |access-date=2010-10-12 |archive-date=2009-03-17 |archive-url=https://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimqld.html |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Brisbane skyline bluesky.jpg|thumb|right|359px|દેશની રાજધાની અને સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર, બ્રિસ્બેન ]] ક્વીન્સલેન્ડ<ref>{{Cite web |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/cgi_bin_scripts/clim_classification.cgi |title=ઓસ્ટ્રેલિયન સરકાર, બ્યુરો ઓફ મિટરોલોજી - ઓસ્ટ્રેલિયન ક્લાઇમેટ ઝોન |access-date=2010-10-12 |archive-date=2020-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212131704/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/cgi_bin_scripts/clim_classification.cgi |url-status=dead }}</ref>માં તાપમાન અને ભેજ પર આધારિત પાંચ વર્ચસ્વ ધરાવતા ક્લાઇમેટિક ઝોન્સ આવેલા છે: * ગરમ ભીનાશવાળો ઉનાળો (દૂર ઉત્તર અને દરિયાઇ) * હૂંફાળો ભેજ ધરાવતો ઉનાળો (કોસ્ટલ એલિવેટેડ હિન્ટરલેન્ડ્સ એન્ડ કોસ્ટલ સાઉથ-ઇસ્ટ) * ગરમ સૂકો ઉનાળો, સામાન્ય શિયાળો (કેન્દ્રીય પશ્ચિમ) * ગરમ સૂકો ઉનાળો, ઠંડો શિયાળો (સધર્ન વેસ્ટ) * તાપમાન - હૂંફાળો ઉનાળો, ઠંડો શિયાળો (ઇનલેન્ડ સાઉથ-ઇસ્ટ, દા.ત. [[ગ્રેનાઇટ બેલ્ટ]]) આમ છતાં, ક્વીન્સલેન્ડની મોટા ભાગની વસ્તી એકસાથે બે હવામાનનો અનુભવ કરે છે: હૂંફાળા તાપમાનને બદલે "શિયાળું" સમયગાળો અને લઘુત્તમ વરસાદ અને ઉનાળાનો સમય, ચીકણું હવામાન અને જંગી કક્ષાનો વરસાદ. ક્વીન્સલેન્ડના કેટલાક કેન્દ્રોના વાર્ષિક આંકડાઓ<ref>{{Cite web |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/index.shtml |title=ઓસ્ટ્રેલિયન સરકાર, બ્યુરો ઓફ મિટરોલોજી - ઓસ્ટ્રેલિયાના સ્થળો માટે પર્યાવરણના આંકડા |access-date=2010-10-12 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224073401/http://www.bom.gov.au/climate/averages/index.shtml |url-status=dead }}</ref> નીચે પ્રમાણે છે: {| class="wikitable" !શહેર !લઘુત્તમ તાપમાન !મહત્તમ તાપમાન !સ્વચ્છ દિવસોની સંખ્યા !વરસાદ |- | [[બ્રિસ્બેન]] | align="center"| 14&nbsp;°C (57&nbsp;°F) | align="center"| 26&nbsp;°C (79&nbsp;°F) | align="center"| 123 | align="center"| 1061mm (42in) |- | [[મેકે]] | align="center"| 18&nbsp;°C (64&nbsp;°F) | align="center"| 27&nbsp;°C (81&nbsp;°F) | align="center"| 113 | align="center"| 1667mm (66in) |- | [[કેઇર્ન્સ]] | align="center"| 20&nbsp;°C (68&nbsp;°F) | align="center"| 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F) | align="center"| 86 | align="center"| 2223mm (88in) |- | [[ટાઉન્સવિલે]] | align="center"| 18&nbsp;°C (64&nbsp;°F) | align="center"| 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F) | align="center"| લાગુ પડતું નથી | align="center"| 1144mm (45in) |} રાજ્યમાં [[બર્ડ્સવિલ્લે]] ખાતે 24મી ડિસેમ્બર 1972ના રોજ સર્વોચ્ચ મહત્તમ તાપમાન 49.5 °[[C]] (121 °[[F]]) નોંધવામાં આવ્યું હતું. (16 જાન્યુઆરી 1889ના રોજ [[ક્લોનકરી]] ખાતે નોંધવામાં આવેલું 53.1&nbsp;°C (128&nbsp;°F) તાપમાન વિશ્વાસપાત્ર ગણવામાં આવતું નથી; બર્ડ્સવિલ્લેના આપવામાં આવેલા આંકડાને બીજા ક્રમના સૌથી વધુ માનવામાં આવે છે, આથી તે સત્તાવાર હોવાથી તેને વિક્રમ ગણવામાં આવે છે). સૌથી નીચું લઘુત્તમ તાપમાન 23મી જૂન, 1961ના રોજ [[સ્ટેન્થ્રોપ]] ખાતે અને 12મી જૂલાઇ, 1965ના રોજ હર્મિટેજ ખાતે −10.6&nbsp;°C (13&nbsp;°F) હતું. <ref>{{cite web|url=http://www.bom.gov.au/climate/extreme/records/national.pdf|title=Rainfall and Temperature Records: National|publisher=[[Bureau of Meteorology (Australia)|Bureau of Meteorology]]|access-date=14 November 2009|format=[[PDF]]}}</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == {| class="toccolours" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin-left:.5em;font-size:90%" |- ! colspan="2" bgcolor="#cceeff" align="center"| ક્વીન્સલેન્ડ<br />વાર્ષિક ધોરણે વસ્તી |- | align="right"| 1901 | align="center"| 498,129 |- | align="right"| 1954 | align="center"| 1,318,259 |- | align="right"| 1961 | align="center"| 1,518,828 |- | align="right"| 1971 | align="center"| 1,851,485 |- | align="right"| 1981 | align="center"| 2,345,208 |- | align="right"| 1991 | align="center"| 3,029,950 |- | align="right"| 2001 | align="center"| 3,628,946 |- | align="right"| 2007 | align="center"| 4,181,400 |- | align="right"| ''2011'' | align="center"| ''4,516,200'' |- | align="right"| ''2021'' | align="center"| ''6,553,300'' |- | align="right"| ''2056'' | align="center"| ''10,921,300'' |- | style="font-size:80%" colspan="2" bgcolor="#cceeff" align="center"|સ્ત્રોત: ઓસ્ટ્રેલિયન બ્યુઅરો<br />ઓફ સ્ટૅટિસ્ટિક્સ<ref>http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/mf/3222.0</ref> <ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3105.0.65.001</ref> |- |} ક્વીન્સલેન્ડની કુલ વસ્તીનો નાનો ભાગ કોઇ પણ મેઇનલેન્ડ સ્ટેટ કરતા વધારે કેપિટલ સિટીમાં રહે છે. જૂન 2004 સુધીમાં, કેપિટલ સિટીમાં કુલ વસ્તીના 45.7 ટકા લોકો રહેતા હતા; સમગ્ર દેશમાં કેપિટલ સિટીઝ કુલ વસ્તીના 63.8 ટકા ભાગ ધરાવે છે. [[ચિત્ર:TownsvilleSkyline08.jpg|thumb|350px|ક્વીન્સલેન્ડમાં અન્ય રાજ્યોની સરખામણીએ ઓછી કેન્દ્રીત વસ્તી છે, ટાઉન્સવિલે જેવા ક્ષેત્રીય શહેરોમાં નોંધપાત્ર વસ્તી છે. ]] * [[ખ્રિસ્તી]]: 70.9%: ** [[રોમન કેથોલિક]]: 24.9% ** [[એંગ્લિકન]]: 22.3% ** [[યુનાઇટિંગ ચર્ચ]]: 8.4% ** [[લુથેરાન]]: 2.1% ** અન્ય: 13.2% * બિન-ખ્રિસ્તી: 2.3% ** [[બૌદ્ધ]]: 1.1% ** [[મુસ્લિમ]]: 0.4% ** [[હિન્દુ]]: 0.3% ** [[જુડાઇઝમ]]: 0.1% ** અન્ય: 0.4% * કોઇ ધર્મ નહીં: 14.8% * દર્શાવેલ નથી: 12.0% === વસ્તીનું વલણ === 9 ડિસેમ્બર 2005ના રોજ, ક્વીન્સલેન્ડની સત્તાવાર વસ્તી 4 મિલિયન સુધી પહોંચી હતી. ક્વીન્સલેન્ડના અર્થશાસ્ત્ર અને આંકડાશાસ્ત્ર કાર્યાલયની માહિતી પ્રમાણે, 2007ના અંત સુધીમાં રાજ્યની અંદાજિત વસ્તી 42,28,290 હતી, જે ઑસ્ટ્રેલિયાની કુલ વસ્તીના 20 ટકા છે. 2008 સુધી, ક્વીન્સલેન્ડ ઑસ્ટ્રેલિયાનું સૌથી ઝડપથી વિકાસ પામતું રાજ્ય હતું. 2007માં ટોચની વૃદ્ધિએ રાજ્યમાં પ્રત્યેક સપ્તાહે 1,500 વ્યક્તિઓ સ્થળાંતર કરતા હતા, જેમાંથી રાજ્યના ફક્ત દક્ષિણ ભાગના જ 1,000 વ્યક્તિઓનો સમાવેશ થાય છે જે 1977થી [[ટીએફઆર]] 2.1 નોંધાયું હતું.<ref name="Queensland_1">{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/E983752D29870DCBCA25766A0012087F?opendocument |title=3301.0 - Births, Australia, 2008 |access-date=10 January 2010 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] }}</ref> ત્યારથી [[પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયા|પશ્ચિમ ઑસ્ટ્રેલિયા]] અને [[વિક્ટોરિયા]] બંનેએ ક્વીન્સલેન્ડના વૃદ્ધિદરને વટાવી દીધો છે. == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:ChildersCane.jpg|thumb|200px|સુગર કેનફિલ્ડ સાઉથ ઓફ ચાઇલ્ડર્સ]] ક્વીન્સલેન્ડના અર્થતંત્રમાં છેલ્લા 20 વર્ષોથી પ્રવાસન અને ખાણકામ ક્ષેત્ર સારી કામગીરી બજાવી રહ્યા છે. આંતરરાજ્ય અને વિદેશી હિજરતીઓની નોંધપાત્ર સંખ્યા, મોટી સંખ્યામાં સ્વાયત્ત સરકારનું રોકાણ, વિશાળ ખનીજના શારકામમાં વધારો અને વિકસી રહેલા એરોસ્પેસ ક્ષેત્રએ રાજ્યની આર્થિક વૃદ્ધિમાં ફાળો આપ્યો છે. વર્ષ 2008-09માં વિસ્તરણ ઘટીને ફક્ત 0.8 ટકા થઇ ગયું હતું, જે છેલ્લા 18 વર્ષોની સૌથી ખરાબ કામગીરી છે.<ref name="aus">{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/queensland-falls-back-with-the-pack/story-e6frg6n6-1225811164206 |title= Queensland falls back with the pack |author=Tom Dusevic |access-date=10 January 2010 |date=17 December 2009 |work=[[The Australian]] |publisher=[[News Limited]] }}</ref> 1992થી 2002 વચ્ચે, ક્વીન્સલેન્ડની [[ગ્રોસ સ્ટેટ પ્રોડક્ટ]]ની વૃદ્ધિએ બધા જ રાજ્યો અને ક્ષેત્રોને પાછળ રાખી લીધા હતા. તે સમયગાળામાં ક્વીન્સલેન્ડની જીડીપી પ્રત્યેક વર્ષે 5 ટકાના દરે વધી હતી, જ્યારે ઑસ્ટ્રેલિયાની [[ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ]] (જીડીપી) દર વર્ષે સરેરાશ 3.9 ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામી હતી. ઑસ્ટ્રેલિયાની જીડીપીમાં ક્વીન્સલેન્ડનો ફાળો વધીને તે સમયમાં 10.4 ટકા થયો હતો, આમ કરનારા ફક્ત ત્રણ રાજ્યોમાંનું તે એક છે.<ref name="Queensland_2">{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/521bc90dc5faa7faca256dd90080326a!OpenDocument#GROSS%20STATE%20PRODUCT |title=1387.3 - Queensland in Review, 2003 |access-date=10 January 2010 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] }}</ref> 2003માં, બ્રિસ્બેન ઑસ્ટ્રેલિયાના બધા જ શહેરોમાં રહેણાંકની સૌથી ઓછી પડતર ધરાવતું હતું. 2005ના અંત ભાગમાં, બ્રિસ્બેન હાઉસિંગ માટે સિડની અને કેનબેરા બાદ ત્રીજા ક્રમનું સૌથી મોંઘુ શહેર હતું અને તે ફક્ત મેલબર્નની સરખામણીઅે 15,000 ડોલર વધારે હતું. 2008માં, ક્વીન્સલેન્ડ કોઇ પણ રાજ્ય અથવા ક્ષેત્રમાં સૌથી ઓછા પરવડે તેવા ઘરો ધરાવતું હતું.<ref name="cm">{{cite web |url=http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23777245-3102,00.html |title=Queensland housing now the most unaffordable |author=Torny Jensen |access-date=9 January 2010 |date=28 May 2008 |work=[[Courier Mail]] |publisher=[[Queensland Newspapers]] |archive-date=1 જૂન 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080601054547/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23777245-3102,00.html |url-status=dead }}</ref> [[પ્રાથમિક ઉદ્યોગો]]માં [[કેળા]], [[અનાનસ]], [[મગફળી]], અન્ય ઉષ્ણકટિબંધ અને સમશીતોષ્ણ ફળો અને શાકભાજી, દ્રાક્ષનો પાક, વાઇનરીઝ, પશુ ઉછેર, કપાસ, શેરડી, ઉન અને બોક્સાઇટ, કોલસો, ચાંદી, લિડ, ઝીંક, સોનું અને તાંબાના ખાણકામની કામગીરીનો સમાવેશ થાય છે. [[દ્વિતીય શ્રેણીના ઉદ્યોગો]]માં ઉપરોક્ત પ્રાથમિક ઉત્પાદનો પરની વધુ પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, બોક્સાઇટને [[વેઇપા]]થી દરિયાઇ માર્ગે લાવવામાં આવે છે અને [[ગ્લેડસ્ટોન]] ખાતે તેને એલ્યુમિનામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.<ref name="rta">{{cite web |url=http://www.comalco.com/localcommunities/294.asp |title=Gladstone |access-date=11 January 2010 |work=www.comalco.com |publisher=Rio Tinto Aluminium |archive-date=17 ઑગસ્ટ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817110714/http://www.comalco.com/localcommunities/294.asp |url-status=dead }}</ref> પૂર્વના દરિયાકિનારે તાંબાના શુદ્ધિકરણ અને શેરડીમાંથી ખાંડ બનાવવાની સંખ્યાબંધ મિલો આવેલી છે. મુખ્ય [[ત્રીજી પંક્તિના ઉદ્યોગો]]માં રિટેલ વેપાર અને પ્રવાસનનો સમાવેશ થાય છે. === પર્યટન === [[ચિત્ર:Part of Great Barrier Reef from Helicopter.jpg|thumb|200px|ધ ગ્રેટ બેરિયર રીફ]] [[ચિત્ર:Towers of Chevron Renaissance in the GC HWY.jpg|thumb|ગોલ્ડ કોસ્ટ એ મુખ્ય પ્રવાસન શહેર છે]] [[ચિત્ર:DSCN1033.JPG|thumb|250px|ઇનલેન્ડથી દેખાતું સર્ફર્સ પેરાડાઇઝ સ્કાઇલાઇન]] પર્યટન એ ક્વીન્સલેન્ડનો ત્રીજી પંક્તિનો મુખ્ય ઉદ્યોગ છે, સનશાઇન રાજ્યમાં દર વર્ષે હજારો આંતરરાજ્ય અને વિદેશી મુલાકાતીઓ ઉમટે છે. આ ઉદ્યોગ વર્ષે 4.0 અબજ ડોલર મેળવે છે, જે ક્વીન્સલેન્ડ જીએસપીમાં 4.5 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.<ref name="qtprofile">{{cite web |url=http://www.tq.com.au/about-tq/profile/profile_home.cfm |title=About TQ - Profile |access-date=6 January 2010 |publisher=Tourism Queensland }}</ref> ક્વીન્સલેન્ડ એ ઘણા ઢોળાવો ધરાવતું રાજ્ય છે, જે ઉષ્ણકટિબંધ દરિયાઇ વિસ્તારો, લીલા વરસાદી જંગલોથી માંડીને સૂકા ઇનલેન્ડ વિસ્તારો સુધી ફેલાયેલા છે. ક્વીન્સલેન્ડના મુખ્ય પર્યટન સ્થળોમાં બ્રિસ્બેન, [[ફાર નોર્થ ક્વીન્સલેન્ડ]] સહિત કેઇર્ન્સ, પોર્ટ ડગ્લાસ અને ડે[[ઇન્ટ્રી રેઇનફોરેસ્ટ]], [[ગોલ્ડ કોસ્ટ]], [[ગ્રેટ બેરિયર રીફ]], [[હર્વે બે]] અને [[ફ્રેઝર આઇસલેન્ડ]], [[નોર્થ ક્વીન્સલેન્ડ]]માં સમાવિષ્ઠ ટાઉન્સવિલ્લે અને મેગ્નેટિક આઇસલેન્ડ, [[નોર્થ સ્ટ્રેડબ્રોક આઇસલેન્ડ]] અને [[દક્ષિણ સ્ટ્રેડબ્રોક આઇસલેન્ડ]], [[સનશાઇન કોસ્ટ]], અને [[વ્હીટસન્ડેઝ]], એરલાઇ બીચ, વ્હીટહેવન બીચ, હેમિલ્ટન આઇસલેન્ડ અને ડેડ્રિમ આઇસલેન્ડનો સમાવેશ થાય છે. ક્વીન્સલેન્ડના ગોલ્ડ કોસ્ટને અન્ય પાંચ મુખ્ય અમ્યુઝમેન્ટ પાર્ક સાથે ઘણી વાર "ઑસ્ટ્રેલિયાના થીમ પાર્ક કેપિટલ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જે [[ડ્રિમવર્લ્ડ]], [[મુવિ વર્લ્ડ]], [[સી વર્લ્ડ]], [[વેટ 'એન' વાઇલ્ડ]] અને [[વ્હાઇટવોટર વર્લ્ડ]] છે. ક્વીન્સલેન્ડમાં નીચેના વાઇલ્ડલાઇફ પાર્ક્સ આવેલા છે: :[[ગોલ્ડ કોસ્ટ]] ::* [[કરમ્બિન]] ખાતે [[કરમ્બિન વાઇલ્ડ લાઇફ અભયારણ્ય]] ::* [[બર્લે હેડ્સ]] ખાતે [[ડેવિડ ફ્લિ વાઇલ્ડલાઇફ પાર્ક]] ::[[સનશાઇન કોસ્ટ]] :::*[[મૂલૂલાબા]] ખાતે [[અંડરવોટર વર્લ્ડ]] :::* [[બીરવાહ]] [[ગ્લાસ હાઉસ માઉન્ટેન્સ]] નજીક [[ઓસ્ટ્રેલિયા ઝુ|ઑસ્ટ્રેલિયા ઝુ]], 2006માં મૃત્યુ સુધી [[સ્ટીવ ઇરવિન]]નું ઘર. :::બ્રિસ્બેન :::: ::::* [[લોન પાઇન કોઆલા સેન્ચ્યુરી]] [[ફિગ ટ્રી પોકેટ]] ખાતે ::::* [[ધી ગેપ]] ખાતે [[બ્રિસ્બેન ફોરેસ્ટ પાર્ક]] ::::બ્રિસ્બેનની ઉત્તરે ::::: :::::* [[ડેકાબિન]] ખાતે [[આલ્મા પાર્ક ઝુ]] :::::* કુમ્બાર્ત્ચો વાઇલ્ડલાઇફ સેન્ચ્યુરી (અસલમાં બુન્યા પાર્ક વાઇલ્ડલાઇફ સેન્ચ્યુરી) ક્વીન્સલેન્ડમાં લોકો નિવાસ પાછળ કુલ ખર્ચનો 22 ટકા હિસ્સો ખર્ચે છે, ત્યાર બાદ રેસ્ટોરેન્ટ્સ/ભોજન (15 ટકા), હવાઇભાડા (11 ટકા), ઇંધણ (11 ટકા) અને ખરીદી/ભેટ (11 ટકા)નું સ્થાન આવે છે.<ref>[http://www.discoverqueensland.com.au પ્રવાસન સંબંધિત માહિતી અને આંકડાઓ]</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:Cairns Airport.JPG|thumb|300px|કેઇર્ન્સ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ]] ક્વીન્સલેન્ડ મોટી સંખ્યામાં [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો]] ધરાવે છે અને, વિશેષરૂપે દક્ષિણ પૂર્વ ક્વીન્સલેન્ડમાં [[એમ1]] જેવા ઉચ્ચ ગુણવત્તાના મોટરવે આવેલા છે. [[ક્વીન્સલેન્ડ રેલ]] અને [[પેસિફીક નેશનલ]] દ્વારા [[પ્રિન્સિપલ રેલ સર્વિસીઝ]] પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કોએમેજર પોર્ટ્સ સહિત [[પોર્ટ ઓફ બ્રિસ્બેન]] અને [[ગ્લેડસ્ટોન]] અને [[ટાઉન્સવિલ્લે]] ખાતે પેટા બંદરો પણ આવેલા છે. જેટ વ્હીકલની સેવાઓ ગ્રીનહાઉસ એનર્જી, [[ક્વીન્સલેન્ડ ટ્રાન્સપોર્ટ]], [[ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ મેઇન રોડ]], [[ડિફેન્સ ફોર્સ રિઝર્વ ઓફ ક્વીન્સલેન્ડ]], [[બ્રિસ્બેન જેટ ટેક્સી]] અને [[ઓસ્ટ્રેલિયન જેટલાઇન્સ]] દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે, જ્યારે [[બ્રિસ્બેન એરપોર્ટ]], [[ગોલ્ડ કોસ્ટ એરપોર્ટ]] અને [[કેઇર્ન્સ એરપોર્ટ]] સહિતના એરપોર્ટ પણ આવેલા છે. [[બ્રિસ્બેન એરપોર્ટ]] એ રાજ્યનું મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક એરપોર્ટ છે. [[ગોલ્ડ કોસ્ટ એરપોર્ટ]] અને [[કેઇર્ન્સ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] વધુ બે મહત્ત્વના એરપોર્ટ્સ છે, બંને પરથી આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટો ઉડાન ભરે છે. સ્થાનિક ફ્લાઇટો સાથેના અન્ય ક્ષેત્રીય એરપોર્ટ્સમાં [[ગ્રેટ બેરિયર રીફ એરપોર્ટ]], [[હર્વે બે એરપોર્ટ]], [[મેકે એરપોર્ટ]], [[માઉન્ટ ઇસા એરપોર્ટ]], [[પ્રોસ્પરિન / વ્હાઇટસેન્ડે કોસ્ટ એરપોર્ટ]], [[રોખમ્પ્ન એરપોર્ટ]], [[સનશાઇન કોસ્ટ એરપોર્ટ]] અને [[ટાઉન્સવિલ્લે એરપોર્ટ]]નો સમાવેશ થાય છે. દક્ષિણ પૂર્વ ક્વીન્સલેન્ડ પર [[ટ્રાન્સલિંક]] નામની સુગ્રથિત જાહેર પરિવહન સેવા અંકુશ ધરાવે છે, જે [[બસ]], [[રેલવે]] અને [[ફેરી સેવાઓ]] પૂરી પાડે છે. ક્ષેત્રીય બસ એન્ડલોંગ-ડિસ્ટન્સ રેલ સર્વિસીઝ પણ સમગ્ર રાજ્યમાં સેવાઓ આપે છે. મોટા ભાગના ક્ષેત્રીય કેન્દ્રોમાં સ્થાનિક બસ સેવાઓ પણ પ્રાપ્ય છે. == સરકાર == [[ચિત્ર:QueenslandBuilding0005.jpg|thumb|300px|બ્રિસ્બેનમાં ક્વીન્સલેન્ડની સંસદ]] [[ગવર્નર]] કાયદાની દ્રષ્ટિએ વહીવટી સત્તા ધરાવે છે, જેઓ પ્રતિનિધીત્વ કરે છે અને [[પ્રિમીયર]]ની સલાહથી [[રાણી એલિઝાબેથ 2]] દ્વારા તેમની નિમણુંક કરવામાં આવે છે. શ્રીમતિ [[પેનલોપ વેન્સ્લિ]] [[એઓ]] હાલના ગવર્નર છે. પ્રિમીયર સરકારનો વડો ગણાય છે, જે ગવર્નરની નિમણુંક કરે છે, પરંતુ તે [[ધારાસભા]]નો ટેકો ધરાવતો હોવો જોઇએ. [[ઓસ્ટ્રેલિયન લેબર પાર્ટી]]ના [[એન્ના બ્લિઘ]] હાલના પ્રિમીયર છે. [[એક્ઝક્યુટિવ કાઉન્સિલ]]ની રચના કરતા અન્ય મંત્રીઓની નિમણુંક પ્રિમીયરની ભલામણને આધારે ધારાસભાના સભ્યોમાંથી ગવર્નર દ્વારા કરવામાં આવે છે. [[ક્વીન્સલેન્ડ સંસદ]] અથવા ધારાસભા એ [[એક સદનવાળી]] છે. એક સદનવાળી ધારાસભા ધરાવતું ઑસ્ટ્રેલિયાનું આ એકમાત્ર રાજ્ય છે. બે ગૃહોવાળી પદ્ધતિ 1922માં બંધ થઇ હતી, જ્યારે લેબર પક્ષના સભ્યોની "સ્યૂસાઇડ સ્ક્વોડે" [[લેજિસ્લેટીવ કાઉન્સિલ]]ને દૂર કરી હતી, કેમકે તેમની નિમણુંક તેમની પોતાની ઓફિસને દૂર કરી દેવાના હેતુથી કરવામાં આવી હતી. ક્વીન્સલેન્ડની કાનૂની વ્યવસ્થા ક્વીન્સલેન્ડ બંધારણ દ્વારા સ્થાપિત [[સુપ્રીમ કોર્ટ]] અને [[ડિસ્ટ્રીક્ટ કોર્ટ]] તથા ક્વીન્સલેન્ડની સંસદના કેટલાક સામાન્ય કાયદાઓ દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલી વિવિધ અન્ય કોર્ટો અને ટ્રિબ્યૂનલ્સ જાળવે છે. 2001માં ક્વીન્સલેન્ડે નવું કોડિફાઇડ બંધારણ અપનાવ્યું હતું અને અગાઉના [[એક્ટ્સ ઓફ પાર્લિયામેન્ટ]]ને રદ કરવામાં આવ્યા હતા તેમણે અગાઉ બંધારણની રચના કરી હતી. નવું બંધારણ 6 જૂન 2002થી અમલમાં આવ્યું હતું, જે 1859માં રાણી વિક્ટોરિયા દ્વારા [[લેટર પેટન્ટ]] પર હસ્તાક્ષર કરીને ક્વીન્સલેન્ડની કોલોનીની કરવામાં આવેલી સ્થાપનાની વર્ષગાંઠ છે. == યુનિવર્સિટિઓ == [[ચિત્ર:Bond University.jpg|thumb|300px|રોબિનામાં બોન્ડ યુનિવર્સિટી]] * [[ઓસ્ટ્રેલિયન કેથોલિક યુનિવર્સિટિ]] (બ્રિસ્બેન કેમ્પસ) * [[બોન્ડ યુનિવર્સિટિ]] * [[સેન્ટ્રલ ક્વીન્સલેન્ડ યુનિવર્સિટિ]] * [[ગ્રિફીથ યુનિવર્સિટિ]] * [[જેમ્સ કૂક યુનિવર્સિટિ]] * [[ક્વીન્ડલેન્ડ યુનિવર્સિટિ ઓફ ટેક્નોલોજી]] * [[યુનિવર્સિટિ ઓફ ક્વીન્સલેન્ડ]] * [[યુનિવર્સિટિ ઓફ સધર્ન ક્વીન્સલેન્ડ]] * [[યુનિવર્સિટિ ઓફ ધી સનશાઇન કોસ્ટ]] == રમત ગમત == [[ચિત્ર:Brisbane Broncos vs Bulldogs 3.jpg|thumb|200px|રાષ્ટ્રીય રગ્બી લીગ સ્પર્ધામાં બ્રિસ્બેન બ્રોન્કોસ સૌથી સફળ ટીમોમાંની એક છે. ]] [[ચિત્ર:Mitchell Johnson.jpg|thumb|190px|ક્વીન્સલેન્ડ બુલ્સ ઑસ્ટ્રેલિયાની સ્થાનિક ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટમાં ભાગ લે છે]] ક્વીન્સલેન્ડ રાજ્ય ઑસ્ટ્રેલિયાની બધી જ રાષ્ટ્રીય રમતગમત સ્પર્ધામાં પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને સંખ્યાબંધ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓનું યજમાન પણ છે. ઉનાળા અને શિયાળાની સૌથી લોકપ્રિય ટીમસ્પોર્ટ્સમાં અનુક્રમે [[ક્રિકેટ]] અને [[રગ્બી લિગ]]નો સમાવેશ થાય છે. વાર્ષિક રગ્બી લિગ સ્ટેટ ઓફ ઓરિજીન સિરીઝ એ ક્વીન્સલેન્ડના રમતના કાર્યક્રમની મોટી ઉપ્લબ્ધિ મનાય છે. તરણ પણ ક્વીન્સલેન્ડની જાણીતી રમત છે, ઑસ્ટ્રેલિયાની ટીમના મોટા ભાગના સભ્યો અને આંતરરાષ્ટ્રીય મેડાલિસ્ટો આ રાજ્યના હોય છે. [[2008 સમર ઓલમ્પિક્સ]]માં ક્વીન્સલેન્ડના તરણોએ બધા જ છ [[ઓસ્ટ્રેલિયાના ગોલ્ડ મેડલ|ઑસ્ટ્રેલિયાના ગોલ્ડ મેડલ]] જીતી લીધા હતા, ઑસ્ટ્રેલિયાની ત્રણ મહિલા ફાઇનલના બધા જ તરણો ક્વીન્સલેન્ડના હતા, જેમાંથી બે લોકોએ ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા હતા. ક્વીન્સલેન્ડ રાજ્ય અગાઉથી ટોચનું અધિપત્ય ધરાવે છે, જેમાં તેમણે ચારમાંથી ત્રણ ઓરિજીન સિરીઝ સતત જીતી હતી. મુખ્ય વ્યાવસાયિક ટીમો નીચે પ્રમાણે છે: * [[ઓસ્ટ્રેલિયન ફુટબોલ]]: [[બ્રિસ્બેન લાયન્સ]] * [[બાસ્કેટ બોલ]]: [[ટાઉન્સવિલે ક્રોકોડાઇલ્સ]], [[કેઇર્ન્સ તૈપાન્સ]] અને [[ગોલ્ડ કોસ્ટ બ્લેઝ]] * [[ક્રિકેટ]]: [[ક્વીન્સલેન્ડ બુલ્સ]] * [[ફુટબોલ (સોકર)]]: [[બ્રિસ્બેન રોર]], [[નોર્થ ક્વીન્સલેન્ડ ફ્યુરી]] અને [[ગોલ્ડ કોસ્ટ યુનાઇટેડ]] * [[નેટબોલ]]: [[ક્વીન્સલેન્ડ ફાયરબર્ડ્સ]] * [[રગ્બી લિગ]]: ** પ્રતિનિધી: [[ક્વીન્સલેન્ડ મરૂન્સ]] ** ક્લબો: [[બ્રિસ્બેન બ્રોન્કોસ]], [[ગોલ્ડ કોસ્ટ ટાઇટન્સ]] અને [[નોર્થ ક્વીન્સલેન્ડ કાઉબોય્ઝ]] * [[રગ્બી યુનિયન]]: [[ક્વીન્સલેન્ડ રેડ્સ]] કાર્યક્રમો: * [[ગોલ્ડ કોસ્ટ ઇન્ડી 300]] * [[સ્ટેટ ઓફ ઓરિજીન]] * [[ક્વીન્સલેન્ડ 400]] * [[ક્વીકસિલ્વર પ્રો એન્ડ રોક્સી પ્રો]] == સંદર્ભો == {{reflist}} == બાહ્ય લિન્ક્સ == {{Commons|Queensland}} * [http://www.qld.gov.au ક્વીન્સલેન્ડની સરકાર] * [http://www.workliveplay.qld.gov.au/ ક્વીન્સલેન્ડ સરકારની સ્કિલ્ડ અને બિઝનેસ માઇગ્રેશન સાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008054330/http://www.workliveplay.qld.gov.au/ |date=2017-10-08 }} * [http://www.govhouse.qld.gov.au/ ક્વીન્સલેન્ડના ગવર્નર] * [http://www.parliament.qld.gov.au/ ક્વીન્સલેન્ડની સંસદ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970712074342/http://www.parliament.qld.gov.au/ |date=1997-07-12 }} * [http://www.thepremier.qld.gov.au/ ક્વીન્સલેન્ડનું પ્રિમીયર] * [http://www.queenslandholidays.com.au સત્તાવાર સ્ટેટ પ્રવાસન સંસ્થા] * [http://www.qag.qld.gov.au/qag_index.html ક્વીન્સલેન્ડ આર્ટ ગેલેરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010125841/http://www.qag.qld.gov.au/qag_index.html |date=2006-10-10 }} * [http://www.translink.com.au ટ્રાન્સલિંગ - ક્વીન્સલેન્ડમાં જાહેર પરિવહન- બસ ટ્રેન ફેરી] * [http://www.archives.qld.gov.au/ ક્વીન્સલેન્ડ સ્ટેટ આર્કાઇવ્ઝ] [[શ્રેણી:ક્વીન્સલેન્ડ]] [[શ્રેણી:પૂર્વ બ્રિટીશ કોલોનીઝ]] [[શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયાના રાજ્યો અને પ્રદેશો]] [[શ્રેણી:1859માં સ્થપાયેલા રાજ્યો અને પ્રદેશો]] pdi2v89jup60v6oeq2972kfnjs9insn અભિષેક બચ્ચન 0 28634 901124 850414 2026-05-23T14:35:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901124 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''અભિષેક બચ્ચન''' ({{lang-hi|अभिषेक बच्चन}}, નો જન્મ ૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૬ [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]]) મા થયો.તે ભારતીય [[અભિનેતા]] તથા [[ફિલ્મ નિર્માતા|નિર્માતા]] અને ભારતીય અભિનેતા [[અમિતાભ બચ્ચન]] અને [[જયા બચ્ચન]] ના પુત્ર છે. તેમનુ લગ્ન અભિનેત્રી અને ભૂતપૂર્વ [[મિસ વર્લ્ડ]] [[ઐશ્વર્યા રાય]] સાથે થયુ છે. અભિષેક બચ્ચને [[જે. પી. દત્તા]] ની ફિલ્મ [[રીફ્યુજી (૨૦૦૦ ફિલ્મ|રીફ્યુજી)]] થી ધમાકેદાર કારકિર્દી ની શરુઆત કરી હતી. સાલ ૨૦૦૪ મા તેમણે [[ધૂમ]] અને [[યુવા]] જેવી સફળ ફિલ્મો આપી. ફિલ્મ યુવા મા તેમણે ઘણા પુરસ્કાર જીત્યા તેમનો પ્રથમ [[ફિલ્મફેર એવોર્ડ]] શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા વર્ગ માં સતત બે વર્ષ સુધી જીત્યો. સાલ ૨૦૧૦ મા તેઓ પ્રથમ [[રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર]] ફિલ્મ નિર્માતા તરીકે [[પા]] ફિલ્મ મા જીત્યો, તથા [[શ્રેષ્ઠ રાષ્ટ્રીય હિન્દી ફિચર ફિલ્મ પુરસ્કાર]] પુરસ્કાર પણ જીત્યો.<ref name="IndiaTimes">{{cite news|title=Amitabh and Abhishek win National Award|publisher=India Times.com|date=2010-09-16|url=http://movies.indiatimes.com/News-Gossip/News/Amitabh-and-Abhishek-win-National-Award/articleshow/6564337.cms|access-date=2010-12-06|archive-date=2010-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100921192746/http://movies.indiatimes.com/News-Gossip/News/Amitabh-and-Abhishek-win-National-Award/articleshow/6564337.cms|url-status=dead}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == અભિષેક બચ્ચન બોલીવુડ ના અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચન અને અભિનેત્રી જયા બચ્ચન ના પુત્ર છે; તેની મોટી બહેન [[શ્વેતા બચ્ચન-નંદા]]-(જન્મ ૧૯૭૪) છે. તેમના દાદા, [[હરિવંશરાય બચ્ચન]], હિન્દી સાહિત્ય કવિ હતા. તેમના પૈતૃક કુટુંબ મૂળ છેલ્લા નામ શ્રીવાસ્તવ છે, બચ્ચન તેમના દાદા દ્વારા વપરાતું નામ છે. == કારકિર્દી == બચ્ચને તેની કારકિર્દીની શરૂઆત''[[જે.પી.દત્તા]]''ની ''[[રેફ્યુજી (ફિલ્મ)|રેફ્યુજી]]'' (૨000)થી કરી હતી.બચ્ચને બહુ ખાસ સફળતા મેળવ્યા વગર ''[[કુછ ના કહો]]'' અને ''[[બસ ઇતના સા ખ્વાબ હે ]]''જેવી અન્ય ફિલ્મો કરી હતી.<ref name="Abhishek has arrived, finally">[http://inhome.rediff.com/movies/2005/may/27dinesh.htm Abhishek has arrived, finally] Rediff. May 27, 2005</ref> અભિષેક 17 નબળો પ્રતિસાદ મળ્યો ફિલ્મો [1] પરંતુ મુખ્ય પ્રેમ કી દિવાની હૂં (2003) માં તેના અભિનયની [2] [3] અને મણી રત્નમની યુવા (2004) એક અભિનેતા તરીકેની યોગ્યતા સાબિત કરવા માટે એક શબ્દમાળા આપે છે પર ગયા હતા<ref>{{cite web|title=bbc.co.uk|work=Bachchan shines in Yuva|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/05/yuva_review.shtml|access-date=4 September 2006}}</ref> એ જ વર્ષે, તેમણે ધૂમ તેમના પ્રથમ વ્યાપારી હિટ અભિનય કર્યો હતો. [1] 2005 માં બચ્ચને ચાર ફિલ્મો કે સારી રીતે વ્યાવસાયિક કર્યું ખ્યાતિ ગોળી: બંટી ઔર બબલી, સરકાર, દસ, અને બ્લફમાસ્ટર પ્રથમ વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર ફિલ્મ હતી, અને અન્ય ત્રણ સાધારણ સારી કામગીરી બજાવે છે. [2] તેમણે શ્રેષ્ઠ સરકાર માટે સહાયક અભિનેતા માટે તેમનો બીજો ફિલ્મફેર એવોર્ડ જીત્યો હતો. બચ્ચન પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાની કક્ષામાં પ્રથમ ફિલ્મફેર નોમિનેશન મળ્યું. બચ્ચન પ્રથમ 2006 પ્રકાશન કભી અલવિદા ના કહેના, વર્ષના ભારતની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મોમાંની એક હતી. [3] તેમણે રીશી તલવાર, જે એક યુવાન માણસ ન્યૂ યોર્ક ખાતે રહે છે અને જેની પત્ની બીજા પુરુંષ સાથે લગ્નેત્તર સંબંધો પર સુયોજિત કરે છે ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મમાં તેમની ભૂમિકાએ તેને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ ખાતે સહાયક અભિનેતા માટે સતત ત્રીજી વખત આ એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેમણે પણ મણી રત્નમની સ્ટેજ શો, નેતરું, ઇન્દ્રું, નાલી, ઘણા અન્ય કો-સ્ટાર્સ સાથે એક ભાગ હતો. બચ્ચનની બીજી પ્રકાશન ઉમરાવ જાન બોક્સ ઓફિસ પર સારો દેખાવ કરવામાં નિષ્ફળ, પરંતુ તેની ત્રીજી ફિલ્મ કે, વર્ષ સિક્વલ ધૂમ 2, ખૂબ જ સારી રીતે જોકે કર્યું પ્રથમ ધૂમ તરીકે, ટીકાકારો જાણવા મળ્યું છે કે રીતિક રોશન, હરીફ તરીકે, ચોરી કરે છે દર્શાવે છે. [4] 2007 માં બચ્ચને ગુરુ ભૂમિકા ભજવી હતી, તેમના પ્રભાવ માટે ખૂબ પ્રશંસા પ્રાપ્ત, અને ફિલ્મ તેમના પ્રથમ સોલો હિટ તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. [5] મે 2007 માં, તેમણે લોખંડવાલા સફળ શૂટઆઉટમાં એક સંક્ષિપ્ત દેખાવ કર્યો. [6] તેમની આગામી પ્રકાશન, ઝૂમ બરાબર ઝૂમ, જે જૂન 2007 માં પ્રકાશિત, ભારત [7] માં સારી રીતે કરવા માટે નિષ્ફળ પરંતુ વધુ સારી વિદેશી કર્યું, ખાસ કરીને યુકેમાં. [8] આ ફિલ્મ પોતે મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા છે, બચ્ચન તેમના પ્રભાવ માટે વખાણ જીત્યો હતો. [9] 2008 ના ઉનાળામાં, બચ્ચન, તેની પત્ની, તેના પિતા અને સાથી રજૂઆત પ્રીટિ ઝિન્ટા, રિતેશ દેશમુખ, અને માધુરી દિક્ષિત "અનફર્ગેટેબલ વર્લ્ડ ટૂર" સ્ટેજ ઉત્પાદન ભૂમિકા ભજવી હતી. પ્રથમ લેગમાં યુ.એસ, કેનેડા, ટ્રિનીદાદ અને લન્ડન, ઈંગ્લેન્ડ આવરી લે છે. બચ્ચન પણ પોતાના પિતાની કંપની, મૂળ એબીસીએલે તરીકે ઓળખાય વિધેયાત્મક અને વહીવટી કામગીરીમાં સામેલ છે, અને એબી કોર્પ લિમિટેડ તરીકેરિચરિસ્ટનેડ કે કંપની સાથે વિઝક્રાફ્ટ ઇન્ટરનેશનલ મનોરંજન પ્રા સાથે આવે છે. લિમિટેડ, અનફર્ગેટેબલ ઉત્પાદન વિકસાવી છે. [10] બચ્ચન 2008 ફિલ્મો વચ્ચે સરકાર રાજ દોસ્તાના અને દ્રોણ હતા. બચ્ચન પોતાના પરિવાર કંપની એબી કોર્પ લિમિટેડ જેમાં તેમણે તેમના પિતા અમિતાબ બચ્ચન પિતા ભૂમિકા ભજવી હિન્દી ફિલ્મ પા ઉત્પાદન કર્યું હતું. [11] જાન્યુઆરી 2010 માં, બચ્ચન નેશનલ બિન્ગો નાઇટ શીર્ષક રંગો માટે ગેમ શો આયોજન કર્યું હતું. [12] [13] શરૂઆત એપિસોડ ટી વિ આર રેટિંગ્સ 3.5 મેળવ્યાં. [14] 2010 માં, તેમણે તેમની પત્ની ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચનની ફિલ્મ રાવણ ભૂમિકા ભજવી હતી. રેડિફ જણાવ્યું હતું કે ફિલ્મ "મહાન પ્રદર્શન" હતી [15] જ્યારે તરણ આદર્શે જણાવ્યું હતું કે બચ્ચન પરિપક્વતા ભૂમિકા માટે જરૂરી નથી. [16] 28,53 કરોડ પાંચ સપ્તાહ બોક્સ ઓફિસ અને 15,33 એક વિતરણ શેર સાથે તે બોક્સ ઓફિસ ભારત દ્વારા ફ્લોપ જાહેર કરવામાં આવી હતી. [17] [4] જ્યારે તરણ આદર્શે જણાવ્યું હતું કે બચ્ચન પરિપક્વતા ભૂમિકા માટે જરૂરી નથી. [5] 28,53 કરોડ પાંચ સપ્તાહ બોક્સ ઓફિસ અને 15,33 એક વિતરણ શેર સાથે તે બોક્સઓફિસ ભારત દ્વારા ફ્લોપ જાહેર કરવામાં આવી હતી. [6] == અંગત જીવન == [[ચિત્|thumb|left|[[આઈફા એવોર્ડ્સ]], (૨૦૦૭) દરમ્યાન પત્ની [[ઐશ્વર્યા રાય]] સાથે અભિષેક બચ્ચન]]ઓક્ટોબર 2002 માં, અમિતાબ બચ્ચન માતાનો 60 મા જન્મદિવસ ઉજવણી પર, અભિષેક બચ્ચન અને અભિનેત્રી કરિશ્મા કપૂર તેમના જોડાણ જાહેરાત કરી હતી. [1] સગાઈ જાન્યુઆરી 2003 માં બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. 2006 માં બચ્ચને યુકે ના મેગેઝીન ઈસ્ટર્ન આઈ દ્વારા એશિયામાં સેક્સીએસ્ટ મેન નામ આપવામાં આવ્યું હતું. [2] ધી ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા તેની ભારત સૌથી યોગ્ય અપરણિત તરીકે ઓળખાય છે. [3] બચ્ચન અને અભિનેત્રી ઐશ્વર્યા રાય 14 તેમના જોડાણ જાહેરાત જાન્યુઆરી 2007 [4] દંપતી 20 એપ્રિલ 2007 ના રોજ લગ્ન કર્યા હતા, દક્ષિણ ભારતીય બંટ સમુદાયમાં પરંપરાગત હિન્દૂ વિધિ મુજબ, જે રાય અનુસરે છે. ટોકન ઉત્તર ભારતીય અને બંગાળી વિધિ પણ કરવામાં આવી હતી. લગ્ન બચ્ચન નિવાસ પ્રતીક્ષા, જુહુ, મુંબઇ ખાતે એક ખાનગી સમારંભમાં સ્થળ લીધો, પરંતુ ભારે મનોરંજન મીડિયા દ્વારા આવરી લેવામાં આવી હતી. દંપતી સોમવારે ઓપ્રાહ વિન્ફ્રે શો દેખાયા, 28 સપ્ટેમ્બર, 2009 [5] == પૂરસ્કારો અને નામાંકન == {{Main|List of awards and nominations received by Abhishek Bachchan}} Among the awards, Bachchan has received [[National Film Award for Best Feature Film in Hindi]] (as a producer) for ''[[Paa (film)|Paa]]'' and 2005's [[Stardust Star of the Year Award - Male]] for ''[[Yuva]]'' <ref name="Stardust Award for Yuva">{{cite web| title=dnnworld.com| work=Abhishek: Star of the Year 2005| url=http://www.dnnworld.com/stardust.php| access-date=13 June 2007| archive-date=15 ફેબ્રુઆરી 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200215050323/http://www.dnnworld.com/stardust.php| url-status=dead}}</ref> as well as [[Filmfare Awards]] for "Best Supporting Actor" in 2005, '06 and '07<ref name="IndiaTimes" /><ref name="Filmfare for KANK">{{cite web| title=filmfareawards.indiatimes.com| work=Third year in a row for Abhishek Bachchan| url=http://www.filmfare.com/seethewinners.html| access-date=13 June 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20070520120555/http://www.filmfare/| archive-date=2007-05-20| url-status=live}}</ref><ref name="Filmfare for Sarkar">{{cite news| title=filmfareawards.indiatimes.com| work=Abhishek wins Best Supporting Actor for Sarkar at Filmfare| url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1425134,curpg-2.cms| access-date=13 June 2007| archive-date=17 જુલાઈ 2012| archive-url=https://archive.is/20120717105902/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1425134,curpg-2.cms| url-status=dead}}</ref><ref name="Filmfare for Yuva">{{cite news| title=filmfareawards.indiatimes.com| work=Abhishek wins Best Supporting Actor for Yuva at Filmfare| url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1033411,curpg-2.cms| access-date=13 June 2007| archive-date=14 ઑક્ટોબર 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20061014080513/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1033411,curpg-2.cms| url-status=dead}}</ref> == ફિલ્મ કારકિર્દી == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | વર્ષ ! style="background:#B0C4DE;" | ફિલ્મ ! style="background:#B0C4DE;" | પાત્ર ! style="background:#B0C4DE;" | નોંધ |- |rowspan="3"|૨૦૦૦ | ''[[રીફ્યુજી (ફિલ્મ)|રીફ્યુજી]]'' | રીફ્યુજી | નામાંકિત, [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ પુરુષ નવાગંતૂક પૂરસ્કાર]] |- | ''[[ઢાઇ અક્ષર પ્રેમ કે]]'' | કરણ ખન્ના | |- | ''[[તેરા જાદુ ચલ ગયા]]'' | કબિર શ્રીવાસ્તવ | |- | ૨૦૦૧ | ''[[બસ ઇતના સા ખ્વાબ હૈ]]'' | સુરજચંદ શ્રીવાસ્તવ | |- |rowspan="4"|૨૦૦૨ | ''[[હાં મૈને ભી પ્યાર કિયા]]'' | શિવ કપૂર | |- | ''[[શરારત]]'' | રાહુલ ખન્ના | |- | ''[[ઓમ જય જગદિશ]]'' | જગદિશ બત્રા | |- | ''[[દેશ]]'' | અન્જાન | |- |rowspan="5"|૨૦૦૩ | ''[[મૈં પ્રેમ કી દિવાની હું]]'' | પ્રેમ કુમાર | નામાંકિત, [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[મુંબઇ સે આયા મેરા દોસ્ત]]'' | કાનજી | |- | ''[[કુછ ના કહો]]'' | રાજ | |- | ''[[ઝમીન (ફિલ્મ)|ઝમીન]]'' | એ.સી.પી. જયદિપ "જય" રાય | |- | ''[[એલ.ઓ.સી. કારગીલ]]'' | લે. [[વિક્રમ બત્રા]] | |- |rowspan="7"|૨૦૦૪ | ''[[રન (૨૦૦૪ ફિલ્મ)|રન]]'' | સિદ્ધાર્થ | |- | ''[[યુવા]]'' | લલ્લન સિંઘ | '''વિજેતા''', [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[હમ તુમ]]'' | સમીર | મહેમાન કલાકાર |- | ''[[ધૂમ]]'' | એ.સી.પી. જય દિક્ષિત | |- | ''[[ફિર મિલેંગે]]'' | તરુણ આનંદ | |- | ''[[રક્ત: વૉટ ઇફ યુ કેન સી ધ ફ્યુચર]]'' | માનવ | વિશેષ પ્રદર્શન ([[આઇટમ નંબર]]) |- | ''[[નાચ (ફિલ્મ)|નાચ]]'' | અભિનવ | |- |rowspan="9"|૨૦૦૫ | ''[[બન્ટી ઔર બબલી]]'' | રાકેશ ત્રિવેદી/બન્ટી | નામાંકિત, [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[સરકાર (ફિલ્મ)|સરકાર]]'' | શંકર નાગરે | '''વિજેતા''', [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[દસ]]'' | શષાંક ધીર | |- | ''[[અંતર મહલ]]'' | બ્રિજ ભુષણ | |- | ''[[સલામ નમસ્તે]]'' | ડૉ. વિજય કુમાર/ઉદ્ઘોષક | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[હોમ ડિલિવરી: આપકો... ઘર તક]]'' | પિઝાની દુકાનમાં ગ્રાહક | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[એક અજનબી]]'' | અંગરક્ષક | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[નીલ એન નિક્કી]]'' | બારમાં માણસ | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[બ્લફમાસ્ટર]]'' | રોય કપૂર | |- |rowspan="5"|૨૦૦૬ | ''[[અલગ]]'' | | ''સબસે અલગ'' ગીતમાં વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[કભી અલવિદા ના કહેના]]'' | ઋષિ તલવાર | '''વિજેતા''', [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[લગે રહો મુન્નાભાઈ]]'' | સન્ની ખુરાના | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[ઉમરાવ જાન (૨૦૦૬ ફિલ્મ)|ઉમરાવ જાન]]'' | નવાબ સુલતાન ખાન | |- | ''[[ધૂમ ૨]]'' | એ.સી.પી. જય દિક્ષિત | |- |rowspan="6"|૨૦૦૭ | ''[[ગુરુ (૨૦૦૭ ફિલ્મ)|ગુરુ]]'' | ગુરુકાંત કે. દેસાઈ | નામાંકિત, [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[શૂટઆઉટ એટ લોખંડવાલા]]'' | અભિષેક મહાત્રે | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[ઝૂમ બરાબર ઝૂમ]]'' | રિક્કી ઠકરાલ | |- | ''[[રામ ગોપાલ વર્મા કી આગ]]'' | જીપ્સી ગાયક | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[લાગા ચુનરી મેં દાગ]]'' | રોહન વર્મા | વિસ્તૃત પાત્ર |- | ''[[ઓમ શાંતિ ઓમ (ફિલ્મ)|ઓમ શાંતિ ઓમ]]'' | પોતે | વિશેષ પ્રદર્શન |- |rowspan="4"|૨૦૦૮ | ''[[સરકાર રાજ]]'' | શંકર નાગરે | નામાંકિત, [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- | ''[[મિશન ઈસ્તંબુલ]]'' | | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[દ્રોણ (ફિલ્મ)|દ્રોણ]]'' | આદિત્ય/દ્રોણ | |- | ''[[દોસ્તાના (૨૦૦૮ ફિલ્મ)|દોસ્તાના]] '' | સમીર | નામાંકિત, [[ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ અભિનેતા પૂરસ્કાર]] |- |rowspan="3"|૨૦૦૯ | ''[[લક બાય ચાન્સ]]'' | પોતે | વિશેષ પ્રદર્શન |- | ''[[દિલ્હી-૬]]'' | રોશન મેહરા | |- | ''[[પા (ફિલ્મ)|પા]]'' | અમોલ આર્તે | |- |rowspan="2"|૨૦૧૦ | ''[[રાવણ]]'' | બીરા | |- | ''[[ખેલે હમ જી જાન સે]]'' | સુર્યા સેન | |- | rowspan="2" |૨૦૧૧ | ''[[ગેઇમ (૨૦૧૦ ફિલ્મ)|ગેઇમ]]'' |નીલ મેનન | જાન્યુઆરી ૨૧, ૨૦૧૧ના રોજ રજુ થશે. |- | ''[[દમ મારો દમ (ફિલ્મ)|દમ મારો દમ]]'' |એસીપી વિષ્ણુ કામથ | નિર્માણ હેઠળ |- | rowspan="2" |2012 |પ્લેયર્સ |ચાર્લી |ગીત પર પણ પ્લેબેક ગાયક "બુદ્ધિ શું ભગવાન (ચૅપ્લિનની ગીત)" |- |'બોલ બચ્ચન' |અબ્બાસ અલી / અભિષેક બચ્ચન |ગીત પર પણ પ્લેબેક ગાયક "બોલ બચ્ચન |- | rowspan="2" |2013 |નૌટંકી સાલા | |ગીત માં કેમિયોની ભૂમિકા દેખાવ "દ્રામેબાઝ |- |ધૂમ 3 |એસીપી જય દીક્ષિત | |- | rowspan="2" |2014 |હેપી ન્યૂ એર |નંદુ ભીડે વિકી ગ્રોવર |શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા માટે નામાંકન, ફિલ્મફેર એવોર્ડ |- |ધ શૌકિન્સ | |કેમિઓ દેખાવ |- | rowspan="2" |2015 |શમિતાભ | |નિર્માતા પણ દેખાવ નાનકડી |- |ઓલ ઇસ વેલ |ઈન્દર ભલ્લાએ | |- |2016 |હાઉસફુલ 3 |બંટી | |} == આ પણ જુઓ == * [[ભારતીય અભિનેતાઓની યાદી]] == સંદર્ભ == {{Reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Abhishek Bachchan|અભિષેક બચ્ચન}} *{{IMDB name|id=0045393|name=Abhishek Bachchan}} [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]] nit35zc26pdbu8evykcu3d9jxg57due સુઈગામ 0 29407 901126 901121 2026-05-23T15:44:20Z Brihaspati 45702 [[Special:Contributions/~2026-30842-21|~2026-30842-21]] ([[User talk:~2026-30842-21|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 881196 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = સુઈગામ | state_name = ગુજરાત | district = વાવ-થરાદ | taluk_names = [[સુઈગામ તાલુકો | સુઈગામ]] |latd = 24.363445 | longd = 71.516012 | area_total = | population_total = ૭૩૫૩ | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_total_cite = <ref>{{Cite web| url = http://www.censusindia.co.in/villages/suigam-population-banas-kantha-gujarat-507451 | title=Suigam Village Population, Caste - Vav Banaskantha, Gujarat - Census India| website = www.censusindia.co.in | language=en-US| access-date = 2018-08-04 | archive-date=2022-05-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20220525064310/https://www.censusindia.co.in/villages/suigam-population-banas-kantha-gujarat-507451 | url-status = dead }}</ref> | population_density = | leader_title_1 = સરપંચ | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]] અને [[ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા]] કોલેજ, [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી, તાલુકા પંચાયત | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[જીરૂ]], [[બાજરી]], [[કઠોળ]], [[શાકભાજી]], [[ઘઉં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''સુઈગામ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લા]]ના [[સુઈગામ તાલુકો|સુઈગામ તાલુકા]]માં આવેલું ગામ અને તાલુકા મથક છે. સુઈગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઇતિહાસ == સુઇગામ પર પંચાજીના વંશજો રાજ કરતા હતા. પંચાજી [[વાવ, બનાસકાંઠા જિલ્લો|વાવ]]ના સાંગોજીના જુવાન પુત્ર હતા, જેમણે ૧૫૬૯ (સંવત ૧૬૨૫)માં સુઇગામની સ્થાપના કરી હતી. ગામનું નામ ત્યાં રહેતી સુઇ નામની ઝાંપડા હાકે ભરવાડ કોમ પરથી પડ્યું હતું. પંચાજીના એક વંશજ રાજસિંહજીએ [[રાડોસણ (તા. વાવ)|રાડોસણ]] અને તેના પાંચ ગામો આંજણા ચૌહાણ અને કુંભરકા અને અન્ય ગામો જાટ લોકો પાસેથી જીતીને રજવાડું સ્થાપ્યું હતું. ૧૮૧૯ના કચ્છના ધરતીકંપ પછી બધી જમીન ખારી બની ગઇ અને કૂવાઓ નકામા બની ગયા હતા.{{sfn | ''Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha'' | 2015 |page=૩૪૮}} ૧૮૨૦ના દાયકામાં સુઇગામે બ્રિટિશરો જોડે સંધિ કરી અને તે બ્રિટિશ આરક્ષિત રાજ્ય બન્યું. બ્રિટિશ સમયમાં ગામ પર ઠાકોર ભૂપતસિંહ અને નાથાજીએ રાજ કર્યું હતું. સુઇગામ બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીની [[પાલનપુર એજન્સી]] હેઠળ હતું,{{sfn|Chisholm|1911|p=785}} જે ૧૯૨૫માં બનાસકાંઠા એજન્સી બન્યું. ૧૯૪૭માં ભારતની સ્વતંત્રતા પછી, બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીને બોમ્બે સ્ટેટ નામ મળ્યું. જ્યારે ૧૯૬૦માં [[ગુજરાત]] રાજ્યની સ્થાપના થઇ ત્યારે તે [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લા]]<nowiki/>માં આવી ગયું.{{sfn | ''Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha'' | 2015 |page=૩૩૬-૩૩૭}} ૨૦૧૩માં અલગ સુઈગામ તાલુકાની સ્થાપના થઇ અને ૨૦૨૫માં તેનો સમાવેશ વાવ-થરાદ જિલ્લામાં થયો. == ભૂગોળ == સુઇગામ [[કચ્છનું રણ|કચ્છના રણ]]થી {{convert|6|miles|km}} દૂર નાની ટેકરી પર વસેલું છે. આ ગામ રણથી પેલે પાર આવેલા પારકર જવા માટેનું શરૂઆતનું ગામ છે.{{sfn | ''Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha'' | 2015 |page=૩૪૮}} ગામથી ૩૫થી ૪૦ કિ.મી. પર ભારતની સીમા પુરી થાય છે. એ જગ્યાએ સીમા સુરક્ષા દળની ચોકી આવેલ છે. આ વિસ્તારના જ [[રણછોડદાસ પગી]]એ પોતે આ વિસ્તારનાં ભોમીયા હોવાને કારણે યુદ્ધના સમયગાળા દરમ્યાન ભારતીય સેનાને કરેલ મદદને બિરદાવવા સીમા સુરક્ષા દળે આ સરહદીય ચોકીનું નામકરણ ''રણછોડ પગી ચોકી'' રાખવાનું નક્કી કરેલ છે.<ref name="db">[http://digitalimages.bhaskar.com/gujarat/epaperpdf/22012014/21AHMEDABAD%20CITY-PG1-0.PDF રણછોડ પગી વિષે દિવ્ય ભાસ્કરમાં પ્રસિદ્ધ થયેલ લેખ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == જોવાલાયક સ્થળો == અહીં રાજેશ્વર દાદાનું મંદિર, તળાવની પાળ પર રામજી મંદિર તેમજ હમીર ભારથી દાદાનું મંદિર તેમજ અહીં ઝાંપડા ભરવાડના માતાજી શક્તિધામ સુઇગામ મંદિર અને નકળંગ ભગવાનનું મંદિર આવેલ છે. == સંદર્ભ == === નોંઘ === {{Reflist}} === સંદર્ભ ગ્રંથો === * {{cite book|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha|url=http://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ|year=૧૮૮૦| ref={{sfnref |''Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur and Mahi Kantha''| 2015}}|publisher=Government Central Press| pages=૩૩૬-૩૩૭, ૩૪૮}} * {{Cite EB1911|wstitle=Santalpur|volume=૨૨}} [[File:PD-icon.svg|10px]] આ લેખ {{cite book|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha|url=http://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ|year=૧૮૮૦|publisher=Government Central Press| pages=336-337, 348}} માં પ્રકાશિત અને પબ્લિક ડોમેઇનમાં રહેલ લખાણ ધરાવે છે. [[શ્રેણી:સુઈગામ તાલુકો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]] 9zkm6qohs0nn0tt5eihkbvjmhan71h0 આહાર સુરક્ષા 0 30107 901132 895538 2026-05-23T17:44:43Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901132 wikitext text/x-wiki [[File:Food production per capita.svg|thumb|right|240px|વસ્તી વૃદ્ધિની સરખામણીએ આહાર ઉત્પાદનમાં વધારો થશે.1961- સમયગાળામાં વ્યક્તિદીઠ ખોરાકમાં વધારો.]] [[File:Barley.jpg|thumb|right|240px|જવ એ પ્રાણીઓને અપાતો મુખ્ય આહાર પાક છે. ]] '''આહાર સુરક્ષા''' અનાજની સુરક્ષા અને વ્યક્તિને તેની પ્રાપ્યતા સાથે સંદર્ભ ધરાવે છે. જે ઘરમાં રહેનારાઓએ ભૂખ્યાં ન રહેવું પડે અને તેમને ભૂખમરાની ભીતિ ન હોય તેવા પરિવારને આહાર-સુરક્ષિત ઘર તરીકે ગણી શકાય. વર્લ્ડ રિસૉર્સિઝ ઇનસ્ટિટ્યૂટના (કહેવા) પ્રમાણે, છેલ્લાં કેટલાક દાયકાઓથી વૈશ્વિક માથાદીઠ અન્ન ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે વધી રહ્યું છે.<ref>[http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=1961-1961,1962-1962,1963-1963,1964-1964,1965-1965,1966-1966,1967-1967,1968-1968,1969-1969,1970-1970,1971-1971,1972-1972,1973-1973,1974-1974,1975-1975,1976-1976,1977-1977,1978-1978,1979-1979,1980-1980,1981-1981,1982-1982,1983-1983,1984-1984,1985-1985,1986-1986,1987-1987,1988-1988,1989-1989,1990-1990,1991-1991,1992-1992,1993-1993,1994-1994,1995-1995,1996-1996,1997-1997,1998-1998,1999-1999,2000-2000,2001-2001,2002-2002,2003-2003,2004-2004,2005-2005&amp;variable_ID=180&amp;theme=8&amp;cID=&amp;ccID=0 એગ્રિકલ્ચર એન્ડ ફૂડ —એગ્રિકલ્ચરલ પ્રોડક્શન ઈન્ડિકેસ : ફુડ પ્રોડક્શન પર કેપિટા ઈન્ડેક્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722075753/http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=1961-1961,1962-1962,1963-1963,1964-1964,1965-1965,1966-1966,1967-1967,1968-1968,1969-1969,1970-1970,1971-1971,1972-1972,1973-1973,1974-1974,1975-1975,1976-1976,1977-1977,1978-1978,1979-1979,1980-1980,1981-1981,1982-1982,1983-1983,1984-1984,1985-1985,1986-1986,1987-1987,1988-1988,1989-1989,1990-1990,1991-1991,1992-1992,1993-1993,1994-1994,1995-1995,1996-1996,1997-1997,1998-1998,1999-1999,2000-2000,2001-2001,2002-2002,2003-2003,2004-2004,2005-2005&variable_ID=180&theme=8&cID=&ccID=0 |date=2009-07-22 }}, વર્લ્ડ રિસોર્સીસ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ</ref> 2006માં, એમએસએનબીસીએ (MSNBC) અહેવાલ આપ્યો હતો કે, વધુ વજન ધરાવતા લોકોની સંખ્યા, કુપોષણથી પીડાતા લોકોની સંખ્યા કરતા વધી ગઈ છે – વિશ્વમાં વધુ વજન ધરાવતા લોકોની સંખ્યા એક અબજ કરતા વધારે હતી, અને 8,00 મિલિયન (80 કરોડ) લોકો કુપોષણથી પીડાતા હતા.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/14407969/ નિઅરલસી 1 ઈન 5 ચાઈનીસ ઓવરવેઇટ ઓર ઓબેસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512055547/http://www.msnbc.msn.com/id/14407969/ |date=2011-05-12 }}, એમએસએનબીસી, ઓગસ્ટ 18, 2006</ref> 2004ના બીબીસી (BBC)ના લેખ પ્રમાણે, વિશ્વમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ ચીન, વ્યાપક રીતે સ્થૂળતાના રોગ પીડાઈ છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3737162.stm ચાઈનીસ કન્સર્ન એટ એબોસિટી સર્જ], બીબીસી , ઓક્ટોબર 12, 2004</ref> વિશ્વમાં બીજા ક્રમે સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા દેશ ભારતમાં 1990ના દાયકાથી 30 મિલિયન લોકોને ભૂખ્યા લોકોની શ્રેણીમાં ઉમેરવામાં આવ્યા છે અને 46% બાળકો ઓછું વજન ધરાવે છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8309979.stm http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8309979.stm]</ref> વિશ્વમાં અંદાજે 8,52 મિલિયન લોકો, ખૂબ જ ગરીબીના કારણે લાંબા સમયથી ભૂખમરાથી પીડાય છે, જ્યારે બે અબજ જેટલા લોકો ગરીબીની ભિન્ન માત્રાના કારણે થોડા-થોડા સમયે આહાર સુરક્ષાના અભાવમાં જીવે છે. (સ્ત્રોત : એફએઓ (FAO), 2003). 60 લાખ બાળકો દરવર્ષે ભૂખમરાથી પીડાય છે – દરરોજ 17,000.<ref>{{cite news | url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/11/17/italy.food.summit/ | work=CNN | title=U.N. chief: Hunger kills 17,000 kids daily - CNN.com | access-date=May 2, 2010 | date=November 17, 2009 | archive-date=ઑગસ્ટ 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200813170030/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/11/17/italy.food.summit/ | url-status=dead }}</ref> 2007ના અંતભાગમાં, નિકાસ નિયંત્રણો અને ગભરાટમાં કરવામાં આવેલી ખરીદી, અમેરિકાના ડોલરની કિંમતમાં ઘટાડો,<ref>{{Cite web |url=http://www.defra.gov.uk/foodfarm/food/pdf/ag-price100105.pdf |title=: ધી 2007/૦૮ એગ્રિકલ્ચર પ્રાઈસ સ્પાઈક્સ , કોસિસ એન્ડ પોલિસી ઈમ્પેક્ટેશન |access-date=2011-02-09 |archive-date=2010-07-13 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100713160908/http://www.defra.gov.uk/foodfarm/food/pdf/ag%2Dprice100105.pdf |url-status=dead }}</ref> બાયોફ્યૂઅલ (જૈવઈંધણ) માટે ખેતીમાં વધારાથી,<ref>{{Cite web |url=http://www.sundayherald.com/news/heraldnews/display.var.2104849.0.2008_the_year_of_global_food_crisis.php |title=2008: ધી યર ઓફ ગ્લોબલ ફૂડ ક્રાઈસીસ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2008-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080312095005/http://www.sundayherald.com/news/heraldnews/display.var.2104849.0.2008_the_year_of_global_food_crisis.php |url-status=dead }}</ref> વિશ્વમાં તેલની કિંમતો 100 ડોલર પ્રતિ બેરલ કરતા વધારાના ભાવો પર પહોંચતા, <ref>{{Cite web |url=http://www.csmonitor.com/2008/0118/p08s01-comv.html |title=ધી ગ્લોબલ ગ્રેઈન બબલ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130063759/http://www.csmonitor.com/2008/0118/p08s01-comv.html |url-status=dead }}</ref> વિશ્વની વસ્તીમાં વૃદ્ધિ,<ref>[http://www.guardian.co.uk/science/2008/mar/07/scienceofclimatechange.food ફુડ ક્રાઈસીસ વીલ ટેક હોલ્ડ બીફોર ક્લાઈમેટ ચેન્જ, વોર્ન્સ ચીફ સાયન્ટીસ્ટ]</ref> અબોહવામાં પરિવર્તન,<ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2007/nov/03/food.climatechange ગ્લોબલ ફૂડ ક્રાઈસીસ લૂમ્સ એસ ક્લાઈમેટ ચેન્જ એન્ડ ફ્યુઅલ શોર્ટેજ બાઈટ]</ref>, વસાહતી અને ઔદ્યોગીક વિકાસ માટે ખેતીલાયક જમીનનો નાશ, <ref>{{Cite web |url=http://www.marketoracle.co.uk/Article3782.html |title=એક્સપર્ટ: ગ્લોબલ ફૂડ શોર્ટેજ કુડ ‘કન્ટિન્યૂ ફોર ડિકેડ્સ' |access-date=2011-02-09 |archive-date=2013-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221180143/http://www.marketoracle.co.uk/Article3782.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.moyak.com/papers/urbanization-agriculture.html હેસ અર્બનાઈઝેશન કોસ એ લોસ ટુ ઓગ્રિકલ્ચરલ લેન્ડ?]</ref> અને ભારત તેમજ ચીનમાં ગ્રાહકોની માગમાં વધારો,<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1717572,00.html |title=ધી વર્લ્ડ્સ ગ્રોઈંગ ફૂડ - પ્રાઈસ ક્રાઈસીસ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2011-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129211855/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1717572,00.html |url-status=dead }}</ref> વિગેરેને કરાણે ભાવોમાં ફરી વધારો થયો.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/7284196.stm ધી કોસ્ટ ઓફ ફૂડ : ફેક્ટ્સ એન્ડ ફિગર્સ ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.earth-policy.org/Updates/2008/Update72_data.htm#table1 |title=ફૂડ પ્રાઈસ અનરેસ્ટ અરાઉન્ડ ધી વર્લ્ડ , સપ્ટેમ્બર 2007- એપ્રિલ 2008 |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412040128/http://www.earth-policy.org/Updates/2008/Update72_data.htm#table1 |url-status=dead }}</ref> જોકે આવા કેટલાક પરિબળો આજે પણ ચર્ચાનો વિષય છે. કેટલાકની દલીલ છે કે બાયોફ્યૂઅલની નાટ્યાત્મક<ref>{{Cite web |url=http://www.defra.gov.uk/foodfarm/food/pdf/ag-price-annex%205.pdf |title=: ધી રોલ ઓફ ડિમાન્ડ ફોર બાયોફ્યુઅલ ઈન ધી એગ્રિકલ્ચરલ કોમોડિટી પ્રાઈસ સ્પાઈક્સ ઓફ 2007/08 |access-date=2011-02-09 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130102171850/http://www.defra.gov.uk/foodfarm/food/pdf/ag%2Dprice%2Dannex%205.pdf |url-status=dead }}</ref> ભૂમિકાને કારણે 2006થી ભાવ વૃદ્ધિનું સ્તર નીચું આવ્યું છે. તેમ છતાં, વિશ્વના ઘણા દેશોમાં હાલમાં આહાર ઘર્ષણ થયા છે.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2007/dec/04/china.business રાયટ એન્ડ હંગર ફિઅર્ડ એસ ડિમાન્ડ ફોર ગ્રેઈન સેન્ડ્સ ફૂડ કોસ્ટ્સ સોઅરિંગ ]</ref><ref>. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/environment/article3500975.ece ઓલરેડી વી હેવ રાયટસ, હોઅરીંગ, પેનિક : ધી સાઈન ઓફ થીંગ ટુ કમ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814134028/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/environment/article3500975.ece |date=2011-08-14 }}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2008/feb/26/food.unitednations ફ્રી઼ ધી વર્લ્ડ? ][http://www.guardian.co.uk/environment/2008/feb/26/food.unitednations વી આર ફાઈટીંગ એ લૂસિંગ બેટલ , યુએન એડમિટ્સ ]</ref> "’ટોચ" સાથે જોડાયેલ અસાધારણ બીનાએ વિશ્વને ઘેરી લીધું છે, જેના કારણે, ખાદ્યાન્ન સુરક્ષા જાળવવી ઉત્તરોત્તર મુશ્કેલ બની રહી છે, જેમ કે, પીક ઑઈઅલ (ખનિજ તેલની ટોચ), પીક વૉટર (જળપ્રાપ્યતાની ટોચ), પીક ફૉસ્ફરસ (ફૉસ્ફરસના ઉત્પાદનની ટોચ),પીક ગ્રેઈન (અનાજ ઉત્પાદનની ટોચ) અને પીક ફીશ (માછલીના ઉત્પાદનની ટોચ.) નવેમ્બર 2007ની સ્થિતિ પ્રમાણે, પૃથ્વીની અડધા કરતા વધુ વસ્તી, અંદાજે 3.3 અબજ લોકો શહેરી વિસ્તારોમાં રહે છે. ખેતપેદાશોની આપૂર્તિમાં કોઈપણ પ્રકારની ખલેલ બહુ ટૂંકસમયમાં પ્રમાણમાં વિલક્ષણ એવી શહેરી અનાજ કટોકટીને નોતરી શકે છે.<ref>માથેવ માવેક –[http://www.maavak.net/maavak/maavak076.html વી આર ઈન અ બેડ ફિક્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518015702/http://www.maavak.net/maavak/maavak076.html |date=2008-05-18 }}</ref> વેપારી જણસોના ભાવોમાં તેજી છતાં, હાલ ચાલી રહેલી વૈશ્વિક ધિરાણ કટોકટી એ ખેતધિરાણને પણ અસર કરી છે.<ref>[http://ap.google.com/article/ALeqM5hSQJyAYJT8yJGDIiyQqAlWmNpJ2QD905OCU01 એમિડ સ્ટ્રોંગ ફાર્મ ઈકોનોમી, સમ વરી અબાઉટ ઈનક્રેસ્ડ ડેબ્ટ , અસોસિએટેડ પ્રેસ , એપ્રિલ 20, 2008]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> આહાર સુરક્ષાએ જટિલ મુદ્દો છે, જે અનેક વિષયોના છેદનબિંદુ પર ઊભો છે. વર્ષ 2009થી બારીકાઈથી વિશ્લેષણ કરતા ''આહાર સુરક્ષાના જર્નલ : ધ સાઈન્સ, સોશ્યોલોજી, એન્ડ ઈકોનોમિક્સ ઑફ ફૂડ પ્રોડક્શન એન્ડ એક્સેસ ટુ ફૂડ'' નું (વિજ્ઞાન, સમાજશાસ્ત્ર તથા અનાજ ઉત્પાદન અને તેની પ્રાપ્યતાનું અર્થશાસ્ત્ર)નું પ્રકાશન શરૂ થયું.<ref>[http://www.springer.com/life+sciences/agriculture/journal/12571 ન્યૂ આઈએસપીપી જર્નલ.] ''ફૂ઼ડ સિક્યુરિટી : ધી સાયન્સ , સોસિયોલોજી એન્ડ ઈકોનોમિક્સ ઓફ ફૂડ પ્રોડક્શન એન્ડ એક્સેસ ટુ ફૂડ '' </ref> વિકસતા રાષ્ટ્રોમાં, ઘણીવખત 70 ટકા કે તેથી વધુની વસ્તી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહે છે. આ સંદર્ભમાં, સિમાંત ખેડૂતો અને ભૂમિહીન લોકોને આજીવિકા, તેમને સમુદાય સાથે રહેવાની તક પૂરી પાડે છે. વિશ્વના ઘણાં વિસ્તારોમાં,જમીનનો માલિકી હક્ક મળતો નથી, આથી, જે લોકો આજીવિકા માટે ખેતર મેળવવા માગે છે, તેમને જમીનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે બહુ થોડું પ્રોત્સાહન મળે છે. અમેરિકામાં, લગભગ 2,00,000 ખેડૂતો છે, (જે) કુલ વસ્તીના 1% કરતા પણ ઓછાં છે. અન્ન વપરાશના પ્રમાણ અને ગરીબી વચ્ચે સીધો સંબંધ છે. અત્યંત ગરીબીથી બચવા માટે પૂરતા આર્થિક સ્ત્રોત ધરાવતા પરિવારો અત્યંત તીવ્ર ભૂખમરાથી પિડાય તેવી શક્યતા નહિવત્ હોય છે; જ્યારે ગરીબ પરિવારો તીવ્ર ભૂખમરાથી પીડાતા જ નથી, પરંતુ જનસંખ્યાનો આ તબક્કા પર, અનાજની તંગી અને દુકાળનું સૌથી વધુ જોખમ તોળાતું હોય છે. સામાન્ય રીતે આહાર સુરક્ષા માટે વાપરવામાં આવતી બે વ્યાપક વ્યાખ્યાઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (UN)ના અનાજ અને કૃષિ સંસ્થાન (ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન) (FAO) અને અમેરિકાના કૃષિ વિભાગમાંથી (યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ એગ્રીકલ્ચર)(USDA)આવે છે. * જ્યારે બધા લોકો, દરેક ટંકમાં, આહાર જરૂરિયાતો અને ખોરાક પસંદગી માટે પૂરતા, સલામત અને પોષક આહાર સુધી ભૌતિક, સામાજિક <ref>http://www.fao.org/docrep/005/y4671e/y4671e06.htm</ref> આર્થિક પહોંચ ધરાવતા હોય, જે સક્રિય અને આરોગ્યપ્રદ જીવન જીવવા માટે જરૂરી હોય, <ref>{{Cite web |url=http://www.foodsec.org/docs/concepts_guide.pdf |title=એફએઓ પાર્ટિકલ ગાઈડ : બેસિક કોન્સેપ્ટસ ઓફ ફૂડ સિક્યુરિટી |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229222032/http://www.foodsec.org/docs/concepts_guide.pdf |url-status=dead }}</ref> ત્યારે અનાજ સુરક્ષા પ્રવર્તે છે, તેમ કહી શકાય. * ઘર માટે આહાર સુરક્ષાનો મતલબ છે કે, સક્રિય અને આરોગ્યપ્રદ જીવન જીવવા માટેના પૂરતા ખોરાક સુધી તમામ સભ્યોની દરેક સમયે પહોંચ. આહાર સુરક્ષામાં ઓછામાં ઓછા (1) પોષણની દ્રષ્ટિએ પૂરતા અને સલામત ખોરાકની તાત્કાલિક પ્રાપ્યતા, અને (2) સામાજીક રીતે સ્વીકાર્ય રસ્તાઓ (એટલે કે અવારનવાર આપાતકાલિન આહાર આપૂર્તિ, રસ્તા પરથી સાફ કરીને, કે અન્ય અંતિમવાદી રીતરસમો પર આધાર રાખ્યા વગર) દ્વારા સ્વીકાર્ય ખોરાક મેળવવાની ખાતરીબદ્ધ સક્ષમતા(USDA)<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Food Security in the United States: Measuring Household Food Security | work = | publisher = USDA | date = | url = http://www.ers.usda.gov/Briefing/FoodSecurity/measurement.htm | doi = | access-date = 2008-02-23 | archive-date = 2009-09-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090918211238/http://www.ers.usda.gov/Briefing/FoodSecurity/measurement.htm | url-status = dead }}</ref> આહારની અસલામતિના તબક્કા આહાર સુરક્ષિત સ્થિતિથી લઈને પૂર્ણ દુકાળ સુધીના હોય શકે છે. "દુકાળ અને ભૂખમરાના મૂળ આહારની અસલામતિમાં સમાયેલા છે. અનાજની અસુરક્ષાને તીવ્ર અથવા હંગામીની શ્રેણીમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય. તીવ્ર અનાજ સુરક્ષા ગંભીર દુકાળની કે ભૂખમરાની સ્થિતિમાં પરિવર્તિત થવાની સંભાવના રહેલી હોય છે; આહાર સુરક્ષા આ સંભાવનાને દૂર કરે છે. [તીવ્ર] ભૂખમરો દુકાળ નથી. તે કુપોષણતા જેવું છે, અને ગરીબી સાથે સંકળાયેલ છે, તે મોટાભાગે ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે."<ref>મેલાકેઉ અલેયેવ –[http://www.bradford.ac.uk/research/ijas/ijasno2/ayalew.html વોટ ઈસ ફૂડ સિક્યુરિટી એન્ડ ફિમેન એન્ડ હંગર?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927035757/http://www.bradford.ac.uk/research/ijas/ijasno2/ayalew.html |date=2007-09-27 }}</ref> ==વિકાસ અટકવો અને તીવ્ર પોષણ ઊણપો== [[File:Kwashiorkor 6903.jpg|thumb|right|1960 પૂર્વે નાઇજિરીયાના એક અનાથ આશ્રમમાં ઓછી કેલરી અને પ્રોટિનયુક્ત આહારના અભાવના લક્ષણો સાથે બાળકો અને સેવક નર્સ.]] અનેક રાષ્ટ્રો અવારનવાર અનાજની તંગી અને વિતરણની સમસ્યા અનુભવે છે. જે તીવ્ર અને ઘણીવખત નોંધપાત્ર સંખ્યામાં લોકોમાં વ્યાપક ભૂખમરા સ્વરૂપે પરિણમે છે. તીવ્ર ભૂખમરા અને પોષણના અભાવે લોકોના શરીરનું કદ ઘટી જાય છે, જેને આરોગ્યની પરિભાષામાં વિકાસ અટકવો અથવા અટકેલા વિકાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જો માતામાં પોષણનો અભાવ હોય તો ''ગર્ભાશય માં'' આ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ જાય છે અને જીવનના લગભગ ત્રીજા વર્ષ સુધી ચાલુ રહે છે. તેનાથી શિશુ અને બાળ મરણ વધે છે, છતાં આ દર દુકાળો કરતા ઘણો નીચો હોય છે. એક વખત વિકાસ અટકી જાય, પછી જીવનના આગળના વર્ષોમાં પોષણક્ષમ આહાર લેવા છતાં થયેલી હાનિને દૂરર કરી શકાતી નથી. વિકાસમાં અટકાવને જ પ્રતિકાર કરવા માટેના વ્યવસ્થાતંત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે, એટલે કે જે સ્થળે બાળકનો જન્મ થયો છે, ત્યાંની સ્થિતિ મુજબ પુખ્ત વયે શરીર સૌષ્ઠવને ઢાળવા માટે કેલરી ઉપલબદ્ધ કરાવવી. માત્ર શરીરના કદને ઊર્જાના (કેલરી)ના નીચા પ્રમાણ તરીકે સ્વીકારતા આરોગ્યને ત્રણ રીતે અસર કરે છે: * પુખ્તવયે શરીર માટે મહત્વના અંગો સમય કરતાં વહેલાં કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. ઉદાહરણ તરીકે એક વ્યક્તિ 50 વર્ષની વયે હૃદય બંધ પડવાથી મૃત્યુ પામી શકે છે, કારણ કે શરૂઆતના વિકાસ દરમિયાન તેના હૃદયમાં ઘડતરની ખામી રહી ગઈ હતી. * વિકાસના અટકાવનો ભોગ નહીં બનનારા લોકોની સરખામણીમાં વિકાસના અટકાવનો ભોગ બનનારી વ્યક્તિ અતિ વધુ પ્રમાણમાં રોગ અને બિમારીનો ભોગ બને છે. * બાળપણના શરૂઆતના સમયમાં પોષણનો ગંભીર અભાવ ઘણીવખત બાળકોને બૌદ્ધિક વિકાસમાં ખામી સુધી દોરી જાય છે. "આ વિશ્લેષણ....જીવિત રહેવાની વિભાવના તરીકે માલ્ટ્સની ગેરમાર્ગે દોરવાની પ્રકૃત્તિ તરફ નિર્દેશ કરે છે, મુળતઃ તેનો (આ શબ્દનો) ઉપયોગ થતો હતો અને આજે પણ થાય છે. પોષણની ખીણની ધાર પર જીવિત રહેવું નથી, આથી આગળ વસ્તી પર સંકટ રહેલું છે. જીવિત રહેવાના એક તબક્કાના બદલે, અસંખ્ય તબક્કા છે જ્યાં વસ્તી અને આહાર આપૂર્તિની સમતુલા સ્થાપી શકાય છે, આ એવી રીતે કે, તેઓ અચોક્કસ રીતે ટકી શકે છે. જોકે, કેટલાક તબક્કા પર ઓછા લોકો હશે અને બીજાની (તબક્કા) સરખામણીમાં ઊંચો મરણ દર હશે."<ref>રોબર્ટ ફોગેલ , ધી એસ્કેપ ફ્રોમ હંગર એન્ડ પ્રિમેચ્યોર ડેથ : 1700-2100; કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ , 2004.</ref> ==વૈશ્વિક જળ સંકટ == [[File:Carrington_grain_storage_silos.jpg|thumb|right|ઓસ્ટ્રેલિયામાં અનાજ ભરવાની સુવિધા ]] પાણીના અભાવે અનેક નાના રાષ્ટ્રો મોટાપાયા પર અનાજની આયાત કરી રહ્યાં છે, <ref>{{Cite web |url=http://www.earth-policy.org/Books/Seg/PB2ch03_ss6.htm |title=વોટર સ્કેરસિટી ક્રોસિંગ નેશનલ બોર્ડર્સ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708080207/http://www.earth-policy.org/Books/Seg/PB2ch03_ss6.htm |url-status=dead }}</ref> ચીન અને [[ભારત|ભારત]] જેવા મોટા રાષ્ટ્રોએ પણ જલ્દી આમ કરવું પડી શકે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HG21Df01.html |title=એશિયા ટાઈમ્સ ઓનલાઈન :: સાઉથ એશિયા ન્યૂઝ - ઈન્ડિયા ગ્રોસ અ ગ્રેઈન ક્રાઈસીસ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2018-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180221083541/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HG21Df01.html |url-status=dead }}</ref> શક્તિશાળી ડીઝલ અને ઈલેક્ટ્રોનિક પમ્પના કારણે અતિરેક માત્રામાં પાણી ખેંચવાના કારણે, અને રાષ્ટ્રોમાં (ઉત્તર ચીન, અમેરિકા અને ભારત સહિત)ના રાષ્ટ્રોમાં પાણીની સપાટી ઘટી રહી છે. અન્ય પ્રભાવિત રાષ્ટ્રોમાં [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]], [[અફઘાનિસ્તાન|અફઘાનિસ્તાન]] અને [[ઈરાન|ઈરાન]]નો સમાવેશ થાય છે. આગળ જતા તે પાણીના અભાવ અને અન્ન ઉત્પાદનમાં કાપ તરફ દોરી જશે. ભૂગર્ભ જળસ્ત્રોતોમાંથી મોટાપાયા પર પાણી ઉલેચવા છતાં ચીનમાં અનાજની તંગી ઉદ્દભવી રહી છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.globalenvision.org/library/2/887/ |title=આઉટગ્રોઈગીંગ ધી અર્થ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2016-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611213614/http://www.globalenvision.org/library/2/887/ |url-status=dead }}</ref> જ્યારે આવું થાય ત્યારે તે ચોક્કસપણે અનાજના ભાવોને ઉપરની તરફ દોરી જાય છે. આ સદીના મધ્યભાગ સુધીમાં સમગ્ર વિશ્વમા ત્રણ અબજ લોકો ઉમેરાશે, જેમાંથી મોટાભાગના લોકો અત્યારથી જ પાણીની તંગી અનુભવતા દેશોમાં ઉમેરાશે. ચીન અને [[ભારત|ભારત]] પછી બીજા તબક્કામાં નાના કદના અનેક રાષ્ટ્રો છે જે મોટાપાયા પર પાણીની તંગી અનુભવી રહ્યાં છે – [[અફઘાનિસ્તાન|અફઘાનિસ્તાન]], અલ્જેરિયા, ઈજિપ્ત, [[ઈરાન|ઈરાન]], મેક્સિકો અને [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]]. આમાંથી ચાર (રાષ્ટ્રો) તેમના અનાજનો મોટો હિસ્સો આયાત કરે છે. માત્ર પાકિસ્તાન જ સ્વાવલંબી છે. પરંતુ દર વર્ષે 40 લાખ લોકોના દરથી વસ્તી વધી રહી છે, જેથી અનાજ માટે તે વિશ્વનુ બજાર બની જાય તેમ છે.<ref> [http://www.i-sis.org.uk/TFBE.php ધી ફૂડ બબલ ઇકોનોમિ].</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.greatlakesdirectory.org/zarticles/080902_water_shortages.htm |title=ગ્લોબલ વોટર શોર્ટેજ મેય લીડ ટુ ફૂડ સ્ટોરેજ -એક્વીફેર ડિપ્લેશન |access-date=2011-02-09 |archive-date=2007-07-04 |archive-url=https://archive.today/20070704120613/http://www.greatlakesdirectory.org/zarticles/080902_water_shortages.htm |url-status=dead }}</ref> ==જમીનની ગુણવતામાં ઘટાડો == ઉત્પાદન વધારવા માટે ગાઢ ખેતી ઘણી વખત જમીનની ઉત્પાદકતા અને ખેત ઉત્પાદનમાં ઘટાડાના દુશચક્ર તરફ દોરી જાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.earth-policy.org/Updates/2006/Update61.htm |title=ધી અર્થ ઈસ શ્રીકિંગ: અડવાન્સિંગ ડેસર્ટ્સ એન્ડ રાઈસીંગ સીસ સ્ક્યુઝીંગ સિવલાઈઝેશન |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090810034949/http://www.earth-policy.org/Updates/2006/Update61.htm |url-status=dead }}</ref> વિશ્વની કૃષિભૂમિના લગભગ 40% જમીનની ગુણવતા ગંભીર હદે ઘટી છે.<ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2007/aug/31/climatechange.food ગ્લોબલ ફૂડ ક્રાઈસીસ લૂમ્સ એસ ક્લાઈમેટ ચેન્જ એન્ડ઼ પોપ્યુલેશન ગ્રોથ સ્ટ્રીપ ફર્ટાઈલ લેન્ડ]</ref> યુએનયુ (UNU)ની ઘાના સ્થિત સંસ્થા ઈનસ્ટિટ્યૂટ ફોર નેચરલ રિસોર્સિઝ ઈન આફ્રિકાના કહેવા પ્રમાણે, [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]]માં જો હાલના વલણ પ્રમાણે માટીની ગુણવતામાં ઘટાડો ચાલુ રહ્યો, તો 2025 સુધીમાં આ ખંડ તેની કુલ વસ્તીના માત્ર 25 ટકા લોકોનું પોષણ કરવા માટે સક્ષમ હશે.<ref>[http://news.mongabay.com/2006/1214-unu.html આફ્રિકા મેય બી એબલ ટુ ફીડ ઓન્લી 25% ઓફ ઈટ્સ પોપ્યુલેશન બાય 2025]</ref> ==જમીનના સોદા== સમૃદ્ધ સરકારો અને કંપનીઓ લાંબા ગાળાની ખોરાક પૂર્તિને નિર્ધારિત કરવા માટે વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોમાં લાખો હેક્ટર ખેતીલાયક જમીન પર વાવેતરના હક્ક ખરીદી રહ્યાં છે. ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (એફએઓ)(FAO)ના, વડા જેક ડિયુફએ આ પ્રકારના વિવાદાસ્પદ જમીન સોદાઓ પ્રત્યે ચેતવણી વ્યક્ત કરતા કહ્યું છે કે, આ પ્રકારના જમીનના સોદ્દા "નવસંસ્થાનવાદ"નું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. જેમાં ગરીબ રાષ્ટ્રો તેની ભૂખી જનતાના ભોગે અમિર રાષ્ટ્રો માટે અનાજ ઉત્પાદન કરે છે. [[દક્ષિણ કોરિયા|દક્ષિણ કોરિયા]]ની કંપની ડેવુ લોજિસ્ટિક્સએ બાયોફ્યુઅલ માટે મકાઈ અને બીજા પાકોના વાવેતરને સલામત બનાવવા માટે માડાગસ્કરમાં જમીનનો મોટો ટૂકડો ખરીદ્યો છે. લિબિયાએ યુક્રેઈનમાં 2,50,000 હેક્ટરનો વિસ્તાર મેળવ્યો છે અને [[ચીન|ચીને]] પણ દક્ષિણ-પૂર્વીય એશિયામાં આ પ્રકારના સોદ્દા માટે શક્યતાઓ તપાસવી શરૂ કરી દીધી છે.<ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2008/nov/22/food-biofuels-land-grab રીચ કન્ટ્રીસ લોંચ ગ્રેટ લેન્ડ ગ્રેબ ટુ સેફગાર્ડ ફૂડ સપ્લાય], ધી ગાર્ડિયન, નવેમ્બર 22, 2008</ref> તેલથી સમૃદ્ધ આરબ રોકાણકારો, ઉપરાંત નિયંત્રણ વગરના સંપત્તિ ભંડોળો, સુદાન, ઇથિયોપિયા, યુક્રેઈન, [[કઝાકિસ્તાન|કઝાકિસ્તાન]], [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]], [[કમ્બોડીયા|કમ્બોડિયા]] અને [[થાઇલેન્ડ|થાઈલેન્ડ]]માં નજર દોડાવી રહ્યાં છે.<ref>{{Cite web |url=http://en.afrik.com/article14301.html |title=અરાબલ લેન્ડ , ધી ન્યૂ ગોલ્ડ રસ : આફ્રિકન એન્ડ પુઅર કન્ટ્રીસ કોશન્ડ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923112001/http://en.afrik.com/article14301.html |url-status=dead }}</ref> કેટલાક રાષ્ટ્રો કૃષિ જમીનના અધિગ્રહણનો ઉપયોગ અન્ય લાભો મેળવવા માટે કરે છે. ઈજીપ્ત તેના કુદરતી ગેસના બદલામાં યુક્રેઈન પાસેથી જમીનનું અધિગ્રહણ માંગી રહ્યું છે. ફળો અને શાકભાજીના વાવેતર માટે કેન્યાના દરિયા કિનારા પરની 40,000 હેક્ટર જમીન લિઝ પર મેળવવાનું આયોજન કતાર ધરાવે છે, જેના બદલામાં તે હિંદ મહાસાગરના પ્રવસન દ્વિપ લામૂ પાસે 2.4 અબજ પાઉન્ડના ખર્ચે બંદર બાંધી આપશે.<ref>{{Cite web |url=http://www.virtuescience.com/geopolitics-of-food.html |title=ફ્યૂટહેલ્લી, આઈલેમ્સ , ધી જિઓપોલિટિક્સ ઓફ ફૂડ, વર્ચ્યુ સાયન્સ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2011-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108074320/http://www.virtuescience.com/geopolitics-of-food.html |url-status=dead }}</ref> ==આબોહવા પરિવર્તન== ===કૃષિ=== હિમાલયની નદીઓના જળપ્રવાહના તટપ્રદેશમાં અંદાજે 2.4 અબજ લોકો રહે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.peopleandplanet.net/pdoc.php?id=3024 |title=બીગ મેલ્ટ થ્રેટન્સ મિલિયન્સ , સેય્સ યુએન |access-date=2011-02-09 |archive-date=2007-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819200515/http://www.peopleandplanet.net/pdoc.php?id=3024 |url-status=dead }}</ref> આવનારા દાયકાઓમાં [[ભારત|ભારત]], ચીન, [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]], [[અફઘાનિસ્તાન|અફ્ઘાનિસ્તાન]], બાંગ્લાદેશ, [[નેપાળ|નેપાળ]] અને મ્યાનમારમાં પૂર પછી ગંભીર દુકાળોની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.<ref>{{Cite web |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90781/90879/6222327.html |title=ગ્લેસિયર્સ મેલ્ટીંગ એટ અલાર્મિંગ સ્પીડ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2013-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923011323/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90781/90879/6222327.html |url-status=dead }}</ref> એકલાં [[ભારત|ભારત]]માં, 5,000 લાખ (પચાસ કરોડ) કરતા વધુ લોકોને ગંગાનદી પીવાનું અને ખેતીનું પાણી પૂરું પાડે છે.<ref>[http://www.rediff.com/news/2007/jul/24indus.htm ગેન્ગેસ, ઈન્ડુસ મેય નોટ સર્વાઈવ : ક્લાઈમેટોલોજિસ્ટ]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3998967.stm હિમાલાયા ગ્લાસિયર્સ મેલ્ટ અનનોટિસ્ડ]</ref> રોકી પર્વતમાળા અને સીરા નિવેદા જેવી પ્રવતમાળાઓની હિમનદી દ્વારા મોટાભાગનું પાણી મેળવનાર [[ઉત્તર અમેરિકા|ઉત્તર અમેરિકા]]ના પશ્ચિમ તટીય પ્રદેશને પણ અસર પહોંચશે.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2008/03/080317154235.htm ગ્લેસિયર્સ આર મેલ્ટિંગ ફાસ્ટર ધેન એક્સપેક્ટેડ , યુએન રિપોર્ટ્સ]</ref> વિકાસશીલ રાષ્ટ્રો માટે હિમનદીઓ જ ચિંતાનું કારણ નથી, આબોહવામાં પરિવર્તનની પ્રક્રિયાના કારણે દરિયાની સપાટી પણ ઊંચી આવી છે, જેના કારણે કૃષિ માટે ઉપલબદ્ધ જમીન ઘટી છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.ers.usda.gov/publications/aib765/aib765-8.pdf |title=ઈસ્યુ ઈન ફૂડ સિક્યુરિટી |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091106154131/http://www.ers.usda.gov/publications/aib765/aib765-8.pdf |url-status=dead }}</ref> વર્લ્ડ ફૂડ ટ્રેડ મોડલ (વિશ્વના અનાજ વ્યાપારના નમૂના) પ્રમાણે વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં નીચા ઉત્પાદનની મોટી અસર થશે, ખાસ કરીને નીચા અક્ષાંશ વાળા વિસ્તારો કે જ્યાં મોટાભાગના વિકાસશીલ રાષ્ટ્રો આવેલા છે. આથી અનાજના ભાવો વધશે, આ સાથે વિકાસશીલ રાષ્ટ્રો અનાજના ઉત્પાદન માટે પ્રયાસો કરી રહ્યાં છે. જેના કારણે, ભાવોમાં 2-2.5%ના દરથી વૃદ્ધિ થતા ભૂખ્યા લોકોની સંખ્યામાં 1%નો વધારો થશે.<ref>{{Cite web |url=http://www.climate.org/2002/topics/agricul/index.shtml |title=ઈમ્પેક્ટ ઓફ ક્લાઈમેટ ચેન્જ ઓન ફૂડ સિક્યુરિટી |access-date=2011-02-09 |archive-date=2008-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016030354/http://www.climate.org/2002/topics/agricul/index.shtml |url-status=dead }}</ref> નીચા અક્ષાંશ અને ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારના ખેડૂતો નીચા ખેતઉત્પાદનની એકમાત્ર સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યાં છે. યુએસડીએ (USDA)ના કહેવા પ્રમાણે, ખેડૂતો જે મોસમમાં વાવેતર કરે છે તે મોસમના સમય અને ગાળામાં નાટ્યાત્મક પરિવર્તનો આવશે, જમીનની માટીના તાપમાન અને ભેજની સ્થિતિમાં અજાણ્યા ફેરફારોના કારણે આમ થશે.<ref>{{Cite web |url=http://www.ers.usda.gov/publications/aib765/aib765-8.pdf |title=ઈસ્યુસ ઈન ક્લાઈમેટ ચેન્જ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091106154131/http://www.ers.usda.gov/publications/aib765/aib765-8.pdf |url-status=dead }}</ref> === બાળકો === 2008-04-29 (29-4-2008)ના યુનિસેફ યુકે (UNICEF UK)ના અહેવાલએ શોધી કાઢ્યું છે કે આબોહવામાં પરિવર્તનની સૌથી દુષ્કર અસર વિશ્વના એકદમ ગરીબ બાળકો પર થઈ શકે છે. આ અહેવાલ, "અવર ક્લાઈમેટ, અવર ચિલ્ડ્રન, અવર રિસ્પોન્સિબ્લિટી: ધ ઈમ્લિકેશન્સ ઑફ ક્લાઈમેટ ચેન્જ ફૉર ધ વર્લ્ડ્સ ચિલ્ડ્રન્સ"(આપણી આબોહવા, આપણા બાળકો, આપણી જવાબદારી: વિશ્વના બાળકો પર આબોહવા પરિવર્તનની અસર ) કહે છે કે, શુદ્ધ પાણી અને ખોરાક આપૂર્તિ મુશ્કેલ બનશે, ખાસ કરીને આફ્રિકા અને એશિયામાં.<ref>[http://www.unicef.org.uk/press/news_detail_full_story.asp?news_id=1120 યુનિસેપ યુકે ન્યૂઝ:: ન્યૂઝ આઈટમ:: ધ ટ્રેઝીક કન્સીક્વન્સીસ ઓફ ક્લાયમેટ ચેન્જ ફોર ધ વ્લ્ડસ ચિલ્ડ્રન: એપ્રિલ 29, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122045816/http://www.unicef.org.uk/press/news_detail_full_story.asp?news_id=1120 |date=2009-01-22 }} 00:00</ref> ==ઘઉંની દાંડીમાં ગેરુ રોગ == [[File:rust-diverseeds.jpg|right|thumb|200px|જૂઓ ડિવરસીડ્સ ટૂંકી ફિલ્મ, જે દ્વારા ઘઉંમા લાગેલા ગેરુના રોગો સામેની લડાઈમાં જંગલી જાતો દ્વારા આધુનિક જાતોની પ્રતિકારતામાં સુધારો ]] ઘઉંના પાકમાં છોડની દાંડીમાં યુજી99 (Ug99) પ્રજાતિનો રોગ [[એશિયા|એશિયા]] અને [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]]માં વ્યાપકપણે પ્રસરી રહ્યો છે, જે મોટો ચિંતાનો વિષય છે. ઘઉંના આ તીવ્ર રોગના કારણે, વિશ્વના મોટાભાગના ઘઉંના પાકને નાબુદ કરી શકે છે, જેનાથી લાખો લોકો ભૂખ્યા રહી જશે. આ ફૂગ આફ્રિકાથી [[ઈરાન|ઈરાન]] સુધી ફેલાઈ ચૂકી છે અને કદાચ [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]]માં પણ હોઈ શકે.<ref> [http://www.guardian.co.uk/science/2007/apr/22/food.foodanddrink મિલિયન્સ ફેસ ફેમિન એસ ક્રોપ ડિસીસ રાગેસ ]</ref><ref name="NewSci">{{cite journal |url = http://environment.newscientist.com/channel/earth/mg19425983.700-billions-at-risk-from-wheat-superblight.html |journal = New Scientist Magazine |title = Billions at risk from wheat super-blight |date = 2007-04-03 |access-date = 2007-04-19 |issue = 2598 |pages = 6–7 |archive-date = 2007-05-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070509024241/http://environment.newscientist.com/channel/earth/mg19425983.700-billions-at-risk-from-wheat-superblight.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/IRIN/8112190676ab183b80e80199f821ef93.htm |title=ઈરાન: કિલર ફન્ગસ થ્રેટન્સ વેટ પ્રોડક્શન ઈન વેસ્ટર્ન એરિયાસ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918081324/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/IRIN/8112190676ab183b80e80199f821ef93.htm |url-status=dead }}</ref> ગેરુ રોગનો પ્રતિકાર કરી શકે તેવી ઘઉંની જંગલી પ્રજાતિનો ઉપયોગ જનીની વૈવિધ્ય ધરાવતી આધુનિક પ્રજાતિના ઉત્પાદન માટે થઈ શકે છે. ઉદ્ધભવના કેન્દ્રોમાં મૂળ કુદરતી અવસ્થામાં રહેલા છોડની ગેરુ સામેની પ્રતિકારકતાને ચકાસવામાં આવે છે, ત્યારબાદ તેની જૈવિક માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે અને અંતે જંગલી છોડ અને આધુનિક પ્રજાત્તિઓનું આધુનિક છોડ ઉછેરની પદ્ધતિ દ્વારા સંકરણ કરવામાં આવે છે, જેથી જંગલી છોડમાં રહેલા પ્રતિકારક જનીનો આધુનિક પ્રજાત્તિઓમાં દાખલ કરી શકાય.<ref>હન્ના સેલા, યુનિવર્સિટી ઓફ હાઈફા, ઈઝરાયેલ સી [http://www.diverseeds.eu/uploads/media/Crop_Wild_Relatives_ver2.mp4 ડિવરસીડ્સ શોર્ટ વીડિયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305190205/http://www.diverseeds.eu/uploads/media/Crop_Wild_Relatives_ver2.mp4 |date=2009-03-05 }}</ref> ==સરમુખત્યારશાહી અને ચોરતંત્ર== [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પારિતોષિક વિજેતા]] અર્થશાસ્ત્રી અમર્ત્ય સેનએ નોંધ્યું છે કે, " રાજકારણ સાથે સંબંધિત ન હોય તેવી આહારની કોઈ સમસ્યા નથી. "દુકાળ અને બીજી કુદરતિ ઘટનાઓ દુકાળ જેવી સ્થિતિ ઊભી કરી શકે છે, સરકારની સક્રિયતા કે નિષ્ક્રિયતા તેની તીવ્રતા નક્કી કરે છે અને ઘણી વખત તો દુકાળ ઉદ્દભવશે કે નહીં તે પણ નક્કી કરે છે. 20મી સદી એવા અનેક ઉદાહરણોથી ભરેલી છે કે, જેમાં સરકારોએ તેમના રાષ્ટ્રમાં આહાર સુરક્ષાની ઉપેક્ષા કરી હોય – ક્યારેક ઈરાદાપૂર્વક. જ્યારે ન્યાયી અને મુક્ત રીતે નહીં પરંતુ તાકતથી અથવા છેતરપિંડીથી સરકારો સત્તા પર આવે છે ત્યારે મિત્રતા અથવા તો આશ્રય દ્વારા બહુ પાતળો આધાર તેમને મળતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં" અનાજ વિતરણએ દેશનો રાજકીય મુદ્દો છે. મોટાભાગના રાષ્ટ્રોની સરકારો શહેરી વિસ્તારને પ્રાથમિકતા આપતી હોય છે, કારણ કે આ એવો વિસ્તાર છે, જ્યાં મોટાભાગના અસરકારક અને શક્તિશાળી પરિવારો અને ઉદ્યમો મોટાભાગે આવેલા હોય છે. ઘણીવખત જે ખેડૂત પરિવારો પૂર્ણપણે ખેતી ઉપર નભે છે અને ગ્રામીણ વિસ્તારોને અવગણવામાં આવે છે. જેટલા દુર અને અવિકસિત વિસ્તાર હોય, સરકાર તેમની જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે અસરકારક પગલા તેની શક્યતા એટલી ઓછી હોય છે. કૃષિ નીતિઓ અને ખાસ કરીને ખેત પેદાશોના ભાવો, ગ્રામીણ વિસ્તારો સાથે ભેદભાવ કરે છે. ઘણી વખત સરકારો મુળભૂત અનાજના ભાવો કૃત્રિમ રીતે એટલાં નીચા રાખે છે કે ખેતી ઉપર નભતા ઉત્પાદકો એટલી મૂડી એકઠી નથી કરી શકતા કે તેઓ ઉત્પાદન વધારવા માટે રોકાણો કરી શકે. આમ, તેમને અસરકારક રીતે અનિશ્ચિતાની સ્થિતિમાંથી બહાર નિકળતા અટકાવવામાં આવે છે."<ref>ફ્રેડ કુનેય–ફામિને, કોન્ફલિક્ટ , એન્ડ રિસપોન્સ : એ બેસિક ગાGuide; Kumarian Press, 1999.</ref> વધુમાં સરમુખત્યારો અને યુદ્ધખોર નેતાઓએ ખોરાકનો રાજકીય હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે, તેમના સમર્થકોને (અનાજ) આપવામાં આવે છે, જ્યારે જે વિસ્તારના લોકો તેમના શાસનનો વિરોધ કરે છે, તેમને અનાજ આપવામાં આવતું નથી. આવી સ્થિતિમાં અનાજ નાણું બની જાય છે, જેની મદદથી સમર્થન ખરીદવામાં આવે છે અને વિરોધીઓ સામે ભારે અછતની સ્થિતિનો ઉપયોગ અસરકારક હથિયાર તરીકે કરવામાં આવે છે. ચોરતંત્ર તરફ ઝુકાવ ધરાવતી સરકારો જ્યારે સારો પાક ઉતરે ત્યારે પણ આહાર સુરક્ષાને અવગણે છે. જ્યારે સરકાર વ્યાપારમાં ઈજારો ઊભો કરે છે, ખેડૂતો નિકાસ માટેના રોકડિયા પાકોના ઉત્પાદન માટે મુક્તિ અનુભવે છે, પરંતુ, કાયદાની દંડનીય જોગવાઈઓને કારણે માત્ર સરકારી ખરીદ કરનારાઓને જ ઉત્પાદન વેંચી શકે છે, જેના ભાવ વૈશ્વિક બજારના ભાવો કરતાં ઘણા નીચા હોય છે. ત્યારબાદ સરકાર તેને પૂરા ભાવે વિશ્વ બજારમાં વેંચવા માટે આઝાદ છે અને આ રીતે તફાવતની રકમ એકઠી કરે છે. જેના કારણે, કૃત્રિમ રીતે "ગરીબીની જાળ" સર્જાય છે, જેનાથી મોટાભાગના મહેનતુ અને ઉત્સાહિત ખેડૂતો પણ બચી નથી શકતા. જ્યારે કાયદાનું શાસન અસ્તિત્વમાં ન હોય, અથવા ખાનગી સંપતિ અસ્તિત્વમાં ન હોય, ખેડૂતોને તેમની ઉત્પાદકતા વધારવા માટે બહુ થોડું પ્રોત્સાહન મળે છે. જો ખેતરનું ઉત્પાદન પાડોશના ખેતરો કરતા નોંધપાત્ર વધે, તો સરકાર સાથે સારી રીતે જોડાયેલા લોકોનું નિશાન બની શકે છે. નજરમાં આવી જશે તેવા જોખમ અને જમીન ગુમાવવાના ભયના બદલે, ખેડૂતો સામાન્ય સલામતિ સામાન્ય કક્ષાના હોય શકે છે. વિલિયમ બેરનસ્ટિન દ્વારા તેના પુસ્તક ''ધ બર્થ ઑફ પ્લેન્ટી'' માં જણાવ્યા પ્રમાણે, " સંપત્તિ નહીં ધરાવતા લોકો ભૂખમરાનો ભોગ બને તેવી શક્યતા વધારે છે, ભયભીત અને ભૂખ્યા (લોકોને) વધુ સહેલાઈથી રાજ્યની ઈચ્છા મુજબ ઝુકાવવા સહેલા છે. જો રાજ્ય દ્વારા ઈચ્છા મુજબ ખેડૂતની સંપતિ પર જોખમ ઊભું કરી શકાય તો રાજકીય અને ધાર્મિક વિચારો સાથે ભિન્નતા ધરાવતા લોકોને ધમકાવી શકાય છે. ==આર્થિક અભિગમો== {{Unreferenced section|date=May 2008}} {{POV|date=May 2008}} વિકાસશીલ દેશોમાં આહાર સુરક્ષાને સુધારવાની ભલામણ કરતા ઘણા આર્થિક અભિગમો છે. અહીં નીચે ત્રણ પરંપરાગત અભિગોમાં આપ્યા છે. પથમ પરંપરાગત અભિગમ એવો છે કે જેની મોટાભાગની સરકારો અને આંતર રાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ ભલામણ કરે છે. અન્ય બે બિન-સરકારી સંસ્થાઓ (એનજીઓ (NGO’s)માં સામાન્ય છે. ===પશ્ચિમી ચિત્ર === પશ્ચિમિ દેશોમાં પ્રણાલીગત વિચારો પ્રમાણે, ખેડૂતોના નફામાં મહત્તમ વધારો કરવો એ કૃષિ ઉત્પાદન વધારવાનો નિશ્ચિત ઉપાય છે; ખેડૂતના નફામાં વધારો કરવો, જેથી તે આગામી સમયમાં વધુ પ્રયાસ કરશે અને આગામી સમયમાં ખેડૂત વધુ મોટું જોખમ લેવા તૈયાર થાય છે. {{Citation needed|date=February 2007}}ખેડૂતોને, તે મોટી સંખ્યામાં છે અને શક્ય એટલી ઊંચી ગુણવત્તા ધરાવતા સાધનો પૂરા પાડવા જોઈએ. (સાધનોનો ઉલ્લેખ અહીં ઉત્પાદન સુધારવાના સાધનો, સુધારેલા બિયારણો, સુરક્ષિત જમીન માલિકી હકો, ચોક્કસ હવામાન આગાહી, વગેરેના સંદર્ભે છે.) જોકે આવું ખેડૂતો પર છોડવામાં આવે છે કે,તે કયા સાધનોનું ઉપયોગ કરવાનું પસંદ કરશે અને તેનો કઇ રીતે ઉપયોગ કરશે કારણ કે ખેડૂતોને ખુદની જમીન અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિ અંગે જાણ હોય છે.અન્ય વ્યવસાયમાં, ઉત્પાદન વધશે તેવી આશાએ સામાન્ય રીતે અમુક ટકા નફો ધંધામાં ફરી રોકવામાં આવે છે, જેથી ભવિષ્યમાં નફો વધે છે. સામાન્ય રીતે ઉંચા નફાથી ઉત્પાદન વધારવાની તકનિકી સંરચના જેવી કે, ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ, વ્યવસ્થા, કૃષિ શિક્ષણ અને ગ્રીનહાઉસ માટેના રોકાણમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવે છે. નફામાં થયેલો વધારોએ બે-પાક, જમીન સુધારણા કાર્યક્રમ અને ઉપયોગી જમીન વિસ્તરણમાં જોડાવા માટે ખેડૂતને પ્રોત્સાહન આપે છે. ===આહાર ન્યાય=== [[File:WalktheWorldLogo.jpg|thumb|right|ફાઈટ હંગર: વૉક ધી વર્લ્ડ અભિયાન એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વિશ્વ આહાર કાર્યક્રમ પહેલ છે. ]] વૈકલ્પિક દ્રષ્ટીએ જોતા આહાર સુરક્ષા પ્રાપ્ત કરવા માટે સામૂહિક અભિગમ અપનાવવો જોઈએ. જેનો મતલબ છે કે, સમગ્ર વિશ્વની વસ્તીની ખોરાક જરૂરિયાત પોષવા માટે વૈશ્વિક રીતે ખપ પૂરતુ ઉત્પાદન થાય, જેનાથી ખાતરી થાય કે, દરેક વ્યક્તિ ભૂખ તેમજ ભૂખમરાના ભયમાંથી મુક્ત રહી શકે. આર્થિક નિગ્રહ અથવા સામાજિક અસમાનતાના કારણે કોઈપણ વ્યક્તિએ પર્યાપ્ત ખોરાક વગર રહેવું ન પડે એ તેનો મુખ્ય ધ્યેય છે. આ અભિગમને ઘણીવખત આહાર ન્યાય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને આહાર સુરક્ષાને પાયાના માનવ અધિકાર તરીકે જોવામાં આવે છે. તે ખોરાકની, ખાસ કરીને અનાજના દાણાની વધુ ઉચિત વહેંચણીની હિમાયત કરે છે, તીવ્ર ભૂખ અને કુપોષણના અંત તરીકે તેને જોવામાં આવે છે. આહાર ન્યાય ચળવળનો હાર્દ એ માન્યતા છે કે, જેનો અભાવ છે તે ખોરાક નથી, પરંતુ, ખોરાક મેળવનારની ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા તરફ ધ્યાન આપ્યા વગર ખોરાકની યોગ્ય વહેચણી સંદર્ભે રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ છે. ===આહાર સાર્વભૌમ્કત્વ=== ત્રીજો અભિગમ એ આહાર સાર્વભૌમ્કત્વ તરીકે ઓળખાય છે; જોકે ઘણા મુદ્દાઓ ઉપર તે આહાર ન્યાય સાથે વ્યાપ્ત છે, છતાં બંને અભિન્ન નથી. તે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓની વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિને નવ-સંસ્થાનવાદના સ્વરૂપ તરીકે જુએ છે. એવી દલીલ છે કે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ પાસે ગરીબ દેશો, ખાસ કરીને ઉષ્ણકટિબંધીય દેશોના કૃષિ સંશાધનો ખરીદવા માટે પૂરતા નાણાકીય સ્ત્રોતો છે. તેઓની પાસે રાજકીય લાગવગ પણ હોય છે કે જેથી તેઓ આ સ્રોતોનું પરિવર્તન કરી માત્ર ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્રોને વેચાણ અર્થે રોકડિયા પાકોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે, ઉષ્ણકટિબંધિય દેશો બહાર અને આ પ્રક્રિયામાં વધુ ઉત્પાદક જમીન ધરાવતા ગરીબો પિસાય જાય છે. આ અભિપ્રાય પ્રમાણે, સિમાંત ખેડૂતોને માત્ર તેમની જમીન પર ઉત્પાદ કરવા પર છોડી દેવામાં આવે છે, જે ઉત્પાદકતાની વ્યાખ્યા પ્રમાણે (આવી જમીનનું ઉત્પાદન) નજીવું હોય છે, આ કારણોસર બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને તેમાં રસ રહેતો નથી. વળી, આહાર સાર્વભૌમ્કત્વ ટકી રહે તેવું ત્યારે જ શક્ય બને છે, જ્યારે સમુદાયો જાતે જ તેમની જમીનની ઉત્પાદકતાના અર્થને ઓળખી શકે અને (સમજે કે ) અન્ન એ મૂળભૂત માનવાધિકાર છે. અનેક બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ હાલમાં વિકસશીલ દેશોમાં કૃષિ પ્રૌદ્યોગિકીને ધકેલી રહી છે, આવી પ્રૌદ્યોગિકીમાં સુધારેલાં બિયારણ, રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોનો સમાવેશ થાય છે. જોકે પાક ઉત્પાદનનું વિશ્લેષણ વધ્યું છે અને તેની ચર્ચા થવા લાગી છે. આહાર સાર્વભૌમ્કત્વ માટે અવાજ ઉઠાવતા ઘણા સમૂદાયોએ પશ્ચિમિ પ્રૌદ્યોગિકી દ્વારા તેમની સ્વદેશી પદ્ધતિ અને સંસ્થાઓ પર થઈ રહેલા દબાણ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો છે. આહાર સાર્વભૌમ્કત્વની સ્થિતિને જાળવી રાખતા લોકો વિકાસશીલ દેશોમાં રોકડિયા પાકોના ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરે છે, જેથી કરીને ખેડૂતોને ગુજરાન માટે ખેતી પ્રત્યે ધ્યાન કેન્દ્રિત રાખવું પડે છે. વધુમાં, તેઓએ ઔદ્યોગિક દેશોમાંથી વિકાસશીલ દેશોમાંથી નીચા દરે આર્થિક મદદ પ્રાપ્ત (સબસીડીવાળા), અનાજને માન્યતા આપવાનો પણ વિરોધ કરે છે, જેને "આયાતી ભરવો" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવો આયાતી ભરાવો ક્યારેક ખોરાક રાહત વિતરણ જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા પણ થાય છે, જેમ કે અમેરિકા (USA)નો "ફૂડ ફોર પીસ" કાર્યક્રમ. ==વિશ્વ આહાર પરિષદ == ભૂખ સામેના સંઘર્ષ પ્રત્યે નવી વિશ્વૈક પ્રતિબદ્ધતા નિશ્ચિત કરવા હેતુથી 1996માં રોમમાં વિશ્વ આહાર પરિષદ યોજાઈ હતી. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]]ની આહાર અને કૃષિ વિષયક સંસ્થા (FAO)એ વ્યાપક કુપોષણ અને ભવિષ્યની અન્ન જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા સંદર્ભેની [[કૃષિ|કૃષિ]] ક્ષમતાનો અંગે વધી રહેલી ચિંતાના પ્રતિસાદરૂપે આ પરિષદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. વિશ્વ આહાર સુરક્ષા પર રોમ ઘોષણાપત્ર અને વિશ્વ આહાર પરિષદ એમ બે ચાવીરૂપ દસ્તાવેજો આ પરિષદમાં બહાર પાડવામાં આવ્યા. કાર્ય આયોજન [[File:Vallee fertile du Nil a Louxor.jpg|thumb|right|ખેતી માટે ઈજિપ્તના સૂકા રણ વિસ્તારોમાં ખુલ્લી મૂકવામાં આવેલી સિંચાઈ નહેરો. ]] રોમ ઘોષણાપત્રમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સભ્ય દેશોને આહ્વાન કરવામાં આવ્યું છે કે, 2015 સુધીમાં તીવ્ર કુપોષણથી પીડાતી વિશ્વની જનસંખ્યાને અડધી કરવામાં આવે. કાર્ય આયોજનમાં આહાર સુરક્ષા સિદ્ધ કરવા માટે સરકાર અને બિન-સરકારી સંગઠનો માટે વ્યક્તિગત, ઘરેલુ, રાષ્ટ્રીય, પ્રાદેશિક તેમજ વૈશ્વિક સ્તરે અનેક ધ્યેયો નિશ્ચિત કરવામાં આવ્યા છે. ==વિશ્વ આહાર સુરક્ષા પરિષદ == વિશ્વ આહાર સુરક્ષા પરિષદ 16 અને 18 નવેમ્બર, 2009ના રોજ રોમના [[ઈટલી|ઈટલી]] ખાતે યોજાઈ હતી. આ પરિષદ બોલવાવવાનો નિર્ણય કાઉન્સિલ ઓફ એફએઓ (FAO) દ્વારા જૂન 2009માં, એફએઓ ડિકેટર જનરલ ડૉ. જેક ડિઓફના પ્રસ્તાવ પર લેવાયો હતો. એફએઓ (FAO)ના મુખ્ય મથકે યોજાએલ આ પરિષદમાં રાજ્ય અને સરકારના વડાઓએ હાજરી આપી હતી. ==આહાર સુરક્ષા સિદ્ધિ== મોટી સંખ્યામાં લોકો પાસે નિયમિત રીતે પૂરતો ખોરાક નથી, આ સંખ્યા માની ન શકાય તેટલી અંદાજે 800 મિલિયન (80 કરોડ) જેટલી છે અને તેમાં કોઈ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો નથી. વિશ્વમાં કુપોષણથી પીડાતા અંદાજે 60% લોકો [[એશિયા|એશિયા]]માં અને [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]]ના અમુક ભાગમાં વસે છે. જોકે એશિયા (16%)ની સરખામણીએ આફ્રિકા (33%)માં વસતા ભૂખ્યા લોકોની સંખ્યા વધુ છે. એફએઓ (FAO)ના હાલના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વિશ્વના 22 દેશોમાંથી આફ્રિકાના 16 દેશોમાં કુપોષણનો દર 35% ઉપર છે. [[File:Carrobotte g1.jpg|thumb|right|કૃષિ ક્ષેત્રે ઉત્પાદન વધરાવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું પ્રવાહી ખાતર છાંટવાનું યંત્ર. ]]<ref>ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન </ref> આ સરખામણી પ્રમાણે, 2008માં વિશ્વના સૌથી મોટા આહાર ઉત્પાદક દેશ અમેરિકામાં પણ અંદાજે છ માંથી એક વ્યક્તિને પૂરતો ખોરાક મળતો નથી, અંદાજે 17 મિલિયન બાળકો, દર પાંચમાંથી એક કરતાં વધુ બાળક એવાં ઘરમાં રહે છેકે, જ્યાં પૂરતો ખોરાક નથી મળતો. યુ.એસ. (U.S. ) કૃષિ વિભાગના મત પ્રમાણે એક વર્ષ પૂર્વેથી તેમાં ઘણો વધારો થયો છે.<ref>ધા વોશિગ્ટન પોસ્ટ, 2009 નવેમ્બર. 17, "અમેરિકાસ ઈકોનોમિક પેઈન બ્રીગ્સ હંગર પેન્ગસ: યુએસડીએ રિપોર્ટ ઓન એક્સેસ ટુ ફૂડ 'અનસેટલીંગ,' ઓબામા સેય્સ," http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/16/AR2009111601598.html?hpid=topnews</ref> એફએઓ (FAO)એ તેના, "ધી સ્ટેટ ઓફ ફૂડ સિક્યુરિટી ઈન ધી વર્લ્ડ 2003"માં નોંધ્યું છે કે:<ref>{{Cite web |url=http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=%2Fdocrep%2F006%2Fj0083e%2Fj0083e00.htm |title=ધી સ્ટેટ ઓફ ફૂડ ઈનસિક્યુરિટી ઈન ધી વર્લ્ડ 2003 |access-date=2021-08-23 |archive-date=2006-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060620092349/http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=%2Fdocrep%2F006%2Fj0083e%2Fj0083e00.htm |url-status=dead }}</ref> :સામાન્ય રીતે જે દેશો ભૂખમરો ઘટાડવામાં સફળ થયા હતા, તેઓ ઝડપી આર્થિક વિકાસ અને ખાસ કરીને [[કૃષિ|કૃષિક્ષેત્રે]] ઝડપી વિકાસની લાક્ષણિકતા ધરાવતા હતા. આ સાથે વસ્તીવૃદ્ધિનો નીચોદર, એચઆઈવી (HIV)નું નીચું પ્રમાણ અને માનવ વિકાસ સૂચકઆંકના ઊંચા ક્રમ પણ જોવા મળ્યા હતા. આથી, એફએઓ (FAO) પ્રમાણે, આહાર સુરક્ષા પ્રાપ્ત કરવા માટે કૃષિ અને વસ્તીવૃદ્ધિના દર પર ધ્યાન આપવું આવશ્યક છે. અન્ય સંસ્થાઓ અને લોકો (ઉદાહરણ તરીકે પીટર સિંગર,...) પણ આ નિષ્કર્ષ પર આવ્યા છે અને કૃષિ ક્ષેત્રે સુધારણા અને વસ્તી નિયંત્રણની હિમાયત કરે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.utilitarian.net/singer/by/1972----.htm |title=પિટર સિંગર એડ્વોકેટિંગ પોપ્યુલેશન કંટ્રોલ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105104456/http://www.utilitarian.net/singer/by/1972----.htm |url-status=dead }}</ref> યુએસએડ <ref>{{Cite web |url=http://www.usaid.gov/our_work/agriculture/food_security.htm |title=યુએસએઆઈડી- ફૂડ સિક્યુરિટી |access-date=2011-02-09 |archive-date=2004-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041026190743/http://www.usaid.gov/our_work/agriculture/food_security.htm |url-status=dead }}</ref>(USAID) એ કૃષિ ઉત્પાદકતા વધારવા માટે ઘણા મહત્વના પાસાંઓની ભલામણ કરે છે, જે ગ્રામીણ આવક વધારવા અને આહાર અસુરક્ષિતા ઘટાડવા માટે મહત્વના સાબિત થયા છે. તેમાં સમાવિષ્ટ છે: * કૃષિ વિજ્ઞાન અને ટેક્નૉલોજીને પ્રોત્સાહન. હાલમાં જે કૃષિપેદાશ છે તે વધતી જતી વસ્તીની ખોરાકની જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા માટે સક્ષમ નથી. આખરે, વધતી કૃષિ ઉત્પાદકતા આર્થિક વિકાસ તરફ દોરી જાય છે. * માલિકી હક્કોની સુરક્ષા અને ધિરાણની પ્રાપ્યતા * શિક્ષણ દ્વારા માનવ સંપદામાં વધારો અને આરોગ્ય સુધાર. * સંઘર્ષ અટકાવવા અને નિવારવા વ્યવસ્થાતંત્રો, તેમજ લોકશાહી અને જાહેર સંસ્થામાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીના સિદ્ધાંતો વાળી સરકાર, ન્યાયનું શાસન એ સમાજમાં નબળા લોકોની સંખ્યા ઘટાડવામાં પાયારૂપ છે. યુએન (UN)ના સહસ્ત્રાબ્દીના વિકાસ ધ્યેયો એ વિશ્વમાં આહાર સુરક્ષા પ્રાપ્ત કરવાના હેતુ માટેનો એક પ્રયાસ છે. તેના ધ્યેયોની યાદીમાં, પ્રથમ સહસ્ત્રાબ્દી વિકાસ ધ્યેય નોંધે છે, યુએન (UN) " સંપૂર્ણ રીતે તીવ્ર ભૂખમરા અને ગરીબી નાબૂદ કરશે", અને તે "જો તેને સમયસર સિદ્ધ કરવું હશે તો કૃષિ ઉત્પાદકતા ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવશે". <blockquote>"સહસ્ત્રાબ્દીના આઠ વિકાસ ધ્યેયોમાંથી, અત્યાંતિક ભૂખમરો અને ગરીબી દૂર કરવાનો ખાસ આધાર કૃષિ પર છે. (એમડીજી 1 (MDG)1990ની સરખામણીમાં 2015 સુધીમાં ભૂખમરા અને ગરીબીને અડધી કરવા આહ્વાન કરે છે.)</blockquote> નોંધનીય છે કે, મોટાપાયે જોવા મળતી જંગલી ખાદ્ય વનસ્પતિ એ ગુજરાન ચલાવવા માટેની અસરકારક પદ્ધતિ છે, જે ઉષ્ણકટિબંધીય દેશોમાં ગરીબી નાબૂદી સંદર્ભે મહત્વની ભૂમિકા નિભાવી શકે છે.<ref>{{cite journal |author=Claudio O. Delang |title=The role of wild food plants in poverty alleviation and biodiversity conservation in tropical countries |journal=Progress in Development Studies |year=2006 |volume=6 |issue=4 |pages=275–286 |doi=10.1191/1464993406ps143oa}}</ref> ===કૃષિ-ભૂખમરો-ગરીબી વચ્ચેનો સંબંધ === અત્યાંતિક ભૂખમરા અને ગરીબી નાબૂદી માટે આ બંને અન્યાય કેવી રીતે એકબીજા સાથે સંબંધ ધરાવે છે તે જાણવું જરૂરી છે. ભૂખમરા સાથે કુપોષણ સંબંધ ધરાવે છે, તે ગરીબ લોકોને ગરીબીમાંથી મુક્ત થતા અટકાવે છે, કારણ કે, તેનાથી તેમની શીખવાની, કામ કરવાની અને ખુદ પ્રત્યેની તેમજ પરિવારના સભ્યો પ્રત્યેની કાળજીમાં ઘટાડો કરે છે. ભૌતિક રીતે ખોરાક ન મળવાથી, ખપ પૂરતો આહાર મેળવવાની તેમની સામાજિક અને આર્થિક અસક્ષમતા, અને/અથવા ખોરાકના અપૂરતા ઉપયોગના કારણે, લોકો પૂરતું પોષણ ધરાવતા ન હોય ત્યારે આહાર અસુરક્ષા ઉદ્ભવે છે. આહાર અસુરક્ષિત લોકો એવી વ્યક્તિઓ છે કે જેમનો આહાર તેમની લધુત્તમ કેલેરી જરૂરિયાતો (ઊર્જા)થી નીચે જઈ રહી છે. આ સાથે જ ઊર્જા અને પોષક દ્રવ્યોની અપૂર્ણતા કે અસમતોલ આહારને કારણે અથવા ચેપ કે રોગના કારણે, ખોરાક લેવાની અસક્ષમતાના કારણે જોવા મળતા ભૌતિક લક્ષ્ણો છે. અન્ય અભિપ્રાય પ્રમાણે, આહાર અસુરક્ષા માત્ર અપૂરતા પોષણક્ષમ ખોરાકથી ઉત્પન્ન થતી સ્થિતિ સાથે સંદર્ભ ધરાવે છે, પોષણક્ષમતા અને આરોગ્યને ધ્યાનમાં લઈને શરીર દ્વારા શારીરિક ખોરાકના ઉપયોગને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. કુપોષણના કારણે વ્યક્તિ પોતાના પરિવારને આરોગ્ય પૂરું પાડવામાં પણ નિષ્ફળ રહે છે. જો તેનો ઉકેલ શોધવામાં ન આવે તો, ભૂખમરાના કારણે, કુપોષણ, પુખ્તોની કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો, સ્વસ્થ બાળકોને જન્મ આપવો અને બાળકોની શીખવાની ક્ષમતા, ઉત્પાદકીય, સ્વસ્થ અને ખુશ જીવન જેવી સંખ્યાબંધ (એરે) માં પરિણામે છે. આથી, આવનારી પેઢીઓના આર્થિક વિકાસની ક્ષમતા ઓછી થઈ જાય છે. કૃષિ ઉત્પાદકતા, ભૂખમરો અને ગરીબી વચ્ચે ખૂબ જ ઊંડો અને સીધો સંબંધ છે. વિશ્વના ત્રણ ચતુર્થાંશ ગરીબો (75 ટકા ગરીબો) ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વસે છે અને કૃષિ દ્વારા તેમનું ગુજરાન ચલાવે છે. આ વિસ્તારોમાં શહેરી વિસ્તારોની સરખામણીએ મોટા પાયે ભૂખમરો અને બાળકોમાં કુપોષણ જોવા મળે છે. વઘુમાં, જેટલા વધુ પ્રમાણમાં, ગ્રામીણ વિસ્તારોની મોટા ભાગની વસ્તી ખેતીમાંથી આવક મેળવે છે, જેમાં ખેડૂતનું બધું ઉત્પાદન કુંટુંબીઓમાં જ ખપી જાય છે, (ગરીબોને ઉપયોગી પ્રૌદ્યોગિકી અને બજાર સુધી પહોંચના લાભ વગર), તેટલા જ પ્રમાણમાં કુપોષણનો વ્યાપ વધુ હોય છે. પરિણામે, નાના ખેડૂતોની કૃષિ ઉત્પાદકતામાં સુધારાથી, ગ્રામીણ ગરીબોને સૌપ્રથમ ફાયદો થશે. કૃષિ ઉત્પાદકતમાં વધારો થતા ખેડૂત વધુ પાક ઉત્પાદન કરવામાં સક્ષમ બનશે, જે ગુણવત્તાયુક્ત આહારમાં પરિણામશે, તેમજ ઊંચી ખેત આવક દ્વારા ખેડૂત બજારની શરતો પ્રમાણે સમાન સ્તરનું પ્રદાન કરી શકશે. વધુ નાણા મળતા, ખેડૂતો વિવિધતા સભર પાકોનું ઉત્પાદન લે તેવી સંભાવના વધુ છે, અને ઊંચી જાતના પાકોનું વાવતર કરશે છે કે જે માત્ર તેમને જ જ નહીં સમગ્ર અર્થતંત્રને પણ લાભકર્તા છે."<ref>[http://www.ifpri.org/publication/agriculture-food-security-nutrition-and-millenium-development-goals એગ્રિકલ્ચર, ફૂડ સિક્યુરિટી, ન્યૂટ્રીશન એન્ડ ધી મિલેનિયમ ડિવલેપમેન્ટ ગોલ્સ], 2003-૨૦૦૪ આઈએફપીઆરપી એન્ન્યુઅલ રિપોર્ટ એસે બાય જોકિમ વોન બ્રાઉન, એમ. એસ. સ્વામિનાથન ,એન્ડ માર્ક ડબલ્યુ. રોસગ્રાન્ટ </ref> સંશોધકો આહાર કટોકટી કાર્યક્રમ અને સીએસએ (CSA) ફાર્મ્સની વચ્ચે સંબંધ સ્થાપવાની ભલામણ કરે છે, હાલમાં ખેડૂતોના બજારોમાં અને જે સ્થળોમાં ખોરાક ઉપર ઓછી પ્રક્રિયા થતી હોય અથવા સ્થાનિક રીતે ઉગાડવામાં આવતા હોય ત્યાં ફૂડ સ્ટેમ્પ (આહાર ચિહ્નો)નો ઉપયોગ થઈ શકતો નથી.<ref>{{Cite web |url=http://communities.mysudbury.ca/Sites/foodsecurity/Food%20Security%20Reports/Evidence%20Based%20Food%20Security%20Strategies.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511205629/http://communities.mysudbury.ca/Sites/foodsecurity/Food%20Security%20Reports/Evidence%20Based%20Food%20Security%20Strategies.pdf |url-status=dead }}</ref> === ઉષ્ણકટિબંધીય (ઉપ) દેશોમાં નાનાખેડૂતો માટે બાયોટેક્નૉલોજી === વિકાસશીલ દેશોમાં જનીન ઈજનેરવિદ્યાથી તૈયાર થયેલા પાકોનો વિસ્તાર એ ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્રોમાં વાવેતરના વિસ્તાર સાથે ઝડપભેર સરખામણી કરી રહ્યો છે. ઈન્ટરનેશનલ સર્વિસ ફોર ધી અક્વેઝિશન ઓફ એગ્રિ-બાયોટેક એપ્લિકેશન્સ (આઈએસએએએ) (ISAAA), પ્રમાણે 2005માં વિશ્વના 21 દેશોમાં આશરે 8.5 મિલિયન ખેડૂતો દ્વારા જનીન ઈનજેરીવિદ્યાથી તૈયાર (જનનિક, જીએમ (GM) પાકોનું વાવેતર કરવામાં આવ્યું હતું, જે 2004માં 17 દેશોના 8.25 ખેડૂતો કરતા વધુ હતું. 2005માં જનીની પાકોના વાવેતરમાં સૌથી મોટો વધારો બ્રાઝિલમાં થયો હતો, જે તત્કાલીન સમયે 44,000 વર્ગ કિલોમીટર જેટલો હતો (વર્ષ 2004માં 50,000 વર્ગ કિ.મી.ની સરખામણીએ 2005માં 94,000 વર્ગ કિલોમીટર). વર્ષ-થી-વર્ષ પ્રમાણસરના વિકાસમાં ભારત બીજા ક્રમે હતું, 2004માં 5,000 વર્ગ કિલોમીટરની સરખામણીએ 2005માં 13,000 વર્ગ કિલોમીટરની ત્રણ ગણા જેટલી વૃદ્ધિ થઈ હતી.<ref>http://www.isaaa.org/ ISAAA Briefs 34-2005: Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2005</ref> હાલમાં વધુ આધુનિક પદ્ધતિઓ વચ્ચે તૈયાર કરાતી જાતો પર ઉચ્ચ વિનિયામક કિંમતો લાગુ કરવામાં આવી રહી છે, જે વિકાસશીલ દેશોના ખેડૂતોના માટે આધુનિક જનીની પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરાયેલા યોગ્ય (સ્યુટેડ) જનીન રૂપાંતરિક પાકોના વિકાસ માટે અવરોધરૂપ છે. એક વાર જ્યારે એક નવી જાત તૈયાર થઈ જાય, ત્યારે ખેડૂતો જેનાથી પરિચિત હોય તેના માધ્યમ તરીકે બિયારણ ઉત્તમ માધ્યમ છે. હાલમાં કેટેલીક સંસ્થાઓ અને સંશોધન કેન્દ્રો નફો નહી કરવાના હેતુ સાથે ઓછા વિકસિત રાષ્ટ્રોમાં સંકળાયેલા લોકો સાથે કઈ જનીનવિદ્યા વહેંચી શકાય તે અંગેના પ્રોજેક્ટ ચલાવે છે. આવી સંસ્થાઓ ઊંડા સંશોધનો અને નોંધણી ખર્ચની જરૂર ન હોય તેવી જૈવ પ્રૌદ્યોગિકી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ શક્ય બનાવે છે, જેમ કે, જાળવણી, બિયારણનો સંગ્રહ અને વૃદ્ધિ (જર્મપ્લાઝ્મ) અને છોડની સફાઈ. (ફાઈટોસેનિટેશન - ગ્રીક ભાષામાં ફાઈટો એટલે છોડ અને સેનિટેશન એટલે સફાઈ.)જનીન ઇજનેરીવિદ્યા, ઉપરાંત જૈવ પ્રૌદ્યોગિકીના અન્ય સ્વરૂપો પણ આહાર સુરક્ષામાં વધારો કરવાની ખાતરી આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચીન દ્વારા ખાસ બારમાસી ચોખાનો વિકાસ, ઊંચી જમીન વિસ્તારોના નાના ખેડૂતોમાં જમીનનું ધોવાણ નાટ્યાત્મક હદે ઘટાડે છે. == આહાર સુરક્ષાનું જોખમ == વધુ માહિતી: આહાર સુરક્ષા-અને સંકટમાં વધુ પરિબળો જોવા મળે છે. === અશ્મિલ ઈંધણ સ્વતંત્ર્ય === {{Further|[[Agriculture#Agriculture and petroleum|Agriculture and petroleum]] and [[Peak oil#Agricultural effects|Peak oil's effects on agriculture]]}} હરિયાળીક્રાંતિના પરિણામ સ્વરૂપ કૃષિ ઉત્પાદકતામાં વધારો થયો છે, આ પ્રક્રિયામાં ઊર્જાની ખપત (એનો અર્થ છે કે, પાક ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે ઊર્જાનો વપરાશનો અનિવાર્ય છે.) પણ મોટાપાયા પર વધી, આથી સમયાંતરે ઊર્જાના વપરાશ અને પાક ઉત્પાદનનો ગુણોત્તર ઘટ્યો છે. હરિયાળીક્રાંતિની પૌદ્યોગિકી પણ મોટા પાયે રાસાયણિક ખાતર, જંતુનાશકો અને નિંદામણમાટેની દવાઓ પર આધારીત છે. જેમાની કેટલીક ચોક્કસ (પ્રૌદ્યોગિકી) અશ્મિલ ઈંધણમાંથી જ ઉત્પાદિત થાય છે, જેથી ખેતીનો આધાર પેટ્રોલિયમ પેદાશો પર વધ્યો છે. 1950થી 1984ના સમયગાળા દરમિયાન વિશ્વભરમાં હરિયાળીક્રાંતિ એ સમગ્ર વિશ્વમાં [[કૃષિ|કૃષિક્ષેત્ર]]માં પરિવર્તન આણ્યું અને વૈશ્વિક અન્ન ઉત્પાદનમાં 250% સુધીનો વધારો થયો. હરિયાળીક્રાંતિ માટેની ઊર્જા અશ્મિલ ઈંધણોએ, રાસાયણિક ખાતરો (પ્રાકૃતિક ગેસ), જંતુનાશકો (તેલ), અને હાઈડ્રોકાર્બન બળતણ સંચાલિત સિંચાઈ પદ્ધતિ સ્વરૂપે પૂરી પાડી હતી.<ref>[http://www.energybulletin.net/281.html, ઈટીંગ ફોસિલ ફ્યુઅલ્સ. ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.energybulletin.net/281.html, એનર્જીબુલેટિન.નેટ ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> કોર્નેલ યુનિવર્સિટીના જીવશાસ્ત્ર અને [[કૃષિ|કૃષિ]]ના અધ્યાપક ડેવિડ પિમેન્ટેલ અને નેશનલ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑન ફૂડ એન્ડ ન્યૂટ્રિશિઅનના વરિષ્ઠ સંશોધનકર્તા મારિઓ જિઆમ્પિટ્રોએ તેમના અભ્યાસ ''ફૂડ, લેન્ડ પોપ્યુલેશન એન્ડ યુ.એસ. (U.સ.) ઈકોનોમિ'' (આહાર, જમીન, વસ્તી અને અમેરિકાનું અર્થતંત્ર)માં નોંધ્યું છે કે, મોટા ભાગની યુ.એસ. (U.S) વસ્તીના નિભાવ માટે સ્થિર અર્થતંત્ર 200 મિલિયન પર છે. આ સ્થિર વિકાસ પ્રાપ્ત કરવા અને આવનારી આફતોનો સામનો કરવા માટે [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]એ તેની ઓછા માં ઓછી એક તૃત્યાંશ ભાગની વસ્તીમાં ઘટાડો કરવો અનિવાર્ય છે, અને આ અભ્યાસ પ્રમાણે વિશ્વની કુલ વસ્તીમાં બે તૃત્તિયાંશ જેટલો ઘટાડો કરવો અનિવાર્ય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.soilassociation.org/peakoil, |title=પીક ઓઇલ: ધી થ્રેટ ટુ ફૂડ સિક્યુરિટી |access-date=2011-02-09 |archive-date=2011-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512173914/http://www.soilassociation.org/peakoil, |url-status=dead }}</ref> આ અભ્યાસના લેખકો માને છે કે, ઉલ્લેખનીય કૃષિ સંકટની અસર 2020થી આપણા પર થશે અને 2050 સુધી કટોકટીનું સ્વરૂપ ધારણ નહીં કરે. હાલની પરિસ્થિતિમાં વૈશ્વિક તેલ ઉત્પાદનમાં વધારો થઈ રહ્યો છે, (અને પછી ઉત્પાદનમાં ઘટાડો), આ સાથે ઉત્તર અમેરિકામાં કુદરતી ગેસ ઉત્પાદનમાં થતો ચરમ સુધીનો વધારો આ કૃષિ સંકટને અપેક્ષા કરતા ખૂબ વહેલું ઉત્પન્ન કરી શકે છે.<ref name="autogenerated1"></ref> ભૂસ્તશાસ્ત્રી ડાલે અલ્લેન પાઈફેરનો દાવો છે કે, આગામી દાયકાઓમાં વૈશ્વવિક સ્તરે અત્યાર સુધીમાં નહીં અનુભવાયેલો ખાદ્ય કિંમતોનો ઉછાળો અને મોટા પાયે ભૂખમરો જોવા મળશે.<ref>[http://europe.theoildrum.com/node/2225,Agriculture મિટ્સ પીક ઓઇલ]</ref> તેમ છતાં નોંધવું જોઈએ કે,(આંકડાઓ સીઆઈએ (CIA) વર્લ્ડ ફેક્ટબુકમાંથી લેવામાં આવ્યા છે) 2002માં યુએસએ (USA) કરતા ખૂબ ઊંચી વસ્તી ગીચતા છતાં (અમેરિકામાં પ્રતિવર્ગ કિલોમીટરએ 30/km<sup>2</sup> લોકોની સરખામણીમાં પ્રતિ વર્ગ કિલોમીટરમાં એક હજારની વસ્તી છતાં, તેથી આ લગભગ 30 ગણુ વધારે છે), અને અમેરિકા (USA)ની સરખામણીમાં ખૂબ ઓછા તેલ, ગેસ અને વીજળી વપરાશ બાંગ્લાદેશે આહાર સ્વાયતત્તા મેળવી હતી. આ સાથે પૂર્વ-ઔદ્યોગિક ચીનના નાના ખેડૂતો/માળીઓએ પણ પ્રતિ વર્ગ કિલોમીટર દીઠ 1000 લોકો કરતા વધુ વસ્તીને અનાજ પૂરું પાડી શકાય તેવી તકનિક વિકસાવી છે (સીએફ. (સરખામણીના) ઉ.દા. એફ. એચ. કિંગનો 1911નો અહેવાલ, "ચાલીસ સદીનાં ખેડૂતો"). આ પરથી કહી શકાય કે, મુખ્ય સમસ્યા વીજળીની ઉપલબ્ધતાની નથી, પરંતુ જમીનનું ધોવાણ અટકાવવાની અને તેને સુધારવાની જરૂર છે.{{Citation needed|date=March 2008}} ===વર્ણસંકરતાકરણ, જનનિક ઈજનેરીવિદ્યા અને જૈવવિવધતાનો વિનાશ === [[કૃષિ|કૃષિ]] અને [[પશુપાલન|પશુપાલન]]માં પેદાશની સંખ્યાને વધારવા, હરિયાળી ક્રાંતિમાં "ઉચ્ચ-પેદાશોવાળી પ્રજાતિ"ના સર્જન માટે પરંપરાગત વર્ણસંકર પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. મોટાભાગે નાની સંખ્યામાં વર્ણસંકરતા કરેલી જાતિ વિકસિત દેશોમાં તૈયાર થઈ અને ત્યારબાદનું વર્ણસંકરણ બાકીના વિકાસશીલ વિશ્વની સ્થાનિક પ્રજાત્તિઓ સાથે કરવામાં આવ્યું, આ પ્રજાત્તિઓ વધુ ઉત્પાદન આપતી, સ્થાનિક વાતાવરણ અને રોગોથી પ્રતિરોધક હતી. સ્થાનિક સરકાર અને ઉદ્યોગ વર્ણસંકરતાને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યાં છે, પરિણામે અનેક દેશી જાતો લુપ્ત થઈ ગઈ છે અથવા તેમના અસ્તિત્વ પર ખતરો ઉભો થયો છે. ઓછું લાભદાયી, અનિયંત્રિત હેતુવાળું, કે બિનહેતુગત આંતર-પરાગનયન અને આંતર-સંકરણને કારણે એનો અપ્રચાર થયો છે, અગાઉનો વિવિધ જંગલી અને દેશી જાતોનો વિપુલ જથ્થો મોટાપાયા પર આનુવંશિક ધોવાણ અને જનીન પ્રદૂષણને કારણે નાશ પામ્યો છે. પરિણામ સ્વરૂપે, સમગ્રરૂપમાં જોતા જનીની વિવિધતા અને જૈવવિવિધતાનો નાશ થઈ રહ્યો છે.<ref name="bulletin28">{{Cite web |url=http://www.farmedia.org/bulletins/bulletin28.html |title=“જિનેટિક પોપ્યુલેશન : ધી ગ્રેટ જિનેટિક્સ સ્કેન્ડલ”; |access-date=2011-02-09 |archive-date=2009-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518120050/http://www.farmedia.org/bulletins/bulletin28.html |url-status=dead }}</ref> જનીન રૂપાંતરિત સજીવ રચના (જીએમઓ) (GMO)એવી સજીવ રચના છે, જની અંદરના જનીની દ્રવ્યોને પરિવર્તિત કરીને જનીન ઈજનેરી વિદ્યામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે, તેને સામાન્ય રીતે ડિએનએ (DNA) ટેક્નૉલોજીનાં પુન: સંયોજન તરીકે ઓળખવમાં આવે છે. વર્તમાન સમયમાં, જનીન રૂપાંતરિત (GM) પાકો જનીન પ્રદૂષણના મુખ્ય સ્રોત બન્યા છે, માત્ર જંગલી જાતો જ નહીં પરંતુ કુદરતી વર્ણસંકરતા દ્વારા પ્રાપ્ત અન્ય પ્રાદેશિક જાતો પર પણ ખતરો ઉભો થયો છે.<ref>{{cite news|last=Pollan |first=Michael |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E6DE143CF93AA35751C1A9679C8B63 |title=The year in ideas: A TO Z.; Genetic Pollution; By Michael Pollan, The New York Times, December 9, 2001 |publisher=New York Times |date=2001-12-09 |access-date=2009-06-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nature.com/nbt/journal/v22/n1/full/nbt0104-29.html |title=Dangerous Liaisons? When Cultivated Plants Mate with Their Wild Relatives; by Norman C. Ellstrand; The Johns Hopkins University Press, 2003; 268 pp. hardcover, $ 65; ISBN 0-8018-7405-X. Book Reviewed in: Hybrids abounding; Nature Biotechnology 22, 29–30 (2004) doi:10.1038/nbt0104-29; Reviewed by: Steven H Strauss & Stephen P DiFazio; 1 Steve Strauss is in the Department of Forest Science, Oregon State University, Corvallis, Oregon 97331-5752, USA. steve.strauss(a)oregonstate.edu; 2 Steve DiFazio is at Oak Ridge National Laboratory, Bldg. 1059, PO Box 2008, Oak Ridge, Tennessee 37831-6422 USA. difazios(a)ornl.gov |doi=10.1038/nbt0104-29 |publisher=Nature.com |date=2004-01-01 |access-date=2009-06-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/DOCREP/003/X3910E/X3910E00.htm |title=“Genetic pollution: Uncontrolled spread of genetic information (frequently referring to transgenes) into the genomes of organisms in which such genes are not present in nature.” Zaid, A. et al. 1999. Glossary of biotechnology and genetic engineering. FAO Research and Technology Paper No. 7. ISBN 92-5-104369-8 |publisher=Fao.org |date= |access-date=2009-06-21}}</ref><ref>[http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html “જિનેટિક પોપ્યુલેશન : અનકન્ટ્રોલ્ડ એસ્કેપ ઓફ જિનેટિક ઈન્ફર્મેશન (ફ્રીક્વેન્ટલી રિફરીંગ ટુ પ્રોડક્ટ્સ ઓફ જિનેટિક એન્જિનિયરીંગ) ઈન ટુ ધી જીઓનોમ્સ ઓફ ઓર્ગેનિઝમ્સ ઈન ધી એનવાયોર્નમેન્ટ વેર ધોસ જિન્સ નેવર એક્સાઈટેડ બીફોર.” ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210074033/http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html |date=2008-02-10 }}[http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html સર્ચેબલ બાયોટેક્નૉલોજી ડિક્શનરી. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210074033/http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html |date=2008-02-10 }}[http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નોસોટા.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210074033/http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html |date=2008-02-10 }}, [http://iufro-archive.boku.ac.at/silvavoc/glossary/6_0en.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316115620/http://iufro-archive.boku.ac.at/silvavoc/glossary/6_0en.html |date=2008-03-16 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scienzagiovane.unibo.it/English/pollution/2-facets.html |title=“Genetic pollution: Living organisms can also be defined as pollutants, when a non-indigenous species (plant or animal) enters a habitat and modifies the existing equilibrium among the organisms of the affected ecosystem (sea, lake, river). Non-indigenous, including transgenic species (GMOs), may bring about a particular version of pollution in the vegetable kingdom: so-called genetic pollution. This term refers to the uncontrolled diffusion of genes (or transgenes) into genomes of plants of the same type or even unrelated species where such genes are not present in nature. For example, a grass modified to resist herbicides could pollinate conventional grass many miles away, creating weeds immune to the most widely used weed-killer, with obvious consequences for crops. Genetic pollution is at the basis of the debate on the use of GMOs in agriculture.” The many facets of pollution; Bologna University web site for Science Communication. The Webweavers: Last modified Tue, 20 Jul 2005 |publisher=Scienzagiovane.unibo.it |date= |access-date=2009-06-21}}</ref> જનનિક પ્રદૂષણને કારણે પોતાની જ જાતિના અજોડ જનીન મિશ્રણોનું ધોવાણ વધ્યું છે, આહાર કટોકટી માટે પ્રચ્છન્ન કટોકટી ઊભી કરી રહ્યાં છે, જે આપણા આહારની સલામતી માટે ગંભીર ખતરો ઊભો કરી શકે. વિવિધ જનનિક દ્રવ્યોનું અસ્તિત્વ નાબુદ થવાથી તેની અસર રોગ અને આબોહવા પ્રતિરોધક ખોરાકી પાકો અને પશુધનની વધુ વર્ણસંકરણની ક્ષમતા પર થઇ શકે છે."<ref name="bulletin28"></ref> ===કૃષિક્ષેત્રમાં જનનિક ધોવાણ અને પશુધનમાં જૈવવિવિધતા=== કૃષિક્ષેત્રે અને પશુધન જૈવવિવિધતામાં જનનિક ધોવાણ એટલે જૈવ વિવિધતાની હાનિ, જેમાં વ્યક્તિગત જીનનો વિનાશ અને વિશિષ્ટ પ્રકારના જીન સંયોજનનો (અથવા જીન સંરચના)નો નાશ જેમ કે, જે ભૂમિના પ્રકાર પર રહેવા માટે તેઓ સ્થાનિક રીતે ટેવાયેલા છે તેવા ઘરેલું પ્રાણીઓ અથવા છોડને તેઓ જે કુદરતી પર્યાવરણમાં ઉદ્દભવ્યા છે તેને અનુરૂપ બનાવવામાં આવે છે. સ્થાનિક રીતે અનૂકુળ જનનિક ધોવાણ શબ્દ ક્યારેક સ્તોત્ર અથવા જીનના વિનાશ જેવા સંકુચિત અર્થ તરીકે વપરાય છે, તેવી જ રીતે વધુ વિસ્તૃત રીતે જાતો અને એટલે સુધી કે પ્રજાતિના નાશ તરીકે ઓળખાય છે. પાકોમાં જનનિક ધોવાણને અસર કરતા મુખ્ય પરિબળોમાં: પેટાજાતીઓની પરસ્પર અદલાબદલી, ખેતી માટે જંગલ સાફ કરેલી જમીન, જાતોનું વધુ પડતું શોષણ, વસ્તી ભારણ, પર્યાવરણનું સ્તર કથળવું, વધુપડતી ગોચર જમીન, નીતિ અને કૃષિ પદ્ધતિમાં આવતા ફેરફારો સમાવિષ્ટ છે.જોકે પ્રાદેશિક છોડ અને પ્રાણી પ્રજાતિઓની વધુ પેદાશ આપતી અથવા વિલાયતી જાતો તેમજ પ્રજાતો સાથેની અદલાબદલી એ મુખ્ય પરિબળ છે. પરંપરાગત ખેત પદ્ધતિમાં જ્યારે વ્યવસાયિક જાતોનો (જીઓમઓ (GMO) સહિતની)ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવે, ત્યારે મોટી સંખ્યામાં જાતોમાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો થઈ શકે છે. ઘણા સંશોધકો એવું માને છે કે કૃષિ-પરિસ્થિતિકી તંત્રનો મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે, તેમાં આધુનિક કૃષિ વિકાસ દ્વારા આધુનિક જનનિક અને પરિસ્થિતિક એકરૂપતા તરફ દબાણનું વલણ જોવા મળે છે. ===બૌદ્ધિક સપંદા અધિકાર === આઈપીઆર (IPR) કે જે કૃષિ અને ખાદ્ય ઉત્પાદન સ્વરૂપના સ્વતંત્ર વિકાસને ઠેસ કે હાની પહોંચાડે છે તે અંગે મોટા પાયે ચર્ચા થઈ રહી છે. હાર્ટમુટ મેયેર અને અન્નેટે વોન લોસુયુએ બંને તરફના પાસાં દર્શાવ્યા છે, જ્યારે એવું કહેવાય છે કે, "વિદ્વાનો ઉપરાંત, પ્રોત્સાહન-વિકાસ અને નિર્ધારણ કરવા માટે બૌદ્ધિક સંપદાને સંરક્ષણના હાથમાં સોંપવું વિવાદીત છે. નરમ શબ્દોમાં તે મૂકવામાં આવ્યું છે. ઘણા અભ્યાસોએ એવું તારણ કાઢ્યું છે કે, આત્મ નિરંતર આર્થિક વિકાસની સ્થાપના અને બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારના સંરક્ષણને નિશ્ચિત કરવા વચ્ચે પ્રત્યક્ષ રીતે કોઈ હકારાત્મક અનુબંધ નથી. [http://www.inwent.org/ez/articles/169306/index.en.shtml આહાર સુરક્ષા મુદ્દે મતભેદ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101160103/http://www.inwent.org/ez/articles/169306/index.en.shtml |date=2011-01-01 }} ===કિંમત નિર્ધારણ === ચોખા માટે કિંમત નિર્ધારણ સંધ સ્થાપવાના હેતુ સાથે 30 એપ્રિલ, 2008ના [[થાઇલેન્ડ|થાઈલેન્ડે]] ચોખા નિકાસ કરતા દેશો (ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ રાઈસ ઓક્સપોર્ટિંગ કંટ્રીસ)ની સંસ્થાની રચના કરવા એક પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરી.<ref>[http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/200804/s2232076.htm?tab=asia%7CRadio ઓસ્ટ્રેલિયા| એપ્રિલ 30, 2008|મેકોન્ગ નેશન્સ ટુ ફ્રોમ રાઈસ પ્રાઈસ -ફિક્સીંગ કાર્ટેલ]</ref><ref>[http://www.bangkokpost.com/News/01May2008_news07.php%7CBangkok પોસ્ટ |મે 1, 2008|પીએમ ફ્લોટ્સ આઈડિયા ઓફ ફાઈવ -નેશન રાઈસ કાર્ટેલ]</ref> ===આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અન્ય અસ્કામતોની જેમ જ આહારની પણ ગણના કરવી === ઓક્ટોબર 23, 2008ના અસોસિએટેડ પ્રેસે નીચે પ્રમાણે નોંધ્યું હતું: <blockquote> યુએનની એક બેઠકમાં ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ક્લીન્ટને કહ્યું હતું [16 ઓક્ટોબર, 2008] કે, વૈશ્વિક આહાર સંકટ દર્શાવે છે કે, પાકોને વિશ્વના ગરીબ લોકો માટે જીવન જરૂરી અસ્ક્યામત ગણવાને બદલે "તેને કલર ટીવીની જેમ" માનવાને કારણે "મારા સહિત આપણે બધા તેની નીચે (આહાર સંકટમાં)છીએ",.... ક્લીન્ટને યુ.એસ. પ્રોત્સાહિત વિશ્વ બેંક, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ અને અન્ય સંસ્થાઓ દ્વારા દાયકાઓ જૂની નીતિનિર્ધારણ પ્રક્રિયાની આકરી ટીકા કરી, જેને કારણે આફ્રિકન લોકોએ સબસીડી વાળુ ખાતર, સુધારેલા બિયારણો અને અન્ય મળવાપાત્ર ખેત પેદાશ વધારવા માટેની રાહતો માટે તેમની સરકાર પર દબાણ લાવ્યું. [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]] આહાર સ્વાયત્તા ક્ષીણ થતી ગઈ અને આહારને બદલે દારૂની આયાત કરવામાં આવી. આંતરરાષ્ટ્રીય અનાજ વેપાર ક્ષેત્રે આકશ આંબતા ભાવો-કે જે 2006 અને 2008ની શરૂઆતમાં સરેરાશ બમણા હતા, જેણે ગરીબ દેશોને વધુ ગરીબી તરફ ધકેલ્યા."<ref name="sfgate.com">{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/10/23/international/i142025D32.DTL |title=`We blew it' on global food, says Bill Clinton |author=Charles J. Hanley |date=October 23, 2008 |work= |publisher=Associated Press, [[San Francisco Chronicle]] |access-date=2010-01-15 |archive-date=2008-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028071414/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F10%2F23%2Finternational%2Fi142025D32.DTL |url-status=dead }}</ref> </blockquote> {{Quotation|Food is not a commodity like others. We should go back to a policy of maximum food self-sufficiency. It is crazy for us to think we can develop countries around the world without increasing their ability to feed themselves.<ref name="sfgate.com"/>|Former US President [[Bill Clinton]]|Speech at [[United Nations]] [[World Food Day]], October 16, 2008}} ==વધુ વાંચન== વિશ્વ આહાર માટેની માર્ગદર્શિકા ધી નો નોન્સેન્સ ગાઇડ.<ref>{{Cite web |url=http://www.btlbooks.com/bookinfo.php?index=186 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-09 |archive-date=2010-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227084919/http://www.btlbooks.com/bookinfo.php?index=186 |url-status=dead }}</ref> == આ પણ જુઓ == {{Portal|Sustainable development}} {{Col-begin}}{{Col-2}} * કૃષિ અર્થશાસ્ત્ર * કૃષિ-જીવસૃષ્ટિ * વાડી વહેચણી * [[પશુપાલન|પશુપાલન ]] * જૈવવિવિધતા * ફળદ્રુપતા દર પ્રમાણે દેશો * સહિયારુ વાવેતર * સિંચાઈ ખાધ * ગરીબીના રોગો * જીવ પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન આધારિત આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા * આહાર પસંદગી * આહાર વિરુદ્ધ ઈંધણ * આહાર બચાવ * આહાર જાળવણી * આહાર પદ્ધતિ * વાડી વહેંચણી * આહારનું ભૂગોળ * હરિયાળી ક્રાંતિ * ભારતીય દુકાળ વ્યવસ્થા * સુગ્રથિત આહાર સુરક્ષાનું તબક્કાવાર વર્ગીકરણ * કૃષિ વિજ્ઞાન અને વિકાસ માટે તકનિક સંદર્ભેનું આંતર રાષ્ટ્રીય મૂલ્યાંકન * આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ {{Col-break}} * જમીન સુધારણા * દુકાળોની યાદી * [[કુદરતી વિનાશ|કુદરતી આફતો]] * નોર્મન બોર્લૌગ * ગરીબી * વસ્તી નિયંત્રણ * બગડેલું અન્ન * વિશ્વની વસ્તી {{Col-end}} '''સંસ્થાઓ:''' * 2020 વિઝન ઇનિશ્યટિવ * ઈન્ટરનેશનલ ફૂડ પૉલીસી રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ * ઇન્ટરનેશનલ ફંડ ફોર એગ્રિકલ્ચરલ ડેવલપમેન્ટ ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} ==સ્રોતો== * કોક્સ, પી. જી., એસ. માર્ક જી. સી જાહ્ન અને એસ. મોટ. 2001. આહાર સુરક્ષા પર ટેક્નૉલોજીની અસરો અને કોલમ્બિયામાં ગરીબી નાબૂદી:આયોજીત સંશોધન પદ્ધતિ પેજ. 677–684 ઈન એસ. પેન્ગ અને બી હાર્ડે [ઈડીએસ.] “આહાર સુરક્ષા અને ગરીબી નાબૂદી સંદર્ભેનું ઘનિષ્ટ સંશોધન.” પ્રોસિ઼ડીંગ ધી ઈન્ટરનેશનલ રાઈસ રિસર્સ કોન્ફરેન્સ,31 માર્ચ–3 એપ્રિલ 2000, લોસ બાન્ગોસ, ફિલિપીન્સ. લોસ બાન્ગોસ (ફિલિપિન્સ): ઈન્ટરનેશનલ રિસર્સ ઈન્સ્ટિટટયૂટ. ૬૯૨ પેજ. * સીંગર, એચ. ડબલ્યુ. (1997). આહાર સુરક્ષા સંદર્ભે વૈશ્વિક પરિદૃશ્ય. ''કૃષિ + ગ્રામીણ વિકાસ '' , 4: 3-6. કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસ માટેનું તકનિકી કેન્દ્ર (CTA). * વોન બ્રાઉન , જોએચિમ; સ્વામીનાથન , એમ. એસ.; રોસગ્રાન્ટ, માર્ક ડબલ્યૂ. 2004. [http://www.ifpri.org/pubs/books/ar2003/ar2003_essay.htm#download કૃષિ. આહાર સુરક્ષા, પોષણ અને સુવર્ણયુગ વિકાસના ધ્યેયો] (વાર્ષિક નિબંધ ) વોશિંગ્ટન , ડી. સી.: આંતર રાષ્ટ્રીય આહાર સુરક્ષા નીતિ સંશોધન સંસ્થાન (IFPRI) == વધુ વાંચન == * [http://www.ifpri.org/pubs/books/oc46.htm બાયોટેક્નૉલોજી, એગ્રિકલ્ચર એન્ડ ફુડ સિક્યુરિટી ઈન સાઉથર્ન આફ્રિકા] એડિટેડ બાય સ્ટિવન વેરે ઓમામો એન્ડ ક્લુઅર વોન ગ્રેબમેર(2005) (બ્રીફ એન્ડ બુક અવેલેબલ) * {{cite journal |author=Brown ME, Funk CC |title=Climate. Food security under climate change |journal=Science (New York, N.Y.) |volume=319 |issue=5863 |pages=580–1 |year=2008 |month=February |pmid=18239116 |doi=10.1126/science.1154102 |url=}}. * {{cite journal |author=Lobell DB, Burke MB, Tebaldi C, Mastrandrea MD, Falcon WP, Naylor RL |title=Prioritizing climate change adaptation needs for food security in 2030 |journal=Science (New York, N.Y.) |volume=319 |issue=5863 |pages=607–10 |year=2008 |month=February |pmid=18239122 |doi=10.1126/science.1152339 |url=}} * [http://www.foodsec.org/docs/concepts_guide.pdf ઈન્ટ્રોડક્શન ટુ ધી બેસિક કોન્સેપ્ટ ઓફ ફુડ સિક્યુરિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229222032/http://www.foodsec.org/docs/concepts_guide.pdf |date=2009-12-29 }}ઈસી-એફએઓ ફુડ સિક્યુરિટી પ્રોગ્રામ (2008) પાર્ટિકલ ગાઇડ સિરીઝ * પર્યાવરણીય અન્ન સંકટ વિશ્વ વસ્તીને આહાર પૂડો પાડવા માટે યુએન (UN) દ્વારા કરવામાં આવેલ એક અભ્યાસ (2009) * [http://www.ifpri.org/publication/climate-change-impact-agriculture-and-costs-adaptation ક્લાઇમેટ ચેન્જ: ઈમ્પેક્ટ ઓન એગ્રિકલ્ચર એન્ડ કોસ્ટ ઓફ અડેપ્ટેશન ]અ રિપોર્ટ બાય ધી ઈન્ટરનેશનલ ફુડ રિસર્ટ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ધેટ ક્વાન્ટીફાઇ ધી ઈમ્પેક્ટસ ઓફ ક્લાઈમેટ ચેન્જ, એસેસીસ ધી કોન્સિકવન્સ ફોર ફુડ સિક્યુરિટી, એન્ડ એસ્ટિમેટ ધી ઈનવેસ્ટમેન્ટ્સ ધેટ વુડ ઓફ સેટ ધી નેગેટિવ કોનસિકવન્સિસ ફોર હ્યુમન વેલ બીઈંગ. * [http://www.ampleharvest.org/hunger.php ] ==બાહ્ય લિંક્સ== * [http://www.hondurancampesino.org/ હેલ્પીંગ હોન્ડુરન કેમ્પેસિનોસ ઈન ધી જંગલ્સ ઓફ હોન્ડુરાસ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114222021/http://www.hondurancampesino.org/ |date=2020-01-14 }} * [http://www.fao.org/es/ess/faostat/foodsecurity/index_en.htm ફએઓ ફુડ સિક્યુરિટી સ્ટેટેસ્ટિક ] * [http://www.fao.org/wsfs/world-summit/en/ વર્લ્ડ સમિટ ઓન ફુડ સિક્યુરિટી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230813033707/https://www.fao.org/wsfs/world-summit/en/ |date=2023-08-13 }} * [http://www.fao.org/wfs/index_en.htm ધી વર્લ્ડ ફુડ સમિટ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181012090122/http://www.fao.org/wfs/index_en.htm |date=2018-10-12 }} * [http://km.fao.org/fsn/ ધી ગ્લોબલ ફુડ સિક્યુરિટી એન્ડ ન્યુટ્રીશન ફોરમ (એફએસએન ફોરમ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116182839/http://km.fao.org/fsn/ |date=2010-01-16 }} * [http://www.foodsec.org/dl ઈ-લર્નીંગ અબાઉટ ફુડ સિક્યુરિટી ફ્રોમ એફએઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126045438/http://www.foodsec.org/dl/ |date=2009-11-26 }} * [http://www.fao.org/righttofood/kc/dl_en.htm ઈ-લર્નીંગ અબાઉટ રાઉટ ટુ ફૂડ] * [http://www.ifpri.org/media/20050811Outlook2025.asp આઈએફપીઆરટી ફુડ સિક્યુરિટી આઉટલુક ઈન આફ્રિકા ટુ 2025] * [http://www.foodsecurity.org/ કોમ્યુનિટી ફૂ઼ડ સિક્યુરિટી કોલેસન ] * [http://topics.developmentgateway.org/foodsecurity ફૂડ સિક્યુરિટી ડીજીકોમ્યુનિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720111603/http://topics.developmentgateway.org/foodsecurity/ |date=2008-07-20 }} * [http://uk.oneworld.net/guides/food વન વર્લ્ડ યુકે- ફૂડ સિક્યુરિટી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722145629/http://uk.oneworld.net/guides/food |date=2011-07-22 }} * [http://www.merid.org/fs-agbiotech/ ફૂડ સિક્યુરિટી એન્ડ એજી-બાયોટેક ન્યૂઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615091402/http://www.merid.org/fs-agbiotech/ |date=2006-06-15 }} *[http://www.democracynow.org/2010/8/24/report_global_food_security_and_sovereignty ગ્લોબલ ફૂડ સિક્યુરિટી થ્રેટન્ડ બાય કોર્પોરેટ લેન્ડ ગ્રાબ્સ ઈન પુઅર કન્ટ્રીસ] - વીડીયો રિપોર્ટ બાય ''ડેમોક્રેસી નાઉ!'' * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=116811&amp;fuseaction=topics.event_summary&amp;event_id=201764 વીડીયો : ફૂડ સિક્યુરિટી એન્ડ ઈટ્સ ઈમ્પેક્ટ ઓન ઈન્ટરનેશનલ ડિવલેપમેન્ટ એન્ડ એચઆઈવી રિડક્શન ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103053517/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=116811&fuseaction=topics.event_summary&event_id=201764 |date=2009-01-03 }}(ઓક્ટોબર 16, 2006) અ વૂ઼ડડ્રો વિલ્સન સેન્ટર ઈવેન્ટ ફિચરીંગ જોર્ડન ડે, યુએનએફપી ; વિલિયમ નોબેલ, આફ્રિકેર ; એન્ડ સુનિતા કડિયાલા, આઈએફરીઆરઆઈ * [http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/48893/story.htm બાયોટેક ક્રોપ્સ સિન હેલ્પીંગ ટુ ફુડ હંગ્રી વર્લ્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511185528/http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/48893/story.htm |date=2011-05-11 }} * [http://www.dollarsandsense.org/archives/2008/0708collins.html હોટ કોમોડિટીસ, સ્ટ્ફ્ડ માર્કેટ્સ, એન્ડ ઈમ્પટી બેલ્લીસ વોટ્સ બિહાઈઈન્ડ્સ હાયર ફૂડ પ્રાઈસિસ?] ફ્રોમ ડોલર્સ &amp; સેન્સ જુલાઈ/ઓગસ્ટ 2008 * [http://www.food-security.net ફુડ ક્રાઇસિસ પ્રિવેન્શન નેટવર્ક વેબસાઈટ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229235415/http://food-security.net/ |date=2010-12-29 }} * [http://www.sustainweb.org/sustainablefood/ સસ્ટેઈન : ધી અલાયન્સ ફોર બેટર ફૂડ એન્ડ ફાર્મિંહ ]સસ્ટેનેબલ ફૂડ ગાઈડન્સ * [http://zunia.org/uploads/media/knowledge/fixed_20_03_2009_Food%20Security%20-%20Middlebrook%20-%20Geopolicity%20Inc%20-%202008.pdf ફૂડ સિક્યુરિટી : અ રિવ્યુ ઓફ લિટ્રેચર ફ્રોમ ઈથોપિયા ટુ ઈન્ડિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106154119/http://zunia.org/uploads/media/knowledge/fixed_20_03_2009_Food%20Security%20-%20Middlebrook%20-%20Geopolicity%20Inc%20-%202008.pdf |date=2009-11-06 }} * [http://www.foodsecurecanada.org/ ફુડ સિક્યુરિટી કેનેડા ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231062230/http://foodsecurecanada.org/ |date=2010-12-31 }} * [http://www.societaldistress.org/FoodSecurity.aspx વીસીયુ પ્રોજેક્ટ ઓન શોસિએટલ ડિસ્ટ્રેસ ફૂડ સિક્યુરિટી પેજ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alertnet.org/db/topics/HUNGER.htm?v=in_detail ક્રાઈસિસ બ્રિફીંગ ઓન ફૂડ એન્ડ હંગર ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213102233/http://www.alertnet.org/db/topics/HUNGER.htm?v=in_detail |date=2009-02-13 }}ફ્રોમ રોયટર્સ ઓલ્ટનેટ * [http://www.indigenous-permaculture.net/ ઈન્ડિજિનિયસ પેર્માકલ્ચર ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065524/http://indigenous-permaculture.net/ |date=2016-01-10 }} * [http://www.srl.ag.iastate.edu/ સીએસઆરએલ, ઈવા સ્ટેટ્સ કોર્પોરેટિવ એડ પ્રોગ્રામ ] * [http://uk.oneworld.net/guides/food ધી વનવર્લ્ડ ટુ ગાઈટ ટુ ફૂડ સિક્યુરિટી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722145629/http://uk.oneworld.net/guides/food |date=2011-07-22 }} * [http://www.oaklandinstitute.org/ ધી ઓકલેન્ડ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ] મેકિંગ કોન્ટેક્ટ્સ ''રેડિયો પ્રોગ્રામ અબાઉટ ફૂડ સિક્યુરિટી'' {{DEFAULTSORT:Food Security}} [[Category:આહાર રાજનીતિ ]] [[Category:માનવતાવાદી સહાય]] [[Category:સલામતી]] [[Category:શહેરી કૃષિ]] [[Category:આહાર અને પર્યાવરણ ]] [[શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્ર]] o28owu7em0u2otmffw8egdnzn8f5ous ઍલન ટ્યુરિંગ 0 31006 901134 901072 2026-05-23T19:22:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901134 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10<sup>19</sup> દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10<sup>22</sup>થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] oul188dfkn3fdcji8vtifmvn1f0s421 સીમા સડક સંગઠન 0 54578 901125 901122 2026-05-23T15:44:02Z Brihaspati 45702 [[Special:Contributions/~2026-30897-82|~2026-30897-82]] ([[User talk:~2026-30897-82|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 788379 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:If_Married_Divorce_Speed._Ladakh.jpg|thumbnail|right|BRO]] '''સીમા સડક સંગઠન''' (Border Roads Organisation (BRO))<ref>{{Cite web |url=http://www.bro.nic.in/indexab.asp?lang=2 |title=BROનું અધિકૃત હિન્દી નામ |access-date=2013-11-28 |archive-date=2013-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026162934/http://bro.nic.in/indexab.asp?lang=2 |url-status=dead }}</ref> [[ભારત]]નાં સીમાવર્તી પ્રદેશોના રસ્તાઓની દેખરેખ અને સારસંભાળ રાખે છે. તેનો સંયુક્ત કર્મચારીગણ ‘સીમા સડક ઈજનેરી સેવા’ના ‘જનરલ રિઝર્વ એન્જીનિયર ફોર્સ’ (GREF)માંથી આવતા અધિકારીઓ અને [[ભારતીય થલસેના]]ની ‘ઈજનેર કોર’ના, મિલેટ્રી ઈજનેરી કોલેજ ખીડકી, પુણેથી બહાર પડતા સિવિલ ઈજનેરોનો બનેલો છે. ==ઇતિહાસ== સીમા સડક સંગઠનની સ્થાપના ૭ મે, ૧૯૬૦<ref name="gs">{{Cite web | url = http://www.globalsecurity.org/military/world/india/bro.htm | title = Border Roads Organisation | work = GlobalSecurity.org | publisher = GlobalSecurity.org | location = Alexandria, Virginia | access-date = 25 September 2010 }}</ref>ના રોજ [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] [[જવાહરલાલ નેહરુ]]ના પ્રમુખપદે ‘સીમા સડક વિકાસ બોર્ડ’ રૂપે થઈ. આ સંગઠન મહાનિર્દેશક, સીમા સડક, જેઓ લેફ.જનરલનો હોદ્દો ધરાવતા હોય છે, નાં વડપણ હેઠળ કાર્ય કરે છે.<ref>{{cite web | url = http://www.bro.nic.in/indexab.asp?projectid=9&lang=1 | title = DG's Message | work = Border Roads Organisation | publisher = Border Roads Organisation | access-date = 20 May 2011 | archive-date = 26 મે 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110526153223/http://www.bro.nic.in/indexab.asp?projectid=9&lang=1 | url-status = dead }}</ref> {{india-road-stub}} ==સંદર્ભો== {{Reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== * {{Official website|http://www.bro.nic.in}} * [http://ifabr.gov.in Integrated Financial Advisor—Border Roads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721155956/http://ifabr.gov.in/ |date=2011-07-21 }} [[શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો]] ld870unfojz976b6acrbin2nth671do આલુપુરી 0 58533 901131 753939 2026-05-23T17:34:11Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901131 wikitext text/x-wiki [[File:Aaloo Puri - Cheapest Breakfast - Surat.jpg|thumb|સુરતની આલુ પુરી]] '''આલુપુરી''' એક વ્યંજન (વાનગી) છે. આ શાકાહારી વાનગી છે. જેમાં આલુ ([[બટાકાં]]) અને [[ચણા]] અથવા [[વટાણા (વનસ્પતિ)|વટાણા]]<nowiki/>નું શાક, [[પુરી (વાનગી)|મેંદા પુરી]] ઉપર [[ડુંગળી]] અને મસાલા-ચટણી સાથે પીરસવામાં આવે છે. આ વાનગી ઉત્તર ભારતની પ્રખ્યાત નાસ્તામાં લેવાતી વાનગી છે. જ્યાં એ સામાન્ય રીતે બુંદી રાયતા અને કેરીના અથાણા સાથે ખવાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.indianfoodforever.com/holiday-recipes/holi/aloo-puri.html |title=indianfoodforever.com |access-date=2014-07-01 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326175427/http://www.indianfoodforever.com/holiday-recipes/holi/aloo-puri.html |url-status=dead }}</ref> રાંદેરની પ્રખ્યાત આલુ પુરી<ref>[http://www.divyabhaskar.co.in/article/UGUJ-2147457-3825429.html દિ.ભા. અહેવાલ]</ref> માટે કહેવાય છે કે તેની મુળ બનાવટ [[રાંદેર]]માં વસતા મુસ્લિમ સમુદાયનાં લોકોની છે. રાંદેરમાં વર્ષો પહેલા ખાલીદચાચા નામના વ્યક્તિએ [[બર્મા]]થી આ વાનગી શીખી આવીને અહીંના લોકોને પીરસવાનું શરૂ કર્યું હતું{{સંદર્ભ}}. સમય જતા તે લોકોને ખુબ પસંદ પડી અને શહેરભરમાં પ્રખ્યાત થઇ ગઈ. ==બાહ્ય કડીઓ== * [http://www.indianfoodforever.com/holiday-recipes/holi/aloo-puri.html આલુ પુરી બનાવવાની રીત]{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vegrecipesofindia.com/aloo-poori-punjabi-aloo-poori/ પંજાબી આલુ પુરી બનાવવાની રીત] ==સંદર્ભો== {{reflist}} [[શ્રેણી:ભોજન]] [[શ્રેણી:વાનગી]] ki869xrgmvwrejyz1btjmf3dbe3b6rc માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબ 0 61751 901127 901120 2026-05-23T15:44:31Z Brihaspati 45702 [[Special:Contributions/~2026-30809-81|~2026-30809-81]] ([[User talk:~2026-30809-81|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Folander|Folander]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 837464 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = માન્ચેસ્ટર સિટી | current = | image = | fullname = માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબ | nickname = સિટી, સ્કાય બ્લ્યુ | motto = Superbia in Proelia (Latin for: Pride in Battle) | founded = ૧૮૮૦ સેન્ટ માર્ક તરીકે <ref>{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester City - The Complete Record |publisher=Breedon |location=Derby |year=2006 |isbn=1-85983-512-0}} p17</ref><br> ૧૮૯૪ માન્ચેસ્ટર સિટી તરીકે<ref name="atfive">{{cite book |last=Murray |first=Chris |title=Attitude Blue: Manchester City F.C. and P.L.C. |publisher=Blackwell Publishing |location=Manchester |year=2002 |isbn=0-9520520-9-1 |page=5}}</ref> | ground = [[સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર સ્ટેડિયમ]] <br />[[માન્ચેસ્ટર]] | capacity = ૪૭,૪૦૫<ref>{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |access-date=17 August 2013 |work=[[Premier League]] |archive-date=31 જાન્યુઆરી 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |url-status=dead }}</ref> | owner = સિટી ફૂટબૉલ ગ્રુપ | chairman = ખલ્દૂન અલ મુબારક | ceo = | manager = મેન્યુઅલ પેલેગેરિનિ | league = [[પ્રીમિયર લીગ]] | season = | position = | website = http://www.mcfc.co.uk/ | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = _mancity2223a | pattern_so2 = _mancity2223al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} '''ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', એક પ્રખ્યાત અંગ્રેજી ફૂટબોલ ક્લબ છે. આ [[માન્ચેસ્ટર]], [[ઇંગ્લેન્ડ]] સ્થિત છે. આ ક્લબ [[સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર સ્ટેડિયમ]], [[માન્ચેસ્ટર]] આધારિત છે, તેઓ પ્રીમિયર લીગમાં રમે છે. ૨૦૦૮ માં ક્લબ અબુ ધાબી ગ્રૂપ દ્વારા ખરીદવામાં આવી હતી,<ref>{{Cite news |title=Manchester City's new owners put national pride before profit |last=Montague |first=James |url=http://www.guardian.co.uk/football/2008/sep/01/manchestercity.premierleague1 |newspaper=The Guardian |date=1 September 2008 |access-date=2012-06-22}}</ref> અને તે વિશ્વમાં સૌથી ધનવાન ફૂટબોલ ક્લબ બની હતી.<ref>{{cite news |title=Deloitte money league: the world's top football teams and how much money they make |url=http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2011/feb/10/deloitte-money-league-teams-manchester-spurs |newspaper=The Guardian |date=10 February 2011 |access-date=27 August 2011}}</ref> {{-}} {{stub}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{ sister | position = {{{position|}}} | project = commons | text = [[વિકિમીડિયા કૉમન્સ]] પર '''''[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Manchester_City_FC?uselang=gu {{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]''''' {{{alt-term|વિષયક વધુ દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય માધ્યમો (Media) ઉપલબ્ધ છે}}}. }} * [http://www.mcfc.co.uk માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબના આધિકારિક વેબસાઇટ] * [http://www.bbc.com/sport/football/teams/manchester-city માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબ] બીબીસી પર * [https://www.facebook.com/mcfcofficial માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબ ફેસબુક] * [https://twitter.com/MCFC માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબ ટ્વિટર] * [http://www.scoreshelf.com/wmbb/en/Manchester_City માન્ચેસ્ટર સિટી ફૂટબૉલ ક્લબ] ScoreShelf.com પર [[શ્રેણી:ઇંગ્લેન્ડની ફૂટબોલ ક્લબ]] 2nt5kkgup2y40xjyzn5twyajtpzwvnn જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન 0 65067 901142 804674 2026-05-24T09:44:58Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901142 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg | office = [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા]]ના પ્રથમ પ્રમુખ | vicepresident = જૉન ઍડમ્સ | term_start = ૩૦ એપ્રિલ ૧૭૮૯ | term_end = ૪ માર્ચ ૧૭૯૭ | predecessor = કાર્યાલયની શરૂઆત | successor = જૉન ઍડમ્સ | office1 = યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર્મીના ૭મા પ્રવર અધિકારી | president1 = જૉન ઍડમ્સ | term_start1 = ૧૩ જુલાઈ ૧૭૯૮ | term_end1 = ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૭૯૯ | predecessor1 = જેમ્સ વિલ્કીસન | successor1 = એલેક્ઝાંડર હેમિલ્ટન | office2 = કોન્ટિનેન્ટલ આર્મીના કમાંડર-ઇન-ચીફ | appointer2 = કોન્ટીનેન્ટલ કોંગ્રેસ | term_start2 = ૧૪ જૂન ૧૭૭૫ | term_end2 = ૨૩ ડિસેમ્બર ૧૭૮૩ | predecessor2 = કાર્યાલયની સ્થાપના | successor2 = હેનરી નોક્ષ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર્મીના પ્રવર અધિકારી) | office3 = વર્જીનિયાના પ્રતિનિધિ | term_start3 = ૧૦ મે ૧૭૭૫ | term_end3 = ૧૫ જૂન ૧૭૭૫ | constituency3 = દ્વિતીય કોન્ટીનેન્ટલ કોંગ્રેસ | predecessor3 = કાર્યાલયની સ્થાપના | successor3 = થોમસ જેફરસન | term_start4 = ૫ સપ્ટેમ્બર ૧૭૭૪ | term_end4 = ૨૬ ઓક્ટોબર ૧૭૭૪ | constituency4 = પ્રથમ કોન્ટીનેન્ટલ કોંગ્રેસ | predecessor4 = કાર્યાલયની સ્થાપના | successor4 = કાર્યાલયની સમાપ્તિ | office5 = બર્જેસની સભાના સભ્ય | term_start5 = ૧૮ મે ૧૭૬૧ | term_end5 = ૬ મે ૧૭૭૬ | predecessor5 = અજ્ઞાત | successor5 = કાર્યાલયની સમાપ્તિ | constituency5 = ફેરફેક્ષ કાઉન્ટી, વર્જીનિયા | term_start6 = ૨૪ જુલાઈ ૧૭૫૮ | term_end6 = ૧૮ મે ૧૭૬૧ | predecessor6 = થોમસ સ્વીઅરિજંન | successor6 = જ્યૉર્જ મર્સર | constituency6 = ફ્રેડરિક કાઉન્ટી | birth_date = ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૭૩૨ | birth_place = પોપ્સક્રિક, વેસ્ટમોરલૅન્ડ કાઉન્ટી, વર્જીનિયા | death_date = ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૭૯૯ | death_place = માઉન્ટ વેરનોન, વર્જીનિયા, યુ.એસ. | resting_place= માઉન્ટ વેરનોન | party = અપક્ષ | spouse = {{marriage|માર્થા વોશિંગટન|January 6, 1759}} | children = ૨, જૉન અને પેટ્સી (દત્તક) | residence = માઉન્ટ વેરનોન | parents = ઓગસ્ટાઇન વોશિંગ્ટન (પિતા) <br />મેરી બૉલ વોશિંગ્ટન (માતા) | awards = કોંગ્રેસ સુવર્ણ ચંદ્રક<br />થેન્ક્સ ઓફ કોંગ્રેસ<ref>{{cite book|last=Randall|first=Willard Sterne|title=George Washington: A Life|year=1997|publisher=Henry Holt & Co|isbn=978-0-8050-2779-2|url=https://books.google.com/?id=7AlqmsjWhPMC|page=૩૦૩}}</ref> | signature = George Washington signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink }} '''જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન''' (૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૭૩૨ – ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૭૯૯) [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા]]ના પ્રથમ રાષ્ટ્ર પ્રમુખ, રાષ્ટ્રપિતા, બંધારણીય સભાના અધ્યક્ષ, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન સરસેનાપતિ હતા.<ref name="રક્ષા મ. વ્યાસ">{{cite encyclopedia|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|encyclopedia=ગુજરાતી વિશ્વકોશ|title=વોશિંગ્ટન, જ્યૉર્જ|last=વ્યાસ|first=રક્ષા મ.|volume=ખંડ ૨૧|year=એપ્રિલ ૨૦૦૬|edition=પ્રથમ |publisher=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ|ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ]]|location=અમદાવાદ|page=૪૨–૪૪|oclc=552369142}}</ref> પ્રમુખ તરીકેનો તેમનો કાર્યકાળ ઈ.સ. ૧૭૮૯ થી ૧૭૯૭ના વર્ષ સુધીનો હતો. ઈ.સ. ૧૭૭૫ થી ઈ.સ. ૧૭૮૩ વચ્ચેના સમયગાળામાં ચાલેલી ''અમેરિકન ક્રાંતિ'' વખતે તેઓ ''અમેરિકન જનરલ'' અને વસાહતી દળોના ''ચીફ કમાન્ડર'' (કમાન્ડર ઈન ચીફ) રહ્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.biography.com/people/george-washington-9524786 |title=Washington''' |access-date=2015-04-11 |archive-date=2015-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413113240/http://www.biography.com/people/george-washington-9524786 |url-status=dead }}</ref> ==પ્રારંભિક જીવન== જ્યોર્જ વોશિંગ્ટનનો જન્મ ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૭૩૨ના દિવસે વેસ્ટલેન્ડ કાઉન્ટી, વર્જિનિયા ખાતે પિતા ઓગસ્ટાઇન વોશિંગ્ટન અને માતા મેરી બૉલ વોશિંગ્ટનના સૌથી મોટા પુત્ર તરીકે થયો હતો. તેમનું પ્રારંભિક જીવન પોટોમેક નદીના કિનારે આવેલા પોપ્સક્રિક, વેસ્ટમોરલૅન્ડ કાઉન્ટી, વર્જીનિયા ખાતે વીત્યું. પ્રાથમિક શિક્ષણની સાથે જ જમીન માપણીનું કામ શીખ્યા. ૧૬ વર્ષની ઉંમરે જમીન માપણીની કામગીરીમાં જોડાયા. ૧૭૪૯માં અધિકૃત જમીન માપણી અધિકારી તરીકેની કામગીરી શરૂ કરી. આ સમયગાળામાં જ અમેરિકા બ્રિટીશ અને ફ્રાંસના સંસ્થાનવાદનો ભોગ બન્યું. બ્રિટીશરો અને ફ્રેન્ચ શાસકો વચ્ચે ૧૭૫૪માં થયેલા યુદ્ધમાં નાગરિક લશ્કર અધિકારી તરીકે જોડાયાં. ૧૭૫૮માં વર્જીનિયા રાજ્યના સરસેનાપતિ તરીકે નિયુક્ત કરાયા તથા રાજ્યની સંરક્ષણની જવાબદારી સોંપવામાં આવી. ૧૭૫૯–૭૪ દરમિયાન વર્જીનિયા વિધાનસભાના પ્રતિનિધિ તરીકે રાજકીય જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો.<ref name="રક્ષા મ. વ્યાસ"/> ==રાજકીય જીવન== [[File:Washingtoncommandarmy.jpg|thumb|left|upright=1.2|ઘેરાબંધી પહેલાં કોન્ટીનેન્ટલ સેનાની કમાન સંભાળતા વોશિંગ્ટન]] વર્જીનિયા વિધાનસભાના પ્રતિનિધિ તરીકે વોશિંગ્ટને ૧૭૭૪ અને ૧૭૭૫માં યોજાયેલી કોન્ટીનેન્ટલ કોંગ્રેસના અધિવેશનોમાં ભાગ લીધો. જૂન ૧૭૭૫માં તેઓ તમામ રાજ્યોના સરસેનાપતિ તરીકે નિયુક્ત થયાં. તેમણે બ્રિટનની વસાહતી નીતિઓનો વિરોધ કર્યો. ૩ જુલાઈ ૧૭૭૫ના દિવસે તેમણે બ્રિટીશ સત્તા હેઠળના બોસ્ટનને ઘેરી અમેરિકન ક્રાંતિના બીજ રોપ્યાં. ૧૭૭૬ના અંગ્રેજો સાથેના યુદ્ધમાં તેમણે બ્રિટિશરોને તેમની સત્તા હેઠળના કેટલાક વિસ્તારો મુક્ત કરવા મજબૂર કર્યાં. ૧૭૭૭માં સારાટોગા ખાતે બ્રિટીશ લશ્કરને હરાવ્યું. જૂન ૧૭૭૮માં મન્મથનું યુદ્ધ લડ્યા. ૧૭૮૦માં ફ્રેન્ચ લશ્કરની મદદથી યોર્કટાઉન યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો. પરિણામે કોર્નવૉલિસે તેના ૮૦૦૦ યુદ્ધ સૈનિકો સાથે શરણાગત સ્વીકારી. આ યુદ્ધ બાદ અંગ્રેજોએ અમેરિકામાંથી તેમનો વસાહતવાદ આટોપી લીધો અને ૧૭૮૩માં પેરિસમાં થયેલી સંધિ મુજબ અમેરિકા સ્વતંત્ર બન્યું.<ref name="રક્ષા મ. વ્યાસ"/> અમેરિકાની સ્વતંત્રતા બાદ તેઓ પોતાની જાગીર વેરનોન ખાતે પાછા ફર્યાં. ૧૭૮૭માં ફિલાડેલ્ફિયા ખાતે ''બંધારણ રચના સમિતિ''ની બેઠકમાં વર્જીનિયા રાજ્યના પ્રતિનિધિમંડળના વડા તરીકે હાજર રહ્યા અને વિદેશી આક્રમણોથી બચવા મજબૂત કેન્દ્ર સરકારની હિમાયત કરી. બંધારણ નિર્માણ બાદ ૩૦ એપ્રિલ ૧૭૮૯ના રોજ તેઓ અમેરિકાના પ્રથમ પ્રમુખ તરીકે સર્વસંમતિથી ચૂંટાયા. ૧૭૯૨માં તેઓ બીજી ટર્મ માટે પણ પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા. આ દરમિયાન તેઓએ અમેરિકાને આર્થિક તેમજ રાજકીય રીતે મજબૂત બનાવ્યું. માર્ચ ૧૭૯૭માં તેઓએ પ્રમુખ તરીકેનો સફળ કાર્યકાળ પૂરો કર્યો. ત્રીજી મુદ્દત માટે પ્રમુખપદની ભલામણનો અસ્વીકાર કરી તેઓ પોતાના વતન માઉન્ટ વેરનોન પાછા ફર્યાં.<ref name="રક્ષા મ. વ્યાસ"/> ==અંગત જીવન== ૬ જાન્યુઆરી ૧૭૫૯ના રોજ વોશિંગ્ટને ૨૬ વર્ષની ઉંમરે વેરનોનના એક જાગીરદારની ૨૮ વર્ષીય વિધવા પુત્રી માર્થા સાથે લગ્ન કર્યાં. વોશિંગ્ટન-માર્થા દંપતી નિ:સંતાન હતું. તેમણે માર્થાના અગાઉના લગ્નજીવનથી થયેલાં બે પુત્રો અને પાછળથી બે પ્રપૌત્રોને દત્તક લીધાં હતાં.<ref name="રક્ષા મ. વ્યાસ"/> ==સ્મારક== [[ચિત્ર:Washington Monument Dusk Jan 2006.jpg|thumb|upright|વોશિંગ્ટન ડી.સી.માં આવેલું વોશિંગ્ટન સ્મારક.]] જોન ક્લીમેન્ટ ફિટ્ઝ પેટ્રિક દ્વારા પ્રકાશિત ''ધ રાઈટીંગ્સ ઓફ જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન—૧૭૪૫-૧૭૯૯'' એ તેમના ૧૭૦૦૦થી પણ વધુ પત્રો અને દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ છે. ==== વિશ્વવિદ્યાલય ==== જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી અને સેંટ લૂઈમાં આવેલી વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી એ રાષ્ટ્રપ્રમુખ વોશિંગ્ટનના સન્માનમાં નામકરણ કરવામાં આવી છે.<ref>{{Cite web|url=http://library.gwu.edu/|title=A Brief History of GW {{!}} GW Libraries|website=library.gwu.edu|language=en|access-date=August 19, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wustl.edu/about/history-traditions/|title=History and Traditions|website=Washington University in St. Louis|language=en-US|access-date=August 19, 2019}}</ref> ==== સ્થળ ==== જ્યોર્જ વોશિંગ્ટનના માનમાં ઘણા બધા સ્થળો અને સ્મારકોનું નામકરણ કરવામાં આવ્યું છે, જે પૈકી અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય રાજધાની વોશિંગ્ટન ડી.સી. નોંધપાત્ર છે. ====ચલણી નાણું અને ટપાલટિકીટ==== જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન સમકાલીન અમેરિકી મુદ્રાઓ એક ડોલર અને અમેરિકી ક્વાર્ટર સિક્કાઓ પર જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત ૧૮૪૭માં બહાર પડાયેલી ટપાલટિકિટ પર પણ જોવા મળે છે: <gallery mode="packed" heights="165px"> Washington 1862 Issue-24c.jpg|૧૮૬૨ની વોશિંગ્ટન ટિકિટ Washington WF 1917 Issue-5c (cropped).jpg|૧૯૧૭ની વોશિંગ્ટન-ફ્રેન્કલીન ટિકિટ 2006 Quarter Proof.png|વોશિંગ્ટન ક્વાર્ટર ડોલર One dollar 1928.jpg|૧૯૨૮ની ડોલર નોટ પર વોશિંગ્ટન </gallery> == સંદર્ભો == {{reflist}} [[શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ]] fsxyj59hcvqdzzh1fjpilfso90qfjqz કૂવો 0 80614 901136 818412 2026-05-24T00:05:00Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901136 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Navghan_Kuvo_02.jpg|thumb|[[જુનાગઢ]]ના ઉપરકોટમાં આવેલો ઐતિહાસિક નવઘણ કૂવો]] [[ચિત્ર:Well_2006_03.jpg|right|thumb|300x300px|[[ચેન્નાઈ]] ખાતે એક કૂવો]] '''કૂવો''' અથવા '''કૂઈ''' અથવા '''કૂપ''' જમીન ખોદીને બનાવવામાં એક માળખું છે, જે જમીનના તળમાં રહેલા પાણીને પ્રાપ્ત કરવા માટે બનાવવામાં આવે છે. તે ખોદકામ અથવા શારકામ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. મોટા કદના કૂવાઓમાંથી ડોલ કે ઘડા જેવા અન્ય વાસણ દ્વારા હાથ વડે ખેંચીને પાણી કાઢવામાં આવે છે. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં આ માટેના પંપ પણ લગાવી શકાય છે, જે હાથ દ્વારા અથવા વિદ્યુત-ઊર્જા વડે ચલાવી શકાય છે. == કૂવાનો અન્ય ઉપયોગ == વિશ્વમાં કેટલાક સ્થાનો પર ખનીજ તેલ અને કુદરતી વાયુના કૂવાઓ પણ આવેલા છે. તેમાં જમીન ખોદકામ કામ પૂર્ણ કરીને અનેક લાખ ઘનમીટર કુદરતી વાયુ અને ખનિજ તેલનું દિવસ દીઠ ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://hindi.sputniknews.com/hindi.ruvr.ru/news/2014_04_01/270544314/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2017-03-25 |archive-date=2015-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211063848/http://hindi.sputniknews.com/hindi.ruvr.ru/news/2014_04_01/270544314/ |url-status=dead }}</ref> == પણ જુઓ == * [[વાવ]] * ટ્યુબવેલ == સંદર્ભો == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.waterwellservice.org/ વેલઓનર ઓર્ગેનાઇઝેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527205758/http://www.waterwellservice.org/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.cdc.gov/healthywater/drinking/private/wells/index.html અમેરિકન રોગ નિયંત્રણ માટેનાં કેન્દ્રો અને પ્રિવેન્શન (સીડીસી) શુદ્ધ જળ - પાણી કુવાઓ] જાળસ્થળ આવરી લે છે: કૂવા માટેની મૂળભુત જરુરીયાતો, યોગ્ય કૂવા માટેની માર્ગદર્શિકા અને કૂવા પ્રદૂષણ રોકવા માટે પગલાં, કૂવા-પરીક્ષણ, કુવા સાથે સંબંધિત રોગો, તાત્કાલિક કુવા-જળ નિયંત્રણ અને અન્ય વિષયો. * [http://ga.water.usgs.gov/edu/earthgwwells.html યુએસ જિયોલોજિકલ સર્વે – ભૂગર્ભ જળ: કૂવા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528093554/http://ga.water.usgs.gov/edu/earthgwwells.html |date=2010-05-28 }} * [http://ga.water.usgs.gov/edu/gwartesian.html યુએસ જિયોલોજિકલ સર્વે – જળ વિજ્ઞાન ચિત્રો - સારી રીતે વહેતા કુત્રિમ કૂવા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528094552/http://ga.water.usgs.gov/edu/gwartesian.html |date=2010-05-28 }} * [http://agwt.org/ અમેરિકન ભૂગર્ભ જળ ટ્રસ્ટ] * [http://ngwa.org/ નેશનલ ભુગર્ભ જળ એસોસિયેશન] * [http://www.lifewater.org/resources/ground_water.html#GW લાઇફવોટર આંતરરાષ્ટ્રીય ટેકનિકલ પુસ્તકાલય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616030412/http://www.lifewater.org/resources/ground_water.html#GW |date=2013-06-16 }} * [http://www.sacred-texts.com/neu/cfwm/cf200.htm ઇન્ટરનેટ પવિત્ર ગ્રંથો આર્કાઇવ: લોકકથાઓમાં કૂવા (કૂપ)] * [http://weather.nmsu.edu/hydrology/wellpoint2.htm કૂવા નિયમન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419034107/http://weather.nmsu.edu/hydrology/wellpoint2.htm |date=2012-04-19 }} * [http://www.watersanitationhygiene.org/References/Technical%20Resources%20-%20Wells.htm કૂવા બાંધકામનાં ટેકનિકલ સાધનો માટેના એનજીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603065742/http://www.watersanitationhygiene.org/References/Technical%20Resources%20-%20Wells.htm |date=2010-06-03 }} * [http://www.oznet.ksu.edu/library/h20ql2/mf2733.pdf કૂવા-રિચાર્જિંગ: પૂરાઈ ગયેલા કૂવાને ફરી શરૂ કરવા, જી મોર્ગન પોવેલ, કેન્સાસ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી, જૂન ૨૦૦૬] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216000944/http://www.oznet.ksu.edu/library/h20ql2/mf2733.pdf |date=2012-02-16 }} [[શ્રેણી:જળસંશાધન]] [[શ્રેણી:સ્થાપત્ય]] fimbjhm4pqxdavy1vz6th0pu5fcunod ઈન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલય 0 146291 901133 867169 2026-05-23T18:19:53Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901133 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = ઈન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલય | image = Parol Himalayan Village gate.JPG | caption = ઈન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલય | coordinates = {{coord|23.232279|77.37761|display=inline}} | former_name = માનવ જાતિનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય | established = ૨૧ માર્ચ ૧૯૭૭ | dissolved = | location = શ્યામલ હિલ્સ, [[ભોપાલ]], [[મધ્ય પ્રદેશ]] ૪૬૨૦૧૩ | type = [[માનવશાસ્ત્ર|નૃવંશશાસ્ત્ર]] સંગ્રહાલય | visitors = | director = ડૉ. ભુવન વિક્રમ | publictransit = | website = [http://www.igrms.gov.in www.igrms.gov.in] }} [[File:Rabari house.jpg|thumb|right|રબારીઓના નિવાસસ્થાન]] '''ઈન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલય''' ભોપાલ, મધ્ય પ્રદેશ, ભારત ખાતે આવેલું એક સંગ્રહાલય છે જેને '''માનવ જાતિનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય''' અથવા '''મનુષ્ય અને સંસ્કૃતિનું સંગ્રહાલય''' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ સંગ્રહાલય શહેરની શ્યમાલ ટેકરીઓ પર લગભગ ૨૦૦ એકરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. આ સંગ્રહાલયમાં સમય અને સ્થાનના પરિપેક્ષમાં માનવજાતની કથા દર્શાવવામાં આવી છે. તે ભારતનું સૌથી મોટું નૃવંશશાસ્ત્રીય સંગ્રહાલય છે.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Roy Chowdhury |first=Bipasa |date=2018 |title=Indira Gandhi Rashtriya Manav Sangrahalaya: A New Paradigm to Preserve our Cultural Heritage |url=http://indusedu.org/pdfs/IJREISS/IJREISS_2098_99018.pdf |journal=International Journal of Research in Engineering, IT and Social Sciences |volume=8 |issue=7 |pages=243–246 |issn=2250-0588 |access-date=2024-06-13 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227082427/https://indusedu.org/pdfs/IJREISS/IJREISS_2098_99018.pdf |url-status=dead }}</ref> ભોપાલના ઉપલા તળાવ પર સ્થિત, રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલયમાં લેક વ્યૂ રોડ પરથી અથવા પ્રદર્શન શાળા નજીકના બીજા રસ્તા પરથી પ્રવેશ કરી શકાય છે. તે કેટલાક કાયમી પ્રદર્શનો ધરાવે છે, જેને વ્યાપકપણે ખુલ્લા પ્રદર્શનો, ઇન્ડોર ગેલેરીઓ (વીથી-સંકુલ અને ભોપાલ ગેલેરી) અને સમયાંતરે/કામચલાઉ પ્રદર્શનો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં ઓનલાઇન પ્રદર્શનો, પ્રવાસ પ્રદર્શનો, વિશેષ પ્રદર્શનો અને ચાલુ પ્રદર્શનો હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલી અન્ય પ્રસ્તુતિઓ (પ્રેઝન્ટેશન્સ) પણ છે. આ સંગ્રહાલયમાં ટ્રાઇબલ હેબિટેટ, કોસ્ટલ વિલેજ, ડેઝર્ટ વિલેજ, હિમાલયન વિલેજ, રોક આર્ટ હેરિટેજ, માઇથોલોજીકલ ટ્રેઇલ, રિવર વેલી કલ્ચર, ઐય્યનાર શ્રાઇન કોમ્પ્લેક્સ અને ટ્રેડિશનલ ટેકનોલોજી પાર્ક જેવા ઓપન-એર એક્ઝિબિશનનું નિર્માણ થયેલું છે. આ સંગ્રહાલયમાં દક્ષિણ ભારત ક્ષેત્રનું પ્રાદેશિક કેન્દ્ર પણ છે, જે કર્ણાટકના મૈસૂરમાં સ્થિત છે.<ref>{{cite news |title=Seminar on tribal and analogous culture |url=http://www.hindu.com/2010/08/02/stories/2010080253990300.htm |archive-url=https://archive.today/20130629104224/http://www.hindu.com/2010/08/02/stories/2010080253990300.htm |url-status=dead |archive-date=29 June 2013 |date=2 Aug 2010 |newspaper=The Hindu |accessdate=12 May 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Southern Regional Centre of IGRMS, at Maisuru (Mysore) |url=https://igrms.gov.in/en/aboutus/southern-regional-centre-mysore}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 11, 2018 |title=Nomads Of India: Lifestyle Expo Opens At IGRMS |work=Star of Mysore |url=https://starofmysore.com/nomads-of-india-lifestyle-expo-opens-at-igrms/}}</ref> [[File:Pung cholom statue.jpg|thumb|સંગ્રહાલયની અંદર મણિપુર સાંસ્કૃતિક નૃત્યપ્રતિમા]] [[File:Inside the Museum.V.jpg|thumb|]] ==ઇતિહાસ== ૧૯૭૦માં, કલકત્તામાં યોજાયેલા ભારતીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસના અધિવેશનના ભાગરૂપે, માનવશાસ્ત્ર અને પુરાતત્ત્વ વિભાગના પ્રમુખ સચિન રોયે તેમના અધ્યક્ષપદેથી કરેલા સંબોધનમાં દેશમાં 'માનવ જાતિના સંગ્રહાલય'ની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.<ref name=":0" /> તે સમયે મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય સરકારે ૨૦૦ એકર જમીનની ફાળવણી કરી હતી અને તેના પરિણામે રાજ્યમાં આ સંગ્રહાલયની ઔપચારિક સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ ૨૧ એપ્રિલ, ૧૯૭૯ના રોજ કેન્દ્રીય મંત્રી ડો.પ્રતાપચંદ્ર ચંદેરના હસ્તે તેનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂમાં આ સંગ્રહાલય બહાવલપુર હાઉસ, નવી દિલ્હી ખાતે આવેલું હતું. સંગ્રહાલયમાં ભૌતિક સંસ્કૃતિ અને અમૂર્ત વારસાની પ્રસ્તુતિઓ પ્રદર્શિત કરવાની સાથે સાથે પ્રાકૃતિક લાક્ષણિકતાઓ, પરિદ્રશ્યો (લેન્ડસ્કેપ્સ) અને પારિસ્થિતિકીય પ્રણાલીઓ (ઇકોસિસ્ટમ્સ)ના વિવિધ સ્વરૂપોને પણ સંરક્ષિત રાખી પ્રસ્તુત કર્યા છે, જે તેમના સાંસ્કૃતિક, વૈજ્ઞાનિક, સૌંદર્યલક્ષી અથવા પારિસ્થિતિકીય મહત્વના સંદર્ભમાં નોંધપાત્ર મૂલ્ય ધરાવે છે. સંગ્રહાલયના પૂર્વ નિદેશક (૧૯૯૪-૨૦૦૦) અને ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્રના સભ્ય સચિવ (૨૦૦૪-૨૦૦૯) કલ્યાણકુમાર ચક્રવર્તીના જણાવ્યા અનુસાર, "ભોપાલનું સંગ્રહાલય માત્ર ભૂતકાળને જ તેના સંરક્ષણ તરીકે ગણતું નથી, પરંતુ આ ઉપરાંત ભારતીય આદિવાસી અથવા પ્રાગૈતિહાસિક મનુષ્ય તેની એકમાત્ર ચિંતા છે, અથવા સ્વદેશી પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓ તેની તપાસના એકમાત્ર ક્ષેત્ર તરીકે છે કારણ કે તેણે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને તપાસના મુદ્દાઓ સાથે સામુદાયિક સુખાકારી પર અસર સાથે, વંશીય-વિજ્ઞાનના વિવિધ ક્ષેત્રો સાથે, સમકાલીન અને પરંપરાગત સ્થાપત્ય વચ્ચેના આંતરફલક સાથે, શહેરી અને દેશની યોજનાઓ સાથે, નાના જંગલના ઈમારતી લાકડાના ઉત્પાદનમાં સૂક્ષ્મજંતુ-પ્લાઝમની જાળવણી, પાણી અને ભૌતિક સંસાધનની વહેંચણીના વ્યવહારુ પ્રતિમાન અને હિમાલયની પ્રણાલીમાં સાંસ્કૃતિક પ્રતિમાન પર તેની અસરો, તેમજ પારિસ્થિતિકીય અધોગતિને પહોંચી વળવા માટેના પગલાં સાથે પોતાને ગંભીરતાથી સંબંધિત કર્યા છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} rjks7kwb4pnj6e0mrjlf2kfebdjb3sz નમસ્તે સદા વત્સલે 0 154519 901128 901104 2026-05-23T15:45:50Z Brihaspati 45702 ભૂમિ->ભૂમે 901128 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''નમસ્તે સદા વત્સલે માતૃભૂમે''''' એ [[રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ]]ની પ્રાર્થના છે. આખી પ્રાર્થના [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃતમાં]] છે, ફક્ત પ્રાર્થનાના અંતે બોલતી પંક્તિ '''[[ભારત માતા]] કી જય!''' [[હિંદી ભાષા|હિન્દીમાં]] છે. તે સૌપ્રથમ [[એપ્રિલ ૨૩|૨૩ એપ્રિલ]] ૧૯૪૦ના રોજ [[પુના|પુણે]]ના સંઘ શિક્ષા વર્ગમાં ગાવામાં આવી હતી. યાદવ રાવ જોશીએ તેની રચના કરી હતી. આ પ્રાર્થના સંઘની શાખા અથવા અન્ય કાર્યક્રમોમાં ફરજિયાતપણે ગાવામાં આવે છે અને ધ્વજ સમક્ષ વંદન અને પ્રણામ કરવામાં આવે છે. ભારતની બહાર હિન્દુ સ્વયંસેવક સંઘ અને કન્યા/મહિલા પાંખ રાષ્ટ્રીય સેવિકા સમિતિના નેજા હેઠળ યોજાતી શાખાઓમાં પ્રાર્થના અલગ હોય છે. == પ્રાર્થના == [[File:A RSS swayamsevak.jpg|right|thumb|200px|પ્રાર્થના સમયે સંઘનો સ્વયંસેવક]] <poem> नमस्ते सदा वत्सले मातृभूमे त्वया हिन्दुभूमे सुखवं वर्धितोऽहम्। महामङ्गले पुण्यभूमे त्वदर्थे पतत्वेष कायो नमस्ते नमस्ते॥१॥ प्रभो शक्तिमन् हिन्दुराष्ट्राङ्गभूता इमे सादरं त्वां नमामो वयम् त्वदीयाय कार्याय बद्धा कटीयम् शुभामाशिषं देहि तत्पूर्तये। अजय्यां च विश्वस्य देहीश शक्तिम् सुशीलं जगद्येन नम्रं भवेत् श्रुतं चैव यत्कण्टकाकीर्णमार्गम् स्वयं स्वीकृतं नः सुगंकारयेत्॥२॥ समुत्कर्ष निःश्रेयसस्यैकमुग्रम् परं साधनं नाम वीरव्रतम् तदन्तः स्फुरत्वक्षया ध्येयनिष्ठा हृदन्तः प्रजागर्तु तीव्राऽनिशम्। विजेत्री च नः संहता कार्यशक्तिर् विधायास्य धर्मस्य संरक्षणम् परं वैभवं नेतुमेतत् स्वराष्ट्रम् समर्था भवत्वाशिषा ते भृशम्॥३॥ ॥भारत माता की जय॥ </poem> {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]] g6fri3nhvh0gh7pi4w6pfj00043vpge