વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 8577 901257 900906 2026-05-31T09:16:39Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901257 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{માહિતીચોકઠું દેશ |conventional_long_name = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = The United Kingdom (dark green) shown in relation to the [[European Union]] (light green) and other areas of [[Europe]] (dark grey) |national_anthem = "[[God Save the King]]"<ref>It serves as the [[de facto]] [[National Anthem]] as well as being the [[Royal anthem]] for several other countries.</ref> |official_languages = [[English language|English]] ([[de facto]])<ref>English is established by [[de facto]] usage. In [[Wales]], the [[Welsh Language Board|Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] is legally tasked with ensuring that, "in the conduct of public business and the administration of justice, the English and [[Welsh language|Welsh]] languages should be treated on a basis of equality". {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1993/Ukpga_19930038_en_2.htm |title=Welsh Language Act 1993 |publisher=Office of Public Sector Information |access-date=3 September 2007}}. [[Bòrd na Gàidhlig]] is tasked with "securing the status of the [[Scottish Gaelic language|Gaelic]] language as an [[official language]] of [[Scotland]] commanding equal respect to the English language" {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1 |title=Gaelic Language (Scotland) Act 2005 |publisher=Office of Public Sector Information |dateformat=dmy|access-date=9 March 2007}}</ref> |regional_languages = [[Irish language|Irish]], [[Ulster Scots]], [[Scottish Gaelic]] <!-- Keep 'Scottish Gaelic' - people will find Gaelic confusing as the Irish language is also commonly called Gaelic -->, [[Scots language|Scots]], [[Welsh language|Welsh]], [[Cornish language|Cornish]] <ref>Under the [[European Charter for Regional or Minority Languages]] the Welsh, Scottish Gaelic, [[Cornish language|Cornish]], [[Irish language|Irish]], [[Ulster Scots]] and [[Scots language|Scots]] languages are officially recognised as [[Regional language|Regional]] or [[Minority language|Minority]] languages by the [[United Kingdom Government|UK Government]] ({{cite web|publisher=Scottish Executive|url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|title=European Charter for Regional or Minority Languages|dateformat=dmy|access-date=23 August 2007|archive-date=1 ફેબ્રુઆરી 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/5nDcN4gAz?url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|url-status=dead}}) See also [[Languages in the United Kingdom]].</ref> |ethnic_groups = 92.1% [[White people|White]]<br /> 4.0% [[South Asia]]n<br /> 2.0% [[Black people|Black]]<br /> 1.2% [[British Mixed-Race|Mixed]]<br /> 0.4% [[Chinese people|Chinese]]<br /> 0.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]] |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2001|2001]]<br /><small> See: [[Ethnic groups of the United Kingdom#2001 Census|UK Ethnic groups list]]</small><ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D6588.xls|title=United Kingdom population by ethnic group|publisher=Office for National Statistics|date=2001-04-01|work=[[United Kingdom Census 2001]]|access-date=2009-04-15|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221162206/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D6588.xls|archive-date=2003-12-21}}</ref> |demonym = [[British people|British, Briton]] |capital = [[લંડન]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = લંડન |government_type = [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[constitutional monarchy]] |leader_title1 = રાજા |leader_name1 = ચાર્લ્સ તૃતિય |leader_title2 = વડાપ્રધાન |leader_name2 = ઋષિ સુનક |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Parliament of the United Kingdom|Parliament]] |upper_house = [[House of Lords]] |lower_house = [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]] |state_religion = |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707]] |established_date1 = 1 May 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800]] |established_date2 = 1 January 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = 12 April 1922 |accessionEUdate = 1 January 1973 |religion = [[Church of England|Anglican]] |EUseats = 73 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = ૨૦૦૯ |population_estimate = 61,612,300<ref>{{Cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_12/3-15122008-EN-AP.PDF |title=Eurostat estimate |date= |dateformat=dmy |access-date=16 October 2008 |archive-date=6 ફેબ્રુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206105316/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_12/3-15122008-EN-AP.PDF |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_rank = 22nd |population_census = 58,789,194<ref>[http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp Population Estimates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225213245/http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp |date=2008-12-25 }} at www.statistics.gov.uk</ref> |population_census_year = ૨૦૦૧ |population_density_km2 = 246 |population_density_sq_mi = 637 |population_density_rank = 48th |GDP_PPP_year = ૨૦૦૮ |GDP_PPP = $2.230 trillion<ref name=GDP>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=19&sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=United Kingdom|publisher=International Monetary Fund|access-date=2009-04-22}}</ref> |GDP_PPP_rank = 7th |GDP_PPP_per_capita = $36,523<ref name=GDP /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 18th |GDP_nominal = $2.674 trillion<ref name=GDP /> |GDP_nominal_rank = 6th |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $43,785<ref name=GDP /> |GDP_nominal_per_capita_rank = 20th |HDI_year = 2008 |HDI = {{decrease}} 0.947 |HDI_rank = 21st |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 34<ref name=factbook>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#Econ|title=The World Factbook - United Kingdom|publisher=CIA|dateformat=dmy|access-date=23 September 2008|archive-date=7 જાન્યુઆરી 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#Econ|url-status=dead}}</ref> |Gini_year = ૨૦૦૫ |Gini_rank = |currency = [[Pound sterling]]<ref>The [[Euro]] is accepted in many payphones and some larger shops.</ref> |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Western European Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left<ref>British dependencies drive on the left except for [[BIOT]] and [[Gibraltar]].</ref> |cctld = [[.uk]]<ref>[[ISO 3166-1 alpha-2]] states that this should be [[Great Britain|GB]], but [[.gb]] is practically unused. The [[.eu]] domain is shared with other [[European Union]] member states.</ref> {{refend}} |calling_code = 44 }} '''યુનાઇટેડ કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ''' <ref>યુનાઇટેડ કિંગડમ અને અન્ય આધારિત પ્રદેશોમાં, [[યુનાઇટેડ કિંગડમાં ભાષાLaઓ|અન્ય ભાષાઓ]] સત્તાવાર રીતે કાયદેસરની [[દેશી ભાષા]] [[પ્રાદેશિક ભાષા|(પ્રાદેશિક) ભાષાઓ]] તરીકે [[પ્રાદેશિક અને લઘુમતી ભાષા માટે યુરોપીયન પત્ર|પ્રાદેશિક અથવા લઘુમતી માટે યુરોપીયન ચાર્ટર]] તરીકે ઓળખાય છે. આમાંથી દરેક, યુકેના સત્તાવાર નામ નીચે પ્રમાણે છે {{lang-cy|Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}}</ref> (સામાન્ય રીતે '''યુનાઇટેડ કિંગડમ ''' , '''યુકે''' , અથવા '''બ્રિટન''' )<ref>ભૌગોલિક અને રાજકીય સંદર્ભમાં શબ્દ "બ્રિટન"ના વપરાશની વધુ સમજણ માટે જુઓ [[બ્રિટન ઇસ્લેસની પરિભાષા|]]ટર્મિનોલોજી ઓફ ધ બ્રિટીશ ઇસલેસ</ref>તરીકે ઓળખાય છે. જે [[સાર્વભૌમ રાજ્ય|પ્રજાસત્તાક રાજ્ય]] છે અને [[યુરોપ ખંડ|યુરોપીયન ઉપખંડ]]ના ઉત્તરપૂર્વ દરિયાકિનારા સામે આવેલું છે. તે [[આઇલેન્ડ દેશ|ટાપુ દેશ છે]],<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom|title= Encyclopaedia Britannica|quote=Island country located off the north-western coast of mainland Europe|access-date=2007-09-25}}</ref><ref name="Countries">{{cite web|url=http://www.number10.gov.uk/Page823|title=Countries within a country|publisher= www.number-10.gov.uk|access-date=2007-06-13|quote=Countries within a country|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823|archive-date=2008-09-09}}</ref> જેમાં ઘણા [[દ્વીપસમૂહ|દ્વીપસમૂહો]]આવેલા છે જેમાં [[ગ્રેટ બ્રિટન]] , [[આયર્લેન્ડ]]નો ઉત્તરપૂર્વ ભાગ, અને ઘણા નાના ટાપુઓ આવેલા છે. [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]] એક માત્ર યુકેનો ભાગ છે જે [[રિપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ યુનાઇટેડ કિંગડમ બોર્ડર|જમીન સરહદ સાથે]]છે, જેમાં [[રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ|આયર્લેન્ડ પ્રજાસત્તાક]]સાથે ભાગ પડાવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-05 |archive-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515154952/http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Border checks between Britain and Ireland proposed | website=The Telegraph | url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2455710/Border-checks-between-Britain-and-Ireland-proposed.html | language=da | access-date=2025-11-15}}</ref>જમીન સરહદ સિવાય યુકેની આસપાસ [[એટલાન્ટિક સમુદ્ર]] , [[ઉત્તર સમુદ્ર]], [[ઇંગ્લીશ ચેનલ|ઇંગ્લીશ ખાડી]] અને [[આઇરિશ સમુદ્ર|આઇરીશ સમુદ્ર]] આવેલો છે. સૌથી મોટો ટાપુ, ગ્રેટ બ્રિટન, [[ફ્રાંસ]] સાથે [[ચેનલ ટનલ]] દ્વારા જોડાયેલો છે. યુનાઇટેડ કિંગડમ [[બંધારણીય શાસક]] અને [[એકતા રાજ્ય|એકરૂપ રાજ્ય]] છે જેમાં ચાર[[યુનાઇટેડ કિંગડમના દેશો|દેશો]]નો સમાવેશ થાય છે: [[ઇંગ્લેંડ|ઇંગ્લેડ]], [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]], [[સ્કોટલેન્ડ]] [[વોલ્સ]].<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|title=The Countries of the UK|publisher=www.statistics.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=10 October 2008|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020329130655/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|archive-date=29 March 2002}}</ref> તેની [[સંસદીય પદ્ધતિ]] દ્વારા તેની [[લંડન]]માં આવેલી [[સરકારની બેઠક]] દ્વારા સંભાળ રાખવામાં આવે છે. લંડન એ [[રાજધાની (રાજકીય)|રાજધાની]] જેમાં [[બેલફાસ્ટ]], [[કાર્ડિફ|કાર્ડિફ્ફ]] અને [[એડિનબર્ગ]]માં રાષ્ટ્રીય વહીવટ [[ફરજ સોંપણી|સોંપવામાં]] આવ્યો છે. આ ત્રણેય અનુક્રમે ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, વોલ્સ અને સ્કોટલેન્ડની રાજધાનીઓ છે. [[જર્સી]] અને [[દૂધાળું ઢોર|ગ્યુર્નસી]]ના [[ચેનલ આઇલેન્ડ|ખાડી ટાપુ]] [[બેઇલીવિક]]અને [[ઈસ્લે ઓફ મેન|ઇસ્લે ઓફ મેન]] [[તાજ નિર્ભરતા|ક્રાઉન ડેપેન્ડસી]]છે અને યુકેનો ભાગ નથી.<ref>{{cite web|url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|title=Key facts about the United Kingdom|access-date=2008-06-26|work=Government, citizens and rights|publisher=[[Directgov]]|quote=The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. 'The UK' is made up of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. 'Great Britain' (or just 'Britain') does not include Northern Ireland. The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK.|archive-date=2012-10-15|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|url-status=dead}}</ref> યુકે ચૌદ [[બ્રિટીશ વિદશી પ્રદેશો|વિદશી પ્રદેશો]]ધરાવે છે,<ref>{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/en/fco-in-action/global-network/|title=FCO global network|work=FCO in Action|publisher=[[Foreign and Commonwealth Office]]|access-date=2008-06-26|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080331091058/http://www.fco.gov.uk/en/fco-in-action/global-network/|archive-date=2008-03-31}}</ref> દરેક[[બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય]]નાના ભાગ છે, જે 1922ની ઊંચાઇએ આવેલું છે, અને વિશ્વની ત્રીજા ભાગની જમીનનો સમાવેશ કરે છે આમ તે [[સૌથી મોટા સામ્રાજ્યની યાદી|ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું સામ્રાજ્ય]]છે. બ્રિટીશની અસર સતત રીતે ભાષા, સંસ્કૃતિ અને તેની અગાઉની ઘણી વસાહતમાં જોઇ શકાય છે. સાધારણ [[જીડીપી]] દ્વારા [[જીડીપી દ્વારા દેશોની સૂચિ(નામ પ્રમાણે)|છઠ્ઠા ક્રમના સૌથી મોટા અર્થતંત્ર]] સાથે યુકે [[વિકસિત દેશો|વિકસિત દેશ]] છે અને [[સમતુલ્ય ખરીદશક્તિ|ખરીદશક્તિ]]ની દ્રષ્ટિએ સાતમો સૌથી મોટો દેશ છે. <ref name="GDP"/> તે વિશ્વનો ,સૌપ્રથમ [[ઔદ્યોગિકરણ|ઓદ્યોગિકૃત્ત]] દેશ <ref>{{cite web|url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html|title=Industrial Revolution|access-date=2008-04-27|archive-date=2008-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html|url-status=dead}}</ref>છે અને 19મી અને 20સદીના પ્રારંભ દરમિયાનમાં વિશ્વની [[આંતરરાષ્ય્રીય સંબોધોમાં શક્તિ|અગ્રણી સત્તા]] હતો,<ref>{{cite book|last=Ferguson|first= Niall|year=2004 |title=Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power|publisher=Basic Books|isbn=0465023282}}</ref> પરંતુ બે વિશ્વ યુદ્ધનો આર્થિક ખર્ચ અને 20મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં તેના સામ્રાજ્યમં થયેલા ઘટાડાને લીધે વૈશ્વિક બાબતોમાં તેની ભૂમિકામાં ઘટાડો થયો હતો. તેમ છતા પણ યુકે મજબૂત આર્થિક, સાસ્કૃતિક, લશ્કરી, વૈજ્ઞાનિક અને રાજકીય અસર સાથે [[મહાસત્તા|મોટી સત્તા]]તરીકે ટકી રહ્યો છે.તે [[પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા રાજ્યોની યાદી|પરમાણુ શક્તિ]] અને વિશ્વમાં ચતુર્થ સૌથી મોટું [[લશ્કરી ખર્ચના આધારે દેશોની યાદી|સંરક્ષણ ખર્ચ]] ધરાવે છે. તે [[યુરોપિય મંડળ|યુરોપીયન યુનિયન]]નું [[યુરોપીય સંઘનું સભ્ય રાજ્ય|સભ્ય રાજ્ય]] છે, અને [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો સુરક્ષા સમિતિ|યુનાઇટેડ નેશન્સ સિક્યુરિટી કાઉન્સીલ]]માં કાયમી બેઠક ધરાવે છે અને તે [[કોમનવેલ્થ ઓફ નેશન્સ]], [[જી8|જી૮]], [[ઓઇસીડી.|ઓઇસીડી]], [[નાટો]] અને [[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન|વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઇઝેશન]]નું પણ સભ્ય છે. == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Sadler, Battle of Waterloo.jpg|thumb|વોટરલૂના યુદ્ધે નેપોલીયન યુદ્ધ અને પેક્સ બ્રિટાન્નીકાના પ્રારંભનો સંકેત આપ્યો હતો.]] ૧ મે ૧૭૦૭ના રોજ [[ગ્રેટ બ્રિટનનું સામ્રાજ્ય|કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન]]<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/actofunion/ |title=Welcome|publisher=www.parliament.uk|dateformat=dmy|access-date=7 October 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title=The treaty or Act of the Union |publisher=www.scotshistoryonline.co.uk |dateformat=dmy |access-date=27 August 2008 |archive-date=27 મે 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status=dead }}</ref>ની રચના [[કિંગડમ ઓફ ઇંગ્લેંડ]]ના [[રાજકીય સંઘ]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. (જેમાં[[વોલ્સ]])અને [[કિંગડમ ઓફ સ્કોટલેન્ડ]]નો સમાવેશ થાય છે. આ ઘટના [[સંઘની સંધિ|યુનિયનની સંધિ]]નું પરિણામ હતી, જે અંગે 22 જુલાઇ 1706ના રોજ સંમતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી,<ref>{{cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |title=Articles of Union with Scotland 1707|publisher=www.parliament.uk |dateformat=dmy|access-date=19October 2008}}</ref>અને ત્યાર બાદ [[ઇંગ્લેંડની સંસદ|ઇંગ્લેડની સંસદ]] અને [[સ્કોટલેન્ડની સંસદ]] બન્ને દ્વારા 1707માં [[યુનિયન 1707ના પગલાંઓ|યુનિયનનો કાયદો]]પસાર કરીને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. 1707. આશરે એક સદી બાદ [[કિંગડમ ઓફ આયર્લેન્ડ]], 1691માં ઇંગ્લીશના નિયંત્રણ હેઠળ હતું, તેને [[યૂનિયન 1800ના પગલાં|યુનિયન કાયદો ૧૮૦૦]] પસાર કરીને [[યુનાઇટેડ કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન અને આયર્લેન્ડ|યુનાઇટેડ કિંગડમ]]ની રચના માટે કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન સાથે ભેળવી દેવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |title=The Act of Union |publisher=Act of Union Virtual Library |dateformat=dmy |access-date=15 May 2006 |archive-date=27 મે 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH4MBFc?url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |url-status=dead }}</ref> ૧૭૦૭ પહેલા ઇંગ્લેંડ અને સ્કોટલેન્ડ અલગ રાજ્યો હોવા છતાં તેઓ 1603માં [[યૂનિયન ઓફ ક્રાઉન્સ|યુનિયન્સ ઓફ ક્રાઉન્સ]]થી [[વ્યક્તિગત સંઘ|વ્યક્તિગત યુનિયન]]માં હતા, જ્યારે [[ઇંગ્લેન્ડનો જેમ્સ-1|જેમ્સ VI સ્કોટના રાજા]]એ કિંગડ્મ ઓફ ઇંગ્લેંડ અને આયર્લેન્ડનો આનુવંશીક તાજ પહેર્યો હતો અને તેની [[રોયલ કોર્ટ|કોર્ટ]] from એડિનબર્ગથી ખસેડીને લંડન લઇ ગયા હતા. <ref>{{cite book|title=Chronology of Scottish History|publisher=Geddes & Grosset|isbn=1855343800|last=Ross|first=David|year=2002|quote=''1603:'' James VI becomes [[James I of England]] in the [[Union of the Crowns]], and leaves Edinburgh for London|page=56}}</ref><ref>{{cite book|title=Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture|publisher=Edinburgh University Press|isbn=1902930169|last=Hearn|first=Jonathan|year=2002|quote=Inevitably, James moved his court to London|page=104}}</ref> [[ચિત્ર:The British Empire.png|thumb|upright=2|એવા પ્રદેશો કે જ્યાં એક સમયે બ્રિટીશ સામ્રાજ્યનો એક ભાગ હતા. બ્રિટીશ વિદેશી પ્રદેશો (બ્રિટીશ એનાટાર્ટિક ટેરિટરી સિવાય)ની નીચે લાલ લાઇન કરવમાં આવી છે.]] તેમની પ્રથમ સદીમાં સંસદીય સમિતિના [[પશ્ચિમી દુનિયા|પશ્ચિમી]] ખ્યાલોને વિકસાવવામાં તેમજ સાહિત્ય, કલા અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે મહત્વનું પ્રદાન કરીને અગત્યની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref>{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |authorlink=Niall Ferguson |year=2003 |title=Empire: The Rise and Demise of the British World Order |publisher=Basic Books |isbn=0465023282}}</ref> યુકેની આગેવાની હેઠળની [[ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ]]એ દેશને સ્થાપિત કર્યો હતો અને [[બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય]]ને આગળ ધકેલવામાં વેગ પૂરો પાડ્યો હતો. 1807માં [[ગુલામ વેપાર કાયદો 1807|ગુલામ વેપાર કાયદો]] પસાર કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં [[એટલાન્ટિક ગુલામ વેપાર]]સહિત આ સમયગાળા દરમિયાન, યુકે અન્ય [[મહા સત્તા]]ની જેમ [[સંસ્થાનવાદ|વસાહતવાદ]] શોષણમાં સામેલ હતું, અને [[ગુલામ વેપાર|ગુલામીમાં વેપાર]]ને નાથવા માટે યુકેએ અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી. <ref>[http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ગુલામી સામે સંઘર્ષ ][http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml જો લૂઝમોર]બીબીસી દ્વારા </ref>[[નેપોલિયન પ્રકારના યુદ્ધ|નેપોલિયોનિક યુદ્ધ]]માં [[ફ્રાંસનો નેપોલિયન 1|નેપોલિયન]]ની હાર બાદ, યુકે 19મી સદીની મુખ્ય નૌકા શક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું અને 20મી સદીના મધ્ય ભાગમાં અગ્રણી સત્તા તરીકે રહ્યું હતું. બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય ૧૯૨૧ સુધી તેના મહત્તમ કદ સુધી વધ્યું હતું અને [[વિશ્વયુદ્ધ ૧|પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ]] બાદ ભૂતપૂર્વ જર્મન અને ઓટ્ટોમન વસાહતો પર [[લીગ ઓફ નેશન્સ]] ફરજિયાત બનાવ્યું હતું. એક વર્ષ બાદ વિશ્વના પ્રથમ મોટા પાયાના આંતરરાષ્ટ્રીય બ્રોડકાસ્ટીંગ એવા [[બીબીસી]]ની રચના કરવામાં આવી હતી. 1918માં [[સિન ફેઇન]]ની ચુંટણીમાં વિજય થયા બાદ આયર્લેન્ડમાં [[સ્વતંત્રતા માટેનું આઇરીશ યુદ્ધ|સ્વતંત્રતા યુદ્ધ]] 1921માં ટાપુઓના [[આયર્લેન્ડના ભાગલા|ભાગલા]]માં પરિણમ્યુ હતું <ref>એસઆર એન્ડ ઓ 1921, ૩ મે 1921નો નં. 533</ref>ત્યાર બાદ 1922માં ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ સાથે [[આઇરીશ મુક્ત રાજ્ય]]ની સ્વતંત્રતા યુકેના એક ભાગમાં પરિણમી હતી <ref name="CAIN">{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |title=The Anglo-Irish Treaty, 6 December 1921 |publisher=CAIN |dateformat=dmy |access-date=15 May 2006 |archive-date=14 મે 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=dead }}</ref>પરિણામ સ્વરૂપે, 1927માં યુકેનું ઔપચારીક નામ [[રોયલ એન્ડ પાર્લમેન્ટરી ટાઇટલ્સ 1927|બદલાઇને]] પ્રવર્તમાન નામ યુનાઇટેડ કિંગડમ અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ પડ્યું હતું. [[ચિત્ર:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|right|સોમના યુદ્ધ દરમિયાન રોયલ આઇરીશ રાઇફલ્સનું પાયદળ.વિશ્વયુદ્ધ 1ના યુદ્ધના મેદાન પર ૮૮૫,૦૦૦ બ્રિટીશ સૈનિકોએ પોતાના જાન ગુમાવ્યા હતા. ]] [[ચિત્ર:Supermarinespitfire.JPG|thumb|બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં બ્રિટનનું યુદ્ધ એક વળાંક સમાન હતું. ]] યુનાઇટેડ કિંગડમ [[બીજા વિશ્વયુદ્ધના સાથી રાષ્ટ્રો|વિશ્વ યુદ્ધ II]]ના અનેક રાષ્ટ્રોમાંનું એક હતું. યુદ્ધના પ્રથમ યુદ્ધમાં તેના સાથી રાષ્ટ્રી યુરોપીનની હાર થતાં યુનાઇટેડ કિંગડમે જર્મની અને સામે હવાઇ હૂમલા જારી રાખ્યા હતા, જે [[બ્રિટનનું યુદ્ધ|બ્રિટનની લડાઇ]]તરીકે ઓળખાય છે. વિજય હાંસલ કર્યા બાદ, યુકે યુદ્ધ પછીની દુનિયાનું સર્જન કરવામાં સહાય કરવા માટે અનેક મહાસત્તામાંનું એક હતું. વિશ્વ યુદ્ધ II એ યુનાઇટેડ કિંગડમને નાણાંકીય રીતે પાયમાલ કરી નાખ્યું હતું. જોકે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને કેનેડા પાસેથી લેવામાં આવેલી [[માર્શલ યોજના|માર્શલ સહાય]]અને ખર્ચાળ [[લોન્સ|લોનો]]એ યુકેને સુધારાના માર્ગ પર પરત આવવા મદદ કરી હતી. યુદ્ધ પછી તરત જ [[કલ્યાણ રાજ્ય]]ની સ્થાપના થઇ હતી, જેમાં વિશ્વની પ્રથમ અને અત્યંત વ્યાપક જાહેર [[રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા|આરોગ્ય સેવા]]નો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે અર્થતત્રને સુધારવાની માગે સમગ્ર [[કોમનવેલ્થ ઓફ નેશન્સ|કોમનવેલ્થ]]ની [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં કાયમી વસવાટ(1922-આજ દિવસ)|પ્રજાને]] [[મલ્ટીએથનિક (અનેક મૂલ્યો)|મલ્ટીએથનિક]] બ્રિટનની રચના કરવા માટે નજીક લાવ્યા હતા. યુદ્ધ બાદ નવી મર્યાદાઓ હોવા છતાં બ્રિટનની [[બિનવસાહતવાદ|રાજકીય]]ભૂમિકા 1956ની [[સ્યુઝ કટોકટી]] બાદ નક્કી થઇ ગઇ હતી, [[ઇંગ્લીશ ભાષા|ઇંગ્લીશ ભાષાન]]આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વ્યાપે તેના [[બ્રિટીશ સાહિત્ય|સાહિત્ય]]અને[[યુનાઇટેડ કિંગડમની સંસ્કૃતિ|સંસ્કૃતિ]]ની અસર સતત રાખી હતી, જ્યારે 1960થી તેની [[લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ]] પર પણ વિદેશમાં અસર જોવા મળી હતી. 1970માં વૈશ્વિક આર્થિક મંદી અને ઔદ્યોગિક સંઘર્ષને કારણે, 1980માં નોંધપાત્ર [[ઉત્તર સમુદ્રી ઓઇલ|ઉત્તર સમુદ્ર]]આવક પ્રવાહ અને આર્થિક વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી. [[માર્ગારેટ થેચર|માર્ગારેટચ થેચર]]ની આગેવાનીના કારણે યુદ્દ પછીના રાજકીય અને આર્થિક સંમતિઓને દ્રષ્ટિએ નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો; તે જ ચીલો 1997થી [[ટોની બ્લેયર]] અને ગોર્ડોન બ્રાઉનની [[મજૂર પક્ષ (યુકે)#ન્યુ લેબર|ન્યૂ લેબર]]સરકાર હેઠળ ચાલુ રહ્યો હતો. યુનાઇટેડ [[યુરોપિય મંડળ|કિંગડમ યુરોપીયન સંઘ]]ના 12 સ્થાપક સભ્યોમાંનું એક હતું, કેમ કે તેનો પ્રારંભ [[માસ્ટ્રીટ સંધિ|માસ્ટસ્ટ્રીક્ટ સંધિ]] પર હસ્તાક્ષર થવાથી થયો હતો. તેની પહેલા તે ઇયુના ફોરરનર યુરોપીયન ઇકોનોમિક કોમ્નોયુનિટી (ઇઇસી)1973થી સભ્ય હતો. આ સંસ્થા સાથેના વધુ સંકલનની દિશામાં પ્રવર્તમાન [[મજૂર પક્ષ (બ્રિટન)|લેબર]]સરકારની વર્તણૂંક મિશ્ર છે,<ref name="Times">{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article775115.ece |title=Modest progress but always on back foot |publisher=Times Online |date=21 December 2005 |dateformat=dmy |access-date=16 May 2006 |archive-date=17 જુલાઈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104113/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article775115.ece |url-status=dead }}</ref>જ્યારે[[સત્તાવાર વિરોધ (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|સત્તાવાર વિરોધપક્ષ]], [[બચાવ પક્ષ(યુકે)|કંઝર્વેટિવ પાર્ટી]], થોડી સત્તાઓની અને ઇયુને તબદિલ કરેલી સ્પર્ધાત્મકતાની તરફેણ કરતી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.conservatives.com/Policy/Where_we_stand/Foreign_Affairs_and_Europe.aspx |title=Foreign Affairs and Europe |publisher=Conservative Party |dateformat=dmy |access-date=17 October 2008 |archive-date=29 સપ્ટેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929133409/http://www.conservatives.com/Policy/Where_we_stand/Foreign_Affairs_and_Europe.aspx |url-status=dead }}</ref>20મી સદીના અંતમાં ધારાસભા પહેલા [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં લોકમત|લોકમત]]ને આધારે ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અનો વોલ્સને રાષ્ટ્રીય [[અવક્રાંતિ|વહીવટની સોંપણી]]ની સ્થાપના સાથે યુકેની સંભાળમાં પણ મોટા ફેરફારો આવ્યા હતા.<ref>{{citation|url=http://publius.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/28/1/217 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom|access-date=2009-02-04|journal=Publius: the Journal of Federalism|volume=28|issue=1|pages=217|author=Keating, Michael|year=1998|month=Jan|day=01}}</ref> == સરકાર અને રાજકારણ == [[ચિત્ર:Charles, Prince of Wales in 2021 (cropped) (3).jpg|left|thumb|upright|રાજા ચાર્લ્સ તૃતિય]] યુનાઇટેડ કિંગડમના બંધારણીય શાસક છે રાજા ચાર્લ્સ તૃતિય (કિંગ ચાર્લ્સ ધ થર્ડ) જેઓ [[સપ્ટેમ્બર ૮|૮ સપ્ટેમ્બર]] ૨૦૨૨ના રોજ થયેલા તેમની માતા રાણી એલિઝાબેથ દ્વિતિયના અવસાન બાદ યુકે તેમજ અન્ય ૧૫ રાષ્ટ્રમંડળ (કોમનવેલ્થ) દેશોના વડા બન્યા. જે યુકેને અન્ય રાજ્યોની સાથે વ્યક્તિગત સંઘમાં રાખી રહ્યા છે. આયલ ઑફ મેન અને જર્સીના મેજિસ્ટ્રેટ કે બૅલીફનું કાર્યક્ષેત્ર અને ગર્નસીના ક્રાઉન ડિપેન્ડન્સીઝ સામે ક્રાઉન સર્વોપરિતા ધરાવે છે, આ દેશો કે જે યુનાઇટેડ કિંગડમના ભાગ નથી છતાં યુકે સરકાર તેમના વિદેશી બાબતો અને સંરક્ષણનું સંચાલન કરે છે અને યુકે સંસદને તેમના વતી ધારાઓ ઘડવાની સત્તા છે. [[ચિત્ર:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg|left|thumb|upright|રાણી એલિઝાબેથ દ્વિતિય]] યુનાઇટેડ કિંગડમ આજે વિશ્વમાં ત્રણ દેશોમાંનો એક દેશ છે જેની પાસે લેખિત [[બંધારણ]] નથી<ref>{{cite web |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |title=A Guide To the UK Legal System |author=Sarah Carter |publisher=[[University of Kent|University of Kent at Canterbury]] |dateformat=dmy |access-date=16 May 2006 |archive-date=27 મે 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH6Ly5h?url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |url-status=dead }}</ref>, [[યુનાઇટેડ કિંગડમનું બંધારણ|યુનાઇટેડ કિંગડમ]]ના બંધારણમાં મોટે ભાગે [[પૂતળું|લેખિત કાયદા]]નો જેમ કે સ્ટેચ્યુ, જજ-મેઇડ [[કેસ લો]] અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓનો સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય રીતે સામાન્ય લેખિત કાયદાઓ અને બંધારણીય કાયદા વચ્ચે કોઇ ટેકનિકલ તફાવત નથી, [[યુનાઇટેડ કિંગડમની સંસદ|યુકે સંસદ]] સરળતાથી [[સંસદનું કાર્ય|સંસદીય કાયદા]]ઓ પસાર કરીને બંધારણીય સુધારણા હાથ ધરી શકે છે અને આ રીતે તેની પાસે બંધારણના કોઇ પણ લેખિત કે લેખિત વિનાના કોઇ પણ ભાગનો નાશ કરવાનો કે તમાં સુધારો કરવાની [[રાજકીય શક્તિ|સત્તા]] છે.જોકે, ભવિષ્યની કોઇ પણ સંસદ ફેરફાર ન કરી શકે તેવા કોઇ પણ કાયદાઓ જે તે સંસદ પસાર કરી શકે નહી. <ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/about/how/laws/sovereignty.cfm|title=Official UK Parliament web page on parliamentary sovereignty|access-date=2009-10-05|archive-date=2012-05-27|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH6yA8K?url=http://www.parliament.uk/about/how/laws/sovereignty.cfm|url-status=dead}}</ref> યુકે પાસે [[વેસ્ટમિનીસ્ટર પદ્ધતિ]] પર આધારિત [[સંસદીય પદ્ધતિ|સંસદીય સરકાર]] છે જેનું આખા વિશ્વમાં અનુકરણ કરવામાં આવ્યું છે -જેને [[બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય]]નો વારસો કહી શકાય.[[યુનાઇટેડ કિંગડમની સંસદ]] કે જે [[વેસ્ટમિનીસ્ટરનું સ્થળ|વેસ્ટમિનીસ્ટરના મહેલ]]માં મળે છે તેને બે ગૃહ છેઃ ચુંટાયેલ [[યુનાઈટેડ કિંગડમનું હાઉસ ઓફ કોમન્સ|હાઉસ ઓફ કોમોન્સ]] અને નિમાયેલ [[હાઉસ ઓફ લોર્ડઝ]] અને કોઇ પણ પસાર થયેલા ખરડાને કાયદો બનાવવા માટે [[રોયલ એસેન્ટ|રોયલની અનુમતિ]]ની જરૂર પડે છે. [[Scottish Parliament|સ્કોટલેન્ડ]]માં સંસદની [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ વિધાનસભા|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]] અને [[સ્કોટ્ટીશ સંસદ|વોલ્સમાં વિધાનસભાની સોંપણી કરી ત્યારથી યુનાઇટેડ કિંગડમમાં તે આખરી ધારાસભા સત્તા છે. આ તમામ સાર્વભૌમ સંસ્થાઓ નથી અને તેની રચના પ્રજાની સંમતિથી]] [[લોકમત]]માં દર્શાવ્યા અનુસાર થઇ હોવા છતાં તેને યુકે સંસદ દ્વારા નાબૂદ કરી શકાય છે. [[ચિત્ર:Westminster palace.jpg|thumb|સંસદગૃહ]] યુકેના સરકારના [[યુનાઈટેડ કિંગડમના વડાપ્રધાન|વડા વડાપ્રધાન]] [[સરકારનો વડો|સરકારના વડા]]નું પદ સંસદસભ્ય સાથે લેગવળગે છે, જે હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં વિશ્વાસનો બહુમત મેળવી શકે છે, સામાન્ય રીતે તે ચેમ્બરમાં સૌથી મોટા રાજકીય પક્ષનો પ્રવર્તમાન નેતા હોય છે. ઔપચારીક રીતે શાસક દ્વારા વડાપ્રધાન અને કેબિનેટની નિમણૂંક [[તેણી મેજેસ્ટીની સરકાર|હર મેજેસ્ટીઝ સરકાર]]ની રચના કરવા માટે થાય છે, વડાપ્રધાન કેબિનેટની પસંદગી કરતા હોવાથી એક સંમેલનમાં એચએમ રાણી વડાપ્રધાનની પસંદગીને માન આપે છે. T[[યુનાઇટેડ કિંગડમની કેબિનેટ|કેબિનેટ]] પરંપરાગત રીતે બન્ને ધારાસભાઓમાં રહેલા વડાપ્રધાનના પક્ષમાંના સભ્યોમાંથી રચવામાં આવે છે અને મોટે ભાગે તે હાઉસ ઓફ કોમન્સ હોય છે જેને [[જવાબદાર સરકાર|તેઓ જવાબદાર]] હોય છે.વડાપ્રધાન અને કેબિનેટ દ્વારા એક્ઝિક્યુટિવ સત્તાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે લોકોએ [[તેણી મેજસ્ટીની અત્યંત માનપાત્ર સલાહકારમંડળ|હર મેજેસ્ટીની અત્યંત માનવાચક વ્યક્તિગત કાઉન્સીલ]]માં સોગંદ લીધા હોય તે [[ક્રાઉનના પ્રધાન|મિનીસ્ટર્સ ઓફ ક્રાઉન]] બને છે. [[સંસદ સભ્ય|એમપી]], [[મજૂર પક્ષ (બ્રિટન)|લેબર પક્ષના]] ના નેતા ''આરટી હોન'' [[હ્રોડોન બ્રાઉન|ગોર્ડન બ્રાઉન]]૨૭ જૂન 2007થી વડાપ્રધાન હતા, તેમજ તેઓ [[ટ્રેઝરની પ્રથમ લોર્ડ|ટ્રેઝરીના ફર્સ્ટ લોર્ડ]] અને [[નાગરિક સેવા માટેના પ્રધાન|સિવીલ સર્વિસ]] પ્રધાન હતા.<ref name="npm">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6245682.stm | title= Brown is UK's new prime minister | daymonth=27 June|year=2007 | accessdaymonth= 23 January|accessyear=2008| work= BBC News | publisher= [[BBC News|news.bbc.co.uk]] }}</ref> હાઉસ ઓફ કોમન્સની ચુંટણી માટે, યુકે હાલમાં [[યુનાઇટેડ કિંગડમ મતવિસ્તાર|૬૪૬ મતવિસ્તરો]]માં વહેંચાયેલું છે, જેમાં ઇંગ્લેંડમાં ૫૨૯, ૧૮ ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં અને [[2005થી સ્કોટ્ટીશ વેસ્ટમિનીસ્ટર મતદાનવિસ્તાર|૫૯ સ્કોટલેન્ડ]]માં અે ૪૦ વોલ્સમાં છે,<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020518024611/http://www.statistics.gov.uk/geography/westminster.asp Westminster Parliamentary Constituencies] statistics.gov.uk, ૧૦ ઓક્ટોબર 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન કરાયેલું </ref> જોકે [[પછીની યુનાઇટેડ કિંગડમ સામાન્ય ચુંટણી|આગામી સામાન્ય ચુંટણી]]માં આ ક્રમાંક વધીને ૬૫0નો થશે.દરેક મતવિસ્તાર [[બહુમતી મતદાન વ્યવસ્થા|સરળ બહુમતી]]થી સંસદના એક સભ્યને ચુંટી કાઢે છે. સામાન્ય ચુંટણીની ઘોષણા શાસક દ્વારા જ્યારે વડાપ્રધાન તેવી સલાહ આપે ત્યારે કરવામાં આવે છે. સંસદની કોઇ ઓછામાં ઓછી અવધિ નહી હોવા છતાં [[સંસદીય કાયજો 1911|સંસદીય કાયદા (૧૯૧૧)]]માં નવી ચુંટણી અગાઉની સામાન્ય ચુંટણીના પાંચ વર્ષમાં થવી જોઇએ તેવું કરવાની જરૂર છે. યુકેના ત્રણ [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં રાજકીય પક્ષોની યાદી #યુનાઇટેડ કિંગડમમાં મોટા રાજકીય પક્ષો|મોટા રાજકીય પક્ષો]] [[મજૂર પક્ષ (બ્રિટન)|લેબર પાર્ટી]], [[બચાવ પક્ષ (યુકે)|કંઝર્વેટિવ પાર્ટી]] અને [[ઉદાર ડેમોક્રેટિક સભ્ય|લિબરલ ડેમોક્રેટ્સ]] છે, જેમણે [[યુનાઇટેડ કિંગડમ સામાન્ય ચુંટણી, 2005|2005ની સામાન્ય ચુંટણી]]માં હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં ઉપલબ્ધ 646 બેઠકોમાંથી 616 બેઠકો જીતી લીધી હતી. મોટા ભાગની બાકીની બેઠકો એવા પક્ષો જેમ કે [[સ્કોટ્ટીશ નેશનલ પક્ષ|સ્કોટ્ટીશ નેશનલ પાર્ટી]] (ફક્ત સ્કોટલેન્ડ), [[પ્લેઇડ સાયમ્રુ]] (ફક્ત વોલ્સ) અને [[ડેમોક્રેટિક યુનિયનીસ્ટ પક્ષ|ડેમોક્રેટિક યુનિયનીસ્ટ પાર્ટી]], [[સોશિયલ ડેમોક્રેટિક એન્ડ મજૂર પક્ષ|સોશિયલ ડેમોક્રેટિક અને લેબર પાર્ટી]], [[અલ્સ્ટર યુનિયનીસ્ટ પાર્ટી|અલ્સ્ટર યુનીયનીસ્ટ પાર્ટી]] અને [[સિન ફેઇન]] (ફક્ત ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, જોકે સિન ફેઇન [[રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ|આયર્લેન્ડ]]માં પણ ચુંટણી લડે છે)દ્વારા જીતવામાં આવી હતી કે જે યુકેના એક જ ભાગમાં ચુટણી લડતા હતા. પાર્ટીની નીતિના અનુસાર સિન ફેઇનના ચુંટાયેલા કોઇ સંસદ સભ્યએ તેમના મતવિસ્તાર વતી બોલવા માટે હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં હાજરી આપી ન હતી, સંસદ સભ્યએ શાસક સમક્ષ રાજ્ય નિષ્ઠાના સોગંધ લેવાની જરૂર પડે છે. <ref>જોકે, પ્રવર્તમાન પાંચ સિન ફેઇન સંસદસભ્યોએ 2002થી ઓફિસો અને વેસ્ટમિનીસ્ટર પાસે ઉપલબ્ધ સવલતોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1771635.stm |title=Sinn Fein moves into Westminster|publisher=BBC|date=21 January 2002|dateformat=dmy|access-date=17 October 2008}}</ref> [[યુરોપીયન સંસદ]]ની ચુંટણી માટે યુકે પાસે હાલમાં ૭૨ એમઇપી છે, જે ૧૨ [[મતદાન પદ્ધતિ #એક કરતા વધુ વિજેતા પદ્ધતિ|એક કરતા વધુ સભ્ય]] મતવિસ્તારમાંથી ચુંટાઇ આવ્યા છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/vote2004/euro_uk/html/front.stm યુરોપીયન ચુંટણી: યુનાઇટેડ કિંગડમ પરિણામ ] બીબીસી સમાચાર, 14 જૂન, ૨૦૦૪.</ref>. યુકેના [[યુરોપિય મંડળ|યુરોપીય સંઘ]]ના સભ્યપદને લીધે સાર્વભૌમત્વ પર પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. <ref name="Times20050914">{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article566322.ece |title=Europe Wins The Power To Jail British Citizens |publisher=The Times |date=14 September 2005 |dateformat=dmy |access-date=20 October 2008 |archive-date=7 ઑક્ટોબર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007145712/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article566322.ece |url-status=dead }}</ref> === રાષ્ટ્રીય વહીવટની સોંપણી === [[ચિત્ર:Edinburgh Scottish Parliament01 2006-04-29.jpg|thumb|સ્કોટ્ટીશ સંસધ સ્કોટલેન્ડની રાષ્ટ્રીય ધારાસભ છે. ]] [[ચિત્ર:Stormont Parliamentary Building 01.JPG|thumb|સ્ટોરમોન્ટ, બેલફાસ્ટમાં સંસદની ઇમારતો, વિધાનસભાની બેઠક]] [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]], [[સ્કોટલેન્ડ]] અને [[વોલ્સ]] એમ દરેક પાસે તેની પોતાની [[એક્ઝિક્યુટિવ (સરકાર)|સરકાર કે એક્ઝિક્યુટિવ]] છે, જેનું સંચાલન [[પ્રથમ પ્રધાન]] અને [[અવક્રાંતિ|સોંપણી કરાયેલ]] [[અનેક ધારાસભાઓ દ્વારા ઘડાયેલ|એક ગૃહ ધરાવતા]] ધારસભા દ્વારા કરવામાં આવે છે.ઇંગ્લેંડ, યુનાઇટેડ કિંગડમનો સૌથી મોટો દેશ છે, જેની પાસે સોંપણી કરાયેલ એક્ઝિક્યુટિવ કે ધારાસભા નથી અને દરેક મુદ્દે તેનો વહીવટ અને નિયમન સીધું જ યુકે સરકાર અને સંસદ દ્વારા જ કરવામાં આવે છે. આ પરિસ્થિતિએ બહુચર્ચીત [[વેસ્ટ લોથીયન પ્રશ્ન|વેસ્ટ લોથીયન પ્રશ્નો]]માં વધારો કર્યો છે, જેમાં ઇંગ્લેડ કે જેનું સંચાલન સોંપણી કરાયેલ તેમના પોતાના મતવિસ્તાર દ્વારા સંચાલન કરવામાં આવે છે તેને સંબંધિક બાબતો પર ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વોલ્સના એમપી કેટલીકવાર નિર્મણયાત્મક<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3432767.stm|title=Scots MPs attacked over fees vote|publisher=BBC News|date=27 January 2004|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> રીતે મત આપી શકે છે તે અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/talking_politics/82358.stm|title=UK Politics: Talking Politics The West Lothian Question|publisher=BBC News|date=1 June 1998|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> [[સ્કોટ્ટીશ સરકાર]] અને [[સ્કોટ્ટીળ સંસદ|સંસદ]] પાસે ખાસ કરીને યુકે સંસદ સુધી [[અનામત બાબતો|સીમીત]] ન હોય તેવી કોઇપણ બાબત અંગેની વ્યાપક સત્તા છે, જેમાં [[સ્કોટલેન્ડમાં શિક્ષણ|શિક્ષણ]], [[એનએચએસ સ્કોટલેન્ડ|આરોગ્યસંભાળ]], [[સ્કોટ કાયદો]] અને [[સ્કોટલેન્ડમાં સ્થાનિક સરકાર|સ્થાનિક સરકાર]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm|title=Scotland's Parliament - powers and structures|publisher=BBC News|date=8 April 1999|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> [[સ્કોટ્ટીશ સંસદ ચુંટણી, 2007|2007ની ચુંટણી]]માં થયેલા તેમના વિજયને પગલે [[સ્કોટ્ટીશ સ્વતંત્રતા|સ્વતંત્રતા તરફી]] [[સ્કોટ્ટીશ પાર્ટી|એસએનપી]]એ લઘુમતી [[ત્રીજી સ્કોટ્ટીશ સંસદની સરકાર|સરકાર]]ની રચના તેમના નેતા [[એલેક્સ સાલમોન્ડ]] સાથે કરી હતી, જે [[સ્કોટલેન્ડના પ્રથમ પ્રધાન|સ્કોટલેન્ડના સૌપ્રથમ પ્રધાન]] બન્યા હતા. જ્યારે યુનિયન તરફી પાર્ટીઓએ એક વિકલ્પ તરીકે [[સ્કોટ્ટીશ સ્વતંત્રતા]]ને બાદ કરતા વધારાની સત્તા સોંપણી માટેના કેસની ચકાસણી કરવા [[સ્કોટલેન્ડ ફરજ સોપણીમાં પંચ|કમિશન]]ની રચના કરીને એસએનપીની ચુંટણીની સફળતાને પ્રતિભાવ આપ્યો હતો. વોલ્સ એસેમ્બલી ગવર્નમેન્ટ અને [[વોલ્સ માટેની રાષ્ટ્રીય વિધાનસભા|નેશનલ એસેમ્બલી ફોર વોલ્સ]] પાસે સ્કોટલેન્ડની ફરજ સોંપણી તુલનામાં[[વોલ્સ કાયદો 2006ની સરકાર |વોલ્સ સરકાર કાયદો ૨૦૦૬ પસાર કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં મર્યાદિત સત્તા હતી<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |title=Structure and powers of the Assembly |publisher=BBC News |date=9 April 1999|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref>, હવે વિધાનસભા ]][[કાયદાની રચના સ્પર્ધાત્મકતા આદેશ|લેજિસ્લેટિવ કોમ્પીટન્સી ઓર્ડર]] મારફતે કેટલાક મુદ્દે કાયદાઓ ઘડી શકે છે, જેને વિવિધ કેસને આધારે મંજૂરી આપી શકાય.<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/politics/2007/jul/16/wales.devolution |title=What powers does the Welsh Assembly have? |publisher=Guardian |date=16 July 2007|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> 2007ની ચુટણીના થોડા સપ્તાહો બાદ બાદ લઘુમતીના ટૂંકા ગાળાના વહીવટ બાદ જ્યારે [[પ્લેઇટ સાયમ્રુ|પ્લેઇડ સામ્રુ]] પ્રથમ પ્રધાન [[હોદ્રી મોર્ગન|ર્હોદ્રી મોર્ગન]]ની સતત આગેવાની હેઠળ [[વોલ્સ માટેની ત્રીજી રાષ્ટ્રીય વિધાનસભાની સરકાર|યુતિ સરકાર]] [[વોલ્સ મજૂર પક્ષ|લેબર]] જોડાયા હતા તેના પગલે પ્રવર્તમાન [[વેલ્શ વિધાનસભા સરકાર|વેલ્શ એસેમ્બલી સરકાર]]ની રચના થઇ હતી. [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ એક્ઝિક્યુટિવ]] અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ વિધાનસભા|વિધાનસભા]] પાસે સ્કોટલેન્ડને જે સોંપણી કરાયેલ છે તેને બંધ કરવાની સત્તા છે. [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ એક્ઝિક્યુટિવ]] હાલમાં પ્રથમ પ્રધાન [[પીટર રોબિન્સોન (રાજકારણી)|પીટર રોબિન્સન]], ([[ડેમોક્રેટિક યુનીયનીસ્ટ પાર્ટી]]) અને નાયબ પ્રથમ પ્રધાન [[માર્ટિન મેકગિનેસ|માર્ટીન મેકગિનેસ]] ([[સિન ફેઇન]]) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.<ref name="northernireland1">{{cite web |url=http://www.northernireland.gov.uk/index/your-government/devolved-government.htm |title=Devolved Government - Ministers and their departments |publisher=Northern Ireland Executive |dateformat=dmy |access-date=17 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822230925/http://www.northernireland.gov.uk/index/your-government/devolved-government.htm |archive-date=22 ઑગસ્ટ 2007 |url-status=live }}</ref> === સ્થાનિક સરકાર === [[ચિત્ર:ManchesterTownHall OwlofDoom.jpg|thumb|માંન્ચેસ્ટર ટાઉન હોલ, જેનો ઉપયોગ માન્ચેસ્ટરનીસ્થાનિક સંભાળ માટે થતો હતો, તે વિક્ટોરીયન યુગ ગોથીક પુનઃસજીવન આર્કિટેક્ચરનું ઉદાહરણ છે. ]] યુનાઇટડે કિંગડમના દરેક દેશ પાસે અગાઉ યુનાઇટેડ કિંગડમ કેવું હતું તેની યાદી સાથે સ્થાનિક સરકારની અલગ પદ્ધતિ છે. 19મી સદી સુધી તે વ્યવસ્થાઓમાં નાનો ફેરફાર હતો પરંતુ, ત્યારથી ભૂમિકા અને કાર્યોનો સતત વિકાસ થતો આવ્યો છે.<ref name="barlow">બારલો, આઇ., ''મેટ્રોપોલિટન મહાનગરીય સરકાર'' , (1991)</ref> ઇંગ્લેંડ, ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વોલ્સમાં આ ફેરફારે સ્થાન એકસમાન રીતે લીધુ ન હતું અને સ્કોટલેન્ડ, વોલ્સ અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં સ્થાનિક સરકારને સત્તાની સોંપણીનો અર્થ એવો થાય છે કે ભવિષ્યના ફેરફારો એકસમાન હશે નહી. [[ઇંગ્લેંડમાં સ્થાનિક સરકાર]]નું ઓર્ગેનાઇઝેશન જટિલ છે, કેમ કે કાર્યોની વહેંચણી સ્થાનિક વ્યવસ્થાઓને આધારે અલગ પડે છે. [[ઇંગ્લેંડ]]માં સ્થાનિક સરકારને લાગેવળગતા કાયદાઓ યુકે સંસદ અને [[તેણી મેજસ્ટીની સરકાર|યુનાઇટેડ કિંગડમની સરકાર]] દ્વારા નક્કી થાય છે કેમ કે ઇંગ્લેંડ પાસે પોતાની અલાયદી સંસદ નથી.અપર ટાયર ઇંગ્લેંડના પેટાવિભાગો નવ [[ઇંગ્લેંડના પ્રદેશો|સરકારી ઓફિસ પ્રદેશો]] અથવા યુરોપીયન સંઘ સરકારી ઓફિસ પ્રદેશો છે.<ref>{{cite web|url=http://www.gos.gov.uk/national/|publisher=gos.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=31 July 2008|title=Welcome to the national site of the Government Office Network|archive-date=16 મે 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516181202/http://www.gos.gov.uk/national/|url-status=dead}}</ref> એક પ્રદેશ [[ગ્રેટર લંડન સત્તા|ગ્રેટર લંડન]] [[ગ્રેટર લંડન ઓથોરિત લોકમત, 1998|લોકમત]]માં દરખાસ્ત માટે લોકપ્રિય ટેકા માટે સીધી રીતે ચુંટાયેલ વિધાનસભા અને મેયર 2000ની સાલથી ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp|title=A short history of London government|publisher=www.london.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=4 October 2008|archive-url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20100107035814/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp|archive-date=7 જાન્યુઆરી 2010|url-status=dead}}</ref> એવો ઇરાદો રાખવામાં આવ્યો હતો કે અન્ય રાજ્યોને પણ તેમી પોતાની ચુંટાયેલ પ્રાદેશિક વિધાનસભા આપવામાં આવશે પરંતુ [[ઉત્તરીય ઇંગ્લેંડ સોંપણી લોકમત, 2004|2004માં લોકમત]]માં ઉત્તર પૂર્વ પ્રદેશમાં સૂચિત વિધાનસભા તેનો અસ્વીકાર કરવામાં આવતા તે ખ્યાલ આગળ ધપતા અટકી ગયો હતો.<ref>"સરકાર હવે સ્કોટલેન્ડ અને વોલ્સમાં કરેલી સત્તાસોંપણીને પ્રદર્શિત કરવા ઇંગ્લેંડમાં આઠ અને નવ પ્રાદેશિક વિધાનસભાઓનું સર્જન કરવા તેની બાર વર્ષ જૂની યોજના વિખેરી નાખે તેવી ધારણા છે. "{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece|title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly|dateformat=dmy|access-date=15 February 2008|publisher=The Times|archive-date=25 મે 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece|url-status=dead}}</ref> પ્રાદેશિક સ્તરથી નીચે લંડનમાં ૩૨ જેટલા [[લંડન બોરોઘ]]નો સમાવેશ થાય છે અને બાકીના ઇંગ્લેંડમાં ક્યાં તો [[ઇંગ્લેંડના મહાનગર અને મહાનગર સિવાયના દેશો|કાઉન્ટી કાઉન્સીલ્સ]] અને જિલ્લા કાઉન્સીલ્સ અથવા [[એકતા સત્તા|એકરૂપ સત્તાઓ]]નો સમાવેશ થાય છે. એક જ સભ્યના વોર્ડમાં [[ફર્સ્ટ પાસ્ટ ધ પોસ્ટ|ફર્સ્ટ પા્ટ ધી પોસ્ટ]] અથવા એક કરતા વધુ સભ્યોના વોર્ડમાં [[એક કરતા વધુ સભ્યોની બહુમતીવાળી પદ્ધતિ|એક કરતા વધુ સભ્યની બહુમતી પદ્ધતિ]]થી સલાહકારોની ચુંટણી થાય છે. <ref>{{cite web|url=http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|title=Local Authority Elections|publisher=Local Government Association|dateformat=dmy|access-date=3 October 2008|archive-date=18 જાન્યુઆરી 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118195001/http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|url-status=dead}}</ref> [[ઉત્તર આયર્લેન્ડમાં સ્થાનિક સરકાર|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં 1973થી સ્થાનિક સરકાર]] ૨૬ જિલ્લા કાઉન્સીલમાં સમાયેલી છે, દરેકની ચુંટણી [[એકમાત્ર તબદિલ થઇ શકે તેવો મત|એકમાત્ર તબદિલ થઇ શકે તેવા મત]] દ્વારા કરવામાં આવી છે જેમની સત્તા કચરો ભેગો કરવો, કૂતરાઓને અંકુશમાં રાખવા અને બગીચાઓ અને સ્મશાનની જાળવણી જેવી સેવાઓ સુધી સીમીત છે.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm|title=NI local government set for shake-up|publisher=BBC|date=18 November 2005|dateformat=dmy|access-date=15 October 2008}}</ref>જોકે, ૧૩ માર્ચ 2008ના રોજ એક્ઝિક્યુટિવ પ્રવર્તમાન વ્યવસ્થાને બદલાવવા માટે ૧૧ નવી કાઉન્સીલની રચના કરવાની દરખાસ્ત પર <ref>{{cite web|url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm|title=''Foster announces the future shape of local government''|publisher=NI Executive|dateformat=dmy|access-date=20 October 2008|archive-date=25 જુલાઈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm|url-status=dead}}</ref>અને હવે પછીની સ્થાનિક ચુંટણી આ બાબતને ટેકો મળી રહે તે માટે ૨૦૧૧ સુધી મુલતવી રખાશે તેની પર સંમત થયા હતા. <ref>{{cite web|url=http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153|title=Local Government elections to be aligned with review of public administration|publisher=www.nio.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=2 August 2008|archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217174725/http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153|url-status=dead}}</ref> [[સ્કોટલેન્ડમાં સ્થાનિક સરકાર|સ્કોટલેન્ડમાં રહેલી સ્થાનિક સરકાર]]ને [[સ્કોટલેન્ડના પેટાવિભાગો|૩૨ કાઉન્સીલ વિસ્તારો]] કે જેમાં કદ અને વસતી એમ બન્ને રીતે બહોળો ફરક છે તેના આધારે વહેંચવામાં આવી છે. [[ગ્લાસગો]], એડિનબર્ગ, [[એબરડીન|એબર્ડન]] અને [[ડંડી|ડૂંડી]]ના શહેરો [[હાઇલેન્ડ કાઉન્સીલ વિસ્તારનું રાજકારણ|હાઇલેન્ડ કાઉન્સીલ]]ની જેમ અલગ કાઉન્સીલ વિસ્તારો છે, જેમાં સ્કોટલેન્ડનો ત્રીજા ભાગના વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ તેમાં ફક્ત ૨૦૦,000થી વધુ માણસો છે.ઓથોરિટીમાં જે સત્તા આપવામાં આવી છે તેનું સંચાલન ચુંટાયેલ સલાહકારો દ્વારા થાય છે, જેમાંથી તેઓ હાલમાં ૧,૨૨૨<ref>{{cite web|url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf|title=STV in Scotland:Local Government Elections 2007|publisher=Political Studies Association|format=PDF|dateformat=dmy|access-date=2 August 2008|archive-date=20 માર્ચ 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/5xJnMrHvK?url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf|url-status=dead}}</ref> છે, તેમાંના દરેકને અલ્પ કાલીન વેતન ચૂકવવામાં આવે છે.ચુંટણીઓ એક કરતા વધુ સભ્યો ધરાવતા વોર્ડમાં [[એકમાત્ર તબદિલ થઇ શકે તેવો મત|એકમાત્ર તબદિલ થઇ શકે તેવા મત]] દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે, જે ક્યાંતો ત્રણ અથવા ચાર સલાહકારોને ચુંટી કાઢે છે.દરેક કાઉન્સીલ [[પ્રોવોસ્ટ (સિવીલ)|પ્રોવોસ્ટ]] અથવા [[ખુરશી (સત્તાવાર)|કન્વીનર]]ની કાઉન્સીલની ખુરશી સંભાળવા માટે અને જે તે વિસ્તારના અગ્રણી તરીકે કાર્ય કરવા ચુંટી કાઢે છે. [[સલાહકાર|સલાહકારો]]ને [[સ્કોટલેન્ડ માટે સ્ટાન્ડર્ડઝ કમિશન|સ્ટાન્ડર્ડઝ કમિશન ફોર સ્કોટલેન્ડ]] દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલી [[બ્લોગર્સ માટેની આચાર સંહિતા|આચાર સંહિતા]]ને અનુસરવાની હોય છે. <ref>જાહેર જીવન માળખામાં નૈતિક ધોરણો: {{cite web |title=Ethical Standards in Public Life |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |publisher=The Scottish Government |access-date=2008-10-03 |archive-date=2014-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211075152/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |url-status=dead }}</ref>સ્કોટલેન્ડની સ્થાનિક સત્તાનું પ્રતિનિધિઓનું એસોસિયેશન [[સ્કોટ્ટીશ સ્થાનિક સત્તામંડળનું સંમેલન|કોન્વેન્શન ઓફ સ્કોટ્ટીશ લોકલ ઓથોરિટીઝ]] (કોલસા) હોય છે. [[વોલ્સમાં સ્થાનિક સરકાર|વોલ્સ સ્થિત સ્થાનિક સરકાર]]માં ૨૨ સમાન સત્તાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં કાર્ડિફ્ફ, [[સ્વાનસી]] અને [[ન્યુપોર્ટ]] શહેરોનો સમાવેશ થાય છે, જે તેમના પોતાના અધિકારની રુએ અલગ સમાન સત્તા છે.<ref>{{cite web|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en Local Authorities|title=Local Authorities in Wales|publisher=new.wales.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=31 July 2008|archive-date=30 મે 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530004428/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en|url-status=dead}}</ref> ચુંટણીઓ દર વર્ષે [[ફર્સ્ટ પાસ્ટ ધ પોસ્ટ|ફર્સ્ટ પાસ્ટ ધી પોસ્ટ]]<ref>{{cite web|url=http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i-3.aspx Local government elections in Wales|title=How do I vote?|publisher=www.aboutmyvote.co.uk|dateformat=dmy|access-date=3 October 2008|archive-date=19 ઑક્ટોબર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019215436/http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i-3.aspx|url-status=dead}}</ref> દ્વારા યોજવામાં આવે છે, જેમાંની તાજેતરમાં જ મે 2008મા યોજાઇ હતી. [[વેલ્શ સ્થાનિક સરકાર એસોસિયેશન|વેલ્સ લોકલ ગવર્નમેન્ટ એસોસિયેશન વોલ્સ]] સ્થિત સ્થાનિક સત્તાના હિતો પ્રદર્શિત કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.wlga.gov.uk/|title=Welsh Local Government Association|publisher=Welsh Local Government Association|dateformat=dmy|access-date=3 October 2008|archive-date=11 નવેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111154039/http://www.wlga.gov.uk/|url-status=dead}}</ref> == વિદેશી સંબધો અને સશસ્ત્ર દળો == [[ચિત્ર:HMS Illustrious 1.jpg|thumb|right|એચએમએસ ''નામાંકિત'' -રોયલ નેવીના અનેક ''અજેય''માંનો એક વર્ગનો એરક્રાફ્ટ કેરિયર]] [[ચિત્ર:Trident II missile image.jpg|thumb|રોયલ નેવીના વાનગાર્ડ વર્ગના સબમરીનમાંના એક એવ ટ્રાઇડન્ટ ૨ એમઆઇઆરવી એસએલબીએમની અજમાયશી શરૂઆત]] [[ચિત્ર:Eurofighter-1.jpg|thumb|right|રોયલ એર ફોર્સના યૂરોફાઇટર ટાયફૂન -એડવાન્સ્ડ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ ]] [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો સુરક્ષા સમિતિ|યુનાઇટેડ કિંગડમ યુનાઇટેડ નેશન્સ સિક્યુરિટી કાઉન્સીલ]]નું કામયી સભ્ય છે, તેમજ [[જી8|જી૮]], [[નાટો]], [[ઓઇસીડી.|ઓઇસીડી]], [[ડબ્લ્યુટીઓ]], [[કોમનવેલ્થ ઓફ નેશન્સ]]નું સભ્ય છે અને [[યુરોપિય મંડળ|યુરોપીયન સંઘ]]નું સભ્ય રાજ્ય છે. યુકેનું મહત્વનું નોંધપાત્ર જોડાણ તેના [[અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] સાથેના [[ખાસ સંબંધ]] છે.યુએસ અને [[યુરોપ]] સિવાય બ્રિટનના ગાઢ જોડાણમાં કોમનવેલ્થ નેશન્સ અને અન્ય જેમ કે [[જાપાન]]નો સમાવેશ થાય છે.બ્રિટનની વૈશ્વિક હાજરી અને તેનો પ્રભાવ તેના વ્યાપારી સંબંધો અને તેના સશસ્ત્ર દળો દ્વારા વધુ વિશાળ બન્યો છે, જે આશરે એંસી લશ્કરી ઇન્સ્ટોલેશન્સ અને વિશ્વમાં અન્ય ડિપ્લોયમેન્ટ કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.globalpowereurope.eu/|title=Global Power Europe|publisher=Globalpowereurope.eu|dateformat=dmy|access-date=17 October 2008|archive-date=3 ઑક્ટોબર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003231050/http://www.globalpowereurope.eu/|url-status=dead}}</ref>લશ્કર, [[નૌકા સેવા|નેવી]] અને [[રોયલ હવાઇ દળ|એર ફોર્સ]] સામૂહિક રીતે બ્રિટીશ સશસ્ત્ર દળો તરીકે ઓળખાય છે. ત્રણ દળોનું સંચાલન[[સંરક્ષણ મંત્રાલય (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|સંરક્ષણ મંત્રાલય]] દ્વારા થાય છે અને [[યુનાઇટેડ કિંગડમની સંરક્ષણ કાઉન્સીલ|સંરક્ષણ કાઉન્સીલ]] દ્વારા તેની પર અંકુશ રાખવામાં આવે છે તેમજ તેના અધ્યક્ષપદે [[સંરક્ષણ મંત્રાલય માટેના સંરક્ષણના રાજ્ય સચિવ (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|સંરક્ષણના રાજ્ય સચિવ]] હોય છે. યુનાઇટેડ કિંગડમ અનેક ટેકનોલોજીકલી એડવાન્સ ક્ષેત્રોમાંનું એક ધરાવે ચે અને વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ તાલીમ પામેલ સશસ્ત્ર દળ ધરાવે છે. યુકે [[સક્રિય દળની સંખ્યાના આધારે દેશોની યાદી|માનવશક્તિ]]ની દ્રષ્ટિએ 27મું સૌથી મોટું લશ્કર ધરાવવા છતાં [[સંરક્ષણ મંત્રાલય (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|સંરક્ષણ મંત્રાલય]] સહિતના સ્ત્રોતો અનુસાર યુકે વિશ્વમાં ત્રીજું સૌથી વધુ [[લશ્કરી ખર્ચના આધારે દેશોની યાદી|લશ્કરી ખર્ચ]] ધરાવે છે. હાલમાં કુલ સંરક્ષણ ખર્ચ કુલરાષ્ટ્રીય જીડીપીના ૨.૫ ટકા જેટલું છે[[કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન|GDP]].<ref>{{cite web|url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/Organisation/KeyFactsAboutDefence/DefenceSpending.htm |title=Defence Spending|publisher=MOD|dateformat=dmy|access-date=6 January 2008}}</ref> ધ રોયલ નેવી [[બ્લ્યુવોટર નેવી|બ્લ્યુ વોટર નેવી]] છે, જે [[ફ્રેંચ નેવી]] અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નૌકાદળ|યુનાઇટેડ સ્ટેટસ નેવી]]ની સાથે હાલમાં અનેક થોડામાંનું એક છે.<ref>{{cite web|url=http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&id=279|title=The Royal Navy: Britain’s Trident for a Global Agenda - The Henry Jackson Society|publisher=Henry Jackson Society|dateformat=dmy|access-date=17 October 2008|archive-date=13 ઑક્ટોબર 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013070014/http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&id=279|url-status=dead}}</ref>બે નવા [[સુપર કેરિયર|સુપરકેરિયર]] કદના [[રાણી એલિઝાબેથ વર્ગનું એરક્રાફ્ટ કેરિયર|એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ]] ખરીદવા માટે ૩ જુલાઇ 2008ના રોજ સંરક્ષણ મંત્રાલયે ૩.૨ અબજ ડોલરના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. <ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7486683.stm|title=£3.2bn giant carrier deals signed|publisher=BBC News|date=3 July 2008|dateformat=dmy|access-date=23 October 2008}}</ref>યુનાઇટેડ કિંગડમ [[પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા રાજ્યોની યાદી|પાંચ ઓળખી કઢાયેલા દેશો]]માંનો એક દેશ છે, જેની પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે, તેમજ [[વાનગાર્ડ ક્લાસ સબમરીન]] આધારિત [[ટ્રાઇડન્ટ મિસાઇલ|ટ્રાઇડન્ટ ૨]] બોલેસ્ટિક મિસાઇલ સિસ્ટમ ધરાવે છે. બ્રિટીશ સશસ્ત્ર દળો પર યુનાઇટેડ કિંગડમ અને તેના [[બ્રિટીશ વિદેશી પ્રદેશો|વિદેશી પ્રદેશો]]ના રક્ષણની જવાબદારી છે, જે યુનાઇટડ કિંગડમની વૈશ્વિક સલામતી હિતોને પ્રોત્સાહન આપે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ રાખવાના પ્રયત્નોને ટેકો આપે છે. તેઓ [[NATO|એલાઇડ રાપીડ રિયેક્શન કોર્પસ તેમજ]] [[ફાઇવ પાવર ડિફેન્સ એરેન્જમેન્ટસ|ફાઇવ પાવર ડિફેન્સ એરેન્જમેન્ટ]]સ [[રિમપેક]] અને અન્ય વૈશ્વિક યુતિ કાર્યો સહિત [[નાટો]]માં સક્રિય અને નિયમિત ભાગીદાર છે. વિદેશી રક્ષક લશ્કર અને સવલતો [[ઇશુ ખ્રિસ્તનું આઇસલેન્ડ|એસે્સન આઇલેન્ડ]], [[બેલીઝનું લશ્કર|બેલિઝ]], [[બ્રુનેઇ સ્થિત લશ્કરી દળો|બ્રુનેલ]], [[બ્રિટીશ આર્મી ટ્રેઇનીંગ સફિલ્ડ|કેનેડા]], [[ડાઇગો ગાર્સીયા|ડિગો ગ્રેસીયા]], ધી [[ફોકલેન્ડ આઇસલેન્ડનું લશ્કર|ફાકલેન્ડ આઇલેન્ડઝ]], [[બ્રિટીશ દળો જર્મની|જર્મની]], [[બ્રિટીશ દળો જિબ્રાલ્ટર|જિબ્રાલ્ટર]], [[કેન્યા]], [[સાર્વભૌંમ પાયાના વિસ્તારો|સાયપ્રસ]] અને [[કતાર]] રાખવામાં આવે છે. <ref name="Facilities">{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0|title=House of Commons Hansard|publisher=www.publications.parliament.uk|dateformat=dmy|access-date=23 October 2008}}</ref>2005માં બ્રિટીશ લશ્કરે 102,440, એર ફોર્સની 49,210 અને નેવીની 36,320ની તાકાત દર્શાવી હતી. <ref>{{PDFlink|[http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/6FBA7459-7407-4B85-AA47-7063F1F22461/0/modara_0405_s1_resources.pdf Annual Reports and Accounts 2004-05]|1.60&nbsp;MB}}. સંરક્ષણ મંત્રાલય૧૪ મે 2006ના રોજ પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલું </ref> [[યુનાઇટેડ કિંગડ્મ ખાસ દળો|યુનાઇટેડ કિંગડમ ખાસ દળો]] જમીન અને સમુદ્રના [[આંતકવાદ નિયંત્રણ|આંતકવાદ નાથવા]] અને [[પાણી અને જમીનમાં યુદ્ધ કરવું|ઉભયચર પ્રવૃત્તિઓ]] નાથવા માટે ઝડપી, મોબાઇલ અને લશ્કરી પ્રતિભાવ માટે તાલીમ પામેલી ટુકડીઓ પણ પૂરી પાડે છે અને ઘણી વાર ગુપ્ત અને વેશપલ્ટા જેવા કાર્યોની પણ જરૂર પડે છે. તદુપરાંત કાયમી લશ્કરને ટેકા માટે અનામત દળો પણ ઉપલબ્ધ છે. તેમાં [[પર્વતીય લશ્કર|ટેરિટોરીયલ આર્મી]], [[રોયલ નેવલ રિઝર્વ]], [[રોયલ મરિન રિઝર્વ|રોયલ મરિન્સ રિઝર્વ]] અને [[રોયલ ઓક્ઝીલરી એર ફોર્સ]]નો સમાવેશ થાય છે.આમ કુલ સક્રિય અને અનામત ફરજ પરની લશ્કરી વ્યક્તિઓની કુલ સંખ્યા આશરે ૪૨૯,500ને એંસી જેટલા દેશોમાં મૂકવામાં આવે છે. યુનાઇટેડ કિંગડમની લશ્કરી ક્ષમતા હોવા છતાં, તાજેતરની વ્યવહારીક સંરક્ષણ નીતિએ એવી ધારણા વ્યક્ત કરી છે કે અત્યંત જરૂર હોય તેવા ઓપરેશન યુતિના એક ભાગની જે હાથ ધરવામાં આવશે.<ref>રાષ્ટ્રીય આંકશાસ્ત્ર ઓફિસ ''યુકે 2005: યુનાઇટેડ કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન અને નોર્ધન આયર્લેન્ડની સત્તાવાર યરબુક'' , પી. 89 </ref> [[ઓપરેશન પાલીસર|સિયેરા લિયોનમાં દરમિયાનગીરી]], [[બોસ્નીયન યુદ્ધ|બોસ્નીયા]], [[કોસોવો યુદ્ધ|કોસોવો]], [[અફઘાનિસ્તાન]] અને [[ઓપેરશન ટેલિક|ઇરાક]]માં ઓપરેશનને એક બાજુ રાખીને આ તમામ બાબતને એક આધાર તરીકે લેવામાં આવશે. ખરેખર છેલ્લું યુદ્ધ કે જેમાં બ્રિટીશ લશ્કર એકલા હાથે લડ્યં હતું તે 1982નું [[ફોકલેન્ડ યુદ્ધ|ફાકલેન્ડ યુદ્ધ]] હતું, જેમાં તેનો વિજય થયો હતો. == કાયદો અને ફોજદારી ન્યાય == {{main|Law of the United Kingdom}} [[ચિત્ર:Royal courts of justice.jpg|thumb|ધી રોયલ કોર્ટસ ઓફ જસ્ટિસ ઓફ ઇંગ્લેંડ એન્ડ વોલ્સ ]] [[યૂનિયન સંધિ|યુનિયન સંધિ]]ના આર્ટિકલ ૧૯ સાથે અગાઉના સ્વતંત્ર દેશોના રાજકીય યુનિયન દ્વારા સર્જવામાં આવેલી હોવાથી યુનાઇટેડ કિંગડમ એકમાત્ર કાનૂની વ્યવસ્થા ધરાવતો નથી, જે સ્કોટલેન્ડની અલગ કાનૂની વ્યવસ્થા અસ્તિત્વમા હોવાની બાંયધરી આપે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706|publisher=www.scotshistoryonline.co.uk|dateformat=dmy|access-date=5 October 2008|archive-date=27 મે 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|url-status=dead}}</ref> આજે યુકે પાસે ત્રણ સ્પષ્ટ [[વિશ્વની કાયદેસરની પદ્ધતિ|કાનૂની પદ્ધતિ]] છેઃ [[ઇંગ્લીશ કાયદો]], [[કોર્ટસ ઓફ નોર્ધન આયર્લેન્ડ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ કાયદો]] અને [[સ્કોટસનો કાયદો|સ્કોટ્સ કાયદો]]. તાજેતરના બંધરણીય ફેરફારને કારણે [[યુનાઇટેડ કિંગડમની સુપ્રીમ કોર્ટ|સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ યુનાઇટેડ કિંગડમ]] જોઇ શકાશે જે ઓક્ટોબર 2009માં અસ્તિત્વમાં આવે જે [[હાઉસ ઓફ લોર્ડઝ]]ની એપેલેટ કમિટીના અપીલ કાર્યો હાથ પર લેશે.<ref>{{PDFlink|[http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom]|252&nbsp;KB}},બંધારણીય બાબતોનો વિભાગ.૨૨ મે 2006ના રોજ પ્રાપ્ત કરેલું.</ref> [[ગુપ્ત કાઉન્સીલની ન્યાયિક સમિતિ|જ્યુડિશીયલ કમિટી ઓફ પ્રિવી કાઉન્સીલ]] કે જેમાં [[હાઉસ ઓફ લોર્ડઝ]] જેવા સમાન સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે તે વિવિધ કોમનવેલ્થ દેશો, યુકે ઓવરસીઝ અને બ્રિટીશ ક્રાઉન ડિપેન્ડસીઝ માટે સૌથી વધુ અપીલ ધરાવતી કોર્ટ છે. === ઇંગ્લેડ, વોલ્સ અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ === [[ઇંગ્લીશ કાયદો]] અને [[ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સ]] અને [[કોર્ટસ ઓફ નોર્ધન આયર્લેન્ડ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ કાયદો]] એમ બન્નેમાં લાગુ પડે તે જે [[common law|સમાન કાયદા]]ના સિદ્ધાંતને આધારે છે. સમાન કાયદાનો હેતુ એ છે કે કાયદો [[કોર્ટ]]માં બેસનાર [[જજ]] દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, જેઓ તેમની સામે રહેલી બાબત પર તેમની સામાન્ય બુદ્ધિ અને [[ચૂકાદો|પ્રિસીડન્ટ]] (''[[સ્ટેર ડિસીસિસ|સ્ટેર ડિસીસીસ]]'' )ની જાણકારી લાગુ પાડે છે. [[કોર્ટસ ઓફ ઇંગ્લેંડ એન્ડ વોલ્સ|કોર્ટ ઓફ ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સ]]નું સંચાલન સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ જ્યુડીકેચર ઓફ ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જેમાં [[કોર્ટ ઓફ અપીલ ઓફ ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સ|કોર્ટ ઓફ અપીલ]], [[હાઇ કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ|હાઇ કો્ટ ઓફ જસ્ટીસ]] (સિવીલ કેસ માટે) અને [[ક્રાઉન કોર્ટ]] (ફોજદારી કેસો માટે)નો સમાવેશ થાય છે. [[હાઉસ ઓફ લોર્ડઝ]] (સામાન્ય રીતે ફક્ત ધી હાઉસ ઓપ લોર્ડઝ તરીક ઓળખવામાં આવે છે) એપેલેટ કમિટી હાલમાં [[ઇંગ્લેંડ]], [[વોલ્સ]] અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]]માં ફોજદારી અને સિવીલ એમ બન્ને કેસો માટેની ઉચ્ચતમ કોર્ટ છે અને જે કોઇ પણ તે નિર્ણય લે તે અન્ય સ્થળોએ આવેલી ઉપલી નીચલી કોર્ટને બંધનકર્તા રહેશે. ઇંગ્લેડ અને વોલ્સમાં 1981અને 1995ના ગાળામાં ગુન્હાખોરીમાં વધારો થયો હતો, એટલા ઊંચા દરથી 1995થી ૨૦૦૭/8માં એકંદરે ૪૮ ટકાનો ઘટાડો થયો હતો.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7511192.stm |title=Police-recorded crime down by 9% |publisher=BBC News |date=17 July 2008|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> ગુન્હાખોરીના દરમાં ઘટાડો થયો હોવા છતા [[ઇંગ્લેડ અને વોલ્સની જેલની વસતી|ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સમાં જેલની વસતી]] સમાન ગાળા દરમિયાનમાં લગભગ બમણી એટલે કે ૮૦,૦૦૦ કરતા વધુ હતી જે ઇંગ્લંડ અને વોલ્સને પશ્ચિમ યુરોપમાં જેલમાં પુરવાની સંખ્યા દર ૧૦૦,૦૦૦એ 147નો ઊંચા દર થઇ ગયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7235438.stm|title=New record high prison population|publisher=BBC News|date=8 February 2008|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> [[તેણી મેજેસ્ટીની જેલ સેવા|હર મેજેસ્ટીઝ પ્રિઝન સર્વિસ]] કે જે [[ન્યાય મંત્રાલય (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|ન્યાય મંત્રાલય]]ને અહેવાલ આપે છે તે ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સમા આવેલી તમામ [[જેલ|જેલો]]નું સંચાલન કરે છે. === સ્કોટલેન્ડ === [[ચિત્ર:High Court of Justiciary.jpg|thumb|ધી હાઇકોર્ટ ઓફ જ્યુડિશિયરી – સ્કોટલેન્ડની વડી ફોજદારી કોર્ટ.]] [[સ્કોટનો કાયદો|સ્કોટ્સ કાયદો]], વર્ણસંકર પદ્ધતિ કે જે સમાન કાયદો અને [[નાગરિક કાયદો (કાયદેસરની પદ્ધતિ)|સિવીલ કાયદા]]ના સિદ્ધાંતો એમ બન્ને પર આધારિત છે, જે [[સ્કોટલેન્ડ]]માં લાગુ પડે છે. સિવીલ કેસ માટે મુખ્ય કોર્ટ [[કોર્ટ ઓફ સેશન]] <ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|title=Court of Session - Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=5 October 2008|archive-date=25 મે 2012|archive-url=https://archive.today/20120525195153/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|url-status=dead}}</ref>અને ફોજદારી કેસો માટે [[હાઉકોર્ટ ઓફ જ્યુડિશિયરી|હાઇ કોર્ટ ઓફ જ્યુડિશિયરી]] છે.<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|title=High Court of Justiciary - Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=5 October 2008|archive-date=5 ઑગસ્ટ 2012|archive-url=https://archive.today/20120805180111/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|url-status=dead}}</ref> હાઉસ ઓફ લોર્ડઝ (સામાન્ય રીતે ફર્ત ધી હાઉસ ઓફ લોર્ડઝ તરીકે ઉલ્લેખ થાય છે)એપેલેટ કમિટી હાલમાં સ્કોટ્સ કાયદા હેઠળ અપીલ માટેની ઉચ્ચતમ કોર્ટ તરીકે સેવા આપે છે, જેમાં કોર્ટ ઓફ સેશનથી અપીલ માટેની રજા સામાન્ય નિયમમાં જરૂરી નથી.<ref>{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm|title=House of Lords - Practice Directions on Permission to Appeal|publisher=www.publications.parliament.uk|dateformat=dmy|access-date=22 June 2009}}</ref> [[શેરિફ કોર્ટ|શેરિફ્ફ કોર્ટ]] મોટા ભાગના સિવીલ અને ફોજદારી કેસો ચલાવે છે જેમાં જ્યુરી સાથે ફોજદારી [[કેસ (કાયદો)|કેસો]] ચલાવવાનો સમાવેશ થાય છે, જે શેરિફ્ફ સોલમ કોર્ટ અથવા શેરિફ્ફ સાથે અને જ્યુરી વિના (શેરિફ્ફ સમરી કોર્ટ)તરીકે ઓળખાય છે.[[શેરિફ કોર્ટ|શેરિફ્ફ કોર્ટ]] છ શેરિફ્ફડોમમાં પથરાયેલી ૪૦ શેરિફ્ફ કોર્ટસ સાથે સ્થાનિક કોર્ટ સેવા પૂરી પાડે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|title=Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=5 October 2008|archive-date=5 ઑગસ્ટ 2012|archive-url=https://archive.today/20120805135430/http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|url-status=dead}}</ref> સ્કોટની કાનૂની પદ્ધતિ ફોજદારી કેસ માટે ત્રણ શક્ય ચૂકાદાઓ લેવામાં વિશિષ્ટ પ્રકારની છેઃ જેમ કે [[ગુન્હો(કાયદો)|ગુનેહગાર]], [[નિર્દોષ છૂટકારો|ગુનેહગાર નહી]] અને ''[[સાબિત થયો નથી|સાબિત નહી થયેલા]]'' .ગુનેહગાર નહી અને સાબિત નહી થયેલા એમ બન્ને [[નવો કેસ|પુનઃકેસ]] ચલાવવાની શક્યતા નહી હોવાથી [[નિર્દોષ છૂટકારો|નિર્દોષ છૂટકારા]]માં પરિણમે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&offset=0&page=1|title=The case for keeping 'not proven' verdict|publisher=www.timesonline.co.uk|dateformat=dmy|access-date=5 October 2008|archive-date=25 મે 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121435/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&offset=0&page=1|url-status=dead}}</ref>[[ન્યાયના કેબિનેટ સચિવ]] સ્કોટ્ટીશ સરકારના સભ્ય છે અને પોલીસ, કોર્ટસ અને ફોજદારી ન્યાય માટે જવાબદાર છે, અને [[સ્કોટ્ટીશ જેલ સેવા|સ્કોટ્ટીશ પ્રિઝન સર્વિસ]] કે જે સ્કોટલેન્ડમાં આવેલી જેલનું સંચાલન કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.gov.uk/About/14944/Scottish-Cabinet|title=Scottish Cabinet and Ministers|publisher=www.scotland.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=5 October 2008|archive-date=7 સપ્ટેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907053528/http://www.scotland.gov.uk/About/14944/Scottish-Cabinet|url-status=dead}}</ref> 2007/8માં નોંધાયેલા ગુન્હાઓ ઘટીને 25 વર્ષમાં સૌથી ઓછા ગુન્હાના સ્તરે આવી ગયા હોવા છતા<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7643870.stm|title=Scottish crime 'lowest since 80s'|publisher=BBC News|date=30 September 2008|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> જેલની સંખ્યા 8,000થી<ref>{{cite web|url=http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808|title=Prisoner Population at Friday 22 August 2008|publisher=www.sps.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=28 August 2008|archive-date=7 માર્ચ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307182522/http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808|url-status=dead}}</ref> વધુ છે જે વિક્રમી મથાળે સ્પર્શી રહી છે અને તે જે ક્ષમતાનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું તેના કરતા વધુ છે.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7587724.stm|title=Scots jail numbers at record high|publisher=BBC News|date=29 August 2008|dateformat=dmy|access-date=21 October 2008}}</ref> == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright|યુનાઇટેડ કિંગડમના દેશો ]] યુનાઇટેડ કિંગડમના કુલ વિસ્તારમાં આશરે{{convert|245000|km2|sqmi|-1}} ગ્રેટ બ્રિટનના ટાપુઓ, આયર્લેન્ડ (ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ) ટાપુઓ અને નાના ટાપુઓનો એક છઠ્ઠમાંશ ભાગનો સમાવશ થાય છે.તે ઉત્તર એટલાન્ટિક સમુદ્ર અને ઉત્તર સમુદ્રની વચ્ચે {{convert|35|km|mi|0}}આવેલો છે, તેમજ ફ્રાંસના ઉત્તર દરિયાકિનારાની હદમાં પણ છે, જ્યાંથી [[ઇંગ્લીશ ખાડી]] દ્વારા તે અલગ પડે છે. ગ્રેટ બ્રિટન 49 અને 59 એન અક્ષાંશ (શીતલેન્ડ ટાપુ આશરે 61 અંશ એન)અને 8 અંશ ડબ્લ્યુ થી 2 અંશ ઇ રેખાંશ વચ્ચે આવેલો છે.લંડનમાં આવેલા રોયલ ગ્રીનવિચ ઓબ્ઝર્વેટરી [[પ્રાઇમ મેરિડીયન]]ને નક્કી કરતો પોઇન્ટ છે.ઉત્તર-દક્ષિણને સીધી રીતે માપતા ગ્રેટ બ્રિટન{{convert|1100|km|mi|-2}} લંબાઇમાં થોડો નાનો અને તેની પહોળાઇ{{convert|500|km|mi|-2}}માં ભાગ ધરાવે છે, પરંતુ બન્ને પોઇન્ટ વચ્ચેનું સૌથી વધુ અંતર [[જમીનનો અંત|જમીનના અંત]]{{convert|1350|km|mi|-1}} વચ્ચે [[કોર્નવેલ|કોર્નવોલ]] [[કેથનેસ|કેઇથનેસ]] ([[થ્રુસો]] પાસે)માં પેન્ઝાન્સ અને [[જોહ્ન ઓ ગ્રોટ્સ]] પાસે)છે. ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ {{convert|360|km|mi|0|adj=on}}[[રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ|રિપલ્બિક ઓફ આયર્લેન્ડ]] સાથે જમીનની સહદમાં ભાગ પડાવે છે. યુનાઇટેડ કિંગડમ સમશીતોષ્મ [[હવામાન]] ધરાવે છે, જેમાં આખા વર્ષમાં પુષ્કળ વરસાદ રહે છે. તાપમાન સીઝનની સાથે બદલાય છે પરંતુ ભાગ્યે જ અત્યત નીચુ{{convert|-10|C|lk=on}} કે અત્યંત ઉપર{{convert|35|C}} જાય છે.ત્યાં નૈઋત્યનો પવન વાય છે, તેમજ એટલાન્ટિક સમુદ્ર પરથી સતત હળવા અને ભીના સતત વાયરાઓ વાય છે. પૂર્વના ભાગ મોટે ભાગે આ પવનથી આચ્છાદિત રહે છે અને તેથી સૌથી સૂકા હોય છે. એટલાન્ટિકના પ્રવાહોને [[અખાતી પ્રવાહ|અખાતી ખાડી]] ગરમ રાખે છે, તેથી ખાસ કરીને પશ્ચિમમાં હળવો શિયાળો લઇ આવે છે, જ્યાં શિયાળો ખાસ કરીને ઊંચી ટેકરી પરના વિસ્તારમાં ભેજવાળો હોય છે.યુરોપની મુખ્ય જમીનથી નજીક હોવાથી અને ઉત્તરમાં સૌથી ઠવધુ ઠંડી હોવાથી ઇંગ્લેંડના દક્ષિણ પૂર્વમાં ઉનાળો સૌથી ગરમ હોય છે.શિયાળામાં અને વસતઋતુના પ્રારંભમાં બરફવર્ષા થઇ શકે છે, જોકે ઊંચી ટેકરીથી ભાગ્યે જ વધુ પડતી ઊંડાઇએ સ્થાપિત થાય છે. [[ચિત્ર:uk topo en.jpg|thumb|left|upright|યુકેની સ્થાનિક ભૂગોળ]][[ઇંગ્લેડની ભૂગોળ|ઇંગ્લેંડ]]નો ભાગ યુકેના આવરણના કુલ વિસ્તારથી અર્ધા જેટલો જ છે. {{convert|130410|km2|sqmi|-1}}. મોટા ભાગના દેશ નીચીજમીનવાળો ભૂપ્રદેશ ધરાવે છે, [[ગોલ્ફના કાણાની રેખા|ટીઝ એક્સ લાઇન]]ની ઉત્તર પશ્ચિમમાં પર્વતીય ભૂપ્રદેશ આવેલો છે, જેમાં લેઇક જિલ્લાના [[લેઇક ડિસ્ટ્રીક્ટ|કમ્બ્રીયન પર્વતો]], [[પેન્નીન્સ|પેનિન્સ]] અને [[પિક ડિસ્ટ્રીક્ટ|પીક જિલ્લા]]ના [[ચૂનો|ચૂનાના પર્વતો]], [[એક્સમૂર]] અને [[ડાર્ટમૂર]]નો સમાવેશ થાય છે. [[નદી થેમ્સ|થેમ્સ]], [[નદી સેવર્ન|સેવર્ન]] અને [[હંબર]] એ મુખ્ય નદીઓ અને નદીમુખ છે. ઇંગ્લેંડનો સૌથી ઊંચો પર્વત [[સ્કાફેલ પાઇક]] છે, જે [[લેઇક ડિસ્ટ્રીક્ટ|લેઇક જિલ્લા]]{{convert|978|m|ft|0}}માં આવેલો છે. ઇંગ્લેંડ અસંખ્ય મોટા શહેરો ધરાવે છે, જેમાં યુરોપીય સંઘમાં ટોચના 50 [[મોટા શહેર વિસ્તારો|મોટા શહેરી વિસ્તારો]]માંના છનો સમાવેશ થાય છે. [[સ્કોટલેન્ડની ભૂગોળ|સ્કોટલેન્ડ]] યુકેના કુલ વિસ્તારના ત્રીજા ભાગમાં સમાયેલું છે, {{convert|78772|km2|sqmi|-1}},<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |title=Scotland Facts |publisher=www.scotland.org |accessedaymonth=16 July |accessyear=2008 |access-date=2009-10-05 |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |url-status=dead }}</ref>જેમાં આશરે ૮૦૦ જેટલા [[સ્કોટલેન્ડના ટાપુઓની યાદી|ટાપુઓ]],<ref>[http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html સ્કોટ્ટીશ આઇલેન્ડની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301063015/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html |date=2011-03-01 }} independent.co.uk, 19 મે 2001</ref> મુખ્યત્વે પશ્ચિમ અને મુખ્ય જમીનની ઉત્તરે આવેલા વિખ્યાત [[હેબ્રીડ્ઝ|હબ્રિજ]], [[ઓર્કની|ઓર્કની ટાપુઓ]] અને [[શીટલેન્ડ|શીટલેન્ડ ટાપુઓનો]] સમાવેશ થાય છે.સ્કોટલેન્ડની સ્થાનિક ભૂગોળ [[દોષ (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|જિયોલોજિકલ રોક ફ્રેક્ચર]]{{ndash}} એવા [[હાઇલેન્ડ બાઉન્ડ્રી ફોલ્ટ]]{{ndash}}થી અલગ પડે છે, જે સ્કોટ્ટીશ મુખ્ય જમીનને વાંકીચૂંકી બનાવે છે અને [[હેલેન્સબર્ઘ|હેલેન્સબર્ગ]]થી [[સ્ટોનહેવન]] સુધી જાય છે. દોષરેખા બન્નેને અલગ અલગ પ્રદેશ તરીકે જુદા પાડે છે; જેમાં ઉત્તર અને પશ્ચિમમાં [[સ્કોટ્ટીશ હાઇલેન્ડઝ|હાઇલેન્ડઝ]] અને [[સ્કોટ્ટી લોલેન્ડઝ|લોલેન્ડ]] દક્ષિણથી પૂર્વનો સમાવેશ થાય છે. વધુ ખાડાટેકરા વાળા હાઇલેન્ડ પ્રદેશમાં [[બેન નેવીસ|બેન નેવિસ]] કે જે [[બ્રિટીશ ટાપુઓ|બ્રિટીશ ટાપુ]]માં {{convert|1343|m|ft|0}}સર્વોચ્ચ પોઇન્ટ છે તેના સહિત સ્કોટલેન્ડના પર્વતીય પ્રદેશનો સમાવેશ થાય છે. નીચીજમીનવાળા પ્રદેશો ખાસ કરીને [[ક્લાઇડનો ફાંટો|ફિર્થ ઓફ ક્લાઇડ]] અને [[ચતુર્થનો ફાંટો|ફિર્થ ઓફ ફોર્થ]]ની વચ્ચે જમીનનો સાંકડો ભાગ [[સેન્ટ્રલ લોલેન્ડઝ|સેન્ટ્ર્લ બેલ્ટ]] તરીકે ઓળખાય છે, જે સુંદર છે અને સ્કોટલેન્ડના સૌથી મોટા શહેર એવા [[ગ્લાસગો]] અને દેશની રાજધાની અને રાજકીય કેન્દ્ર એવા [[એડિનબર્ગ]] સહિતની મોટાભાગની વસતીનું ઘર છે. [[ચિત્ર:BenNevis2005.jpg|thumb|સ્બેકોટલેન્ડમાં નેવિસ, બ્રિટીશ ટાપુઓમાં ઊંચામાં ઊચો પોઇન્ટ છે.]] [[વોલ્સની ભૂગોળ|વોલ્સ]] કુલ યુકેના આવરણ{{convert|20758|km2|sqmi|-1}}ના દશમા ભાગ કરતા ઓછો ભાગ ધરાવે છે. વોલ્સ મોટે ભાગે પર્વતીય વિસ્તાર છે, જોકે [[દક્ષિણ વોલ્સ]]માં [[ઉત્તર વોલ્સ|ઉત્તર]] અને [[મધ્ય વોલ્સ]]ની તુલનામાં ઓછા પર્વતો છે. મુખ્ય વસતી અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારો દક્ષિણ વોલ્સમાં છે, જેમાં દરિયાકિનારાના શહેર કાર્ડિફ્ફ (રાજધાની, રાજકીય અને આર્થિક કેન્દ્ર), સ્વાનસી અને ન્યુપોર્ટ અને [[દક્ષિણ વોલ્સ ખીણ|દક્ષિણ વોલ્સ વેલીઝ]] તેના ઉત્તરમાં સમાવેશ કરે છે.વોલ્સમાં સૌથી ઊંચા પર્વતોમાં [[સ્નોડોનીયા]] અને [[સ્નોડોન|સ્નોડાઉન]] ({{lang-cy|Yr Wyddfa}})નો સમાવેશ થાય છે, જે 1,085 મી (3,560 ફૂટ)સૌથી ઊંચો વોલ્સનો પર્વત છે.14 (કદાચ શક્યતઃ 15)વેલ્શ પર્વતો 3,000(914 મી)ફૂટથી વધુ ઊંચાઇના છે અને તે સામૂહિક રીતે [[વેલ્શ 3000]]તરીકે ઓળખાય છે.વોલ્સ ૧,200કીમી (૭૫૦ માઇલ્સ)નો દરિયાકિનારો ધરાવે છે.વેલ્શની મુખ્યજમીનની સામે વિવિધ [[આઇસલેન્ડ|ટાપુઓ]] આવેલા છે, જેમાંનો સૌથી ઊંચો [[એન્જલસે]] (''વીનીઝ મોન'' ) ઉત્તરપૂર્વમાં આવેલા છે. [[આયર્લેન્ડની ભૂગોળ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]] ફ્કત(1/} ધરાવે છે અને મોટે ભાગે ટેકરીવાળો છે.તેમાં [[લોઘ નિયાધ|લૌફ નિયાઘ]],(1/} યુકેમાં સૌથી મોટું સ્થળ અને [[આયર્લેન્ડ]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |title=Geography of Northern Ireland |publisher=University of Ulster |dateformat=dmy |access-date=22 May 2006 |archive-date=18 જાન્યુઆરી 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=dead }}</ref> ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં સૌથી ઊંચો પર્વત [[સ્લીવ ડોનાર્ડ|સ્લિવ ડોનાર્ડ]] {{convert|849|m|ft|0}}[[વિલાપ કરતા પર્વતો|મૌર્ન પર્વતો]]માં આવેલો છે. === શહેરો અને નગરજૂથ === યુકેના વ્યક્તિગત દશોની રાજધાની આ પ્રમાણે છેઃ બેલફાસ્ટ (ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ),કાર્ડિફ્ફ, એડિનબર્ગ (સ્કોટલેન્ડ)અને લંડન (ઇંગ્લેંડ); છેલ્લું એકંદરે યુકેની રાજધાની પણ છે. સૌથી મોટા નગરજૂથો આ પ્રમાણે છે: * [[ગ્રેટ લંડન શહેરી વિસ્તાર|ગ્રેટર લંડન શહેરી વિસ્તાર]] - 8.5&nbsp;મિલીયન * [[પશ્ચિમ મિડલેન્ડઝ નગરજૂથ|પશ્ચિમ મિડલેન્ડઝ નગજરૂથ]] - 2.3&nbsp;મિલીયન * [[ગ્રેટ માન્ચેસ્ટર શહેરી વિસ્તાર|ગ્રટર માન્ચેસ્ટર શહેરી વિસ્તાર]] - 2.2&nbsp;મિલીયન * [[પશ્તિમ યોર્કશાયર શહેરી વિસ્તાર|પશ્ચિમ યોર્શાયર શહેરી વિસ્તાર]] - 1.5&nbsp;મિલીયન * [[ગ્રેટર ગ્લાસગો]] - 1.2&nbsp;મિલીયન == ડેમોગ્રાફી (વસતીમાં જન્મ, મૃત્યુ, રોગ વગેરેનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ) == દર દશ વર્ષે યુકેના સમગ્ર ભાગમાં [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં વસતી|વસતી ગણતરી]]હાથ ધરવામા આવે છે. <ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|title=Census Geography|publisher=www.statistics.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=10 October 2008|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020607155455/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|archive-date=7 June 2002}}</ref>[[રાષ્ટ્રીય આંકડાશાસ્ત્રની ઓફિસ|ઓફિસ ફોર નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ]] ઇંગ્જલેડ અને વોલ્સમાં માહિતી એકત્ર કરવા માટે જવાબદાર છે. [[સ્કોટલેન્ડની જનરલ રજિસ્ટર ઓફિસ|જનરલ રજિસ્ટર ઓફિસ ફોર સ્કટલેન્ડ]] અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ આંકડાશાસ્ત્ર અને સંશોધન એજન્સી|નોર્ધન આયર્લેન્ડ સ્ટેટિસ્ટિક્સ એન્ડ રિસર્ચ એજન્સી]] બન્ને પોતપોતાના દેશોમાં વતી ગણતરી માટે જવાબદાર છે. <ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|title=Census|publisher=www.ons.gov.uk|dateformat=dmy|access-date=11 October 2008|archive-date=1 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201132440/http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|url-status=dead}}</ref> === વસતી === તાજેતરની [[યુનાઇટેડ કિંગડમ વસતી 2001|2001માં વસતી]]અનુસાર, યુનાઇટેડ કિંગડમની કુલ વસતી 58,789,194, હતી જે [[યુરોપિય મંડળ|યુરોપીય સંઘ]]માં ત્રીજા ક્રમની સૌથી મોટી છે,અને [[કોમનવેલ્થ ઓફ નેશન્સ|કોમનવેલ્થ]]માં પાંચમા ક્રમની સૌથી મોટી અને વિશ્વમાં સૌથી મોટી વસતીમાં 21માં ક્રમે આવે છે. 2007ના મધ્યમાં એવું મનાતું હતું કે વસતી વધીને 60,975,000થઇ છે.<ref name="Population2007">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|title=Population estimates: UK population grows to 60,975,000|date=21 August 2008|publisher=Office for National Statistics|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20021202165044/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|archive-date=2 December 2002}}</ref> પ્રવર્તમાન વસતી વધારો કુલ[[કાયમી વસવાટ|ઇમીગ્રેશન]]ને કારણે છે, પરંતુ વધતો જતો [[ફલદ્રુપતા દરને આધારે દેશો અને પ્રદેશોની યાદી|જન્મ દર]]અને વધી રહેલી આવરદાએ પણ તેમાં ફાળો આપ્યો છે. <ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/business/2006/aug/25/immigrationasylumandrefugees.asylum |title=Rising birth rate, longevity and migrants push population to more than 60&nbsp;million |publisher=The Guardian |date=25 August 2006|dateformat = dmy|access-date=25 August 2006}}</ref>૨૦૦૭ મધ્યની વસતી એવું પણ દર્શાવે છે કે સૌપ્રથમ વાર યુકે ૧૬ વર્ષથી નીચેની વયના બાળકોને બદલે વધુ નિવૃત્ત લોકોનું ઘર બની ગયું છે. <ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/22/population.socialtrends|title=Ageing Britain: Pensioners outnumber under-16s for first time|last=Travis|first=Alan|date=22 August 2008|work=The Guardian|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008}}</ref> ઇંગ્લેંડની વસતી 2007ના મધ્યમાં 51.1 મિલીયન હોવાનું મનાતું હતું. <ref name="natpop">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|title=Population estimates: UK population approaches 61 million in 2007|date=21 August 2007|publisher=Office for National Statistics|format=PDF|accessdaymonth=28 August|accessyear= 2008|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080821110543/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|archive-date=21 August 2008}}</ref> વિશ્વમાં આ દેશ સૌથી વસતી ગીચતા ધરાવતો દેશ છે જેમાં 2003ના મધ્યમાં દર ચોરસ કિલોમીટરે ૩૮૩ લોકો રહેતા હતા,<ref name="2003density">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=760|title=Population: UK population grows to 59.6 million|date=28 January 2005|publisher=Office for National Statistics|accessdaymonth = 20 August|accessyear=2008}}</ref>જેમાં ખાસ કરીને લંડન અને દક્ષિણ પૂર્વમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. 2007ના મધ્યના અંદાજ અનુસાર સ્કોટલેન્ડની વસતી ૫.૧ મિલીયન હોવાનું મનાતું હતું, વોલ્સની ૩ મિલીયન અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડની ૧.૮ મિલીયન હોવાનું મનાતુ હતું. <ref name="natpop"/>જે ઇંગ્લેંગડની તુલનામાં ઓછી વસતી ગીચતા ધરાવે છે. ઇંગ્લેડની તુલનામાં {{convert|383|PD/km2|PD/sqmi}}, અગાઉના વર્ષના સમાન ગાળાના આંકડાઓ{{convert|142|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}} વોલ્સ {{convert|125|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ માટે અને {{convert|65|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}} સ્કોટલેન્ડ માટે 2003ના મધ્યમાં અત્યંત નાના હતા. <ref name="2003density"/> 2007માં, આખા યુકેમાં સરેરાશ [[કુલ ફળદ્રુપતા દર#પુરવણી દરો|કુલ જન્મદર]] (ટીએફઆર) સ્ત્રીદીઠ ૧.૯૦ બાળકોનો હતો. <ref name="Fertility2007">{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?ID=951|title=Fertility: Rise in UK fertility continues|publisher=Office for National Statistics|date=21 August 2008|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008}}</ref> એવું મનાય છે કે 2008માં [[ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સ|ઇંગ્લેંડ અન વોલ્સ]]નો જન્મદર વધીને સ્ત્રીદીઠ 1.95નો થઇ ગયો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1185465/Baby-boom-Nearly-quarter-babies-born-mothers-outside-UK-birth-rate-hits-time-high.html|title=Baby boom: Nearly quarter of babies are born to mothers from outside the UK as birth rate hits all-time high|date=22 May 2009|access-date=21 May 2009}}</ref>કેમ કે 709,000 બાળકો તે વર્ષે જન્મ્યા હતા જે ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાનમાં વિદેશી માતાની કૂખે જન્મદર સ્ત્રી દીઠ 2.2 બાળકોનો હતો, જ્યારે બ્રિટીશમાં જન્મેલ માતાનો જન્મદર સરેરાશ 1.6 બાળકનો રહ્યો હતો. વધી રહેલો જન્મ દર પ્રવર્તમાન વસતી વૃદ્ધિમાં ફાળો આપી રહ્યો છે, ત્યારે 1964માં બાળક જન્મ દર ્ત્રીદીઠ ૨.૯૫ બાળકોના સ્તેર રહ્યો હતો<ref name="Fertility2007"/>જે રિપ્લેસમેન્ટ દર 2.1 કરતા નીચો છે, પરંતુ 2001ના રેકોર્ડ નીચા દર 1.63 કરતા વધુ છે. <ref name="Fertility2007"/> સ્કોટલેન્ડમાં સૌથી નીચો જન્મ દર સ્ત્રીદીઠ 1.73 બાળકોનો અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં સૌથી વધુ 2.02 બાળકોનો રહ્યો હતો. === કાયમી વસવાટ (ઇમીગ્રેશન) === અન્ય કેટલાક યુરોપીય દેશોની વિરુદ્ધમાં ઇમીગ્રેશન વસતી વધારામાં ફાળો આપી રહ્યું છે,<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do બ્રિટીશ સિવાયની માતાઓના કાયમી વસવાટ અને તેમણે આપેલા જન્મ બ્રિટીશ વસતીને વિક્રમી મથાળે પહોંચાડી છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072321/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do |date=2008-12-10 }}, આ લંડન છે, ૨૨ ઓગસ્ટ 2008</ref>જે ૧૯૯૧ અને 2001ની વચ્ચે વસતી વધારા માટે અર્ધો અડધ જેટલું જવાબદાર છે. [[યુરોપિય મંડળ|યુરોરીયન સંઘ]]ના નાગરિકોને રહેવાનો અને સભ્ય રાજયમાં કામ કરવાનો અધિકાર છે<ref>[http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm યૂનિયન નાગરિક અને તેમના પરિવારનો સભ્ય રાજ્યોમાં મુક્ત પણે ફરવાનો અને નિવાસ કરવાનો હક્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204054324/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm |date=2012-02-04 }} યુરોપ.ઇયુ, 6 નવેમ્બર 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન કરાયેલું</ref> અને છ ઇમીગ્રન્ટમાંથી એક [[પૂર્વીય યુરોપ|પૂર્વ યુરોપ]]હતો આ એ દેશો છે જે 2004માં ઇયુમાં જોડાયા હતા, જેમાં મોટા ભાગના લોકો [[નવું કોમનવેલ્થ|ન્યૂ કોમનવેલ્શ]]દેશોમાંથી આવતા હતા. <ref> {{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1569400/Emigration-soars-as-Britons-desert-the-UK.html |title=Emigration soars as Britons desert the UK}} </ref> સંક્રતિ વ્યવસ્થાઓ રોમન્સ અને બલ્ગેરીયન્સને લાગે વળગે છે જેમના દેશો જાન્યુઆરી 2007માં ઇયુમાં જોડાયા હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2007/sep/23/immigration.eu|title=Home Office shuts the door on Bulgaria and Romania|last=Doward|first=Jamie|coauthors=Temko, Ned|date=2007-09-23|work=The Observer|page=2|access-date=2008-08-23}}</ref> સત્તાવાર આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ૨,૩ મિલીયન કુલ માઇગ્રન્ટ (સ્થળાંતર થયેલા)<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1023512/Third-World-migrants-2-3m-population-boom.html અમારી ૨.૩એમ વસતી પાછળ ત્રીજા વિશ્વનું સ્થળાંતર કારણભૂત છે], ડેઇલી મેઇલ, 3 જૂન 2008</ref>લોકો 1997થી બ્રિટન જતા રહ્યા હતા,<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour's+U-turn/article.do ટોરીઝ કાયમી વસવાટના આકરા નિયંત્રણ માટે કહે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021051705/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour%27s+U-turn/article.do |date=2008-10-21 }}, આ લંડન છે, 20 ઓક્ટોબર 2008</ref>તેમાંના 84% યુરોપની બહારના હતા,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html કાયમી વસવાટ: ફિલ વૂલાસ સતત નિષ્ફળતાઓ માટે લેબરને જવાબદાર માને છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523205821/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html |date=2010-05-23 }}, ટેલિગ્રાફ, 21 ઓક્ટોબર 2008</ref>અને વધુ 7મિલીયન લોકો 2031સુધીમાં જશે તેવું મનાય છે,<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7602526.stm માઇગ્રન્ટ નિયંત્રણ યોજનાને ફગાવતા પ્રધાન], બીબીસી સમાચાર, 8 સપ્ટેમ્બર 2008</ref>જોકે આ આંકડાઓ વિવાદાસ્પદ છે. <ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |title=Immigration 'far higher' than figures say |publisher=The Telegraph |date=2007-01-05 |access-date=2007-04-20 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529014735/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |url-status=dead }}</ref> છેલ્લા સત્તાવાર આંકડાઓ દર્શાવે છે કે 2007માં યુકેમાં કુલ ઇમીગ્રેશન આંક 237,000હતો જે, પાછલા વર્ષના 191,000 કરતા વધુ છે. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7737134.stm યુકેનમાં કુલ સ્થળાંતરીત લોકોની સંખ્યા 237,૦૦૦ સુધી] બીબીસી સમાચાર, 19 નવેમ્બર, 2008</ref> યુકેમાં વિદેશી જન્મેલા લોકોનું પ્રમાણ અન્ય યુરોપીયન દેશોની તુલનામાં થોડું નીચે છે,<ref>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=402 |title=Europe: Population and Migration in 2005 |author=Rainer Muenz |publisher=Migration Policy Institute |month=June | year=2006 |access-date = 2007-04-02}}</ref>જ્યારે ખરેખર આંક આગામી બે દાયકામાં કદાચ બમણો થઇને ૯.1મિલીયનથી વધુના આંકે સ્પર્શી જશે. <ref name="immigrants">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1577120/Britain-to-have-'9.1m-immigrants-by-2030'.html|title=Britain to have '9.1&nbsp;m immigrants by 2030'|publisher=Daily Telegraph|access-date=2009-10-05|archive-date=2008-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601163417/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1577120/Britain-to-have-%279.1m-immigrants-by-2030%27.html|url-status=dead}}</ref> તેજ સમયે ઇમીગ્રેશનને કારણે ઓછામાં ઓછા 5.5&nbsp;મિલીયન બ્રિટીશમાં જન્મેલા લોકો વિદેશમાં રહે છે,<ref name="BritsAbroad">{{cite web |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |author=Dhananjayan Sriskandarajah and Catherine Drew |publisher=Institute for Public Policy Research |date=2006-12-11 |access-date=2007-01-20 |archive-date=2007-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |title=Brits Abroad |publisher=BBC News |access-date = 2007-04-20}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |publisher=BBC|date=2006-12-11 |access-date = 2007-04-20}}</ref>જેમાં ટોચના ત્રણ સ્થળો જેમ કે [[ઓસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલીયા]], [[સ્પેઇન]], અને [[અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]નો સમાવેશ થાય છે. <ref name="BritsAbroad"/> [[ચિત્ર:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.5|left|જન્મના દેશ દ્વારા વિદેશમાં જન્મેલી વસતી ]] [[ચિત્ર:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.5|left|વિદેશમાં વસતો બ્રિટીશ નાગરિક ]] 2006માં ૧૪૯,૦૩૫ બ્રીટશ નાગરિકત્વ માટેની હતી, જે ૨૦૦૫ કરતા ૩૨ ટકા ઓછી છે. 2006માં જેટલા લકોને નાગરિકત્વ અપાયું તેનો આંક 154,૦૯૫ હતો, જે 2005ની તુલનામાં 5% ઓછો છે. સૌથી વધુ જૂથોને બ્રિટીશ નાગરિકત્વ અપાયું હતું તેમાં [[ભારત]], [[પાકિસ્તાન]], [[સોમાલિયા|સોમાલીયા]] અને [[ફિલીપીન્સ]]ના લોકોનો માવેશ થાય છે. <ref>જોહ્ન ફ્રીલવ મેનસાહ, [http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/hosb0807.pdf વ્યક્તિઓને બ્રિટીશ નાગરિકત્વ અપાયું યુનાઇટેડ કિંગડમ, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070620072431/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/hosb0807.pdf |date=2007-06-20 }}, હોમ ઓફિસ સ્ટેટિસ્ટિકલ બુલેટીન 08/07, ૨૨ મે 2007, 21 સપ્મેમ્બર 2007ના રોજ મૂલ્યાંકન</ref> 21.9% કુલ બાળખો ઇંગ્લેડ અને વોલ્સમાં 2006માં જન્મ્યા હતા, જેમની માતાઓ યુકેની બહારની હતી(669,601માંથી 146,956), એમ 2007માં પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવેલી સત્તાવાર સ્ટેટિસ્ટિક્સ યાદીમાં જણાવ્યુ્ હતું. <ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=369 ૨૬ વર્ષોમાં સૌથી વધુ પ્રજનન દર]નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ , 13 એપ્રિલ 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન</ref> ઓગસ્ટ 2007માં પ્રકાશિત થયેલા આંકડાઓ એવો નિર્દેશ આપે છે કે 682,940&nbsp;લોકોએ [[કામદાર નોંધણી યોજના|વર્કર રજિસ્ટ્રેશન સ્કીમ]] (મધ્ય અને પૂર્વીય યુરોપીયન રાજ્યો કે જે ઇયુમાં 2004માં જોડાયા હતા)માં ૧ મે ૨૦૦૪ અને ૩૦ જૂન 2007ની વચ્ચે અરજી કરી હતી, જેમાંથી 656,395 ને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. <ref>{{cite web|publisher=UK Border Agency, Department for Work and Pensions, HM Revenue & Customs and Communities and Local Government|url=http://www.ind.homeoffice.gov.uk/sitecontent/documents/aboutus/reports/accession_monitoring_report/report16/may04jun08.pdf?view=Binary|title=Accession Monitoring Report: May 2004-June 2008|access-date=2007-08-26|archive-date=2008-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023085803/http://www.ind.homeoffice.gov.uk/sitecontent/documents/aboutus/reports/accession_monitoring_report/report16/may04jun08.pdf?view=Binary|url-status=dead}}</ref> સ્વ-રોજગાર કામદારો અને લોકો કે જે કામ કરતા નથી (વિદ્યાર્થીઓ સહિત)તેમને આ યોજના હેઠળ નોંધણી કરાવવાની જરૂર નથી, તેથી આ આંકડાઓ ઇમીગ્રેશન પ્રવાહ પર નીચલી મર્યાદા સુચવે છે. આ આંકડાઓ એવું દર્શાવતા નથી કે કેટલા ઇમીગ્રન્ટસ ઘરે પરત ફર્યા છે, પરંતુ ૩૦ જૂન 2007ના રોજ પૂરા થતાં ૧૨ મહિનામાં અરજી કરનારાઓમાંથી 56% જેટલા લોકો વધુમાં વધુ ત્રણ મહિના સુધી રહેવાનું આયોજન કરતા હતા તેવું જાણવા મળ્યું છે, જેની સાથે નવા ઇયુ રાજ્યોમાંથી 2005માં કુલ માઇગ્રેશન આંક 64,000છે. <ref name="ONS"> {{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=1311 |title=International migration: Net inflow rose in 2004 |publisher=Office for National Statistics |date=15 December 2005 |dateformat = dmy|access-date=22 November 2006}} </ref>સંશોધન સુચવે છે કે આશરે ૧ મિલીયન લોકો નવા ઇયુથી સભ્ય રાજ્યોમાંથી યુકેમાં એપ્રિલ 2008માં જતા રહ્યા હતા, પરંતુ તેમાંના અર્ધા લોકો ક્યાં તો ઘરે પરત ફરી ગયા છે અથવા તો કોઇ ત્રીજા દશમા ચાલ્યા ગયા છે. <ref>{{cite web|url=http://www.ippr.org/members/download.asp?f=%2Fecomm%2Ffiles%2Ffloodgates%5For%5Fturnstiles%2Epdf|title=Floodgates or turnstiles? Post-EU enlargement migration flows to (and from) the UK|author=Naomi Pollard, Maria Latorre and Dhananjayan Sriskandarajah|publisher=Institute for Public Policy Research|date=2008-04-30|access-date=2008-04-30|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421131227/http://www.ippr.org/members/download.asp?f=%2Fecomm%2Ffiles%2Ffloodgates_or_turnstiles.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7372025.stm|title=Half EU migrants 'have left UK'|publisher=BBC News|date=2008-04-30|access-date = 2008-04-30}}</ref>યુકેમાં દર ચારમાથી એક [[પોલ્સ|પોલે(પોલેન્ડનો વતની)]]ત્યાં આજીવન રહેવાનું આયોજન કર્યું હતું એમ સર્વે જણાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-509042/One-Poles-Britain-plan-stay-life-says-survey.html|title=One in every four Poles in Britain plan to stay for life, says survey}}</ref> યુકેમાં [[2008ની આર્થિક કટોકટી]]અને [[પોલેન્ડ]]માં વૃદ્ધિ પામતા જતા અર્થતંત્રએ [[પોલ્સ]]થી લઇને યુકેમાં માઇગ્રન્ટ થતા લોકો માટે આર્થિક પ્રોત્સાહનોમાં ઘટાડો કર્યો હતો. <ref>[http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home:+Poles+hit+by+UK's+economic+downturn/article.do ઘરે જવા માટે પેકિંગ: યુકેની આર્થિક પીછેહઠથી અસર પામેલા પોલેન્ડના નિવાસીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023063415/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home%3A+Poles+hit+by+UK%27s+economic+downturn/article.do |date=2008-10-23 }}, આ લંડન છે, 20 ઓક્ટોબર 2008</ref> [[રાષ્ટ્રીય વીમો|નેશનલ ઇન્સ્યોરન્સ]] માહિતી સુચવે છે કે 2.5&nbsp;મિલીયન વિદેશી કામદારો કામ માટે યુકેમાં ચાલ્યા ગયા હતા(જે લોકો ઓઠા સમય માયે જાય છે તેમના સહિત), જેમાં મોટા ભાગના લોકો ૨૦૦૨ અને 2007ની મધ્યમાં ઇયુ દેશોના હતા. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6913296.stm|title=UK gets 2.5&nbsp;m new foreign workers|date=24 July 2007}}</ref>યુકેની સરકાર હાલમાં [[યુરોપીયન આર્થિક વિસ્તાર|યુરોપીયન ઇકોનોમિક એરિયા]]થી બહારના લોકો માટે[[પોઇન્ટસ આધારિત કાયમી વસવાટની પદ્ધતિ (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|પોઇન્ટસ આધારિત ઇમીગ્રેશન પદ્ધતિ]]અમલમાં લાવી રહી છે જે પ્રવર્તમાન યોજનાને બદલાવશે, જેમાં સ્કોટ્ટીશ સરકારના[[નવેસરની પ્રતિભા પ્રયત્ન|ફ્રેશ ટેલેન્ટ ઇનીશિયેટિવ]]નો પણ સમાવેશ થાય છે. === એથનિક જૂથો === યુકેની આજના દિવસની વસતી [[બ્રિટીશ ટાપુઓનો ઉત્પત્તિ ઇતિહાસ|વિવિઝ એથનિક સ્ટોક્સથી ઉતરતી]], જેમાં મુખ્યત્વે [[પિક્ટીશ|પ્રિ-સેલ્ટીક]], [[સેલ્ટસ|સેલ્ટીક]], [[રોમન નાગરિક|રોમન]], [[એન્ગ્લો સેક્સન|એંગ્લો-સેક્સોન]] અને [[નોર્મન્સ|નોર્મન]]નો સમાવેશ થાય છે. 1945થી [[આફ્રિકા]], [[કેરિબિયન|કેરિબીયન]] અને [[દક્ષિણ એશિયા]]માંથી થયેલા નોંધપાત્ર ઇમીગ્રેશનને [[બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય]]દ્વારા રચવામાં આવેલા કાનૂનનુ રક્ષણ છે. Migration from new EU member states in [[મધ્ય યુરોપ|મધ્ય]]અને [[પૂર્વીય યુરોપ|પૂર્વ યુરોપ]]માં 2004થી નવા ઇયુ સભ્ય રાજ્યોમાથી થયેલું માઇગ્રેશન આ વસતી જૂથોની વૃદ્ધિમાં પરિણમ્યુ છે, પરંતુ ૨૦૦૮ અનુસાર આ વલણ વિપરીત બન્યુ છે અને આમાંના મોટા ભાગના માઇગ્રન્ટ ઘરે પરત ફરી રહ્યા છે, જેના કારણે આ જૂથોનું કદ અજાણ રહ્યું છે. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7374683.stm 'પોલેન્ડ પાછા વળવા માટે મે યુકે શા માટે છોડી દીધું'], બીબીસી સમાચાર</ref> [[યુનાઇટેડ કિંગડમ વસતી 2001|2001]]અનુસાર, વસતીના 92.1% તેમની જાતને ગોરા તરીકે ઓલખી કાઢી હતી, જેના લીધે યુકેની વસતીના 7.9%<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176 |title=Ethnicity: 7.9% from a non-White ethnic group |publisher=Office for National Statistics |date=2004-06-24 |access-date = 2007-04-02|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090909132851/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176|archive-date=2009-09-09}}</ref>લોકોએ મિશ્ર જાતિ અથવા તો [[લઘુમતિ જૂથ|એથનિક લઘુમતી]] તરીકે ઓળખાવી હતી. {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;font-size:100%" |- ! width="200px"| [[એથનિક જૂથ]] ! [[વસતી]] ! કુલની % * |- | align="left"| [[વ્હાઇટ પોલ|શ્વેત]] | {{commas|54153898}} | 92.1% | align="left"| [[કાળી પ્રજા|કાળા]] | {{commas|1148738}} | 2.0% | align="left"| [[બહુવંશીય|મિશ્ર જાતિ]] | {{commas|677117}} | 1.2% | align="left"| [[હ્રિટીશ ભારતીય|ભારતીય]] | {{commas|1053411}} | 1.8% | align="left"| [[બ્રિટીશ પાકિસ્તાની|પાકિસ્તાની]] | {{commas|747285}} | 1.3% | align="left"| [[બ્રિટીશ બાંગ્લાદેશી|બાંગ્લાદશી]] | {{commas|283063}} | 0.5 | align="left"| અન્ય [[બ્રિટીશ એશિયન|એશિયન]] (ચાઇનીઝ સિવાયના) | {{commas|247644}} | 0.4% | align="left"| [[ચાઇનીઝ પ્રજા|ચીની]] | {{commas|247403}} | 0.4% | align="left"|અન્યઃ | {{commas|230615}} | 0.4% |- | colspan="4" align="left"| {{smaller|* Percentage of total UK population}} |} એથનિક વૈવિધ્યતા આખા યુકેમાં નોંધપાત્ર રીતે પથરાયેલી છે. લંડનની વસતીના 30.4% <ref>{{cite web|url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3&b=276743&c=London&d=13&e=13&g=325264&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1201351285750&enc=1&dsFamilyId=1812&bhcp=1|title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): London|publisher=Office for National Statistics|access-date=2008-04-23|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HAPQg?url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3|url-status=dead}}</ref> and [[લિસેસ્ટર|લિસેસ્ટરની]] 's<ref>{{cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276827&c=Leicester&d=13&e=13&g=394575&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1208962134759&enc=1&dsFamilyId=1812|title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): Leicester|publisher=Office for National Statistics|access-date=2008-04-23|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HctGd?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3|url-status=dead}}</ref>વસતીના 37.4% જૂન ૨૦૦૫ અનુસાર શ્વેત સિવાયના હોવાનું મનાતુ હતું, જ્યારે 5% કરતા ઓછી [[ઉત્તર પૂર્વ ઇંગ્લેંડ|ઉત્તર પૂર્વ ઇંગ્લેંડ /3}, વોલ્સ]] [[દક્ષમઇ પશ્ચિમ ઇંગ્લેંડ|દક્ષિણ પશ્ચિમ]]ની વસતી 2001ની વસતી ગણતરી અનુસાર એથનિક લઘુમતીઓની હતી. <ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/commentaries/ethnicity.asp|title=Census 2001 - Ethnicity and religion in England and Wales|publisher=Office for National Statistics|access-date=2008-04-23|archive-date=2012-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185133/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/index.html|url-status=dead}}</ref> 2007ના અનુસાર [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] ના ૨૨% અને [[સેકંડરી શાળા|સેકંડરીના]] ૧૭.૭% વિદ્યાર્થીઓ કે જે [[ઇંગ્લેંડ]]માં [[રાજ્યની શાળા|શાળામાં ભણતા હતા]]તે એથનિક લઘુમતી પરિવારોના હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/rsgateway/DB/SFR/s000744/UPDATEDSFR30_2007.pdf |title=Schools and Pupils in England |month=January |year=2007 |format=PDF |access-date=2008-10-17 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019014742/http://www.dcsf.gov.uk/rsgateway/DB/SFR/s000744/UPDATEDSFR30_2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |title=One fifth of children from ethnic minorities |publisher=The Daily Telegraph |author=Graeme Paton |date=2007-10-01 |access-date = 2008-03-28}}</ref> === ભાષાઓ === [[ચિત્ર:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|upright=1.5|એવા દેશો કે જ્યાં ઇંગ્લીશ ભાષા વાસ્તવિક અથવા કાયદેસરની સત્તાવાર ભાષાનો દરજ્જો ધરાવે છે. ]] યુકે''[[વાસ્તવિક|કાયદેસરની]]'' કોઇ સત્તાવાર ભાષા ધરાવતું નથી પરંતુ મોટે ભાગે [[બોલાતી ભાષા]][[ઇંગ્લીશ ભાષા|ઇંગ્લીશ]]છે, [[પશ્ચિમ જર્મેટિક ભાષાઓ|પશ્ચિમની જર્મનીક ભાષા]] [[જૂની અંગ્રેજી ભાષા|જૂના ઇંગ્લીંશ]]કરતા ઉતરતી છે, જે [[જૂની નોર્વેની ભાષા|જૂની નર્સ]], [[નર્મન ભાષા|નોર્મન]] [[ફ્રેંચ ભાષા|ફ્રેંચ]] અને [[લેટિન]]પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ઋણ લીધું હતું. મોટે ભાગે બ્રિટીશ સામ્રાજ્યને કારણે, ઇંગ્લીશ ભાષા આશા વિશ્વમાં પથરાયેલી છે, અને [[આંતરરાષ્ટ્રીય ઇંગ્લીશ|કારોબારની આંતરરાષ્ટ્રીય ભાષા]] બની ગઇ છે તેમજ મોટા પ્રમાણમાં શીખાયેલી [[વિદેશી અથવા દ્વિતીય ભાષા તરીકે ઇંગ્લીંશ|દ્વિતીય ભાષા]] છે. <ref>{{cite web |url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |title=English-Language Dominance, Literature and Welfare |author=Jacques Melitz |publisher=Centre for Economic Policy Research |year=1999 |access-date=2006-05-26 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGyCeG9?url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |url-status=dead }}</ref> [[સ્કોટસ ભાષા|સ્કોટ્સ]],પ્રારંભના ઉત્તરીય [[મધ્ય ઇંગ્લીશ]]કરતા ઉતરતી ભાષા છે,જેને યુરોપીયન સ્તરે માન્યતા આપવામાં આવી છે <ref>{{cite web|url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |title=Eurolang - Language Data - Scots |publisher=Eurolang.net |date= |access-date=2008-11-02}}</ref> અને તે ફક્ત ઇંગ્લીશનો ઉચ્ચાર નથી.તદુપરાંત ચાર [[સેલ્ટીક (કેલ્ટ લોકોની) ભાષાઓ|સેલ્ટિક ભાષા]]ઓ યુકેમાં વપરાશમાં છે: [[વેલ્શ ભાષા|વેલ્શ]], [[આઇરિશ ગાલિક (ભાષા)|આઇરીશ ગાલિક]] (સામાન્ય રીતે ફક્ત [[આઇરીશ ભાષા|આઇરીશ]]તરીકે ઓળખાય છે), [[સ્કોટ્ટીશ ગાલિક]]અને [[કોર્નિશ ભાષા|કોર્નિશ]]. 2001માં વોલ્સની વસતીના પાંચ(21%)મા ભાગની વસતી કહેવાય છે કે તે વેલ્શ બોલી શકતી હતી,<ref>[http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&amp;Pos=6&amp;ColRank=1&amp;Rank=192 રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય માહિતી ઓનલાઇન] www.statistics.gov.ઉક પર ઉપલબ્ધ</ref>જે 1991ની વસતીના પ્રમાણમાં વધારો દર્શાવે છે (18%).<ref>{{cite web|format=PDF|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|title=Differences in estimates of Welsh Language Skills|access-date=2008-12-30|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722055520/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|archive-date=2004-07-22}}</ref> વધુમાં, એવું મનાય છે કે આશરે ૨૦૦,૦૦૦ વેલ્શ બોલનારાઓ ઇંગ્લેંડમાં રહે છે. <ref>[http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml વેલ્શ ટુડે પ્રો. પીટર વીન થોમસ દ્વારા] bbc.co.uk</ref> ઉત્તરીય આયાર્લેન્ડમાં 2001ની વસતી દર્શાવે છે કે 167,487 (10.4%) લોકોને કેટલુંક આઇરીશની જાણકારી હતી (જુઓ [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં આઇરીશ ભાષા]]), જે કેથોલિક/નેશનાલિસ્ટ વસતીમાં જ જોવા મળે છે. સ્કોટલેન્ડમાં 92,000 થી વધુ લોકો (વસતીના 2% કરતા ઓછા)પાસે કેટલીક ગાલિક ભાષા ક્ષમતા હતી, જેમાં [[એલિયન સિયર|એઇલીન સિયર]]રહેતા ૭૨ ટકા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html સ્કોટલેન્ડની વસતી 2001 - ગેલિકનો અહેવાલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |date=2013-05-22 }} gro-scotland.gov.uk, 15 ઓક્ટોબર 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન</ref> વેલ્શ અને સ્કોટ્ટીશ ગાલિક ભાષા વિશ્વમાં નાના જૂથો દ્વારા બોલવામાં આવે છે તેમજ કેટલાક [[કેનેડીયન ગાલિક|ગાલિક]] હજુ પણ [[નોવા સ્કોટીયા]] , [[કેનેડા]],અને [[પેટાગોનીયા]]માં વેલ્સ, [[આર્જેન્ટિના]]માં બોલવામાં આવે છે. આખા યુનાઇટેડ કિંગડમમાં, કેટલાક અંશે વિદ્યાર્થીઓ માટે બીજી ભાષામાં અભ્યાસ કરવો ફરજિયાત છે: ઇંગ્લેંડમાં ૧૪ વર્ષની ઉંમર સુધી,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/3983713.stm ફરજિયાત ભાષા શિક્ષણમાં ઘટાડો ] બીએનસી સમાચાર 4 નવેમ્બર, 2004</ref>અને સ્કોટલેન્ડમાં ૧૬ વર્ષની ઉંમર સુધી. [[ફ્રેંચ ભાષા|ફ્રેંચ]] અને[[જર્મન ભાષા|જર્મન]] ભાષાઓ ઇંગ્લેંડ અને સ્કોટલેન્ડમાં સામાન્ય રીતે શીખવવામાં આવતી બીજી ભાષા છે. વોલ્સમાં, દરેક ૧૬ વર્ષની ઉંમરના દરેક વિદ્યાર્થીઓને વેલ્શમાં અથવા બીજી ભાષા તરીકે વેલ્શમાં ભણાવવામાં આવે છે. <ref>[https://archive.is/20120530050454/www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml વોલ્સમાં માતાપિતા માટે શાળાનો દરવાજો] બીબીસી વોલ્સ, 11 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન</ref> === ધર્મ === [[યૂનિયન સંધિ|યુનિયનની સંધિ]]કે જે યુનાઇટેડ કિંગડમની રચનામાં પરિણમી હતી તે એ વાતની ખાતરી રાખે છે કે [[વિરોધીઓ|પ્રોટેસ્ટન્ટ (સુધારાવાદી સંપ્રદાયનો માણસ)]] અનુયાયી તેમજ [[ચર્ચ અને રાજ્યના ભાગલા|ચર્ચ અને રાજ્ય]] વચ્ચેની કડી હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે. પોતના ધર્મને વળગી રહેનાર તરીકે [[ક્રિસ્ટીનીટી|ખ્રિસ્તી]]એ મોટો ધર્મ છે, તેના પછી [[ઇસ્લામ]], [[હિન્દુત્વ]], [[શીખવાદ|શીખ]] અને ત્યાર બાદ[[યહૂદીવાદ|યહૂદી]]નો ક્રમ આવે છે. 2007નો [[ટિયરફંડ]] સર્વે <ref name="Tearfund_Survey">{{cite web |url=http://www.tearfund.org/webdocs/Website/News/Final%20churchgoing%20report.pdf |format=PDF |title=Tearfund Survey 2007 |access-date=2007-05-05 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318014531/http://www.tearfund.org/webdocs/Website/News/Final%20churchgoing%20report.pdf |url-status=dead }}</ref>જણાવે છે કે 53% લોકોએ પોતાની જાતને ખ્રિસ્તી તરીકે ઓળખાવી હતી, જે 2004ના બ્રિટીશ સોશિયલ એટ્ટીટ્ટીટ્યૂડ્ઝ સર્વે અનુસારનો હતો,<ref name="BSAS2004">{{Citation |publication-date = 2006-02-20 |year = 2004 |title = British Social Attitudes Survey |publisher = National Centre for Social Research |url = http://www.data-archive.ac.uk/findingData/snDescription.asp?sn=5329 |access-date = 2008-02-25 }}</ref> અને 2001ની વસતી ગણતરીમાં 71.6% લોકોએ જણાવ્યું હતું કે ખ્રિસ્તત્વ તેમનો ધર્મ હતો,<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=UK Census 2001 |access-date=2007-04-22}}</ref> (જોકે બાદમાં તેનો "સહેલા પ્રશ્ન"તરીકે ઉપયોગ થયો હતો.) આમ છતાં, ટિયરફંડ સર્વેએ દર્શાવ્યું હતું કે બ્રિટનમાં દશમાંથી એક વ્યક્તિએ સપ્તાહમાં ખરેખર મૂલાકાત લીધી હતી. <ref>[http://news.adventist.org/data/2007/1175717480/index.html.en. "બ્રિટીશ ચેરિટી, ટિયરફંડ દ્વારા ચાલુ સપ્તાહે જાહેર કરાયેલ સંશોધન, જે ચર્ચના આગેવાનોના વાંચનને ખરાબ બનાવે છે. ][http://news.adventist.org/data/2007/1175717480/index.html.en. બ્રિટીશ વસતીમાંથી ૫૩ ટકા લોકો પોતાની જાતને ખ્રિસ્તી ગણાવતા હોવા છતા યુનાઇટેડ કિંગડમમાં ૧૦માંથી એક વ્યક્તિ જ સાપ્તાહિક રીતે ચર્ચમાં હાજરી આપે છે."]</ref> તેમજ [[એથેઇઝમ|નાસ્તિક]] અને [[એગ્નોસ્ટીસિઝમ|અજ્ઞેયવાદી]]ઓની વસતી મોટી છે અને તેમાં વધારો થઇ રહ્યો છે. 2001ની વસતી ગણતરીમાં 9.1&nbsp;મિલીયન (યુકેની વસતીના ૧૫ ટકા)એ દાવો કર્યો હતો કે તેઓ[[નાસ્તિકવાદ|કોઇ ધર્મ]]ધરાવતા નથી, તેમજ વધુ ૪.3મિલીયન (યુકેની વસતીના ૭ ટકા)તેમની ક્યા ધર્મમાં રૂચિ છે તે દર્શાવતા નથી. <ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221054139/http://www.statistics.gov.uk/STATBASE/ssdataset.asp?vlnk=6590 ધર્મ: 2001 વસતી] રાષ્ટ્રીય આંકડાશાસ્ત્રની વેબસાઇટ.</ref>જે લોકો પોતાની જાતને કોઇ ચોક્કસ ધર્મના હોવાનું ઓળખાવે છે અને જે લોકો ખુલ્લેઆમ કહે છે કે તેઓ ભગવાનમાં મનાે છે તેમના વચ્ચે અસમાનતા છેઃ 2005માં હાથ ધરાયેલો [[યૂરોબેરોમીટર]]પોલ દર્શાવે છે કે 38 ટકા પ્રતિવાદીઓ માને છે કે ભગવાન છે, 40 ટકા લોકો માને છે કે એવું કોઇ અલૌકિક તત્વ છે અથવા જીવનસ્ત્રોત છે અને ૨૦ ટકા લોકોએ જણાવ્યું હતું કે કોઇક અલૌકિક તત્વ, ભગવાન અથવા જીવન સ્ત્રોત છે. <ref name="Eurobarometer">{{PDFlink|[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf Eurobarometer poll conducted in 2005]|1.64&nbsp;MB}}. પાન 9. યુરોપીયન કમિશન. ૭ ડિસેમ્બર 2006ના રોજ પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલું</ref> ==== ખ્રિસ્તી (ક્રિસ્ટીનીટી) ==== [[ચિત્ર:Westminster abbey west.jpg|thumb|બ્રિટીશ શાસકોના રાજ્યાભિષેક માટે વેસ્ટમિનીસ્ટર એબેનો ઉપયોગ થાય છે. ]] ક્રિસ્ટીનીટી એ [[ઇંગ્લેડમાં ધર્મ|ઇંગેલેડમાં મુખય ધર્મ]]છે, તેમજ [[ઇંગ્લેડના ચર્ચ|ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેડ]] ([[એંગ્લીકન|એન્ગીકન]]) [[સ્થાપિત ચર્ચ|એસ્ટાબ્લીશ્ડ ચર્ચ]]:<ref>[http://www.cofe.anglican.org/about/history/ ઇંગ્લેંડના ચર્ચનો ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |date=2010-02-21 }} ધી ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેંડ, 23 નવેમ્બર 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન</ref> ચર્ચ [[યુનાઇટેડ કિંગડમની સંસદ|યુકે સંસદ]]માં [[ઇશ્વરીય તત્વ|અધિકાર]] ધરાવે છે અને [[યુનાઇટેડ કિંગડમનો શાસક|બ્રિટીશ શાસક]]ચર્ચનો સભ્ય છે ([[યૂનિયન સંધિ|યુનિયન સંધિ]])તેમજ[[ઇંગ્લેડના ચર્ચનો વડો ગવર્નર|સુપ્રીમ ગવર્નર]]ના આર્ટિકલ ૨ હેઠળ જરૂરી). ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેંડ (ધાર્મિક વહીવટને લાગેવળગતા) [[ઇંગ્લેડના ચર્ચનો સામાન્ય પાદરી|જનરલ સાયનોડ]]મારફતે કાયદા ઘડવા અંગેનો અધિકાર ધરાવે છે, જેને સંસદના કાયદા દ્વારા પસાર કરી શકાય. [[ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સમાં કેથોલિક ચર્ચ|ઇંગ્લેંડ અન વોલ્સમાં આવેલો રોમન કેથોલિક ચર્ચ]] સૌથી મોટો બીજા ક્રમનો ક્રિશ્ચીયન ચર્ચ છે, જે મુખ્યત્વે ઇંગ્લેંડમાં આશરે પાંચ મિલીયન સભ્યો ધરાવે છે.<ref>[http://www.catholic-ew.org.uk/ccb/catholic_church/the_church_in_england_and_wales ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સમાં આવેલા ચર્ચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227121543/http://www.catholic-ew.org.uk/ccb/catholic_church/the_church_in_england_and_wales |date=2009-12-27 }} કેથોલિક-ew.org.uk, 27 નવેમ્બર 2008ના રોજ મૂલ્યાંકન</ref>તેમજ ઇંગ્લેંડમાં [[રૂઢ|રૂઢીગત]], [[બાઇબલનો ઉપદેશવાદ|ઇવાન્ગેલિકલ]] અને[[પેન્ટેકોસ્ટાલિઝમ|પેન્ટેકોસ્ટલ]] ચર્ચો, હાલમાં ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેંડ અને રોમન કેથોલિક બાદ ચર્ચમાં હાજરીની દ્રષ્ટિએ ત્રીજા ક્રમે આવે છે. <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article757934.ece 'ફ્રિંજ' ચર્ચ વીનીંગ ધ બીલીવર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814125609/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article757934.ece |date=2011-08-14 }} ટાઇમ્સઓનલાઇન, 19 ડિસેમ્બર 2006</ref> અન્ય મોટા ક્રિશ્ચિયન જૂથોમાં [[મેથોડિઝમ (ધાર્મિક સંપ્રદાય)|મેથોડિસ્ટ]] અને [[બપ્ટીસ્ટ|બેપ્ટીષ્ટ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[પ્રિસ્બેટેરિયન ધર્મસંઘ|પ્રિસ્બીટેરીયન]] [[સ્કોટલેન્ડનો ચર્ચ|ચર્ચ ઓફ સ્કોટલેન્ડ]] ([[કિર્ક|ધી કિર્ક]]તરીકે જાણીતો), [[રાષ્ટ્રીય ચર્ચ|નેશનલ ચર્ચ]] ઓફ સ્કોટલેન્ડ અને રાજ્યના અંકુશ હેઠળ નહી તેવી રીતે જાણીતો છે. બિર્ટીશ શાસક સામાન્ય સભ્ય છે અને તેણે કે તેણીએ રાજપ્રાપ્તિ સમયે ચર્ચની સલામતી રક્ષક તરીકેના સોગંદ લેવાની જરૂરિયાત છે. [[સ્કોટલેન્ડમાં રોમન કેથોલિઝમ|સ્કોટલેન્મડમાં આવેલો રોમન કેથોલિક ચર્ચ]]સ્કોટલેન્ડનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ છે, જે કુસ વસતીનો છઠ્ઠો ભાગ પ્રદર્શિત કરે છે. <ref>[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 2001વસતીમાં ધર્મનું પૃથ્થકરણ: સંક્ષિપ્ત અહેવાલ] scotland.gov.uk, 6 ડિસેમ્બર 2008મૂલ્યાંકન</ref> [[સ્કોટ્ટીશ એપિસ્કોપલ ચર્ચ]] ,કે જે એન્ગ્લિકોન કોમ્યુનિયનનો એક ભાગ છે, અને સ્કોટલેન્ડમાં 1690માં પ્રિસ્બીટેરીયનની સ્થાપનાની ઝાંખી પૂરાવે છે, જયારે તે ચર્ચ ઓફ સ્કોટલેન્ડથી છૂટું પડ્યું હતું અને તે ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેડનું ડોટર ચર્ચ નથી. ખાસ કરીને ઓગણીસમી સદીમાં ચર્ચ ઓફ સ્કોટલેન્ડમાં વધુ ભાગલા પડ્યા હતા, જે સ્ક્ટોલેન્ડમાં વિવિધ અન્ય પ્રિ્બીટેરિયન ચર્ચોના સર્જનમાં પરિણમ્યા હતા, જેમાં [[સ્કોટલેન્ડનો મફત ચર્ચ (૧૯૦૦-પછીનું )|ફ્રી ચર્ચ ઓફ સ્કોટલેન્ડ]]નો પણ સમાવેશ થાય છે. 1920માં [[વોલ્સમાં આવેલા ચર્ચ|વોલ્સમાં આવેલો ચર્ચ]] ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેડથી સ્વતત્ર થયો હતો અને '[[ચર્ચ સાથેનો સંબંધ તોડી નાખનારાઓ|બિનસ્થાપિત']]બન્યો હતો, પરંતુ તે [[એંગ્લીકન કોમ્યુનિયન|એન્ગ્લિકન કોમ્યુનિયન]]માં જ રહ્યો હતો. વોલ્સમાં મેથોડિઝમ અને અન્ય વધુ સ્વતંત્ર ચર્ચ પરંપરાગત રીતે મજબૂત છે. [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં ધર્મ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં ધાર્મિક જૂથો]] [[તમામ આયર્લેન્ડ|ઓલ આયર્લેન્ડ]] ધોરણે સંગઠિત થયેલા છે. પ્રોટેસ્ટન્ટસ અને એન્ગ્લિકનની બહુમતી હોવા છતાં,<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=980 ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં સમુદાયો] statistics.gov.uk, 29 ઓક્ટોબર 2008મૂલ્યાંકન</ref>[[આયર્લેન્ડમાં રોમન કેથોલિઝમ|રોમન કેથોલિક ચર્ચ ઓફ આયર્લેન્ડ]]સૌથી મોટો એકમાત્ર ચર્ચ છે. [[આયર્લેન્ડમાં પ્રિસ્બેટેરિયન ચર્ચ|આયર્લેન્ડમાં પ્રિસ્બીટેરિયન ચર્ચ]] , આસ્થાતંત્ર અને ઇતીહાસની દ્રષ્ટિએ ચર્ચ ઓફ સ્કોટલેન્ડ સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલું છે, જે [[આયર્લેન્ડનો ચર્ચ|ચર્ચ ઓફ આયર્લેન્ડ]] (એન્ગ્લિકન)કે જેનું 19મી સદીમાં વિસ્થાપન થયું હતુ તેના પછી બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું ચર્ચ છે. ==== અન્ય ધર્મ ==== [[ચિત્ર:ELM and LMC Angled View 1.jpg|thumb|પૂર્વ લંડનની મસ્જીદ, દેશનું સૌથી મોટું પ્રાર્થના કરવાનું ઇસ્લામિક સ્થળ.]] 2001ની વસતી ગણતરીમાં 1,536,015 જેટલા[[ઇંગ્લેંડમાં મુસ્લિમો|ઇંગ્લેંડમાં]] અને વોલ્સમાં મુસ્લિમો હતા,<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722150028/http://www.statistics.gov.uk/STATBASE/ssdataset.asp?vlnk=8288 કેએસ૦૭ ધર્મ: શહેરી વિસ્તારો માટેના અગત્યના આંકડાઓ, શહેરી વિસ્તારમાં વસતીના કદ દ્વારા પરિણામો] statistics.gov.uk, statistics.gov.uk, 29 ડિસેમ્બર 2008મૂલ્યાંકન</ref>જે કુલ વસતીનો 3% હિસ્સો ધરાવે છે. [[સ્કોટલેન્ડમાં ઇસ્લામ|સ્કોટલેન્ડમાં]] રહેલા 42,557 મુસ્લિમો કુલ વસતીના 0.84% હિસ્સો ધરાવે છે. <ref>[http://www.scotland.gov.uk/stats/bulletins/00398-02.asp ૨૦૦૧ વસતીમાં ધર્મનું પૃથ્થકરણ: સંક્ષિપ્ત અહેવાલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506102959/http://www.scotland.gov.uk/stats/bulletins/00398-02.asp |date=2008-05-06 }} scotland.gov.uk, 6 ડિસેમ્બર 2008મૂલ્યાંકન</ref> તેમજ વધુમાં ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં 1,943 મુસ્લિમો હતા. <ref>{{Cite web |url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/KeyStatistics/keystats.html |title=ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ વસતી ૨૦૦૧ અગત્યના આંકડાઓ |access-date=2009-10-05 |archive-date=2009-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122204353/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/KeyStatistics/keystats.html |url-status=dead }}</ref> મુસ્લિમોના સૌથી મોટા જૂથ[[બ્રિટીશ પાકિસ્તાની|પાકિસ્તાની]], [[બ્રિટીશ બાંગ્લાદેશી|બાંગ્લાદશી]]અને [[બ્રિટીશ ભારતીય|ભારતીય]]મૂળના છે. [[રાષ્ટ્ર્યી આંકડાશાસ્ત્રની ઓફિસ|ઓફિસ ફોર નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ]] ના અનુસાર 2008માં [[યુકેમાં મુસ્લિમો|યુકેમાં]] મુસ્લિમોની સંખ્યા 2,422,૦૦૦ હતી. <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5621482.ece મુસ્લીમ સમાજ 'અન્ય સમાજની તુલનામાં ૧૦ ગણી ઝડપથી વધતો સમાજ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121541/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5621482.ece |date=2010-05-25 }}, ધી ટાઇમ્સ, જાન્યુઆરી 30, 2009</ref> 1 મિલીયનથી વધુ લોકો[[ભારતીય ધર્મો|ભારતીય ધર્મ]]અનુસરે છે:જેમાં 560,000 હિન્દુઓ, 340,000 શીખો તેમજ આશરે 150,000 [[બુદ્ધ સંપ્રદાય|બુધ્ધ]]ધર્મ પાળનારાઓ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |title=Census 2001 - Profiles |access-date=2007-01-27 |publisher=Office for National Statistics |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717035415/http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |url-status=dead }}</ref> એક [[બિન રકારી સંસ્થા|બિન સરકારી સંસ્થા]]ના અંદાજ અનુસાર 800,000 જેટલા યુકેમાં હિન્દુઓ છે.<ref>{{cite web |url=http://hinduism.iskcon.com/tradition/1212.htm |title=Hinduism in Britain today |publisher=International Society for Krishna Consciousness |access-date=2007-04-22 |archive-date=2010-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217230639/http://hinduism.iskcon.com/tradition/1212.htm |url-status=dead }}</ref> [[લિસેસ્ટર]] વિશ્વમાં ભારત બહારના થોડા [[જૈન સંપ્રદાય|જૈન]] મંદિરો ધરાવે છે.<ref>[http://www.jaincentre.com/ ધી જૈન સેન્ટર, લિસેસ્ટર. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921091924/http://www.jaincentre.com/ |date=2010-09-21 }}[http://www.jaincentre.com/ યુકે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921091924/http://www.jaincentre.com/ |date=2010-09-21 }} jaincentre.com, 29 ઓક્ટોબર 2008મૂલ્યાંકન</ref>2001ની વસતી ગણતરી અનુસાર આશરે 270,000 જેટલા યહૂદીઓ[[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|બ્રિટન]]માં છે.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |title=Census 2001 - Profiles |access-date=2007-12-02 |publisher=Office for National Statistics |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717035415/http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |url-status=dead }}</ref> == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:City of London.jpg|thumb|લંડન એ યુરોપનું સૌથી મોટું નાણાંકીય કેન્દ્ર છે અને ન્યુ યોર્ક અને ટોક્યોની સાથે વિશ્વના ત્રણ મોટા નાણાંકીય કેન્દ્રોમાંનું એક છે.[321]]] યુકેનું અર્થતંત્ર [[સ્કોટલેન્ડનું અર્થતંત્ર|ઇંગ્લેંડ]], [[વોલ્સનું અર્થતંત્ર|વોલ્સ]] અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડનું અર્થતંત્ર|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]]ના અર્થતંત્રની તુલનામાં (કદ અનુસાર ઉતરતા ક્રમમાં) બનાવવામાં આવ્યું છે. [[બજાર]] [[વિનીમય દર|વિનિમય દર]]ને આધારે, યુનાઇટેડ કિંગડમ આજે વિશ્વમાં છઠ્ઠા ક્રમનું અને યુરોપમાં [[જર્મની]] અને [[ફ્રાંસ]] બાદ ત્રીજા ક્રમનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે.<ref name="GDP"/>યુનાઇટેડ કિંગડમમાં [[ઓદ્યોગિક ક્રાંતિ|ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ]] ની શરૂઆત પ્રારંભિક રીતે ભારે ઉદ્યોગો જેમ કે [[શિપબિલ્ડીંગ]], [[કોલ માઇનીંગ]], [[સ્ટીલ (પોલાદ)|સ્ટીલ]] ઉત્પાદન અને [[ટેક્સટાઈલ|કાપડઉદ્યોગ]]પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની સાથે થયો હતો. સામ્રાજ્યએ બ્રિટીશ પેદાશો માટે વિદેશી બજાર તૈયાર કર્યં હતું, જે યુકેને 19મી સદીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પ્રભુત્વ ધરાવવાની મંજૂરી આપતું હતું. જોકે, અન્ય રાષ્ટ્રોએ પણ ઔદ્યોગિકરણ પ્રાપ્ત કરતા, તેમજ અર્થતંત્રમાં બે વિશ્વ યુદ્ધ પછી પીછેહઠ થતાં યુનાઇટેડ કિંગડમે તેનો સ્પર્ધાત્મક ફાયદો ગુમાવવાનું શરૂ કર્યું હતું અને ભારે ભારે ઉદ્યોગોએ આખી 20મી સદીમાં પાછી પાની કરી હતી. ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અર્થતંત્રનો નોંધપાત્ર હિસ્સો રહ્યો છે, પરંતુ 2003માં કુલ રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનમાં તેનો હિસ્સો ફક્ત એક છઠ્ઠમાંશ જેટલો જ હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |title=TUC Manufacturing Conference |author=Patricia Hewitt |publisher=Department for Trade and Industry |date=2004-07-15 |access-date=2006-05-16 |archive-date=2007-06-03 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070603164510/http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |url-status=dead }}</ref> [[બ્રિટીશ મોટર ઉદ્યોગ]] આ ક્ષેત્રનો મહત્વનો ભાગ છે, તેમ છતાં [[એમજી રોવર ગ્રુપ|એમજી રોવર જૂથ]]પડી ભાંગતા અને મોટા ભાગના ુદ્યોગો વિદેશની માલિકીના હોવાથી તેના કદમાં ઘટાડો થયો હતો.સિવીલ અને એરક્રાફ્ટ ઉત્પાદન, વિશ્વમાં બીજા ક્રમના સૌથી મોટા [[બચાવ કોન્ટ્રેક્ટર|ડિફેન્સ કોન્ટ્રાક્ટર]] [[બીએઇ સિસ્ટમ્સ]],<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8086117.stm |title=Military spending sets new record |access-date=2009-06-08 |publisher=www.BBC.co.uk}}</ref>અને યુરોપીય ખંડની કંપની [[ઇએડીએસ]], [[એરબસ]]ના માલિક દ્વારા કરવામાં આવે છે. [[રોલ્સ રોયસી પીએલસી|રોલ્સ રોયસી]]વૈશ્વિક એરોસ્પેસ એન્જિન્સ બજારનો મહત્તમ હિસ્સો ધરાવે છે. યુકેમાં કેમિકલ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ મજબૂત છે, તેમજ વિશ્વની બીજા અને છઠ્ઠા ક્રમની ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ અનુક્રમે ([[ગ્લેક્સોસ્મિથક્લાઇન]] અને [[એસ્ટ્રાઝેનેકા]],<ref>{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/sectors/biotech/pharmaceutical/page10219.html |title=The Pharmaceutical sector in the UK |access-date=2007-02-27 |publisher=Department of Trade and Industry |archive-date=2007-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205141427/http://www.dti.gov.uk/sectors/biotech/pharmaceutical/page10219.html |url-status=dead }}</ref>યુકેની છે. યુકેનું [[અર્થતંત્રનું ત્રીજું ક્ષેત્ર|સર્વિસ ક્ષેત્ર]]નો નોંધપાત્ર રીતે વિકાસ થયો છે અને હાલમાં જીડીપીમાં આશરે 73% નો હિસ્સો ધરાવે છે.<ref>{{cite web |date=2006-04-26 |url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/Product.asp?vlnk=9333 |title=Index of Services (experimental) |publisher=Office for National Statistics |access-date=2006-05-24}}</ref> સર્વિસ ક્ષેત્ર પર [[નાણાંકીય સેવાઓ|નાણાંકીય સેવા]] નુ્, ખાસ કરીને બેન્કિંગ અને વીમા ક્ષેત્રની પ્રભુત્વ છે. લંડન [[લંડન સ્ટોક એક્સચેંજ]]હોવાની સાથે વિશ્વનું સૌથી મોટું નાણાંકીય કેન્દ્ર છે, તેમજ [[લંડન ઇન્ટરનેશનલ ફાયનાન્સિયલ એન્જ ઓપ્શન્સ એક્સચેંજ|લંડન ઇન્ટરનેશનલ ફાયનાન્સિયલ ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ એક્સચેંજ]] , અને [[લ્લોયડ્ઝ ઓફ લંડન|લ્લોયડઝ ઓફ લંડન]] વીમા બજાર એ તમામ [[લંડનનું શહેર|લંડન શહેર]]માં આવેલા છે. [[આંતરરાષ્ટ્રીય કારોબાર]] અને વાણિજ્ય માટે લંડન મોટું કેન્દ્ર છે અને [[વૈશ્વિક અર્થતંત્ર]]([[ન્યૂયોર્ક શહેર|ન્યુ યોર્ક શહેર]] અને [[ટોક્યો]]સહિત )માટે ત્રણ કમાન્ડ સેન્ટરોનું અગ્રણી છે..<ref>{{cite book|author=[[Saskia Sassen|Sassen, Saskia]]|title=The Global City: New York, London, Tokyo|year=2001|publisher=Princeton University Press|edition=2nd}}</ref> વિશ્વમાં આવેલી વિદેશી બેન્કોની શાખા પર ભારે પ્રભુત્વ ધરાવે છે. ભૂતકાળના દાયકાઓમાં લંડનમાં રાઇવલ નાણાંકીય કેન્દ્રનો [[લંડન ડોકલેન્ડ્ઝ|ડોકલેન્ડઝ]] વિસ્તારમાં, વિશ્વની સૌથી મોટી બેન્ક [[એચએબીસી|એચએસબીસી]], <ref>[http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html "ખાસ અહેવાલ - ધી ગ્લોબલ 2000,"] ''ફોર્બસ'' , એપ્રિલ 2, 2008.</ref><ref>[http://www.hsbc.com/1/2/newsroom/news/news-archive-2008/hsbc-tops-forbes-2000-list-of-world-s-largest-companies "ફોર્બસની યાદીમાં વિશ્વની સૌથી મોટી કંપનીઓમાં એચએસબીસી ટોચના સ્થાને,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113200650/http://www.hsbc.com/1/2/newsroom/news/news-archive-2008/hsbc-tops-forbes-2000-list-of-world-s-largest-companies |date=2013-01-13 }} એચએસબીસી વેબસાઇટ, 4 એપ્રિલ 2008</ref> અને [[બારક્લેઝ પીએલસી|બર્કલેઝ બેન્ક]]સાથે વિકાસ થયો છે, જેમણે પોતાની મુખ્ય ઓફિસ ત્યાં પુનઃખસેડી હતી. જે મુખ્તવે યુકેની ન હોય તેવી અસંખ્ય બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓએ તેમના યુરોપીયન અથવા વિશ્વમાં અન્ય સ્થળ તરીકે લંડનમાં ઓફિસ રાખવાનું પસંદ કર્યું છે. તેનું ઉદાહરણ છ અમેરિકન નાણાંકીય કંપની [[સિટીગ્રુપ]]. સ્કોટ્ટીશ રાજધાની એડિનબર્ગ [[યુરોપ]]ના અનેક મોટા નાણાંકીય કેન્દ્રોમાંનું એક ધરાવે છે <ref>{{cite web |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo030430/halltext/30430h05.htm#30430h05_spnew0|title=Financial Services Industry |first=Mark |last=Lazarowicz (Labour MP) |date=2003-04-30|publisher=United Kingdom Parliament |access-date=2008-10-17}}</ref> અને [[રોયલ બેન્ક ઓફ સ્કોટલેન્ડ ગ્રુપ|રોયલ બેન્ક ઓફ સ્ટોટલેન્ડ ગ્રુપ]]વિશ્વની અનેક મોટી બેન્કોમાંની એકનું વડુમથક ધરાવે છે. [[ચિત્ર:Oil platform in the North SeaPros.jpg|thumb|ઉત્તરીય સમુદ્રી ઓઇલ અને ગેસ પુરવઠો મોટા ભાગના યુકેની ઉર્જા જરૂરિયાત છે.]] [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં પ્રવાસન|પ્રવાસન]] બ્રિટીશ અર્થતંત્ર માટે અત્યંત અગત્યનું છે. 2004માં 27મિલીયનથી વધુ પ્રવાસીઓ આવતા, યુનાઇટેડ કિંગડમ વિશ્વમાં છઠ્ઠા ક્રમનું સૌથી મોટું પ્રવાસી સ્થળ બની ગયું છે. <ref>{{PDFlink|[http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf International Tourism Receipts]|1.10&nbsp;MB}}. યુએનડબ્લ્યુટીઓ ટૂરીઝમ હાઇલાઇટ્સ, આવૃત્તિ 2005 પાન 12. વર્લ્ડ ટૂરીઝમ ઓર્ગેનાઇઝેશ.24 મે 2006ના રોજ પ્રાપ્ત કરાયેલું</ref> નોંધપાત્ર માર્જિન સાથે લંડન એવું શહેર છે જ્યાં વિશ્વના મોટા ભાગના પ્રવાસીઓએ મૂલાકાત લીધી હતી જેમાં 2006માં 15.6 મિલીયન પ્રવાસીઓ લંડન આવ્યા હતા, જે બેંગકોકની તુલનામાં બીજા ક્રમનું મોટું સ્થળ છે (બેંગકોકમાં 10.4 મિલીયન મૂલાકાતીઓ) and ત્રીજા ક્રમે પેરિસ (9.7 મિલીયન)આવે છે.<ref>{{cite news|url=http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way|title=Top 150 city destinations: London leads the way|first=Caroline|last=Bremner|publisher=Euromonitor International|date=2007-10-11|access-date=2008-08-28|archive-date=2010-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209063157/http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way|url-status=dead}}</ref>[[સર્જનાત્મક ઉદ્યોગો]]નો 2005માં જીવીએના 7% હતો અને સરારેશ વાર્ષિક 6% ના દરે ૧૯૯૭ અને 2005ની મધ્યમાં તેમાં વૃદ્ધિ થઇ હતી. <ref>{{cite web |date=2007-03-09 |url=http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |title=From the Margins to the Mainstream - Government unveils new action plan for the creative industries |publisher=DCMS |access-date=2007-03-09 |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204131529/http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |url-status=dead }}</ref> યુનાઇટેડ કિંગડમનું કૃષિ ક્ષેત્ર દેશની જીડીપીમાં ફક્ત ૦.૯ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. યુકે પાસે [[કોલસો|કોલસા]]ની નાની અનામત છે, જે હજુ સુધી નોંધપાત્ર સ્તરે છે, તેમજ <ref>{{cite web |date=2006-11-30 |url=http://europe.theoildrum.com/story/2006/11/19/135819/75 |title=The architecture of UK offshore oil production in relation to future production models |publisher=The Oil Drum |access-date=2008-08-27}}</ref> [[કુદરતી ગેસ|નેચરલ ગેસ]] અને [[ઓઇલ અનામત]]માં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઇ રહ્યો છે. 400 મિલીયન ટનથી વધુ પ્રૂવન કોલની અનામતો યુકેમાં ઓળખી કાઢવામાં આવી છે. <ref name="Coal 1">{{cite web|title=Coal Around the World|author=UK Coal|url=http://www.ukcoal.com/coal-around-the-world|access-date=2008-09-23|publisher=UK Coal|year=2007|work=UK Coal website|archive-date=2008-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013045749/http://www.ukcoal.com/coal-around-the-world|url-status=dead}}</ref>2004માં કુલ યુકેનો કોલ વપરાશ (આયાતો સહિત)61 મિલીયન ટનના સ્તરે હતો,<ref name="BERR 1">{{cite web|title=Chapter 2: Long term trends Solid fuels and derived gases|author=UK Coal|url=http://www.berr.gov.uk/files/file19261.pdf|access-date=2008-09-23|publisher=Department for Business Enterprise & Regulatory Reform|format=PDF|year=2008|work=BERR website|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923193134/http://www.berr.gov.uk/files/file19261.pdf|url-status=dead}}</ref> જે યુકેને ૬.૫ વર્ષો માટે કોલની બાબતમાં સ્વનિર્ભર બનાવે છે, તેમ છતાં કોલસો કાઢવાનો સમય હજુ ૨૦ વર્ષ જેટલો લાગશે. <ref name="Coal 1"/> [[કોલસો#ઇંધણ તરીકે કોલસો|કોલસા આધારિત]]ના વિકલ્પ રૂપે [[વીજ ઉત્પાદન]] [[અંડરગ્રાઉન્ડ કોલ ગેસિફિકેશન|અંડરગ્રાઉન્ડ કોલ ગેસિફિકેશન(યુસીજી)છે.]] . યુજીસીમાં ઇન્જેક્ટીંગ સ્ટીમ અને ઓક્સીજન ડાઉન બોરહોલનો સમાવેશ થાય છે, જે કોલસામાંથી ગેસ ઉત્પન્ન કરે છે અને તેનું મિક્ચર સરફેસ પર નાખે છે-આમ કોલસાનો દુરુપયોગ કરવાની અત્યંત નીચી કાર્બન પદ્ધતિ છે. ઓળખી કઢાયેલા ઓનશોર વિસ્તારો કે જેમાં યુજીસીનો 7 અબજ અને 16 અબજ ટનનો જથ્થો હોવાનું મનાય છે. <ref name="Coal 2">{{cite web|title=Coal Reserves in the United Kingdom|author=The Coal Authority|url=http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf|access-date=2008-09-23|publisher=The Coal Authority|format=PDF|year=2007|work=Response to Energy Review|archive-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104054403/http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf|url-status=dead}}</ref> યુકેના પ્રવર્તમાન કોલસાના આધારે, આ વોલ્યુમો એ અનામત દર્શાવે છે જે યુકેમાં આગામી ૨૦૦ અને ૪૦૦ વર્ષ સુધી ટકી શકશે.<ref name="Coal 3">{{cite web|title=BBC News England Expert predicts 'coal revolution'|author=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7046981.stm|access-date=2008-09-23|publisher=BBC|dater=2007-10-16|work=BBC News website}}</ref> [[ચિત્ર:London.bankofengland.arp.jpg|thumb|બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેંડ; યુનાઇટેડ કિંગડમની મધ્યસ્થ બેન્ક.]] અર્થતંત્રમાં સરકારની સામેલગીરીનું સંચાલન [[સરકારી તિજોરીના ચાન્સેલર|ચાન્સેલર ઓફ ધ એક્સચેકર]] (હાલમાં [[એલિસ્ટેઇર ડાર્લિંગ|અલીસ્ટેઇર ડાર્લિંગ]])છે, જે [[એચએમ ટ્રેઝરી]]ના વડા છે, પરંતુ [[યુનાઈટેડ કિંગડમના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] (હાલમાં ''માન્ય'' [[ગોર્ડન બ્રાઉન|ગોર્ડોન બ્રાઉન]] એમપી), [[ટ્રેઝરીના પ્રથમ લોર્ડ|ટ્રેઝરીના પ્રથમ લોર્ડ છે]]; જ્યારેન્સેલર ઓફ ધી એક્સચેંક ટ્રેઝરીના બીજા લોર્ડ છે. તાજેતરના વર્ષોમાં, યુકે અર્થતંત્રનું સંચાલન બજાર ઉદારીકરણ અને ઓછા કરવેરા અને નિયમનો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યુ છે. 1997થી , [[બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેંડ|બેંક ઓફ ઇંગ્લેડ]]ની [[મોનેટરી પોલિસી કમિટી]]કે જેના વડા [[બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેંડના ગવર્નર|બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેડના ગવર્નર છે]],તે દર વર્ષે ચાન્સેલર દ્વારા અર્થતંત્રમાં ફૂગાવાનો દર નક્કી કરવામાં આવે છે તેને જરૂરી સ્તર સુધી લાવવા માટે [[સત્તાવાર બેન્ક દર|વ્યાજ દર]]નક્કી કરે છે. <ref>[http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm બેન્ક દ્વારા વધુ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312060011/http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm |date=2008-03-12 }} www.bankofengland.co.uk, 8 ઓગસ્ટ 2008મૂલ્યાંકન</ref> સ્કોટ્ટીશ સરકાર, સ્કોટ્ટીશ સંસદની મંજૂરીની શરતે સ્કોટલેન્ડમાં જે આવક વેરો ચૂકવવામાં આવે છે તેમાં ૩ પેન્સના વધારા કે ઘટાડા દ્વારા આવકવેરાનો મૂળ દર નક્કી કરવાની સત્તા ધરાવે છે, જોકે, આ સત્તાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી. માર્ચ 2009ના અનુસાર યુકેનું [[સરકારી ઋણ]] [[કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન|જીડીપી]]ના 49 ટકા જેટલું હતું. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7952262.stm યુકે અંદાજપત્રીય ખાધ વિસ્તૃત] બીબીસી સમાચાર, 19 માર્ચ 2009</ref> યુકેનું ચલણ [[પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ]]છે, જેને '''[[પાઉન્ડનું પ્રતીક|£]]''' ના પ્રતીકરૂપે દર્શાવવામાં આવે છે. [[બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેંડ]] [[મધ્યસ્થ બેન્ક]]છે, જે ચલણ બજારમાં મૂકવા માટે જવાબદાર છે. સ્કોટલેન્ડ અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં આવેલી બેન્કો, જે તે મુદ્દાને પહોંચી વળવા માટે બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેંડ પાસેથી પૂરતી નોટો મેળવવાની શરતે તેમની પોતાની નોટો બહાર પાડવાનો અધિકાર ધરાવે છે. ચલણને બજારમાં તરતું મૂકતી વખતે યુકેએ [[યૂરો]]ની સાથે જોડાવાનું પસંદ કર્યું ન હતુ અને બ્રિટીશ વડાપ્રધાન ''માનનીય'' ગોર્ડોન બ્રાઉન એમપીએ નજીકના ભવિષ્યમાં સભ્યપદ માટે એમ કહીને ઇનકાર કર્યો હતો કે નહી જોડાવાનો નિર્ણય લેવાનો બ્રિટન અને યુરોપ પાસે અધિકાર છે.<ref>{{cite web |date=2007-07-24 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article2127640.ece |title=Puritanism comes too naturally for 'Huck' Brown |publisher=Times Online |access-date=2007-07-24 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814094905/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article2127640.ece |url-status=dead }}</ref> ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ટોની બ્લેયરની સરકારે [[પાંચ આર્થિક પરીક્ષણો|પાંચ આર્થિક પરીક્ષણ]]માં ખરા ઉતરી શકાય છે કે કેમ તે માટે લોકમત લેવાની અરજી કરી હતી.2005માં યુકેમાંથી અર્ધા કરતા વધુ (55%)ચલણને અપનાવવાની વિરુદ્ધમાં હતા, જ્યારે ૩૦ ટકા લોકો તેની તરફેણમાં હતા. <ref>{{cite web |date=2005-02-28 |url=http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/emu-entry-and-eu-constitution.ashx|title=[[EMU]] Entry and [[EU Constitution]] |publisher=MORI |access-date=2006-05-17}}</ref> 23 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ ઓફિસ ફોર નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ પાસેથી ઉપલબ્ધ થયેલા સરકારી આંકડાઓ દર્શાવે છે કે 1991થી અત્યાર સુધીમાં સૌપ્રથમ વખત સત્તાવાર રીતે [[૨૦૦૦ના પાછલા વર્ષોની મંદી|મંદી]]માં હતું. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7846266.stm|title=UK in recession as economy slides |publisher=BBC|date=2009-01-23|access-date=2009-01-23}}</ref> == શિક્ષણ == [[ચિત્ર:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|કીંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીનો ભાગ ]] [[ચિત્ર:Tom Quad, Christ Church 2004-01-21.jpg|thumb|right|ક્રિસ્ટ ચર્ચ, ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીનો ભાગ]] યુનાઇટેડ કિંગડમના દરેક દેશો અલગ પ્રકારની શિક્ષણ વ્યવસ્થા ધરાવે છે તેમજ ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વોલ્સને શિક્ષણ સોંપણી અંગેની સત્તા આપી દીધી છે. [[ઇંગ્લેંડમાં શિક્ષણ]] એ [[ચિલ્ડ્ર્ન , સ્કુલ્સ એન્ડ ફેમિલીઝ માટે રાજ્ય સચિવ|ચિલ્ડ્રનસ સ્કુલ્સ એન્ડ ફેમિલીઝના રાજ્ય કક્ષાના સચિવ]]ની અને [[ઇનોવેશન, યુનિવર્સિટીઝ એન્ડ સ્કીલ્સનો રાજ્ય સચિવ|ઇનોવેશન, યુનિવર્સિટીઝ એન્ડ સ્કીલ્સના રાજ્ય કક્ષાના સચિવ]] ની જવાબદારી છે,જોકે રાજ્યની દૈનિક વહીવટ અને ભંડોળ એ [[સ્થાનિક શિક્ષણ સત્તા|સ્થાનિક સત્તા]] (અગાઉ સ્થાનિક શિક્ષણ ઓથોરિટી તરીકે જાણીતી)ની જવાબદારી છે. <ref>{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |title=Local Authorities |publisher=DCSF |access-date=2008-12-21}}</ref> ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સમાં યુનિવર્સલ સ્ટેટ એજ્યુકેશન 1870માં અને 1900માં સેકંડરી ધોરણનું શિક્ષણ પ્રાથમિક ધોરણે લાગુ પાડવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&SubMenuItemID=183&MenuItemID=43 |title=United Kingdom |publisher=Humana |access-date=2006-05-18 |archive-date=2006-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003010910/http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&SubMenuItemID=183&MenuItemID=43 |url-status=dead }}</ref> પાંચથી ૧૬ વર્ષની વયના માટે શિક્ષણ ફરજિયાત છે. (જો જુલાઇ અથવા ઓગસ્ટના અંતમાં જન્મ થયો હોય તો ૧૫ વર્ષ)સ્ટેટ સેકરચ શાળાઓમાં મોટા ભાગના બાળકો શિક્ષીત છે, ફક્ત નાનો ભાગ કે શૈક્ષણિક લાયકાતના ધોરણે પસંદગી કરે છે. ખરેખર આંકડાઓમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ઇંગ્લેંડમાં [[ખાનગી શાળા|ખાનગી શાળાઓ]]જતા બાળકોનું પ્રમાણ 7%થી ઉપર વધ્યું છે. <ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/education/2007/nov/09/schools.uk |title=Private school pupil numbers in decline |publisher=Guardian |date=2007-11-09}}</ref> [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રીજ|કેમ્બ્રિજ]] અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ ઓક્સફોર્ડ|ઓક્ફોર્ડ]]યુનિવર્સિટીના અર્ધા ઉપરાંતના વિદ્યાર્થીઓએ શાળામાં હાજરી આપી હતી. <ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/6905288.stm |title=More state pupils in universities |publisher=BBC News |date=2007-07-19}}</ref> રાજ્યની શાળાઓ કે જે વિદ્યાર્થીઓની બુદ્ધિમતા અને શૈક્ષણિક લાયકાતની દ્રષ્ટિએ પસદગી કરે છે તે મોટા ભાગની પસદગીયુક્ત શાળાની તુલનામાં તુલનાત્મક પરિણામો હાંસલ કરી શકે છે: જીસીએસઇના 2006ના પરિણામની દ્રષ્ટિએ ટોચની દશ શાળાઓમાંથી બે શાળાઓરાજ્યસંચાલિત [[ગ્રામર શાળા]]ઓ હતી. . ઇંગ્લેંડ વિશ્વમાં કેટલીક ટોચની યુનિવર્સિટીઓ ધરાવે છે; [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રીજ|યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રિજ]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ ઓક્સફોર્ડ]], [[ઇમ્પીરીયલ કોલેજ લંડન]] અને [[યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડન]]ન સમાવેશ 2008માં વૈશ્વિક ધોરણે ટોચની 10માં થતો હતો. [[ટીએચઇએસ-ક્યુએસ વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી રેન્કીંગ્સ|ટીએચઇએ - ક્યૂએસ વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી રેન્કીંગ્સ]].<ref>{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=243&pubCode=1|title=The top 200 world universities|publisher=Times Higher Education|date=2008-10-09|access-date=2009-05-14|archive-date=2010-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231190900/http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=243&pubCode=1|url-status=dead}}</ref> ટ્રેન્ડઝ ઇન ઇન્ટરનેશનલ મેથેમેટિક્સ એન્ડ સાયંસ સ્ટડી ([[ટીઆઇએમએસએ|ટીઆઇએમએસએસ]])ના રેટિંગવાળા ઇંગ્લેડના વિદ્યાર્થીઓ વિશ્વમાં ગણિતમાં 7મા અને વિજ્ઞાનમાં 6ઠ્ઠા ક્રમે છે. પરિણામો ઇંગ્લેંડના વિદ્યાર્થીઓને [[જર્મની]]અને[[સ્કેન્ડીનેવીયા]]સહિતના યુરોપીયન દેશોની આગળ લઇ જાય છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7773081.stm વૈશ્વિક ટોચના 10માં ઇંગ્લેંડના વિદ્યાર્થીઓ] બીબીસી સમાચાર, 10 ડિસેમ્બર 2008</ref> [[સ્કોટલેન્ડમાં શિક્ષણ]]એ [[એજ્યુકેશન એન્ડ લાઇફલોંગ લર્નીંગના રાજ્ય સચિવ|કેબિનેટ સેક્રેટરી ફોર એજ્યુકેશન એન્ડ લાઇફલોંગ લર્નીંગ]]ની જવાબદારી છે, જ્યારે રાજ્યની શાળાઓના દૈનિક વહીવટ અને ભંડોળ સ્થાનિક સત્તાની જવાબદારી છે.[[સ્કોટ્ટીશ જાહેર સંસ્થાઓ|બિન-ડિપાર્ટમેન્ટ જાહેર સંસ્થાઓ]]ની સ્કોટ્ટીશ શિક્ષણમાં મહત્વની ભૂમિકા છે: [[સ્કોટ્ટીશ ક્વોલિફીકેશન્સ ઓથોરિટી|સ્કોટ્ટીશ ક્વોલિફિકેશન્સ ઓથોરિટી]] સેકડરી શાળાઓમાં આપવામાં આવતી ડિગ્રીઓ સિવાય વિકાસ, is responsible for the development, અધિકારપત્ર, મૂલ્યાંકન અને લાયકાતનું પ્રમાણીકરણ કરવા માટે જવાબદાર છે, [[વધુ શિક્ષણ|વધુ અભ્યાસ માટે]] [[પ્રાદેશિક શિક્ષણ|સેકંડરી પછીની]] કોલેજો અને અન્ય કેન્દ્રોઃ <ref>[http://www.sqa.org.uk/sqa/5656.html એસક્યૂએ વિશે] sqa.org.uk, 7 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref> અને[[લર્નીંગ એન્ડ ટીચીંગ સ્કોટલેન્ડ]] શૈક્સ્ત્રોષણિક સમાજને અભ્યાસક્રમના વિકાસ અને સંશોધનની સંસ્કૃત્તિ, મહત્વાકાંક્ષા અને શ્રેષ્ઠતાના સર્જન માટે સલાહ, સ્ત્રોતો અને સ્ટાફ વિકાસ પૂરા પાડે છે. <ref>[http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp સ્કોટલેન્ડ વિશે શીખવું અને શીખડાવવું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401140609/http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp |date=2012-04-01 }} ltscotland.org.uk, 7 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref> સ્કોટલેન્ડમાં 1496માં ફરજિયાત શિક્ષણનો કાયદો બનાવવામાં આવ્યો હતો. <ref>[http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/education/e_brain_drain.html બ્રેઇન ડ્રેઇન ઇન રિવર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071204064525/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/education/e_brain_drain.html |date=2007-12-04 }} scotland.org, 7 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref> સ્કોટલેન્ડમાં ખાનગી શાળાઓમાં જતા બાળકોનું પ્રમાણ ફક્ત 4% છે, જોકે તાજેતરના વર્ષોમાં તેમાં ધીમો વધારો જોવાયો છે. <ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6563167.stm |title=Increase in private school intake |publisher=BBC News |date=2007-04-17}}</ref> સ્કોટ્ટીશ વિદ્યાર્થીઓ કે જે સ્કોટ્ટીશ યુનિવર્સિટીમાં હાજરી આપે છે તેઓ ક્યાં તો ટ્યુશન ફી અથવા તો કાયમી સ્નાતક દરો ચૂકવતા નથી કેમ કે 2001માં ફી નાબૂદ કરવામાં આવી હતી અને ગ્રેજ્યુએટ એન્ડોવમેન્ટ યોજના 2008માં નાબૂદ કરવામાં આવી હતી. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7268101.stm દેણગી ફી રદ કરવા માટે એમએસપીનો મત] બીબીસી સમાચાર, 28 ફેબ્રુઆરી 2008</ref> [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં શિક્ષણ]] એ [[શિક્ષણ પ્રધાન (ઉત્તર આયર્લેન્ડ)|શિક્ષણ પ્રધાન]] અને[[રોજગાર અને ભણતર પ્રધાન|રોજોગારી અને ભણતર પ્રધાન]]ની જવાબદારી છે, આમ છથાં સ્થાનિક ધોરણે જવાબદારીનું સંચાલન પાંચ શિક્ષણ અને ગ્રાંથાલય બોર્ડ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે વિવિધ ભૌગોલિક વિસ્તારોને આવરી લે છે. '[[શૈક્ષણિકસત્ર, પરીક્ષા અને મૂલ્યાંકન માટેની કાઉન્સીલ|કાઉન્સીલ ફોર ધ ક્યુરિક્યુલમ, એક્ઝામિનેશન્સ એન્ડ એસેસમેન્ટ]] (સીસીઇએ) એવી સંસ્થા છે જે [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ એક્ઝિક્યુટિવ|સરકાર]]ને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડની શાળાઓમાં શુ શીખવવું જોઇએ, દેખરેખના ધોરણો અને લાયકાત આપવા અંગે સલાહ પૂરી પાડે છે. <ref>[http://www.ccea.org.uk/ અમારા વિશે- -અમે શુ કરીએ છીએ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305135914/http://ccea.org.uk/ |date=2018-03-05 }} ccea.org.uk, 7 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref>[[વોલ્સની રાષ્ટ્રીય વિધાનસભા]] ની જવાબદારી [[વોલ્સમાં શિક્ષણ|વોલ્સમાં શિક્ષણની]] છે. વેલ્શના મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓને સંપૂર્ણ અથવા મોટે ભાગે [[વેલ્શ ભાષા]]શીખવવામાં આવે છે; વેલ્શમાં દરેક માટે ૧૬ વર્ષના ન થાય ત્યાં સુધી ફરજિયાત છે. સંપૂર્ણ દ્વિભાષી વોલ્સ અપનાવવાની નીતિના ભાગરૂપે વેલ્શ મિડીયમ શાળાઓ વધારવાનું આયોજન છે. == આરોગ્યસંભાળ == [[ચિત્ર:NorfolkAndNorwichUniversityHospital(KatyAppleton)Aug2005.jpg|thumb|right|નોરફોક અને નોરવિક યુનિવર્સિટી હોસ્પીટલ-આધુનિક એનએચએસ હોસ્પીટલ ]] [[ચિત્ર:Royal Aberdeen Children's Hospital.jpg|thumb|right|ધી રોયલ એબર્ડીન ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પીટલ ખાસ બાળકોની હોસ્પીટલ છે, જે એનએચએસ સ્કોટલેન્ડનો ભાગ છે. ]] [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં આરોગ્યસંભાળ|યુનાઇટેડ કિંગડમમાં આરોગ્સંભાળ]] એ [[અવક્રાંતિ|સોંપાયેલ બાબત]]છે અને ઇંગ્લેંડ, ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વોલ્સમાં વિવિધ નીતિઓ અને અગ્રિમતા સાથે અલગ વ્યવસ્થા છે <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm એનએચએસની સોંપણીમાં 'ભારે વિપરીતતા' ] બીબીસી સમાચાર, 28 ઓગસ્ટ 2008 </ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm એનએચએસ પાસે ચાર વિવિધ પદ્ધતિઓ છે] [[બીબીસી]] 2 જાન્યુઆરી 2008</ref>જોકે સહકારનનું સ્તર સામાન્ય રીતે સેવાઓના વપરાશ કરતા સરહદી વપરાશકારોની તુલનામાં સામાન્ય રીતે ગુપ્ત તફાવત રહેલો છે. ચાર વ્યવસ્થાઓ [[જાહેર ભંડોળ ધરાવતું આરોગ્યસંભાળ|જાહેર આરોગ્યસંભાળ]] તમામ[[બ્રિટીશ નાગરિકત્વ કાયદો|યુકેના કાયમી નિવાસી]]ઓને પૂરી પાડે છે, તે જરૂરિયાતના મુદ્દે તદ્દન વિનામૂલ્યે છે અને તેની ચૂકવણી [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં કરલાદણ|સામાન્ય કરવેરા]]દ્વારા કરવામાં આવે છે. ઘણી નાની ખાનગી તબીબી વ્યવસ્થા પણ અસ્તિત્વમાં છે. યુકેમાં મોટા પાયે વિવિધ નિયમનકારી સંસ્થાઓ પથરાયેલી છે જેમ કે [[જનરલ મેડિકલ કાઉન્સીલ]] , [[નર્સીંગ એન્ડ મિડવાઇફકી કાઉન્સીલ|નર્સીંગ એન્ડ મિડવાઇફરી કાઉન્સીલ]] અને બિન સરકારી આધારિત (ઉદા.[[રોયલ કોલેજ]]s). આખા યુકેમાં મોટી સંખ્યામાં[[મેડિકલ શાળા]]ઓ અને [[ડેન્ટીસ્ટ્રી|ડે્ટલ શાળા]]છે, અને તાલીમ [[નર્સ (આયા)|નર્સ]]અને દવા સાથે સંકળાયેલા વ્યવસાયો માટે નોંધપાત્ર સંસ્થાઓ છે. [[ઇંગ્લેડમાં આરોગ્યસંભાળ|ઇંગ્લેંડમાં આરોગ્યસંભાળ]]મુખ્યત્વે[[નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ (ઇંગ્લેંડ)|નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ]]દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે, જે આજે ફક્ત ઇંગ્લેંડને આવરે છે, જ્યારે મૂળભૂત રીતે તે ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સને આવરી લેતી હતી. તેની સ્થાપના [[નેશનલ હેલ્ત સર્વિસ એક્ટ 1946|નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ કાયદો 1946]]દ્વારા કરવામાં આવી હતી જે 5જુલાઇ 1948ના રોજ અસરમાં આવ્યો હતો. [[આરોગ્ય વિભાગ (યુનાઇટેડ કિંગડમ)|ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ]]ઇંગ્લેંડની પ્રજાના આરોગ્યમાં સુધારો કરવા માટે સુખાકારી માટે અસ્તિત્વમાં છે,<ref>[http://www.dh.gov.uk/en/Aboutus/index.htm આરોગ્ય વિભાગ વિશે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214204741/http://www.dh.gov.uk/en/Aboutus/index.htm |date=2009-12-14 }} dh.gov.uk, 5 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref>અને [[આરોગ્યના રાજ્ય સચિવ|સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ ફોર હેલ્થ]] તેના કામ માટે અને એનએચએસના કામ માટે યુકેની સંસદને જવાબ આપવા બંધાયેલી છે. ઇંગ્લેડની એનએચએસ વિશ્વમાં અનેક મોટા સખત સંસ્થાઓમાંની એક છે, જે 1.3&nbsp;મિલીયન લોકોથી વધુને રોજગારી પૂરી પાડે છે.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/6450303.stm |title=NHS workforce 'falls by 11,000' |publisher=BBC News, |date=2007-03-14}}</ref> જાહેર ક્ષેત્રની આરોગ્ય સંભાળ આપતી સંસ્થાઓના સેવા સ્તરમાં પ્રાથમિક ([[જનરલ પ્રેક્ટીશનર|જનરલ પ્રેક્ટિસ]]), સેકંડરી ([[હોસ્પીટલ|જિલ્લા જનરલ હોસ્પિટલ]])અને ટેરિટરી ([[વિદ્યા આપતી હોસ્પીટલ|ટીચીંગ હોસ્પિટલ]])નો સમાવેશ થાય છે. વિવધ સ્તરો વચ્ચ નોંધપાત્રલ ક્રિયાપ્રતિક્રિયા અને આપલે છે. ે[[નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર હેલ્થ એન્જ ક્લિનીકલ એક્સેલન્સ|નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર હેલ્થ એન્ડ ક્લિનીકલ એક્સેલન્સ]],અથવા એનઆઇસીઇ, ઇંગ્લેડ અન વોલ્સમાં એનએચએસ દ્વારા દવા કે સારવાર પૂરી પડશે કે કેમ તે અંગેની સલાહ આપે છે. [[સ્કોટલેન્ડમાં આરોગ્યસંભાળ]] એ મુખ્યત્વે [[એનએચએસ સ્કોટલેન્ડ]],સ્કોટલેન્ડની જાહર આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ સર્વિસની સ્થાપના નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ (સ્કોટલેન્ડ)કાયદો ૧૯૪૭ દ્વારા કરવામાં આવી હતી (બાદમાં નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ (સ્કોટલેન્ડ)કાયદો ૧૯૭૮ દ્વારા પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો હતો)જે ૫ જુલાઇ 1948ના રોજ અસરમાં આવ્યો હતો, તેની સાથે ઇંગ્લેંડ અન વોલ્સમાં એનએચએસ સર્વિસનો પ્રારંભ થયો હતો. જોકે,૧૯૪૮ પહેલા, સ્કોટલેન્ડની અર્ધા ભાગની વસતીને રાજ્ય દ્વારા ભંડોળ પૂરિુ પડાયેલ હેલ્થકેર દ્વારા આવરી લેવામા આવ્યા હતા, જેને [[હાઇલેન્ડ્ઝ અને આઇસલેન્ડ્ઝ સર્વિસ|હાઇલેન્ડઝ એન્ડ આઇલેન્ડ મેડિકલ સર્વિસ]]દ્વારા સેવા પૂરી પડાતી હતી. <ref>[http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html હાઇલેન્ડઝ અને આયલેન્ડ મેડિક સર્વિસ (એચઆઇએમએસ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114040031/http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html |date=2013-01-14 }} www.60yearsofnhsscotland.co.uk, 28 જુલાઇ 2008મૂલ્યાંકન</ref> 2006માં એનએચએસ સ્કોટલેન્ડે 158,000 કર્મચારીઓને રોજગારીએ રાખ્યા હતા, જેમાં 47,500 થી વધુ નર્સ, દાઇ, હેલ્થ વિઝીટર અને 3,800 થી વધુ કન્સલટન્ટને રોજગારીએ રાખ્યા હતા. વધુમાં, 12,000 થી વધુ ડોકટરો, ફેમિલી પ્રેકિસનરો અને ડેન્ટીસ્ટ, ઓપ્ટીશિયન અને કોમ્યુનિટી ફાર્માસિસ્ટ સહિતના સંબંધિત આરોગ્ય વ્યાવસાયિકો હતા, જેઓ સ્વતંત્ર કોન્ટ્રક્ટરોની જેમ કામ કરતા હબતા અને એનએચએસના પરિપ્રેક્ષ્યમાં અસંખ્ય સેવાઓ પૂરી પાડતા હતા તેની સામે તેમને ફી અને ભથ્થાઓ મળતા હતા. <ref>[http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx સ્કોટલેન્ડમાં એનએચએસ વિશે ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140628224652/http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx |date=2014-06-28 }}એનએચએસ સ્કોટલેન્ડ</ref> [[આરોગ્ય અને સુખસંભાળના કેબિનેટ સચિવ|કેબિનેટ સેક્રેટરી ફોર હેલ્થ એન્જ વેલબીઇંગ]] એનએચએસના સ્કોટલેન્ડમાં કામ માટે સ્કોટ્ટીશ સંસદને જવાબદાર હતા. [[એનએચએસ વોલ્સ|વોલ્સમાં આરોગ્યસંભાળ]] મુખ્યત્વે [[એનએચએસ વોલ્સ]]દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. એનએચએસ જેવા જ સમાન માળખા તરીકે મૂળભૂત રીતે સ્થપાયેલી અને [[નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ કાયદો 1946|નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ એક્ટ 1946]]દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલી,વોલ્સની એનએચએસ કરતા વધુ સત્તા ધરાવતી સંસ્થાને 1969માં સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ ફોર વોલ્સને તબદિલ કરવામાં આવી હતી. <ref>{1એનએચએસ વોલ્શ ૧૯૬૦ વિશે પરિચય{/1} www.wales.nhs.uk </ref> તેની સામે, એનએચએસ વોલ્સની જવાબદારી વેલ્શ એસેમ્બલી અને એક્ઝિક્યુટિવને 1999ની ફરજ સોંપણી અંતર્ગત આપવામાં આવી હતી. એનએચએસ વોલ્સ વોલ્સમાં જાહેર આરોગ્યસંભાળ પૂરી પાડે છે અને આશરે 90,000 જેટલા કર્મચારીઓને રોજગારી પૂરી પાડે છે, જે તેને વોલ્સનો સૌથી મોટો રોજગારદાતા બનાવે છે. <ref>[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11590&amp;orgid=452 એનએચએસ વોલ્સ કર્મચારીઓ વિશે પરિચય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707180613/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&pid=11590 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk</ref>વેલ્શ એસેમ્બલી સરકારમાં આર્ગોય અને સામાજિક સેવાના પ્રધાન એવા વ્યક્તિ છે જે કેબિનેટની જવાબદારી ધરાવે છે જેમાં વોલ્સમાં આરોગ્ય અને સામાજિક સેવાનો સમાવેશ થાય છે. [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં આરોગ્ય અને સામાજિક સંભાળ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં આરોગ્યસંભાળ]] મુખ્યત્વે [[આરોગ્ય, સામાજિક સેવા અને જાહેર સલામતી વિભાગ|ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ, સોશિયલ સર્વિસ એન્ડ પબ્લિક સેફ્ટી]]દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. == વાહનવ્યવહાર == [[ચિત્ર:London Heathrow T5 AB1.JPG|thumb|હીથ્રો ટર્મીનલ 5. વિશ્વના અન્ય હવાઇમથકની તુલનામાં હીથ્રો હવાઇમથક સૌથી આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફર પ્રવાહ ધરાવતું હવાઇમથક છે. [396][398]]] [[ચિત્ર:Bb-forthrailbridge.jpg|thumb|સ્કોટલેન્ડમાં આવેલો ફોર્થ રેલવે બ્રિજ રેલ માળખાનું સાંસ્કૃતિક લક્ષણ છતું કરે છે. ]] [[હાઇવે એજન્સી]] [[એક્ઝિક્યુટિવ એજન્સી|અક્ઝિક્યુટિવ એજન્સી /1}છે અને તે ખાનગી માલિકીના અને સંચાલના કરવામાં આવતા]] [[એમ6 ટોલ|એમ૬ ટોલ]] સિવાય પણ ટ્રન્ડ રોડ અને મોટરવેઝ માટે જવાબદાર છે. <ref>[http://www.m6toll.co.uk/faqs/default.asp?mainmenuid=6 એમ6ટોલ સતત પછાતા પ્રશ્નો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113225031/http://www.m6toll.co.uk/faqs/default.asp?mainmenuid=6 |date=2013-01-13 }} www.m6toll.co.uk, 13 જુલાઇ 2008મૂલ્યાંકન</ref> ટ્રાન્સપોર્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ દર્શાવે છે કે [[ટ્રાફિક ભીડ|ટ્રાફિક ભરાવો]]અનેક વાહનવ્યવહારમી સમસ્યાઓમાંની એક છે અને જો તેની પુનઃતપાસ કરવામાં નહી આવે તો ૨૦૨૫ સુધીમાં ઇંગ્લેંડને તેનો વધારાનો 22અબજ ડોલરનો ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે.<ref>{{cite web|title = Tackling congestion on our roads|url = http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/introtoroads/roadcongestion/|publisher = Department for Transport|access-date = 2009-10-05|archive-date = 2010-05-13|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100513053607/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/introtoroads/roadcongestion/|url-status = dead}}</ref>સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા 2006ના[[એડ્ડિંગ્ટોન ટ્રાન્સપોર્ટ અભ્યાસ|એડ્ડિન્ગ્ટોન અહેવાલ]]અનુસાર, વાહનોનો ભરાવાને [[માર્ગ ભાવનિર્ધારણ|રોડ પ્રાઇસીંગ]] અને વાહનવ્યવહારના માળખાના વિસ્તરણ દ્વારા નાથવામાં નહી આવે તો તે ભયાનક બની રહેશે અને અર્થતંત્રને નુકસાનરૂપ છે. <ref>{{cite web|title = Delivering choice and reliability|url = http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/speeches/congestion|publisher = Department for Transport|access-date = 2009-10-05|archive-date = 2009-06-06|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090606082130/http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/speeches/congestion|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|title = The Eddington Transport Study|author = Rod Eddington|year = 2006|month = December|url = http://www.dft.gov.uk/about/strategy/transportstrategy/eddingtonstudy/|publisher = UK Treasury|access-date = 2009-10-05|archive-date = 2010-05-13|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100513053704/http://www.dft.gov.uk/about/strategy/transportstrategy/eddingtonstudy/|url-status = dead}}</ref> સ્કોટ્ટીશ [[વાહનવ્યવહાર]] માળખું એ [[એન્ટરપ્રાઇઝ, ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ લાઇફલોંગ લર્નીંગ ડિપાર્ટમેન્ટ (સ્કોટલેન્ડ)|સ્કોટ્ટીશ સરકારના સાહસ, ટ્રાન્સપોર્ટ અને લાઇફલોંગ લર્નીંગ ડિપાર્ટમેન્ટ]]ની જવાબદારી છે, [[વાહનવ્યવહાર સ્કોટલેન્ડ|ટ્રાન્સપોર્ટ સ્કોટલેંડ]] [[સ્કોટ્ટીશ સરકારની એક્ઝિક્યુટિવ એજન્સીઓ|એક્ઝિક્યુટિવ એજન્સી]]હોવાથી [[નાણાં અને સતત વૃદ્ધિના કેબિનેટ સચિવ|કેબિનેટ સેક્રેટરી ફોર ફાયનાન્સ એન્ડ સુ્સ્ટેઇનેબલ ગ્રોવ્થ]]ની સ્કોટલેન્ડના ટ્રન્ડ રોડ અને રેલ નેટવર્કની જવાબદાર છે.<ref>[http://www.transportscotland.gov.uk/ ટ્રાન્સપોર્ટ સ્કોટલેન્ડ - સ્કોટલેન્ડને ફરતું રાખે છે] www.transportscotland.gov.uk, 1 જુલાઇ 2008મૂલ્યાંકન </ref> સ્કોટલેન્ડના રેલ માળખામાં આશરે 340 રેલવે સ્ટેશન્સ અને ૩,૦૦૦ કિલોમીટરના ટ્રેકનો સમાવેશ થાય છે જેની પર દર વર્ષે 62 મિલીયનથી વધી મુસાફરો મુસાફરી કરે છે. <ref>[http://www.transportscotland.gov.uk/rail ટ્રાન્સપોર્ટ સ્કોટલેન્ડ - રેલ] www.transportscotland.gov.uk, 10 જુલાઇ 2008મૂલ્યાંકન</ref>2008માં સ્કોટ્ટીશ સરકારે આગામી 20 વર્ષ માટે રોકાણ યોજના નક્કી કરી હતી, જેમાં નવા ફોર્થ રોજ બ્રિજ અને રેલ માળખાના વીજળીકરણને અગ્રિમતા આપવાનો સમાવેશ કરાયો હતો. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7775936.stm વાહનવ્યવહાર યોજના પ્રથમ નજરે ] બીબીસી સમાચાર, 10 ડિસેમ્બર 2008</ref>આખા યુકેમાં, {{convert|46904|km|mi|0}}મુખ્ય માર્ગોનું મોટરવે નેટવર્કનું{{convert|3497|km|mi|0}}રેડિયલ રોડ નેટવર્ક છે. તેમજ વધુમાં {{convert|213750|km|mi|0}}પત્થર જડેલી પગથીનો પણ સમાવેશ થાય છે. ગ્રેટ બ્રિટનમાં ૧૬,૧૧૬ કિલોમીટર (૧૦,૦૭૨ માઇલ્સ)નું [[નેટવર્ક રેલ|રેલ માળખું]] છે અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]]માં ૩૦૩ રુટ કિમી (૧૮૯ રુટ એમઆઇ)ના ૧૮,૦૦૦ પેસેન્જર ટ્રેઇનથી વધુ અને ૧૦૦૦ દૈનિક ફ્રેઇટ ટ્રેઇનનો સમાવેશ થાય છે.લંડન અને અન્માંય શહેરોમાં શહેરી રેલ માળખું અત્યંત સુવિકસિત છે. એક સમયે યુકેમાં 48,000 રુટ કીમીથી વધુ(30,000 રુટ એમઆઇ)રેલ માળખું હતં, જોકે તેમાંના મોટા ભાગના માળખામાં ૧૯૫૫ અને 1975ના ગાળામાં ઘટાડો થયો હતો, જેમાંનો મોટો ઘટાડો સરકારના સલાહકાર [[રિચાર્ડ બીચીંગ|રિચાર્ડ બીચીંગે]]1960ના મધ્યમાં આપેલા અહેવાલ બાદ થયો હતો.(જે [[બીચીંગ એક્સ]]તરીકે જાણીતો છે.)હવે આગામી ૨૦૨૫ સુધીમાં નવી હાઇ સ્પીડ લાઇનો તૈયાર કરવાની યોજના બનાવવામાં આવી રહી છે. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7467203.stm નવી મોટી રેલ લાઇનની વિચારણા] બીબીસી સમાચાર, 21 જૂન 2008 </ref>રાજધાનીની પશ્ચિમે ૧૫ માઇલ (૨૪ કિમી)દૂર આવેલું[[લંડનનું હિથરો વિમાની મથક|લંડન હીથ્રો એરપોર્ટ]]યુકેનું સૌથી વધુ વ્યસ્ત એરપોર્ટ છે અને વિશ્વના અન્ય કોઇ પણ એરપોર્ટની તુલનામાં સૌથી વધુ પેસેન્જર ટ્રાફિક ધરાવે છે. == રમત == બ્રિટીશ સ્પોર્ટને ઘણી વખત રાષ્ટ્રવાર ઇંગ્લશ, સ્કોટ્ટીશ, વેલ્શ અને ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ અને અથવા આઇરીશ સંસ્થાઓમાં પેટા વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે. મોટી [[રમતગમત|રમત]]કે જેમાં [[એસોસિયેશન ફૂટબોલ]], [[રગ્બી ફૂટબોલ]], [[બોક્સીંગ]], [[બેડમિંટોન]], [[ક્રિકેટ]], [[ટેનીસ|ટેનિસ]] અને [[ગોલ્ફ]]નો સમાવેશ થાય છે તેનો યુનાઇટેડ કિંગડમ અને જે રાજ્યોએ તેને આગળ ધપાવ્યા હતા તેને મૂળ રીતે લાગે ળગે છે અથવા ત્યાં તેનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો હતો. 2008ના સર્વેક્ષણોમાં એવું મળી આવ્યું હતું કે ફૂટબોલ [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં રમતગમત|યુનાઇટડ કિંગડમમાં અત્યંત લોકપ્રિય રમત]] છે.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/content/crowded-summer-of-sport.ashx|title=Crowded Summer Of Sport|publisher=Ipsos Mori|access-date=2008-10-17|archive-date=2009-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618163751/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/content/crowded-summer-of-sport.ashx|url-status=dead}}</ref>આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં અલગ ટીમો [[ઇંગ્લેંડ]], [[સ્કોટલેન્ડ]], [[વોલ્સ]],અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]]નું મોટા ભાગની ટીમ રમતોમાં તેમજ [[કોમનવેલ્થ રમતો|કોમનવેલ્થ ગેઇમ્સમાં]]પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. (રમતના સંદર્ભમાં આ ટીમોનો સામૂહિક રીતે [[હોમ નેશન્સ]]તરીકે ઉલ્લેખ કરી શકાય.) આમ છતા, એવા પણ પ્રસંગો છે જ્યાં એક જ રમત ટીમ યુનાઇટેડ કિંગડમનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હોય, જેમ કે [[રમતોત્સવ (ઓલિમ્પીક)|ઓલિમ્પીક]]સહિતની રમતોમાં જ્યાં યુકેનું પ્રતિનિધિત્વ [[ઓલિમ્પીકમાં ગ્રેટ બ્રિટન|ગ્રેટ બ્રિટન ટીમ]]દ્વારા થતું હોય. === ક્રિકેટ === ક્રિકેટને ઘણી વખત સારતત્વરૂપ ઇગ્લીશ પ્રવૃત્તિ તરીકે જોવામાં આવ્યું છે.યુકેના મોટા ભાગમાં તે રમાતું હોવા છતાં,તે ફક્ત દક્ષિણ વોલ્સમાં જ [[ગ્લામોર્ગન|ગ્લેમોર્ગન]]રહ્યું છે, જ્યાં ક્રિકેટે ઇંગ્લેડની બહારની રમત તરીકેનો દરજ્જો પ્રાપ્ત કર્યો છે. ફક્ત ઇંગ્લેંડ જ નોંધપાત્ર રાષ્ટ્રીય ટીમ ધરાવે છે. [[ક્રિકેટ]]ની શોધ ઇંગ્લેંડમાં થઇ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે (જોકે તાજેતરના સંશોધનો સુચવે છે કે તેની ખરેખર શોધ બેલ્જિયમમાં થઇ હતી)<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7919429.stm ક્રિકેટની શોધ બેલ્જિયમમાં થઇ હતી'] બીબીસી સમાચાર, 2 માર્ચ 2009</ref> અને [[ઇંગ્લેંડ ક્રિકેટ ટીમ|ઇંગ્લેડ ક્રિકેટ ટીમ]] નું નિયંત્રણ, [[ઇંગ્લેંડ અને વોલ્સ ક્રિકેટ બોર્ડ|ઇંગ્લેંડ એન્ડ વોલ્સ ક્રિકેટ બોર્ડ]]દ્વારા થાય છે,<ref>[http://www.ecb.co.uk/ecb/about-ecb/ ઇસીબી વિશે] www.ecb.co.uk, 4 ઓગસ્ટ 2008મૂલ્યાંકન </ref>જે ફક્ત યુકેમાં [[ટેસ્ટ ક્રિકેટ|ટેસ્ટ સ્ટેટસ]] સાથેની રાષ્ટ્રીય ટીમ છે. ટીમ સભ્યોને મુખ્ય કાઉન્ટી સાઇડથી લેવામાં આવે છે અને તેમાં ઇંગ્લીશ અને વેલ્શ ખેલાડીઓનો સમાવેશ થાય છે. ક્રિકેટ ફૂટબોલ અને રગ્બીથી અલગ પડે છે, જ્યાં વોલ્સ અને ઇંગ્લેંડ અલગ રાષ્ટ્રીય ટીમ ધરાવે છે, જોકે વોલ્સે ભૂતકાળમાં તેની અલગ ટીમ ઊભી કરી હતી.[[આયર્લેન્ડમાં રમતગમત|આઇરીશ]] અને [[સ્કોટલેન્ડમાં ક્રિકેટ|સ્કોટ્ટીશ]]ખેલાડીઓ ઇંગ્લેંડ વતી રમ્યા છે કારણે કે [[સ્કોટલેન્ડ નેશનલ ક્રિકેટ ટમ|સ્કોટલેન્ડ]] કે [[આયર્લેન્ડ ક્રિકેટ ટીમ|આયર્લેન્ડ]] ટેસ્ટ દરજ્જો ધરાવતા હતા અને તેમણે તાજેતરમાં જ [[વનડે ક્રિકેટ મેચ|વન ડે ઇન્ટરનેશનલ]]માં રમવાનું શરૂ કર્યું છે.સ્કોટલેન્ડ, ઇંગ્લેંડ (અને વોલ્સ), અને આયર્લેન્ડે (ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ સહિત) [[ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ]]માં ભાગ લીધો હતો, જેમાં ઇંગ્લેંડ ફાઇનલમાં ત્રણ વખત પહોંચી ગયું હતું. તદુપરાંત વ્યાવસાયિક[[કાઉન્ટી ચેમ્પીયનશીપ|લીગ ચેમ્પીયનશીપ]] પણ છે જેમાં ક્લબ્સ ૧૭ ઇંગ્લશ દેશોનું અને પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને ૧ વેલ્શ કાઉન્ટીમાં તેમાં ભાગ લે છે. === ફૂટબોલ === [[ચિત્ર:Wembley Stadium closeup.jpg|thumb|right|ઇંગ્લેંડનું નવું વેમ્બ્લી સ્ટેડિયમ. અત્યાર સુધીમાં બંધાયેલા તમામ સ્ટેડિયમમાં આ અત્યંત ખર્ચાળ સ્ટેડિયમ છે. [423]]] [[ચિત્ર:Hampden Stadium.jpg|thumb|right|હેમ્પડેન પાર્ક, ગ્લાસગો-સ્કોટલેન્ડનું નેશનલ ફૂડબોલ સ્ટેડિયમ ]] [[ચિત્ર:Millennium Stadium North.jpg|thumb|કાર્ડિફનું મિલેનીયમ સ્ટેડિયમ, વોલ્સનું નેશનલ સ્ટેડિયમ ]] દરેક [[હોમ નેશન્સ]] પાસે તેની પોતાનું ફૂટબોલ એસોસિયેશન, રાષ્ટ્રીય ટીમ અને [[લીગ સિસ્ટમ]]છે, જોકે, બહુ ઓછી ક્લબો વિવિધ ઐતિહાસિક અને તર્કબદ્ધ કારણોસર તેમના અલગ અલગ દેશની પદ્ધતિ અનુસાર રમે છે. [[ઇંગ્લેંડ નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|ઇંગ્લેડ]], [[સ્કોટલેન્ડ નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|સ્કોટલેન્ડ]], [[વોલ્સ નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|વોલ્સ]]અને [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ ફૂડબોલ ટીમ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]]આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં અલગ દેશ તરીકે ભાગ લે છે અને પરિણામ સ્વરૂપે યુકે [[ઓલિમ્પીક રમતો|ઓલિમ્પીક રમતોમાં]]ફૂટબોલની ઇવેન્ટમાં એક જ ટીમ તરીકે ભાગ લેતું નથી. [[2012 ઉનાળુ રમતોત્સવ|2012 સમર ઓલિમ્પીક]]માં ભાગ લેવા માટે [[યુનાઇટેડ કિંગડમ નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|યુકેની ટીમને રાખવી તેવી દરખાસ્તો છે]]પરંતુ [[સ્કોટ્ટીશ ફૂટબોલ એસોસિયેશન|સ્કોટ્ટીશ]], [[ફૂટબોલ એસોસિયેશન ઓફ વોલ્સ|વેલ્શ]]અને [[આઇરીશ ફૂટબોલ એસોસિયેશન|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]] ફૂટબોલ એસોસિયેશનોએ આમ થવાને કારણે તેમનો સ્વતંત્ર દરજ્જો છીનવાઇ જશે તેવા ભયથી તેમાં ભાગ લેવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને આ દહેશતને ફીફાના પ્રમુખ સેપ્પ બ્લેટરે સમર્થન આપ્યું હતું. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7286011.stm|title=Blatter against British 2012 team|publisher=BBC News|date=2008-03-09|access-date=2008-04-02}}</ref> ઇંગ્લેંડ હોમ નેશન્સમાં અત્યંત સફળ રહી છે, તેમજ [[1966 ફીફા વર્લ્ડ કપ|1966માં દેશની જ ધરતી પર]] [[ફીફા વર્લ્ડ કપ|વર્લ્ડ કપ]]જીતી લીધો હતો, તેમ છતાં [[ઇંગ્લેંડ અને સ્કોટલેન્ડ ફૂડબોલ હરીફાઇ|ઇંગ્લેંડ અને સ્કોટલેન્ડ વચ્ચેની હરિફ ટીમોમાં]]ઐતિહાસિક ગાઢ લડાઇ થઇ હતી.. [[ઇંગ્લીશ ફૂટબોલ લીગ સિસ્ટમ]] માં અસંખ્ય આંતરિક રીતે જોડાયેલી અને હજ્જારો વિભાગો ધરાવતી લીગોનો સમાવેશ થાય છે.ટોચમાં [[પ્રિમીયર લીગ|પ્રિમીયરશીપ]], વિશ્વમાં સૌથી વધુ નાહાળાતી ફૂટબોલ લીગ છે<ref>[http://www.watch-football.net/articles/premier_league.html પ્રિમીયર અને ચેમ્પીયન્સ લીગનો ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205073341/http://www.watch-football.net/articles/premier_league.html |date=2008-12-05 }} watch-football.net, 1 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref> અને ખાસ કરીને તે [[એશિયા]]માં લોકપ્રિય છે.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3207829.stm |title=Chinese phone maker's fancy footwork |publisher=BBC News |date=2003-10-27 |access-date=2006-08-09}}</ref> તેનાથી નીચે, [[ધી ફૂટબોલ લીગ]]ત્રણ વિભાગો ધરાવે છે અને ત્યાર બાદ [[ફૂટબોલ કોન્ફરન્સ]] રાષ્ટ્રીય વિભાગો અને બે ફીડર પ્રાદેશિક લીગો ધરાવે છે. ત્યાર બાદ પ્રાદેશિકતામાં વધારો થઇ રહેલા માળખાઓ અસ્તિત્વમાં આવ્યા હતા. ઇંગ્લેંડ વૈશ્વિક ધોરણે જાણીતી ફૂડબોલ ક્લબો જેમ કે [[આર્સેનલ એફ.સી..|આર્સેનલ]], [[લિવરપુલ એફ.સી.|લીવરપુલ]], [[માંન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ એફ.સી.|માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ]] અને [[ચેલ્સા એફ.સી.|ચેલ્સા]]નું ઘર છે. ઇંગ્લીશ ટીમો યુરોપીયન કપ/યુઇએફએ ચેમ્પીયન લીગ વિજેતા સહિત યુરોપ સ્પર્ધાઓમાં સફળ રહી છે: [[લિવરપુલ એફ.સી.|લિવરપુલ]] (પંચ વખત), [[માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ એફ.સી.|માન્ચેસ્ચર યુનાઇટેડ]] (ત્રણ વખત), [[નોટ્ટિંગહામ ફોરેસ્ટ એફ.સી.|નોટ્ટીંગહામ ફોરેસ્ટ]] (બે વખત) અને [[એસ્ટોમ વિલ્લા એફ.સી.|એસ્ટોન વિલ્લા]]. અન્ય દેશની તુલનામાં ઇંગ્લેંડના વધુને વધુ ક્લબોએ યુરોપીયન કપ જીત્યો છે (ચારની તુલનામાં ત્રણ ટીમો જેમ કે ઇટાલી, જર્મની અે નેધરલેન્ડઝ). વધુમાં, યુરોપીયન ક્લબ ટ્રોફી વિજેતાની દરે સમયની યાદીમાં ઇંગ્લેડ ૩૫ વખત વિજેતા બનીને હંમેશા બીજા ક્રમે રહ્યું છે, જ્યારે પ્રથમ ક્રમે ઇટાલી ૩૬ ટ્રોફીઓ સાથે રહ્યું છે.1950માં ટોચના યુરોપીયન સાઇડની વિરુદ્ધમાં યુરોપીય કપ હરિફાઇ અન્ય ઇંગ્લીશ ક્લબ [[વોલ્વરહેમ્પ્ટોન વન્ડરર્સ એફ.સી.|વોલ્વરહેમપ્ટોન વન્ડરર્સ]]ના પરિણામસ્વરૂપે બહાર આવી છે.<ref>{{cite web|url=http://galeb.etf.bg.ac.yu/~mirad/archive.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001212711/http://galeb.etf.bg.ac.yu/~mirad/archive.html|archive-date=2007-10-01|title=The Beginning of Champions Cup|access-date=2009-10-05|url-status=dead}}</ref> 90,000-દર્શકોની ક્ષમતા ધરાવતું ઇંગ્લેંડનું [[વેમ્બલી સ્ટેડિયમ]] રમતો મુખ્ય સ્ટડીયમ છે. [[સ્કોટ્ટીશ ફૂટબોલ સિસ્ટમ|સ્કોટ્ટીશ ફૂટબોલ લીગ સિસ્ટમ]]બે રહાષ્ટ્રીય લીગ ધરાવે છે: [[સ્કોટ્ટીશ પ્રિમીયર લીગ]], ટોચનું ડિવીઝન, અને [[સ્કોટ્ટીશ ફૂટબોલ લીગ]] , જે ત્રણ ડિવીઝનો ધરાવે છે. તેનાથી નીચે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય લીગ સાથે જોડાયેલું નહી તેવી ત્રણ લીગો છે; [[હાઇલેન્ડ ફૂટબોલ લીગ]], [[ઇસ્ટ ઓફ સ્કોટલેન્ડ ફૂટબોલ લીગ|ઇસ્ટ ઓફ ફૂટબોલ સ્કોટલેન્ડ લીગ]] અને [[સાઉથ ઓફ સ્કોટલેન્ડ ફૂટબોલ લીગ]]. એક ઇંગ્લીશ ક્લબ, [[બર્વિક રેન્જર્સ એફ.સી.|બર્વિક રેન્જર્સ]],સ્કોટ્ટીશ સિસ્ટમમાં રમે છે. સ્કોટલેન્ડ [[સેલ્ટીક એફ.સી.|સેલ્ટીક]]ની[[જૂની કંપની|ઓલ્ડ ફર્મ]] અને [[રેન્જર્સ એફ.સી.|રેન્જર્સ]] માં વૈશ્વિક ધોરણે જાણીતી બે ફૂટબોલ ક્લબનું ઘર છે. સ્કોટ્ટીશ ટીમ કે જે યુરોપીયન સ્પર્ધાઓમાં વિજયી બની હતી તેમાં [[સેલ્ટીક એફ.સી.|સેલ્ટીક]] ([[યુરોપીયન કપ ૧૯૬૬-67|1967માં યુરોપીયન કપ]]), [[રેન્જર્સ એફ.સી.|રેન્જર્સ]] ([[યુઇએફએ કપ વિનર્સ કપ 1971–72|1972માં યુરોપીયન કપ વિજેતા]]) અને [[એબર્ડન એફ.સી.|અબર્ડીન]] ([[યુઇએફએ કપ વિનર્સ કપ 1982–83|યુરોપીયન કપ વિનર્સ કપ]] અને [[1983 યુઇએફએ સુપર કપ|1983માં યુરોપીયન સુપર કપ]])નો સમાવેશ થાય છે. સેલ્ટીક [[યુરોપીયન ચેમ્પીયન ક્લબ્સ કપ|યુરોપીયન કપ]] જીતનાર સૌપ્રથમ બ્રિટીશ ક્લબ હતી. [[વેલ્શ ફૂટબોલ લીગ સિસ્ટમ]]માં [[વેલ્શ પ્રિમીયર લીગ]]અને પ્રાદેશિક લીગનો સમાવેશ થાય છે. વેલ્શ પ્રિમીયરશીપ ક્લબ [[ધી ન્યુ સેઇન્ટસ એફ.સી.|ધી ન્યુ સેઇન્ટસ]]તેમી હોમ મેચ [[ઓસ્વેસ્ટ્રી]]માં સરહદની ઇંગ્લીશ સાઇડે રમે છે.વેલ્સની [[કાર્ડિફ સિટી એફ.સી.|કાર્ડિફફ સિટી એફ.સી.]], [[કોલ્વીન બે એફ.સી.]], [[માર્થીયર ટાયફિલ એફ.સી.|મર્થીયેર ટિડફિલ એફ.સી.]], [[ન્યુપોર્ટ કાઉન્ટી એ.એફ.સી.|ન્યુપોર્ટ કાઉન્ટી એ.એફ.સી]], [[સ્વાનસી સિટી એ.એફ.સી.|સ્વાન્સા સિટી એ.એફ.સી.]] અને[[વ્રેક્સહામ એફ.સી.|વ્રેક્સાહામ એફ.સી.]]ક્લબો ઇંગ્લીશ સિસ્ટમમાં રમે છે. કાર્ડિફફનું ૭૬,૨૫૦ બેઠકવાળું [[મિલેનીયમ સ્ટેડિયમ|મિલેનીયમ સ્ટેડીયમ]] વોલ્સનું મુખ્ય રમતગમત માટેનું સ્ટેડીયમ છે. [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ ફૂટબોલ લીગ સિસ્ટમ]]માં [[આઇએફએ પ્રિમીયરશીપ]]નો સમાવેશ થાય છે. એક ઉત્તરીય આઇરીશ ક્લબ, [[ડેરી સિટી એફ.સી.|ડેરી સિટી]],યુકેની બહાર [[એફએઆઇ લીગ ઓફ આયર્લેન્ડ|રિપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ ફૂટબોલ લીગ સિસ્ટમ]]માં ફટબોલ રમે છે. === રગ્બી લીગ === [[રગ્બી લીગ]] લઘુમતી રમત આખા યુકેમાં રમાય છે, પરંતુ ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં ઘણા વિસ્તારોમાં ખાસ કરીને ઔદ્તેયોગિક યોર્કશાયર અને લેંકેશાયરના શહેરો જેમ કે વિગાન અે સંટ હેલેન્સમાં મુખ્ય રમત છે.તેમજ લંડનમાં પણ તે નોંધપાત્ર હાજરી ધરાવે છે.[[ઉત્તરીય ઇંગ્લેંડ]]માં તેનું મૂળ છે અને રમાય છે અને એકમાત્ર 'ગ્રેટ બ્રિટન' ટીમે [[રગ્બી લીગ વર્લ્ડ કપ]]માં ભાગ લીધો હતો પરંતુ 2008માં તેમાં ફેરફાર થઇ જશે, જ્યારે [[ઇંગ્લેંડ નેશનલ રગ્બી લીગ ટીમ|ઇંગ્લેંડ]], [[સ્કોટલેન્ડ નેશનલ રગ્બી લીગ ટીમ|સ્કોટલેન્ડ]]અને [[આયર્લેન્ડ નેશનલ રગ્બી લીગ ટીમ|આયર્લેન્ડ]]એક અલગ રાષ્ટ્ર તરીકે સ્પર્ધા કરશે. <ref>{{cite web|url=http://www.rlwc08.com/|title=Official Website of Rugby League World Cup 2008}}</ref> === રગ્બી યુનિયન === [[રગ્બી યુનિયન]] નું [[ઇંગ્લેંડમાં રગ્બી યુનિયન|ઇંગ્લેંડ]], [[સ્કોટલેન્ડમાં રગ્બી યુનિયન|સ્કોટલેન્ડ]], [[વોલ્સમાં રગ્બી યુનિયન|વોલ્સ]] અને [[આયર્લેન્ડમાં રગ્બી યુનિયન|આયર્લેન્ડ]]ના ધોરણે અલદ ધોરણે આયોજન થાય છે, જેમાં દરેક લીગ સિસ્ટમ ધરાવે છે અને ટોચના ક્રમાંકની આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમ છે. [[રગ્બી યુનિયન]]આખા યુકેમં રમાય છે, પરંતુ અસંખ્ય મૂળધરતી ધરાવે છે, જેમાં મોટે ભાગે [[દક્ષિણ વોલ્સ]], [[સ્કોટ્ટીશ બોર્ડર્સ]], ઇંગ્લીશ [[પશ્ચિમ દેશ|પશ્ચિમ કંટ્રી]]અને તે પ્રમાણે.તદુપરાંત તે ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, (આરયુનું દરેક આયર્લેન્ડ ધોરણે આયોજન થાય છે) એડિનબર્ગ, લંડન, લિસેસ્ટર વગેરેમાં નોધપાત્ર હાજરી ધરાવે છે. [[ઇંગ્લેંડ નેશનલ રગ્બી યુનિયન ટીમ|ઇંગ્લેડે]][[રગ્બી યુનિયન વર્લ્ડ કપ|રગ્બ યુનિયન વર્લ્ડ કપ]]2003માં જીત્યો હતો,ત્યારે [[વોલ્સ નેસનલ રગ્બી યુનિયન ટીમ|વોલ્સે]]ત્રીજુ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું અને [[સ્કોટલેન્ડ નેશનલ રગ્બી યુનિયન ટીમ|સ્કોટલેન્ડે]] ચતુર્થ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું. [[આયર્લેન્ડ નેશનલ રગ્બી યુનિયન ટીમ|આયર્લેન્ડે]]ક્વાટર ફાઇનલપછી પ્રગતિ કરી ન હતી. === અન્ય રમતો === [[ચિત્ર:Wimbledon Grojean 2004 RJL.JPG|thumb|વિમ્બલડન ચેમ્પીયનશીપ, ગ્રાન્ડ સ્લામ ટૂર્નામેન્ટ, જે દર જૂન/જુલાઇમાં વિમ્બલડન, લંડનમાં યોજાય છે.]] [[ચિત્ર:Royal & Ancient Clubhouse.jpg|thumb|ધી રોયલ એન્ડ એન્સિયન્ટ ગોલ્ફ કલ્બ ઓફ સેંટ. એન્ડ્રુઝ, જે સમાન્ય રીતે વિશ્વનું "ગોલ્ફનું ઘર"તરીકે ઓળખાય છે.]] [[સ્નૂકર]]પણ યુકેની અનેક રમતોમાંની એક છે. વર્લ્ડ ચેમ્પીયનશીપ વાર્ષિક ધોરણે [[શેફ્ફિલ્ડ|શેફિલ્ડ]]માં યોજાય છે, જ્યારે આ રમત સતત રીતે વિશ્વમાં પ્રસરી રહી છે, જેમાં ચીનમાં ભારે વિકાસ થયો છે. [[ટેનીસ|ટેનિસ]]ની રમત સૌપ્રથમ વખત[[બર્મિંગહામ]]ને 1859 અને 1865વચ્ચે લાગેળગતી હતી. [[ધી ચેમ્પીયનશીપ્સ, વિમ્બલડન]]આંતરરાષ્ટ્રીય [[ટેનીસ|ટેનિસ]]ઘટના છે જે દક્ષિણ [[લંડન]]માં [[વિમ્બલડન, લંડન|વિમ્બલડન]]દર ઉનાળામાં યોજાય છે અને વૈશ્વિક ટેનિસ કેલેન્ડરમાં અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત ઘટના તરીકે ઓળખાય છે. [[ઈંગ્લેન્ડનો ચાર્લ્સ બીજો|ઇંગ્લેંડના ચાર્લ્સ II]] ના માનમાં સ્પોર્ટ ઓફ કીંગ્સ તરીકે યોજાતી [[થોરફબ્રેડ ઘોડાની સ્પર્ધા|થ્રૂબ્રેડ રેસીંગ]], આખા યુકેમાં લોકપ્રિય છે, જેમાં વિશ્વ વિખ્યાત રેસ જેમાં[[ગ્રાન્ડ નેશનલ]], [[એપસન ડર્બી]] અને [[આસ્કોટ રેસકોર્સ#રોયલ આસ્કોટ|રોયલ આસ્કોટ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[ન્યુમાર્કેટસ સફોલ્ક|ન્યુમાર્કેટ]]ના શહેરની ગણના મોટે ભાગે [[ન્યુમાર્કેટ રેસકોર્સ]]ને લીધે ઇંગ્લીશ રેસીંગના કેન્દ્ર તરીકે થાય છે.યુકેએ [[રોવીંગ (રમત)|રોવીંગ]] આંતરરાષ્ટ્રીય રમતમાં સફળતા સાબિત કરી છે.એવું વ્યાપક રીતે વિચારાય છે કે રમતના સૌથી વધુ સફળ રોવર [[સ્ટીવ રેડગ્રેવ]]છે, જેમણે પાંચ સુવર્ણચંદ્રકો અને એક તાંબાનો ચંદ્રક સતત પાંચ [[ઓલિમ્પીક રમતો|ઓલિમ્પીક ગેઇમ્સ]]માં જીત્યા હતા, તેમજ [[વર્લ્ડ રોવીંગ (તળાવમાં બોટન રમત) ચેમ્પીયનશીપ|વર્લ્ડ રોવીંગ ચેમ્પીયનશીપ્સ]] અને [[હેન્લી રોયલ રેગાટ્ટા|હેનલી રોયલ રેગાટ્ટા]]માં અસંખ્ય વાર જીત મેળવી હતી. યુકેમાં ભાગલા દ્વારા ગોલ્ફ છઠ્ઠી મોટી લોકપ્રિય રમત છે. જોકે સ્કોટલેન્ડમાં [[ધી રોયલ એન્ડ એન્સિયન્ટ ગોલ્ફ ક્લબ ઓફ સેંટ એન્ડ્રુઝ]]આ રમતનું ઘર મનાય છે,<ref>{{cite web|url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf|title=Tracking the Field|format=PDF|publisher=Ipsos MORI|access-date=2008-10-17|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004856/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf|url-status=dead}}</ref>વિશ્વનો સૌથી જૂનો ગોલ્ફ કોર્સ ખરેખર મુસ્સેલબર્ગ લિંક્સ ઓલ્ડ ગોલ્ફ કોર્સ છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/edinburgh_and_east/7949045.stm રેકોર્ડ બુકમાં કડીઓ ભાગ ભજવે છે] બીબીસી સમાચાર, 17 માર્ચ 2009</ref> [[શિન્ટી]] (અથવા''કેમાન્ચડ'' ) [[સ્કોટ્ટીશ હાઉલેન્ડ્ઝ|સ્કોટ્ટીશ હાઇલેન્ડઝ]]માં લોકપ્રિય છે, કેટલીકવાર વધુ વસતી ધરાવતા યુકેના હજ્જારો દર્શકોને તેની તરફ આકર્ષે છે, જેમા ખાસ કરીને તેની પ્રિમીયરની ફાઇનલ ટૂર્નામેન્ટ [[કેમનાડ કપ|કેમાન્ચડ કપ]]નો સમાવેશ થાય છે. <ref>[http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm શિન્ટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010105806/http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm |date=2017-10-10 }} scottishsport.co.uk, 2 ઓક્ટોબર, 2008મૂલ્યાંકન</ref>ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં [[જીએએ]] - [[ગાલિક ફૂટબોલ]] અને [[હર્લીંગ (હોકી જેવી આઇરીશ પરંપરાગત રમત)|હર્લિંગ]] ભાગીદારી અને નિહાળવાની એમ બન્ને દ્રષ્ટિએ લોકપ્રિય ટીમ રમતો છે.યુકેમાં આખામાં રહેતા આઇરીશની રહેવાસીઓ પણ તે રમે છે. પરંપરાગત રીતે જીએએ બ્રિટીશ લશ્કર તરફ દુશ્મન જેવી વર્તણૂંક ધરાવે છે. યુકે [[મોટરસ્પોર્ટ]]સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલું છે. [[ફોર્મ્યુલા વન]] (એફ1)માં ઘણી ટીમો અને ચાલકો યુકેના છે અને બ્રિટનના ચાલકોએ અન્ય દેશો કરતા વધુ વર્લ્ડ ટાઇટલો જીત્યા હતા. આ દેશ ઘણી એફ૧ અને [[વર્લ્ડ રેલી ચેમ્પીયનશીપ]]યોજે છે અને તેની પાસે તેનું પોતાની[[ટૂરીંગ કાર રેસીંગ]]ચેમ્પીયનશીપ [[બ્રિટીશ ટૂરીંગ કાર ચેમ્પીયનશીપ|બ્રિટીશ ટૂંરીંગ કાર ચેમ્પીયનશીપ]] (બીટીસીસી)છે. [[બ્રિટીશ ગ્રાન્ડ પ્રિક્સ]]દર જુલાઇમાં [[સિલ્વરસ્ટોન સર્કિટ|સિલ્વરસ્ટોન]]ખાતે યોજાય છે. == સંસ્કૃતિ == [[યુનાઇટડે કિંગડમની સંસ્કૃતિ|યુનાઇટેડ કિંગડમની સંસ્કૃતિ]]—બ્રિટીશ સંસ્કૃતિને —તેના [[યુનાઇટેડ કિંગડમનો ઇતિહાસ|ઇતિહાસ]]દ્વારા અપાયેલી માહિતી તરીકે [[વિકસિત દેશો|વિકસિત]] [[ટાપુ દેશ]], મોટી સત્તા, અને ચાર દેશોના [[રાજકીય સંઘ|રાજકીય યુનિયન]] તરીકે પણ વર્ણન થાય છે, જેમાં દરેક તત્વા સ્પષ્ટ પરંપરા, પ્રણાલિ અને પ્રતીકવાદનું નિરુપણ કરે છે. [[બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય]]ના પરિણામસ્વરૂપે, બ્રિટીશ પ્રભુત્વ તેની અગાઉની અસંખ્ય વસાહતોમાં ભાષા, સંસ્કૃતિ અને કાનૂની પદ્ધતિમાં જોઇ શકાય છે, આ વસાહતોમાં [[કેનેડા]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલીયા]], [[ભારત]],અને [[અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]નો સમાવેશ થાય છે. === સિનેમા === યુનાઇટેડ કિંગડમ સિનેમાના વિકાસમાં ભારે પ્રભાવક રહ્યું છે જેમાં [[એલીંગ સ્ટુડિયોઝ|એલીંગ સ્ટુડિયો]] વિશ્વમાં સૌથી જૂનો સ્ટુડિયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અગત્યના અને સફળ પ્રડક્શનોનો ઇતિહાસ હોવા છતાં, ઉદ્યોગને તેની ઓળખ અને અમેરિકન અને યુરોપીયન સિનેમાના પ્રભાવ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે. ખાસ કરીને બ્રિટીશ અને અમેરિકન ફિલ્મની વચ્ચે ઘમી ફિલ્મોનું ઘણી વખત સહ-ઉત્પાદન અથવા ઘણ બ્રિટીશ એક્ટરોની સાથે કામ કરવામાં આવ્યું છે જેમાં હવે ઘણા બ્રિટીશ એક્ટરો નિયમિતપણે હોલીવુડની ફિલ્મોમાં અભિનય કરે છે. [[બીએફઆઇ ટોચની ૧૦૦ બ્રિટીશ ફિલ્મો]]એ એક એવું સર્વેક્ષણ છજે [[બ્રિટીશ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યુટ|બ્રિટીશ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યુટ દ્વારા]] હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું જેમાં દરેક સમયે ૧૦૦ મહાન બ્રિટીશ ફિલ્મો હોવાની તેમને પ્રતીતી થઇ હતી તેને સમાવવામાં આવી છે. === સાહિત્ય === [[ચિત્ર:Shakespeare.jpg|thumb|upright|ચાન્ડોઝનું ચિત્ર, જે વિલીયન શેક્સપિયરને પ્રદર્શિત કરતું હોય તેવું મનાય છે. ]] [[ચિત્ર:Robert burns.jpg|thumb|upright|રોબર્ટ બર્નસ, જે સ્કોટલેન્ડની રાષ્ટ્રીય કવિતા તરીકે ઓળખાય છે. ]] 'બ્રિટીશ સાહિત્ય'માં [[સાહિત્ય]]નો ઉલ્લેખ કરાયો છે, જે યુનાઇટેડ કિંગડમ સાથે સંલગ્ન છે, [[ઈસ્લે ઓફ મેન|ઇસ્લે ઓફ મેન]] અને ચેનલ આઇલેન્ડ તેમજ ઇંગ્લેંડ, વોલ્સ, અને સ્કોટલેન્ડના યુનાઇટેડ કિંગડમની રચના પૂર્વેના સાહિત્ય છે.મોટા ભાગના બ્રિટીશ સાહિત્ય [[ઇંગ્લીશ ભાષા]]માં છે.ઇંગ્લીશ The English નાટકકાર અને કવિ [[વિલિયમ શેક્સપીયર|વિલીયન શેક્સપિયર]]ને કાયમ માટેને મહાન નાટકકાર તરીકે ગણવામાં આવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |title=Encyclopedia Britannica article on Shakespeare |access-date=2006-02-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |access-date=2006-02-26 |archive-date=2006-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |title=Columbia Electronic Encyclopedia article on Shakespeare |access-date=2006-02-26}}</ref> અગાઉના ઇંગ્લીશ લેખકોમાં [[જિયોફ્રે ઓફ મેનમાઉથ|ગોફ્રે ઓફ મોનમાઉથ]] (12મી સદી), [[જિયોફ્રે ચાઉસર|ગોફ્રે ચૌસર]] (14મી સદી),અને [[થોમસ મેલોરી]] (15મી સદી)નો સમાવેશ થાય છે. 19મી સદીમાં [[સેમ્યુઅલ રિચાર્ડસન]]ને ઘણીવાર આધુનિક નવલકથાની શોધનો યશ અપાય છે.19મી સદીમાં, વધુ સંશોધનો થયા હતા જેમાં [[જેન ઓસ્ટેન]], [[બ્રોન્ટે|બ્રોન્ટે સિસ્ટર્સ]],સામાજિક ચળવળકાર[[ચાર્લ્ ડિકન્સ|ચાર્લ્સ ડિકન્સ]], [[તટસ્થતાવાદ(સાહિત્ય)|તટસ્થતાવાદી]] [[થોમસ હાર્ડી]], દૂરંદેશીયતા ધરાવતા કવિ [[વિલીયમ બ્લેક]] અને વીરશૃંગાર કવિ [[વિલીયમ વર્ડઝવર્થ]]નો સમાવેશ થાય છે. વીસમી સદીના લેખકોમાં વૈજ્ઞાનિક કાલ્પનિક નવલકથાકાર [[એચ.જી.વેલ્સ|એચ.જી. વેલ્સ]], વિવાદાસ્પદ [[ડી.એચ.લોરેન્સ|ડીયએચ.લોરેન્સ]], [[આધુનિકતાવાદ|આધુનિકતાવાદી]] [[વર્જિના વુલ્ફ (ઇંગ્લીશ લેખક)|વર્જિના વુલ્ફ]], કટાક્ષકાર [[એવલીન વોઘ]], the આગાહીયુક્ત લખાણ લખનાર [[જ્યોર્જ ઓરવેલ|જ્યોર્જ ઓર્વેલ]], વિખ્યાત નવલકથાકાર [[ગ્રેહામ ગ્રીન]],અને કવિઓ [[ટેડ હગીઝ|ટેડ હ્યુજીસ]] અને [[જોહ્ન બેટજેમન|જોહ્ન બેજમેન]]નો સમાવેશ થાય છે. નજીકના તાજેતરમાં બાળકોની કાલ્પનિકથા [[મેરી પોટ્ટર|હેરી પોટ્ટર]]શ્રેણીના લેખક [[જે કે રોઉલિંગ|જે.કે.રોવલીંગ]][[જે.આર.આર.ટોલ્કેઇન|જે.આર.આર.ટોલિકીયિન]]ની લોકપ્રિયતાની યાદ અપાવે છે. [[સ્કોટ્ટીશ સાહિત્ય|સ્કોટલેન્ડના ફાળામાં]] ડિટેક્ટીવ લેખ [[આર્થર કોનાન ડોયલ|આર્થર કોનન ડોયલ]], સર [[વોલ્ટેર સ્કોટ્ટ|વોલ્ટર સ્કોટ્ટ]]દ્વારા વીરશૃંગાર સાહિત્ય અને [[રોબર્ટ લુઇસ સ્ટીવન્સન]]ને મૂળ સાહસકથાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેણે [[રોબર્ટ બર્ન્સ]],તેમજ[[વિલીયમ મેકગોનાગલ્લ|વિલીયમ મેકગોન્ગાલ]]જેવા કવિઓને પેદા કર્યા છે અને તેનો આનંદ માણ્યો છે,જેને વિશ્વની ખરાબમાં ખરાબ ઘટનાઓમાંની એક તરીકે ગણવામાં આવે છે. <ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/31/AR2007073101696.html 'વિશ્વના સૌથી ખાબ કવિની'ની ઉજવણી કેવી રીતે કરવી?] washingtonpost.com, 1 ઓગસ્ટ, 2007</ref>તાજેતરમાં જ, આધુનિકતાવાદી અને રાષ્ટ્રીયતાવાદી [[હઘ મેકડાયરમિડ|હગ મેકડાયરમિડ]]અને[[નેઇલ એમ. ગૂન|નેઇલ એમ. ગુન્ને]][[સ્કોટ્ટીશ પુનર્જીવન|સ્કોટ્ટીશ સાહિત્યના પુર્જીવન]]માં ફાળો આપ્યો હતો. વધુ નિરાશાજનક દેખાવ [[ઇયાન રેન્કીન|ઇયાન રેન્કિંન]]ની વાર્તાઓમાં અને [[ઇએન બેન્ક્સ|આયેન બેન્ક]]મનોવૈજ્ઞાનિક ભયાનક રમૂજીમાં જોવા મળ્યો હતો.સ્કોટલેન્ડની રાજધાની એડિનબર્ગ યુેસ્કોની પ્રથમ વૈશ્વિક [[સાહિત્યનું શહેર]]છે.<ref>[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=27852&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html એડિનબર્ગ, યુએકએ પ્રથમ યુનેસ્કો સિટી ઓફ લિટરેચરની નિમણૂંક કરી હતી] unesco.org, 20 ઓગસ્ટ 2008મૂલ્યાંકન</ref>મધ્યયુગના પ્રારંભમાં વેલ્શ લેખકોએ [[મેબિનોગિયોન]] કંપોઝ કર્યું હતું. આધુનિક સમયમાં કવિએ [[આર.એસ. થોમસ]] અને[[ડીલાન થોમસ]]વેલ્શ સંસ્કૃતિને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેક્ષકો સમક્ષ લાવ્યા હતા. અન્ય રાષ્ટ્રીયતા ધરાવતા ખાસ કરીને આયર્લેન્ડ અથવા [[કોમનવેલ્થ ઓફ નેશન્સ|કોમનવેલ્થ]] દેશોના લેખકોએ યુકેમાં રહ્યા છે અને કામ કર્યું છે.આખી સદીના ઉદાહરણોમાં [[જોનાથન સ્વીફ્ટ]], [[ઓસ્કર વિલ્ડે]], [[બ્રામ સ્ટોકેર|બ્રાન સ્ટોકર]], [[જ્યોર્જ બર્નાર્ડ શો|જ્યોર્જ બર્નાડ શો]], [[જોસેફ કોનરાડ|જોસેફ કોનાર્ડ]], [[ટી. એસ. ઇલિયટ|ટી.એસ.એલિયોટ]] અને [[એઝરા પાઉન્ડ]], અને નજીકના તાજેતરમાં બ્રિટીશમાં જન્મેલા વિદેશી એવા [[કાઝુઓ ઇશીગુરો|કાઝૌ ઇશીગુરો]] અને સર [[સલમાન રશ્દી]]નો સમાવેશ થાય છે. થિયેટરમાં શેક્સપિયરના સમકાલિન નાટકો[[ક્રિસ્ટોફર માર્લો]] અને[[બેન જોનસન|બેન જોનસોન]]ને ઊંડાઇમાં વધારો કર્યો હતો. તાજેતરમાં વધુ [[એલન આયકબૌર્ન|એલન આઇકબોર્ન]], [[હેરોલ્ડ પિન્ટર]], [[મિશેલ ફ્રેયન]], [[ટોમ સ્ટોપ્પાર્ડ|ટોમ સ્ટોપર્ડ]] અને[[ડેવીડ એડગર (નાટ્યકથા)|ડેવીડ એડગરે]] ચોક્કસવાદ, વાસ્તવિકતા વાદ અને મૂળ સિદ્ધાંતવાદના તત્વોને એકત્ર કર્યા હતા. === માધ્યમો === ઇંગ્લીશ ભાષાની પ્રાધાન્યતા યુકે માધ્યમોને વ્યાપક આંતરરાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણ પ્રદાન કરે છે. ==== પ્રસારણ ==== [[ચિત્ર:BBC Television Centre.JPG|thumb|બીબીસી ટેલિવીઝન સેન્ટરબીબીસી વિશ્વમાં સૌથી મોટું અને જૂની પ્રસારણકર્તા છે. [454] ]] [[ચિત્ર:Channel 4 Building - Horseferry Road - London - 310504.jpg|thumb|ચેનલ ૪ બિલ્ડીંગ]] યુકેમાં પાંચ મોટી રાષ્ટ્રીય સ્તરે પથરાયેલી ટેલિવીઝ ચેનલ છે: [[બીબીસી વન]], [[બીબીસી ટુ]], [[આઇટીવી]], [[ચેનલ 4]] અને[[પાંચ (ચેનલ)|પાંચ]] - હાલમાં એનાલોગ ટેરેટ્ર્યીલ, ફ્રી ટુ એર સિગ્નલો સાથે તેનું પ્રસારણ થાય છે, પાછળની ત્રણ ચેનલો માટેનું ભંડોળ વ્યાપારી જાહેરાત દ્વારા ઉભી કરવામાં આવે છે. વોલ્સમાં, [[એસ4સી]] વેલ્શ ફોર્થ ચેનલ ચેનલ 4નું સ્થાન લે છે, જે વ્યસ્ત સમયમાં વેલ્શ ભાષામાં પ્રસારણ કરે છે. તેમજ અન્ય સમયે તે ચેનલ ૪ કાર્યક્રમોનું પણ પ્રસારણ કરે છે. [[બીબીસી]] યુકેની જાહેર ભંડોળ દ્વારા ચલાવવામાં આવતો [[રેડીયો]], [[ટેલિવિઝન|ટેલિવીઝન]]અને [[ઇન્ટરનેટ]] બ્રોડકાસ્ટીંગ કોર્પોરેશન છે, અને તે વિશ્વમાં સૌથી જૂનો અને અને મોટામાં મોટું પ્રસારણકર્તા છે. તે યુકે અને વિદેશમાં વિવિધ [[બીબીસી ટેલિવીઝન|ટેલિવીઝન ચેનલ]]અને[[બીબીસી રેડીયો|રેડીયો]] સ્ટેશન્સ ચલાવે છે. બીબીસીની આંતરરાષ્ટ્રીય ટેલિવીઝન ન્યૂઝ સર્વિસ, [[બીબીસી વર્લ્ડ ન્યૂઝ]], નું વિશ્વભરમાં પ્રસારણ થાય છે અને [[બીબીસી વર્લ્ડ સર્વિસ]]રેડીયો નેટવર્ક વૈશ્વિક ધોરણે ૩૩ ભાષામાં પ્રસારણ કરે છે, તેમજ વેલ્શમાં [[બીબીસી રેીયો સિમ્રુ|બીબીસી રેડીયો સામ્રુ]]અને ગાલિકમાં કાર્યક્રમો [[બીબીસી રેડીયો નાન ગેઇધેલ|બીબીસી રેડીયો સ્કોટલેન્ડમાં નાન ગૈઘીયલ]] અને આઇરીશમાં ઉત્તર આયર્લેન્ડમાં પ્રસારણ થાય છે. બીબીસીની સ્થાનિક સેવાને [[ટેલિવીઝન પરવાનો|ટેલિવીઝન લાયસન્સ]] દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. બીબીસી વર્લ્ડ સર્વિસ રેડીઓને [[ફોરેન અને કોમનવેલ્થ ઓફિસ]]દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે અને તેનું સંચાલન [[બીબીસી વર્લ્ડવાઇડ]]દ્વારા કેબલ અને ઉપગ્રહની સેવા મારફતે વ્યાપારી ભરણા દ્વારા સંચાલન કરવામાં આવે છે.આ બીબીસીની વ્યાપારી પાંખ છે જે [[યુકેટીવી]]ના અર્ધા ભાગની [[વર્જિન મિડીયા]]સાથે રચના કરે છે.યુકે હવે મહાકાય અસંખ્ય ટેરેસ્ટ્ર્ીયલ ચેનલ્સ ધરાવે છે જેમં બીબીસીની વધુ છ, આઇટીવીની પાંચ અને ચેનલ 4ની ત્રણ અને એક એસ4સીનો સમાવેશ થાય છે, જે અન્યોની તુલનામાં ફક્ત વેલ્શમાં જ છે. મોટા ભાગના ડિજીટલ [[કેબલ ટેલિવીઝન]] સેવાઓ [[વર્જિન મિડીયા]]દ્વારા [[સેટેલાઇટ ટેલિવીઝન|સેટેલાઇટ]] ટેલિવીઝન દ્વરા પૂરી પાડવામાં આવે છે, જે [[ફ્રીસેટ (મુક્ત પ્રસારણ)|ફ્રીસેટ]] અથવા[[બ્રિટીશ સ્કાય બ્રોડકાસ્ટીંગ]] દ્વારા ઉપલબ્ધ છે અને [[ફ્રી ટુ એર]] ડિજીટલ ટેરેસ્ટ્રીયલ ટિલીવીઝન [[ફ્રીવ્યૂ (યુકે)|ફ્રીવ્યૂ]]દ્વારા ઉપલબ્ધ છે. સમગ્ર યુકે ૨૦૧૨ સુધીમાં [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં ડિજીટલ ટેરેસ્ટ્રીયલ ટેલિવીઝન #ડિજીટલ સ્વીચગિયર|ડિજીટલ]] નો ઉપયોગ કરતું થઇ જશે. [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં રેડીયો|યુકમાં રડીયો પર]] [[બીબીસી રેડીયો|બીબીસી રેડિયો]]નું પ્રભુત્વ છે, જે દસ રાષ્ટ્રીય નેટવર્કનું અને ૪૦ સ્થાનિક રેડીયો સ્ટશનોનું સંચાલન કરે છે. સાંભળનારાઓની સંખ્યાના આધારે મોટા લોકપ્રિય રેડીયો સ્ટેશનો [[બીબીસી રેડીયો 2]],તેમજ ત્યાર બાદ [[બીબીસી રેડિયો 1|બીબીસી રેડીયો 1]]નો ક્રમ આવે છે. દશભરમાં સોએક જટેલા મુખ્ય સ્થાનિક વ્યાપારી રેડીયો છે, જે વિવિધ પ્રકારના સંગીત અથવા વાર્તાલાપ સ્વરૂપ રજૂ કરે છે. ==== ઇન્ટરનેટ ==== યુનાઇટડ કિંગડમ માટે [[ઇન્ટરનેટ]] [[દેશનો કોડ|કંટ્રી કોડ]] [[ટોચનું ડોમેન|ટોપ લેલ ડોમેન]] ([[સીસી ટીએલડી|સીસીટીલડી]])માટે [[.યુકે|.uk]]છે. . જોકે સ્કોટ્ટીશ સરકાર વર્કીંગ ગ્રુપ 2009માં સ્કોટ્ટીશ વેબ ડોમેન - "[[.એસસીઓ|.sco]]" અથવા ".scot" - નું સર્જન કરવાની તૈયારીઓ કરી રહી છે. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7782273.stm સાલમોન્ડ ડોટસ્કોટ વેબ નામને ટેકો આપે છે] બીબીસી સમાચાર, 14 ડિસેમ્બર 2008</ref> ==== પ્રિન્ટ ==== પરાંપરાગત રીતે, [[યનાઇટેડ કિંગડમના અખબારોની યાદી|બ્રિટીશ અખબારો]] ને ''ગુણવત્તા'' માં વહેંચી શકાય, સિરીયસ માઇન્ડેડ અખબાર (સામાન્ય રીતે તેમના કદ પ્રમાણે "[[બ્રોડશિટ|બ્રોડશીટ]]"તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) અને વધુ લોકપ્રિય, ''[[ટેબ્લોઇડ (નાના અખબાર)|ટેબ્લોઇડ]]'' નો સમાવેશ થાય છ. વાંચનમા સરળતા રહે તે માટે ઘણા પરંપરાગત બ્રોડશીટ્સે વધુ [[નાના (અખબાર)|નાના]]-કદના સ્વરૂપને અપનાવ્યું છે, જેનો પરંપરાગત રીતે [[ટેબ્લોઇડ]]દ્વારા ુપયોગ કરવામાં આવે છે. ''[[ધી સન]]'' યુકેના અન્ય કોઇ પણ દૈનિક અખબારની તુલનામાં સૌથી વધુ ફેલાવો ધરાવે છે: 3.1 મિલીયન, જે કુલ બજારના ત્રીજા ભાગ બરોબર છે. <ref name="paper">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing|title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008|publisher=Audit Bureau of Circulations|access-date=2008-10-17}}</ref> તેનું સંલ્ગન પેપર ''[[ન્યૂઝ ઓફ ધ વર્લ્ડ]]'' રવિવારના અખબારી બજારમાં સૌથી વધુ ફેલાવો ધરાવે છે અને પરંપરાગત રીતે વિખ્યાત વ્યક્તિઓ આધારિત સ્ટોરીઓને અનુસરે છે<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing1|title=ABCs: National Sunday newspaper circulation September 2008 |publisher=Audit Bureau of Circulations |date=2008-10-10|access-date=2008-10-17}}</ref> ''[[ધી ડેઈલી ટેલિગ્રાફ|ધ ડઇલી ટેલિગ્રાફ]] '' , [[રાઇટ વિંગ પોલિટિક્સ|રાઇટ વિંગ]] બ્રોડશીટ પેપર, ગુણવત્તાવાળા સૌથી વેચાતા અખબારોમાંનું એક છે. <ref name="paper"/> ''[[ધી ગાર્ડિયન]]'' વધુ [[યુનાઇટેડ કિંગડમમાં ઉદારવાદ|લિબરલ]] "ગુણવત્તા" વાળુ બ્રોડશીટ અને ''[[ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સ|ફાયનાન્સિયલ ટાઇમ્સ]]'' મુખ્ય બિઝનેસ અખબાર છે, જે અલગ પડે તેવા સાલમોન પિંક બ્રોડશીટ પેપરમા છપાય છે. બેલ્ફાસ્ટમાં 1737માં સૌપ્રથમ વખત ''[[ધી ન્યૂઝ લેટર]] '' પ્રિન્ટ થયો હતો, તે સૌથી જૂનું ઇંગ્લીશ ભાષાનું દૈનિક અખબાર છે, જે આજ પણ પ્રકાશિત થાય છે. તેનું અનુયાયી ઉત્તરીય આઇરીશ સ્પર્ધક, ''[[ધી આઇરીશ ન્યૂઝ]]'' ,ને યુનાઇટેડ કિંગડમમાં 2006 અને 2007માં શ્રેષ્ઠ પ્રાદશિક અખબારનો ક્રમાંક અપાયો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.newspaperawards.co.uk/default.htm |title=The Newspaper Awards |access-date=2007-05-19 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510080001/http://www.newspaperawards.co.uk/default.htm |url-status=dead }}</ref> અખબારો સિવાય ''[[ધી ઇકોનોમિસ્ટ]]'' અન ''[[નેચર (જર્નલ)|નેચર]]'' સહિતના બ્રિટીશ મેગેઝીનો અને જર્નલે વિશ્વભરમાં ફેલાવો હાંસલ કર્યો છે. સ્કોટલેન્ડ અખબારી વાંચનની તફાવતયુક્ત પરંપરા ધરાવે છે. (see [[સ્કોટલેન્ડના અખબારોની યાદી|સ્કોટલેન્ડમાં અખબારોની યાદી]]). ટેબ્લોઇડ ''[[ડેઇલી રેકોર્ડ (સ્કોટલેન્ડ)|ડેઇલી રેકોર્ડ]]'' અન્ય દૈનિક અખબારની તુલનામાં સૌથી વધુ ફેલાવો ધરાવે છે. તેમજ ''[[ધી સન#ધી સ્કોટ્ટીશ સન|સ્કોટ્ટીશ સન]] '' કરતા ચારથી એક જ્યારે તેનું સંલગ્ન પેપર ''[[સંડે મેઇલ (સ્કોટલેન્ડ)|સંડે મેઇલ]]'' તેજ રીતે રવિવારના અખબારમાં અગ્રણી છે. સ્કોટલેન્ડમાં અગ્રણી "ગુણવત્તાવાળુ" દૈનિક અખબાર ''[[ધી હેરાલ્ડ (ગ્લાસ્ગો)|ધી હેરાલ્ડ]]'' છે, જોકે તે ''[[ધી સ્કોટ્સમેન|ધી સ્કોટ્મેન]]'' નું સંલગ્ન પેપર છે, ''[[સ્કોટલેન્ડ ઓન સંડે]]'' , રવિવારના અખબારોમાં અગ્રણી છે. <ref>[http://www.business7.co.uk/business-news/breaking-business-news/2008/02/11/scottish-newspaper-readership-falls-97298-20316075/ સ્કોટ્ટીશ અખબાર વાંચકોમાં ઘટાડો ] બિઝનેસ7, 11 ફેબ્રુઆરી 2008</ref> === સંગીત === [[ચિત્ર:The Fabs.JPG|thumb|બીટલ્સ એ સંગીતના ઇતિહાસમાં વ્યાપારી રીતે અંત્યંત સફળ અને ટીકાકારો દ્વારા વખાણાયેલી બેન્ડ છે અને જેનું વૈશ્વિક સ્તે અબજોની સંખ્યામાં વેચાણ થાય છે.[467]]] વિવિધ પ્રકારના સંગીત લોકપ્રિય છે, જેમાં સ્થાનિક [[ઇંગ્લેંડનું ફોક મ્યુઝિક|ફોક મ્યુઝિક ઓફ ઇંગ્લેડ]], ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વોલ્સથી લઇને [[હેવી મેટલ મ્યુઝિક|હેવી મેટલ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[ગ્લોસગો|ગ્લાસગો]]નો સંગીત ક્ષેત્રેનો ફાળો 2008માં જ્યારે તેને યુનાઇટેડ નેશન્સ સિટી ઓફ મ્યુઝિક એવુ નામ આપવામાં આવ્યું ત્યારે ઓલખી કાઢવામાં આવ્યો હતો, આ પ્રકારનું સન્માન મેળવનાર વિશ્વમા ફક્ત ત્રણ શહેરોમાંનું એક હતું. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm ગ્લોસગોને સિટી ઓફ મ્યુઝિકનું ન્માન અપાયું] bbc.co.uk, 20 ઓગસ્ટ 2008મૂલ્યાંકન </ref> 1960 અને 1970માં [[રોક મ્યુઝિક]]ના વિકાસ માટે યુકેમાં ફાળો આપનારા અગ્રણીઓમાં [[ધી બીટલ્સ]], [[રોલીંગ સ્ટોન્સ]], [[ધી કિન્ક્સ|ધી કિન્કસ]], [[એરિક ક્લેપ્ટોન]], [[એલ્ટોન જોહ્ન]], [[પિંક ફ્લોયડ]], [[જિનેસીસ (બેન્ડ)|જિનેસિસ]], [[યથાવત્|સ્ટેટસ ક્વો]],<ref>[http://www.statusquo.co.uk/factsheet.htm ક્વો ફેક્ટસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226090132/http://www.statusquo.co.uk/factsheet.htm |date=2009-12-26 }} statusquo.co.uk, 14 ઓક્ટોબર 2008મૂલ્યાંકન</ref> [[સ્લેડ]],<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2245820.stm ગ્લામ રોકેટર્સ માટે માનદ એવોર્ડ] બીબીસી સમાચાર, 9 સપ્ટેમ્બર, 2002 </ref> [[લેડ ઝેપ્પેલીન|લેડ ઝેપ્લીન]], [[ધી હૂ|ધી હુ]], [[ક્વીન (બેન્ડ)|ક્વીન]], [[ડેવીડ બોવી]], [[રોડ સ્ટુવર્ટ]], [[સ્ટિંગ (સંગીતકાર)|સ્ટીંગ]], [[ડીપ પર્પલ]], અને [[બ્લેક સબ્બાથ|બ્લેક સાબ્બાહ]]નો સમાવેશ થાય છે. યુકેના કલાકારોએ વિશ્વભરની અન્ય શૈલી જેમ કે હેવી મેટલ, [[હાર્ડ રોક]], [[પૂંક રોક|પંક રોક]], [[ન્યૂ વેવ મ્યુઝિક|ન્યુ વેવ]], [[ન્યુ રોમેન્ટિક]], [[ઇન્ડી રોક]], [[ટેકનો]], અને [[ઇલેક્ટ્રોનીકા|ઇસેક્ટ્રોનીકા]]માં નોધપાત્ર ફાળો આપ્ય હતો. તેમાં વિખ્યાત કલાકારોમાં [[સેક્સ પિસ્તોલ્સ|સેકસ પિસ્તોલ્સ]], [[ધી ક્લેશ]], [[કલ્ચર કલ્બ|કલ્ચર ક્લબ]], [[દૂરા દૂરાન|દુરાન દુરાન]], [[હ્યુમન લીગ]], [[ધી સ્મિથસ|ધી સ્મિથ્સ]], [[કાટે બુશ]], [[ઓએસિસ (બેન્ડ)|ઓએસિસ]], [[બ્લુર (બેન્ડ)|બ્લુર]], [[રેડીયોહેડ|રેડિયોહેડ]], [[જથ્થાબંધ હૂમલાઓ|માસિવ એટેક]] અને[[ધી પ્રોડીગી|ધી પ્રોડિગી]]નો સમાવેશ થાય છે. તદુપરાંત એવી પણ લોકપ્રિય શૈલીઓ છે જે યુકેમાંથી ઉભરી આવી હતી અને તેને વિશ્વ સમક્ષ મૂકવામાં આવી હતી. તેના ઉદાહહરણોમાં [[2-ટોન]], [[ટ્રિપ હોપ]], [[ઇન્ડી પોપ]], બ્રિટપોપ, [[શૂગેઝીંગ]], [[હાર્ડ હાઉસ]] અને[[ડબ્સસ્ટેપ]]નો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં જ, આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ ધરાવતા સંગીત કલાકારોએ રેડિયોહેડ, [[સ્પાઇસ ગર્લ્સ]], [[કોલ્ડપ્લે]], [[એમી વાઇનહાઉસ|એમિ વાઇનહાઉસ]]અને[[લિયોના લેવીસ]]ને સમાવ્યું છે. વિખ્યાત શાસ્ત્રીય સંગીતના યુનાઇટેડ કિંગડમના કંપોઝર કે જેમણે વિવિધ દેશોમાં અગ્રેસર રહ્યા હતા તેમાં [[વિલીયન બીર્ડ|વિલીયમ બીર્ડ]], [[હેનરી પર્સેલ|હેનરી પ્યોરસેલ]], સર [[એડવર્ડ એલ્ગર]], [[ગુત્સવ હોસ્ટ|ગુત્સવ હોલ્સ]], સર [[આર્થર સુલ્લીવાન|આર્થર સુલ્લીવન]] (ઓપેરા પર શ્રેષ્ઠ રીતે શબ્દો ગોઠવનાર સર [[ડબ્લ્યુ.એસ. ગિલબર્ટ|ડબ્લ્યુ.એસ. ગિલ્બર્ટ]]), [[રાલ્ફ વૌઘાન વિલીયમ્સ]], અને [[બેન્જામિન બ્રિટ્ટેન]], આધુનિક બ્રીટીશ [[ઓપેરા]]માં અગ્રણી હતા). સર[[પીટર મેક્સવલેલ ડેવીસ|પીટર નેક્સવેલ ડેવીસ]] અનેક અગ્રણી કંપોધરોમાંના એક હતા અને પ્રવર્તમાન [[માસ્ટર ઓફ ધી ક્વીન્સ મ્યુઝિક|માસ્ટર ઓફ ધ ક્વીન્સ મ્યુઝિક]]છે. યુકે વૈશ્વિક સ્તરે જાણીતું સિમ્ફોનીક ઓરકેસ્ટ્રા અને કોરસ જેમ કે [[બીબીસી સિંફની ઓરકેસ્ટ્રા|બીબીસી ઓરકેસ્ટ્રા]] અને [[લંડન સિંફની કોરસ|લંડન સિંફોની કોરસ]]નું ઘર છે. વિખ્યાત [[હાથ ધરે છે.|કંડકટર્સમાં]]સર [[સિમોન રેટ્ટલ]], [[જોહ્ન બાર્બીરોલ્લી|જોહ્ન બાર્બીરોલી]] અને સર [[માકોમ સાર્જન્ટ|માલકોમ સાર્જન્ટ]]નો સમાવેશ થાય છે. === ફિલોસોફી === ધી યુનાઇટેડ કિંગડ્મ "બ્રિટીશ એમ્પિરિસીઝમ"ની પરંપરા માટે જાણીતું છે, જ્ઞાનની ફિલોસોફીની એક શાખા જે દર્શાવે છે કે અનુભવ દ્વારા ચકાસી શકાય તેજ જાણકારી માન્ય છે. આ પરંપરાના અત્યંત જાણીતા ફિલોસોફરો [[જોહ્ન લોક]], [[જ્યોર્જ બર્કલે|જ્યોર્જ બર્કેલી]] અને[[ડેવીડ હ્યુમ]]છે. વધુમાં બ્રિટન યુટિલીટેરિએનિઝમ, થિયરી ફ ધ મોરલ ફિલોસોફી માટે જાણીતું છે, જેનો પ્રથમ ઉપયગ [[જેરેમી બેન્થાન|જેરેની બેન્થમ]]અને બાદમાં [[જોહ્ન સ્ચુઅર્ટ મિલ|જોહ્ન સ્ટુઅર્ટ મિલ]],દ્વારા તેમની ટૂંકી રચના ''[[યુટીલિટેરિયન (પુસ્તક)|યુટિલીટેરિએનિઝમ]]'' માં કરાયો હતો. યુકેના અન્ય આગળ પડતા ફિલોસોફરો દર્શાવે છે કે તેમાં અગ્રણી રહેનારાઓમાં [[ડન્સ સ્કોટસ]], [[વિલીયમ ઓફ ઓખામ]], [[તોમસ હોબ્સ|થોમસ હોબ્સ]], [[બર્ટરાન્ડ રશેલ]], [[આદમ સ્મિથ]] અન[[આલ્ફ્રેડ આયર]]નો સમાવેશ થાય છે. વિદેશમાં જન્મેલા ફિલોસોફર કે જેઓ યુકમાં સ્થાયી થયા હતા તેમાં [[ઇસૈયાહ બર્લિન]], [[કાર્લ માર્કસ|કાર્લ માર્ક્સ]], [[કાર્લ પોપ્પેર|કાર્લ પોપ્પર]], અને [[લૂડવિગ વિટ્ટજેનસ્ટેઇન|લુડવિગ વિટ્ટજેનસ્ટેઇન]]નો સમાવેશ થાય છે. === વિજ્ઞાન, એન્જિનિયરીંગ અન શોધ === [[ચિત્ર:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|right|upright|સર આઇઝેક ન્યુટન]] [[ચિત્ર:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|upright|ચાર્લ્સ ડાર્વિન ]] યુનાઇટેડ કિંગડમ અને દેશો કે જે આગોતરી શોધો કરતા હતા તેવા વૈજ્ઞાનિકો અને એન્જિયર્સ (ઇજનેર)ને પેદા કરવામાં અગ્રણી રહ્યા હતા, તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે; * આધુનિક [[વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ]] નો વિકાસ [[ઇંગ્લીશ પ્રજા|ઇંગ્લીશ]] ફિલોસોફર [[ફ્રાંસિસ બાકોન|ફ્રાંસિસ બેકોન]]દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. * [[ન્યુટનનો હિલચાલના કાયદાઓ|લોઝ ઓફ મોશન]] અને [[ગુરુત્વાકર્ષણ]]નો પ્રકાશ, [[ઇંગ્લીશ પ્રજા|ઇંગ્લીશ]] [[ભૌતિક વિજ્ઞાન વિહ]], [[ગણિતશાસ્ત્રી]], [[જ્યોતીષશાસ્ત્ર|અવકાશયાત્રી]], [[કુદરતી માન્યતા|નેચરલ ફિલોસોફર]], [[આલ્કેમી|કીમીયાગર]] અને[[થિયોલોજી|થિયલોગિયન]], સર [[આઇઝેક ન્યુટન|આઇજેખ ન્યૂટન]]નો સમાવેશ થાય છે. * [[જેમ્સ ક્લાર્ક મેક્સવેલ]] દ્વારા યુનિફિકેશન ઓફ [[ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટીઝમ|ઇલેક્ર્ટ્રોમેગ્નેટિઝમ]] * [[હેનરી કેવેનડિશ|હેનરી કેવેન્ડીશ]]દ્વારા [[હાઇડ્રોજન]]ની શોધ * [[રિચાર્ડ ટ્રેવિથીક|રિચાર્ડ ટ્રેવિથિક]]અને [[એન્ડ્રુ વિવિયન|એન્ડ્રુ વિવીયન]] દ્વારા [[વરાળ એન્જિન]] * વિશ્વની સૌપ્રથમ કામ કરતી [[ટેલિવીઝન]]સિસ્ટમની શોધ[[સ્કોટ્ટીશ પ્રજા|સ્કટ્ટીશ]] [[ઇજનેર (એન્જિનીયર)|એન્જિનીયર]] અને શોધક [[જોહ્ન લોગી બૈર્ડ|જોહ્ન લોગી બાયર્ડે]]કરી હતી. * [[ફ્રેંક વ્હીટ્ટલ]]દ્વારા [[જેટ એન્જિન]]ની શોધ * [[ચાર્લ્સ ડાર્વિન|ચાર્લ્ડ ડાર્વિન]]દ્વારા [[કુદરતી પસંદગી]] મારફતે વિકાસ * [[એલાન ટુરીંગ|એલન ટર્નીંગ]] દ્વારા [[ટ્યુરીંગ મશિન|ટર્નીંગ મશિન]]ની શોધ, આધુનિક [[કોમ્પ્યુટર]]નો આધાર * [[ક્રિસ્ટોફર કોકરેલ|ક્રિસ્ટોફર કોકરવેલ]]દ્વરા [[હોવરક્રાફ્ટ]]ની શોધ * [[બ્રિટીશ એરક્રાફ્ટ કોર્પોરેશન]] દ્વારા વિશ્વના સૌપ્રથમ સુપરસોનિક એરલાઇનર[[કોન્કોરેડ|કોન્કોરોડ]]નો વિકાસ * [[ફ્રાંન્સિસ ક્રિક|ફ્રાંસિક ક્રિક]]અને અન્યો દ્વારા [[ડીએનએ]]ના માળખાનો વિકાસ * [[વર્લ્ડ વાઇડ વેબ#ઓરિજીન્સ|વર્લ્ડ વાઇડ વેબ]]ના વિકાસનો યશ મોટે ભાગે[[ટિમ બેર્નર્સ-લી|ટીમ બાર્નર્સ લી]]ને જાય છે. * સ્કોટ્ટીશ [[જીવવિજ્ઞાની]] અને [[ઔષધિ વિજ્ઞાની|ફાર્માકોલોજિસ્ટ]], [[સર એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમીંગ|સર એલેક્ઝાન્ડર ફ્લમીગ]]દ્વારા [[પેનિસીલીન]]ની શોધ * [[એલેક્ઝાન્ડર ગ્રેહામ બેલ|એલેક્ઝાન્ડ ગ્રેહામ બેલ]] દ્વારા પ્રથમ કામ કરતા [[ટેલિફોન]]ની શોધ વિખ્યાત [[બાંધકામ ઇજનેરી કામ|સિવીલ એન્જિનીયરીંગ]] પ્રોજેક્ટોમાં, અગ્રણીમાં [[ઇસામબાર્ડ કિંગડમ બ્રુનેલ|ઇસામબાર્દ કિંગડમ બ્રુનેલે]],વિશ્વની સૌપ્રથમ રાષ્ટ્રીય રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ આપી હતી. યુકેમાં અન્ય એડવાન્સીસ અગ્રણીમાં [[મિરન ક્રોનોમીટર|મરિન ક્રોનોમીટર]], [[જેટ એન્જિન]], આધુનિક [[સાયકલ]], [[લેમ્પ (વીજાણુ ઘટક)|ઇલેક્ટ્રીક લાઇટીંગ]],[[ઇલેક્ટ્રીક મોટર]], [[આગબોટ કે વિમાનનો પંખો|સ્ક્રુ પ્રોપેલર]], [[ઇન્ટરનલ કોમ્બુશન એન્જિન|ઇન્ટરનલ કોમ્બ્યુશન એન્જિન]], લશ્કરી [[રડાર]] , ઇલેક્ર્ટ્રનીક [[કોમ્પ્યુટર]], [[રસીકરણ]] અને [[એન્ટિબાયોટિક]]નો સમાવેશ થાય છે. યુકમાં પેદા કરવામાં આવેલી વૈજ્ઞાનિક જર્નલ્સમાં ''[[નેચર (જર્નલ)|નેચર]]'', ''[[બ્રિટીશ મેડિકલ જર્નલ]]'' અને ''[[ધી લાન્સેટ]]'' નો સમાવેશ થાય છે. 2006માં એવું બહાર આવ્યું હતું કે યુકેએ વિશ્વના કુલ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન પેપરોમાંથી 9% પૂરા પાડ્યા છે અને 12% હિસ્સો પદવીઓનો છે, જે યુએસ બાદ વિશ્વમાં સૌથી વધુ બીજો ક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |title=Britain second in world research rankings |publisher=The Guardian |date=2006-03-21 |access-date=2006-05-14}}</ref> === વિઝ્યુઅલ આર્ટ === ધી [[રોયલ એકેડમી]] લંડનમાં આવેલી છે. આર્ટની અન્ય મોટી શાળાઓમાં [[સ્લેડ સ્કુલ ઓફ ફાઇનઆર્ટ|સ્લેડ સ્કુલ ઓફ ફાઇન આર્ટ]]; ધી છ શાળાની [[યુનિવર્સિટી ઓફ ધી આર્ટ લંડન|યુનિવર્સિટી ઓફ ધ આર્ટસ લંડન]], કે જેમાં [[સેન્ટ્રલ સેઇન્ટ માર્ટિન્સ કોલેજ ઓપ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન|સેન્ટ્રલ સેઇન્ટ માર્ટિન્સ કોલેજ ઓફ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન]] અને[[ચેલ્સા કોલેજ ઓફ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન|ચેલ્સા કોલેજ ઓપ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન]]; [[ગ્લાસગો સ્કુલ ઓફ આર્ટ|ગ્લાસગ સ્કુલ ઓપ આર્ટ]],અને [[ગોલ્ડસ્મિથ્સ યુનિવર્સિટી ઓફ લંડન|ગોલ્ડસ્મિથ્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ લંડન]]નો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યાપારી સાહસ બ્રિટનનું અનેક અગ્રણી વિઝ્યુઅલ આર્ટ સંસ્થાઓમાંની એક છે. મોટા બ્રટીશ કલાકારોમાં સર[[જોસુહા રેયનોલ્ડઝ|જોસ્હુઆ રેનોલ્ડઝ]], [[થોમસ ગેઇન્સબોરોઘ]], [[જોહ્ન કોન્સ્ટેબલ|જોહ્ન કોન્સેટબલ]] , [[વિલીયન બ્લેક|વિલીયમ બ્લેક]], [[જે.એમ.ડબ્લ્યુ ટર્નર|જે.એમ.ડબ્લ્યુ.ટર્નર]] , [[વિલીયમ મોરિસ|વિલીયમ મોરસ]], [[એલ.એસ.લૌરી|એલ.એસ. લૌરી]], [[ફ્રાંસિસ બેકોન]], [[લ્યુસિયન ફ્રિયુડ|લ્યુસિયન ફ્રુઇડ]], [[ડેવીડ હોકની]], [[ગિલ્બર્ટ અન જ્યોર્જ|ગિલબર્ટ એન્ડ જ્યોર્જ]], [[રિચાર્ડ હેમિલ્ટન (કલાકાર)|રિચાર્ડ હેમિલ્ટોન]], [[પીટર બ્લેક (કલાકાર)|પીટર બ્લેક]] , [[હાવર્ડ હોડકીન|હોવર્ડ હોડકિન]] , [[એન્ટોની ગોર્મલી]], અને [[અનીશ કપૂર|અનિશ કપૂર]]નો સમાવેશ થાય છે. 1980 અને 1909ના અંતમાં લંડનમાં [[સાચી ગેલેરી|સત્ચી ગિલેરી]] એક કરતા વધુ કલાઓ ધરાવતા જુથને જાહેર જનતાના ધ્યાનમાં લાવ્યા હતા, જે કદાચ [[નાના બ્રિટીશ કલાકારો|યંગ બ્રિટીશ આર્ટિસ્ટ]]તરીકે જાણીતા બન્યા હતા. [[ડેમેન હિર્સ્ટ|ડેમિયન હ્રીસ્ટ]], [[ક્રિસ ઓફિલી|ક્રિસ ઓફિલ]], [[રશેલ વ્હાઇટરીડ]], [[ટ્રેસી એમિન|ટ્રેસી એવિન]], [[માર્ક વોલીંગર]], [[સ્ટીવ મેક્વીન (કલાકાર)|સ્ટીવ મેક્વીન]] , [[સામ ટેયલોર વુડ|સામ ટેયલોર-વુડ]], અને [[જેક અને ડિનોસ ચેમ્પમેન|ચંપન બ્રધર્સ]] આ હળવી રીતે સંકળાયેલી ચળવળના વધુ સારી રીતે જાણીતા સભ્યોમાંના એક હતા. == પ્રતીકો == {{main|Symbols of the United Kingdom, the Channel Islands and the Isle of Man}} [[ચિત્ર:Britannia-Statue.jpg|thumb|upright|પ્લાયમાઉથમાં બ્રિટાનીયાનું પૂતળુ.બ્રિટાનીયા એ યુકેનો રાષ્ટ્રીય અવતાર છે. ]] [[યુનાઇટેડ કિંગડમન ધ્વજ|યુનીઇટેડ કિંગડમનો રાષ્ટ્રધ્વજ]] [[યુનિયન ધ્વજ|યુનિયન ફ્લેગ]]છે. તેની રચના [[ઇંગ્લેંડનો ધ્વજ|ફ્લેગ ઓફ ઇંગ્લેડ]] , [[સ્કોટલેન્ડનો ધ્વજ|ફ્લેગ ઓફ સ્કોટલેન્ડ]] [[સેઇન્ટ પેટ્રિકનો ધ્વજ|સેઇન્ટ પેટ્રિક્સ ફ્લેગ]]ના સંમિશ્રણથી 1801માં રચના કરવામાં આવી હતી. યુનાઇટેડ કિંગડમની રચના થઇ તે પહેલા વોલ્સ જીતીને લેવામાં આવ્યું હોવાથી અને તે ઇંગ્લેંડ સાથે સંકળાયેલું હોવાથી યુનિયન ફ્લેગમાં વોલ્સ પ્રદર્શિત થતું નથી. જોકે, વોલ્સના પ્રતિનિધિત્વને દર્શાવવા માચે યુનિયન ફ્લેગની પુનઃરચનાની શક્યતા સંપૂર્ણ રીતે નકારી શકાતી નથી.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm|title=Welsh dragon call for Union flag|publisher=BBC|date=27 November 2007|dateformat=dmy|access-date=17 October 2008}}</ref>યુનાઇટેડ કિંગડમનું [[રાષ્ટ્રીય ગીત|રાષ્ટ્રગીત]]"[[ગોડ સેવ ધ ક્વીન|ગોડ સેવ ધ કીંગ]]"છે, જેમાં "કીંગ"ને સ્થાને"ક્વીન " ને લેખકની લેખકની ભાવનાઓમાં સમાવવામાં આવી છે જ્યાં શાસક તરીકે એક સ્ત્રી છે. રાષ્ટ્રગીતનું નામ "ગોડ સેવ ધ કિંગ"છે. [[બ્રિટાનીયા]] એ યુનાઇટેડ કિંગડમનું [[રાષ્ટ્રીય અવતાર|રાષ્ટ્રીય વ્યક્તિકરણ]]છે, જે [[રોમન બ્રિટન]] નું મૂળ દર્શાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |title=Britannia on British Coins |publisher=Chard |dateformat=dmy|access-date=25 June 2006}}</ref> બ્રિટાનીયાને ભૂખરા અથવા સોનેરી વાળ ધરાવતી યુવાન સ્ત્રી તરીકે સિંમ્બોલાઇઝ્ડ કરાયુ્ં છે, જેણે [[કોરીથિયન હેલ્મેટ|કોરિન્થીયન શૈલીની હેલ્મેટ]]અને સફેદ ઝભ્ભો પહેર્યા છે. તેણી યુનિયન ફ્લેગ ધરાવતા [[પોઝડોન|પોઝેઇડોન]]નું ત્રિશૂળ અને [[કવચ|ઢાલ]]છે.કેટલીક વખત સિંહની પીઠ પર સવાર થયેલી તેણીને દર્શાવવામાં આવે છે. બ્રિટીશ સામ્રાજ્યની ઊંચાઇ ધરાવતા હોવાથી, બ્રિટાનીયા ઘણીવખત દરિયાઇ પ્રભુત્વ સાથે સંકળાયેલ હોય છે,જેમ દેશભક્તિના ગીત ''[[નિયમ, બ્રિટાનીયા!|રુલ, બ્રિટાનીયા !]]'' માં દર્શાવેલું હોય છે. [[સિંહ]]એ બ્રિટાનીયાની પાછળ [[બ્રિટીશ પચાસ પેન્સનો સિક્કો|બ્રિટીશ પચાસ પેન્સના સિક્કા]]પર અંકિત છે અને તેને [[બ્રિટીશ દશ પેન્સનો સિક્કો|બ્રિટીશ દસ પેન્સના સિક્કા]]ની પાછળના ભાગમાં પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. તેનો [[બ્રિટીશ લશ્કર]]ના અવિધિવત ફ્લેગ પરના પ્રતીક તરીકે પણ ઉપયોગ થાય છે. [[બુલડોગ]]નો ઉપયોગ કેટલીકવાર યુનાઇટેડ કિંગડમના પ્રતીક રૂપે પણ થાય છે અને તે [[વિન્સ્ટન ચર્ચીલ|વિન્સ્ટોન ચર્ચીલ]]ની નાઝી જર્મનીની અવજ્ઞા સાથે સંકળાયેલું છે. <ref>{{cite book|last=Baker|first=Steve|title=Picturing the Beast|publisher=University of Illinois Press|year=2001|pages=p.52|isbn=0252070305}}</ref> === યુનાઇટેડ કિંગડમમાં === {| class="wikitable" border="1" |- !ફ્લેગ !દેશ !આશ્રયદાતા સંત !ફૂલ |- | {{flagicon|England}} | ઇંગ્લેંડ | [[સેઇન્ટ જ્યોર્જ|સેંટ.જ્યોર્જ]] | [[ટ્યૂડોર રોઝ|ટ્યૂડોર ગુલાબ]] |- | {{flagicon|Scotland}} | સ્કોટલેન્ડ | [[સેઇન્ટ એન્ડ્રુ|સેંટ.એન્ડ્રુ]] | [[થિસલ]] |- | {{flagicon|Wales}} | વોલ્સ | [[સેઇન્ટ ડેવીડ|સેંટ. ડેવીડ]] | [[લીક|લિક]]/[[નાર્સિસસ (ઉત્પત્તિ)|ડેફોડીલ]] |- | | ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ | [[સેઇન્ટ પેટ્રિક|સેંટ.પેટ્ર્કિ]] | [[ફ્લેક્સ]]/[[શેમરોક|શામ રોક]] |} [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ બંધારણ કાયદો 1973]]અનુસાર[[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડનો ધ્વજ|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ]]કોઇ સત્તાવાર ફ્લેગ નથી અથવા કોઇપણ બિનસત્તાવાર ફ્લેગ ઉત્તરીય આયર્લેન્ડને સમર્થન આપતો નથી. ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં વિવિધ ફ્લેગના ઉપયોગ વિશે તકરાર ચાલી રહી છે.જોકે, [[અલ્સ્ટર બેનર]]નો ઘણીવખત રમત ઘટનાઓમાં ઉપયોગ થાય છે. જુઓ [[ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ ધ્વજા મુદ્દો|ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ ફ્લેગ મુદ્દો]] અને [http://www.parliament.uk/commons/lib/research/notes/snpc-04474.pdf ધી યુનિયન ફ્લેગ અને ફ્લેગ્સ ઓફ ધ યુનાઇટેડ કિંગડમ] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521055656/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/notes/snpc-04474.pdf |date=2008-05-21 }} == વધુ જૂઓ == {{portal|United Kingdom|Flag of the United Kingdom.svg}} * [[યુનાઇટેડ કિંગડમ સંબંધિત વિષયોની યાદી|યુનાઇટેડ કિંગડમ બંધિત વિષયોની યાદી]] * [[યુનાઇટેડ કિંગડમની રૂપરેખા|યુનાઇડેટ કિંગડમની રૂપરેખા]] == નોંધ અને સંદર્ભો == {{reflist|colwidth=30em}} == બ્રાહ્ય કડીઓ == {{sisterlinks|United Kingdom}} {{wikivoyage|United Kingdom}} ;સરકાર * [http://www.royal.gov.uk/output/Page1.asp બ્રિટીશ મોનાર્કન સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.direct.gov.uk/en/index.htm યુનાઇટેડ કિંગડમ સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907093139/http://www.direct.gov.uk/en/index.htm |date=2009-09-07 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-u/united-kingdom.html રાજ્યના વડા અને કેહિનેટ સભ્ય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026195959/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-u/united-kingdom.html |date=2009-10-26 }} * [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20011119164232/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Product.asp?vlnk=5703 યુનાઇટેડ કિંગડમ ]આંકડાશાસ્ત્રની સત્તાવાર યરબુક * [http://www.number10.gov.uk/ બ્રિટીશ વડાપ્રધાનની સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી ] [http://www.number10.gov.uk/Page823 "દેશમાં રહેલા વિવિધ દેશો] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |date=2008-09-09 }} ;સામાન્ય માહિતી * [http://dataranking.com/country.cgi?LG=e&amp;CO=29 આર્થિક અને સામાજિક ડેટા રેન્કિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010152137/http://dataranking.com/country.cgi?LG=e&CO=29 |date=2008-10-10 }} * ''યુસીબી ગ્રંથાલય જીઓવીપબ્સમાંથી '' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm યુનાઇટેડ કિંગડમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm |date=2009-04-06 }} ;મુસાફરી * [http://www.visitbritain.com/ બ્રિટનની સત્તાવાર પ્રવાસી માર્ગદર્શિકા] [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ કિંગડમ]] [[શ્રેણી:ઇંગ્લીશ બોલતા દેશો]] [[શ્રેણી:જી૮ રાષ્ટ્રો]] [[શ્રેણી:ટાપુ દેશો]] [[શ્રેણી:કોમનવેલ્થ રાષ્ટ્રોના સભ્યો]] no6kurdc2yww1w2xd16ho5wx172ot7l 0 10267 901247 901241 2026-05-30T15:43:24Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-32285-13|~2026-32285-13]] ([[User talk:~2026-32285-13|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 773899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ડુંગરગામ | state_name = ગુજરાત | district = તાપી | taluk_names = વ્યારા | latd = 21.110209 | longd= 73.396993 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ડાંગર]], [[જુવાર]], [[કેરી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }}'''ડુંગરગામ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[તાપી જિલ્લો|તાપી જિલ્લા]]ના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વ્યારા તાલુકો|વ્યારા તાલુકા]]નું ગામ છે. ડુંગરગામ ગામમાં ખાસ કરીને [[આદિવાસી]] લોકો વસે છે. ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]], [[પંચાયતઘર]], દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] અને [[નોકરી]] જેવાં કાર્યો કરે છે. [[ડાંગર]], [[જુવાર]], [[કેરી]] અને [[શાકભાજી]] આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:વ્યારા તાલુકો]] 6mb0pcn4pu1hqrvpbwq238vtzfliomp 0 13583 901252 724173 2026-05-30T21:39:45Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901252 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Puri.jpg|thumb|150px|મસાલા પુરી]] '''પુરી''', એ [[ભારત]], [[પાકિસ્તાન]] અને [[બાંગ્લાદેશ]]માં ભોજન અને નાસ્તામાં વપરાતી, તળેલી વાનગી છે. ગુજરાતી વાનગીઓમાં પણ પુરી પોતાનું આગવું સ્થાન ધરાવે છે, આ વાનગી સવારનાં [[નાસ્તો|નાસ્તા]]થી લઇ અને ખાસ પ્રસંગોએ યોજાતા ભોજન સમારોહમાં [[શાક]] અને [[મિઠાઇ]]ઓ સાથે જમવાની મુખ્ય વાનગીનું સ્થાન ભોગવે છે. ''જ્યોર્જીયન ભાષામાં [[બ્રેડ]]ને 'પુરી' કહેવામાં આવે છે''. [[પશ્ચિમ બંગાળ]] અને [[ઓરિસ્સા]]માં તેને "લુચી" કહેવામાં આવે છે. '''પુરી''' અનેક પ્રકારનું વૈવિધ્ય ધરાવતી હોય શકે છે. જેમકે "મોળી પુરી", "તીખી પુરી", "મસાલા પુરી", "ગળી પુરી" (જેને સૌરાષ્ટ્રમાં 'થેપલા' પણ કહેવાય છે, અને [[જન્માષ્ટમી]]નાં તહેવારોમાં ખાસ તે બનાવવાનો રિવાજ છે) અને ઘણા ધાર્મિક સ્થાનોમાં પ્રસાદ તરીકે પણ પુરી આપવામાં આવે છે. પરંતુ તમામ પ્રકારની પુરી બનાવવાની રીત, તેમાં પડતા મસાલાઓ સીવાય, મોટેભાગે સરખીજ હોય છે. પુરીને [[દૂધપાક]], [[બાસુંદી]], 'છોલે'(કાબુલી ચણાનું શાક), 'ચણા મસાલા', 'કોરમા' જેવી વિવિધ વાનગીઓ સાથે ખાઇ શકાય છે. તે ઉપરાંત [[પાણીપુરી]] જેવા નાસ્તાઓમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. == રીત == [[ચિત્ર:Puri_A.jpg|thumb|left|150px|મોળી પુરી]] પુરી બનાવવા માટે લોટ ([[ઘઉં]],[[મેંદો]] કે [[ચણાનો લોટ]]), તેલ,ઘીનું મોણ, જરૂર મુજબ મીઠું અને અન્ય મસાલા (મરી, અજમો, જીરૂં વગેરે, મસાલા પુરી માટે). આ બધું એકઠું કરી તેનો નરમ લોટ બાંધવો. ત્યાર બાદ લોટનાં નાના નાના લુઆ (ગોરણા) વાળી અને તેને વેલણ વડે ગોળ વણી લેવા. આ વણેલી પુરીને કડાઇમાં ઘી અથવા તેલમાં, સોનેરી રંગની થાય ત્યાં સુધી તળવી, બહાર કાઢી કાગળ પર મુકવી. જેથી વધારાનું તેલ શોષાય જશે. આ વાનગી ભરપુર તૈલી વાનગી હોય છે. == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.indianfoodforever.com/indian-breads/puri.html પુરી બનાવવાની રીત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823115655/http://www.indianfoodforever.com/indian-breads/puri.html |date=2009-08-23 }} {{commons|Special:Search/Puri_(food)}} [[શ્રેણી:ભોજન]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન]] 5kno6ev0enk1gqp2nrylapzc8relugy 0 15456 901253 896717 2026-05-31T01:24:31Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901253 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Buddha Bodhgaya.JPG|right|thumb|275px|બોધિગયા ખાતે આવેલી [[ગૌતમ બુદ્ધ|ભગવાન બુદ્ધ]]ની પ્રતિમા.<ref>{{Cite web |url=http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/bodgaya.htm |title=બોધગયા વિષે માહિતી |access-date=2009-09-01 |archive-date=2010-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901113827/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/bodgaya.htm |url-status=dead }}</ref>]] '''બોદ્ધ ધર્મ''' એક ભારતીય ધર્મ છે, ૫૦ કરોડ થી પણ વધુ અનુયાયીઓ સાથે આ વિશ્વનો ચોથો સૌથી મોટો ધર્મ છે. બોદ્ધ ધર્મ નો ઉદય [[ભારત]]માં થયો હતો. આ ધર્મનો ઉદ્ભવ ઇ.સ. પૂર્વેની ૬ઠ્ઠી થી ૪થી સદી દરમિયાન થયો હોવાનું મનાય છે. [[બુદ્ધ|ગૌતમ બુદ્ધ]] આ ધર્મના સ્થાપક હતા. ઇ.સ. પૂર્વે ૫૬૩ના વર્ષમાં બુદ્ધનો જન્મ વર્તમાન [[નેપાળ]]ના લુંબિની નગરમાં શાકય પરિવારમાં થયો હતો. જન્મ સમયે તેમનું નામ સિદ્ધાર્થ હતું. જન્મના કેટલાક દિવસો બાદ માતાનું અવસાન થતાં તેમનો ઉછેર તેમની માસી ગૌતમીએ કર્યો હતો. આથી તેને લોકોએ ગૌતમ કહીને બોલાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. ગૌતમ બુદ્ધને શાક્યમુનિ પણ કહેવાય છે. બોધિગયા નગરમાં આ ધર્મનું કેન્દ્રસ્થાન છે. આ ધર્મનો પ્રાચીન ધર્મગ્રંથ "ત્રીપિટક" છે જે [[પાલિ ભાષા]]માં લખાયો છે. આ ધર્મના ધર્મસ્થાનને પેગોડા, ચૈત્ય, સ્તુપ કહે છે. બૌદ્ધ ધર્મનો હેતુ નિર્વાણને પામવાનો છે અને તેમના જીવનમાં પંચશીલ મનુષ્યનું માપદંડ અને સાદગીનું મહત્વ છે. તેના માર્ગને આર્ય અષ્ટાંગ માર્ગ કહે છે. આ ધર્મમાં ધ્યાનનું સવિશેષ મહત્વ છે. વિપશ્યના ધ્યાનની રીતનો ફેલાવો ભગવાન બુદ્ધે કર્યો હતો. બૌદ્ધ ધર્મના દસ શીલ આ પ્રમાણે છે: ૧. અહિંસા, ૨. સત્ય, ૩. અસ્તેય, ૪. અપરિગ્રહ, ૫. નશો ન કરવો, ૬. અસમય ખોરાક ન લેવો, ૭. આરામદાયક પથારી પર ન સૂવું, ૮. બ્રહ્મચર્ય, ૯. નાચ-ગાનનો ત્યાગ, ૧૦. વ્યભિચાર ન કરવો. == આ પણ જુઓ == * [[પાલિ ભાષા]] == સંદર્ભ == {{reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ધર્મ]] [[શ્રેણી:બૌદ્ધ ધર્મ]] qimbh9jmbhxltac27dmottcz2qxew6i 0 16314 901242 885951 2026-05-30T12:19:38Z Dr-Andr888 87562 /* */ 901242 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = રશિયન મહાસંઘ |conventional_long_name = Российская Федерация<br />રોસીય્સકાયા ફેડરાસિયા |common_name = રશિયા |national_motto = કાંઈ નહીં |national_anthem = |image_flag = Flag of Russia.svg |image_coat = Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg |image_map = Russian Federation (orthographic projection) - 2014, 2022 Annexed Territories disputed.svg |capital = [[મૉસ્કો]] |latd=55|latm=45|latNS=N|longd=37|longm=37|longEW=E |largest_city = [[મૉસ્કો]] |official_languages = [[રશિયન ભાષા|રશિયન]], [[રશિયાની આધિકારિક ભાષાઓની સૂચિ|અન્ય]] ઘટક ગણરાજ્યોમાં |government_type = [[અર્દ્ધ-રાષ્ટ્રપતીય વ્યસ્થા|અર્દ્ધ-રાષ્ટ્રપતીય]] [[મહાસંઘ]] |leader_title1 = [[રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] |leader_title2 = [[રશિયાના પ્રધાન મંત્રી|પ્રધાન મંત્રી]] |leader_name1 = [[વ્લાદિમીર પુતિન]] |leader_name2 = [[મિખાઇલ મિશુસ્ટિન]] |legislature =[[રશિયાના સંઘીય પરિષદ|સંઘીય પરિષદ]] |upper_house =[[રશિયાના સંઘીય પરિષદ|સંઘીય પરિષદ]] |lower_house =[[સીનેટ ડુમા]] |sovereignty_type =[[ગઠન]] |established_event1 =[[રૂરિક રાજવંશ]] |established_date1 = ૮૬૨ |established_event2 =[[કિવાન રુસ]] |established_date2 =૮૮૨ |established_event3 =[[વ્લાદીમીર સુજદાલ રુસ]] |established_date3 =૧૧૬૯ |established_event4 =[[ગ્રાંડ ડચી ઑફ માસ્કો]] |established_date4 =૧૨૬૩ |established_event5 =[[રશિયા કા જારવાદ]] |established_date5 =૧૫૪૭ |established_event6 =[[રશિયન સામ્રાજ્ય]] |established_date6 =૧૭૨૧ |established_event7 =[[રશિયન સોવિયેટ સંઘીય સમાજવાદી ગણતંત્ર|રશિયન એસએફએસઆર]] |established_date7 =૭ નવેંબર ૧૯૧૭ |established_event8 =[[સોવિયેટ સમાજવાદી ગણતંત્ર સંઘ]] |established_date8 = ૧૯૨૨ |established_event9 =[[રશિયન મહાસંઘ]] |established_date9 =૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૯૧ |area = ૧,૭૦,૭૫,૨૦૦ |areami² = ૬૫,૯૨,૭૪૫ |area_rank = પ્રથમ |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = ૦.૫ |population_estimate = ૧૪,૩૨,૦૨,૦૦૦ |population_estimate_year = ૨૦૦૫ |population_estimate_rank = સાતમો |population_census = ૧૪,૫૫,૧૩,૦૩૭ |population_census_year = ૨૦૦૨ |population_density = ૮.૪ |population_densitymi² = ૨૧.૭ |population_density_rank = ૧૭૮મો |GDP_PPP_year = ૨૦૦૫ |GDP_PPP = ૧,૭૭૮ અરબ $ |GDP_PPP_rank = ૭-૯મો |GDP_PPP_per_capita = ૧૨,૨૫૪ $ |GDP_PPP_per_capita_rank = ૫૪મી |HDI_year = ૨૦૦૩ |HDI = ૦.૭૯૫ |HDI_rank = ૬૨મો |HDI_category = <font color="#ffcc00">મધ્યમ</font> |currency = [[રશિયન રૂબલ|રૂબલ]] |currency_code = RUB |time_zone = |utc_offset = +૨ સે +૧૨ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +૩ સે +૧૩ |cctld = [[.ru]], [[.su]] આરક્ષિત |calling_code = ૭ |footnotes = }} '''રશિયા''' (રશિયન: ''Росси́йская Федера́ция / Rossijskaja Federatsija'') [[યુરેશીયા]] મહાખંડમાં સ્થિત એક દેશ છે. એની રાજધાની [[મોસ્કો]] છે. આની મુખ્ય અને રાજભાષા [[રશિયન ભાષા|રશિયન]] છે. ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રશિયા દુનિયાનો સૌથી વિશાળ દેશ છે. પહેલાં આ સોવિએટ યુનિયનનો સૌથી મોટો ઘટક હતો. રશિયા સાથે જે દેશોની સીમાઓ મળે છે તેમના નામ છે — [[નોર્વે]], [[ફિનલેન્ડ]], [[ઇસ્ટોનિયા]], [[લાટવિયા]], [[લિથુઆનિયા]], [[પોલેંડ]], [[બેલારૂસ]], [[યૂક્રેન]], [[જ્યોર્જિયા]], [[અઝરબીજાન]], [[કઝાકિસ્તાન]], [[ચીન]], [[મંગોલિયા]] અને [[ઉત્તર કોરિયા]]. [[રશિયન સામ્રાજ્ય]]ના દિવસોથી રશિયાએ વિશ્વમાં પોતાનું સ્થાન એક પ્રમુખ શક્તિના રૂપમાં કર્યું હતું. [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] પછી સોવિયેટ સંઘ વિશ્વનો સૌથી મોટો [[સામ્યવાદી]] દેશ બન્યો. અહીંના લેખકોએ સામ્યવાદી વિચારધારાને વિશ્વભરમાં ફેલાવી. [[દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ]] પછી સોવિયેટ સંઘ એક પ્રમુખ સામરિક અને રાજનીતિક શક્તિ બનીને ઉભર્યો. [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા]]ની સાથે આની વર્ષો સુધી પ્રતિસ્પર્ધા ચાલી જેમાં સામાજિક, આર્થિક, રાજનૈતિક અને તકનીકી ક્ષેત્રોમાં એક બીજાથી આગળ નીકળવાની હોડ હતી. ૧૯૮૦ના દશકથી આ સંઘ આર્થિકરૂપે નબળું થતો ગયો અને આખરે ૧૯૯૧માં એનું વિઘટન થયું જેના ફળસ્વરૂપ રશિયા સોવિયેટ સંઘનો સૌથી મોટો દેશ બન્યો. == ઇતિહાસ == રશિયાનો ઇતિહાસ પૂર્વી [[સ્લાવ|સ્લાવો]]થી સમય થી શુરુ થાય છે. ત્રીજી થી આઠમી સદી સુધી સ્લાવ સામ્રાજ્ય પોતાના ચરમ પર હતું. કીવન રૂસોં એ ૧૦મી સદીમાં ઈસાઈ ધર્મનો સ્વીકાર કરી લીધો. તેરમી સદીમાં [[મંગોલ સામ્રાજ્ય|મંગોલોં]] ના આક્રમણ ને કારણે કિવિ રુસોનું સામ્રાજ્ય છિન્ન-ભિન્ન થઈ ગયો. ફરી ઝારોનું શાસન આવ્યું. તેની પછી રશિયન સામ્રાજ્ય નો વિકાસ હુઆ. સન્ ૧૯૧૭માં અહીં બોલ્શેવિક ક્રાંતિ થઈ જેને કારણે સામ્યવાદી શાસન સ્થાપિત થયું. ૧૯૯૧માં સોવિયેટ સંઘનું વિઘટન થઈ ગયું. == વિભાગ == આટલા મોટા દેશ હોવાને કારણે રશિયા વિભાગોના પણ ઘણાં પ્રકાર છે. રશિયામાં ગણરાજ્ય, સ્વાયત્ત પ્રદેશ, કેન્દ્રીય નગર અને સ્વાયત્ત જિલ્લા જેવા ઘટક વિભાગ છે. જો તેમને સંયુક્ત રૂપથી પ્રદેશ કહે તો રશિયા ના ૮૩ પ્રદેશ છે — ૪૬ પ્રાન્ત, ૨૧ ગણરાજ્ય (આંશિક રૂપ થી સ્વાયત્ત), ૮ સ્વાયત્ત રિયાસત, ૪ સ્વાયત્ત જિલ્લા, ૧ સ્વાયત્ત પ્રાન્ત અને ૨ કેન્દ્રશાસિત નગર — [[માસ્કો]] અને [[સેંટ પીટર્સબર્ગ]]. === ગણરાજ્ય === રેસ્પબ્લિક (''республики / respubliki'') આંશિક રૂપ થી સ્વાયત્ત થયા છે. આના પોતાના સંવિધાન છે અને પોતાના રાષ્ટ્રપતિ. {| |- | colspan=3 | [[ચિત્ર:Republics of Russia.png]] |- | # [[એડિજિયા]] # [[અલ્તાઈ ગણરાજ્ય|અલ્તાઈ]] # [[બશ્કોરોસ્તાન]] # [[બ્યૂરેશિયા]] # [[દાગેસ્તાન]] # [[ઇંગુશેતિયા]] # [[કાબાર્ડિનો-બાલ્કારિયા]] | 8. [[કાલમિકિયા]]<br /> 9. [[કારાચેય-ચેર્કેશિયા]]<br /> 10. [[કારલિયા ગણરાજ્ય|કારેલિયા]]<br /> 11. [[કોમી ગણરાજ્ય|કોમ્લી]]<br /> 12. [[મારી ઇલ]]<br /> 13. [[મોર્દોવિયા]]<br /> 14. [[સાખા ગણરાજ્ય|સાખા]] | 15. [[ઉત્તરી ઓસેથિયા-એલૈનિયા]]<br /> 16. [[તાતરસ્તાન]]<br /> 17. [[તુવા]]<br /> 18. [[ઉદ્મુર્તિયા]]<br /> 19. [[ખાકાશિયા]]<br /> 20. [[ચેચન્યા]]<br /> 21. [[ચુવા]] |} === ઓબ્લાસ્ટ === ઓબ્લાસ્ટ (''области / oblasti'' — ઓબ્લાસ્ટિ) કી તુલના પ્રાન્ત સે કી જા સકતી છે. <center>[[ચિત્ર:Oblasts of Russia.png|600px]]</center> {| align="center" |- valign="top" | 1. [[આમુર ઓબ્લાસ્ટ|આમુર]]<br /> 2. [[અર્ખાંગેલ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|અર્ખાંગેલ્સ્ક]]<br /> 3. [[અસ્ત્રાખાન ઓબ્લાસ્ટ|અસ્ત્રાખાન]]<br /> 4. [[બેલ્ગોરોદ ઓબ્લાસ્ટ|બેલ્ગોરોદ]]<br /> 5. [[બ્રિયાન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|બ્રિયાન્સ્ક]]<br /> 6. [[ચેલિયાબિન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ચેલિયાબિન્સ્ક]]<br /> 7. <s>[[ચિતા ઓબ્લાસ્ટ|ચિતા]]</s><br /> 8. [[ઇરકુત્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ઇરકુત્સ્ક]]<br /> 9. [[ઇવાનોવો ઓબ્લાસ્ટ|ઇવાનોવો]]<br /> 10. [[કાલિનિનગ્રાદ ઓબ્લાસ્ટ|કાલિનિનગ્રાદ]]<br /> 11. [[કાલુગા ઓબ્લાસ્ટ|કાલુગા]]<br /> 12. [[કેમેરોવો ઓબ્લાસ્ટ|કેમેરોવો]]<br /> 13. [[કિરોવ ઓબ્લાસ્ટ|કિરોવ]]<br /> 14. [[કોસ્ત્રોમા ઓબ્લાસ્ટ|કોસ્ત્રોમા]]<br /> 15. [[કુર્ગાન ઓબ્લાસ્ટ|કુર્ગાન]]<br /> 16. [[કુર્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|કુર્સ્ક]]<br /> | width=20 | | 17. [[લેનિનગ્રાદ ઓબ્લાસ્ટ|લેનિનગ્રાદ]]<br /> 18. [[લિપેત્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|લિપેત્સ્ક]]<br /> 19. [[મેગાદન ઓબ્લાસ્ટ|મેગાદન]]<br /> 20. [[મૉસ્કો ઓબ્લાસ્ટ|મૉસ્કો]]<br /> 21. [[મુરમંસ્ક ઓબ્લાસ્ટ|મુરમંસ્ક]]<br /> 22. [[નિજ઼્ની નૉવગ્રોદ ઓબ્લાસ્ટ|નિજ઼્ની નૉવગ્રોદ]]<br /> 23. [[નૉવગ્રોદ ઓબ્લાસ્ટ|નૉવગ્રોદ]]<br /> 24. [[નૉવોસિબિરિસ્ક ઓબ્લાસ્ટ|નૉવોસિબિરિસ્ક]]<br /> 25. [[ઓમ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ઓમ્સ્ક]]<br /> 26. [[ઓરેનબર્ગ ઓબ્લાસ્ટ|ઓરેનબર્ગ]]<br /> 27. [[ઓરિયોલ ઓબ્લાસ્ટ|ઓરિયોલ]]<br /> 28. [[પેન્જ઼ા ઓબ્લાસ્ટ|પેન્જ઼ા]]<br /> 29. [[સ્કોવ ઓબ્લાસ્ટ|સ્કોવ]]<br /> 30. [[રોસ્તોવ ઓબ્લાસ્ટ|રોસ્તોવ]]<br /> 31. [[રયાજાન ઓબ્લાસ્ટ|રયાજાન]]<br /> 32. [[સાખાલિન ઓબ્લાસ્ટ|સાખાલિન]]<br /> | width=20 | | 33. [[સમારા ઓબ્લાસ્ટ|સમારા]]<br /> 34. [[સરાટૉવ ઓબ્લાસ્ટ|સરાટૉવ]]<br /> 35. [[સ્મોલેન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|સ્મોલેન્સ્ક]]<br /> 36. [[સ્વરદ્લોવ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|સ્વરદ્લોવ્સ્ક]]<br /> 37. [[તેમ્બોબ ઓબ્લાસ્ટ|તેમ્બોબ]]<br /> 38. [[તોમ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|તોમ્સ્ક]]<br /> 39. [[ત્વેર ઓબ્લાસ્ટ|ત્વેર]]<br /> 40. [[તુલા ઓબ્લાસ્ટ|તુલા]]<br /> 41. [[ત્યુમેન ઓબ્લાસ્ટ|ત્યુમેન]]<br /> 42. [[ઉલ્યાનોવ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ઉલ્યાનોવ્સ્ક]]<br /> 43. [[વ્લાદિમિર ઓબ્લાસ્ટ|વ્લાદિમિર]]<br /> 44. [[વોલ્ગોગ્રાદ ઓબ્લાસ્ટ|વોલ્ગોગ્રાદ]]<br /> 45. [[વોલોગ્દા ઓબ્લાસ્ટ|વોલોગ્દા]]<br /> 46. [[વોરોનેઝ ઓબ્લાસ્ટ|વોરોનેઝ]]<br /> 47. [[યારોસ્લાવ ઓબ્લાસ્ટ|યારોસ્લાવ]]<br /> |} === પ્રદેશ === રશિયા કે ૯ પ્રદેશ (''края / kraya'' — ક્રાઇ) છે. <center>[[ચિત્ર:Krais of Russia.png]]</center> # [[અલ્તાઈ પ્રદેશ]] # [[કમચટ્કા પ્રદેશ]] # [[ખાબારોવ્સ્ક પ્રદેશ]] # [[ક્રાસ્નોદર પ્રદેશ]] # [[ક્રયાસ્નોયાર્સ્ક પ્રદેશ]] # [[પર્મ પ્રદેશ]] # [[પ્રિમોર્સ્કી]] # [[સ્તાવ્રોપોલ]] # [[જ઼વાય્કાલ્સ્કી પ્રદેશ]] === સ્વાયત્ત જિલ્લા === રશિયા માં ૪ સ્વાયત્ત જિલ્લા (''Автономные округа / Avtonomnyye okruga —'' ઔટોનૌમિબિ ઓકરિગા) છે. === કેન્દ્રીય નગર === મૉસ્કો (મોસ્કોવા) તથા લેનિનગ્રાદ બે કેન્દ્રશાસિત નગર છે. === સ્વાયત્ત રાજ્ય === [[યહૂદી|યહૂદિઓ]] માટે સાખાલિન પાસે એક સ્વાયત્ત રાજ્ય સ્ટાલિન ના સમયથી બનેલ છે. == આ પણ જુઓ == * [[સ્લાવ]] {{સ્ટબ}} {{યુરોપ}} {{જંબુદ્વીપ}} [[શ્રેણી:રશિયા]] 2dxo958bm3ajzugotzpnrg1e55brvf6 901248 901242 2026-05-30T15:43:41Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/Dr-Andr888|Dr-Andr888]] ([[User talk:Dr-Andr888|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:2409:40C1:2154:63FC:8000:0:0:0|2409:40C1:2154:63FC:8000:0:0:0]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 885951 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = રશિયન મહાસંઘ |conventional_long_name = Российская Федерация<br />રોસીય્સકાયા ફેડરાસિયા |common_name = રશિયા |national_motto = કાંઈ નહીં |national_anthem = |image_flag = Flag of Russia.svg |image_coat = Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg |image_map = Russian Federation (orthographic projection).svg |capital = [[મૉસ્કો]] |latd=55|latm=45|latNS=N|longd=37|longm=37|longEW=E |largest_city = [[મૉસ્કો]] |official_languages = [[રશિયન ભાષા|રશિયન]], [[રશિયાની આધિકારિક ભાષાઓની સૂચિ|અન્ય]] ઘટક ગણરાજ્યોમાં |government_type = [[અર્દ્ધ-રાષ્ટ્રપતીય વ્યસ્થા|અર્દ્ધ-રાષ્ટ્રપતીય]] [[મહાસંઘ]] |leader_title1 = [[રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] |leader_title2 = [[રશિયાના પ્રધાન મંત્રી|પ્રધાન મંત્રી]] |leader_name1 = [[વ્લાદિમીર પુતિન]] |leader_name2 = [[મિખાઇલ મિશુસ્ટિન]] |legislature =[[રશિયાના સંઘીય પરિષદ|સંઘીય પરિષદ]] |upper_house =[[રશિયાના સંઘીય પરિષદ|સંઘીય પરિષદ]] |lower_house =[[સીનેટ ડુમા]] |sovereignty_type =[[ગઠન]] |established_event1 =[[રૂરિક રાજવંશ]] |established_date1 = ૮૬૨ |established_event2 =[[કિવાન રુસ]] |established_date2 =૮૮૨ |established_event3 =[[વ્લાદીમીર સુજદાલ રુસ]] |established_date3 =૧૧૬૯ |established_event4 =[[ગ્રાંડ ડચી ઑફ માસ્કો]] |established_date4 =૧૨૬૩ |established_event5 =[[રશિયા કા જારવાદ]] |established_date5 =૧૫૪૭ |established_event6 =[[રશિયન સામ્રાજ્ય]] |established_date6 =૧૭૨૧ |established_event7 =[[રશિયન સોવિયેટ સંઘીય સમાજવાદી ગણતંત્ર|રશિયન એસએફએસઆર]] |established_date7 =૭ નવેંબર ૧૯૧૭ |established_event8 =[[સોવિયેટ સમાજવાદી ગણતંત્ર સંઘ]] |established_date8 = ૧૯૨૨ |established_event9 =[[રશિયન મહાસંઘ]] |established_date9 =૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૯૧ |area = ૧,૭૦,૭૫,૨૦૦ |areami² = ૬૫,૯૨,૭૪૫ |area_rank = પ્રથમ |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = ૦.૫ |population_estimate = ૧૪,૩૨,૦૨,૦૦૦ |population_estimate_year = ૨૦૦૫ |population_estimate_rank = સાતમો |population_census = ૧૪,૫૫,૧૩,૦૩૭ |population_census_year = ૨૦૦૨ |population_density = ૮.૪ |population_densitymi² = ૨૧.૭ |population_density_rank = ૧૭૮મો |GDP_PPP_year = ૨૦૦૫ |GDP_PPP = ૧,૭૭૮ અરબ $ |GDP_PPP_rank = ૭-૯મો |GDP_PPP_per_capita = ૧૨,૨૫૪ $ |GDP_PPP_per_capita_rank = ૫૪મી |HDI_year = ૨૦૦૩ |HDI = ૦.૭૯૫ |HDI_rank = ૬૨મો |HDI_category = <font color="#ffcc00">મધ્યમ</font> |currency = [[રશિયન રૂબલ|રૂબલ]] |currency_code = RUB |time_zone = |utc_offset = +૨ સે +૧૨ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +૩ સે +૧૩ |cctld = [[.ru]], [[.su]] આરક્ષિત |calling_code = ૭ |footnotes = }} '''રશિયા''' (રશિયન: ''Росси́йская Федера́ция / Rossijskaja Federatsija'') [[યુરેશીયા]] મહાખંડમાં સ્થિત એક દેશ છે. એની રાજધાની [[મોસ્કો]] છે. આની મુખ્ય અને રાજભાષા [[રશિયન ભાષા|રશિયન]] છે. ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રશિયા દુનિયાનો સૌથી વિશાળ દેશ છે. પહેલાં આ સોવિએટ યુનિયનનો સૌથી મોટો ઘટક હતો. રશિયા સાથે જે દેશોની સીમાઓ મળે છે તેમના નામ છે — [[નોર્વે]], [[ફિનલેન્ડ]], [[ઇસ્ટોનિયા]], [[લાટવિયા]], [[લિથુઆનિયા]], [[પોલેંડ]], [[બેલારૂસ]], [[યૂક્રેન]], [[જ્યોર્જિયા]], [[અઝરબીજાન]], [[કઝાકિસ્તાન]], [[ચીન]], [[મંગોલિયા]] અને [[ઉત્તર કોરિયા]]. [[રશિયન સામ્રાજ્ય]]ના દિવસોથી રશિયાએ વિશ્વમાં પોતાનું સ્થાન એક પ્રમુખ શક્તિના રૂપમાં કર્યું હતું. [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] પછી સોવિયેટ સંઘ વિશ્વનો સૌથી મોટો [[સામ્યવાદી]] દેશ બન્યો. અહીંના લેખકોએ સામ્યવાદી વિચારધારાને વિશ્વભરમાં ફેલાવી. [[દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ]] પછી સોવિયેટ સંઘ એક પ્રમુખ સામરિક અને રાજનીતિક શક્તિ બનીને ઉભર્યો. [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા]]ની સાથે આની વર્ષો સુધી પ્રતિસ્પર્ધા ચાલી જેમાં સામાજિક, આર્થિક, રાજનૈતિક અને તકનીકી ક્ષેત્રોમાં એક બીજાથી આગળ નીકળવાની હોડ હતી. ૧૯૮૦ના દશકથી આ સંઘ આર્થિકરૂપે નબળું થતો ગયો અને આખરે ૧૯૯૧માં એનું વિઘટન થયું જેના ફળસ્વરૂપ રશિયા સોવિયેટ સંઘનો સૌથી મોટો દેશ બન્યો. == ઇતિહાસ == રશિયાનો ઇતિહાસ પૂર્વી [[સ્લાવ|સ્લાવો]]થી સમય થી શુરુ થાય છે. ત્રીજી થી આઠમી સદી સુધી સ્લાવ સામ્રાજ્ય પોતાના ચરમ પર હતું. કીવન રૂસોં એ ૧૦મી સદીમાં ઈસાઈ ધર્મનો સ્વીકાર કરી લીધો. તેરમી સદીમાં [[મંગોલ સામ્રાજ્ય|મંગોલોં]] ના આક્રમણ ને કારણે કિવિ રુસોનું સામ્રાજ્ય છિન્ન-ભિન્ન થઈ ગયો. ફરી ઝારોનું શાસન આવ્યું. તેની પછી રશિયન સામ્રાજ્ય નો વિકાસ હુઆ. સન્ ૧૯૧૭માં અહીં બોલ્શેવિક ક્રાંતિ થઈ જેને કારણે સામ્યવાદી શાસન સ્થાપિત થયું. ૧૯૯૧માં સોવિયેટ સંઘનું વિઘટન થઈ ગયું. == વિભાગ == આટલા મોટા દેશ હોવાને કારણે રશિયા વિભાગોના પણ ઘણાં પ્રકાર છે. રશિયામાં ગણરાજ્ય, સ્વાયત્ત પ્રદેશ, કેન્દ્રીય નગર અને સ્વાયત્ત જિલ્લા જેવા ઘટક વિભાગ છે. જો તેમને સંયુક્ત રૂપથી પ્રદેશ કહે તો રશિયા ના ૮૩ પ્રદેશ છે — ૪૬ પ્રાન્ત, ૨૧ ગણરાજ્ય (આંશિક રૂપ થી સ્વાયત્ત), ૮ સ્વાયત્ત રિયાસત, ૪ સ્વાયત્ત જિલ્લા, ૧ સ્વાયત્ત પ્રાન્ત અને ૨ કેન્દ્રશાસિત નગર — [[માસ્કો]] અને [[સેંટ પીટર્સબર્ગ]]. === ગણરાજ્ય === રેસ્પબ્લિક (''республики / respubliki'') આંશિક રૂપ થી સ્વાયત્ત થયા છે. આના પોતાના સંવિધાન છે અને પોતાના રાષ્ટ્રપતિ. {| |- | colspan=3 | [[ચિત્ર:Republics of Russia.png]] |- | # [[એડિજિયા]] # [[અલ્તાઈ ગણરાજ્ય|અલ્તાઈ]] # [[બશ્કોરોસ્તાન]] # [[બ્યૂરેશિયા]] # [[દાગેસ્તાન]] # [[ઇંગુશેતિયા]] # [[કાબાર્ડિનો-બાલ્કારિયા]] | 8. [[કાલમિકિયા]]<br /> 9. [[કારાચેય-ચેર્કેશિયા]]<br /> 10. [[કારલિયા ગણરાજ્ય|કારેલિયા]]<br /> 11. [[કોમી ગણરાજ્ય|કોમ્લી]]<br /> 12. [[મારી ઇલ]]<br /> 13. [[મોર્દોવિયા]]<br /> 14. [[સાખા ગણરાજ્ય|સાખા]] | 15. [[ઉત્તરી ઓસેથિયા-એલૈનિયા]]<br /> 16. [[તાતરસ્તાન]]<br /> 17. [[તુવા]]<br /> 18. [[ઉદ્મુર્તિયા]]<br /> 19. [[ખાકાશિયા]]<br /> 20. [[ચેચન્યા]]<br /> 21. [[ચુવા]] |} === ઓબ્લાસ્ટ === ઓબ્લાસ્ટ (''области / oblasti'' — ઓબ્લાસ્ટિ) કી તુલના પ્રાન્ત સે કી જા સકતી છે. <center>[[ચિત્ર:Oblasts of Russia.png|600px]]</center> {| align="center" |- valign="top" | 1. [[આમુર ઓબ્લાસ્ટ|આમુર]]<br /> 2. [[અર્ખાંગેલ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|અર્ખાંગેલ્સ્ક]]<br /> 3. [[અસ્ત્રાખાન ઓબ્લાસ્ટ|અસ્ત્રાખાન]]<br /> 4. [[બેલ્ગોરોદ ઓબ્લાસ્ટ|બેલ્ગોરોદ]]<br /> 5. [[બ્રિયાન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|બ્રિયાન્સ્ક]]<br /> 6. [[ચેલિયાબિન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ચેલિયાબિન્સ્ક]]<br /> 7. <s>[[ચિતા ઓબ્લાસ્ટ|ચિતા]]</s><br /> 8. [[ઇરકુત્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ઇરકુત્સ્ક]]<br /> 9. [[ઇવાનોવો ઓબ્લાસ્ટ|ઇવાનોવો]]<br /> 10. [[કાલિનિનગ્રાદ ઓબ્લાસ્ટ|કાલિનિનગ્રાદ]]<br /> 11. [[કાલુગા ઓબ્લાસ્ટ|કાલુગા]]<br /> 12. [[કેમેરોવો ઓબ્લાસ્ટ|કેમેરોવો]]<br /> 13. [[કિરોવ ઓબ્લાસ્ટ|કિરોવ]]<br /> 14. [[કોસ્ત્રોમા ઓબ્લાસ્ટ|કોસ્ત્રોમા]]<br /> 15. [[કુર્ગાન ઓબ્લાસ્ટ|કુર્ગાન]]<br /> 16. [[કુર્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|કુર્સ્ક]]<br /> | width=20 | | 17. [[લેનિનગ્રાદ ઓબ્લાસ્ટ|લેનિનગ્રાદ]]<br /> 18. [[લિપેત્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|લિપેત્સ્ક]]<br /> 19. [[મેગાદન ઓબ્લાસ્ટ|મેગાદન]]<br /> 20. [[મૉસ્કો ઓબ્લાસ્ટ|મૉસ્કો]]<br /> 21. [[મુરમંસ્ક ઓબ્લાસ્ટ|મુરમંસ્ક]]<br /> 22. [[નિજ઼્ની નૉવગ્રોદ ઓબ્લાસ્ટ|નિજ઼્ની નૉવગ્રોદ]]<br /> 23. [[નૉવગ્રોદ ઓબ્લાસ્ટ|નૉવગ્રોદ]]<br /> 24. [[નૉવોસિબિરિસ્ક ઓબ્લાસ્ટ|નૉવોસિબિરિસ્ક]]<br /> 25. [[ઓમ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ઓમ્સ્ક]]<br /> 26. [[ઓરેનબર્ગ ઓબ્લાસ્ટ|ઓરેનબર્ગ]]<br /> 27. [[ઓરિયોલ ઓબ્લાસ્ટ|ઓરિયોલ]]<br /> 28. [[પેન્જ઼ા ઓબ્લાસ્ટ|પેન્જ઼ા]]<br /> 29. [[સ્કોવ ઓબ્લાસ્ટ|સ્કોવ]]<br /> 30. [[રોસ્તોવ ઓબ્લાસ્ટ|રોસ્તોવ]]<br /> 31. [[રયાજાન ઓબ્લાસ્ટ|રયાજાન]]<br /> 32. [[સાખાલિન ઓબ્લાસ્ટ|સાખાલિન]]<br /> | width=20 | | 33. [[સમારા ઓબ્લાસ્ટ|સમારા]]<br /> 34. [[સરાટૉવ ઓબ્લાસ્ટ|સરાટૉવ]]<br /> 35. [[સ્મોલેન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|સ્મોલેન્સ્ક]]<br /> 36. [[સ્વરદ્લોવ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|સ્વરદ્લોવ્સ્ક]]<br /> 37. [[તેમ્બોબ ઓબ્લાસ્ટ|તેમ્બોબ]]<br /> 38. [[તોમ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|તોમ્સ્ક]]<br /> 39. [[ત્વેર ઓબ્લાસ્ટ|ત્વેર]]<br /> 40. [[તુલા ઓબ્લાસ્ટ|તુલા]]<br /> 41. [[ત્યુમેન ઓબ્લાસ્ટ|ત્યુમેન]]<br /> 42. [[ઉલ્યાનોવ્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ|ઉલ્યાનોવ્સ્ક]]<br /> 43. [[વ્લાદિમિર ઓબ્લાસ્ટ|વ્લાદિમિર]]<br /> 44. [[વોલ્ગોગ્રાદ ઓબ્લાસ્ટ|વોલ્ગોગ્રાદ]]<br /> 45. [[વોલોગ્દા ઓબ્લાસ્ટ|વોલોગ્દા]]<br /> 46. [[વોરોનેઝ ઓબ્લાસ્ટ|વોરોનેઝ]]<br /> 47. [[યારોસ્લાવ ઓબ્લાસ્ટ|યારોસ્લાવ]]<br /> |} === પ્રદેશ === રશિયા કે ૯ પ્રદેશ (''края / kraya'' — ક્રાઇ) છે. <center>[[ચિત્ર:Krais of Russia.png]]</center> # [[અલ્તાઈ પ્રદેશ]] # [[કમચટ્કા પ્રદેશ]] # [[ખાબારોવ્સ્ક પ્રદેશ]] # [[ક્રાસ્નોદર પ્રદેશ]] # [[ક્રયાસ્નોયાર્સ્ક પ્રદેશ]] # [[પર્મ પ્રદેશ]] # [[પ્રિમોર્સ્કી]] # [[સ્તાવ્રોપોલ]] # [[જ઼વાય્કાલ્સ્કી પ્રદેશ]] === સ્વાયત્ત જિલ્લા === રશિયા માં ૪ સ્વાયત્ત જિલ્લા (''Автономные округа / Avtonomnyye okruga —'' ઔટોનૌમિબિ ઓકરિગા) છે. === કેન્દ્રીય નગર === મૉસ્કો (મોસ્કોવા) તથા લેનિનગ્રાદ બે કેન્દ્રશાસિત નગર છે. === સ્વાયત્ત રાજ્ય === [[યહૂદી|યહૂદિઓ]] માટે સાખાલિન પાસે એક સ્વાયત્ત રાજ્ય સ્ટાલિન ના સમયથી બનેલ છે. == આ પણ જુઓ == * [[સ્લાવ]] {{સ્ટબ}} {{યુરોપ}} {{જંબુદ્વીપ}} [[શ્રેણી:રશિયા]] 0vbg8m1ti4e178qqy0p7id2f655ing2 0 17771 901255 901211 2026-05-31T04:36:12Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901255 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} જન્મે '''આઞેજ઼ા ગોઞ્જે બોયાજિઉ''' (aˈɲɛzə ˈɡɔndʒɛ bɔjaˈdʒiu), '''મધર ટેરેસા''' (ઑગસ્ટ ૨૬, ૧૯૧૦{{ndash}}સપ્ટેમ્બર ૫, ૧૯૯૭) ભારતીય નાગરિકત્વ<ref>{{Cite web |url=http://www.lucidcafe.com/library/95aug/motherteresa.html |title=મધર ટેરેસા {{!}} માનવતાવાદી |access-date=2009-10-22 |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724034251/http://www.lucidcafe.com/library/95aug/motherteresa.html |url-status=dead }}</ref> ધરાવતાં એક [[આલ્બેનિયાના લોકો|આલ્બેનિયન]]<ref name="spink">સ્પિન્ક, કૅથર્યન (૧૯૯૭). ''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . ન્યૂ યોર્ક.હાર્પરકોલિન્સ, પૃષ્ઠ 16. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref><ref>[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા (1910-1997)]</ref> [[રોમન કેથોલિક ચર્ચ|રોમન કૅથલિક]] [[નન]] હતાં. 1950માં તેમણે [[ભારત]]ના [[કોલકાતા|કોલકતા]] (કલકત્તા)માં ઠેકઠેકાણે [[મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ|ચૅરિટી મિશનરિઝ]]ની સ્થાપ્ના કરી હતી.સળંગ 45 વર્ષ સુધી તેમણે ગરીબ, માંદા, અનાથ અને મરણમથારીએ પડેલા લોકોની સેવા કરી અને સાથે સાથે પ્રથમ ભારત ભરમાં અને ત્યારબાદ અન્ય દેશોમાં ચૅરિટી મિશનરિઝના વિસ્તર્ણ માટે માર્ગદર્શન પણ પૂરું પાડ્યું. 1970ના દાયકા સુધીમાં તો [[માનવતાવાદી]] અને ગરીબ અને અસહાયોના બેલી/વકીલ તરીકે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રખ્યાતિ પામી ચૂકયા હતાં અને તેમના જીવન પર એક [[દસ્તાવેજી ચિત્ર]] તથા [[માલ્કોમ મુગ્ગરીજ|માલ્કોમ મુગગ્રેરીજ]] કૃત પુસ્તક, ''સમથિંગ બ્યુટિફુલ ફોર ગોડ'' , પણ લખાઈ ચૂકયું હતું. 1979માં તેમને [[નોબલ શાંતિ પુરસ્કાર|શાંતિ માટેનું નોબલ પ્રાઈઝ]] મળ્યું અને તેમના માનવતા અને લોકોપકારી કાર્યો માટે 1980માં તેમને ભારતના સર્વોચ્ચ બહુમાન, [[ભારત રત્ન]], દ્વારા નવાજવામાં આવ્યાં હતાં. મધર ટેરેસાની ચૅરિટિ મિશનરિઝ વિસ્તરતી રહી. તેમનાં મૃત્યુ સમયે 123 દેશોમાં આવાં 610 મિશન ચાલતાં હતાં, જેમાં એચઆઈવી/એડ્સ (HIV/AIDS), રક્તપિત અને ક્ષયના રોગીઓ માટે રુગ્ણાલય અને ઘર, અસહાયો/ગરીબો માટેનું રસોડું, બાળકો અને પરિવાર માટેના સલાહ કાર્યક્રમો, અનાથાલયો અને શાળાઓનો સમાવેશ થતો હતો. અનેક વ્યકતીઓ, સરકારો અને સંગઠનોએ તેમની પ્રશંસા કરી હતી; અલબત્ત તેમણે વિવિધ પ્રકારની ટીકા-ટિપ્પણીઓનો સામનો પણ કરવો પડ્યો હતો. તેમનું ગર્ભપાત વિરોધી તીવ્ર વલણ, ગરીબાઈમાં આધ્યાત્મિક સારાપણું રહેલું છે તેવી માન્યતા અને મરણમથારી હોય તેવા લોકોના ધર્મરૂપાંતરણ કરાવતાં હોવાનો આક્ષેપ સહિત તેમનાં [[ધાર્મિક વટલાવ|વટલાવ]]-કેન્દ્રી કાર્યો સામે [[ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ]], [[મિશેલ પારન્ટી|મિશેલ પારેન્ટી]], [[અરૂપ ચેટર્જી|અરૂપ ચેર્ટજી]], [[વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ]] જેવાં વિવિધ વ્યકિતઓ અને સંગઠનોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમનાં રુગ્ણાલયોમાં રાખવામાં આવતી તબીબી કાળજીનાં ધોરણો અંગે કેટલીક મેડિકલ જર્નલોમાં વાંધો ઉઠાવાયો હતો તેમ જ દાનમાં અપાયેલાં નાણાંનો ઉપયોગ અપારદર્શક રીતે થતો હોવાની બાબતે ચિંતા વ્યકત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.newstatesman.com/200508220019 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-22 |archive-date=2011-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127174706/http://www.newstatesman.com/200508220019 |url-status=dead }}</ref> તેમનાં મૃત્યુ બાદ, [[પોપ જ્હોન પોલ બીજા|પોપ જહોન પોલ II]] એ તેમને '''બ્લેસિડ ટેરેસા ઓફ કલકત્તા''' (કલકત્તાની આશીર્વાદિત ટેરેસા)નું [[મુક્તિ/મોક્ષ|બિરુદ]] આપ્યું હતું.<ref>અસોસિએટેડ પ્રેસ.(ઑકટોબર 14, 2003). [http://www.cnn.com/2003/WORLD/europe/10/14/rome.teresa.ap/index.html "ફુલ હાઉસ ફોર મધર ટેરેસા સેરેમની] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031017021738/http://www.cnn.com/2003/WORLD/europe/10/14/rome.teresa.ap/index.html|date=2003-10-17}}". [[સીએનએન|સીએનએન-CNN]]. મે 30, 2007ના સુધારેલ..</ref><ref>"[http://www.britannica.com/eb/article-9071751/Blessed-Mother-Teresa બ્લેસિડ મધર ટેરેસા]". 2007''[[વિશ્વકોશ બ્રિટાનિકા]]'' . મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> == પૂર્વજીવન == આગ્નેસ ગોનએક્સહે બોજાક્ષહિયુ (આલ્બેનિયનમાં ''ગોનએક્સહે'' એટલે "[[ગુલાબની કળી]]")નો જન્મ 26 ઑગસ્ટ, 1910ના [[ઓટ્ટોમાન સામ્રાજય]](હવે [[સ્કોપ્જે]], [[પ્રજાસત્તાક મૅકેડોનિયા|પ્રજાસત્તાક મૅસેડોનિયા]]ની રાજધાની)ના [[ઉસ્કુબ]]માં થયો હતો. ભલે તેમનો જન્મ 26મી ઑગસ્ટના થયો હતો પણ તેઓ પોતાનો "સાચો જન્મદિવસ" 27 ઑગસ્ટને ગણાવે છે, એ દિવસે તેમને ધર્મની દીક્ષા આપવામાં આવી હતી.<ref>[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html "મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા (1910-1997)]". ''વેટિકન ન્યૂઝ સર્વિસ'' . મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> [[આલ્બેનિયા]]વાસી [[શ્કોદેર]] પરિવાર, નિકોલ અને દ્રના બોજાક્ષહિયુના તેઓ સૌથી નાના સંતાન હતાં.<ref>{{cite book|last=Lester|first=Meera|title=Saints' Blessing|publisher=Fair Winds|date=2004|pages=138|isbn=1592330452|url=http://books.google.com/books?id=HSg6f3JaN1IC&pg=PA139&lpg=PA139&dq=Nikolle+bojaxhiu&source=web&ots=bCgwkpbTe7&sig=sIXUKONOEt1BcY9DtqkJcg_NQfM&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=2&ct=result ''Saints' Blessings'' By Meera Lester|access-date=2008-12-14|archive-date=2013-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231183555/http://books.google.com/books?id=HSg6f3JaN1IC&pg=PA139&lpg=PA139&dq=Nikolle+bojaxhiu&source=web&ots=bCgwkpbTe7&sig=sIXUKONOEt1BcY9DtqkJcg_NQfM&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=2&ct=result|url-status=dead}}</ref> તેમના પિતા આલ્બેનિયન રાજકારણમાં સક્રિય હતા. 1919માં એક રાજકીય સભાને અંતે સ્કોપ્જેને આલ્બેનિયાની બહાર કરી દેવાયું તે પછી તેઓ બીમાર પડ્યા અને આગ્નેઝ માત્ર આઠ વર્ષની હતી ત્યારે અવસાન પામ્યા.<ref name="MToC">,[[ઓટ્ટોમાન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન સામ્રાજયમાં]]. તેમનો જન્મ ઑગસ્ટ 26, 1910ના થયો હોવા છતાં તેઓ જે દિવસે તેમને ધર્મની દીક્ષા આપવામાં આવી તે ઑગસ્ટ 27, 1910ને જ પોતાનો "સાચો જન્મદિવસ" ગણાવે છે." 2002"[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા (1910-1997)]". ''વેટિકન ન્યૂઝ સર્વિસ'' મે 30, 2007ના સુધારેલ.જયારે તેમના પિતાનું અવસાન થયું ત્યારે તેઓ 10 વર્ષના હતાં તેવું કેટલાક સ્રોતોએ નોંધ્યું છે, પણ તેમના ભાઈ સાથેની વાતચીતમાં વેટિકને નોંધ્યું છે કે એ વખતે તેઓ "આશરે આઠ" વર્ષના હતાં.</ref> તેમના પિતાના અવસાન બાદ, તેમનાં માતાએ તેમને એક રોમન કૅથલિક તરીકે ઉછેર્યાં. જોન ગ્રાફ કલુકાસે લખેલી તેમની જીવનકથા અનુસાર, બાળપણમાં અંગેનીઝ [[મિશનરીઓ]]ના જીવન અને તેમનાં સેવાકાર્યોથી ખૂબ પ્રભાવિત હતી અને 12 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં તો તેમને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે પોતે પોતાની જાતને ધાર્મિક જીવન પ્રત્યે જ સમર્પિત કરવી જોઈએ.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ 24. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> 18 વર્ષની ઉંમરે તેમણે [[લોરેટોની સિસ્ટરો]] સાથે જોડાવા અને મિશનરી બનવા માટે ઘર છોડ્યું. ત્યારબાદ તેઓ કદી પોતાની માતા કે બહેનને જોવા-મળવા માટે પાછા ફર્યાં નહીં.<ref>શર્ન, લોરી (સપ્ટેમ્બર 5, 1997). "[http://www.usatoday.com/news/mothert/mother01.htm ૮૭ વર્ષની વયે મધર ટેરેસાનું અવસાન થયું]". ''[[યુએસે ટુડે]]'' મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> શરૂઆતમાં આગ્નેસ [[આયર્લેન્ડ|આર્યલેન્ડ]]ના [[રથફાર્નહામ|રથફર્નહામ]]માં આવેલા [[રથફાર્નહામ#લોરેટો મઠ|લોરેટો મઠ]]માં ગઈ અને ત્યાં લોરેટોની સિસ્ટર્સ ભારતનાં શાળાનાં બાળકોને ભણાવવા જે ભાષાનો ઉપયોગ કરતી હતી તે અંગ્રેજી ભાષા શીખવા માંડી.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ28-29. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> 1929માં તેઓ ભારત આવ્યાં અને દીક્ષાર્થી તરીકેનો પોતાનો [[અજમાયશી કાળ]] હિમાલય પર્વતમાળા નજીકના [[દાર્જિલિંગ|દાર્જિંલિંગ]]માં શરૂ કર્યો.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ31[[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> મે 24, 1931ના તેમણે નન તરીકે પ્રથમ ધાર્મિક શપથ લીધા. મિશનરીઓના આશ્રયદાતા/પ્રોત્સાહક સંત [[થેરેસે દે લિસિઅકસ]]ના નામ પરથી તેમણે એ વખતે પોતાના માટે ટેરેસા નામ પસંદ કર્યું.<ref>સેબ્બા, એન (1997).''મધર ટેરેસાઃ બિયોન્ડ ધ ઈમેજ'' . ન્યૂ યોર્ક.ડબલડે, પૃષ્ઠ 35. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0385489528|ISBN 0-385-48952-8]].</ref><ref>[http://www.thereseoflisieux.org/blessed-mother-teresa-of-calcu/ બ્લેસિડ મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા અને સેન્ટ થેરેસે ઓફ લિસિએકસઃ સ્પિરીચ્યુઅલ સિસ્ટર્સ ઈન ધ નાઈટ ઓફ ફેઈથ](કલકત્તાની આશીર્વાદિત મધર ટેરેસા અને સંત થૅરેસે ઓફ લિસિએકસઃ શ્રદ્ધાની રાત્રિમાં આધ્યાત્મિક બહેનો)</ref> પૂર્વ કલકત્તાની લોરેટો કોન્વેન્ટ શાળામાં શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપતાં હતાં ત્યારે મે 14, 1937ના તેમણે વિધિપૂર્વકના શપથ લીધાં.<ref name="spink"/><ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ32[[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> ટેરેસાને શાળામાં ભણાવવું ગમતું હતું, છતાં કલકત્તામાં તેમની આજુબાજુ પથરાયેલી ગરીબીથી તેઓ વધુ ને વધુ વિક્ષુબ્ધ થતાં જતાં હતાં.<ref>સ્પિન્ક, કૅથર્યન (1997).''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' .ન્યૂ યોર્ક. હાર્પરકોલિન્સ, પૃષ્ઠ 18-21. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref> [[1943ની બંગાળની અછત|1943ની અછત]]ના પગલે પગલે શહેરમાં દુઃખ અને મૃત્યુના ઓળા ઊતરી આવ્યા; અને [[ડાયરેક્ટ એક્શન ડે|ઑગસ્ટ 1946માં ફાટી નીકળેલા હિન્દુ/મુસ્લિમ રમખાણો]]એ શહેરને નિરાશા અને ભયમાં જકડી લીધું.<ref>સ્પિન્ક, કૅથર્યન (1997).''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' .ન્યૂ યોર્ક.હાર્પરકોલિન્સ, પૃષ્ઠ 18, 21-22. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref> == ચૅરિટી મિશનરિઝ == સપ્ટેમ્બર 10, 1946ના પોતાનો વાર્ષિક એકાંત સમય ગાળવા માટે [[કોલકાતા|કલકત્તા]]થી [[દાર્જિલિંગ|દાર્જિંલિંગ]]ની લોરેટો કોન્વેન્ટ જતી વખતે ટેરેસાને જે અનુભવ થયો તેને તેમણે પાછળથી "અંતરાત્માનો અવાજ" તરીકે વર્ણવ્યો હતો. "મારે કોન્વેન્ટ છોડવાની હતી અને ગરીબો વચ્ચે રહીને તેમને મદદ કરવાની હતી. આ સ્પષ્ટ આદેશ હતો. જો હું એને માનવામાં નિષ્ફળ નીવડું તો મેં મારો ધર્મ ચૂકયો કહેવાય."<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ35. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> 1948માં તેમણે ગરીબો સાથેનું પોતાનું મિશનરી કાર્ય શરૂ કર્યુ તેમણે લોરેટોના પરંપરાગત પોશાકના સ્થાને ભૂરી કિનારવાળી સાદી સફેદ સુતરાઉ ''સાડી'' અપનાવી તથા ભારતીય નાગરિકત્વ સ્વીકાર્યુ અને ઝૂંપડપટ્ટીમાં પોતાનું કાર્ય શરૂ કર્યું.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ39. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Blessed Mother Teresa | work = Encyclopædia Britannica Online | publisher = Encyclopædia Britannica | date = | url = http://www.britannica.com/eb/article-9071751 | format = | access-date = 2007-12-20 }}</ref> શરૂઆતમાં તેમણે મોતીજહિલમાં એક શાળા શરૂ કરી; પરંતુ થોડા જ સમયમાં તેઓ વંચિતો/નિરાધારો અને ભૂખે મરતા લોકોની સંભાળમાં લાગી ગયાં.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ48-49. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> તેમણે હાથ ધરેલી સેવા અને પ્રયત્નોએ ખૂબ ઝડપથી ભારતીય અધિકારીઓનું ધ્યાન ખેંચ્યું અને વડાપ્રધાન સુદ્ધાંએ તેમના કાર્ય માટે પ્રશંસા વ્યકત કરી.<ref>વિલિઅમ્સ, પોલ (2002). ''મધર ટેરેસા'' .ઈન્ડિયાનાપોલિસ.આલ્ફા બુકસ, પૃષ્ઠ57. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0028642783|ISBN 0-02-864278-3]].</ref> પોતાનું શરૂઆતનું વર્ષ મુશ્કેલીઓ/જોખમોથી ભરપૂર રહ્યું હતું તેમ ટેરેસાએ પોતાની રોજનીશીમાં લખ્યું છે. તેમની પાસે ત્યારે આવકનો કોઈ સ્રોત નહોતો અને એટલે તેમણે ખોરાક અને અન્ય આવશ્યકતાઓ માટે ભીખનો આશરો લેવો પડ્યો હતો. શરૂઆતના આ મહિનાઓમાં ટેરેસાએ શંકા, એકલતા અને પોતાના કોન્વેન્ટના આરામદાયક જીવનમાં પાછા ફરી જવાની લાલચ અનુભવ્યાં હતાં. તેમણે પોતાની રોજનીશીમાં લખ્યું છેઃ અહીં વધુ વાંચો {{cquote|Our Lord wants me to be a free nun covered with the poverty of the cross. Today I learned a good lesson. The poverty of the poor must be so hard for them. While looking for a home I walked and walked till my arms and legs ached. I thought how much they must ache in body and soul, looking for a home, food and health. Then the comfort of Loreto [her former order] came to tempt me. 'You have only to say the word and all that will be yours again,' the Tempter kept on saying ... Of free choice, my God, and out of love for you, I desire to remain and do whatever be your Holy will in my regard. I did not let a single tear come.<ref>Spink, Kathryn (1997). ''Mother Teresa: A Complete Authorized Biography''. New York. HarperCollins, pp.37. [[વિશેષ:Booksources/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref>}} ઑકટોબર 7, 1950ના ટેરેસાને [[પવિત્ર બિશપપીઠ|વેટિકન]] તરફથી બિશપ સંબંધી ઉપાસકમંડળ શરૂ કરવાની પરવાનગી મળી, જે [[મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ|ચૅરિટિ મિશનરિઝ]] બન્યાં.<ref>વિલિઅમ્સ, પોલ (2002). ''મધર ટેરેસા'' . ઈન્ડિયાનાપોલિસ.આલ્ફા બુકસ, પૃષ્ઠ62. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0028642783|ISBN 0-02-864278-3]].</ref> તેમના શબ્દોમાં તેમનું મિશન હતું, "આખા સમાજમાં જે પણ ભૂખ્યા છે, નાગાં છે, ઘરવિહોણાં છે, અપંગ છે, આંધળા છે, [[રક્તપિત|રક્તપિતિયા]] છે, એવા તમામ લોકો જે પોતાને ન જોઈતા, પ્રેમવિહોણાં, સારસંભાળ-કાળજીવિહોણાં અનુભવે છે, એવા લોકો જે સમાજ પર ભારરૂપ બની ગયા છે અને જેમને દરેક જણ ટાળે છે" તેમની સંભાળ રાખવાનું. શરૂઆત થઈ [[કલકત્તા]]માં 13 સભ્યોની નાની સંખ્યાથી; આજે તેમાં 4,000થી વધુ [[નન]] છે, જે વિશ્વભરમાં [[અનાથાલયો]], [[એડ્સ]]ના [[રુગ્ણાલય|રુગ્ણાલયો]] અને અન્ય ચૅરિટિ કેન્દ્રો ચલાવે છે અને શરણાર્થીઓ, આંધળા, અશકત, વૃદ્ધ, દારૂડિયાઓ, ગરીબો અને ઘરવિહોણાં લોકો તથા પૂર, રોગચાળા અને અછતગ્રસ્તોની સારસંભાળ રાખે છે.<ref>સ્પિન્ક, કૅથર્યન (1997).''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . ન્યૂ યોર્ક.હાર્પરકોલિન્સ, પૃષ્ઠ 284. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref> 1952માં [[કલકત્તા]] શહેર દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવેલી જગ્યા પર મધર ટેરેસાએ સૌથી પહેલું મરણપથારીએ પડેલાઓ માટેનું ઘર ઊભું કર્યું હતું. ભારતીય અધિકારીઓની મદદથી તેમણે એક ખંડેર [[હિંદુવાદ|હિન્દુ]] મંદિરને [[મૃત્યુશૈયાએ પડેલાઓ માટેનું ઘર- કાલિઘાટ]], એટલે કે ગરીબો માટેનું નિઃશુલ્ક [[રુગ્ણાલય]] શરૂ કર્યું. તેમણે એને કાલિઘાટ, પવિત્ર હૃદય(નિર્મળ હૃદય)નું ઘર -એવું નવું નામ આપ્યું.<ref>સેબ્બા, એન (1997).''મધર ટેરેસાઃ બિયોન્ડ ધ ઈમેજ'' . ન્યૂ યોર્ક.ડબલડે, પૃષ્ઠ 58–60. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0385489528|ISBN 0-385-48952-8]].</ref> અહીં લાવવામાં આવતા દર્દીઓને તબીબી સારવાર તો મળતી જ પણ તેમને પોતાના ધર્મના રીતિરિવાજો અનુસાર ગરિમાપૂર્વક મરવાની તક પૂરી પાડવામાં આવતી; મુસ્લિમોને કુરાન વાંચી સંભળાવાતું, હિન્દુઓને ગંગાજળ આપવામાં આવતું અને કૅથલિકને અંતિમવિધિ મળતી.<ref name="Spink55">સ્પિન્ક, કૅથર્યન (1997).''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . ન્યૂ યોર્ક.હાર્પરકોલિન્સ, પૃષ્ઠ 55. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref> "એક સુંદર મૃત્યુ," તે કહેતાં, "જે લોકો પ્રાણીઓની જેમ જીવ્યા તેમના માટે દેવદૂતોની જેમ- પ્રેમભર્યા અને તેઓની જરૂર છે એવા વાતાવરણમાં મૃત્યુ."<ref name="Spink55"/> થોડા વખતમાં મધર ટેરેસાએ [[હાંસેનનો રોગ|હાંસેન રોગ]]ના, પ્રચલિત ભાષામાં રક્તપિતના નામે ઓળખાતા રોગથી પીડાતા લોકો માટે એક ઘર ખોલ્યું, અને આ રુગ્ણાલયને શાંતિનગર (શાંતિનું શહેર) નામ આપ્યું.<ref>સેબ્બા, એન (1997).''મધર ટેરેસાઃ બિયોન્ડ ધ ઈમેજ'' . ન્યૂ યોર્ક.ડબલડે, પૃષ્ઠ62-63. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0385489528|ISBN 0-385-48952-8]].</ref> [[મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ|ચૅરિટિના મિશનરીઓ]]એ આખા કલકત્તામાં કેટલાંક ચાલતાં રક્તપિત દવાખાનાં પણ ઊભાં કર્યાં, જે દવા, પાટાપિંડી અને ખોરાક પૂરો પાડતાં. જેમ જેમ [[મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ|ચૅરિટિ મિશનરીઓ]]ને વધુ ને વધુ સંખ્યામાં ખોવાયેલાં બાળકો મળતાં ગયા તેમ મધર ટેરેસાને તેમના માટે એક ઘર બનાવવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ. 1955માં તેમણે અનાથ અને ઘરવિહોણાં યુવાનો માટે સ્વર્ગસમું નિર્મળ શિશુ ભવન, શુદ્ધ હૃદયનાં બાળકોનું ઘર ખોલ્યું.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' . ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ58-59. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> સેવાની આ અલખે થોડા જ વખતમાં સ્વયંસેવકો અને ધર્માદા દાન એમ બંનને આકર્ષિત કરવા માંડયા, અને 1960ના દાયકા સુધીમાં તો [[ભારત]]ભરમાં તેમણે [[રુગ્ણાલય|રુગ્ણાલયો]], [[અનાથાલયો]] અને [[રક્તપિતીયા|રક્તપિત]]ના દર્દીઓ માટેનાં ઘરો ખોલ્યાં. ત્યારબાદ આ કાર્યોને મધર ટેરેસાએ આખા વિશ્વમાં વિસ્તાર્યાં. ભારતની બહાર પાંચ [[નન|સિસ્ટર]] સાથે આવું પહેલું ઘર 1965માં [[વેનેઝુએલા|વેનુઝુએલા]]માં ખુલ્યું.<ref>સ્પિન્ક, કૅથર્યન (1997).''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . ન્યૂ યોર્ક.[[હારપર કોલિન્સ|હાર્પરકોલિન્સ]], પૃષ્ઠ 82. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref> એ પછી 1968માં [[રોમ]], [[તાન્ઝાનિયા]] અને [[ઓસ્ટ્રિયા]]માં ખુલ્યાં; અને 1970ના દાયકામાં તો [[એશિયા]], [[આફ્રિકા]], [[યુરોપ]] અને [[અમેરિકા|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]માં આવાં ડઝનબંધ ઘરો અને ફાઉન્ડેશનો ખોલવામાં આવ્યાં.<ref>સ્પિન્ક, કૅથર્યન (1997).''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પ્લીટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . ન્યૂ યોર્ક.[[હારપર કોલિન્સ|હાર્પરકોલિન્સ]], પૃષ્ઠ 286-287. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].</ref> તેમની ફિલસૂફી અને કામ કરવાની રીત અમુક અંશે ટીકાપાત્ર પણ બન્યાં. મધર ટેરેસા સામે તેમના ટીકાખોરોને કેટલા નહિવત્ પુરાવાઓ સાંપડ્યા હતા તેની નોંધ કરીને [[ડેવિડ સ્કોટ (લેખક)|ડેવિડ સ્કોટે]] લખ્યું કે મધર ટેરેસાએ ગરીબી હટાવવાનું કામ ઉપાડવાની જગ્યાએ માત્ર લોકોને જીવતાં રાખવા સુધી પોતાને સીમિત બનાવી રાખ્યાં છે.<ref>સ્કોટ, ડેવિડ. ''અ રેવોલ્યુશન ઓફ લવઃ ધ મિનિંગ ઓફ મધર ટેરેસા'' શિકાગો, લોયોલા પ્રેસ, 2005.ISBN 0-8294-2031-2 પૃષ્ઠ 7ff "તેઓ માત્ર (ગરીબાઈના) રોગની સારવાર કરે છે, તેને નિવારવાની દિશામાં કશું કરતાં નથી, છતાં પશ્ચિમના લોકો તેમને પૈસા આપ્યા કરે છે."</ref> વેદના/પીડા અંગેના તેમના વિચારો માટે પણ તેઓ ટીકાપાત્ર બન્યાં: [[અલ્બેર્ટા અહેવાલ]]માં પ્રકાશિત એક લેખ અનુસાર, વેદના લોકોને જિઝસની વધુ સમીપ લાવે છે એવું તેઓ માનતાં હતાં.<ref>{{Citation |last=Byfield |first=Ted |title=If the real world knew the real Mother Teresa there would be a lot less adulation |periodical=Alberta Report/Newsmagazine |date=October 20, 1997 |volume=24 |issue=45}}</ref> મૃત્યુશૈયાએ પડેલાઓ માટેના ઘરમાં જીવલેણ રોગથી પીડાતા દર્દીઓની જે રીતે સારસંભાળ લેવાતી હતી તે અંગે પણ મેડિકલ પ્રેસમાં ટીકા થઈ હતી, ખાસ કરીને ''[[ધ લેન્સેટ]]'' અને ''[[બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલ]]'' માં ત્યાં [[હાઈપોડેમિક સોય]]નો ફેરઉપયોગ થતા હોવાના, તમામ દર્દીઓને નહાવા માટે ઠંડા પાણી અપાતું હોવાની બાબત જેવા ત્યાંના નબળા જીવનધોરણના અને પદ્ધતિસર નિદાનને અશકય બનાવતો ભૌતિકતા-વિરોધી અભિગમ અંગેના અહેવાલ છપાયાં હતાં.<ref name="BMJ">લોઉડોન, મૅરી. (1996)[http://www.bmj.com/cgi/content/full/312/7022/64/a ધ મિશનરી પોઝિશનઃ મધર ટેરેસા ઈન થિયરી એન્ડ પ્રેકિટસ], પુસ્તક સમીક્ષા, ''બીએમજે (BMJ)'' વોલ્યુમ 312, નં.7022, 6 જાન્યુઆરી 2006, પૃષ્ઠ.64-5. ઑગસ્ટ 2, 2007ના સુધારેલ.</ref> 1963માં મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ બ્રધર્સની સ્થાપના થઈ અને તેના પગલે 1976માં સિસ્ટર્સની ચિંતનશીલ શાખાની પણ સ્થાપના થઈ. મધર ટેરેસાના સહકાર્યકરો તરીકે સામાન્ય કે પછાત કૅથલિક અને બિનકૅથલિકોની ભરતી કરવામાં આવી અને આમ માંદા અને પીડાતા સહકાર્યકરોએ મળીને સામાન્ય મિશનરિઝ ઑફ ચૅરિટિ શરૂ કરી. અનેક પાદરીઓ તરફથી થતી વિનંતીઓના અનુસંધાનમાં મધર ટેરેસાએ 1981માં પાદરીઓ માટેની એકત્રિત ખ્રિસ્તી ચળવળ (કોર્પસ ખ્રિસ્તી મુવમેન્ટ ફોર પ્રીસ્ટ્સ) પણ શરૂ કરી,<ref>[http://corpuschristimovement.com/ ભગવાનના માણસો પવિત્ર પાદરીઓને ઉત્કટતાથી ઇચ્છે છે, કલકત્તાના આશીર્વાદિત મધર ટેરેસા દ્વારા સ્થાપિત]. ''કોર્પ્સ ખ્રિસ્તી મુવમેન્ટ ફોર પ્રિસ્ટસ'' . ઑગસ્ટ 2, 2007ના સુધારેલ.</ref> 1984માં ફાધર જોસેફ લેંગફોર્ડના સહયોગથી મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ ફાધર્સ<ref>[http://www.mcpriests.com/ મધર ટેરેસા દ્વારા સ્થાપિત પાદરીઓનો ધાર્મિક સમુદાય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211191550/http://www.mcpriests.com/ |date=2016-02-11 }}. ''મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ ફાધર્સ'' . ઑગસ્ટ 2, 2007ના સુધારેલ.</ref>ની સ્થાપના કરી, જેથી ચૅરિટિ મિશનરીઓનાં ધ્યેય અને હોદ્દા પર નિમાયેલા પાદરીઓના સ્રોતોનો યોગ્ય સંયોજનમાં ઉપયોગ થઈ શકે. 2007ની સ્થિતિ મુજબ, વિશ્વભરની મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિમાં આશરે 450 બ્રધર્સ અને 5,000 નન છે, જે કુલ 120 દેશોમાં પથરાયેલા 600 મિશન, શાળાઓ અને આશ્રયસ્થાનોનું સંચાલન સંભાળે છે.<ref>સ્લાવિકેક, લુઈસ (2007). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક; ઈનફોબેઝ પબ્લિશિંગ, પૃષ્ઠ 90-91. ISBN 0-7910-9433-2.</ref> == આંતરરાષ્ટ્રીય ચૅરિટિ == 1982માં [[બૈરુતનો ઘેરો|બૈરુતના ઘેરા]]ની ચરમસીમા પર, મધર ટેરેસાએ [[ઈઝરાયેલી લશ્કર]] અને પેલેસ્ટેનિયન ગોરીલ્લાઓ વચ્ચે થયેલા ક્ષણિક શસ્ત્રવિરામના સમયમાં આગળની હરોળમાં એક હોસ્પિટલમાં ફસાયેલા 37 બાળકોને બચાવ્યાં હતાં.<ref>સીએનએન કર્મચારી, "મધર ટેરેસાઃ અ પ્રોફાઈલ", [http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/profile/index.html સીએનએન ઓનલાઈન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000414231631/http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/profile/index.html |date=2000-04-14 }}માંથી, મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> [[રેડ ક્રોસ]]ના કાર્યકરોને સાથે લઈને તેમણે યુદ્વ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો અને ઉજ્જડ કરાયેલા હોસ્પિટલમાંથી એ નાનાં દર્દીઓને બહાર લઈ આવ્યાં.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ17[[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> 1980ના દાયકામાં જયારે પૂર્વ યુરોપમાં ખુલ્લાપણાનો વાયરો વાયો ત્યારે તેમણે પહેલા એકવાર તેમને નકારી ચૂકેલા સામ્યવાદી દેશોમાં પણ મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિને વિસ્તારવાના પ્રયાસ કર્યા અને ડઝનબંધ પ્રોજેકટો પર કામ શરૂ કરી દીધું. [[ગર્ભપાત]] અને [[છૂટાછેડા]] અંગેનાં પોતાનાં દઢ મંતવ્યો સંદર્ભે થયેલી ટીકા સામે તેઓ અણનમ રહ્યાં, અને કહ્યું, "કોઈ ભલે ગમે તે કહે, તમારે તેને સ્મિતસહ સ્વીકારવું જોઈએ અને તમારું કામ કર્યા કરવું જોઈએ." [[ઈથોપિયા]]ના ભૂખ્યાઓની, [[ચેરનોબિલ|કેમોબિય્લ]] ખાતેના કિરણોત્સર્ગના પીડિતોની અને [[અર્મેનિયા]]ના ભૂકંપપીડિતોની સહાય કરવા અને તેમની સારસંભાળ લેવા મધર ટેરેસા પ્રવાસ કરતાં રહ્યાં.<ref>કૂપર, કેનિથ જે. (સપ્ટેમ્બર 14, 1997). "[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/teresa/stories/funeral0915.htm મધર ટેરેસા લેઈડ ટુ રેસ્ટ આફટર મલ્ટિ-ફેઈથ ટ્રીબ્યુટ]". ''[[ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ|ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ]]'' .મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref><ref>(મે 30, 2007) "[http://www.ewtn.com/motherteresa/vocation.htm અ વોકેશન ઓફ સર્વિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124132640/http://www.ewtn.com/motherteresa/vocation.htm |date=2016-01-24 }}". ''એટર્નલ વર્ડ ટેલિવિઝન નેટવર્ક'' . ઑગસ્ટ 2, 2007ના સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.indianembassy.am/eng/india_arm_partners.html આર્મેનિયાની અધિકૃત વેબસાઈટમાં ભારતનો દૂતાવાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320082701/http://www.indianembassy.am/eng/india_arm_partners.html |date=2007-03-20 }}. ડિસેમ્બર 1988માં ભયાનક ભૂકંપને પગલે કેવી રીતે મધર ટેરેસાએ આર્મેનિયા સુધીનો પ્રવાસ કર્યો તે દર્શાવે છે.તેમણે અને તેમના સંગઠને ત્યાં એક અનાથાલય ઊભું કર્યું હતું.મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> 1991માં પહેલીવાર મધર ટેરેસા પોતાના વતન પાછાં ફર્યાં અને ત્યાં [[તિરાના]], [[આલ્બેનિયા]]માં મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ બ્રધર્સ ખોલ્યું. 1996 સુધીમાં તો તેઓ 100થી વધુ દેશોમાં 517 મિશન ચલાવતાં હતાં.<ref>વિલિઅમ્સ, પોલ (2002).''મધર ટેરેસા'' .ઈન્ડિયાનાપોલિસ.આલ્ફા બુકસ. પૃષ્ઠ 199–204. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0028642783|ISBN 0-02-864278-3]].</ref> વર્ષો વીતતાં ગયાં તેમ મધર ટેરેસાના મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ બારમાંથી હજારો બન્યાં અને વિશ્વભરમાં 450 કેન્દ્રોમાં "ગરીબમાં ગરીબ" લોકોની સેવામાં પરોવાયાં. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]માં પહેલું મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ હોમ [[ધ બ્રોન્કસ|દક્ષિણ બ્રોન્કસ]], [[ન્યૂ યોર્ક]]માં સ્થપાયું; 1984 સુધીમાં તો આ ક્રમ દેશભરમાં 19 આવાં ચૅરિટિમાં પરિણમ્યો.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ104[[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> ધર્માદા દાનમાં મળતા રૂપિયાના ઉપયોગ અંગે પણ ટીકા/નિંદા કરવામાં આવી હતી. [[ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ]] અને જર્મન સામયિક ''[[સ્ટર્ન (સામયિક)|સ્ટર્ન]]'' ના મત મુજબ મધર ટેરેસા દાનમાં મળતા નાણાનો ઉપયોગ ગરીબી નિર્મૂલન માટે કે પછી પોતાનાં રુગ્ણાલયોની સ્થિતિ સુધારવા માટે નહીં પણ નવી કોન્વેન્ટો અને પોતાનું મિશનરી કાર્ય આગળ ધપાવવા માટે કરતા હતાં.<ref>હિચેન્સ, ક્રિસ્ટોફર (20 ઑકટોબર 2003). "[http://www.slate.com/id/2090083 મૉમી ડિઅરેસ્ટ]". ''સ્લેટ સામયિક'' મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> વધુમાં, અમુક સ્રોતો તરફથી મળતા દાનના સ્વીકાર કરવા બાબતે પણ ટીકા કરવામાં આવી હતી. [[હેઈતી]]ના [[આપખુદ|નિરંકુશ]] અને [[ભ્રષ્ટાચાર|ભ્રષ્ટ]] [[ડુવાલિએર|ડુવાલિએર પરિવાર]] પાસેથી મધર ટેરેસાએ દાન સ્વીકાર્યું હતું અને તેમની જાહેરમાં પ્રશંસા પણ કરી હતી. તેમણે કેટિંગ ફાઈવ સ્કેન્ડલ (કેટિંગના પાંચ કૌભાંડ) તરીકે જાણીતી [[કપટી]] અને ભ્રષ્ટ યોજનામાં સંડોવાયેલા [[ચાર્લ્સ કેટિંગ]] પાસેથી પણ 1.4 મિલિયન ડોલર સ્વીકાર્યા હતા, અને એ વ્યકિતની ધરપકડ પહેલાં અને પછી તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[લોસ એન્જલસ]] માટેના [[નાયબ જિલ્લા એટર્ની]] પોલ ટુરલેયે મધર ટેરેસાને કેટિંગે જેમને છેતર્યા હતા તે લોકોને, જેમાં એક "ગરીબ [[સુથાર]]" પણ હતો, દાનની રકમ પાછી આપી દેવા બાબતે પત્ર લખ્યો હતો. દાનની આ રકમ ગણતરીમાં લેવાઈ નહીં અને ટુરલેયને કોઈ પ્રત્યુત્તર પણ મળ્યો નહીં.<ref>{{cite book | last = Hitchens | first = Christopher | authorlink = Christopher Hitchens | title = The Missionary Position | publisher = Verso | date = 1995 | location = London | pages = 4, 64–71}} </ref> મિશનરી ઓફ ચૅરિટીની એક ભૂતપૂર્વ સભ્ય, કોલેટ્ટે લિવમોરે પોતાનાં છૂટા પડવાનાં કારણો પોતાનાં પુસ્તક ''હોપ એન્ડ્યોર્સઃ લિવિંગ મધર ટેરેસા, લૂઝિંગ ફેઈથ, એન્ડ સર્ચિંગ ફોર મિનિંગ'' માં વર્ણવ્યાં છે. એક સારા અને હિંમતવાન વ્યકિત હોવા છતાં લિવમોર જેને મધર ટેરેસાનું "વેદનાનું ધર્મશાસ્ત્ર" કહે છે, તે ક્ષતિપૂર્ણ/અપૂર્ણ જણાયું. મધર ટેરેસાએ આમ તો તેમના અનુયાયીઓને પ્રભુનો સંદેશો ધાર્મિક સત્રોને બદલે તેમની વર્તણૂકથી ફેલાવવાની અગત્યતા સમજાવી હતી, છતાં લિવમોરને સંગઠનની અમુક બાબતો તેમની એ શીખ સાથે સુસંગત ન લાગી. તેમણે આપેલાં ઉદાહરણોમાં જયારે જરૂરિયાતમંદ મદદ માટે નિયત સમયને બદલે અયોગ્ય સમયે નનનો સંપર્ક કરે ત્યારે વિના કારણ તેમને મદદ નકારવાની બાબત, જે માંદગીઓ સાથે નને વારંવાર કામ પાર પાડવાનું હોય છે તેના માટે તેને તબીબી તાલીમ લેવા માટે હતોત્સાહ કરવી (પ્રભુ નબળા અને અજ્ઞાની લોકોને શકિત પૂરી પાડે છે એમ કહીને તેને વાજબી ઠેરવવું), અને મિત્રોથી દૂર બદલી કરી દેવી જેવી "અન્યાયી" સજાઓ લાદવી-નો સમાવેશ થાય છે. લિવમોર કહે છે કે ધર્મનિરપેક્ષ પુસ્તકો અને વર્તમાનપત્રો વાંચવા પર પ્રતિબંધ લાદીને તથા સ્વતંત્ર વિચાર અને સમસ્યાનો ઉકેલ શોધવા કરતાં વધુ આજ્ઞાંકિતપણા પર ભાર મૂકીને મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ પોતાની તમામ નનને "બાલિશ" રાખે છે.<ref>[http://podcastdownload.npr.org/anon.npr-podcasts/podcast/77/510036/98314432/KERA_98314432.mp3 કેઈઆરએ(KERA)નો વિચારમંચઃ મધર ટેરેસા, ડગમગતી શ્રદ્ધા અને અર્થ માટેની શોધ]. ડિસેમ્બર 15, 2008.</ref> == કથળતું જતું સ્વાસ્થ્ય અને અવસાન == મધર ટેરેસા જયારે 1983માં [[પોપ જ્હોન પોલ બીજા|પોપ જહોન પોલ બીજા]]ની મુલાકાત લેવા માટે [[રોમ]] ગયા હતા ત્યારે તેમને હૃદયરોગનો હુમલો આવ્યો હતો. 1989માં બીજા હુમલા પછી, તેમને [[કૃત્રિમ ગતિ-નિર્ધારક (પૅસમેકર)]] મૂકવામાં આવ્યું હતું. 1991માં તેઓ જયારે [[મેક્સિકો|મેકિસકો]]માં હતાં ત્યારે તેમને [[ન્યુમોનિયા]] થયો હતો અને ત્યારબાદ હૃદયની તકલીફ વધી હતી. આ સમયે તેમણે મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિના પ્રમુખ હોદ્દા પરથી રાજીનામું આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂકયો હતો. પરંતુ સંગઠનની નનોએ [[ગુપ્ત મતદાન]] થકી આપેલા મતો અનુસાર તેમનું રાજીનામું નકાર્યું હતું અને તેઓ હોદ્દા પર રહે તે તરફી મતદાન કર્યું હતું. મધર ટેરેસા સંગઠનના પ્રમુખ તરીકે પોતાનું કામ ચાલુ રાખવા સહમત થયાં હતાં. એપ્રિલ 1996માં, મધર ટેરેસા પડી ગયાં અને તેમનું [[હાંસડીનું હાડકું]] તૂટી ગયું. ઑગસ્ટમાં તેમને [[મેલેરિયા]] થયો અને તેમના [[હૃદય]]ના ડાબા [[પોલાણ (હૃદય)|પોલાણ]]ને નુકસાન થયું. તેમનાં [[હૃદયની સર્જરી (શલ્ય ચિકિત્સા)|હૃદયની સર્જરી]] કરવામાં આવી, પરંતુ એટલું તો સ્પષ્ટ હતું કે તેમનું સ્વાસ્થ્ય રોજબરોજ કથળતું જાય છે. તેમને લઈને થયેલા વિવાદોમાં એક એ પણ હતો કે જયારે તેઓ માંદા પડ્યા ત્યારે પોતાના એકાદ રુગ્ણાલયમાં સારવાર લેવાને બદલે તેમણે અત્યાધુનિક સાધનોથી સુસજ્જ એવી કેલિફોર્નિયાની હોસ્પિટલમાં સારવાર લેવાનું પસંદ કર્યું હતું.<ref>[[આઈરિશ ઈન્ડિપેન્ડન્ટ]] http://www.independent.ie/unsorted/features/easter-the-church-and-the-same-party-line-42461.html</ref> માર્ચ 13, 1997ના તેમણે મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિનો પ્રમુખ હોદ્દો છોડ્યો અને સપ્ટેમ્બર 5, 1997ના રોજ તેમનું અવસાન થયું. કલકત્તાના વડા પાદરી, હેન્રી સબાસ્ટીયન ડિસોઝાના કહેવા મુજબ મધર ટેરેસા જયારે પહેલી વાર હૃદયરોગની બીમારીના કારણે હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા હતા ત્યારે તેઓ કોઈ [[શેતાન]]ના હુમલાની અસર હેઠળ છે એવું લાગતાં તેમણે મધર ટેરેસાની પરવાનગી લઈને [[વળગાડમુકિત]] માટે એક પાદરીને બોલાવ્યા હતા.<ref>બિન્દ્રા, સતિન્દર (સપ્ટેમ્બર 7, 2001). "[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/ આર્ચબિશપઃ મધર ટેરેસા અન્ડરવેન્ટ એકસોસિઝમ(મધર ટેરેસા વળગાડમુકિતની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થયા)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050917210156/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/ |date=2005-09-17 }}". સીએનએન-CNN. મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> મધર ટેરેસાના અવસાન સમયે, મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ હેઠળ કુલ 123 દેશોમાં, 610 મિશન ચલાતાં હતાં, જેમાં લગભગ 4,000 સિસ્ટર્સ{{Fact|date=May 2009}}, લગભગ 300 બ્રધર્સ{{Fact|date=May 2009}} અને આશરે 100,000 [[સામાન્ય સંસારી|સામાન્ય]] સ્વયંસેવકો કાર્યરત હતાં{{Fact|date=May 2009}}. આ મિશનોમાં [[એડ્સ|એચઆઈવી/એડ્સ]], [[રક્તપિત]], [[ક્ષય]]ના રોગીઓ માટેનાં ઘર તથા રુગ્ણાલયો, [[ગરીબો માટેનાં રસોડાં]], બાળકો અને પરિવાર માટેના સલાહ કાર્યક્રમો, અંગત મદદનીશો, અનાથાલયો અને શાળાઓનો સમાવેશ થાય છે. == વિશ્વ સ્તરે બહુમાન અને આવકાર == === ભારતમાં આવકાર === ભારત સરકારે ત્રણ દસકા કરતાં પણ વધુ પહેલાં 1962માં મધર ટેરેસાને [[પદ્મ શ્રી|પહ્મ શ્રી]] એનાયત કરીને તેમનું પહેલવહેલું બહુમાન કર્યું હતું. એ પછીના દાયકાઓમાં પણ તેમને સતત ભારતીય ઍવોર્ડ એનાયત થતાં રહ્યાં હતાં. 1972માં તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય સમજણ માટે [[જવાહરલાલ નેહરુ]] એવોર્ડ અને 1980માં, ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક બહુમાન, [[ભારત રત્ન]] તેમને એનાયત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="Frontline"/> 1992માં પ્રકાશિત થયેલી, મધર ટેરેસાની અધિકૃત જીવનકથા એક ભારતીય સરકારી કર્મચારી, [[નવીન ચાવલા]] દ્વારા લખવામાં આવી હતી.<ref>"મધર ટેરેસાઃ ધ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી" ISBN 978-0-7567-5548-5.</ref> મધર ટેરેસા અંગે ભારતીયોના વિચાર એકધારા પ્રશંસાત્મક નહોતા રહ્યા.કલકત્તામાં જન્મેલા અને ઉછરેલા પરંતુ લંડનસ્થિત તેમના ટીકાકાર [[અરૂપ ચેટર્જી|અરુપ ચેટર્જી]]એ લખ્યું છે, "તેમના જીવનપર્યંત કદી તેઓ કલકત્તાની નોંધપાત્ર હસ્તી રહ્યાં નથી." પોતાના વતનની નકારાત્મક છબી ચિતરવા માટે પણ ચેટર્જી મધર ટેરેસાને દોષી ઠેરવે છે.<ref name="Chatterjee"/> તેઓ મોટા ભાગે [[હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદ|હિન્દુ અધિકારો]]નો વિરોધ કરતાં આવ્યાં હોવાથી ભારતીય રાજકારણમાં તેમની હાજરી અને કામકાજથી જવાળાઓ ઊઠયા કરતી. ખ્રિસ્તી [[દલિત|દલિતો]]ના મુદ્દે [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] તેમની સામસામે આવી ગઈ હતી, પરંતુ એ જ પાર્ટીએ તેમની અંતિમવિધિ વખતે પ્રશંસાના શબ્દો સાથે પોતાના પ્રતિનિધિ મોકલ્યા હતા. તો બીજી તરફ તેમના માટે રાજય કક્ષાની અંતિમવિધિ મંજૂર કરવાના સરકારના નિર્ણય સામે [[વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ|વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે]] વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. "તેમની પહેલી ફરજ ચર્ચ પ્રત્યે હતી અને સામાજિક સેવા તો માત્ર આકસ્મિક હતી" એવું કહીને તેમના સચિવ [[ગિરિરાજ કિશોર|ગિરિરાજ કિશોરે]] મરતી વ્યકિતઓને "ગુપ્ત ધર્મ દીક્ષા" આપવાનો તથા ખ્રિસ્તીઓ તરફ પક્ષપાતી વલણ દાખવ્યાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. પણ મધર ટેરેસાને પોતાની પખવાડિક પૂર્તિ ''[[ફ્ન્ટલાઈન (સામાયિક)|ફ્રન્ટલાઈન]]'' માં પહેલા પાને અંજલિ આપતા ઈન્ડિયન એકસપ્રેસે આ સઘળા આક્ષેપોને "સદંતર ખોટા" ગણાવીને કાઢી નાખ્યા હતા અને લખ્યું હતું કે "આ આક્ષેપોથી મધર ટેરેસાના કામ અંગે લોકો જે છાપ ધરાવે છે તેમાં કોઈ ફેર પડ્યો નથી, ખાસ કરીને કલકત્તામાં તો નહીં જ." તેમની "નિઃસ્વાર્થ કાળજી", ઊર્જા અને બહાદુરીની પ્રશંસા કરવા છતાં મધર ટેરેસાએ ગર્ભપાત વિરુદ્ધ ઉપાડેલા જાહેર અભિયાન અને તેના વિશે બિનરાજકીય હોવા વિશે તેમણે કરેલા દાવા પ્રત્યે તેમના વિશેની આ અંજલિના લેખક ટીકાત્મક હતા.<ref name="Frontline">પાર્વતી મેનન [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1419/14190130.htm કવર સ્ટોરીઃ "અ લાઈફ ઓફ સેલ્ફલેસ કેરિંગ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720055157/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1419/14190130.htm|date=2009-07-20}}, ''[[ફ્રન્ટલાઈન]]'' , વોલ્યુમ 14 :: નં. 19 :: સપ્ટે.20 - ઑકટોબર 3,1997</ref> ભારતીય દૈનિક ''[[ધ ટેલિગ્રાફ (કોલકાતા)|ધ ટેલિગ્રાફ]]'' માં વધુ તાજેતરમાં લખાયું છે કે "તેમણે ગરીબોની સ્થિતિને સુધારવા માટે કંઈ કયુર્ં છે કે માત્ર માંદા અને મરતા લોકોની સારસંભાળ લીધી અને તેમનો વધુ લાગણીવશ-નૈતિક ધ્યેય માટે ઉપયોગ કર્યો -તેવી તપાસ કરવા માટે રોમને કહેવામાં આવ્યું છે."<ref>વિકટર બેનરજી ''[http://www.telegraphindia.com/1020908/asp/opinion/story_1176867.asp અ કૅનોપી મોસ્ટ ફેટલ]'' , ''[[ધ ટેલિગ્રાફ (કોલકાતા)|ધ ટેલિગ્રાફ]]'' , રવિવાર, સપ્ટેમ્બર 8, 2002.</ref> સપ્ટેમ્બર 1997માં તેમની દફનવિધિ પહેલાં મધર ટેરેસાના મૃતદેહને [[સેન્ટ થોમસ, કોલકાતા|સેન્ટ થોમસ, કલકત્તા]]માં એક અઠવાડિયા માટે રાખવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ભારતના તમામ ધર્મોના ગરીબોની જે સેવા કરી, તેના પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા વ્યકત કરવા માટે [[ભારત સરકાર|ભારત સરકારે]] તેમને [[રાષ્ટ્રીય કક્ષાની અંતિમવિધિ]] બક્ષી હતી.<ref>અસોસિએટેડ પ્રેસ (સપ્ટેમ્બર 14, 1997). "{{cite web|title=India honors nun with state funeral|url=http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/page1/97/09/14/teresa.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050306224148/http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/page1/97/09/14/teresa.html|archive-date=2005-03-06|access-date=2009-10-22}}". ''[[હુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' . મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> === વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં તેમને મળેલો આવકાર === [[ચિત્ર:President Reagan Presents Mother Teresa with the Medal of Freedom at a White House Ceremony in the Rose Garden - DPLA - 1321c7b194e7e893127ef14b2f7c565c.jpg|thumb|250px|right|1985માં, વ્હાઈટ હાઉસ સેરિમની વખતે રાષ્ટ્રપ્રમુખ રોનાલ્ડ રેગને મધર ટેરેસાને પ્રેસિડેન્શિયલ મેડલ ઓફ ફ્રીડમ પ્રદાન કર્યું હતું.]] મધર ટેરેસાએ દક્ષિણ અથવા પૂર્વ એશિયામાં હાથ ધરેલા કાર્ય માટે તેમને 1962માં આંતરરાષ્ટ્રીય સમજણ માટે [[ફિલિપાઈન્સ]]-સ્થિત [[રામોન મેગ્સાસે એવાર્ડ|રોમન મેગ્સાસે એવાર્ડ]] એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમના પ્રશસ્તિપત્રમાં લખાવામાં આવ્યું હતું, "એક વિદેશી ધરતી પર વસતા પતિત ગરીબો પ્રત્યેની તેમની કરુણાસભર દષ્ટિ, અને તેમની સેવાથી તેમણે ઊભો કરેલા નવા સમુદાયને ટ્રસ્ટીમંડળ બહુમાને છે."<ref>રામોન મેગ્સાસે એવોર્ડ ફાઉન્ડેશન (1962) ''[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationMotherTer.htm મધર ટેરેસા માટેનું પ્રશસ્તિપત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114233819/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationMotherTer.htm |date=2012-01-14 }}'' .</ref> 1970ના દાયકાના પૂર્વાધમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ ખ્યાતનામ વ્યકિત બની ગયાં હતાં. તેમની આ પ્રસિદ્ધિનો મોટો ભાગ [[માલ્કોમ મુગ્ગરીજે]] 1969માં બનાવેલ [[દસ્તાવેજી ચિત્ર]] ''સમથિંગ બ્યુટિફુલ ફોર ગોડ'' અને 1971માં એ જ શીર્ષક ધરાવતા તેમના પુસ્તકને આભારી હતો. એ વખતે મુગ્ગરીજ પણ પોતાની રીતે એક આધ્યાત્મિક યાત્રામાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા.<ref name="Timecrisis"/> દસ્તાવેજી ચિત્રનું ફિલ્માંકન કરતી વખતે લેવાયેલા ફૂટેજ અત્યંત નબળા પ્રકાશમાં લેવાયા હતા, ખાસ કરીને મૃત્યુશૈયાએ પડેલાઓ માટેના ઘરનાં દશ્યો તો કાર્યકરોના મતે બિલકુલ વાપરી ન શકાય તેવી ગુણવત્તાના હતા. પણ ભારતથી પાછા ફર્યા બાદ, કોણ જાણે કઈ રીતે પણ એ ફૂટેજ અત્યંત સારા પ્રકાશમાન નીકળ્યા. મધર ટેરેસાના પોતાના "દૈવી પ્રકાશ"થી જ આ ચમત્કાર થયો તેમ મુગ્ગરીજ માનતા હતા.<ref>સેબ્બા, એન (1997).''મધર ટેરેસાઃ બિયોન્ડ ધ ઈમેજ'' .ન્યૂ યોર્ક.ડબલડે, પૃષ્ઠ 80–84. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0385489528|ISBN 0-385-48952-8]].</ref> ટીમના અન્ય સભ્યોના મતે નવા પ્રકારની અત્યંત-સંવેદનશીલ [[કોડક]] ફિલ્મને કારણે આમ બનવા પામ્યું હોઈ શકે.<ref>આલ્પીઓન, ગેઝમિન(2007). ''મધર ટેરેસાઃ સંત ઓર સેલિબ્રિટિ?'' રાઉટલેજ પ્રેસ, પૃષ્ઠ9.[[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/0415392462|ISBN 0-415-39246-2]].</ref> પાછળથી મુગ્ગરીજે કૅથલિક ધર્મ સ્વીકાર્યો હતો. લગભગ આ જ સમયગાળામાં, કૅથલિક વિશ્વે જાહેરમાં મધર ટેરેસાનું બહુમાન કરવાનું શરૂ કર્યું. 1971માં, [[પોલ છઠ્ઠા]]એ ગરીબોની સેવાનું તેમનું કાર્ય ખ્રિસ્તી પરોપકાર અને શાંતિ માટેના પ્રયત્નોને મૂર્તિમંત કરે છે એમ કહીને તેમને સર્વપ્રથમ [[પોપ જહોન ત્રેવીસમા]] પિસ પ્રાઈઝ એનાયત કર્યું.<ref>કલુકાસ, જોન ગ્રાફ.(1988). ''મધર ટેરેસા'' .ન્યૂ યોર્ક.ચેલસીઆ હાઉસ પબ્લિકેશન્સ, પૃષ્ઠ81-82. [[વિશેષ:પુસ્તકસ્રોતો/1-55546-855-1|ISBN 1-55546-855-1]].</ref> પાછળથી તેમને [[પેસમ ઈન ટેરિસ એવોર્ડ]] (1976) પણ મળ્યો.<ref>''કવાદ સિટી ટાઈમ્સ'' સ્ટાફ (ઑકટોબર 17, 2005). "[http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2036786.html આવાસ અધિકારીને પેસમ ઈન ટેરિસ સન્માન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824150801/http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2036786.html|date=2011-08-24}}". [[પિસ કોર્પસ|શાંતિ કોર્પ્સ]]. 26 મે 2007ના સુધારેલ.</ref> તેમના અવસાન બાદ, મધર ટેરેસાને [[સંતત્વ|સંત]] જાહેર કરવામાં આવ્યાં અને હમણાં તાજેતરમાં તેમનું [[મુક્તિ/મોક્ષ|બહુમાન]] પણ કરવામાં આવ્યું. સરકારો અને નાગરિક સંગઠનો એમ બંનેએ મધર ટેરેસાનું બહુમાન કર્યું હતું. 1982માં "ઓસ્ટ્રલિયાની કમ્યુનિટી અને એકદંર માનવતાની સેવા માટે" તેમને [[ઓસ્ટ્રેલિયાના ઓર્ડર|ઓસ્ટ્રેલિયાના ધ ઓર્ડર]]ના માનદ્ માર્ગદર્શિકા પણ નીમવામાં આવ્યાં હતાં.<ref>{{Cite web |url=http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=882114&search_type=advanced&showInd=true |title=આ એક સન્માન છે: એસી (AC) |access-date=2021-12-19 |archive-date=2011-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526202959/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=882114&search_type=advanced&showInd=true |url-status=dead }}</ref> તેમને [[યુનાઈટેડ કિંગડમ્|યુનાઈટેડ કિંગડમ]] અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]] એમ પ્રત્યેક તરફથી વારંવાર એવોર્ડ એનાયત થતા રહ્યા હતા, જેના પરિણામે 1983માં તેઓ [[ઓર્ડરની પરાકાષ્ઠા|ધ ઓર્ડરમાં બહુમાનની પરાકાષ્ઠા]]એ હતા, અને નવેમ્બર 16, 1996ના તેમને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સનું માનદ્ નાગરિકત્વ પણ આપવામાં આવ્યું હતું. 1994માં મધર ટેરેસાના વતન [[આલ્બેનિયા]]એ તેમને રાષ્ટ્રનું સુવર્ણ બહુમાન અર્પણ કર્યું હતું,<ref name="Frontline"/>, અને તે પહેલાં 1991માં પોતાનું નાગરિકત્વ પણ આપ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://80.78.70.231/pls/kuv/f?p=201:Dekret:129:14.02.1992 |title=મધર ટેરેસાને આલ્બાનિયાનું નાગરિકત્વ અર્પતું આલ્બાનિયાના રાષ્ટ્રપતિનું હુકમનામું |access-date=2009-10-22 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819183905/http://80.78.70.231/pls/kuv/f?p=201:Dekret:129:14.02.1992 |url-status=dead }}</ref> [[હેઈતી]]ની સરકારે તેમને આપેલાં આ અને બીજાં બહુમાનો તેમણે સ્વીકાર્યાં એ બાબત પણ વિવાદાસ્પદ બની હતી. [[ડુવાલિએર|દુવાલિયર્સ]] અને [[ચાર્લ્સ કેટિંગ|ચાર્લ્સ કેઈટિંગ]] અને [[રોબર્ટ મેકસવેલ]] જેવા ભ્રષ્ટ વ્યાપારીઓને પોતાનો નિહિત ટેકો આપવા બદલ મધર ટેરેસા, ખાસ કરીને [[ડાબેરી રાજકારણ|ડાબેરી]]ઓ તરફથી ટીકાપાત્ર બન્યા હતા. કેઈટિંગના કિસ્સામાં તો તેમણે તેના ખરડા વખતે ન્યાયાધીશને દયાળુ વર્તન દાખવવા માટે પત્ર પણ લખ્યો હતો.<ref name="BMJ"/><ref name="Frontline"/> ભારત તેમ જ પશ્ચિમના વિશ્વવિદ્યાલયો(યુનિવર્સિટી)ઓએ તેમને [[માનદ્ પદવી]]ઓ આપી હતી.<ref name="Frontline"/> તેમને એનાયત થયેલ અન્ય નાગરિક એવોર્ડમાં, લોકોમાં માનવતા, શાંતિ અને ભાઈચારો પોષવા માટે તેમને [[બાલ્ઝન પ્રાઈઝ]] (1978),<ref>1978નું બાલ્ઝન પ્રાઈઝ, [http://www.balzan.it/Premiati.aspx?Codice=0000001003&amp;nome=Mother%20Teresa%20of%20Calcutta કલકત્તાના મધર ટેરેસા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514221631/http://www.balzan.it/Premiati.aspx?Codice=0000001003&nome=Mother%20Teresa%20of%20Calcutta |date=2006-05-14 }}ને, ફોન્ડાઝિઓન ઈન્ટરનેશનલ બાલ્ઝન. લોકો વચ્ચે માનવતા, શાંતિ અને ભાઈચારો પ્રગટાવવા માટે. 26 મે 2007ના સુધારેલ.</ref> અને [[આલ્બર્ટ સ્વાઈત્ઝર]] ઈન્ટરનેશનલ પ્રાઈઝ (1975)નો સમાવેશ થાય છે.<ref>જોન્સ, ઍલિસ એન્ડ બ્રાઉન, જોનાથન (7 માર્ચ 2007). "[http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece ઓપોસિટ એટરેકટ? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223062746/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece |date=2007-12-23 }}[http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece વ્હેન રોબર્ટ મેકસવેલ મેટ મધર ટેરેસા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223062746/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2334913.ece |date=2007-12-23 }}". ''ધ ઈન્ડિપેન્ડન્ટ'' . 26 મે 2007ના સુધારેલ.</ref> 1979માં, મધર ટેરેસાને "જે શાંતિને પણ જોખમમાં મૂકે છે તે ગરીબી અને દુર્દશામાંથી બહાર આવવાનો સંઘર્ષ હાથ ધરવા બદલ" [[શાંતિ માટેનું નોબલ પ્રાઈઝ]] એનાયત થયું. તેમણે વિજેતાઓને આપવામાં આવતી પરંપરાગત મિજબાનીને નકારતાં કહ્યું કે આ દુન્યવી ઈનામો તો જ મહત્ત્વના ઠરે છે જો તે તેમને વિશ્વના જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવા માટે મદદરૂપ બને અને 192,000 ડૉલર ભારતના ગરીબોને આપવા જણાવ્યું હતું.<ref>લોકે, મિશેલે ''[[અસોસિએટેડ પ્રેસ]]'' માટે (માર્ચ 22, 2007)."[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2007/03/22/state/n140056D96.DTL&type=printable બિરકેલેય નોબલ વિજેતાઓએ ઈનામની રકમ ધર્માદા માટે દાન આપી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070530043553/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2007%2F03%2F22%2Fstate%2Fn140056D96.DTL&type=printable|date=2007-05-30}}". ''સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગેટ'' . 26 મે 2007ના સુધારેલ.</ref> જયારે મધર ટેરેસાએ આ એવોર્ડ સ્વીકાર્યો ત્યારે "વિશ્વશાંતિ માટે અમે શું કરી શકીએ?" એવો પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો, તેમણે પ્રત્યુત્તર આપતાં કહ્યું, "ઘેર જાઓ અને તમારા પરિવારને પ્રેમ કરો." પોતાના નોબલ લેકચરમાં આ જ વિષય પર તેમણે વધુ ઊંડાણપૂર્વક વાત કરી હતી, "માત્ર ગરીબ દેશોમાં જ નહીં, પણ આખા વિશ્વમાં, પશ્ચિમના દેશોમાં પણ મને ગરીબી જોવા મળી છે, મિટાવવી ઘણી વધુ મુશ્કેલ હોય તેવી ગરીબી. જયારે હું ગલીમાં કોઈ ભૂખી વ્યકિતને જોઉં છું, તેને ભાતની થાળી અને બ્રેડનો ટુકડો આપું છું, ત્યારે મને ખબર છે કે મેં તેની ભૂખ સંતોષી દીધી છે, એ ભૂખ દૂર કરી છે. પણ જેના હોઠ સીવેલા છે અને જે અંદરથી પોતાની જાતને વણજોઈતી કે પ્રેમના અભાવથી ઘેરાયેલી, ભયગ્રસ્ત અનુભવે છે, એ વ્યકિત કે જે પોતાને સમાજમાંથી બહાર ફેંકાયેલી અનુભવે છે- આ ગરીબી એટલી નુકસાનકારક છે અને એટલી બધી છે કે મને તેને દૂર કરવી ઘણી મુશ્કેલ લાગે છે." તેમણે ગર્ભપાતને પણ "વિશ્વમાં શાંતિના સૌથી મોટા વિધ્વંસક" તરીકે ઓળખાવ્યો હતો.<ref>મધર ટેરેસા (11 ડિસેમ્બર 1979). "[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-lecture.html "નોબલ પુરસ્કાર વકતવ્ય]". ''NobelPrize.org. '' ''25 મે 2007ના સુધારેલ.'' </ref> તેમના જીવનના અંત સમયની આસપાસ, પશ્ચિમના પ્રસાર-માધ્યમોમાં મધર ટેરેસા અંગે થોડું નકારાત્મક પ્રગટ થયું હતું. પત્રકાર [[ચોક્કસ વ્યક્તિઓ પર ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સના ટીકાત્સક નિબંધો#મધર ટેરેસા|ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ]] તેમના સૌથી સક્રિય ટીકાકારોમાંના એક હતા. બ્રિટિશ [[ચેનલ 4]] માટે મધર ટેરેસા પર ''હેલ્સ એન્જલ'' (નરક-દૂત) નામનું દસ્તાવેજી ચિત્રના લેખન અને કથન માટે સહ-લેખકની કામગીરી ક્રિસ્ટોફરને સોંપવામાં આવી હતી, આ પ્રકારની ફિલ્મ બનાવવી જોઈએ એવું [[અરૂપ ચેટર્જી|અરુપ ચેટર્જી]]નું પ્રોત્સાહન હતું પણ અંતિમ ફિલ્મ જોઈને અરુપ ચેટર્જી તેના "સનસનાટીયુકત અભિગમ"થી નારાજ હતા.<ref name="Chatterjee">ચેટર્જી, અરુપ, [http://www.meteorbooks.com/introduction.html "ધ ફાઇનલ વર્ડિકટ"નું પ્રસ્તાવિક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231233811/http://www.meteorbooks.com/introduction.html |date=2008-12-31 }}</ref> 1995માં હિચેન્સે ''[[ધ મિશનરી પોઝિશન (પુસ્તક)|ધ મિશનરી પોઝિશન]]'' નામના પોતાના પુસ્તકમાં પોતાની ટીકાઓને વિસ્તારપૂર્વક આલેખી.<ref name="MacIntyre">{{Citation |last=MacIntyre |first=Donal |date=August 22, 2005 |title= |5=The Squalid Truth Behind the Legacy of Mother Teresa |periodical=New Statesman |volume=134 |issue=4754 |page=24-25 |url=http://www.newstatesman.com/200508220019 |access-date=ઑક્ટોબર 22, 2009 |archivedate=નવેમ્બર 27, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111127174706/http://www.newstatesman.com/200508220019 }}</ref> ચેટર્જીએ લખ્યા મુજબ, જયારે મધર ટેરેસા જીવિત હતાં ત્યારે પણ તેમણે અને તેમના અધિકૃત જીવનકથા-લેખકોએ ચેટર્જી સાથે પોતાની તપાસમાં જોડાવા માટે સ્પષ્ટ ના પાડી હતી અને આમ તેઓ પશ્ચિમના પ્રેસમાં ટીકાત્મક લખાણ સામે પોતાની જાતનો બચાવ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યાં હતાં.બ્રિટિનના ''[[ધ ગાર્ડિયન]]'' માં પ્રકાશિત થયેલ અહેવાલનું ઉદાહરણ ટાંક્યું હતું,"તેમનાં અનાથાલયોની સ્થિતિની કડક (અને વિગતવાર) સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી... (જેમાં) શારીરિક અને ભાવનાત્મક દુરુપયોગ અને સદંતર ઉપેક્ષાના આરોપનો સમાવેશ થતો હતો",<ref>{{cite news | title = Sins of the Missions. | language = English | publisher = The Guardian | date = 14 October 1996 | access-date = 1/11/09}}</ref> અને આ ઉપરાંત યુરોપના દેશોમાં ''મધર ટેરેસાઃ ટાઈમ ફોર ચેન્જ?'' નામનું એક બીજું દસ્તાવેજી ચિત્ર પણ પ્રસારિત થયું હતું.<ref name="Chatterjee"></ref> અલબત્ત, ચેટર્જી અને હિચેન્સ બંનેને પણ પોતાનાં મંતવ્યો માટે ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. મધર ટેરેસાના અવસાનની પહેલી વરસી પર ''[[સ્ટર્ન (સામયિક)|સ્ટર્ન]]'' નામના જર્મન સામયિકે એક આલોચનાપૂર્ણ લેખ પ્રકાશિત કર્યો. નાણાકીય બાબતો અને દાનના નાણાના ખર્ચ બાબતના આક્ષેપોની વાત તેમાં છેડવામાં આવી હતી. એકદમ જુદા દેખાવ અને દર્દીઓની જરૂરિયાતો અંગેની અગ્રિમતાઓમાંથી ઉદ્ભવેલી તેમના અંગેની ટીકાઓને મેડિકલ પ્રેસે પણ સ્થાન આપ્યું હતું.<ref name="BMJ"/> તેમના અન્ય ટીકાકારોમાં ''[[ન્યૂ લેફટ રીવ્યૂ]]'' ના સંપાદકમંડળના સભ્ય [[તારીક અલી]], અને જન્મે આઈરિશ એવા શોધ પત્રકાર [[દોનાલ મૅકઈન્ટયાર]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="MacIntyre"/> તેમના અવસાનથી બિનસાંપ્રદાયિક અને ધાર્મિક એમ બંને સમુદાયના લોકો શોકાતુર બન્યા હતા. તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપતા, [[પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન]] [[નવાઝ શરીફ|નવાઝ શરીફે]] કહ્યું હતું કે તેઓ "એક દુર્લભ અને અદ્વિતીય વ્યકિત હતા જેઓ ઉચ્ચતમ હેતુઓ માટે લાંબું જીવ્યા. ગરીબો, માંદા અને વંચિતોની કાળજી પ્રત્યેનું આજીવન સમર્પણ એ માનવતાની સેવાના સર્વોત્તમ ઉદાહરણોમાંથી એક છે."<ref name="Tribute"/> [[યુનાઈટેડ નેશન્સના સચિવ-જનરલ|યુનાઈટેડ નેશન્સના ભૂતપૂર્વ સચિવ-જનરલ]] [[જાવિએર પેરેઝ દ સ્યુલાર્સ|જાવિએર પેરેઝ દ સ્યુલાર્સે]] કહ્યું, "મધર ટેરેસા જાતે જ [[યુનાઈટેડ નેશન્સ]] છે. વિશ્વની શાંતિ તેઓ જ છે."<ref name="Tribute">(ઑકટોબર 16, 2006) [http://www.christianmemorials.com/tributes/mother-teresa-of-calcutta/ મધર ટેરેસાને ઓનલાઈન શ્રદ્ધાંજલિ અર્પતું સ્મારક]. ''ChristianMemorials.com'' . ઑગસ્ટ 2, 2007ના સુધારેલ.</ref> [[ગૅલપ સંગઠન|ગૅલપ]] (Gallup) પ્રમાણે તેમના જીવનકાળ દરમ્યાન અને તેમના અવસાન પછી પણ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં તેઓ એક માત્ર સૌથી વધુ [[ગેલપની વ્યાપક પ્રસંશા પામેલા લોકોની યાદી|વ્યાપક પ્રશંસાપાત્ર વ્યકિત]] રહ્યાં હતાં, અને 1999માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં કરાયેલા એક સર્વેક્ષણ મુજબ તેઓ "વીસમી સદીના સૌથી વધુ પ્રશંસા પામનારી વ્યકિત" તરીકે ક્રમાંકિત થયા હતા. બહુ નાની વ્યકિતઓ સિવાય તમામ મુખ્ય વસતી વિભાગોમાં તેઓ લોકોની પ્રથમ પસંદ રહ્યાં હતાં અને તેમણે બાકીના તમામને ખૂબ મોટા અંતરથી પાછળ રાખી દીધા હતાં.<ref>ફ્રેન્ક ન્યૂપોર્ટ (ડિસેમ્બર 31, 1999). ''[http://www.gallup.com/poll/3367/Mother-Teresa-Voted-American-People-Most-Admired-Person-Century.aspx અમેરિકન લોકો દ્વારા આ સદીની સૌથી પ્રશંસાપાત્ર વ્યકિત તરીકે મધર ટેરેસાની વરણી.]'' </ref><ref>[http://www.pollingreport.com/20th.htm ગ્રેટેસ્ટ ઓફ ધ સેન્ચુરી] ગૅલપ/સીએનએન/યુએસએ ટુડે પોલ. ડિસે. 20-21, 1999.</ref> == આધ્યાત્મિક જીવન == તેમનાં કાર્યો અને સિદ્ધિઓનું વિશ્વ્લેષણ કરતાં, [[પોપ જ્હોન પોલ બીજા|જહોન પોલ બીજા]]એ પૂછ્યું હતું: "પોતાની જાતને અન્યોની સેવામાં સંપૂર્ણપણે ખૂંપાવી દેવાની શકિત અને ખંત મધર ટેરેસા કયાંથી મેળવતાં હતાં? તેમને એ શકિત અને ખંત પ્રાર્થનામાંથી અને [[જિસસ ક્રિસ્ટ]]ના મૂક ચિંતનમાંથી, તેમના પવિત્ર ચહેરામાંથી, તેમના [[શુદ્ધ હૃદય]]માંથી મળતી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2003/october/documents/hf_jp-ii_spe_20031020_pilgrims-mother-teresa_en.html |title=Address Of John Paul II To The Pilgrims Who Had Come To Rome For The Beatification Of Mother Teresa | work=''[[Vatican.va]]'' |date=October 20, 2003 | author=John Paul II | access-date=2007-03-13}}</ref> અંગત ધોરણે, પોતાની ધાર્મિક માન્યતાઓ અંગે મધર ટેરેસાને સંશય ઉદ્ભવતા હતા અને આ સંઘર્ષ લગભગ પચાસેક વર્ષો સુધી, તેમના અંતિમ સમય સુધી ચાલ્યો, તે દરમ્યાન તેમના [[પોસ્ટુલેટર]] પૂજય બ્રાયન કોલોડાઈજચુકના શબ્દોમાં, "તેમને પ્રભુની કોઈ પ્રકારની હાજરી વર્તાઈ નહોતી", "ન તો તેમના હૃદયમાં કે ન તો ખ્રિસ્તમાં."<ref name="TIME-2007-08-23">{{cite article | title = Mother Teresa's Crisis of Faith |author = David Van Biema | date =2007-08-23 | work = [[TIME]] | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html }}</ref> મધર ટેરેસાએ પ્રભુનું અસ્તિત્વ હોવા અંગે ગંભીર શંકાઓ અભિવ્યકત કરી હતી અને પોતાના આ શ્રદ્ધાના અભાવ બાબતે દુઃખ પણ વ્યકત કર્યું હતું:{{cquote|Where is my faith? Even deep down ... there is nothing but emptiness and darkness ... If there be God—please forgive me. When I try to raise my thoughts to Heaven, there is such convicting emptiness that those very thoughts return like sharp knives and hurt my very soul ... How painful is this unknown pain—I have no Faith. Repulsed, empty, no faith, no love, no zeal, ... What do I labor for? If there be no God, there can be no soul. If there be no soul then, Jesus, You also are not true.<ref name="Kolodiejchuk">{{cite book | title = Mother Teresa: Come Be My Light | last = Teresa | first = Mother | last2 = Kolodiejchuk | first2 = Brian | year = 2007 | publisher = Doubleday | location = New York | isbn = 0385520379 | url = http://books.google.com/books?id=EVaPAgAACAAJ&dq=Mother+Teresa:+Come+Be+My+Light }}</ref>}} [[ચિત્ર:Mother Teresa memorial plaque.jpg|thumb|ચેક પ્રજાસત્તાકના ઓલોમોકમાં વેનસેસલાસ સ્કેવેર પર એક ઈમારતમાં મધર ટેરેસાની સ્મૃતિમાં તકતી મૂકવામાં આવી છે.]] ઉપરના શબ્દોને ટાંકીને તેમના [[પોસ્ટુલેટર]] પૂજય બ્રાયન કોલોડાઈજચુકે (શુદ્ધીકરણ બાબતે પુરાવા એકઠા કરવા માટે જવાબદાર અધિકારી) ચેતવતાં કહ્યું હતું કે કેટલાક લોકો તેમના શબ્દોનો ખોટો ભાવાર્થ કાઢે તેવું જોખમ છે, પણ તેમના થકી ઈશ્વર કામ કરી રહ્યો છે એવી તેમની શ્રદ્વા કદી ડગમગી નહોતી, ભલે ઈશ્વર સાથેનો સામીપ્યનો ભાવ ઘટતો જતો હોવાનું તેમણે અનુભવ્યું હતું પણ ઈશ્વરના અસ્તિત્વ અંગે તેમને કોઈ પ્રશ્ન હતો નહીં.<ref name="autogenerated1"> [http://www.beliefnet.com/story/223/story_22353_1.html મધર ટેરેસાનો શ્રદ્ધા-સંઘર્ષ જાહેર કરતું નવું પુસ્તક] , બિલીફનેટ, એપી 2007</ref> આ પ્રકારના ધાર્મિક સંશયો અથવા તો કૅથેલિકો જેને આધ્યાત્મિક કસોટીઓ ગણે છે તે બીજા અનેક સંતોને પણ અનુભવાયા છે, ઉદાહરણ તરીકે જેમના નામ પરથી મધર ટેરેસાનું નામ છે તે લિસિએકસના સંત થેરેસે તેને "કશા વિનાની, વિહોણી રાત્રિ" કહી છે.<ref name="autogenerated1"/> ભલે કેટલાકને એવું લાગે કે સંતત્વ તરફની યાત્રામાં તેમણે વ્યકત કરેલા સંશયો અંતરાયરૂપ બની શકે, પણ એ માન્યતા ભૂલભરેલી છે, તેનાથી તદ્દન વિપરીત સાચું છે; સંતત્વના રહસ્યના અનુભવ સાથે આમ થવું એકદમ સુસંગત છે.<ref name="autogenerated1"/> મધર ટેરેસાએ પોતાના દસ વર્ષના શંકાના ગાળા પછી, તેમની શ્રદ્ધા પુનર્જીવિત થઈ હોય તેવા ટૂંકા ગાળાનું વિવરણ કર્યું છે. 1958ની પાનખરમાં પોપ પાયસ બારમાના મૃત્યુ સમયે, તેમના માટે અંતિમ પ્રાર્થના કરતાં તેમણે કહ્યું હતું કે તેઓ પોતે "ખૂબ લાંબા અંધકારઃ એ વિચિત્ર વેદના"માંથી મુકત થયા છે. જો કે, પાંચ અઠવાડિયાં પછી, તેમણે ફરીથી શ્રદ્ધા જાળવી રાખવામાં પડતી મુશ્કેલીઓ વર્ણવી હતી.<ref name="Newsweekteresa"/> 66 વર્ષના ગાળા દરમ્યાન મધર ટેરેસાએ પોતાના ઉપરીઓ અને કન્ફેસર્સ(પાપનો એકરાર સાંભળનાર પાદરીઓ)ને અનેક પત્રો લખ્યા હતાં. પોતાના આ પત્રોનો નાશ કરવામાં આવે તેવી ઇચ્છા તેમણે વ્યકત કરી હતી, નહીં તો "લોકો મારા વિશે વધુ, અને જિસસ વિશે ઓછું વિચારશે."<ref name="Timecrisis"/><ref>{{cite web |url=http://www.suntimes.com/news/metro/524638,CST-NWS-mother24.article |title=Mother Teresa's Crisis of Faith |access-date=2007-08-26 |work=Sun Times |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://archive.is/20071011164222/http://www.suntimes.com/news/metro/524638,CST-NWS-mother24.article |url-status=dead }}</ref> જો કે, તેમની આ વિનંતી છતાં તેમનો પત્રવ્યવહાર ''મધર ટેરેસાઃ કમ બિ માય લાઈટ'' (ડબલડે)માં સંકલિત કરવામાં આવ્યો છે.<ref name="Timecrisis">{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html|title=Mother Teresa's Crisis of Faith|access-date=2007-08-24|format=|work=Time|archive-date=2013-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816032159/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Kolodiejchuk"/> પોતાના આધ્યાત્મિક રહસ્યમિત્ર પૂજય મિશેલ વાન દેર પીટને લખેલો એક પત્ર, જે જાહેર થઈ ચૂકયો છે, તેમાં તેમણે લખ્યું હતું, "તમારા પર જિસસને બહુ વિશેષ પ્રકારનો પ્રેમ છે. (પણ) મારા માટે, મૌન અને શૂન્યતા એટલા મહાન છે, કે હું જોઉં છું અને મને દેખાતું નથી, - સાંભળું છું અને શબ્દો મારા કાને નથી પડતા- જીભ હલે છે (પ્રાર્થનામાં) પણ કશું કહેતી નથી... હું ઇચ્છું છું કે તમે મારા માટે પ્રાર્થના કરો- કે હું તેને મુકત દોર આપું." અનેક સમાચાર માધ્યમોએ મધર ટેરેસાનાં લખાણોને "શ્રદ્ધાની કટોકટી" તરીકે વર્ણવ્યા છે.<ref>{{cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2002/11/29/wteres29.xml| title=Mother Teresa's Crisis of Faith| work=Daily Telegraph| access-date=2007-08-26| archive-date=2008-04-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20080410222146/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2002%2F11%2F29%2Fwteres29.xml| url-status=dead}}</ref> તેમની જાહેર છબિ માત્ર પ્રસિદ્ધિ માટે જ મુખ્યત્વે ઊભી કરવામાં આવી છે; તેમની અંગત માન્યતાઓ અને વ્યવહાર જુદા છે અને તેમનાં લખાણો તેના પુરાવારૂપ છે એવું ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ જેવા તેમના કેટલાક ટીકાકારો કહ્યું. હિચેન્સે લખ્યું, "તો, વધુ આઘાતજનક શું છેઃ તે કે શ્રદ્ધાળુએ બહાદુરીપૂર્વક એ હકીકતને પડકારવી જોઈએ કે તેમની નાયિકાઓમાંથી એક પાસે બધું છે, પરંતુ તે પોતાની શ્રદ્ધા ખોઈ બેઠી છે, કે પછી તે કે ચર્ચ જાણી જોઈને પ્રસિદ્ધિ માટે અનુકૂળ વ્યકિતને ગોઠવે છે, એક મૂંઝાયેલી વૃદ્ધા જે માન્યામાં ન આવે તેવા એકદમ વ્યવહારિક હેતુઓ બરાબર જાણે છે?"<ref name="Newsweekteresa"> {{cite web| url=http://www.newsweek.com/id/38603| title=Hitchens Takes on Mother Teresa |work=Newsweek | access-date=2008-12-11}} </ref> જો કે, ''કમ બિ માય લાઈટ'' ના સંપાદક બ્રાયન કોલોદિએજચુક જેવા બીજા કેટલાક 16મી સદીના રહસ્યમય [[ક્રોસના સંત જ્હોન|ક્રોસના સંત જહોન]] સાથે સરખામણી કરે છે, સંત જહોને અમુક આધ્યાત્મિક શિક્ષકોના વિકાસના અમુક ચોક્કસ તબક્કાને વર્ણવવા માટે "[[આત્માની કાળીડિબાંગ રાત્રિ]]" જેવો શબ્દપ્રયોગ નિપજાવ્યો હતો.<ref name="Timecrisis"/> તેમના આ પત્રો તેમની સંતત્વ તરફની પ્રગતિને અસર નહીં કરે તેવું વેટિકને સૂચવ્યું હતું.<ref>{{cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/08/24/wteresa224.xml| title=Mother Teresa's canonisation not at risk| work=Daily Telegraph| access-date=2007-08-26| archive-date=2007-10-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20071011153327/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F08%2F24%2Fwteresa224.xml| url-status=dead}}</ref> ખરેખર, તેમના પોસ્ટુલેટર, પૂજય બ્રાયન કોલોડાઈજચુકે જ આ પુસ્તકનું સંપાદન કર્યું હતું.<ref name="Timecrisis"/> [[બેનેડીકટ સોળમા]]એ પોતાના પોપ તરીકેના પહેલા પરિપત્ર, ''[[ડ્યૂસ કારીટાસ ઈસ્ત]]'' માં કલકત્તાની ટેરેસાનો ત્રણ વખત ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને પરિપત્રમાં પોતાના મુખ્ય મુદ્દાઓમાંના એકને સમજાવવા માટે પણ તેમના જીવનનું ઉદાહરણ ટાંકયું હતું."કલકત્તાના બ્લેસિડ ટેરેસાના ઉદાહરણથી આપણે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકીએ છીએ કે પ્રભુની પ્રાર્થનામાં ગાળેલો સમય, આપણા પાડોશીઓની અસરકારક અને પ્રેમાળ કાળજી રાખવામાં ઘટાડો નથી કરતો, પરંતુ ખરેખર તો સેવા કરવા માટે એ આપણો અખૂટ ઊર્જાનો સ્રોત બને છે."<ref>[[પોપ બેનેડીકટ સોળમા|પોપ બેનડીકટ સોળમા]] (ડિસેમ્બર 25, 2005). ''[http://www.usccb.org/pope/CARITAS-06-eng.pdf ડ્યૂસ કૅરિટાસ ઈસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205155657/http://www.usccb.org/pope/CARITAS-06-eng.pdf|date=2014-12-05}}'' . (PDF)(પીડીએફ). [[વેટીકન સિટી|વેટિકન સિટી]], પૃષ્ઠ 10. ઑગસ્ટ 2, 2007ના સુધારેલ.</ref> મધર ટેરેસાએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે "માત્ર [[મનથી પ્રાર્થના]] અને [[આધ્યાત્મિક વાંચન]]થી જ આપણે પ્રાર્થનાની ભેટને કેળવી શકીએ છીએ."<ref>{{cite web |url=http://books.google.com/books?id=e9-Jvizc9IUC&pg=PA5&lpg=PA5&dq=mental+prayer&source=web&ots=dqQvjV7q0E&sig=7jADR3Y9qakbaUyq0EugJxpzll0#PPA5,M1 |title=No Greater Love| work=Google Books |date=197 |author=Mother Teresa | access-date=2007-08-12}}</ref> આમ તો મધર ટેરેસાના સંગઠન અને ફ્રાંસિસકન સંગઠન વચ્ચે કોઈ સીધું જોડાણ નહોતું, પણ તેઓ [[એસિસીના સંત ફ્રાંસિસ]]ના બહુ મોટો પ્રશંસક તરીકે જાણીતા હતાં.<ref name="AmeriCath">[http://www.americancatholic.org/Features/Teresa/Teresa_Assisi.asp "અમેરિકન કૅથલિક"ની વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605074938/http://www.americancatholic.org/Features/Teresa/Teresa_Assisi.asp |date=2010-06-05 }} પર "કલકત્તાના મધર ટેરેસા અસ્સીસીના સંત ફ્રાન્સિસને અંજલિ અર્પે છે", મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> એ જ પ્રમાણે, તેમના પ્રભાવ અને તેમના જીવન પર ફ્રાંસિસિકન આધ્યાત્મિકતાનો પ્રભાવ જોવા મળતો હતો. દરરોજ સવારે [[બિરાદરીની સભા પછી થેંકસગિવિંગ (ઉપકાર ઉત્સવ)]] દરમ્યાન ચૅરિટિની સિસ્ટર્સ સંત ફ્રાન્સિસની શાંતિપ્રાર્થનાનું પઠન કરે છે અને મધર ટેરેસાના સંગઠનની ઘણી શપથવિધિઓ અને તેમના પાદરીઓની મહત્ત્વની બાબતો ઘણા અંશે સરખા છે.<ref name="AmeriCath"/> સંત ફ્રાન્સિસ ગરીબાઈ, પવિત્રતા, આજ્ઞાકિંતતા અને ખ્રિસ્તની શરણાગતિ પર ભાર મૂકે છે. તેમણે જાતે પણ પોતાના જીવનનો મોટો ભાગ ગરીબોની સેવા કરવામાં, ખાસ કરીને તે જયાં વસતા હતા ત્યાંના રક્તપિતીયાઓની સેવા કરવામાં વીતાવ્યો હતો. == ચમત્કાર અને મુકિત == 1997માં મધર ટેરેસાના અવસાન બાદ, [[પવિત્ર બિશપપીઠ|પવિત્ર બિશપપીઠે]] [[સંતત્વ]] તરફ બીજું પગલું, એટલે કે [[મુકિત]]ની પ્રક્રિયા શરૂ કરી. આ પ્રક્રિયા માટે મધર ટેરેસાની [[મધ્યસ્થિ]]થી કરવામાં આવેલા કોઈક [[ચમત્કાર]]નું દસ્તાવેજીકરણ આવશ્યક છે. વર્ષ 2002માં, વેટિકને એક ભારતીય સ્ત્રી, મોનિકા બેસરાના પેટની [[ગાંઠ]], મધર ટેરેસાની તસવીરવાળું લોકેટ પહેર્યા પછી દૂર થયાનો ચમત્કાર નોંધ્યો છે. મધર ટેરેસાની તસવીરમાંથી એક પ્રકાશનો પટ્ટો નીકળ્યો, અને તેનાથી કેન્સરગ્રસ્ત ગાંઠ મટી ગઈ એવું મોનિકા બેસરાએ કહ્યું હતું. બેસરાનો કેટલોક તબીબી સ્ટાફ અને શરૂઆતમાં બેસરાના પતિએ પણ તેમની ગાંઠ પરંપરાગત તબીબી ઉપચારથી દૂર થઈ હોવાનો દાવો કર્યો હતો.<ref>ઓર, ડેવિડ (મે 10. 2003[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2003/10/05/wteres05.xml&amp;sSheet=/news/2003/10/05/ixworld.html "મેડિસિન કયોર્ડ ‘મિરેકલ’ વુમન- નોટ મધર ટેરેસા, સેય ડૉકટર્સ (ચમત્કારિક મહિલા દવાઓથી સાજી થઈ છે, મધર ટેરેસાથી નહીં- એવું ડૉકટરો કહે છે)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410222156/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2003%2F10%2F05%2Fwteres05.xml&sSheet=%2Fnews%2F2003%2F10%2F05%2Fixworld.html |date=2008-04-10 }}. ''ધ ટેલિગ્રાફ'' . મે 30, 2007ના સુધારેલ.</ref> આ દાવા સામે મોનિકાના તબીબી રેકોર્ડોમાં મોજૂદ સોનોગ્રામ, પ્રિસ્ક્રીબ્શન્સ અને સામાન્ય ડૉકટરની નોંધો પરથી આ ચમત્કાર હતો કે નહીં તે સાબિત કરી શકાય તેવો પણ એક દષ્ટિકોણ હતો. આ તમામ રેકોર્ડ [[મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ]]ના સિસ્ટર બેટ્ટા પાસે છે તેવો મોનિકાનો દાવો હતો. સિસ્ટર બેટ્ટાએ આ અંગે કોઈ પણ નિવેદન આપવાની ના પાડી હતી. જે હોસ્પિટલમાં મોનિકાની તબીબી સારવાર થઈ રહી હતી તે બાલુરઘાટ હોસ્પિટલના અધિકારીઓના કહેવા મુજબ આ ગાંઠ દૂર થવાની બાબતને ચમત્કાર તરીકે ઘોષિત કરવા માટે તેમના પર કૅથેલિક સંગઠન દબાવ કર્યો હતો.<ref>અજ્ઞાત (ઑકટોબર 14. 2002[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,364433,00.html "વોટ્સ મધર ટેરેસા ગોટ ટુ ડુ વિથ ઈટ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819132534/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,364433,00.html |date=2009-08-19 }}. ''ટાઈમ મૅગેઝિન'' .ઑકટોબર 10, 2008ના સુધારેલ.</ref> [[પવિત્ર બિશપપીઠ|વેટિકને]] પ્રણાલિકાગત, આ જ પ્રકારનો હેતુ સર કરતી "[[શેતાનના વકીલ#ઉદ્ભવ|શેતાનના વકીલ]]"ની ભૂમિકાનો છેદ ઉડાવી દીધો હોવાથી એક માત્ર [[ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ]]ને તેમણે મધર ટેરેસાની [[મુકિત]] અને [[સંતત્વ]]ની પ્રક્રિયાના પુરાવા જોવા માટે સાક્ષીરૂપે બોલાવ્યા હતા.<ref name="FIM">હિચેન્સ, ક્રિસ્ટોફર (જાન્યુઆરી 6, 1996). [http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&page=hitchens_24_2 "લેસ ધેન મિરાકયુલેસ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133543/http://secularhumanism.org/index.php?page=hitchens_24_2&section=library|date=2016-03-05}}. ''[[ફ્રી ઈન્કવાયરી (સામયિક)|ફ્રી ઈન્કવાયરી સામયિક]]'' વોલ્યુમ 24, નંબર 2.</ref> "તેમનો ઈરાદો લોકોને મદદ કરવાનો નહોતો", તેવી દલીલ સાથે હિચેન્સે આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેઓ (મધર) દાનના ઉપયોગ બાબતે તેમના યોગદાતાઓને ખોટું કહેતાં હતાં. હિચેન્સે કહ્યું, "તેમની સાથે વાત કરવાથી મને આ વાતની ખબર પડી, અને તેમણે મને ખાતરી પણ આપી, કે તેઓ ગરીબી દૂર કે ઓછી કરવા માટે કામ નથી કરી રહ્યાં. તેઓ કૅથલિકોની સંખ્યા વધારવા માટે કામ કરતાં હતાં. તેમણે મને કહ્યું હતું, ‘હું કોઈ [[સામાજિક કાર્યકર]] નથી. હું આ એ કારણસર નથી કરતી. હું આ ખ્રિસ્ત માટે કરું છું. હું આ ચર્ચ માટે કરું છું.’"<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2003/10/09/60minutes/main577394.shtml સંતત્વ અંગે વિવાદ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321071933/http://www.cbsnews.com/stories/2003/10/09/60minutes/main577394.shtml|date=2009-03-21}}. (9 ઑકટોબર 2003). ''[[સીબીએસ (CBS) ન્યૂઝ]]'' . 26 મે 2007ના સુધારેલ.</ref> [[મુકિત]] અને [[સંતત્વ]] માટે ટેરેસા યોગ્ય છે કે કેમ તે ઠેરવવા માટે [[રોમન કુરિયા]](ધ વેટિકન)એ તેમના જીવન અને કાર્ય અંગે પ્રકાશિત અને અપ્રકાશિત એવા ઢગલાબંધ દસ્તાવેજો એકઠા કર્યા હતા. વેટિકનના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ પ્રકારની બાબતો માટે વિશેષ રૂપે કામ કરતી એજન્સી, સંતો માટેનું ઉપાસકમંડળ([[સંતો માટેનું ઉપાસકમંડળ(ધ કોનગ્રેગેશન ફોર ધ કોઝિસ ઓફ સંત્સ)|ધ કોનગ્રેગેશન ફોર ધ કોઝિસ ઓફ સંત્સ]])-એ હિચેન્સના આક્ષેપો અંગે તપાસ કરી હતી અને તેમને મધર ટેરેસાની મુકિત પ્રક્રિયા આડે કોઈ અંતરાય જણાયો નહોતો. તેમના પર જેટલા ટીકા-ટિપ્પણીના હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા, તેના પરથી કેટલાક કૅથેલિક લેખકો તેમને [[વિરોધાભાસનું પ્રતીક]] કહે છે.<ref>શૉ, રસેલ.(સપ્ટેમ્બર 1, 2005). [http://www.catholicherald.com/shaw/shaw05/shaw0901.htm સંત પર હુમલો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206163136/http://www.catholicherald.com/shaw/shaw05/shaw0901.htm|date=2008-12-06}}, ''[[કેથલિક હેરાલ્ડ|કૅથોલિક હેરાલ્ડ]]'' . 1 મે 2007ના સુધારેલ.</ref> ઑકટોબર 19, 2003ના મધર ટેરેસાની મુકિતની પ્રક્રિયા કરવામાં આવી, અને તેના ઉપક્રમે તેમને "[[મુક્તિ/મોક્ષ|બ્લેસિડ]]" બિરુદ આપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_index_madre-teresa_en.html વેટિકન ન્યૂઝ રીલિઝ]</ref> તેમને [[સંતત્વ]], સંતોની શ્રેણીમાં મૂકવા માટે એક બીજો [[ચમત્કાર]] આવશ્યક છે. == સ્મારક ઉત્સવ == મધર ટેરેસાના નામે વિવિધ પ્રકારના સ્મારક ઉત્સવો ઉજવાય છે. મધર ટેરેસાની સ્મૃતિમાં સ્મારક સંગ્રહાલયો બનાવવામાં આવ્યાં છે, સંરક્ષક તરીકે તેમના નામે વિવિધ ચર્ચો સોંપવામાં આવ્યા છે અને વિવિધ માળખાઓ અને માર્ગ પણ તેમના નામે કરવામાં આવ્યા છે. તેમની જીવનકથાના લેખક નવીન ચાવલા કૃત વિવિધ શ્રદ્ધાંજલિઓ ભારતીય સમાચારપત્રો અને સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm |title="ધ મિરેકલ ઓફ ફેઈથ" |access-date=2009-10-22 |archive-date=2007-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071104021514/http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm |title=of Mother Teresa" |access-date=2009-10-22 |archive-date=2011-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523121959/http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html |title="ટચ ધ પુઅર...'' |access-date=2009-10-22 |archive-date=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903222551/http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |title="ધ પાથ ટુ સેન્ટહુડ" |access-date=2009-10-22 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |title="ઈન ધ શેડો ઓફ એ સેન્ટ'' |access-date=2009-10-22 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;&amp;issueid=49&amp;id=6961&amp;Itemid=1&amp;page=in&amp;latn=2 "મિશન પોસિબલ"] </ref><ref>[http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm" Mother Teresa and the joy of giving''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828171234/http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm |date=2008-08-28 }}''</ref> == નોંધ == {{reflist|3}} == સંદર્ભો == * નવીન ચાવલા.''મધર ટેરેસાઃ ધ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . દિઆન પબ કં. (માર્ચ ૧૯૯૨).ISBN 978-0-7567-5548-5. સર્વપ્રથમ સિનકલેર-સ્ટીવનસન, યુ.કે. (1992) દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી, ત્યારથી ભારત અને વિદેશમાં 14 ભાષાઓમાં તેનો અનુવાદ થયો છે. [[ભારતની ભાષાઓ|ભારતીય ભાષા]]ઓમાં [[હિન્દી]], [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]], [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]], [[મલયાલમ ભાષા|મલાયલમ]], [[તમિળ ભાષા|તમિળ]], [[તેલગૂ ભાષા|તેલગૂ]] અને [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]]માં તેનો અનુવાદ થયો છે. જયારે વિદેશી ભાષાઓમાં [[ફ્રેન્ચ ભાષા|ફ્રેન્ચ]], [[જર્મન ભાષા|જર્મન]], [[ડચ ભાષા|ડચ]], [[સ્પેનિશ ભાષા|સ્પેનિશ]], [[ઇટાલિયન ભાષા|ઈટાલિયન]], [[પોલિશ ભાષા|પોલીશ]], [[જાપાનીઝ ભાષા|જાપાનિઝ]] અને [[થાઇ ભાષા|થાઈ]] ભાષામાં તેની આવૃત્તિઓ થઈ છે. ભારતીય અને વિદેશી બંને ભાષાઓમાં તેની અનેક આવૃત્તિઓ થઈ છે. તેમાંથી નીપજતી જંગી રોયલ્ટીની આવક ચૅરિટિને જાય છે. * ઈલીન ઈગન અને કૅથેલીન ઈગન, ઓએસબી (OSB). ''પ્રેયરટાઈમ્સ વિથ મધર ટેરેસાઃ અ ન્યૂ એડવેન્ચર ઈન પ્રેયર'' , [[ડબલડે (પ્રકાશક)|ડબલડે]], 1989. ISBN 978-0-385-26231-6. * બ્રિયન કોલોડિએજચુક (સંપાદક). ''મધર ટેરેસાઃ કમ બિ માય લાઈટ'' , [[ડબલડે (પ્રકાશક)|ડબલડે]], 2007, ISBN 978-0-385-52037-9. * રઘુ રાય અને નવીન ચાવલા.''ફેઈથ એન્ડ કમપેશનઃ ધ લાઈફ એન્ડ વર્ક ઓફ મધર ટેરેસા'' . એલિમેન્ટ બુકસ લિ. (ડિસેમ્બર 1996).ISBN 978-1-85230-912-1. ડચ અને સ્પેશિન ભાષામાં પણ અનુવાદિત. == વધુ વાંચન == * આલ્પીઓન, ગેઝમિન.''મધર ટેરેસાઃ સંત ઓર સેલિબ્રિટિ?'' . લંડનઃ રાઉટલેજ પ્રેસ, 2007. ISBN 0-415-39247-0 * બેનેનાટે, બેકી અને જોસેફ ડુરેપોસ (સંપાદકો).''મધર ટેરેસાઃ નો ગ્રેટર લવ'' (ફાઈન કમ્યુનિકેશન્સ, 2000)ISBN 1-56731-401-5 * {{cite news | first=Satinder | last=Bindra | url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/index.html | title=Archbishop: Mother Teresa underwent exorcism | publisher=[[CNN]].com World | date=2001-09-07 | access-date=2006-10-23 | archive-date=2006-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061217202014/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/index.html | url-status=dead }} * ચેટર્જી, અરુપ.''મધર ટેરેસાઃ ધ ફાઈનલ વર્ડિકટ'' (મીટિઅર બુકસ, 2003). ISBN 81-88248-00-2, [http://www.meteorbooks.com/index.html પ્રસ્તાવિક અને કુલ ચૌદમાંથી પહેલા ત્રણ પ્રકરણો (ચિત્ર વિના).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html અગ્નેસ બોજાક્ષ્હીયુના જીવન અને કાર્યનું આલોચનાપૂર્ણ પરીક્ષણ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html * ચાવલા, નવીન.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html "મધર ટેરેસા".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html રોકપોર્ટ, માસઃ એલિમેન્ટ બુકસ, 1996. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html ISBN 1-85230-911-3 * ચાવલા, નવીન.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html "મધર ટેરેસાઃ ધ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી", ડિઆન પબ કં. (] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html માર્ચ 1992), ISBN 978-0-7567-5548-5. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html * ચાવલા, નવીન.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508170256/http://www.meteorbooks.com/index.html |date=2009-05-08 }}[http://www.meteorbooks.com/index.html "ધ મિરેકલ ઓફ ફેઈથ", ઑગસ્ટ 25, 2007ના ધ હિન્દુમાં પ્રકાશિત લેખ [http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082554761400.htm " The miracle of faith''"] * ચાવલા, નવીન. ''મેમોરિઝ ઓફ મધર ટેરેસા'' , ઑગસ્ટ 26, 2006ના ધ હિન્દુમાં પ્રકાશિત લેખ [http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm "મેમોરિઝ ઓફ મધર ટેરેસા""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523121959/http://www.hinduonnet.com/2006/08/26/stories/2006082604071000.htm |date=2011-05-23 }} * ચાવલા, નવીન. ટચ ધ પુઅર... - સપ્ટેમ્બર 15, 1997ના ઈન્ડિયા ટુડેમાં પ્રકાશિત લેખ [http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html "ટચ ધ પુઅર..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903222551/http://india-today.com/itoday/15091997/navin.html |date=2010-09-03 }} * ચાવલા, નવીન. ''ધ પાથ ટુ સેન્ટહુડ'' , શનિવાર, ઑકટોબર 04, 2003ના ધ હિન્દુમાં પ્રકાશિત લેખ [http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm "ધ પાથ ટુ સેન્ટહુડ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |date=2008-12-02 }} * ચાવલા, નવીન. ''ઈન ધ શેડો ઓફ અ સેન્ટ'' , સપ્ટેમ્બર 05, 2007ના ''ધ ઈન્ડિયન એકસપ્રેસ'' માં પ્રકાશિત લેખ [http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm "ઈન ધ શેડો ઓફ અ સેન્ટ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202033751/http://www.hinduonnet.com/2003/10/04/stories/2003100401101000.htm |date=2008-12-02 }} * ચાવલા, નવીન. ''મિશન પોસિબલ'' , એપ્રિલ 21, 2008ના ''ઈન્ડિયા ટુડે'' માં પ્રકાશિત લેખ [http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;&amp;issueid=49&amp;id=6961&amp;Itemid=1&amp;page=in&amp;latn=2 "મિશન પોસિબલ"] * ચાવલા, નવીન. ''મધર ટેરેસા એન્ડ ધ જોય ઓફ ગિવિંગ'' , ઑગસ્ટ 26, 2008 ના ''ધ હિન્દુ'' માં પ્રકાશિત લેખ [http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm" Mother Teresa and the joy of giving''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828171234/http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082655280900.htm |date=2008-08-28 }}'' * કલુકાસ, જોન. ''મધર ટેરેસા'' . ન્યૂ યોર્ક ચેલસિઆ હાઉસ, 1988. ISBN 1-55546-855-1 * દ્વિવેદી, બ્રિજલ.''મધર ટેરેસાઃ વુમન ઓફ ધ સેન્ચુરી'' * [[ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ|હિચેન્સ, ક્રિસ્ટોફર]]. ''[[ધ મિશનરી પોઝિશન (પુસ્તક)|ધ મિશનરી પોઝિશનઃ મધર ટેરેસા ઈન થિયરી એન્ડ પ્રેકિટસ]]'' . લંડનઃ વર્સો, 1996. ISBN 1-85984-054-X * લે જોલી, એડવર્ડ.''મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા'' . સાન ફ્રાન્સિસકોઃ હારપર એન્ડ રો, 1983. ISBN 0-06-065217-9. * [[માલ્કોમ મુગ્ગરીજે|મુગ્ગરીજ, માલ્કોમ]]. ''સમથિંગ બ્યુટિફુલ ફોર ગોડ.'' ISBN 0-06-066043-0. * મુન્ટાયકકાલ, ટી.ટી. ''બ્લેસિડ મધર ટેરેસાઃ હર જર્નિ ટુ યોર હાર્ટ'' .ISBN 1-903650-61-5. ISBN 0-7648-1110-X. {{cite web |url=http://www.fish.co.uk/culture/books/1203/051203_mother_theresa.htm |title= Book Review |archive-url = https://web.archive.org/web/20060209154430/http://www.fish.co.uk/culture/books/1203/051203_mother_theresa.htm |archive-date=2006-02-09}}. * સ્કોટ, ડેવિડ.'' અ રેવોલ્યુશન ઓફ લવઃ ધ મિનિંગ ઓફ મધર ટેરેસા'' . શિકાગોઃ લોયોલા પ્રેસ, 2005. ISBN 0-8294-2031-2. * સેબ્બા, ઍન.''મધર ટેરેસાઃ બિયોન્ડ ધ ઈમેજ'' . ન્યૂ યોર્કઃ ડબલડે, 1997. ISBN 0-385-48952-8. * સ્લાવિકેક, લુઈસ.''મધર ટેરેસા'' . ન્યૂ યોર્કઃ ઈનફોબેઝ પબ્લિશિંગ, 2007. ISBN 0-7910-9433-2. * સ્પીન્ક, કાથર્યન. ''મધર ટેરેસાઃ અ કમ્પલિટ ઓથોરાઈઝ્ડ બાયોગ્રાફી'' . ન્યૂ યોર્કઃ હારપર કોલિન્સ, 1997. ISBN 0-06-250825-3. * ટેરેસા, મધર et al., ''મધર ટેરેસાઃ ઈન માય ઓન વર્ડ્સ'' . ગ્રામેરસી બુકસ, 1997. ISBN 0-517-20169-0. * ટેરેસા, મધર અને કોલોડિએજચુક, બ્રિઆન, ''મધર ટેરેસાઃ કમ બિ માય લાઈટ'' , ન્યૂ યોર્કઃ ડબલડે, 2007.ISBN 0-385-52037-9. * વિલિઅમ્સ, પોલ. '' '' ''મધર ટેરેસા'' . ઈન્ડિયાનાપોલિસઃ આલ્ફા બુકસ, 2002. ISBN 0-02-864278-3. * વુલ્લેનવેબર, વોલ્ટર."Nehmen ist seliger denn geben. Mutter Teresa—wo sind ihre Millionen?" ''સ્ટર્ન'' (સચિત્ર જર્મન સાપ્તાહિક), સપ્ટેમ્બર 10, 1998.[http://members.lycos.co.uk/bajuu/ અંગ્રેજી અનુવાદ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126154837/http://members.lycos.co.uk/bajuu/ |date=2009-11-26 }} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Mother Teresa}} {{wikiquote}} * [http://www.motherteresa.org/ મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા સેન્ટર, ભારત - અધિકૃત સાઈટ] * [http://mcpriests.com/02_bio.htm મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ ફાધર્સ (MC ફાધર્સ / MC પાદરીઓ) - અધિકૃત વેબસાઈટઃ મધર ટેરેસાની જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930000448/http://mcpriests.com/02_bio.htm |date=2012-09-30 }} * [http://www.mcbrothers.org/ મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ બ્રધર્સ (સક્રિય શાખા)] * [http://thereseoflisieux.org/ મધર ટેરેસા અને તેમના આશ્રયદાતા સંત, સંત થેરેસે ઓફ લિસિએકસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201007131238/http://thereseoflisieux.org/ |date=2020-10-07 }} * [http://www.ewtn.com/motherteresa/ મધર ટેરેસાનું સ્મારક પૃષ્ઠ] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-bio.html નોબલ વિજેતાની જીવનકથા (નોબેલ ફાઉન્ડેશન)] * [http://tralvex.com/pub/spiritual/MT-quotes.htm મધર ટેરેસાના તમામ સુવાકયો] * [http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/ મધર ટેરેસાઃ એન્જલ ઓફ મર્સી (સીએનએન-CNN)] * [http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/teresa01.html ધ ટાઈમ 100: સદીના સૌથી મહત્ત્વના લોકો - મધર ટેરેસા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501134752/http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/teresa01.html |date=2009-05-01 }} * [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html મધર ટેરેસાની શ્રદ્ધાની કટોકટી (TIME.com)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816032159/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html |date=2013-08-16 }} * [http://www.priestsforlife.org/brochures/mtspeech.html નેશનલ પ્રેયર બ્રેકફાસ્ટ, વોશિંગ્ટન ડી.સી. ખાતે વકતવ્ય, [[ફેબ્રુઆરી 3]], 1994] * [http://www.peggynoonan.com/article.php?article=295 પેગ્ગી નૂનાન, "સ્ટીલ સ્મોલ વોઈસ," ''ક્રાઈસિસ'' , [[1 ફેબ્રુઆરી]] 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823113711/http://www.peggynoonan.com/article.php?article=295 |date=2006-08-23 }}(નેશનલ પ્રેયર બ્રેકફાસ્ટ વકતવ્યનું વૃત્તાન્ત) * {{imdb name|0609336|name=Mother Teresa}} * [http://www.cmswr.org/member_communities/MC.htm અમેરિકાની સંપર્ક વિગતો સહિત મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ એકટીવ એન્ડ કન્ટેમ્પલેટિવ (સક્રિય અને ચિંતનશીલ) સિસ્ટર્સ (CMSWR સભ્ય પૃષ્ઠ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819222742/http://www.cmswr.org/member_communities/MC.htm |date=2007-08-19 }} * [http://www.cnn.com/WORLD/9709/06/teresa.mourning/index.html?iref=newssearch ભારત મધર ટેરેસાને રાષ્ટ્રીય કક્ષાની અંતિમવિધિ આપશે], ''[[સીએનએન|સીએનએન-CNN]]'' * માઈકલ હકીમ કૃત "[https://web.archive.org/web/20060526234944/http://ffrf.org/fttoday/1996/august96/hakeem.html ધ ઈલ્યુઝરી વર્સિસ ધ રીઅલ મધર ટેરેસા] (ભ્રામક વિરુદ્ધ સાચાં મધર ટેરેસા)"લેખ, જે ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સના ''[[ધ મિશનરી પોઝિશન (પુસ્તક)|ધ મિશનરી પોઝિશન]]'' પુસ્તકની સમીક્ષા હતો. ઑગસ્ટ 1996ના ''ફ્રીથોટ ટુડે'' માં પ્રકાશિત. * [[ચોક્કસ વ્યક્તિઓ પર ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સના ટીકાત્સક નિબંધો#મધર ટેરેસા|ચોક્કસ વ્યકિતઓને લઈને ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સના ટીકાત્મક નિબંધો#મધર ટેરેસા]], અને સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૭ના ''[[Salon.com (સેલોન.કોમ)|સાલોન.કોમ (Salon.com)]]'' પર "[https://web.archive.org/web/20001018085741/http://www.salon.com/sept97/news/news3.html સેન્ટ ટુ ધ રીચ"] અને 20 ઑકટોબર 2003ના [[Slate.com (સ્લેટ.કોમ)|સ્લેટ.કોમ (Slate.com)]] પર "[http://www.slate.com/id/2090083 મૉમી ડિઅરેસ્ટ"] લેખો, બંને લેખો [[ક્રિસ્ટોફર હિચેન્સ]] કૃત. * ડોનાલ મૅકઈનટાયર દ્વારા ઑગસ્ટ 22, 2005ના ''[[ન્યૂ સ્ટેટ્સમેન|ન્યૂ સ્ટેટ્સમૅન]]'' માં "[http://www.newstatesman.com/200508220019 ધ સ્કવૉલિડ ટ્રૂથ બિહાઈન્ડ ધ લિગસી ઓફ મધર ટેરેસા"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127174706/http://www.newstatesman.com/200508220019 |date=2011-11-27 }}. * "[http://members.lycos.co.uk/bajuu/ મધર ટેરેસાઃ વેહેર આર હર મિલિયન્સ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126154837/http://members.lycos.co.uk/bajuu/ |date=2009-11-26 }}, ''[[સ્ટર્ન (સામયિક)|સ્ટર્ન]]'' , ૧૦ સપ્ટેમ્બર, 1998. * સુસાન શિલ્ડ્સ દ્વારા "[http://www.secularhumanism.org/library/fi/shields_18_1.html મધર ટેરેસાઝ હાઉસ ઓફ ઈલ્યુઝન્સ"] * સૅલી વાર્નરની વેબસાઈટ - "[http://www.users.bigpond.com/johnnyartist/swwp/ મધર ટેરેસા ઓફ કલકત્તા"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060517135302/http://www.users.bigpond.com/johnnyartist/swwp/ |date=2006-05-17 }} * કોમનડ્રીમ્સ.ઓઆરજી (CommonDreams.org) પર ઑકટોબર 22, 2007ના [[મિશેલ પારન્ટી|માઈકલ પારેન્ટી]] કૃત "[http://www.commondreams.org/archive/2007/10/22/4727/ મધર ટેરેસા, જહોન પોલ બીજા અને ફાસ્ટ ટ્રેક સેન્ટ્સ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424042915/http://www.commondreams.org/archive/2007/10/22/4727/ |date=2012-04-24 }} {{start box}} {{succession box | before=— | title = [[Missionaries of Charity|Superior General of the Missionaries of Charity]] | years=1950–1997 | after = [[Sister Nirmala|Nirmala Joshi]]}} {{end box}} {{ભારત રત્ન}} [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ]] azcgk6cqwk6rmbs3qudkjj8ei1vl48c 0 31060 901250 747637 2026-05-30T16:18:39Z KartikMistry 10383 સુધારા. 901250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = વિરપુર | state_name = ગુજરાત | district = રાજકોટ | taluk_names = જેતપુર | latd = 21.754422 | longd= 70.622322 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],<br /> [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]],<br /> [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''વિરપુર (તા. જેતપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[રાજકોટ જિલ્લો| રાજકોટ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ જેતપુર તાલુકો| જેતપુર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે.આ ગામ મા વિશ્વ વિખ્યાત સંત શ્રી [[જલારામ બાપા]]ની સમાધિ અને મંદિર આવેલા છે, આથી આ ગામ ને વિરપુર જલારામ થી પણ ઓળખવામાં આવે છે. વિરપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} {{જેતપુર તાલુકામાં આવેલાં ગામો}} [[શ્રેણી:જેતપુર તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] qaoto3yq735xaf0h04n1gebla3juhtj 0 45511 901245 901179 2026-05-30T14:59:58Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901245 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = {{Collapsible list|title='''<center>દક્ષિણ આફ્રિકા નું પ્રજાસત્તાક</center>''' |<br><center><small>Republiek&nbsp;van&nbsp;Suid-Afrika&nbsp;([[આફ્રિકાંસ ભાષા|આફ્રિકાંસ]])</small></center> |<br><center><small>Republic&nbsp;of&nbsp;South-Africa&nbsp;([[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]])</small></center> |<center><small>iRiphabliki&nbsp;yeSewula&nbsp;Afrika&nbsp;([[દક્ષિણી ન્ડેબેલે ભાષા|દક્ષિણી ન્ડેબેલે]])</small></center> |<center><small>iRiphabliki&nbsp;yomZantsi&nbsp;Afrika&nbsp;([[ક્ષોસા ભાષા|ક્ષોસા]])</small></center> |<center><small>iRiphabhuliki&nbsp;yaseNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[ઝુલુ ભાષા|ઝુલુ]])</small></center> |<center><small>iRiphabhulikhi&nbsp;yeNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[સ્વાઝી ભાષા|સ્વાઝી]])</small></center> |<center><small>Repabliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika-Borwa&nbsp;([[ઉત્તરીય સોથો ભાષા|ઉત્તરીય સોથો]])</small></center> |<center><small>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika&nbsp;Borwa&nbsp;([[દક્ષિણી સોથો ભાષા|દક્ષિણી સોથો]])</small></center> |<center><small>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Aforika&nbsp;Borwa&nbsp;([[ત્સ્વાના ભાષા|ત્સ્વાના]])</small></center> |<center><small>Riphabliki&nbsp;ra&nbsp;Afrika&nbsp;Dzonga&nbsp;([[ત્સોંગા ભાષા|ત્સોંગા]])</small></center> |<center><small>Riphabuḽiki&nbsp;ya&nbsp;Afurika&nbsp;Tshipembe&nbsp;([[વેંડા ભાષા|વેંડા]])</small></center> |<center><small>'''''(બધા ૧૧ નામો આધિકારિક છે)'''''<ref>{{cite web|url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm|title=The Constitution|publisher=Constitutional Court of South Africa|access-date=3 September 2009|archive-date=31 જુલાઈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm|url-status=dead}}</ref></small></center>}} | common_name = દક્ષિણ આફ્રિકા, સાઉથ આફ્રિકા | image_flag = Flag of South Africa.svg | alt_flag = | image_coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg | alt_coat = | symbol_type = નિશાન | national_motto = ''{{unicode|!ke e: ǀxarra ǁke}}''{{spaces|2}}<small>([[ǀXam language|ǀXam]])<br/>"[[Unity In Diversity]]"</small> | national_anthem = [[દક્ષિણ આફ્રિકાનું રાષ્ટ્રગીત]] | royal_anthem = | motto = | other_symbol_type = | other_symbol = | image_map = ZAF orthographic.svg | alt_map = | map_caption = | image_map2 = | alt_map2 = | map_caption2 = | capital = [[પ્રિટોરીયા]] (કારોબારી)<br/>[[બ્લુમ્ફોંટેન]] (અદાલતી)<br/>[[કેપટાઉન]] (કાયદાકીય) | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | largest_city = [[જોહાનસબર્ગ]] <small>(2006)</small><ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/World.html |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |access-date=30 October 2011}}</ref> | largest_settlement = | largest_settlement_type = | official_languages = {{Collapsible list|title=[[દક્ષિણ આફ્રિકાની ભાષાઓ|૧૧]]<ref>[[ખોઈ ભાષાઓ|ખોઈ]], [[નામા ભાષા|નામા]] અને [[સાન ભાષાઓ]]; [[દક્ષિણ આફ્રિકી સાંકેતિક ભાષા|સાંકેતિક ભાષા]]; [[જર્મન ભાષા|જર્મન]], [[યૂનાની ભાષા|યૂનાની]], [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]], [[હિંદી ભાષા|હિંદી]], [[પુર્તગેજી ભાષા|પુર્તગેજી]], [[તામિળ ભાષા|તામિળ]], [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]] અને [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]]; અને અરબી, [[ઇબ્રાની ભાષા|ઇબ્રાની]], [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] અને "ધાર્મિક અનુષ્ઠાન માટે પ્રયુક્ત વધુ ભાષાઓ" ને વિશિષ્ટ સ્થિતિ પ્રાપ્ત છે - જુઓ: [http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html પ્રકરણ 1, દફો 6, દક્ષિણ આફ્રિકી બંધારણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207020120/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html |date=2018-02-07 }}.</ref> |[[આફ્રિકાંસ ભાષા|આફ્રિકાંસ]] |[[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] |[[દક્ષિણી ન્ડેબેલે ભાષા|દક્ષિણી ન્ડેબેલે]] |[[ઉત્તરીય સોથો ભાષા|ઉત્તરીય સોથો]] |[[સોથો ભાષા|દક્ષિણી સોથો]] |[[સ્વાઝી ભાષા|સ્વાઝી]] |[[ત્સોંગા ભાષા|ત્સોંગા]] |[[ત્સ્વાના ભાષા|ત્સ્વાના]] |[[વેંડા ભાષા|વેંડા]] |[[ક્ષોસા ભાષા|ક્ષોસા]] |[[ઝુલુ ભાષા|ઝુલુ]] }} | national_languages = | regional_languages = | languages_type = | languages = | ethnic_groups = 79.6% [[કાળા લોકો|કાળા]] <br/>9.0% [[રંગીન]] <br/>8.9% [[સફેદ દક્ષિણ આફ્રિકી|સફેદ]] <br/>2.5% [[એશિયાઈ દક્ષિણ આફ્રિકી|એશિયાઈ]]<ref name=census2011-factsheet>{{Cite web |url=http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2018-12-15 |archive-date=2014-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808032616/http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups_year = | demonym = [[Demographics of South Africa|દક્ષિણ આફ્રિકી]] (સાઉથ આફ્રિકન) | government_type = [[બંધારણીય લોકશાહી|બંધારણીય]] [[સંસદીય પ્રજાસત્તાક]] | leader_title1 = [[President of South Africa|રાષ્ટ્રપ્રમુખ]] | leader_name1 = [[જેકબ ઝુમા]] | leader_title2 = [[Deputy President of South Africa|નાયબ રાષ્ટ્રપ્રમુખ]] | leader_name2 = [[સિરિલ રામાફોસા]] | leader_title3 = [[Chairperson of the National Council of Provinces|NCOP અધ્યક્ષ]] | leader_name3 = [[થાંડી મોડિસે]] | leader_title4 = [[Speaker of the South African National Assembly|નેશનલ એસેમ્બલી સ્પીકર]] | leader_name4 = [[બાલેકા મ્બેટે]] | leader_title5 = [[Chief Justice of South Africa|ચીફ જસ્ટિસ]] | leader_name5 = [[મોઘોએંગ મોઘોએંગ]] | leader_title6 = | leader_name6 = | legislature = [[Parliament of South Africa|Parliament]] | upper_house = [[National Council of Provinces]] | lower_house = [[National Assembly of South Africa|National Assembly]] | sovereignty_type = [[Independence]] | sovereignty_note = {{nowrap|from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]]}} | established_event1 = [[Union of South Africa|Union]] | established_date1 = 31 May 1910 | established_event2 = [[Statute of Westminster 1931|Statute of Westminster]] | established_date2 = 11 December 1931 | established_event3 = [[South African referendum, 1960|Republic]] | established_date3 = 31 May 1961 | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = <!-- ... --> | established_event9 = | established_date9 = | area_rank = 25th | area_magnitude = 1 E12 | area_km2 = 1,221,037 | area_sq_mi = 471,443 | area_footnote = | percent_water = Negligible | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_census = 51,770,560<ref name=census2011-factsheet /> | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 42.4 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = 169th | GDP_PPP = $555.134&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=34&pr.y=7&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=199&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=South Africa |publisher=International Monetary Fund |access-date=2012-September-21}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP_per_capita = $11,100<ref>http://www.indexmundi.com/south_africa/gdp_per_capita_(ppp).html</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = 105<ref>http://www.indexmundi.com/g/r.aspx?c=sf&v=67</ref> | GDP_nominal = $408.074&nbsp;billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $8,066<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 63.1<ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=2 March 2011}}</ref> | Gini_rank = 2nd | Gini_year = 2009 | Gini_category = <span style="color:#990000">high</span> | HDI = 0.619 {{increase}} | HDI_rank = 123rd | HDI_year = 2011 | HDI_category = <span style="color:#fc0">medium</span> | currency = [[South African rand]] | currency_code = ZAR | time_zone = [[South African Standard Time|SAST]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = | anti-podes = | date_format = | DST_note = | utc_offset_DST = | drives_on = left | cctld = [[.za]] | iso3166code = | calling_code = [[+27]] | image_map3 = | alt_map3 = | footnotes = | footnote1 = | footnote2 = | footnote7 = | today = }} '''દક્ષિણ આફ્રિકા''', આધિકારિક રીતે '''દક્ષિણ આફ્રિકાનું પ્રજાસત્તાક''' [[આફ્રિકા|આફ્રિકામાં]] દક્ષિણે આવેલ દેશ છે. તે નવ પ્રાંતોમાં વહચાયેલ છે અને {{convert|2798|km|mi}}નો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. <ref>{{cite web|url=http://www.samsa.org.za/|title=South African Maritime Safety Authority|publisher=South African Maritime Safety Authority|access-date=16 June 2008|archive-date=29 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229120804/http://www.samsa.org.za/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|work=The World Factbook|title=Coastline|publisher=CIA|access-date=16 June 2008|archive-date=16 જુલાઈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|url-status=dead}}</ref><ref name="safacts">{{cite web|url=http://www.southafrica.info/about/facts.htm|title=South Africa Fast Facts|last=|first=|date=|year=૨૦૦૭|website=|publisher=SouthAfrica.info|month=|access-date=૧૪ જૂન ૨૦૦૮|archive-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119162646/http://www.southafrica.info/about/facts.htm|url-status=dead}}</ref> તેની ઉત્તરે [[નામીબીઆ]], [[બોત્સ્વાના]] અને [[ઝિમ્બાબ્વે]] તથા પૂર્વે [[મોઝામ્બિક]] અને [[સ્વાઝીલેન્ડ]] આવેલ છે; જ્યારે [[લેસોથો]] દેશ દક્ષિણ આફ્રિકાની ભૂમિ વચ્ચેમાં આવેલો છે.<ref>{{cite web|author=[[Guy Arnold]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9113829/LESOTHO |title=Lesotho: Year In Review 1996 – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |access-date=30 October 2011}}</ref> ક્ષેત્રફળ પ્રમાણે દક્ષિણ આફ્રિકા દુનિયામાં ૨૫મા ક્રમનો અને વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૨૪મા ક્રમનો દેશ છે. [[જોહાનસબર્ગ]] દક્ષિણ આફ્રિકાનું સૌથી મોટું શહેર છે. વિવિધ પ્રયોજનો માટે દક્ષિણ આફ્રિકાનાં ત્રણ પાટનગરો હોય છે: [[પ્રિટોરીયા]], જ્યાં સરકારનું મુખ્ય કાર્યાલય આવેલું છે; [[બ્લુમ્ફોંટેન]], જ્યાં દેશની સૌથી ઉચ્ચ અદાલત આવેલી છે અને [[કેપટાઉન]], જ્યાં સંસદ આવેલું છે. દેશની અગિયાર સત્તાવાર ભાષાઓ છે - આફ્રિકાંસ, અંગ્રેજી, ન્ડેબેલે, ક્ષોસા, ઝુલુ, સ્વાટી, ત્સ્વારા, સોથો, સેસોટો સે લેબોઆ, વેન્ડા અને ત્સોંગા. આ દેશની વસ્તીની બહુવંશીયતાનું પ્રતિબિંબ છે. ==સંદર્ભો== {{Reflist}} [[શ્રેણી:દક્ષિણ આફ્રિકા]] rg6834dqqe8tm4qkdy0k667skc3q9go 0 54344 901260 898069 2026-05-31T11:23:46Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901260 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{infobox road |country=IND |type=NH |route= 1 |map=National Highway 1 (India).png |map_notes=ઘાટા ભૂરા રંગે દર્શાવેલા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧ સાથેનો ભારતનો માર્ગ નકશો. |length_km = 456 |direction_a= દક્ષિણ |terminus_a= [[દિલ્હી]] |destinations=[[દિલ્હી]] - [[સોનીપત]]- [[કુરુક્ષેત્ર]] - [[અંબાલા]] - [[જલંધર]] - [[લુધીયાણા]] - [[ફાગવારા]] - [[અમૃતસર]] - [[અટ્ટારી|ભારત-પાક સરહદ]] |direction_b=ઉત્તર |terminus_b= [[અટ્ટારી]], [[પંજાબ]] |junction=[[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 2 (ભારત)|NH 2]] દિલ્હીમાં <br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 8 (ભારત)|NH 8]] દિલ્હીમાં <br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 10 (ભારત)|NH 10]] દિલ્હીમાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 24 (ભારત))|NH 24]] દિલ્હીમાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 58 (ભારત)|NH 58]] દિલ્હીમાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 22 (ભારત)|NH 22]] અંબાલામાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 65 (ભારત)|NH 65]] અંબાલામાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 1A (ભારત)|NH 1A]] જલંધરમાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 71 (ભારત)|NH 71]] જલંધરમાં<br> [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 15 (ભારત))|NH 15]] અમૃતસરમાં |length_notes= [[ઉત્તર-દક્ષિણ અને પૂર્વ-પશ્ચિમ કૉરિડૉર|NS]]: {{convert|380|km|mi|abbr=on}} (નવી દિલ્હી - જલંધર)<br />[[રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ વિકાસ પરિયોજના|તબક્કો III]]: {{convert|49|km|mi|abbr=on}} |states=[[દિલ્હી]]: {{convert|22|km|mi|abbr=on}}<br>[[હરિયાણા]]: {{convert|180|km|mi|abbr=on}}<br>[[પંજાબ]]: {{convert|254|km|mi|abbr=on}} |previous_type=NH |previous_route = 234 |next_type=NH |next_route =1A }} '''રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧''' અથવા '''NH 1''' ઉત્તર ભારતમાં આવેલો [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો (ભારત)|રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ]] છે જે દેશની રાજધાની [[દિલ્હી]]ને ભારત-પાક સરહદ નજીક આવેલાં [[પંજાબ]]નાં અટ્ટારી શહેર સાથે જોડે છે. આ [[શેરશાહ સૂરી]] દ્વારા નિર્મિત "ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ"નો એક ભાગ છે. જે [[લાહોર]]થી [[પશ્ચિમ બંગાળ|બંગાળ]] સુધી લંબાયેલો છે. [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ]] દ્વારા તેને બે ભાગમાં—દિલ્હીથી ઉત્તરમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧ અને દક્ષિણમાં [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 1 (ભારત)|રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૨]]માં વહેંચવામાં આવ્યો છે. આ ધોરીમાર્ગની સારસંભાળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ રાખે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.nhai.org/ |title={{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611061444/ |date=2016-06-11 }} &#91;NHAI |access-date=2013-11-24 |archive-date=2016-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611061444/http://www.nhai.org/ |url-status=dead }}</ref> આ માર્ગ ભારતના સૌથી લાંબા અને જુના માર્ગોમાંનો એક છે. ==પ્રસ્તાવના== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧ [[અમૃતસર]], [[જલંધર]], [[ફગવાડા]], [[લુધિયાણા]], [[રાજપુરા]], [[અંબાલા]], [[કુરુક્ષેત્ર]], [[કર્નાલ]], [[પાણીપત]], [[સોનીપત]] અને [[દિલ્હી]] મારફતે પસાર થાય છે. તેની લંબાઇ {{convert|456|km|mi|abbr=on}} છે. [[ભારત]] અને [[પાકિસ્તાન]] વચ્ચે ચાલતી [[દિલ્હી-લાહોર બસ]] ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧ પર પ્રવાસ કરે છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧ની કોઇ એક નિર્ધારીત પહોળાઇ(માર્ગ-સંખ્યા) નથી. તેની પહોળાઇ [[પાકિસ્તાન]]-[[ભારત]]ની [[વાઘા બોર્ડર]]થી વાયા [[અમૃતસર]] થઇને [[જલંધર]] સુધી ચતુર્માગીય છે. જ્યારે [[જલંધર]]થી [[હરિયાણા]]-[[દિલ્હી]]ની સરહદે આવેલા [[સોનીપત]] સુધી તે ષષ્ઠમાર્ગીય છે. [[દિલ્હી]]માં આવેલ સંપૂર્ણ ભાગ અષ્ઠમાર્ગીય છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧નું સમાપન [[દિલ્હી]]ના મુખ્ય માર્ગોમાંથી એક એવા રીંગ રોડમાં થાય છે. ==NH 1 in Punjab== [[File:Trucks on NH3, waiting to cross Wagah border.jpg|left|140px|thumb|રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૧ ઉપર [[વાઘા બોર્ડર]] પાર કરવા રાહ જોતા ખટારાઓ.]] The northernmost stretch of NH 1 falls in the Indian state of [[Punjab, India|Punjab]]. It initiates at the [[Wagah Border]] between [[India]] and [[Pakistan]], at the Attari village and runs 30 km down to the city of [[Amritsar]]. From there, it passes through the districts of [[Kapurthala]], [[Jalandhar]], [[Ludhiana]], [[Sangrur]] and [[Patiala]]. The cities of Kapurthala, Sangrur and Patiala, however, do not fall along the NH 1. In Patiala district, the highway passes through the town of [[Rajpura]], which has gained prominence due to its important location on the [[GT Road]]. This stretch of NH 1 was witness to the mass-movement and selective massacre of refugees across what is today the border between [[India]] and [[Pakistan]], during the [[Partition of India]]. ==NH 1 in Haryana== The NH 1 enters [[Haryana]] at the district of [[Ambala]], from [[Punjab, India|Punjab]]'s [[Patiala]] district. Thereon, it passes southward through the districts of [[Kurukshetra]], [[Karnal]], [[Panipat]] and [[Sonipat]]. The city of [[Sonipat]] does not fall along the [[GT Road]], while the city of [[Kurukshetra]] is marginally off it. In Ambala, it passes through one of Northern Railways' major railway junctions—the [[Ambala Cantonment]], close to the [[Ambala|Ambala City]]. After [[Sonipat]], the highway enters its last leg, into the national capital [[Delhi]]. The minor stretch of NH 1 in [[Sonipat]] district, leading up to the [[Delhi]] border, has been witnessing massive real-estate development along it. ==NH 1 in Delhi== [[Delhi]] marks the last leg of the NH 1. It enters Delhi at the Singhu Border in the northern district and passes through all of North Delhi up to the ISBT [[Kashmiri Gate (Delhi)|Kashmiri Gate]]. There it merges into the [[Ring Road, Delhi|Ring Road]] and proceeds beyond as [[National Highway 2 (India)|NH 2]], up to the [[Bangladesh]] border. In Delhi, the region through which the highway passes is the most underdeveloped and encroached district of the city. It is mostly industrial and ill-planned. The Guru Tegh Bahadur Memorial falls along the NH 1 close to the Singhu Border, in Delhi. ==Spur Routes of NH 1== NH 1 presently has 4 different spur routes designated as 1A, 1B, 1C and 1D. Except for 1A, all these spurs are entirely within the state of [[Jammu and Kashmir]]. These spurs are strategically important as they connect remote cities and towns in the [[Himalayas]] with the rest of India. *[[National Highway 1A (India)|NH 1A]]: [[Jalandhar]] - [[Madhopur, Jalandhar|Madhopur]] - [[Jammu]] - [[Banihal]] - [[Srinagar]] - [[Baramula]] - [[Uri (India)|Uri]] *[[National Highway 1B (India)|NH 1B]]: [[Batote]] - [[Doda]] - [[Kishtwar]] - Sinthan pass - Khanabal *[[National Highway 1C (India)|NH 1C]]: [[Domel]] - [[Katra, Jammu and Kashmir|Katra]] *[[National Highway 1D (India)|NH 1D]]: [[Srinagar]] - [[Kargil town|Kargil]] - [[Leh]], meets [[Leh-Manali Highway]] in Leh ==National Highways Development Project== Approximately {{convert|380|km|mi|abbr=on}} stretch of NH 1 from [[Jalandhar]] to [[Delhi]] is a part of the [[North-South and East-West Corridor|North-South Corridor]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-11-24 |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf |url-status=dead }}</ref> ==See also== {{commonscat|NH 1 (India)|રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 1 (ભારત)}} * [[List of National Highways in India (by Highway Number)]] * [[National Highways Development Project]] ==સંદર્ભો== <references /> {{ભારતીય ધોરીમાર્ગો}} [[શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો]] aw4m39hbuyd2xrmo7oh7mcry1sw9alr 0 82671 901258 764818 2026-05-31T09:50:17Z ~2026-32207-56 87579 /* */ 901258 wikitext text/x-wiki [[File:Upadesamala2.jpg|thumb|ઉપદેશમાલા, કાગળ ઉપર જૈન પ્રાકૃત અને જૂની ગુજરાતીમાં હસ્તપ્રત, રુપનગર, રાજસ્થાન, ભારત, ૧૬૬૬, ૭૬ ff (−૧૬ ff.), ૧૧x૨૫ સેમી., એક કૉલમ, (૧૦x૨૨ સેમી.), ૪ લીટી મુખ્ય લખાણ, ૨–૪ લીટીમાં દરેક મુખ્ય લીટીનું આંતરલીટી ભાષ્ય, લાલ અને પીળા રંગના લખાણયુક્ત, જૈન દેવનાગરી પુસ્તકની પ્રત, (જેમાં) મુઘલ ચિત્રકારી શૈલી દ્વારા પ્રભાવિત ૧૭ રંગીન ચિત્રો છે જે મોટાભાગે શ્વેતાંબર [[જૈન ધર્મ|જૈન]] મુનીઓનાં છે.<br><br>આ જનસામાન્યને લક્ષ્યમાં રાખીને કરાયેલું, ઉત્તમ પ્રકારે જૈન જીવન કઈ રીતે જીવવું તેનું ઉપદેશાત્મક લખાણ છે. ઉપદેશ ૬ઠી સદીના મધ્યભાગે થયેલા શ્વેતાંબર મુની શ્રી ધર્મદાસજી દ્વારા અપાયેલો છે. જૂની ગુજરાતીમાં ગદ્ય ભાષ્ય ૧૪૮૭માં લખાયું છે. પ્રકાશક વિગતમાં સ્થળ, તારીખ અને મુની શ્રી નંદલાલજી મહારાજનું નામ છે કે જેના આદેશથી આ સાહિત્ય અનુલેખિત કરાયું છે.]] '''જૂની ગુજરાતી''' (જેને ''ગુજરાતી ભાખા'' કે ''ગુર્જર અપભ્રંશ'' પણ કહેવામાં આવે છે, ઈસ.૧૧૦૦–૧૫૦૦), આધુનિક ગુજરાતી અને રાજસ્થાનીની પૂર્વજ છે.<ref name="Dalby">{{Harvnb|Dalby|1998|p=237}}</ref> તે [[ગુજરાત]], પંજાબ, રાજપુતાના અને મધ્ય ભારતમાં વસતા અને શાસન કરતા ગુર્જરો દ્વારા બોલવામાં આવતી હતી.<ref>{{Citation|title=Revealing India's past: recent trends in art and archaeology|author=Ajay Mitra Shastri |author2=R. K. Sharma |author3=Devendra Handa |publisher=Aryan Books International|year=2005|page=227|quote=It is an established fact that during 10th-11th century ... Interestingly the language was known as the Gujjar Bhakha.|isbn=8173052875}}</ref><ref>{{Citation|title=Medieval Indian literature: an anthology, Volume 3|author=K. Ayyappapanicker|publisher=Sahitya Akademi|year=1997|url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&pg=PA91&dq|page=91|isbn=9788126003655}}</ref> ૧૨મી સદીની શરૂઆતમાં આ ભાષા સાહિત્યિક ભાષા તરીકે વપરાતી હતી. આ સમયનાં લખાણોમાં સીધા/ત્રાંસા સંજ્ઞા સ્વરૂપો, સહાયક ક્રિયાપદો અને postpositions જેવાં લાક્ષણિક ગુજરાતી લક્ષણો દેખાય છે.<ref name="M2">{{Harvnb|Mistry|2003|p=115}}</ref> આજની ગુજરાતીની જેમ તેમાં પણ ૩ જાતિઓ (વ્યાકરણ જાતિ) હતી, અને ઈસ. ૧૩૦૦ આસપાસ આ ભાષાનું એકદમ પ્રમાણિત સ્વરૂપ ઉભરેલું. સામાન્ય રીતે તો આ ભાષા "જૂની ગુજરાતી" તરીકે જ ઓળખાય છે પણ કેટલાંક વિદ્વાનો તેને '''જૂની પશ્ચિમી રાજસ્થાની''' તરીકે પણ ઓળખાવવી પસંદ કરે છે. તેમની દલીલનો પાયો એ છે કે, ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ત્યારે અલગ નહોતી. આ માન્યતા માટે કારણરૂપ એવું પરિબળ એ દર્શાવવામાં આવે છે કે, આધુનિક રાજસ્થાનીમાં છૂટીછવાઈ રીતે નાન્યતર જાતિ વપરાય છે, આ ખોટા નિષ્કર્ષનું કારણ એ છે કે, કેટલાંક વિસ્તારમાં અનુનાસિક વ્યંજન પછી પુલ્લિંગ "ઓ" ને સ્થાને "ઉ" વપરાય છે તે અને ગુજરાતીનો નાન્યતર "ઉ" સમાન છે.<ref>Smith, J.D. (2001) "Rajasthani." ''Facts about the world's languages: An encyclopedia of the world's major languages, past and present''. Ed. Jane Garry, and Carl Rubino: New England Publishing Associates. pp. 591-593.</ref> આ ભાષાના પુરોગામી સમુ ઔપચારિક વ્યાકરણ, ''પ્રાકૃત વ્યાકરણ'' જૈન મુની અને પ્રસિદ્ધ વિદ્વાન [[હેમચંદ્રાચાર્ય|હેમચંદ્રાચાર્ય સુરી]]એ, અણહિલવાડ [[પાટણ]]નાં ચાલુક્ય રાજા [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ]]નાં રાજ્યકાળમાં લખ્યું હતું.<ref name="Kothari2014">{{cite book|author=Rita Kothari|title=Translating India|url=https://books.google.com/books?id=2-xQAwAAQBAJ&pg=PA73|access-date=5 August 2014|date=8 April 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-64216-9|pages=73–74}}</ref> ==સાહિત્ય== મોટાભાગનું સાહિત્ય વિવિધ શૈલીઓમાં લખાયેલું છે, જેમાંનું ઘણુંખરું શ્લોકરૂપે (કે કાવ્ય સ્વરૂપે) છે, જેમ કે:<ref name="CardonaSuthar661">{{Harvnb|Cardona|Suthar|2003|p=661}}</ref> *''રાસા'', મુખ્યત્વે ઉપદેશાત્મક વર્ણનો, જેમાંનુ બહુ જૂનો અને જાણીતો છે શાલિભદ્રસુરીનો ''ભારતેશ્વરબાહુબલી'' (૧૧૮૫). *''ફાગુ'', જેમાં વસંતોત્સવનાં વર્ણનો અને ઉજવણીઓ હોય છે, જેમાં જૂનું છે જિનપદ્મસુરીનું ''સિરીતુલિબ્ડ્ડા'' (Sirithūlibadda) (સને. ૧૩૩૫). બહુ જ જાણીતું છે, અજ્ઞાત રચનાકારનું ૧૪ કે ૧૫મી સદીનું કે તેનાથી પણ જૂનું, ''વસંતવિલાસ''. *''બારમાસી'', બારે બાર માસનાં કુદરતી સૌંદર્ય (ઋતુસૌંદર્ય)નું વર્ણન. *''[[આખ્યાન]]'', જેમાં દરેક પ્રકરણ સમાન લંબાઈનું હોય છે. ધાર્મિક પુસ્તકની ઉપકથા જેને ગ્રંથિક અથવા વ્યવસાયી કથાકાર દ્વારા ગાયન અને નાટક દ્વારા પ્રેક્ષકો સમક્ષ રજૂ કરી શકાય. [[ઓખાહરણ]] તેનું એક ઉદાહરણ છે. [[નરસિંહ મહેતા]] (ઈ.સ.૧૪૧૪-૧૪૮૦) ને પરંપરાગત રીતે આધુનિક ગુજરાતી કવિતાના પિતા માનવામાં આવે છે. યુવાવયે સરસ સંપાદનના ગુણયુક્ત ૧૪મી સદીની મહત્વની ગદ્યરચનારૂપે "તરુણપ્રભા"નું ભાષ્ય, ''સદ્વસ્યકબાલબોધવ્રત્તિ'' (Ṣaḍāvaśyakabālabodhavr̥tti) ગણાય છે.<ref name="CardonaSuthar661"/> ==ધ્વનિશાસ્ત્ર== જૂની ગુજરાતીમાં ળકાર મહદાંશે ગેરહાજર છે, જેનો ઉપયોગ હાલની આધુનિક ગુજરાતીમાં સામાન્ય છે. શક્ય છે કે મરાઠા અને [[મરાઠી ભાષા]]ના સંસર્ગને કારણે તેનો પછીથી ફેર પરિચય થયો છે. ==સંદર્ભો== {{reflist|30em}} ==વધુ વાંચો== *Bender, E. (1992) ''The Salibhadra-Dhanna-Carita: A Work in Old Gujarati Critically Edited and Translated, with a Grammatical Analysis and Glossary''. [[American Oriental Society]]: New Haven, Conn. ISBN 0-940490-73-0 *{{Citation | last= Brown | first= W.N. | title= An Old Gujarati Text of the Kalaka Story | journal= Journal of the American Oriental Society |volume= 58 |issue= 1 | year= 1938 | pages= 5–29 | url= http://www.jstor.org/stable/594192 | doi= 10.2307/594192 }}. *Dave, T.N. (1935) ''A Study of the Gujarati Language in the XVth Century''. The Royal Asiatic Society. ISBN 0-947593-30-6 *Tessitori, L.P. (1914–1916) "Notes on the Grammar of Old Western Rajasthani." ''Indian Antiquary''. 43–45. {{ગુજરાતી ભાષા}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] [[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]] [[શ્રેણી:જૂની ગુજરાતી]] q1eisaaqg0zns8m0stf2hjx9n3svdie 901259 901258 2026-05-31T09:50:48Z Quinlan83 63403 Restored revision 764818 by [[Special:Contributions/KartikBot|KartikBot]] ([[User talk:KartikBot|talk]]): Restore (TwinkleGlobal) 901259 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=જૂની ગુજરાતી |nativename= |pronunciation= |era= ૧૬મી સદીમાં [[મધ્યકાળની ગુજરાતી|મધ્ય ગુજરાતી]] અને [[રાજસ્થાની ભાષા]]ઓમાં વિકસિત થઈ |familycolor=ઇન્ડો-યુરોપિયન |fam2=ઇન્ડો-ઇરાનિયન |fam3=ઇન્ડો-આર્યન |fam4=પશ્ચિમી ઇન્ડો-આર્યન<ref>[http://homepages.fh-giessen.de/kausen/klassifikationen/Indogermanisch.doc Ernst Kausen, 2006. ''Die Klassifikation der indogermanischen Sprachen''] ([[Microsoft Word]], 133 KB)</ref> |fam5=[[ગુજરાતી ભાષા]]ઓ |ancestor=ગુર્જર અપભ્રંશ |script=[[દેવનાગરી]] |isoexception=ઐતિહાસિક |glotto=none }} [[File:Upadesamala2.jpg|thumb|ઉપદેશમાલા, કાગળ ઉપર જૈન પ્રાકૃત અને જૂની ગુજરાતીમાં હસ્તપ્રત, રુપનગર, રાજસ્થાન, ભારત, ૧૬૬૬, ૭૬ ff (−૧૬ ff.), ૧૧x૨૫ સેમી., એક કૉલમ, (૧૦x૨૨ સેમી.), ૪ લીટી મુખ્ય લખાણ, ૨–૪ લીટીમાં દરેક મુખ્ય લીટીનું આંતરલીટી ભાષ્ય, લાલ અને પીળા રંગના લખાણયુક્ત, જૈન દેવનાગરી પુસ્તકની પ્રત, (જેમાં) મુઘલ ચિત્રકારી શૈલી દ્વારા પ્રભાવિત ૧૭ રંગીન ચિત્રો છે જે મોટાભાગે શ્વેતાંબર [[જૈન ધર્મ|જૈન]] મુનીઓનાં છે.<br><br>આ જનસામાન્યને લક્ષ્યમાં રાખીને કરાયેલું, ઉત્તમ પ્રકારે જૈન જીવન કઈ રીતે જીવવું તેનું ઉપદેશાત્મક લખાણ છે. ઉપદેશ ૬ઠી સદીના મધ્યભાગે થયેલા શ્વેતાંબર મુની શ્રી ધર્મદાસજી દ્વારા અપાયેલો છે. જૂની ગુજરાતીમાં ગદ્ય ભાષ્ય ૧૪૮૭માં લખાયું છે. પ્રકાશક વિગતમાં સ્થળ, તારીખ અને મુની શ્રી નંદલાલજી મહારાજનું નામ છે કે જેના આદેશથી આ સાહિત્ય અનુલેખિત કરાયું છે.]] '''જૂની ગુજરાતી''' (જેને ''ગુજરાતી ભાખા'' કે ''ગુર્જર અપભ્રંશ'' પણ કહેવામાં આવે છે, ઈસ.૧૧૦૦–૧૫૦૦), આધુનિક ગુજરાતી અને રાજસ્થાનીની પૂર્વજ છે.<ref name="Dalby">{{Harvnb|Dalby|1998|p=237}}</ref> તે [[ગુજરાત]], પંજાબ, રાજપુતાના અને મધ્ય ભારતમાં વસતા અને શાસન કરતા ગુર્જરો દ્વારા બોલવામાં આવતી હતી.<ref>{{Citation|title=Revealing India's past: recent trends in art and archaeology|author=Ajay Mitra Shastri |author2=R. K. Sharma |author3=Devendra Handa |publisher=Aryan Books International|year=2005|page=227|quote=It is an established fact that during 10th-11th century ... Interestingly the language was known as the Gujjar Bhakha.|isbn=8173052875}}</ref><ref>{{Citation|title=Medieval Indian literature: an anthology, Volume 3|author=K. Ayyappapanicker|publisher=Sahitya Akademi|year=1997|url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&pg=PA91&dq|page=91|isbn=9788126003655}}</ref> ૧૨મી સદીની શરૂઆતમાં આ ભાષા સાહિત્યિક ભાષા તરીકે વપરાતી હતી. આ સમયનાં લખાણોમાં સીધા/ત્રાંસા સંજ્ઞા સ્વરૂપો, સહાયક ક્રિયાપદો અને postpositions જેવાં લાક્ષણિક ગુજરાતી લક્ષણો દેખાય છે.<ref name="M2">{{Harvnb|Mistry|2003|p=115}}</ref> આજની ગુજરાતીની જેમ તેમાં પણ ૩ જાતિઓ (વ્યાકરણ જાતિ) હતી, અને ઈસ. ૧૩૦૦ આસપાસ આ ભાષાનું એકદમ પ્રમાણિત સ્વરૂપ ઉભરેલું. સામાન્ય રીતે તો આ ભાષા "જૂની ગુજરાતી" તરીકે જ ઓળખાય છે પણ કેટલાંક વિદ્વાનો તેને '''જૂની પશ્ચિમી રાજસ્થાની''' તરીકે પણ ઓળખાવવી પસંદ કરે છે. તેમની દલીલનો પાયો એ છે કે, ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ત્યારે અલગ નહોતી. આ માન્યતા માટે કારણરૂપ એવું પરિબળ એ દર્શાવવામાં આવે છે કે, આધુનિક રાજસ્થાનીમાં છૂટીછવાઈ રીતે નાન્યતર જાતિ વપરાય છે, આ ખોટા નિષ્કર્ષનું કારણ એ છે કે, કેટલાંક વિસ્તારમાં અનુનાસિક વ્યંજન પછી પુલ્લિંગ "ઓ" ને સ્થાને "ઉ" વપરાય છે તે અને ગુજરાતીનો નાન્યતર "ઉ" સમાન છે.<ref>Smith, J.D. (2001) "Rajasthani." ''Facts about the world's languages: An encyclopedia of the world's major languages, past and present''. Ed. Jane Garry, and Carl Rubino: New England Publishing Associates. pp. 591-593.</ref> આ ભાષાના પુરોગામી સમુ ઔપચારિક વ્યાકરણ, ''પ્રાકૃત વ્યાકરણ'' જૈન મુની અને પ્રસિદ્ધ વિદ્વાન [[હેમચંદ્રાચાર્ય|હેમચંદ્રાચાર્ય સુરી]]એ, અણહિલવાડ [[પાટણ]]નાં ચાલુક્ય રાજા [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ]]નાં રાજ્યકાળમાં લખ્યું હતું.<ref name="Kothari2014">{{cite book|author=Rita Kothari|title=Translating India|url=https://books.google.com/books?id=2-xQAwAAQBAJ&pg=PA73|access-date=5 August 2014|date=8 April 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-64216-9|pages=73–74}}</ref> ==સાહિત્ય== મોટાભાગનું સાહિત્ય વિવિધ શૈલીઓમાં લખાયેલું છે, જેમાંનું ઘણુંખરું શ્લોકરૂપે (કે કાવ્ય સ્વરૂપે) છે, જેમ કે:<ref name="CardonaSuthar661">{{Harvnb|Cardona|Suthar|2003|p=661}}</ref> *''રાસા'', મુખ્યત્વે ઉપદેશાત્મક વર્ણનો, જેમાંનુ બહુ જૂનો અને જાણીતો છે શાલિભદ્રસુરીનો ''ભારતેશ્વરબાહુબલી'' (૧૧૮૫). *''ફાગુ'', જેમાં વસંતોત્સવનાં વર્ણનો અને ઉજવણીઓ હોય છે, જેમાં જૂનું છે જિનપદ્મસુરીનું ''સિરીતુલિબ્ડ્ડા'' (Sirithūlibadda) (સને. ૧૩૩૫). બહુ જ જાણીતું છે, અજ્ઞાત રચનાકારનું ૧૪ કે ૧૫મી સદીનું કે તેનાથી પણ જૂનું, ''વસંતવિલાસ''. *''બારમાસી'', બારે બાર માસનાં કુદરતી સૌંદર્ય (ઋતુસૌંદર્ય)નું વર્ણન. *''[[આખ્યાન]]'', જેમાં દરેક પ્રકરણ સમાન લંબાઈનું હોય છે. ધાર્મિક પુસ્તકની ઉપકથા જેને ગ્રંથિક અથવા વ્યવસાયી કથાકાર દ્વારા ગાયન અને નાટક દ્વારા પ્રેક્ષકો સમક્ષ રજૂ કરી શકાય. [[ઓખાહરણ]] તેનું એક ઉદાહરણ છે. [[નરસિંહ મહેતા]] (ઈ.સ.૧૪૧૪-૧૪૮૦) ને પરંપરાગત રીતે આધુનિક ગુજરાતી કવિતાના પિતા માનવામાં આવે છે. યુવાવયે સરસ સંપાદનના ગુણયુક્ત ૧૪મી સદીની મહત્વની ગદ્યરચનારૂપે "તરુણપ્રભા"નું ભાષ્ય, ''સદ્વસ્યકબાલબોધવ્રત્તિ'' (Ṣaḍāvaśyakabālabodhavr̥tti) ગણાય છે.<ref name="CardonaSuthar661"/> ==ધ્વનિશાસ્ત્ર== જૂની ગુજરાતીમાં ળકાર મહદાંશે ગેરહાજર છે, જેનો ઉપયોગ હાલની આધુનિક ગુજરાતીમાં સામાન્ય છે. શક્ય છે કે મરાઠા અને [[મરાઠી ભાષા]]ના સંસર્ગને કારણે તેનો પછીથી ફેર પરિચય થયો છે. ==સંદર્ભો== {{reflist|30em}} ==વધુ વાંચો== *Bender, E. (1992) ''The Salibhadra-Dhanna-Carita: A Work in Old Gujarati Critically Edited and Translated, with a Grammatical Analysis and Glossary''. [[American Oriental Society]]: New Haven, Conn. ISBN 0-940490-73-0 *{{Citation | last= Brown | first= W.N. | title= An Old Gujarati Text of the Kalaka Story | journal= Journal of the American Oriental Society |volume= 58 |issue= 1 | year= 1938 | pages= 5–29 | url= http://www.jstor.org/stable/594192 | doi= 10.2307/594192 }}. *Dave, T.N. (1935) ''A Study of the Gujarati Language in the XVth Century''. The Royal Asiatic Society. ISBN 0-947593-30-6 *Tessitori, L.P. (1914–1916) "Notes on the Grammar of Old Western Rajasthani." ''Indian Antiquary''. 43–45. {{ગુજરાતી ભાષા}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] [[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]] [[શ્રેણી:જૂની ગુજરાતી]] g51o1jylljmijbwe14udllx4r1oi17v 0 83632 901251 893361 2026-05-30T18:18:19Z ~2026-32217-37 87567 /* બીજો નિયમ */ 901251 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Isaac-newton 1.jpg|thumb|આઇઝેક ન્યુટન|border|left]] '''ગતિના નિયમો''' [[આઇઝેક ન્યુટન|સર આઇઝેક ન્યૂટને]] આપેલા, આ ત્રણેય નિયમો ગતિ વિષયક નિયમો છે. આ નિયમો ક્લાસિકલ મિકેનિક્સનો પાયો છે.સૌપ્રથમ આ નિયમો [[આઇઝેક ન્યુટન|આઇઝેક ન્યૂટનના]] પુસ્તક ''ફિલોસોફી નચુરાલીસ પ્રિન્સિપીઆ મેથેમેટિકાલ''માં નોધાયા હતા જેમાં તેઓએ આ નિયમોનો ઉપયોગ વિવિધ પદાથોની ગતિના અભ્યાસ માટે કર્યો. આ નિયમો પદાર્થનું દળ, તેના પર લાગતું બળ, અને તેની ગતિ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે. ==નિયમો== ન્યુટને ગતિના કુલ ત્રણ નિયમો આપ્યા.જે નીચે મુજબ છે. ===પહેલો નિયમ=== પહેલો નિયમ કહે છે કે જ્યાંં સુધી કોઈ વસ્તુ પર બાહ્ય બળ(ફોર્સ) ન લગાડવામાં આવે ત્યાંં સુધી જે વસ્તુ ગતિમાં હોય એ ગતિમાં અને જે વસ્તુ સ્થિર હોય એ સ્થિર રહે છે. ===બીજો નિયમ=== કોઇપણ વસ્તુ પર લાગતુ બળ એ તેના કુલ દળ અને પ્રવેગના ગુણાકાર જેટલુ થાય છે,અને તે વેગમાનના સમય ની સાપેક્ષેના વિકલનના સમપ્રમાણમાં હોય છે. ===ત્રીજો નિયમ=== બે પદાર્થની આંતરવિશિષ્ઠ ક્રિયા દરમિયાન જ્યારે પહેલો પદાર્થ બીજા પદાર્થ પર બળ લગાડે છે ત્યારે બીજો પદાર્થ તત્કાલિન પહેલા પર બળ લગાડે છે. આ બળો સમાન મૂલ્યના અને પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે ==ઉપયોગ== આ ગતિના નિયમો અને ન્યુટનના [[ગુરૂત્વાકર્ષણ]]ના નિયમોથી કેપ્લરના નિયમો સમજાવી શકાય છે. {{sci-stub}} [[શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન]] g7sxtg5xrmpn866d0umokkxl2ews89y 901254 901251 2026-05-31T03:16:52Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/~2026-32217-37|~2026-32217-37]] ([[User talk:~2026-32217-37|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/901251|901251]] પાછો વાળ્યો 901254 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Isaac-newton 1.jpg|thumb|આઇઝેક ન્યુટન]] '''ગતિના નિયમો''' [[આઇઝેક ન્યુટન|સર આઇઝેક ન્યૂટને]] આપેલા, આ ત્રણેય નિયમો ગતિ વિષયક નિયમો છે. આ નિયમો ક્લાસિકલ મિકેનિક્સનો પાયો છે.સૌપ્રથમ આ નિયમો [[આઇઝેક ન્યુટન|આઇઝેક ન્યૂટનના]] પુસ્તક ''ફિલોસોફી નચુરાલીસ પ્રિન્સિપીઆ મેથેમેટિકાલ''માં નોધાયા હતા જેમાં તેઓએ આ નિયમોનો ઉપયોગ વિવિધ પદાથોની ગતિના અભ્યાસ માટે કર્યો. આ નિયમો પદાર્થનું દળ, તેના પર લાગતું બળ, અને તેની ગતિ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે. ==નિયમો== ન્યુટને ગતિના કુલ ત્રણ નિયમો આપ્યા.જે નીચે મુજબ છે. ===પહેલો નિયમ=== પહેલો નિયમ કહે છે કે જ્યાંં સુધી કોઈ વસ્તુ પર બાહ્ય બળ(ફોર્સ) ન લગાડવામાં આવે ત્યાંં સુધી જે વસ્તુ ગતિમાં હોય એ ગતિમાં અને જે વસ્તુ સ્થિર હોય એ સ્થિર રહે છે. ===બીજો નિયમ=== કોઇપણ વસ્તુ પર લાગતુ બળ એ તેના કુલ દળ અને પ્રવેગના ગુણાકાર જેટલુ થાય છે,અને તે વેગમાનના સમય ની સાપેક્ષેના વિકલનના સમપ્રમાણમાં હોય છે. ===ત્રીજો નિયમ=== બે પદાર્થની આંતરવિશિષ્ઠ ક્રિયા દરમિયાન જ્યારે પહેલો પદાર્થ બીજા પદાર્થ પર બળ લગાડે છે ત્યારે બીજો પદાર્થ તત્કાલિન પહેલા પર બળ લગાડે છે. આ બળો સમાન મૂલ્યના અને પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે ==ઉપયોગ== આ ગતિના નિયમો અને ન્યુટનના [[ગુરૂત્વાકર્ષણ]]ના નિયમોથી કેપ્લરના નિયમો સમજાવી શકાય છે. {{sci-stub}} [[શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન]] 1xh04imzu0bo2p8txxh68dst9pg6ju6 0 86130 901246 765097 2026-05-30T15:01:49Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901246 wikitext text/x-wiki '''દક્ષિણ આફ્રિકાનું બંધારણ''' [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] દેશનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. તે પ્રજાસત્તાકના અસ્તિત્વ માટેનો કાનૂની પાયો છે, તેમાં નાગરિકોના હુક્કો અને ફરજો દર્જ છે, અને સરકારનું માળખું વ્યાખ્યાયિત છે. વર્તમાન બંધારણ, દેશનું પાંચમું, પ્રથમ બિન-વંશીય ચૂંટણીઓમાં 1994 માં ચૂંટાયેલા સંસદ દ્વારા રચવામાં આવ્યું હતું. તે ૧૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૯૬ના રોજ રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[નેલ્સન મંડેલા]] દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું અને ૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૭ના રોજ આ બંધારણે ૧૯૯૩ના આર્ઝી બંધારણની પ્રતિસ્થાપના કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thecertificationprocess.htm|title=The Constitution: The certification process|publisher=Constitutional Court of South Africa|access-date=13 October 2009|archive-date=15 મે 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515201045/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thecertificationprocess.htm|url-status=dead}}</ref> == નોંધ == [[શ્રેણી:દક્ષિણ આફ્રિકા]] b6671e0itj7wa65uia1ya17hm03nxhe 0 134853 901243 891154 2026-05-30T13:20:45Z ~2026-32290-17 87563 ok 901243 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{infobox caste | name = રાઠવા | image = [[ચિત્ર:Kavant Fair 70.jpg|thumb]] | religions = [[આદિવાસી પ્રકૃતિ પૂજક]] | languages = [[ગુજરાતી]], [[રાઠવી]] ,[[હિન્દી]] | country = [[ભારત]] | state = [[છોટાઉદેપુર]], [[વડોદરા]] | populated_states = [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ગુજરાત]] | region = પશ્ચિમ મધ્ય ભારત | ethnicity = | India_migration = | population = 643381<ref name=Census2011>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|accessdate=2017-03-24|work=Census of India 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General & Census Commissioner, India]]}}</ref> | family_names = | feudal_title = | lineage = | endogamous = | notable_members = | related = [[ભીલ ]] | disputed_grouping = | status = | official_website = | footnotes = }} '''રાઠવા''' અને '''રાઠવા કોળી ''' આદિવાસીઓ મૂળ અલીરાજપુર જિલ્લાના ભીલ આદિવાસીઓના છે, આ લોકો અલીરાજપુરથી જ ગુજરાત પ્રદેશમાં ગયા છે. છોટા ઉદેપુરમાં રાઠવા આદિવાસીઓની વધુ વસ્તી છે અને આ શહેરના છેલ્લા રાઠવા રાજા કાલિયા ભીલ હતા, જે ઇ.સ. ૧૪૮૪માં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qtUxEAAAQBAJ&pg=PA49&dq=|title=आदिवासी साहित्‍य पत्रिका: अंक-9|last=मीणा|first=गंगा सहाय|publisher=Ganga Sahay Meena|language=hi}}</ref> == સંગ્રહાલય == <gallery> Flute Rathava Community Gujrat.jpg Teer-Kamaan Rathava Community Clothing Gujrat.jpg Beadwork Rathava Community Gujrat (2).jpg Rathava Community Clothing Gujrat (2).jpg Dhak Instrument Rathava Community Gujrat (2).jpg Dhak Instrument Rathava Community Gujrat (1).jpg Rathava Men Women Community Gujrat.jpg Music Instrument Rathava Community Gujrat.jpg </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} 7qkgs0m0izvaa55ncl4wht68266dcua 901249 901243 2026-05-30T15:43:51Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-32290-17|~2026-32290-17]] ([[User talk:~2026-32290-17|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 891154 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{infobox caste | name = રાઠવા | image = | image = [[ચિત્ર:Kavant Fair 70.jpg|thumb]] | religions = [[હિંદુ]] | languages = [[ગુજરાતી]], [[રાઠવી]] ,[[હિન્દી]] | country = [[ભારત]] | state = [[છોટાઉદેપુર]], [[વડોદરા]] | populated_states = [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ગુજરાત]] | region = પશ્ચિમ ભારત | ethnicity = | India_migration = | population = 643381<ref name=Census2011>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|accessdate=2017-03-24|work=Census of India 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General & Census Commissioner, India]]}}</ref> | family_names = | feudal_title = | lineage = | endogamous = | notable_members = | related = [[કોળી]] , [[ભીલ ]] | disputed_grouping = [[કોળી]] | status = | official_website = | footnotes = }} '''રાઠવા''' અને '''રાઠવા કોળી ''' આદિવાસીઓ મૂળ અલીરાજપુર જિલ્લાના ભીલ આદિવાસીઓના છે, આ લોકો અલીરાજપુરથી જ ગુજરાત પ્રદેશમાં ગયા છે. છોટા ઉદેપુરમાં રાઠવા આદિવાસીઓની વધુ વસ્તી છે અને આ શહેરના છેલ્લા રાઠવા રાજા કાલિયા ભીલ હતા, જે ઇ.સ. ૧૪૮૪માં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qtUxEAAAQBAJ&pg=PA49&dq=|title=आदिवासी साहित्‍य पत्रिका: अंक-9|last=मीणा|first=गंगा सहाय|publisher=Ganga Sahay Meena|language=hi}}</ref> == સંગ્રહાલય == <gallery> Flute Rathava Community Gujrat.jpg Teer-Kamaan Rathava Community Clothing Gujrat.jpg Beadwork Rathava Community Gujrat (2).jpg Rathava Community Clothing Gujrat (2).jpg Dhak Instrument Rathava Community Gujrat (2).jpg Dhak Instrument Rathava Community Gujrat (1).jpg Rathava Men Women Community Gujrat.jpg Music Instrument Rathava Community Gujrat.jpg </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} 5pw8bsj7d2kxvhrz2e7x8zc57miqaor 0 154514 901256 901045 2026-05-31T04:57:26Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901256 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|કારણ=સંભવતઃ જાહેરાત, સ્વપ્રશસ્તિ, નોંધપાત્રતાનો અભાવ|તારીખ=૨૦૨૬-૦૫}} {{Infobox person | name = મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી | birth_date = {{birth date|1934|4|15}} | birth_place = નારણપર, [[કચ્છ જિલ્લો]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]] | nationality = ભારતીય | religion = [[હિન્દુ ધર્મ]] | organization = [[સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય]] | known_for = ભુજ સ્વામિનારાયણ મંદિરના મહંત }} '''મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી''' (જન્મ: ૧૫ એપ્રિલ ૧૯૩૪) એ ભારતીય હિંદુ સંત છે અને [[સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય]]ના મહત્ત્વના ધાર્મિક નેતાઓમાં ગણાય છે. તેઓ [[સ્વામીનારાયણ મંદિર, ભુજ|ભુજ સ્વામિનારાયણ મંદિર]]ના મહંત તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે. ધાર્મિક પ્રવચનો, મંદિર વિકાસ, સામાજિક સેવા અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન માટે તેઓ જાણીતા છે. == પ્રારંભિક જીવન == મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીનો જન્મ ૧૫ એપ્રિલ ૧૯૩૪ના રોજ [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લા]]ના નારણપર ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ દેવરાજભાઈ નારણ ગાજીપરા અને માતાનું નામ અમરબા હતું. બાળપણથી જ તેઓ ધાર્મિક અને શાંત સ્વભાવ ધરાવતા હતા. તેમણે પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ કેરા ગામમાં પૂર્ણ કર્યું. દસમા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યા પછી તેઓ ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ અને મંદિર સેવાઓ તરફ વધુ આકર્ષાયા. યુવાનાવસ્થામાં તેમણે કડિયાકામનું કૌશલ્ય શીખ્યું અને પોતાના ગામના નૂતન મંદિર બાંધકામમાં ભાગ લીધો. == સાધુ જીવન તરફ વળાંક == યુવાનીમાં સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીને સંન્યાસી જીવન પ્રત્યે ગાઢ રસ જાગ્યો. તેઓ [[સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય]]ના સંતોના સંપર્કમાં રહીને આધ્યાત્મિક શિક્ષણ મેળવ્યું અને અંતે સંન્યાસ સ્વીકારવાનો સંકલ્પ કર્યો. == સંત દીક્ષા == ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૬ના રોજ [[અમદાવાદ]] ખાતે [[દેવેન્દ્રપ્રસાદજી મહારાજ|આચાર્ય દેવેન્દ્રપ્રસાદજી મહારાજ]] પાસેથી તેમણે ભગવતી દીક્ષા પ્રાપ્ત કરી. દીક્ષા પછી તેમને '''સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી''' નામ આપવામાં આવ્યું. [[મહંત શાસ્ત્રી સ્વામી ધર્મજીવનદાસજી]]ના શિષ્ય થઈને ભુજ મંદિરની સેવામાં રહ્યા. દીક્ષા પછી તેમણે [[સંસ્કૃત ભાષા]], સંસ્કૃત વ્યાકરણ, સાહિત્ય, ન્યાય અને વેદાંત જેવા વિષયોનો અભ્યાસ કર્યો. == ધાર્મિક અભ્યાસ == દીક્ષા પછી સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીએ વિવિધ ધાર્મિક ગ્રંથોનું ગહન અધ્યયન પોતાના ગુરુ [[મહંત શાસ્ત્રી સ્વામી ધર્મજીવનદાસજી]] પાસે કર્યું, જેમાં નીચેના ગ્રંથોનો સમાવેશ થાય છે: * [[શ્રીમદ્ ભાગવત]] * [[વચનામૃત]] * [[શિક્ષાપત્રી]] * [[સત્સંગીજીવન]] * [[પુરાણ]]ો * [[ઉપનિષદ]]ો == પ્રવચન અને કથાસેવા == સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી પૌરાણિક કથાઓ અને ધાર્મિક પ્રવચનો માટે જાણીતા છે. તેઓ ભારતના વિવિધ શહેરો અને ગામોમાં સત્સંગ સભાઓ, કથા કાર્યક્રમો અને ધાર્મિક સભાઓમાં ભાગ લેતા આવ્યા છે. તેમની કથાઓમાં ધાર્મિક શિક્ષણ, નૈતિક મૂલ્યો, ભક્તિ અને સેવા જેવા વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. == ટ્રસ્ટી તરીકે સેવા == ૨૮ માર્ચ ૧૯૮૮ના રોજ તેમને ભુજ સ્વામિનારાયણ મંદિરના ટ્રસ્ટી તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવ્યા. ટ્રસ્ટી તરીકે તેમણે મંદિરના વહીવટ, વિકાસ અને ધાર્મિક કાર્યક્રમોના આયોજનમાં મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું. == ઉપમહંત તરીકે નિમણૂક == ૧૪ ઓગસ્ટ ૧૯૯૭ના રોજ સંતો અને હરિભક્તોની હાજરીમાં તેમને ભુજ મંદિરના ઉપમહંત તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. ઉપમહંત તરીકે તેમણે મંદિરમાં અનેક નવા પ્રકલ્પો શરૂ કર્યા. == મહંત પદ == ૮ નવેમ્બર ૨૦૦૬ના રોજ સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીને [[સ્વામીનારાયણ મંદિર, ભુજ|ભુજ સ્વામિનારાયણ મંદિર]]ના મહંત તરીકે ગાદી પર બિરાજમાન કરવામાં આવ્યા. === મંદિર વિકાસ === તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ભારત અને વિદેશોમાં અનેક સ્વામિનારાયણ મંદિરોનું નિર્માણ થયું. વિદેશમાં સ્થાપિત મંદિરોમાં નીચેના સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે: ; ઓસ્ટ્રેલિયા * [[મેલ્બોર્ન]] * [[પર્થ, ઓસ્ટ્રેલિયા|પર્થ]] * [[સિડની]] * [[એડિલેઇડ]] ; આફ્રિકા * [[નૈરોબી]] ([[કેન્યા]]) * [[એલ્ડોરેટ]] ([[કેન્યા]]) * [[કેરુગોયા]] ([[કેન્યા]]) * [[કંપાલા]] ([[યુગાન્ડા]]) ; યુ.કે. * ઓલ્ડહામ, [[લંડન]] * વુલવિચ, [[લંડન]] ; અન્ય * [[ઓકલેન્ડ]], [[ન્યૂઝીલેન્ડ]] તેમણે ભારત અને વિદેશ મળી કુલ ૭૪ મંદિરોમાં મૂર્તિ પ્રતિષ્ઠા કરાવી છે. === આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ === સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીએ [[યુ.કે.]]માં લગભગ ૨૪ વખત અને [[આફ્રિકા]]માં લગભગ ૨૧ વખત પ્રવાસ કર્યો. ઉપરાંત [[અમેરિકા]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને [[ન્યૂઝીલેન્ડ]]માં પણ સત્સંગ કાર્યક્રમો યોજ્યા. === ધાર્મિક મહોત્સવો === તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ઉજવવામાં આવેલ નોંધપાત્ર મહોત્સવો: * ભુજ નૂતન મંદિર મહોત્સવ * વચનામૃત દ્વિશતાબ્દી મહોત્સવ * શિક્ષાપત્રી મહોત્સવ * [[જન્માષ્ટમી]] મહોત્સવ * અન્નકૂટ ઉત્સવ * [[રથયાત્રા]] * નરનારાયણદેવ દ્વિશતાબ્દી મહોત્સવ (૨૦૨૩) === સામાજિક સેવા === ==== મેડિકલ કેમ્પ ==== ભુજ મંદિર દ્વારા ૮ મેગા મેડિકલ કેમ્પ આયોજિત કરવામાં આવ્યા, જેમાં ૩૬,૦૦૦થી વધુ દર્દીઓને નિઃશુલ્ક સારવાર આપવામાં આવી. ૨૦૨૩ના કેમ્પોમાં ૧૯,૫૨૨ દર્દીઓએ સારવાર મેળવી. ==== રક્તદાન ==== ભુજ મંદિર દ્વારા આયોજિત રક્તદાન કેમ્પોમાં કુલ ૪,૩૦૭ બોટલ રક્ત એકત્રિત થયું. ==== ભૂકંપ રાહત (૨૦૦૧) ==== [[૨૦૦૧ ભૂજ ભૂકંપ]] પછી ભુજ મંદિર દ્વારા આશરે ₹૮.૨૫ કરોડનું સહાય કાર્ય કરવામાં આવ્યું. ==== COVID-19 સેવા ==== [[COVID-19]] મહામારી દરમિયાન આશરે ₹૨.૧૫ કરોડનું સહાય કાર્ય કરવામાં આવ્યું, જેમાં ખોરાક વિતરણ અને આરોગ્ય સેવાઓ સામેલ હતી. === શિક્ષણ ક્ષેત્રે કાર્ય === તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ૯ સ્થળે [[ગુરુકુળ|ગુરુકુળો]]ની સ્થાપના કરવામાં આવી, જેમાં ૮,૫૦૦ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. ભુજ અને [[માંડવી, કચ્છ|માંડવી]]માં કન્યા વિદ્યામંદિર, છાત્રાલય અને શિક્ષણ સંસ્થાઓ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા. એક કેમ્પસમાં ૬૦૦ વિદ્યાર્થીનીઓ માટે રહેવાની વ્યવસ્થા છે અને ૭૦૦ વિદ્યાર્થીનીઓ અભ્યાસ કરે છે. === સાધુ દીક્ષા === મહંત પદ પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેમણે કુલ ૧૨૪ યુવાનોને સાધુ દીક્ષા આપી છે. == વારસો == મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીનો વારસો ધાર્મિક સેવા, સામાજિક કાર્ય અને આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શન સાથે જોડાયેલ છે. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ભુજ મંદિર માત્ર ધાર્મિક કેન્દ્ર જ નહીં, પરંતુ સામાજિક સેવા માટે પણ મહત્ત્વની સંસ્થા બની છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} <ref name="ગુરુ_મહંત">{{cite web |title=મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી પરિચય |url=https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AA%B9%E0%AA%82%E0%AA%A4_%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AB%80_%E0%AA%A7%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AE%E0%AA%A8%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AA%A8%E0%AA%A6%E0%AA%BE%E0%AA%B8%E0%AA%9C%E0%AB%80 |website=gu.wikipedia.org |language=gu |access-date=2026-05-18}}</ref> <ref name="દ્વિશતાબ્દી_મહોત્સવ">{{cite news |last=બ્યુરો |first=કચ્છ ખબર |title=ભુજ શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર દ્વારા નરનારાયણ દેવ દ્વિશતાબ્દી મહોત્સવની ભવ્ય ઉજવણીનું આયોજન અને મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીનું માર્ગદર્શન |url=https://www.kutchkhabar.com/kutch/bhuj-swami-narayan-mandir-will-celebrate-dwi-shatabdi-mahotsav-in-bhuj-12288 |newspaper=કચ્છ ખબર |date=2023-02-10 |language=gu |access-date=2026-05-18}}</ref> <ref name="સેવાશ્રમ_ગુજરાત_સમાચાર">{{cite news |title=કચ્છનું પ્રથમ હાઈટેક સ્વામિનારાયણ સેવાશ્રમ ભુજમાં આકાર પામશે: મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજીના હસ્તે ખાતમુહૂર્ત |url=https://www.gujaratsamachar.com/news/kutch/kutchs-first-high-tech-swaminarayan-sevashram-will-be-formed-in-bhuj-52461998541.html |newspaper=ગુજરાત સમાચાર |date=2022-04-22 |language=gu |access-date=2026-05-18}}</ref> <ref name="અન્નકૂટ_સંદેશ">{{cite news |title=Bhuj : સ્વામિનારાયણ મંદિર ખાતે મહાઅન્નકૂટ ઉત્સવની તડામાર તૈયારીઓ શરૂ |url=https://sandesh.com/gujarat/news/bhuj-preparations-for-mahaannakot-festival-begin-in-full-swing-at-swaminarayan-temple-more-than-175-dishes-will-be-served |newspaper=સંદેશ દૈનિક |date=2025-10-11 |language=gu |access-date=2026-05-18}}</ref> <ref name="તપોવન_ગુરુકુળ_કમિટી">{{cite web |title=શ્રી હરિ તપોવન ગુરુકુળ સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે પૂજ્ય મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી |url=https://www.tapovangurukul.org/committee_members |website=Shree Hari Tapovan Gurukul |language=gu |access-date=2026-05-18}}</ref> <ref name="સેવાશ્રમ_ગુજરાત_સમાચાર"/> <ref name="અન્નકૂટ_સંદેશ"/> <ref name="ભુજ_મંદિર_ઇતિહાસ">{{cite web |title=શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર ભુજ - આચાર્ય અને સંત પરંપરાનો ઇતિહાસ |url=https://www.bhujmandir.org/leela/history |website=Bhuj Mandir Official |language=gu |access-date=2026-05-18 }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="આફ્રિકા_સત્સંગ_કંપાલા">{{cite web |title=પૂજ્ય મહંત સ્વામી ધર્મનંદનદાસજી મહારાજનો પૂર્વ આફ્રિકા સત્સંગ વિચરણ પ્રવાસ |url=http://www.sksstkampala.com/activities/satsang/ |website=Shree Kutch Satsang Swaminarayan Temple Kampala |language=en |access-date=2026-05-18 }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="યુકે_મંદિર_સમિતિ">{{cite web |title=યુનાઇટેડ કિંગડમ સ્વામિનારાયણ સત્સંગ મંડળ અને ભુજ મંદિરનું સંકલન |url=https://www.sksst.org/our-temples |website=SKSST London |language=en |access-date=2026-05-18 }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="કોરોના_રાહત_દિવ્યભાસ્કર">{{cite news |title=કચ્છમાં સ્વામિનારાયણ મંદિર ભુજ દ્વારા ઓક્સિજન અને રાશન કીટનું વિતરણ: મહંત સ્વામીના આશીર્વાદ |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/kutch/bhuj/news/distribution-of-ration-kits-by-swaminarayan-temple-bhuj-128547210.html |newspaper=[[દિવ્ય ભાસ્કર]] |date=2021-05-14 |language=gu |access-date=2026-05-18 }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="કન્યા_કેળવણી_ટ્રસ્ટ">{{cite web |title=શ્રી સ્વામિનારાયણ કન્યા વિદ્યામંદિર અને છાત્રાલય સંચાલન સમિતિ |url=http://www.સંસ્થાની-વેબસાઇટ.org/girls-hostel-bhuj |website=શ્રી નરનારાયણદેવ કન્યા કેળવણી ટ્રસ્ટ |language=gu |access-date=2026-05-18 }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="કન્યા_છાત્રાલય_સમાચાર">{{cite news |title=ભુજ સ્વામિનારાયણ મંદિર દ્વારા કન્યા શિક્ષણને વેગ: માંડવીમાં નૂતન છાત્રાલય ભવનનું લોકાર્પણ |newspaper=કચ્છમિત્ર દૈનિક |date=2019-06-15 |language=gu}}</ref> <ref name="રક્તદાન_કેમ્પ_ટીવી9">{{cite news |title=ભુજ સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં વિરાટ રક્તદાન કેમ્પનું આયોજન, હજારો બોટલ લોહી એકત્રિત કરાયું |url=https://tv9gujarati.com/gujarat/kutch/mega-blood-donation-camp-organized-at-bhuj-swaminarayan-temple-654120.html |newspaper=TV9 ગુજયારી |date=2023-04-18 |language=gu |access-date=2026-05-18}}</ref> <ref name="ઓસ્ટ્રેલિયા_મંદિર_પ્રતિષ્ઠા">{{cite web |title=ઓસ્ટ્રેલિયામાં સ્વામિનારાયણ સત્સંગ અને ભુજ મંદિરના સંતોનું યોગદાન |url=https://www.sksstaustralia.org.au/about-us |website=Shree Kutch Satsang Swaminarayan Temple Australia |language=en |access-date=2026-05-18 }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == બાહ્ય કડીઓ == * [https://www.swaminarayan.org સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય] {{સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય}} [[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ભારતીય સંત]] [[શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય]] [[શ્રેણી:કચ્છ]] [[શ્રેણી:ગુજરાત]] l6ow4fx5teviu95vm2uu6kr5d63h4il 3 154539 901244 2026-05-30T13:47:09Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 901244 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Rathva9}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૧૭, ૩૦ મે ૨૦૨૬ (IST) pedw7lf52ec7oms6xtfje53g05jfbpt