વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 7710 901283 900538 2026-06-01T16:22:51Z ~2026-32669-29 87606 901283 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Administrative_map_of_Gujarat_GU.png|right|thumb|400x400px|ગુજરાતના જિલ્લાઓ (૨૦૨૪ પ્રમાણે)]] ભારતના [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં ૩૪ [[જિલ્લો|જિલ્લાઓ]] આવેલા છે.<ref name="૩૪ જિલ્લા, ૧૭ મનપા"/> વિસ્તારમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] સૌથી મોટો અને [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] સૌથી નાનો જિલ્લો છે. [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]માં સૌથી વધુ વસ્તી અને ડાંગ જિલ્લામાં સૌથી ઓછી વસ્તી છે. રાજ્યનો [[સુરત જિલ્લો]] સૌથી વધુ વસ્તી ગીચતા ધરાવે છે, જ્યારે કચ્છ જિલ્લો સૌથી ઓછી વસ્તી ગીચતા ધરાવે છે. ગુજરાતમાં ૨૬૮ [[તાલુકો|તાલુકાઓ]] આવેલા છે.<ref>{{Cite web|url=https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map|title=Village Map {{!}} Revenue Department|website=revenuedepartment.gujarat.gov.in|access-date=૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮|archive-url = https://web.archive.org/web/20181210015551/https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map|archive-date=૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮}}</ref><ref name="HighBeam Research 2013">{{cite web|title=State Govt Announces 23 New Talukas|website=HighBeam Research|date=૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩|url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-3066956611.html|access-date=૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬|archive-date=2016-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206082747/https://www.highbeam.com/doc/1P3-3066956611.html|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == === ૧૯૬૦ === ૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ [[બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય|બોમ્બે રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગના ૧૭ જિલ્લાઓમાંથી ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી. આ જિલ્લાઓ હતા: [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]], [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]], [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]], [[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]], [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]], [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]], [[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]], [[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]], [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]], [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]], [[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]], [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]], [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]], [[સુરત જિલ્લો|સુરત]], [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]], અને [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]]. === ૧૯૬૪ === ૧૯૬૪માં [[ગાંધીનગર જિલ્લો]] અમદાવાદ અને મહેસાણાના ભાગોમાંથી રચવામાં આવ્યો. === ૧૯૬૬ === સુરતમાંથી [[વલસાડ જિલ્લો]] ૧૯૬૬માં છૂટો પાડવામાં આવ્યો. === ૧૯૯૭ === ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ના રોજ પાંચ નવા જિલ્લાઓની રચના કરવામાં આવી: * [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] ખેડામાંથી છૂટો પડાયો. * [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] પંચમહાલમાંથી છૂટો પડાયો. * [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] ભરૂચ અને વડોદરાના પ્રદેશોમાંથી રચાયો. * [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] વલસાડમાંથી છૂટો પડાયો. * [[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] જુનાગઢમાંથી છુટો પડાયો. === ૨૦૦૦ === ૨૦૦૦માં [[પાટણ જિલ્લો]] બનાસકાંઠા અને મહેસાણાના પ્રદેશોમાંથી રચાયો. === ૨૦૦૭ === ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૭ ના રોજ સુરત જિલ્લામાંથી [[તાપી જિલ્લો]] છૂટો પડાયો જે રાજ્યનો ૨૬મો જિલ્લો બન્યો. === ૨૦૧૩ === ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ સાત નવાં જિલ્લાઓ રચવામાં આવ્યા:<ref>{{Cite news|url=http://www.narendramodi.in/promises-delivered-gujarat-cabinet-approves-creation-of-7-new-districts-and-22-new-talukas/|title=Promises Delivered! Gujarat Cabinet approves creation of 7 New Districts and 22 New Talukas|newspaper=www.narendramodi.in|access-date=2018-08-03}}</ref> * [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] સાબરકાંઠામાંથી છૂટો પાડવામાં આવ્યો. * [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] અમદાવાદ અને ભાવનગર જિલ્લાઓના પ્રદેશોમાંથી રચાયો. * [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટા ઉદેપુર]] વડોદરા જિલ્લામાંથી છૂટો પડાયો. * [[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] જામનગરમાંથી છૂટો પડાયો. * [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] ખેડા અને પંચમહાલમાંથી રચાયો. * [[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] રાજકોટ, સુરેન્દ્રનગર અને જામનગર જિલ્લાઓમાંથી રચાયો. * [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] જુનાગઢમાંથી રચાયો. * ૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ ના રોજ ૨૩ નવા તાલુકાઓની રચના કરવામાં આવી. * ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩ ના રોજ [[ગરૂડેશ્વર તાલુકો|ગરૂડેશ્વર તાલુકા]]ની રચના કરવામાં આવી. === ૨૦૧૭ === * [[લીમખેડા તાલુકો|લીમખેડા તાલુકા]]માંથી [[સીંગવડ તાલુકો|સીંગવડ તાલુકા]]ની રચના કરાઇ.<ref>{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2017/04/19/singvad-becomes-latest-taluka-in-gujarat/|title=Singvad becomes latest taluka in Gujarat|date=2017-04-19|newspaper=DeshGujarat|language=en-US|access-date=2018-09-25}}</ref> === ૨૦૨૫ === ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ બનાસકાંઠા જિલ્લામાંથી [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લા]]ની રચના કરવામાં આવી, જેમાં ૮ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="૩૪ જિલ્લા, ૧૭ મનપા">{{Cite web|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|title=રાજ્યની 9 મહા નગરપાલિકાને મહા પાલિકાનો દરજ્જો અપાયો, હવે કુલ મનપા 17 થઈ|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/gujarat-govt-officially-declared-new-nine-municipal-corporations|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250102034457/https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/gujarat-govt-officially-declared-new-nine-municipal-corporations|archive-date=૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|access-date=૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|website=www.gujaratsamachar.com|language=gu}}</ref> == વિસ્તારો પ્રમાણે જિલ્લાઓ == {| |- valign=top | * '''મધ્ય ગુજરાત''' ** [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] ** [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] ** [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] ** [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] ** [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] ** [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] ** [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] ** [[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] | * '''[[ઉત્તર ગુજરાત]]''' **[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] ** [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] **[[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] **[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] **[[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] ** [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] ** [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ]] | * '''[[સૌરાષ્ટ્ર]] - [[કચ્છ]]''' **[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] **[[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] **[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] ** [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] ** [[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] ** [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] **[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] **[[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] ** [[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] **[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] **[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] **[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] | * '''દક્ષિણ ગુજરાત''' **[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] **[[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] **[[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] **[[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] **[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] **[[તાપી જિલ્લો|તાપી]] ** [[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] |} == જિલ્લાઓની યાદી == {| style="border:1px solid black" class="wikitable sortable" border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" width="100%" |+ |- bgcolor="#99ccff" !ક્રમ !જિલ્લો !જિલ્લા મુખ્યમથક !૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી<ref name="census11">{{cite web|title=Ranking of Districts by Population Size, 2001 and 2011|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/statement-1.xls|work=2011 census of India|publisher=Government of India|access-date=૩ મે ૨૦૧૨}}</ref> !૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી<ref name="census11"></ref> !વિસ્તાર (કિમી²) !ગીચતા (દર કિમી²) ૨૦૧૧ !સ્થાપના !તાલુકાઓ !જિલ્લામાં કુલ તાલુકાઓ !નકશો |- bgcolor="#F4F9FF" |૧ |[[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] |[[અમદાવાદ]] |align="right" |૫૬,૭૩,૦૯૦ |align="right" |૭૦,૪૫,૩૧૩ |align="right" |૭,૧૭૦ |align="right" |૯૮૩ |align="right" |૧૯૬૦ |[[અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ) તાલુકો|અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ)]], [[અમદાવાદ સીટી (પશ્ચિમ) તાલુકો|અમદાવાદ સીટી (પશ્ચિમ)]], [[બાવળા તાલુકો|બાવળા]], [[દસ્ક્રોઇ તાલુકો|દસ્ક્રોઇ]], [[દેત્રોજ-રામપુરા તાલુકો|દેત્રોજ-રામપુરા]], [[ધંધુકા તાલુકો|ધંધુકા]], [[ધોલેરા તાલુકો|ધોલેરા]], [[ધોળકા તાલુકો|ધોળકા]], [[માંડલ તાલુકો|માંડલ]], [[સાણંદ તાલુકો|સાણંદ]], [[વિરમગામ તાલુકો|વિરમગામ]] |૧૧ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Ahmedabad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨ |[[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] |[[અમરેલી]] |align="right" |૧૩,૯૩,૮૮૦ |align="right" |૧૫,૧૩,૬૧૪ |align="right" |૬,૭૬૦ |align="right" |૨૨૪ |align="right" |૧૯૬૦ |[[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી]], [[બાબરા તાલુકો|બાબરા]], [[બગસરા તાલુકો|બગસરા]], [[ધારી તાલુકો|ધારી]], [[જાફરાબાદ તાલુકો|જાફરાબાદ]], [[કુંકાવાવ તાલુકો|કુંકાવાવ]], [[લાઠી તાલુકો|લાઠી]], [[રાજુલા તાલુકો|રાજુલા]], [[સાવરકુંડલા તાલુકો|સાવરકુંડલા]], [[લીલીયા તાલુકો|લીલીયા]], [[ખાંભા તાલુકો|ખાંભા]] |૧૧ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Amreli_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩ |[[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] |[[આણંદ]] |align="right" |૧૮,૫૬,૭૧૨ |align="right" |૨૦,૯૦,૨૭૬ |align="right" |૪,૬૯૦ |align="right" |૪૪૬ |align="right" |૧૯૯૭ |[[આણંદ તાલુકો|આણંદ]], [[આંકલાવ તાલુકો|આંકલાવ]], [[બોરસદ તાલુકો|બોરસદ]], [[ખંભાત તાલુકો|ખંભાત]], [[પેટલાદ તાલુકો|પેટલાદ]], [[સોજિત્રા તાલુકો|સોજિત્રા]], [[તારાપુર તાલુકો|તારાપુર]], [[ઉમરેઠ તાલુકો|ઉમરેઠ]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Anand_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૪ |[[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] |[[મોડાસા]] |align="right" |૯,૦૮,૭૯૭ |align="right" |૧૦,૩૯,૯૧૮ |align="right" |૩,૨૧૭ |align="right" |૩૨૩ |align="right" |૨૦૧૩ |[[મોડાસા તાલુકો|મોડાસા]], [[બાયડ તાલુકો|બાયડ]], [[ભિલોડા તાલુકો|ભિલોડા]], [[ધનસુરા તાલુકો|ધનસુરા]], [[માલપુર તાલુકો|માલપુર]], [[મેઘરજ તાલુકો|મેઘરજ]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Aravalli_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૫ |[[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] |[[પાલનપુર]] |align="right" |૨૫,૦૨,૮૪૩ |align="right" |૩૧,૧૬,૦૪૫ |align="right" |૧૨,૭૦૩ |align="right" |૨૪૫ |align="right" |૧૯૬૦ |[[પાલનપુર તાલુકો|પાલનપુર]], [[અમીરગઢ તાલુકો|અમીરગઢ]], [[દાંતા તાલુકો|દાંતા]], [[દાંતીવાડા તાલુકો|દાંતીવાડા]], [[ડીસા તાલુકો|ડીસા]], [[વડગામ તાલુકો|વડગામ]], [[ધાનેરા તાલુકો|ધાનેરા,]] [[કાંકરેજ તાલુકો|કાંકરેજ,]] [[હડાદ તાલુકો|હડાદ,]] [[ઓગડ તાલુકો|ઓગડ]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Banaskantha_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૬ |[[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] |[[ભરૂચ]] |align="right" |૧૩,૭૦,૧૦૪ |align="right" |૧૫,૫૦,૮૨૨ |align="right" |૬,૫૨૪ |align="right" |૨૩૮ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ભરૂચ તાલુકો|ભરૂચ]], [[આમોદ તાલુકો|આમોદ]], [[અંકલેશ્વર તાલુકો|અંકલેશ્વર]], [[હાંસોટ તાલુકો|હાંસોટ]], [[જંબુસર તાલુકો|જંબુસર]], [[ઝઘડીયા તાલુકો|ઝઘડિયા]], [[વાગરા તાલુકો|વાગરા]], [[વાલિયા તાલુકો|વાલિયા]], [[નેત્રંગ તાલુકો|નેત્રંગ]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Bharuch_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૭ |[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] |[[ભાવનગર]] |align="right" |૨૦,૬૫,૪૯૨ |align="right" |૨૩,૯૩,૨૭૨ |align="right" |૮,૩૩૪ |align="right" |૨૮૭ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ભાવનગર તાલુકો|ભાવનગર]], [[ગારીયાધાર તાલુકો|ગારીયાધાર]], [[વલ્લભીપુર તાલુકો|વલ્લભીપુર]], [[મહુવા તાલુકો|મહુવા]], [[ઘોઘા તાલુકો|ઘોઘા]], [[જેસર તાલુકો|જેસર]], [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા]], [[સિહોર તાલુકો|સિહોર]], [[તળાજા તાલુકો|તળાજા]], [[ઉમરાળા તાલુકો|ઉમરાળા]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Bhavnagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૮ |[[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] |[[બોટાદ]] |align="right" |૫,૪૭,૫૬૭ |align="right" |૬,૫૬,૦૦૫ |align="right" |૨,૫૬૪ |align="right" |૨૫૬ |align="right" |૨૦૧૩ |[[બોટાદ તાલુકો|બોટાદ]], [[બરવાળા તાલુકો|બરવાળા]], [[ગઢડા તાલુકો|ગઢડા]], [[રાણપુર તાલુકો|રાણપુર]] |૪ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Botad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૯ |[[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] |[[છોટાઉદેપુર]] |align="right" |૯,૦૯,૭૯૯ |align="right" |૧૦,૭૧,૮૩૧ |align="right" |૩,૨૩૭ |align="right" |૩૩૧ |align="right" |૨૦૧૩ |[[છોટાઉદેપુર તાલુકો|છોટાઉદેપુર]], [[બોડેલી તાલુકો|બોડેલી]], [[પાવી જેતપુર તાલુકો|પાવી જેતપુર]], [[કવાંટ તાલુકો|ક્વાંટ]], [[નસવાડી તાલુકો|નસવાડી]], [[સંખેડા તાલુકો|સંખેડા]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Chhota_Udaipur_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૦ |[[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] |[[દાહોદ]] |align="right" |૧૬,૩૫,૩૭૪ |align="right" |૨૧,૨૬,૫૫૮ |align="right" |૩,૬૪૨ |align="right" |૫૮૩ |align="right" |૧૯૯૭ |[[દાહોદ તાલુકો|દાહોદ]], [[દેવગઢબારિયા તાલુકો|દેવગઢબારિયા]], [[ધાનપુર તાલુકો|ધાનપુર]], [[ફતેપુરા તાલુકો|ફતેપુરા]], [[ગરબાડા તાલુકો|ગરબાડા]], [[લીમખેડા તાલુકો|લીમખેડા]], [[ઝાલોદ તાલુકો|ઝાલોદ]], [[સંજેલી તાલુકો|સંજેલી]], [[સીંગવડ તાલુકો|સીંગવડ]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Dahod_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૧ |[[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] |[[આહવા]] |align="right" |૧,૮૬,૭૧૨ |align="right" |૨,૨૬,૭૬૯ |align="right" |૧,૭૬૪ |align="right" |૧૨૯ |align="right" |૧૯૬૦ |[[આહવા તાલુકો|આહવા]], [[સુબિર તાલુકો|સુબિર]], [[વઘઇ તાલુકો|વઘઇ]] |૩ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Dang_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૨ |[[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] |[[ખંભાળિયા]] |align="right" |૬,૨૩,૦૯૧ |align="right" |૭,૫૨,૪૮૪ |align="right" |૫,૬૮૪ |align="right" |૧૩૨ |align="right" |૨૦૧૩ |[[ખંભાળિયા તાલુકો|ખંભાળિયા]], [[દ્વારકા તાલુકો|દ્વારકા]], [[ભાણવડ તાલુકો|ભાણવડ]], [[કલ્યાણપુર તાલુકો|કલ્યાણપુર]] |૪ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Devbhoomi_Dwarka_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૩ |[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] |[[ગાંધીનગર]] |align="right" |૧૩,૩૪,૭૩૧ |align="right" |૧૩,૮૭,૪૭૮ |align="right" |૨૧૬૩ |align="right" |૬૪૧ |align="right" |૧૯૬૪ |[[ગાંધીનગર તાલુકો|ગાંધીનગર]], [[દહેગામ તાલુકો|દહેગામ]], [[કલોલ તાલુકો|કલોલ]], [[માણસા તાલુકો|માણસા]] |૪ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Gandhinagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૪ |[[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] |[[વેરાવળ]] |align="right" |૧૦,૫૯,૬૭૫ |align="right" |૧૨,૧૭,૪૭૭ |align="right" |૩,૭૫૪ |align="right" |૩૨૪ |align="right" |૨૦૧૩ |[[વેરાવળ તાલુકો|પાટણ-વેરાવળ]], [[ગીર ગઢડા તાલુકો|ગીર ગઢડા]], [[કોડીનાર તાલુકો|કોડીનાર]], [[સુત્રાપાડા તાલુકો|સુત્રાપાડા]], [[તાલાલા તાલુકો|તાલાલા]], [[ઉના તાલુકો|ઉના]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Gir_Somnath_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૫ |[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] |[[જામનગર]] |align="right" |૧૨,૮૧,૧૮૭ |align="right" |૧૪,૦૭,૬૩૫ |align="right" |૮,૪૪૧ |align="right" |૧૬૭ |align="right" |૧૯૬૦ |[[જામનગર તાલુકો|જામનગર]], [[ધ્રોળ તાલુકો|ધ્રોળ]], [[જામજોધપુર તાલુકો|જામજોધપુર]], [[જોડિયા તાલુકો|જોડિયા]], [[કાલાવડ તાલુકો|કાલાવડ]], [[લાલપુર તાલુકો|લાલપુર]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Jamnagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૬ |[[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] |[[જુનાગઢ]] |align="right" |૧૩,૮૮,૪૯૮ |align="right" |૧૫,૨૫,૬૦૫ |align="right" |૫,૦૯૨ |align="right" |૩૦૦ |align="right" |૧૯૬૦ |[[જુનાગઢ શહેર તાલુકો|જુનાગઢ શહેર]], [[જુનાગઢ ગ્રામ્ય તાલુકો|જુનાગઢ ગ્રામ્ય]], [[ભેંસાણ તાલુકો|ભેંસાણ]], [[કેશોદ તાલુકો|કેશોદ]], [[માળિયા હાટીના તાલુકો|માળિયા]], [[માણાવદર તાલુકો|માણાવદર]], [[માંગરોળ (જૂનાગઢ) તાલુકો|માંગરોળ]], [[મેંદરડા તાલુકો|મેંદરડા]], [[વંથલી તાલુકો|વંથલી]], [[વિસાવદર તાલુકો|વિસાવદર]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Junagadh_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૭ |[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] |[[ભુજ]] |align="right" |૧૫,૨૬,૩૨૧ |align="right" |૨૦,૯૦,૩૧૩ |align="right" |૪૫,૬૫૨ |align="right" |૪૬ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ભુજ તાલુકો|ભુજ]], [[અબડાસા તાલુકો|અબડાસા]], [[ભચાઉ તાલુકો|ભચાઉ]], [[ગાંધીધામ તાલુકો|ગાંધીધામ]], [[મુન્દ્રા તાલુકો|મુન્દ્રા]], [[નખત્રાણા તાલુકો|નખત્રાણા]], [[અંજાર તાલુકો|અંજાર]], [[લખપત તાલુકો|લખપત]], [[માંડવી તાલુકો|માંડવી]], [[રાપર તાલુકો|રાપર]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Kutch_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૮ |[[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] |[[નડીઆદ]] |align="right" |૧૮,૦૬,૯૨૯ |align="right" |૨૦,૫૩,૭૬૯ |align="right" |૩,૬૬૭ |align="right" |૫૬૦ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ખેડા તાલુકો|ખેડા]], [[નડીઆદ તાલુકો|નડીઆદ]], [[ગળતેશ્વર તાલુકો|ગળતેશ્વર]], [[કપડવંજ તાલુકો|કપડવંજ]], [[કઠલાલ તાલુકો|કઠલાલ]], [[મહુધા તાલુકો|મહુધા]], [[માતર તાલુકો|માતર]], [[મહેમદાવાદ તાલુકો|મહેમદાવાદ]], [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા]], [[વસો તાલુકો|વસો]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Kheda_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૯ |[[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] |[[લુણાવાડા]] |align="right" |૮,૬૧,૫૬૨ |align="right" |૯,૯૪,૬૨૪ |align="right" |૨,૫૦૦ |align="right" |૩૯૮ |align="right" |૨૦૧૩ |[[લુણાવાડા તાલુકો|લુણાવાડા]], [[બાલાસિનોર તાલુકો|બાલાસિનોર]], [[કડાણા તાલુકો|કડાણા]], [[ખાનપુર તાલુકો|ખાનપુર]], [[સંતરામપુર તાલુકો|સંતરામપુર]], [[વિરપુર તાલુકો|વિરપુર]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Mahisagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૦ |[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] |[[મહેસાણા]] |align="right" |૧૮,૩૭,૬૯૬ |align="right" |૨૦,૨૭,૭૨૭ |align="right" |૪,૩૮૬ |align="right" |૪૧૯ |align="right" |૧૯૬૦ |[[મહેસાણા તાલુકો|મહેસાણા]], [[બેચરાજી તાલુકો|બેચરાજી]], [[વડનગર તાલુકો|વડનગર]], [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર]], [[જોટાણા તાલુકો|જોટાણા]], [[કડી તાલુકો|કડી]], [[ખેરાલુ તાલુકો|ખેરાલુ]], [[સતલાસણા તાલુકો|સતલાસણા]], [[ઊંઝા તાલુકો|ઊંઝા]], [[વિસનગર તાલુકો|વિસનગર]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Mehsana_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૧ |[[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] |[[મોરબી]] |align="right" |૮,૨૫,૩૦૧ |align="right" |૯,૬૦,૩૨૯ |align="right" |૪,૮૭૧ |align="right" |૧૯૭ |align="right" |૨૦૧૩ |[[મોરબી તાલુકો|મોરબી]], [[હળવદ તાલુકો|હળવદ]], [[માળિયા (મિયાણા) તાલુકો|માળિયા (મિયાણા)]], [[ટંકારા તાલુકો|ટંકારા]], [[વાંકાનેર તાલુકો|વાંકાનેર]] |૫ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Morbi_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૨ |[[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] |[[રાજપીપલા]] |align="right" |૫,૧૪,૦૮૩ |align="right" |૫,૯૦,૩૭૯ |align="right" |૨,૭૪૯ |align="right" |૨૧૫ |align="right" |૧૯૯૭ |[[ડેડીયાપાડા તાલુકો|ડેડિયાપાડા]], [[ગરૂડેશ્વર તાલુકો|ગરૂડેશ્વર]], [[નાંદોદ તાલુકો|નાંદોદ]], [[સાગબારા તાલુકો|સાગબારા]], [[તિલકવાડા તાલુકો|તિલકવાડા]] |૫ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Narmada_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૩ |[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] |[[નવસારી]] |align="right" |૧૨,૨૯,૨૫૦ |align="right" |૧૩,૩૦,૭૧૧ |align="right" |૨,૨૧૧ |align="right" |૬૦૨ |align="right" |૧૯૯૭ |[[નવસારી તાલુકો|નવસારી]], [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા]], [[ચિખલી તાલુકો|ચિખલી]], [[ગણદેવી તાલુકો|ગણદેવી]], [[જલાલપોર તાલુકો|જલાલપોર]], [[ખેરગામ તાલુકો|ખેરગામ]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Navsari_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૪ |[[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] |[[ગોધરા]] |align="right" |૧૩,૮૧,૦૦૨ |align="right" |૧૬,૪૨,૨૬૮ |align="right" |૩,૨૭૨ |align="right" |૫૦૨ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ગોધરા તાલુકો|ગોધરા]], [[ઘોઘંબા તાલુકો|ઘોઘંબા]], [[હાલોલ તાલુકો|હાલોલ]], [[જાંબુઘોડા તાલુકો|જાંબુઘોડા]], [[કાલોલ તાલુકો|કાલોલ]], [[મોરવા (હડફ) તાલુકો|મોરવા હડફ]], [[શહેરા તાલુકો|શહેરા]] |૭ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Panchmahal_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૫ |[[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] |[[પાટણ]] |align="right" |૧૧,૮૧,૯૪૧ |align="right" |૧૩,૪૨,૭૪૬ |align="right" |૫,૭૩૮ |align="right" |૨૩૪ |align="right" |૨૦૦૦ |[[પાટણ તાલુકો|પાટણ]], [[ચાણસ્મા તાલુકો|ચાણસ્મા]], [[હારીજ તાલુકો|હારીજ]], [[રાધનપુર તાલુકો|રાધનપુર]], [[સમી તાલુકો|સમી]], [[શંખેશ્વર તાલુકો|શંખેશ્વર]], [[સાંતલપુર તાલુકો|સાંતલપુર]], [[સરસ્વતી તાલુકો|સરસ્વતી]], [[સિદ્ધપુર તાલુકો|સિદ્ધપુર]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Patan_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૬ |[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] |[[પોરબંદર]] |align="right" |૫,૩૬,૮૫૪ |align="right" |૫,૮૬,૦૬૨ |align="right" |૨,૨૯૪ |align="right" |૨૫૫ |align="right" |૧૯૯૭ |[[પોરબંદર તાલુકો|પોરબંદર]], [[કુતિયાણા તાલુકો|કુતિયાણા]], [[રાણાવાવ તાલુકો|રાણાવાવ]] |૩ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Porbandar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૭ |[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] |[[રાજકોટ]] |align="right" |૨૪,૮૮,૮૮૫ |align="right" |૩૦,૧૫,૨૨૯ |align="right" |૭,૫૫૦ |align="right" |૩૯૯ |align="right" |૧૯૬૦ |[[રાજકોટ તાલુકો|રાજકોટ]], [[ધોરાજી તાલુકો|ધોરાજી]], [[ગોંડલ તાલુકો|ગોંડલ]], [[જામકંડોરણા તાલુકો|જામકંડોરણા]], [[જસદણ તાલુકો|જસદણ]], [[જેતપુર તાલુકો|જેતપુર]], [[કોટડા-સાંગાણી તાલુકો|કોટડા-સાંગાણી]], [[લોધિકા તાલુકો|લોધિકા]], [[પડધરી તાલુકો|પડધરી]], [[ઉપલેટા તાલુકો|ઉપલેટા]], [[વીંછીયા તાલુકો|વીંછીયા]] |૧૧ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Rajkot_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૮ |[[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] |[[હિંમતનગર]] |align="right" |૧૧,૭૩,૭૩૪ |align="right" |૧૩,૮૮,૬૭૧ |align="right" |૪,૧૭૩ |align="right" |૩૩૩ |align="right" |૧૯૬૦ |[[હિંમતનગર તાલુકો|હિંમતનગર]], [[ઇડર તાલુકો|ઇડર]], [[ખેડબ્રહ્મા તાલુકો|ખેડબ્રહ્મા]], [[પ્રાંતિજ તાલુકો|પ્રાંતિજ]], [[તલોદ તાલુકો|તલોદ]], [[વડાલી તાલુકો|વડાલી]], [[વિજયનગર તાલુકો|વિજયનગર]], [[પોશિના તાલુકો|પોશિના]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Sabarkantha_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૯ |[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] |[[સુરત]] |align="right" |૪૯,૯૬,૩૯૧ |align="right" |૬૦,૭૯,૨૩૧ |align="right" |૪,૪૧૮ |align="right" |૧,૩૩૭ |align="right" |૧૯૬૦ |[[બારડોલી તાલુકો|બારડોલી]], [[કામરેજ તાલુકો|કામરેજ]], [[ચોર્યાસી તાલુકો|ચોર્યાસી]], [[મહુવા ‍(સુરત‌), તાલુકો|મહુવા]], [[માંડવી (સુરત) તાલુકો|માંડવી]], [[માંગરોળ (સુરત) તાલુકો|માંગરોળ]], [[ઓલપાડ તાલુકો|ઓલપાડ]], [[પલસાણા તાલુકો|પલસાણા]], [[ઉમરપાડા તાલુકો|ઉમરપાડા]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Surat_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૦ |[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] |[[સુરેન્દ્રનગર]] |align="right" |૧૩,૭૦,૮૪૩ |align="right" |૧૫,૮૫,૨૬૮ |align="right" |૯,૨૭૧ |align="right" |૧૭૧ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ચોટીલા તાલુકો|ચોટીલા]], [[ચુડા તાલુકો|ચુડા]], [[દસાડા તાલુકો|દસાડા]], [[ધ્રાંગધ્રા તાલુકો|ધ્રાંગધ્રા]], [[લખતર તાલુકો|લખતર]], [[લીંબડી તાલુકો|લીંબડી]], [[મુળી તાલુકો|મુળી]], [[સાયલા તાલુકો|સાયલા]], [[થાનગઢ તાલુકો|થાનગઢ]], [[વઢવાણ તાલુકો|વઢવાણ]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Surendranagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૧ |[[તાપી જિલ્લો|તાપી]] |[[વ્યારા]] |align="right" |૭,૧૯,૬૩૪ |align="right" |૮,૦૬,૪૮૯ |align="right" |૩,૨૪૯ |align="right" |૨૪૮ |align="right" |૨૦૦૭ |[[વ્યારા તાલુકો|વ્યારા]], [[નિઝર તાલુકો|નિઝર]], [[સોનગઢ તાલુકો|સોનગઢ]], [[ઉચ્છલ તાલુકો|ઉચ્છલ]], [[વાલોડ તાલુકો|વાલોડ]], [[ડોલવણ તાલુકો|ડોલવણ]], [[કુકરમુંડા તાલુકો|કુકરમુંડા]] |૭ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Tapi_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૨ |[[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] |[[વડોદરા]] |align="right" |૨૭,૩૨,૦૦૩ |align="right" |૩૦,૯૩,૭૯૫ |align="right" |૪,૩૧૨ |align="right" |૭૧૮ |align="right" |૧૯૬૦ |[[વડોદરા તાલુકો|વડોદરા]], [[ડભોઇ તાલુકો|ડભોઇ]], [[ડેસર તાલુકો|ડેસર]], [[કરજણ તાલુકો|કરજણ]], [[પાદરા તાલુકો|પાદરા]], [[સાવલી તાલુકો|સાવલી]], [[શિનોર તાલુકો|શિનોર]], [[વાઘોડિયા તાલુકો|વાઘોડિયા]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Vadodara_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૩ |[[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] |[[વલસાડ]] |align="right" |૧૪,૧૦,૬૮૦ |align="right" |૧૭,૦૩,૦૬૮ |align="right" |૩,૦૩૪ |align="right" |૫૬૧ |align="right" |૧૯૬૬ |[[વલસાડ તાલુકો|વલસાડ]], [[ધરમપુર તાલુકો|ધરમપુર]], [[કપરાડા તાલુકો|કપરાડા]], [[પારડી તાલુકો|પારડી]], [[ઉમરગામ તાલુકો|ઉમરગામ]], [[વાપી તાલુકો|વાપી]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Valsad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૪ |[[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ]] |[[થરાદ]] |align="right" | - |align="right" | - |align="right" |૬,૨૫૭ |align="right" | - |align="right" |૨૦૨૫ |[[વાવ તાલુકો|વાવ]], [[થરાદ તાલુકો|થરાદ]], [[સુઈગામ તાલુકો|સુઇગામ]], [[લાખણી તાલુકો|લાખણી]], [[દિયોદર તાલુકો|દિયોદર]], [[ભાભર તાલુકો|ભાભર]], [[રાહ તાલુકો|રાહ]], [[ધરણીધર તાલુકો|ધરણીધર]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Vav-Tharad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- | | | | | | | | |'''રાજ્યમાં કુલ તાલુકાઓ:''' |૨૫૨ | |} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Maps of Gujarat|ગુજરાતનાં નકશાઓ}} * [http://gujarathistory.googlepages.com/districts.htm Districts of Gujarat: At a Glance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107124438/http://gujarathistory.googlepages.com/districts.htm |date=2009-11-07 }} * [http://gstfc.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=40 જિલ્લા-તાલુકા અને પંચાયતોની માહિતી આપતી ગુજરાત સરકારની વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018043144/http://gstfc.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=40 |date=2018-10-18 }} {{ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} {{ગુજરાત}} [[શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ|*]] [[શ્રેણી:ગુજરાતની ભૂગોળ]] h85noa2flf5g4jcy8cb7k9eh7d9s3uo 901285 901283 2026-06-01T16:55:44Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/~2026-32669-29|~2026-32669-29]] ([[User talk:~2026-32669-29|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 900538 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Administrative_map_of_Gujarat_GU.png|right|thumb|400x400px|ગુજરાતના જિલ્લાઓ (૨૦૨૪ પ્રમાણે)]] ભારતના [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં ૩૪ [[જિલ્લો|જિલ્લાઓ]] આવેલા છે.<ref name="૩૪ જિલ્લા, ૧૭ મનપા"/> વિસ્તારમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] સૌથી મોટો અને [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] સૌથી નાનો જિલ્લો છે. [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]માં સૌથી વધુ વસ્તી અને ડાંગ જિલ્લામાં સૌથી ઓછી વસ્તી છે. રાજ્યનો [[સુરત જિલ્લો]] સૌથી વધુ વસ્તી ગીચતા ધરાવે છે, જ્યારે કચ્છ જિલ્લો સૌથી ઓછી વસ્તી ગીચતા ધરાવે છે. ગુજરાતમાં ૨૫૨ [[તાલુકો|તાલુકાઓ]] આવેલા છે.<ref>{{Cite web|url=https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map|title=Village Map {{!}} Revenue Department|website=revenuedepartment.gujarat.gov.in|access-date=૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮|archive-url = https://web.archive.org/web/20181210015551/https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map|archive-date=૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮}}</ref><ref name="HighBeam Research 2013">{{cite web|title=State Govt Announces 23 New Talukas|website=HighBeam Research|date=૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩|url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-3066956611.html|access-date=૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬|archive-date=2016-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206082747/https://www.highbeam.com/doc/1P3-3066956611.html|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == === ૧૯૬૦ === ૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ [[બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય|બોમ્બે રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગના ૧૭ જિલ્લાઓમાંથી ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી. આ જિલ્લાઓ હતા: [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]], [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]], [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]], [[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]], [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]], [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]], [[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]], [[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]], [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]], [[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]], [[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]], [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]], [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]], [[સુરત જિલ્લો|સુરત]], [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]], અને [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]]. === ૧૯૬૪ === ૧૯૬૪માં [[ગાંધીનગર જિલ્લો]] અમદાવાદ અને મહેસાણાના ભાગોમાંથી રચવામાં આવ્યો. === ૧૯૬૬ === સુરતમાંથી [[વલસાડ જિલ્લો]] ૧૯૬૬માં છૂટો પાડવામાં આવ્યો. === ૧૯૯૭ === ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ના રોજ પાંચ નવા જિલ્લાઓની રચના કરવામાં આવી: * [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] ખેડામાંથી છૂટો પડાયો. * [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] પંચમહાલમાંથી છૂટો પડાયો. * [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] ભરૂચ અને વડોદરાના પ્રદેશોમાંથી રચાયો. * [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] વલસાડમાંથી છૂટો પડાયો. * [[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] જુનાગઢમાંથી છુટો પડાયો. === ૨૦૦૦ === ૨૦૦૦માં [[પાટણ જિલ્લો]] બનાસકાંઠા અને મહેસાણાના પ્રદેશોમાંથી રચાયો. === ૨૦૦૭ === ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૭ ના રોજ સુરત જિલ્લામાંથી [[તાપી જિલ્લો]] છૂટો પડાયો જે રાજ્યનો ૨૬મો જિલ્લો બન્યો. === ૨૦૧૩ === ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ સાત નવાં જિલ્લાઓ રચવામાં આવ્યા:<ref>{{Cite news|url=http://www.narendramodi.in/promises-delivered-gujarat-cabinet-approves-creation-of-7-new-districts-and-22-new-talukas/|title=Promises Delivered! Gujarat Cabinet approves creation of 7 New Districts and 22 New Talukas|newspaper=www.narendramodi.in|access-date=2018-08-03}}</ref> * [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] સાબરકાંઠામાંથી છૂટો પાડવામાં આવ્યો. * [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] અમદાવાદ અને ભાવનગર જિલ્લાઓના પ્રદેશોમાંથી રચાયો. * [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટા ઉદેપુર]] વડોદરા જિલ્લામાંથી છૂટો પડાયો. * [[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] જામનગરમાંથી છૂટો પડાયો. * [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] ખેડા અને પંચમહાલમાંથી રચાયો. * [[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] રાજકોટ, સુરેન્દ્રનગર અને જામનગર જિલ્લાઓમાંથી રચાયો. * [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] જુનાગઢમાંથી રચાયો. * ૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ ના રોજ ૨૩ નવા તાલુકાઓની રચના કરવામાં આવી. * ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩ ના રોજ [[ગરૂડેશ્વર તાલુકો|ગરૂડેશ્વર તાલુકા]]ની રચના કરવામાં આવી. === ૨૦૧૭ === * [[લીમખેડા તાલુકો|લીમખેડા તાલુકા]]માંથી [[સીંગવડ તાલુકો|સીંગવડ તાલુકા]]ની રચના કરાઇ.<ref>{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2017/04/19/singvad-becomes-latest-taluka-in-gujarat/|title=Singvad becomes latest taluka in Gujarat|date=2017-04-19|newspaper=DeshGujarat|language=en-US|access-date=2018-09-25}}</ref> === ૨૦૨૫ === ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ બનાસકાંઠા જિલ્લામાંથી [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લા]]ની રચના કરવામાં આવી, જેમાં ૮ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="૩૪ જિલ્લા, ૧૭ મનપા">{{Cite web|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|title=રાજ્યની 9 મહા નગરપાલિકાને મહા પાલિકાનો દરજ્જો અપાયો, હવે કુલ મનપા 17 થઈ|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/gujarat-govt-officially-declared-new-nine-municipal-corporations|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250102034457/https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/gujarat-govt-officially-declared-new-nine-municipal-corporations|archive-date=૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|access-date=૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫|website=www.gujaratsamachar.com|language=gu}}</ref> == વિસ્તારો પ્રમાણે જિલ્લાઓ == {| |- valign=top | * '''મધ્ય ગુજરાત''' ** [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] ** [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] ** [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] ** [[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] ** [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] ** [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] ** [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] ** [[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] | * '''[[ઉત્તર ગુજરાત]]''' **[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] ** [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] **[[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] **[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] **[[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] ** [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] ** [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ]] | * '''[[સૌરાષ્ટ્ર]] - [[કચ્છ]]''' **[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] **[[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] **[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] ** [[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] ** [[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] ** [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] **[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] **[[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] ** [[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] **[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] **[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] **[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] | * '''દક્ષિણ ગુજરાત''' **[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] **[[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] **[[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] **[[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] **[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] **[[તાપી જિલ્લો|તાપી]] ** [[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] |} == જિલ્લાઓની યાદી == {| style="border:1px solid black" class="wikitable sortable" border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" width="100%" |+ |- bgcolor="#99ccff" !ક્રમ !જિલ્લો !જિલ્લા મુખ્યમથક !૨૦૦૧ની વસ્તી ગણતરી<ref name="census11">{{cite web|title=Ranking of Districts by Population Size, 2001 and 2011|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/statement-1.xls|work=2011 census of India|publisher=Government of India|access-date=૩ મે ૨૦૧૨}}</ref> !૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી<ref name="census11"></ref> !વિસ્તાર (કિમી²) !ગીચતા (દર કિમી²) ૨૦૧૧ !સ્થાપના !તાલુકાઓ !જિલ્લામાં કુલ તાલુકાઓ !નકશો |- bgcolor="#F4F9FF" |૧ |[[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] |[[અમદાવાદ]] |align="right" |૫૬,૭૩,૦૯૦ |align="right" |૭૦,૪૫,૩૧૩ |align="right" |૭,૧૭૦ |align="right" |૯૮૩ |align="right" |૧૯૬૦ |[[અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ) તાલુકો|અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ)]], [[અમદાવાદ સીટી (પશ્ચિમ) તાલુકો|અમદાવાદ સીટી (પશ્ચિમ)]], [[બાવળા તાલુકો|બાવળા]], [[દસ્ક્રોઇ તાલુકો|દસ્ક્રોઇ]], [[દેત્રોજ-રામપુરા તાલુકો|દેત્રોજ-રામપુરા]], [[ધંધુકા તાલુકો|ધંધુકા]], [[ધોલેરા તાલુકો|ધોલેરા]], [[ધોળકા તાલુકો|ધોળકા]], [[માંડલ તાલુકો|માંડલ]], [[સાણંદ તાલુકો|સાણંદ]], [[વિરમગામ તાલુકો|વિરમગામ]] |૧૧ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Ahmedabad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨ |[[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી]] |[[અમરેલી]] |align="right" |૧૩,૯૩,૮૮૦ |align="right" |૧૫,૧૩,૬૧૪ |align="right" |૬,૭૬૦ |align="right" |૨૨૪ |align="right" |૧૯૬૦ |[[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી]], [[બાબરા તાલુકો|બાબરા]], [[બગસરા તાલુકો|બગસરા]], [[ધારી તાલુકો|ધારી]], [[જાફરાબાદ તાલુકો|જાફરાબાદ]], [[કુંકાવાવ તાલુકો|કુંકાવાવ]], [[લાઠી તાલુકો|લાઠી]], [[રાજુલા તાલુકો|રાજુલા]], [[સાવરકુંડલા તાલુકો|સાવરકુંડલા]], [[લીલીયા તાલુકો|લીલીયા]], [[ખાંભા તાલુકો|ખાંભા]] |૧૧ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Amreli_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩ |[[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]] |[[આણંદ]] |align="right" |૧૮,૫૬,૭૧૨ |align="right" |૨૦,૯૦,૨૭૬ |align="right" |૪,૬૯૦ |align="right" |૪૪૬ |align="right" |૧૯૯૭ |[[આણંદ તાલુકો|આણંદ]], [[આંકલાવ તાલુકો|આંકલાવ]], [[બોરસદ તાલુકો|બોરસદ]], [[ખંભાત તાલુકો|ખંભાત]], [[પેટલાદ તાલુકો|પેટલાદ]], [[સોજિત્રા તાલુકો|સોજિત્રા]], [[તારાપુર તાલુકો|તારાપુર]], [[ઉમરેઠ તાલુકો|ઉમરેઠ]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Anand_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૪ |[[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી]] |[[મોડાસા]] |align="right" |૯,૦૮,૭૯૭ |align="right" |૧૦,૩૯,૯૧૮ |align="right" |૩,૨૧૭ |align="right" |૩૨૩ |align="right" |૨૦૧૩ |[[મોડાસા તાલુકો|મોડાસા]], [[બાયડ તાલુકો|બાયડ]], [[ભિલોડા તાલુકો|ભિલોડા]], [[ધનસુરા તાલુકો|ધનસુરા]], [[માલપુર તાલુકો|માલપુર]], [[મેઘરજ તાલુકો|મેઘરજ]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Aravalli_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૫ |[[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા]] |[[પાલનપુર]] |align="right" |૨૫,૦૨,૮૪૩ |align="right" |૩૧,૧૬,૦૪૫ |align="right" |૧૨,૭૦૩ |align="right" |૨૪૫ |align="right" |૧૯૬૦ |[[પાલનપુર તાલુકો|પાલનપુર]], [[અમીરગઢ તાલુકો|અમીરગઢ]], [[દાંતા તાલુકો|દાંતા]], [[દાંતીવાડા તાલુકો|દાંતીવાડા]], [[ડીસા તાલુકો|ડીસા]], [[વડગામ તાલુકો|વડગામ]], [[ધાનેરા તાલુકો|ધાનેરા,]] [[કાંકરેજ તાલુકો|કાંકરેજ,]] [[હડાદ તાલુકો|હડાદ,]] [[ઓગડ તાલુકો|ઓગડ]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Banaskantha_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૬ |[[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ]] |[[ભરૂચ]] |align="right" |૧૩,૭૦,૧૦૪ |align="right" |૧૫,૫૦,૮૨૨ |align="right" |૬,૫૨૪ |align="right" |૨૩૮ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ભરૂચ તાલુકો|ભરૂચ]], [[આમોદ તાલુકો|આમોદ]], [[અંકલેશ્વર તાલુકો|અંકલેશ્વર]], [[હાંસોટ તાલુકો|હાંસોટ]], [[જંબુસર તાલુકો|જંબુસર]], [[ઝઘડીયા તાલુકો|ઝઘડિયા]], [[વાગરા તાલુકો|વાગરા]], [[વાલિયા તાલુકો|વાલિયા]], [[નેત્રંગ તાલુકો|નેત્રંગ]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Bharuch_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૭ |[[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર]] |[[ભાવનગર]] |align="right" |૨૦,૬૫,૪૯૨ |align="right" |૨૩,૯૩,૨૭૨ |align="right" |૮,૩૩૪ |align="right" |૨૮૭ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ભાવનગર તાલુકો|ભાવનગર]], [[ગારીયાધાર તાલુકો|ગારીયાધાર]], [[વલ્લભીપુર તાલુકો|વલ્લભીપુર]], [[મહુવા તાલુકો|મહુવા]], [[ઘોઘા તાલુકો|ઘોઘા]], [[જેસર તાલુકો|જેસર]], [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા]], [[સિહોર તાલુકો|સિહોર]], [[તળાજા તાલુકો|તળાજા]], [[ઉમરાળા તાલુકો|ઉમરાળા]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Bhavnagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૮ |[[બોટાદ જિલ્લો|બોટાદ]] |[[બોટાદ]] |align="right" |૫,૪૭,૫૬૭ |align="right" |૬,૫૬,૦૦૫ |align="right" |૨,૫૬૪ |align="right" |૨૫૬ |align="right" |૨૦૧૩ |[[બોટાદ તાલુકો|બોટાદ]], [[બરવાળા તાલુકો|બરવાળા]], [[ગઢડા તાલુકો|ગઢડા]], [[રાણપુર તાલુકો|રાણપુર]] |૪ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Botad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૯ |[[છોટાઉદેપુર જિલ્લો|છોટાઉદેપુર]] |[[છોટાઉદેપુર]] |align="right" |૯,૦૯,૭૯૯ |align="right" |૧૦,૭૧,૮૩૧ |align="right" |૩,૨૩૭ |align="right" |૩૩૧ |align="right" |૨૦૧૩ |[[છોટાઉદેપુર તાલુકો|છોટાઉદેપુર]], [[બોડેલી તાલુકો|બોડેલી]], [[પાવી જેતપુર તાલુકો|પાવી જેતપુર]], [[કવાંટ તાલુકો|ક્વાંટ]], [[નસવાડી તાલુકો|નસવાડી]], [[સંખેડા તાલુકો|સંખેડા]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Chhota_Udaipur_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૦ |[[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]] |[[દાહોદ]] |align="right" |૧૬,૩૫,૩૭૪ |align="right" |૨૧,૨૬,૫૫૮ |align="right" |૩,૬૪૨ |align="right" |૫૮૩ |align="right" |૧૯૯૭ |[[દાહોદ તાલુકો|દાહોદ]], [[દેવગઢબારિયા તાલુકો|દેવગઢબારિયા]], [[ધાનપુર તાલુકો|ધાનપુર]], [[ફતેપુરા તાલુકો|ફતેપુરા]], [[ગરબાડા તાલુકો|ગરબાડા]], [[લીમખેડા તાલુકો|લીમખેડા]], [[ઝાલોદ તાલુકો|ઝાલોદ]], [[સંજેલી તાલુકો|સંજેલી]], [[સીંગવડ તાલુકો|સીંગવડ]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Dahod_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૧ |[[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] |[[આહવા]] |align="right" |૧,૮૬,૭૧૨ |align="right" |૨,૨૬,૭૬૯ |align="right" |૧,૭૬૪ |align="right" |૧૨૯ |align="right" |૧૯૬૦ |[[આહવા તાલુકો|આહવા]], [[સુબિર તાલુકો|સુબિર]], [[વઘઇ તાલુકો|વઘઇ]] |૩ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Dang_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૨ |[[દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો|દેવભૂમિ દ્વારકા]] |[[ખંભાળિયા]] |align="right" |૬,૨૩,૦૯૧ |align="right" |૭,૫૨,૪૮૪ |align="right" |૫,૬૮૪ |align="right" |૧૩૨ |align="right" |૨૦૧૩ |[[ખંભાળિયા તાલુકો|ખંભાળિયા]], [[દ્વારકા તાલુકો|દ્વારકા]], [[ભાણવડ તાલુકો|ભાણવડ]], [[કલ્યાણપુર તાલુકો|કલ્યાણપુર]] |૪ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Devbhoomi_Dwarka_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૩ |[[ગાંધીનગર જિલ્લો|ગાંધીનગર]] |[[ગાંધીનગર]] |align="right" |૧૩,૩૪,૭૩૧ |align="right" |૧૩,૮૭,૪૭૮ |align="right" |૨૧૬૩ |align="right" |૬૪૧ |align="right" |૧૯૬૪ |[[ગાંધીનગર તાલુકો|ગાંધીનગર]], [[દહેગામ તાલુકો|દહેગામ]], [[કલોલ તાલુકો|કલોલ]], [[માણસા તાલુકો|માણસા]] |૪ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Gandhinagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૪ |[[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] |[[વેરાવળ]] |align="right" |૧૦,૫૯,૬૭૫ |align="right" |૧૨,૧૭,૪૭૭ |align="right" |૩,૭૫૪ |align="right" |૩૨૪ |align="right" |૨૦૧૩ |[[વેરાવળ તાલુકો|પાટણ-વેરાવળ]], [[ગીર ગઢડા તાલુકો|ગીર ગઢડા]], [[કોડીનાર તાલુકો|કોડીનાર]], [[સુત્રાપાડા તાલુકો|સુત્રાપાડા]], [[તાલાલા તાલુકો|તાલાલા]], [[ઉના તાલુકો|ઉના]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Gir_Somnath_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૫ |[[જામનગર જિલ્લો|જામનગર]] |[[જામનગર]] |align="right" |૧૨,૮૧,૧૮૭ |align="right" |૧૪,૦૭,૬૩૫ |align="right" |૮,૪૪૧ |align="right" |૧૬૭ |align="right" |૧૯૬૦ |[[જામનગર તાલુકો|જામનગર]], [[ધ્રોળ તાલુકો|ધ્રોળ]], [[જામજોધપુર તાલુકો|જામજોધપુર]], [[જોડિયા તાલુકો|જોડિયા]], [[કાલાવડ તાલુકો|કાલાવડ]], [[લાલપુર તાલુકો|લાલપુર]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Jamnagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૬ |[[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ]] |[[જુનાગઢ]] |align="right" |૧૩,૮૮,૪૯૮ |align="right" |૧૫,૨૫,૬૦૫ |align="right" |૫,૦૯૨ |align="right" |૩૦૦ |align="right" |૧૯૬૦ |[[જુનાગઢ શહેર તાલુકો|જુનાગઢ શહેર]], [[જુનાગઢ ગ્રામ્ય તાલુકો|જુનાગઢ ગ્રામ્ય]], [[ભેંસાણ તાલુકો|ભેંસાણ]], [[કેશોદ તાલુકો|કેશોદ]], [[માળિયા હાટીના તાલુકો|માળિયા]], [[માણાવદર તાલુકો|માણાવદર]], [[માંગરોળ (જૂનાગઢ) તાલુકો|માંગરોળ]], [[મેંદરડા તાલુકો|મેંદરડા]], [[વંથલી તાલુકો|વંથલી]], [[વિસાવદર તાલુકો|વિસાવદર]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Junagadh_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૭ |[[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] |[[ભુજ]] |align="right" |૧૫,૨૬,૩૨૧ |align="right" |૨૦,૯૦,૩૧૩ |align="right" |૪૫,૬૫૨ |align="right" |૪૬ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ભુજ તાલુકો|ભુજ]], [[અબડાસા તાલુકો|અબડાસા]], [[ભચાઉ તાલુકો|ભચાઉ]], [[ગાંધીધામ તાલુકો|ગાંધીધામ]], [[મુન્દ્રા તાલુકો|મુન્દ્રા]], [[નખત્રાણા તાલુકો|નખત્રાણા]], [[અંજાર તાલુકો|અંજાર]], [[લખપત તાલુકો|લખપત]], [[માંડવી તાલુકો|માંડવી]], [[રાપર તાલુકો|રાપર]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Kutch_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૮ |[[ખેડા જિલ્લો|ખેડા]] |[[નડીઆદ]] |align="right" |૧૮,૦૬,૯૨૯ |align="right" |૨૦,૫૩,૭૬૯ |align="right" |૩,૬૬૭ |align="right" |૫૬૦ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ખેડા તાલુકો|ખેડા]], [[નડીઆદ તાલુકો|નડીઆદ]], [[ગળતેશ્વર તાલુકો|ગળતેશ્વર]], [[કપડવંજ તાલુકો|કપડવંજ]], [[કઠલાલ તાલુકો|કઠલાલ]], [[મહુધા તાલુકો|મહુધા]], [[માતર તાલુકો|માતર]], [[મહેમદાવાદ તાલુકો|મહેમદાવાદ]], [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા]], [[વસો તાલુકો|વસો]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Kheda_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૧૯ |[[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર]] |[[લુણાવાડા]] |align="right" |૮,૬૧,૫૬૨ |align="right" |૯,૯૪,૬૨૪ |align="right" |૨,૫૦૦ |align="right" |૩૯૮ |align="right" |૨૦૧૩ |[[લુણાવાડા તાલુકો|લુણાવાડા]], [[બાલાસિનોર તાલુકો|બાલાસિનોર]], [[કડાણા તાલુકો|કડાણા]], [[ખાનપુર તાલુકો|ખાનપુર]], [[સંતરામપુર તાલુકો|સંતરામપુર]], [[વિરપુર તાલુકો|વિરપુર]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Mahisagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૦ |[[મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણા]] |[[મહેસાણા]] |align="right" |૧૮,૩૭,૬૯૬ |align="right" |૨૦,૨૭,૭૨૭ |align="right" |૪,૩૮૬ |align="right" |૪૧૯ |align="right" |૧૯૬૦ |[[મહેસાણા તાલુકો|મહેસાણા]], [[બેચરાજી તાલુકો|બેચરાજી]], [[વડનગર તાલુકો|વડનગર]], [[વિજાપુર તાલુકો|વિજાપુર]], [[જોટાણા તાલુકો|જોટાણા]], [[કડી તાલુકો|કડી]], [[ખેરાલુ તાલુકો|ખેરાલુ]], [[સતલાસણા તાલુકો|સતલાસણા]], [[ઊંઝા તાલુકો|ઊંઝા]], [[વિસનગર તાલુકો|વિસનગર]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Mehsana_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૧ |[[મોરબી જિલ્લો|મોરબી]] |[[મોરબી]] |align="right" |૮,૨૫,૩૦૧ |align="right" |૯,૬૦,૩૨૯ |align="right" |૪,૮૭૧ |align="right" |૧૯૭ |align="right" |૨૦૧૩ |[[મોરબી તાલુકો|મોરબી]], [[હળવદ તાલુકો|હળવદ]], [[માળિયા (મિયાણા) તાલુકો|માળિયા (મિયાણા)]], [[ટંકારા તાલુકો|ટંકારા]], [[વાંકાનેર તાલુકો|વાંકાનેર]] |૫ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Morbi_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૨ |[[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા]] |[[રાજપીપલા]] |align="right" |૫,૧૪,૦૮૩ |align="right" |૫,૯૦,૩૭૯ |align="right" |૨,૭૪૯ |align="right" |૨૧૫ |align="right" |૧૯૯૭ |[[ડેડીયાપાડા તાલુકો|ડેડિયાપાડા]], [[ગરૂડેશ્વર તાલુકો|ગરૂડેશ્વર]], [[નાંદોદ તાલુકો|નાંદોદ]], [[સાગબારા તાલુકો|સાગબારા]], [[તિલકવાડા તાલુકો|તિલકવાડા]] |૫ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Narmada_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૩ |[[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] |[[નવસારી]] |align="right" |૧૨,૨૯,૨૫૦ |align="right" |૧૩,૩૦,૭૧૧ |align="right" |૨,૨૧૧ |align="right" |૬૦૨ |align="right" |૧૯૯૭ |[[નવસારી તાલુકો|નવસારી]], [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા]], [[ચિખલી તાલુકો|ચિખલી]], [[ગણદેવી તાલુકો|ગણદેવી]], [[જલાલપોર તાલુકો|જલાલપોર]], [[ખેરગામ તાલુકો|ખેરગામ]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Navsari_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૪ |[[પંચમહાલ જિલ્લો|પંચમહાલ]] |[[ગોધરા]] |align="right" |૧૩,૮૧,૦૦૨ |align="right" |૧૬,૪૨,૨૬૮ |align="right" |૩,૨૭૨ |align="right" |૫૦૨ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ગોધરા તાલુકો|ગોધરા]], [[ઘોઘંબા તાલુકો|ઘોઘંબા]], [[હાલોલ તાલુકો|હાલોલ]], [[જાંબુઘોડા તાલુકો|જાંબુઘોડા]], [[કાલોલ તાલુકો|કાલોલ]], [[મોરવા (હડફ) તાલુકો|મોરવા હડફ]], [[શહેરા તાલુકો|શહેરા]] |૭ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Panchmahal_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૫ |[[પાટણ જિલ્લો|પાટણ]] |[[પાટણ]] |align="right" |૧૧,૮૧,૯૪૧ |align="right" |૧૩,૪૨,૭૪૬ |align="right" |૫,૭૩૮ |align="right" |૨૩૪ |align="right" |૨૦૦૦ |[[પાટણ તાલુકો|પાટણ]], [[ચાણસ્મા તાલુકો|ચાણસ્મા]], [[હારીજ તાલુકો|હારીજ]], [[રાધનપુર તાલુકો|રાધનપુર]], [[સમી તાલુકો|સમી]], [[શંખેશ્વર તાલુકો|શંખેશ્વર]], [[સાંતલપુર તાલુકો|સાંતલપુર]], [[સરસ્વતી તાલુકો|સરસ્વતી]], [[સિદ્ધપુર તાલુકો|સિદ્ધપુર]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Patan_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૬ |[[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]] |[[પોરબંદર]] |align="right" |૫,૩૬,૮૫૪ |align="right" |૫,૮૬,૦૬૨ |align="right" |૨,૨૯૪ |align="right" |૨૫૫ |align="right" |૧૯૯૭ |[[પોરબંદર તાલુકો|પોરબંદર]], [[કુતિયાણા તાલુકો|કુતિયાણા]], [[રાણાવાવ તાલુકો|રાણાવાવ]] |૩ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Porbandar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૭ |[[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] |[[રાજકોટ]] |align="right" |૨૪,૮૮,૮૮૫ |align="right" |૩૦,૧૫,૨૨૯ |align="right" |૭,૫૫૦ |align="right" |૩૯૯ |align="right" |૧૯૬૦ |[[રાજકોટ તાલુકો|રાજકોટ]], [[ધોરાજી તાલુકો|ધોરાજી]], [[ગોંડલ તાલુકો|ગોંડલ]], [[જામકંડોરણા તાલુકો|જામકંડોરણા]], [[જસદણ તાલુકો|જસદણ]], [[જેતપુર તાલુકો|જેતપુર]], [[કોટડા-સાંગાણી તાલુકો|કોટડા-સાંગાણી]], [[લોધિકા તાલુકો|લોધિકા]], [[પડધરી તાલુકો|પડધરી]], [[ઉપલેટા તાલુકો|ઉપલેટા]], [[વીંછીયા તાલુકો|વીંછીયા]] |૧૧ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Rajkot_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૮ |[[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા]] |[[હિંમતનગર]] |align="right" |૧૧,૭૩,૭૩૪ |align="right" |૧૩,૮૮,૬૭૧ |align="right" |૪,૧૭૩ |align="right" |૩૩૩ |align="right" |૧૯૬૦ |[[હિંમતનગર તાલુકો|હિંમતનગર]], [[ઇડર તાલુકો|ઇડર]], [[ખેડબ્રહ્મા તાલુકો|ખેડબ્રહ્મા]], [[પ્રાંતિજ તાલુકો|પ્રાંતિજ]], [[તલોદ તાલુકો|તલોદ]], [[વડાલી તાલુકો|વડાલી]], [[વિજયનગર તાલુકો|વિજયનગર]], [[પોશિના તાલુકો|પોશિના]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Sabarkantha_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૨૯ |[[સુરત જિલ્લો|સુરત]] |[[સુરત]] |align="right" |૪૯,૯૬,૩૯૧ |align="right" |૬૦,૭૯,૨૩૧ |align="right" |૪,૪૧૮ |align="right" |૧,૩૩૭ |align="right" |૧૯૬૦ |[[બારડોલી તાલુકો|બારડોલી]], [[કામરેજ તાલુકો|કામરેજ]], [[ચોર્યાસી તાલુકો|ચોર્યાસી]], [[મહુવા ‍(સુરત‌), તાલુકો|મહુવા]], [[માંડવી (સુરત) તાલુકો|માંડવી]], [[માંગરોળ (સુરત) તાલુકો|માંગરોળ]], [[ઓલપાડ તાલુકો|ઓલપાડ]], [[પલસાણા તાલુકો|પલસાણા]], [[ઉમરપાડા તાલુકો|ઉમરપાડા]] |૯ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Surat_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૦ |[[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]] |[[સુરેન્દ્રનગર]] |align="right" |૧૩,૭૦,૮૪૩ |align="right" |૧૫,૮૫,૨૬૮ |align="right" |૯,૨૭૧ |align="right" |૧૭૧ |align="right" |૧૯૬૦ |[[ચોટીલા તાલુકો|ચોટીલા]], [[ચુડા તાલુકો|ચુડા]], [[દસાડા તાલુકો|દસાડા]], [[ધ્રાંગધ્રા તાલુકો|ધ્રાંગધ્રા]], [[લખતર તાલુકો|લખતર]], [[લીંબડી તાલુકો|લીંબડી]], [[મુળી તાલુકો|મુળી]], [[સાયલા તાલુકો|સાયલા]], [[થાનગઢ તાલુકો|થાનગઢ]], [[વઢવાણ તાલુકો|વઢવાણ]] |૧૦ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Surendranagar_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૧ |[[તાપી જિલ્લો|તાપી]] |[[વ્યારા]] |align="right" |૭,૧૯,૬૩૪ |align="right" |૮,૦૬,૪૮૯ |align="right" |૩,૨૪૯ |align="right" |૨૪૮ |align="right" |૨૦૦૭ |[[વ્યારા તાલુકો|વ્યારા]], [[નિઝર તાલુકો|નિઝર]], [[સોનગઢ તાલુકો|સોનગઢ]], [[ઉચ્છલ તાલુકો|ઉચ્છલ]], [[વાલોડ તાલુકો|વાલોડ]], [[ડોલવણ તાલુકો|ડોલવણ]], [[કુકરમુંડા તાલુકો|કુકરમુંડા]] |૭ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Tapi_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૨ |[[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા]] |[[વડોદરા]] |align="right" |૨૭,૩૨,૦૦૩ |align="right" |૩૦,૯૩,૭૯૫ |align="right" |૪,૩૧૨ |align="right" |૭૧૮ |align="right" |૧૯૬૦ |[[વડોદરા તાલુકો|વડોદરા]], [[ડભોઇ તાલુકો|ડભોઇ]], [[ડેસર તાલુકો|ડેસર]], [[કરજણ તાલુકો|કરજણ]], [[પાદરા તાલુકો|પાદરા]], [[સાવલી તાલુકો|સાવલી]], [[શિનોર તાલુકો|શિનોર]], [[વાઘોડિયા તાલુકો|વાઘોડિયા]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Vadodara_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૩ |[[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ]] |[[વલસાડ]] |align="right" |૧૪,૧૦,૬૮૦ |align="right" |૧૭,૦૩,૦૬૮ |align="right" |૩,૦૩૪ |align="right" |૫૬૧ |align="right" |૧૯૬૬ |[[વલસાડ તાલુકો|વલસાડ]], [[ધરમપુર તાલુકો|ધરમપુર]], [[કપરાડા તાલુકો|કપરાડા]], [[પારડી તાલુકો|પારડી]], [[ઉમરગામ તાલુકો|ઉમરગામ]], [[વાપી તાલુકો|વાપી]] |૬ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Valsad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- bgcolor="#F4F9FF" |૩૪ |[[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ]] |[[થરાદ]] |align="right" | - |align="right" | - |align="right" |૬,૨૫૭ |align="right" | - |align="right" |૨૦૨૫ |[[વાવ તાલુકો|વાવ]], [[થરાદ તાલુકો|થરાદ]], [[સુઈગામ તાલુકો|સુઇગામ]], [[લાખણી તાલુકો|લાખણી]], [[દિયોદર તાલુકો|દિયોદર]], [[ભાભર તાલુકો|ભાભર]], [[રાહ તાલુકો|રાહ]], [[ધરણીધર તાલુકો|ધરણીધર]] |૮ | {| class="wikitable sortable style=" |[[File:Vav-Tharad_in_Gujarat_(India).svg|150x150px]] |} |- | | | | | | | | |'''રાજ્યમાં કુલ તાલુકાઓ:''' |૨૫૨ | |} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Maps of Gujarat|ગુજરાતનાં નકશાઓ}} * [http://gujarathistory.googlepages.com/districts.htm Districts of Gujarat: At a Glance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107124438/http://gujarathistory.googlepages.com/districts.htm |date=2009-11-07 }} * [http://gstfc.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=40 જિલ્લા-તાલુકા અને પંચાયતોની માહિતી આપતી ગુજરાત સરકારની વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018043144/http://gstfc.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=40 |date=2018-10-18 }} {{ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} {{ગુજરાત}} [[શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ|*]] [[શ્રેણી:ગુજરાતની ભૂગોળ]] 8fa5icocyoc4dk416jz3u0h1qoee6sr 0 16312 901292 898026 2026-06-01T22:25:45Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901292 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ ક્ષેત્ર |common_name = કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ |image_flag = Flag of the Cocos (Keeling) Island.svg |image_coat = Cocos shire logo.jpg |image_map = Keelingislands.png |map_caption = કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ ક્ષેત્ર ઑસ્ટ્રેલિયા ના અધિકાર ક્ષેત્ર માં આવે છે. |national_anthem = |official_languages = [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] (''[[વસ્તુતઃ]]'') |capital = [[વેસ્ટ આઈલેંડ, કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ|વેસ્ટ આઈલેંડ]] |largest_settlement_type = ગામ |largest_settlement = [[બેંટમ, કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ|બેંટમ]] ([[હોમ આઈલેંડ, કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ|હોમ આઈલેંડ]]) |government_type = [[સંઘીય સંવૈધાનિક રાજતંત્ર]] |leader_title૧ = [[ઑસ્ટ્રેલિયા ની રાણી|રાણી]] |leader_name૧ = [[સંયુક્ત રાજશાહી કી એલિઝાબેથ II|એલિઝાબેથ II]] |leader_title૨ = [[પ્રશાસક, એલિઝાબેથ II|પ્રશાસક]] |leader_name૨ = [[નીલ લુકાસ]] |leader_title૩ = [[કોકોઝ નો શાઈર|શાઈર અધ્યક્ષ]] |leader_name૩ = [[રૉન ગ્રાંટ(ઑસ્ટ્રેલિયાઈ પ્રશાસક)|રૉન ગ્રાંટ]] |sovereignty_type = [[ઑસ્ટ્રેલિયા ના રાજ્ય અને ક્ષેત્ર|ઑસ્ટ્રેલિયા ના ક્ષેત્ર]] |established_event1 = [[બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય]]<br />માં જોડાવી દેવાયું |established_date1 = <br />૧૮૫૭ |established_event2 = ઑસ્ટ્રેલિયા<br />ને સોંપી દેવાયું |established_date2 = <br />૧૯૫૫ |area_magnitude = |area_km૨ = 15 |area_sq_mi = 5.3 |percent_water = 0 |population_estimate = 628 |population_estimate_rank = n/a |population_estimate_year = ૨૦૦૫ |population_density_km૨ = |population_density_sq_mi = |population_density_rank = |currency = [[ઑસ્ટ્રેલિયાઈ ડૉલર]] |currency_code = AUD |time_zone = |utc_offset = +૬:૩૦ |cctld = [[.cc]] |calling_code = ૬૧ ૮૯૧ |footnotes = }} [[ચિત્ર:Cocos (Keeling) Islands-CIA WFB Map.png|thumb|કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ]] [[હિંદ મહાસાગર]] માં સ્થિત '''કોકોસ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ ક્ષેત્ર ''' જેને '''કોકોસ દ્વીપ''' કે '''કીલિંગ દ્વીપસમૂહ''' પણ કહે છે ઑસ્ટ્રેલિયા ના અધિકાર ક્ષેત્ર માં આવે છે. આ દ્વીપસમૂહ બે [[એટોલ]] દ્વીપ અને સત્તાઈસ પ્રવાળ દ્વીપો થી મળી ને બને છે. આ દ્વીપ ઑસ્ટ્રેલિયા અને શ્રીલંકા ની વચ્ચે ના સમુદ્રી ક્ષેત્ર ની વચોવચ સ્થિત છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commons|Category:Cocos (Keeling) Islands}} * [http://www.botany.hawaii.edu/faculty/duffy/arb/૩૯૯-૫૧૫/૫૦૩.pdf Atoll Research Bulletin vol. ૫૦૩]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cocos-tourism.cc કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ પ્રવાસનની વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111170740/http://www.cocos-tourism.cc/ |date=2018-11-11 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ck.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211315/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ck.html |date=2018-12-24 }} કોકોઝ (કીલિંગ) દ્વીપસમૂહ વિશેની નોંધ : [[:en:CIA World Factbook]] * [http://www.shire.cc/ Shire of Cocos (Keeling) Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110141142/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ck.html |date=2019-01-10 }} * [http://www.awm.gov.au/journal/j૩૫/cocosmutiny.htm Noel Crusz, ''The Cocos Islands mutiny'', Reviewed by: PETER STANLEY, Principal Historian, Australian War Memorial]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.historyofnations.net/oceania/cocos.html History of Cocos (Keeling) Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120925170637/http://www.historyofnations.net/oceania/cocos.html |date=2012-09-25 }} * [http://www.botany.hawaii.edu/faculty/duffy/arb/૫૯૭-૫૦૮/૫૦૫.pdf Areas of individual islets]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://news.bbc.co.uk/૨/hi/programmes/from_our_own_correspondent/૬૭૩૦૦૫૭.stm The man who lost a 'coral kingdom']{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયા]] 6wfir1vd89lwqme782cfj5rezf7hoi7 0 31006 901286 901237 2026-06-01T17:56:51Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901286 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox scientist | name = ઍલન ટ્યુરિંગ | image =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]], [[computer scientist]] | work_institutions = [[University of Cambridge]]<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} '''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref name="AFP"/> [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો. તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,<ref>{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}</ref> અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા. કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં. 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .<ref name="PM-apology">{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}</ref> == બાળપણ અને યુવાની == ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.<ref name="Hodges1983P5">{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}</ref> તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે<ref name="englishheritaget">{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}</ref>, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ<ref>{{openplaque|381}}</ref>એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.<ref name="Hodges1983P5"/><ref name="turingorguk">{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}</ref> તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}</ref> અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં. જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.<ref name="toolbox">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}</ref> છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું. તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી. 1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા. સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.<ref name="metamagical">{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}</ref> [[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]] ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો. તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું- "હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત'' થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે. જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ'' બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. "<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી. 1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}</ref> ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.<ref name="teuscher">** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}</ref> ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨</ref> પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.<ref>[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક </ref> == યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય == [[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]] શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો. ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.<ref>જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, "ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ", જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ 5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique</ref> તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર "ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' ",<ref>{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})</ref> ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે. તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ. જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો. અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે. ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007</ref> પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો. સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}</ref> જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}</ref> શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}</ref> તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. == સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ == [[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]] બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની'' કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે) કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.<ref>જેક કોપલેન્ડ, "કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001</ref> 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.<ref name="Copeland2006p378">કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378</ref> 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: <blockquote> દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા. તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા. તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.<ref>{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}</ref></blockquote> બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.<ref>''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.</ref> === ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી === બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,<ref name="Copeland2006p378"/> ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. [[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]] જેક ગુડનો મત: <blockquote>મારા ''મતે'' ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું'' અનુમાન લગાવી શકો છો.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes "ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ "હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2"]</ref></blockquote> બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ'' સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10¹⁹ દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10²²થી ભિન્ન હોય છે)<ref>"ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા"માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: "જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે", તેમની ચેતવણી સાથે </ref>ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}</ref> યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.<ref name="codebreaker">{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}</ref> === હટ 8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા === [[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.<ref>[58]</ref>]] ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું "કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું".<ref name="MahonP14">{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}</ref> ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.<ref name="MahonP14"/><ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}</ref> જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) "જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો."<ref name="MahonP14"/> આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા. બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો. પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}</ref> જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}</ref> ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી'' (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી. જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું. તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}</ref> એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}</ref> ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી. તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા. તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો. ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા. એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું: <blockquote>હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ. શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો. તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો. જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.<ref>{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}</ref></blockquote> યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો. તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}</ref> તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો. == શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન<ref>{{openplaque|1619}}</ref> ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}</ref> જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. 1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને "કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ"માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન "બુદ્ધિમત્તા" કહેવાઈ. વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને "વિચારવાનું" કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો. ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. 1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો. રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) "ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ"] Chessgames.com</ref> પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.<ref>સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&nbsp;463–518.</ref> તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]</ref> == પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન == ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું. તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ'' વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm "કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ"] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006</ref> તેમના રસનો કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું. તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે. જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ'' પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં. આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.<ref>[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ</ref> == અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું == જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં. એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં. આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}</ref>તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો. તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો. તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}</ref> અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="LeavittP268">{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}</ref> ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}</ref> ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}</ref> કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા. ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}</ref> == મૃત્યુ == 8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું. જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}</ref> અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}</ref> ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}</ref> કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, "જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી."<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}</ref> === સમાધિલેખ === {{quote| Hyperboloids of wondrous Light<br /> Rolling for aye through Space and Time<br /> Harbour those Waves which somehow Might<br /> Play out God's holy pantomime <ref>{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}</ref>}} == માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ == [[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]] ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}</ref>એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ'' 1986નું નાટક છે. આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા. 1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું. દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા. ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં "ડેન્જરસ નોલેજ" નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}</ref> 23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.<ref>{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}</ref> તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{openplaque|3276}}</ref> 13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ"1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ".28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.<ref name="univsurrey">{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.<ref name="bostonpride">{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007</ref>ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું. 1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું. આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, "ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ"ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે. આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. [[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]] ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે, સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે. પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'. બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.' શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, " ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ".<ref name="computerburied">^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}</ref> આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે'' [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: "હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે."<ref name="AFP">{{Cite web |title=Alan Turing&nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}</ref> 2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}</ref> એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}</ref> લોગોના રચયિતા<ref>{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}</ref> અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}</ref> 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત "આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4" માં વર્ણવ્યાં છે. === સરકારનું માફીનામું === ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}</ref><ref>{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}</ref> આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.<ref name="PMapology"/><ref>યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. </ref> વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.<ref name="PM-apology"/><ref name="PMapology">{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was "appalling" | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}</ref> <blockquote> ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.<ref name="PMapology"/> </blockquote> === યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર === [[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]] બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી. *સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. *"ટ્યુરિંગ ડેઈઝ" તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.<ref name="bilgiuniv">{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.<ref name="texturingschol">{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL<ref name="lifl">{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું). *ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. *યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. *સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. *હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે. *તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ "ટ્યુરિંગ" રાખવામાં આવ્યું છે. == આ પણ જુઓ == {{Portal box|Biography|Logic|LGBT}} *ટ્યુરિંગ ડીગ્રી *ટ્યુરિંગ સ્વીચ *વણ ગોઠવેલું મશીન *ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ *ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ *ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો *ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). "ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન". ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7 *સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના. *વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું. ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે. મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી. નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q *વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{External links|date=August 2010}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ] *[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો *{{MathGenealogy|id=8014}} *[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001 *[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨. *[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100 * [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer * [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા * [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} * [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા === પેપર્સ === * [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ [[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]] [[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]] [[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]] [[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]] [[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]] lur26ilxav7vnxq7j2ktan1tm0ish1l 0 32981 901284 885181 2026-06-01T16:45:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901284 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox company | company_name = Intel Corporation | company_logo = [[File:Intel logo (2020, light blue).svg|165px]] | company_type = [[Public company|Public]] <br /> {{nasdaq|INTC}} <br /> {{hkex|4335}}<br />{{euronext|INCO}}<br />[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]] | slogan = ''Leap Ahead'' | foundation = 1968<ref>{{cite web |url=http://www.webhostingreport.com/learn/intel.html |title=The History of Intel |date=2009—2010 |access-date=2010-11-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718013321/http://www.webhostingreport.com/learn/intel.html |url-status=dead }}</ref> | location_city = 2200 Mission College Blvd.<br />[[Santa Clara, California]]<ref>[http://www.hoovers.com/company/Intel_Corporation/rykxki-1.html?CM_ITE=intel_headquarters&CM_VEN=PAID&CM_PLA=CHQ&CM_CAT=GGL Intel Corporation Company Profile]. Retrieved 2010-07-26.</ref> | location_country = [[United States|U.S.]] | key_people = '''Jane E. Shaw'''<br><small>([[Chairman]])</small><br>'''[[Paul S. Otellini]]'''<br><small>([[President]] and [[CEO]])</small> | founder = [[Gordon E. Moore]] <br /> [[Robert Noyce]] | num_employees = 83,500 <small>(2008)</small><ref name=AnnualReport> {{Cite web |url=http://finance.yahoo.com/q/is?s=INTC+Income+Statement&annual |title=Intel Reports Fourth-Quarter and Annual Results |access-date=2010-10-07 }}</ref> | area_served = Worldwide | industry = [[Semiconductors]] | products = [[Microprocessor]]s<br />[[Flash memory]]<br />[[Motherboard]] [[Chipsets]]<br />[[Network Interface Card]]<br />[[Bluetooth]] [[Chipsets]] | revenue = {{increase}} [[United States dollar|US$]] 43.6 billion <small>(2010)</small><ref name=AnnualReport/> | operating_income = {{increase}} US$ 15.9 billion <small>(2010)</small><ref name=AnnualReport/> | net_income = {{increase}} US$ 11.7 billion <small>(2010)</small><ref name=AnnualReport/> | assets = {{increase}} US$ 53.095 billion <small>(2009)</small><ref name=AnnualReport/> | equity = {{increase}} US$ 41.704 billion <small>(2009)</small><ref name=AnnualReport/> | homepage = [http://www.intel.com/ Intel.com] | footnotes = '''¹'''<small>[[Incorporation (business)|Incorporated]] in [[California]] in 1968, reincorporated in Delaware in 1989.</small><ref name='SEC-filing'>{{Cite web |url=http://secfilings.nasdaq.com/edgar_conv_html%2f2006%2f02%2f27%2f0000891618-06-000089.html#FIS_BUSINESS |title=INTEL CORP (Form: 10-K, Received: 27 February 2006 06:02:42) |access-date=2007-07-05 |date=2005-12-31 |work=[[United States Securities and Exchange Commission]] |archive-date=2020-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824055024/https://secfilings.nasdaq.com/edgar_conv_html%2f2006%2f02%2f27%2f0000891618-06-000089.html#FIS_BUSINESS |url-status=dead }}</ref> }} '''ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન''' ({{nasdaq|INTC}}; {{hkex|4335}}; {{euronext|INCO}}) એ [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|અમેરિકન]] વૈશ્વિક ટૅકનોલોજી કંપની છે અને આવકને આધારે વિશ્વની સૌથી મોટી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ઉત્પાદક છે.<ref>[http://media.corporate-ir.net/media_files/irol/10/101302/2007annualReport/common/pdfs/intel_2007ar.pdf ઇન્ટેલ 2007 વાર્ષિક અહેવાલ]</ref> તે x86 શ્રેણીના માઇક્રોપ્રોસેસર્સની શોધક છે, આ પ્રોસેસર્સ મોટા ભાગના પર્સનલ કમ્પ્યૂટરોમાં જોવા મળે છે. ઇન્ટેલની સ્થાપના 18 જુલાઇ 1968ના રોજ, '''Int''' egrated (ઇન્ટીગ્રેટેડ) '''El''' ectronics (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) કોર્પોરેશન તરીકે (જો કે સામાન્ય ખોટો ખ્યાલ એ છે કે "ઇન્ટેલ" એ શબ્દ '''ઇન્ટે''' લિજન્સ (બુદ્ધિશાળી) પરથી લેવામાં આવ્યો છે) કરવામાં આવી હતી અને તે સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા, યુએસએ(USA)માં આવેલી છે. વધુમાં ઇન્ટેલ મધરબોર્ડ ચિપસેટ, નેટવર્ક ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલર અને ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કીટ, ફ્લેશ મેમરી, ગ્રાફિક ચિપ્સ, એમ્બેડેડ પ્રોસેસર્સ અને સંદેશાવ્યવહાર અને કમ્પ્યુટિંગ સંબંધી અન્ય સાધનો પણ બનાવે છે. સેમિકન્ડક્ટરની શરૂઆત કરનારા રોબર્ટ નોયસી અને ગોર્ડોન મૂર દ્વારા સ્થપાયેલી અને એન્ડ્રુ ગ્રોવની વહીવટી આગેવાની અને દૃષ્ટિ સાથે વ્યાપક રીતે સંકળાયેલી, ઇન્ટેલ એડવાન્સ્ડ ચિપ ડિઝાઇન ક્ષમતા અને અદ્યતન ઉત્પાદન ક્ષમતાનું સરસ સંયોજન છે. મૂળભૂત રીતે મુખ્યત્વે એન્જિનિયર્સ અને ટેકનોલોજિસ્ટમાં જાણીતી ઇન્ટેલની 1990ની "ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ" જાહેરાત ઝુંબેશે તેને અને તેના પેન્ટિયમ પ્રોસેસરને ઘરે ઘરે જાણીતાં નામ બનાવી દીધાં. ઇન્ટેલ એસઆરએએમ (SRAM) અને ડીઆરએએમ (DRAM) મેમરી ચિપ્સની પ્રારંભિક વિકાસકર્તા હતી અને 1981 સુધી તે જ તેનો મોટા ભાગનો કારોબાર હતો. ઇન્ટેલે જ્યારે 1971માં સૌ પ્રથમ વ્યાપારી માઇક્રોપ્રોસેસર ચિપ બનાવી હતી, પણ પર્સનલ કમ્પ્યૂટર(પીસી)ને સફળતા પ્રાપ્ત થઇ ન ત્યાં સુધી તે તેમનો મુખ્ય કારોબાર નહોતો પણ પછી તે તેમનો મુખ્ય કારોબાર બની ગયો. 1990ના દાયકા દરમિયાન, ઇન્ટેલે કમ્પ્યૂટર ઉદ્યોગને ઉત્તેજન આપવા માટે નવી માઇક્રોપ્રોસેસર ડિઝાઇન્સમાં ભારે માત્રામાં રોકાણ કર્યું હતું. આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલ પીસી(PCs) માટે માઇક્રોપ્રોસેસર્સની આગળપડતી સપ્લાયર બની ગઇ હતી અને પોતાની આક્રમકતા અને કેટલીકવાર બજારની પરિસ્થિતિ સામે રક્ષણાર્થે વિવાદાસ્પદ યુક્તિઓ માટે પણ જાણીતી હતી, જેમાં ખાસ કરીને એએમડી (AMD), તેમ જ પીસી(PC) ઉદ્યોગની દિશા પરના નિયંત્રણ માટે માઇક્રોસોફ્ટ સાથેના સંઘર્ષનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="CNET 1998-09-23">{{Cite news |first=Dan |last=Goodin |coauthors= |title=Microsoft's holy war on Java |date=1998-09-23 |publisher=CNET News.com |url=http://www.news.com/2009-1001-215854.html |work=news.com |pages= |access-date=2008-01-07 |language= |archive-date=2020-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328055749/https://www.cnet.com/news/ |url-status=dead }}</ref><ref name="BBC 1998-12-14">{{Cite news|first=Lea |last=Graham |coauthors= |title=USA versus Microsoft: the fourth week |date=1998-12-14 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/04/98/microsoft/215645.stm |work=[[BBC News]] |pages= |access-date=2008-01-07 |language=}}</ref> મિલવર્ડ બ્રાઉન ઓપ્ટીમોર દ્વારા પ્રકાશિત કરાયેલ 2010 વિશ્વની 100 અત્યંત શક્તિશાળી બ્રાન્ડોના ક્રમાંકનમાં કંપનીના બ્રાન્ડ મૂલ્યને 48મા ક્રમાંકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Brandz 2009">{{Cite web |url=http://www.millwardbrown.com/Sites/mbOptimor/Ideas/BrandZTop100/BrandZTop100.aspx |title=Brandz Ranking 2010 |access-date=2010-06-22 |year=2010 |publisher=[[Millward Brown|Millward Brown Optimor]] |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619210151/http://www.millwardbrown.com/Sites/mbOptimor/Ideas/BrandZTop100/BrandZTop100.aspx |url-status=dead }}</ref> ઇન્ટેલે વીજળીક પ્રસારણ અને ઉત્પાદનમાં પણ સંશોધનનો પ્રારંભ કરી દીધો છે.<ref>{{Cite news|url=http://news.yahoo.com/s/afp/20080821/ts_afp/usitinternetenergychipcompanyintel|title=Intel cuts electric cords with wireless power system|last=AFP|date=2008-08-21|publisher=[[Yahoo! News]]|access-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828060827/http://news.yahoo.com/s/afp/20080821/ts_afp/usitinternetenergychipcompanyintel|archive-date=2008-08-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.iht.com/articles/2008/08/21/technology/21intel.php|title=Intel moves to free gadgets of their recharging cords|last=Markoff|first=John|date=2008-08-21|work=[[International Herald Tribune]]|publisher=[[The New York Times Company]]|access-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822143258/http://www.iht.com/articles/2008/08/21/technology/21intel.php|archive-date=2008-08-22|url-status=dead}}</ref> ==કોર્પોરેટ ઇતિહાસ== === ઉત્પત્તિ અને આરંભનાં વર્ષો === [[File:Intelheadquarters.jpg|thumb|right|200px|સાન્ટા ક્લેરા, સીએ(CA), યુએસએ(USA)માં ઇન્ટેલનું વડુમથક]] ગોર્ડોન ઇ. મૂર ("મૂરના કાયદા"થી જાણીતા, એક રસાયણશાસ્ત્રી અને ભૌતિકવિજ્ઞાનવિદ્) અને રોબર્ટ નોયસી(ભૌતિકવિંદ્ અને ઇન્ટીગ્રેટેડ સર્કિટના સહ-શોધક)એ ફેઅરચાઇલ્ડ સેમિકન્ડક્ટર છોડી, તે પછી, 1968માં તે બંનેએ ઇન્ટેલની સ્થાપના કરી હતી. ફેઅરચાઇલ્ડના અસંખ્ય અન્ય કર્મચારીઓ પણ અન્ય [[સિલિકૉન વૅલી|સિલિકોન વેલી]] કંપનીઓમાં સહભાગી બનવા જતા રહ્યા હતા. ઇન્ટેલના ત્રીજો કર્મચારી એન્ડી ગ્રોવ હતા,<ref>કારકૂની ભૂલને કારણે ગ્રોવ અને ચતુર્થ કર્મચારી લેસ્લી એલ. વાડાસઝ કે જેમને ગ્રોવે કામે રાખ્યા હતા તેમનો કર્મચારી નંબર કેવી રીતે બદલાઇ ગયો તે એન્ડ્રુ ગ્રોવનો લેખ સમજાવે છે.</ref> જેઓ કેમિકલ એન્જિનિયર હતા અને જેમણે 1980ના દાયકાનો મોટા ભાગનો સમય કંપનીને ચલાવી હતી અને 1990ના દાયકામાં ઊંચી વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી. ગ્રોવને હવે કંપનીના મહત્ત્વના કારોબાર અને વ્યૂહાત્મક આગેવાન તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. 1990ના દાયકાના અંત સુધીમાં ઇન્ટેલ વિશ્વમાં અનેક વિશાળ અને સફળ કારોબારો ધરાવતી કંપનીઓમાંની એક હતી.{{Citation needed|date=September 2010|reason=Some statistics needed|date=September 2007}} ===નામનું મૂળ=== તેની સ્થાપના વખતે, ગોર્ડોન મૂર અને રોબર્ટ નોયસી નવી કંપનીનું નામ ''મૂર નોયસી'' રહે તેવું ઇચ્છતા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://download.intel.com/pressroom/kits/events/idffall_2007/TranscriptMoore-Gelsinger.pdf |title=IDF Trancript: Interview with Gordon Moore |publisher=Intel Corporation |date=2007-08-18 |access-date=2009-07-29}}</ref> જો કે તેનો ઉચ્ચાર, [[wikt:homophone|સમાન ઉચ્ચાર પણ ભિન્ન અર્થ]] ધરાવતા ''મોર નોઇઝ (વધુ ઘોંઘાટ)'' સાથે મળતો આવતો હતો- જે એક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કંપની માટે તદ્દન અયોગ્ય નામ હતું, કેમ કે સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં અવાજની અનિચ્છનીય હોય છે અને તેને ખાસ કરીને ખરાબ દરમિયાનગીરી સાથે સાંકળવામાં આવે છે. પોતાની કંપનીને '''Int''' egrated(ઇન્ટીગ્રેટેડ) '''El''' ectronics(ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) અથવા ''ઇન્ટેલ'' તરીકે કહેવાનું નક્કી કર્યું તે પહેલાં તેમણે એક વર્ષ એનએમ(NM) ઇલેક્ટ્રોનિક્સના નામનો ઉપયોગ કર્યો હતો.<ref>{{cite encyclopedia|title=Intel Corporation|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/289747/Intel-Corporation|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2008-11-26}}</ref> જો કે ઇન્ટેલ પહેલેથી એક હોટેલ શૃંખલાનો ટ્રેડમાર્ક હોવાથી, તેમણે સૌ પ્રથમ આ નામ માટે હક્કોની ખરીદી કરવી પડી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=42469 |title=Secret of Intel name revealed |publisher=[[The Inquirer]] |author=Theo Valich |date=2007-09-19 |access-date=2007-09-19 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://archive.is/20120629001528/http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=42469 |url-status=dead }}</ref> ===પ્રારંભિક ઇતિહાસ=== ઇન્ટેલે વિવિધ અલગ અલગ તબક્કાઓ દરમિયાન વિકાસ સાધ્યો છે. તેની સ્થાપના વખતે, ઇન્ટેલ માત્ર તેની સેમિકન્ડક્ટર બનાવવાની ક્ષમતા દ્વારા અલગ પડતી હતી, અને તેનાં પ્રાથમિક ઉત્પાદનો સ્ટેટિક રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી (એસઆરએએમ-SRAM) ચિપ હતી. 1970ના દાયકા દરમિયાન, ઇન્ટેલે તેની ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને સુધારી અને વિસ્તારી, અને ઉત્પાદનોની વધુ વ્યાપક ઉત્પાદન શ્રેણી રજૂ કરી તેથી તેના વેપારમાં વૃદ્ધિ થઈ, હજુ પણ વિવિધ મેમરી સાધનોની બાબતે તે પ્રભુત્વ ધરાવે છે. ઇન્ટેલે 1971માં પ્રથમ વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ એવા માઇક્રોપ્રોસેસર (ઇન્ટેલ 4004)નું સર્જન કર્યું અને 1972માં અનેક માઇક્રોકમ્પ્યૂટરોમાંના એકનું સર્જન કર્યું,<ref name="Intellec-1973">{{Cite web |url=http://www.old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=754&st=1 |title=Intel Intellec Series |access-date=2007-07-31 |last=Silberhorn |first=Gottfried |coauthors=Colin Douglas Howell |work=old-computers.com |publisher=OLD-COMPUTERS.COM |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727141838/http://www.old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=754&st=1 |url-status=dead }}</ref><ref name="Intel-Product-Timeline">{{Cite web |url=http://download.intel.com/museum/research/arc_collect/timeline/TimelineDateSort7_05.pdf |title=A chronological list of Intel products. The products are sorted by date. |access-date=2007-07-31 |date=2005-07 |format=PDF |work=Intel museum |publisher=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809053720/http://download.intel.com/museum/research/arc_collect/timeline/TimelineDateSort7_05.pdf |archive-date=2007-08-09 |url-status=live }}</ref> 1980ના દાયકાના આરંભમાં તેના કારોબારમાં ડાયનેમિક રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી ચિપ્સનું પ્રભુત્વ હતું. જો કે જાપાનીઝ સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદકો દ્વારા વધેલી સ્પર્ધાએ 1983 સુધીમાં આ બજારની નફાકારકતામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો કર્યો, અને આઇબીએમ(IBM) પર્સનલ કમ્પ્યૂટરની અચાનક સફળતાએ તે સમયના સીઇઓ(CEO) ગ્રોવને કંપનીના ધ્યાનને માઇક્રોપ્રોસેસર્સ પર લઇ જવા અને તે કારોબાર મોડેલના મૂળભૂત તબક્કાઓ બદલવા સહમત કર્યા હતા. 1980ના દાયકાના અંતમાં આ નિર્ણય સફળ સાબિત થયો હતો. ઝડપથી વિકસતા જતા પર્સનલ કમ્પ્યૂટર માર્કેટમાં આઇબીએમ(IBM) અને તેના હરીફો માટે માઇક્રોપ્રોસેસર સપ્લાયર તરીકેની પોતાની આકસ્મિક સ્થિતિથી પ્રેરાઇને, ઇન્ટેલે પીસી(PC) ઉદ્યોગના મુખ્ય (અને અત્યંત નફાકારક) હાર્ડવેર સપ્લાયર તરીકેના 10 વર્ષના અણધારી વૃદ્ધિના ગાળા તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું. 1990ના દાયકાના અંતમાં, તેની પેન્ટિયમ પ્રોસેસર્સની લીટી ઘરે ઘરે જાણીતી બની ગઇ હતી. ===ઘટતી જતી માગ અને વર્ચસ્વ સામેના પડકારો === 2000 બાદ, હાઇ-એન્ડ માઇક્રોપ્રોસેસર્સની માંગમાં થતો વધારો ધીમો પડતો ગયો. સ્પર્ધકોમાં એએમડી (AMD) નોંધપાત્ર હતી (ઇન્ટેલની તેના પ્રાથમિક x86 આર્કેટેક્ચર માર્કેટમાં સૌથી મોટી સ્પર્ધક) જેણે નોંધપાત્ર બજાર હિસ્સો સર કર્યો હતો, પ્રારંભમાં લૉ-એન્ડ અને મિડ-રેન્જ પ્રોસેસર્સમાં પરંતુ અંતે તો તમામ પ્રોડક્ટોમાં હિસ્સો સર કર્યો હતો, અને ઇન્ટેલની તેના પ્રમુખ બજારમાંની અગ્રણી સ્થિતિમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો.<ref name="Wong">{{Cite news|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20060731&slug=btintelchip31|title=Intel Core 2 Duo a big leap in chip race|last=Wong|first=Nicole|date=2006-07-31|publisher=Seattle Times|access-date=2009-10-15|archive-date=2011-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111205030002/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20060731&slug=btintelchip31|url-status=dead}}</ref> 2000ના દાયકાના પ્રારંભમાં તે વખતના સીઇઓ ક્રેગ બેરેટ્ટે કંપનીના કારોબારને સેમિકન્ડક્ટર્સ ઉપરાંત પણ વિસ્તારવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ તેમાંની થોડી પ્રવૃત્તિઓ જ અંતે સફળ થઇ હતી. ઇન્ટેલ પણ અનેક વર્ષો સુધી દાવાઓમાં સંડોવાયેલી રહી હતી. જ્યાં સુધી ઇન્ટેલ અને સેમિકન્ડક્ટર ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિયેશન (એસઆઇએ) દ્વારા 1984ના સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોટેક્શન એક્ટની માંગણી કરવામાં આવી ન હતી ત્યાં સુધી અમેરિકાએ પ્રારંભમાં માઇક્રોપ્રોસેસર ક્ષેત્રવિદ્યા (સર્કીટ લેઆઉટ)સંબંધિત બૌદ્ધિક સંપત્તિ અધિકારોને માન્યતા આપી ન હતી.<ref>ખરડા પરનો સેનેટ અહેવાલ (એસ. રિપો. નં. 425, 98મી કોંગ., 2જી સેસ. (1984)) દર્શાવ્યું હતું: <blockquote> સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગમાં શોધ અનિવાર્ય છે; ઉદ્યોગના આયુષ્ય અને આરોગ્ય માટે સંશોધન સિદ્ધિઓ આવશ્યક છે. પરંતુ સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સની ડિઝાઇનમાં સંશોધન અને શોધ પર પાયરસી અને બિનસત્તાવાર કોપી કરવા સામે અપૂરતા વર્તમાન કાનૂની રક્ષણનું જોખમ છે. આ મુશ્કેલી કે જે અમેરિકન અર્થતંત્રના આવશ્યક ક્ષેત્રમાં અત્યંત નિર્ણાયક છે તેની પર સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોટેક્શન એક્ટ 1984 દ્વારા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. ...[[આ ખરડો] "ચિપ પાયરસી" આ પ્રકારનાં કાર્યોના મૂળ સર્જનકર્તા પાસેથી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોડક્ટોની બિનસત્તાવાર નકલ અન વિતરણ પર પ્રતિબંધ લાદશે. </blockquote> [http://cases.justia.com/us-court-of-appeals/F2/977/1555/304802/ બ્રૂકટ્રી કોર્પ. વિ. એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસ ઇન્ક.]માં ટાંકવામાં આવેલ, 977 F.2d 1555, 17 (Fed. Cir. 1992). ''બ્રૂકટ્રી'' , 21–22 પણ જુઓ (બિનઅસરકારક કોપીરાઇટ અને પેટન્ટ કાયદો).</ref> (આ કાયદો પસાર થયા બાદ) 1980ના અને 1990ના દાયકાના અંત ભાગમાં ઇન્ટેલે જે કંપનીઓએ 80386 સીપીયુ(CPU)માં સ્પર્ધક ચિપ્સ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો તેમની સામે અદાલતમાં દાવો માંડ્યો હતો.<ref name="ReferenceA">"બીલ ગેટ્સ કહે છે", પૃષ્ઠ 29. ISBN 0-471-40169-2, ISBN 978-0-471-40169-8</ref> ઇન્ટેલે દાવાઓમાં હારી ગઇ હોય તો પણ, આ કાનૂની દાવાઓને કારણે સ્પર્ધા પર, કાનૂની બિલો સહિત, નોંધપાત્ર અસર પડી હતી.<ref name="ReferenceA"></ref> અવિશ્વાસના આરોપો કે જે 1990ના દાયકાના આરંભથી ઉકળતા રહ્યા હતા અને તે 1991માં ઇન્ટેલની સામે એક અદાલતી દાવાનું કારણ બન્યા હતા, તે 2004માં અને ફરીથી 2005માં પણ, એએમડીએ ઇન્ટેલની સામે ગેરવાજબી સ્પર્ધા સંબંધિત વધુ દાવાઓ કર્યા હોવાથી ફરીથી ફાટી નીકળ્યા હતા. 2005માં, સીઇઓ પાઉલ ઓટેલ્લીનીએ (એન્ટરપ્રાઇસ, ડિજીટલ હોમ, ડિજીટલ હેલ્થ અને મોબિલીટી) પ્લેટફોર્મ પર તેના કોર પ્રોસેસર અને ચિપસેટ પર પુનઃધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે કંપનીનું પુનર્ગઠન કર્યું, જેના કારણે 20,000થી વધુ નવા કર્મચારીઓને કામે રાખવા પડ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર 2006માં નફો ઘટતો હોવાના કારણે કંપનીએ પુનર્ગઠનની જાહેરાત કરી હતી, જે 10,500 અથવા જુલાઇ 2006માં કુલ શ્રમદળના 10 ટકા જેટલા કર્મચારીઓને લે-ઓફ આપવામાં પરિણમી હતી. ===પુનઃ વેગ પકડવો=== ગુમાવી દીધેલી બજારની સ્થિતિ બળને પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની જરૂરિયાતનો સામનો કરતા,<ref name="Wong"></ref><ref>{{Cite news|url=http://www.pcper.com/article.php?aid=217&type=expert&pid=5|title=A Detailed Look at Intel's New Core Architecture|last=Shrout|first=Ryan|date=2006-03-08|publisher=PC Perspective|access-date=2009-10-14|archive-date=2006-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061109062027/http://www.pcper.com/article.php?aid=217&type=expert&pid=5|url-status=dead}} – આ લેખમાં એવી ટિપ્પણી કરવામાં આવી છે કે લેખના દ્રષ્ટિકોણમાં ઇન્ટેલને "વિવિધ વર્ષો" સુધી "તારનાર"ની જરૂર હતી.</ref> ઇન્ટેલે તેની અગાઉની ટેકનોલોજિકલ અગ્રણી સ્થાન પુનઃપ્રાપ્ત કરવા માટે નવા ઉત્પાદન વિકાસ મોડેલનો પ્રારંભ કર્યો હતો. તેના "ટિક ટોક મોડેલ" તરીકે જાણીતો, આ કાર્યક્રમ માઇક્રોઆર્કિટેક્ચરની શોધ અને પ્રોસેસ શોધના વાર્ષિક ફેરફાર પર આધારિત હતો. 2006માં, ઇન્ટેલે પી6 (P6) અને નેટબર્સ્ટ પ્રોડક્ટોનું ઘટાડેલા ડાઇ કદ (65 એનએમ) સાથે ઉત્પાદન કર્યું હતું. એક વર્ષ બાદ તેણે બહોળા પ્રમાણમાં મળેલા પ્રતિસાદને કારણે તેના કોર આર્કિટેક્ચરનો પ્રારંભ કર્યો હતો;<ref>{{Cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9584_22-148811.html|title=Intel's Core 2 Duo lives up to hype|last=Krazit|first=Tom|date=2006-07-14|publisher=[[ZDNet]] News|access-date=2009-10-15|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430140419/http://news.zdnet.com/2100-9584_22-148811.html|url-status=dead}} – સીનેટ (CNET)નો નિર્દેશ કરતા, આનંદટેક, શાર્કીઝ એક્સટ્રીમ અને પીસી(PC) મેગ પણ સમાન પ્રકારનાં તારણો પ્રકાશિત કરે છે.</ref> આ પ્રોડક્ટોને પ્રોસેસરની કામગીરીમાં અપવાદરૂપ સિદ્ધિ તરીકે જોવાતી હતી જેના કારણે કંપનીએ એક જ ઝટકામાં આ ક્ષેત્રે પોતાની મોટા ભાગની આગેવાની પુનઃપ્રાપ્ત કરી લીધી હતી.<ref>{{Cite news|url=http://www.hexus.net/content/item.php?item=6184|title=Intel Core 2 Duo/Extreme processor review|last= Sandhu|first=Tarinder|date=2006-07-14|publisher=Hexus technology news & reviews|access-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2006/jul/27/comment.insideit|title=Intel raises the bar as AMD drops prices in chip battle|last=Schofield|first=Jack|date=2006-07-27|publisher=The Guardian|access-date=2009-10-15 | location=London}}</ref> 2008માં, આપણે બીજું "ટીક" જોયું, ઇન્ટેલે પેનરીન માઇક્રોપ્રોસેસરની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં 65 એનએમથી ઘટાડીને 45 એનએમ સુધીનો ઘટાડો કરવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી અને એક વર્ષ બાદ હકારાત્મક રીતે સમીક્ષા કરેલા પ્રોસેસર નેહાલેમને બહાર આવતા જોયું હતું, ત્યાર બાદ 32 એનએમ પ્રોસેસ સુધીનો સિલિકોન ઘટાડો થયો હતો. આવું કરનાર ઇન્ટેલ પ્રથમ માઇક્રોપ્રોસેસર કોર્પોરેશન ન હતું. ઉદાહરણ તરીકે, 1996ની આસપાસ ગ્રાફિક્સ ચિપ્સ ડિઝાઇનર્સ એનવિદીયા(nVidia)એ પોતાના કારોબાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને બજારને પડતી મુશ્કેલીઓમાંથી માર્ગ કાઢવા 6 મહિનાની આંતરિક પ્રોડક્ટ સાયકલ અપનાવી હતી, જેની પ્રોડક્ટોએ બજારની અપેક્ષાએ વારંવાર સારું કામ કર્યું હતું. ===એક્સસ્કેલ(XScale) પ્રોસેસર કારોબારનું વેચાણ=== 27 જૂન 2006ના રોજ ઇન્ટેલની એક્સસ્કેલ(XScale) મિલકતોના વેચાણની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ઇન્ટેલે માર્વેલ ટેકનોલોજી ગ્રુપને અંદાજિત 600 મિલિયન ડોલર (તે તેમણે 1.6 અબજ ડોલરમાં ખરીદ્યું હતું) રોકડમાં અને અનિશ્ચિત જવાબદારીઓ સહિત વેચવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. આ પગલાંથી ઇન્ટેલ પોતાનું ધ્યાન તેના કોર એક્સ86 અને સર્વર કારોબાર આપી શકવા મુક્ત બનતું હતું, 9 નવેમ્બર 2006ના રોજ આ હસ્તાતંરણ પૂર્ણ થયું હતું.<ref name="XScale">{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Marvell buys Intel's handheld processor unit for $600 million |date=2006-06-27 |publisher=CMP Media LLC. |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=189601851 |work=eetimes.com |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929101919/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=189601851 |url-status=dead }}</ref> ===મેકાફી(McAfee) અને ઇનફિનીયોન ટેકનોલોજીઓના વાયરલેસ મોલ્યુશન્સ કારોબારનું સંપાદન=== 19 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી કે તેણે કમ્પ્યૂટર સિક્યુરિટી ટેકનોલોજીની નિર્માતા મેકાફી(McAfee)ને ખરીદી લેવાનું વિચાર્યું છે. તેની ખરીદ કિંમત 7.68 અબજ ડોલર હતી અને કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જો સોદો મંજૂર થશે તો નવી પ્રોડક્ટો 2011ના પ્રારંભમાં બજારમાં મૂકવામાં આવશે.<ref>{{Cite web|title=Intel in $7.68bn McAfee takeover|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11025866|publisher=BBC News Online|access-date=19 August 2010|date=19 August 2010}}</ref> આ સંપાદન ઇન્ફર્મેશન સિક્યુરિટી ઉદ્યોગમાં સૌથી મોટું હતું અને ઇન્ટેલનાં 42 વર્ષના ઇતિહાસમાં પણ સૌથી મોટું હતું. ઇન્ફિનીયોન સોદા સાથે, ઇન્ટેલ કંપનીની ટેકોનોલોજીને ઉપભોક્તા પ્રોડક્ટો જેમ કે લેપ્ટોપ, સ્માર્ટ ફોન, નેટબુક્સ, ટેબ્લેટ્સ અને એમ્બેડેડ કમ્પ્યૂટર્સમાં ઉપયોગમાં લેવા વિચારતી હતી, અંતે તેના વાયરલેસ મોડેમને ઇન્ટેલની સિલિકોન ચિપ્સમાં સંકલિત કરી દેવાના વિચાર સાથે.<ref>[http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=2726870 ઇન્ટેલના સીઇઓ હસ્તાંતરણ વ્યૂહરચના અંગે જણાવે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119053058/http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=2726870 |date=2012-01-19 }}, સંસ્થાકીય રોકાણકાર</ref> ઇન્ટેલે મેકાફીના સંપાદન માટે 26 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ યુરોપીય સંઘની મંજૂરી પ્રાપ્ત કરી હતી. ઇન્ટેલની ચિપ્સ અને પર્સનલ કમ્પ્યૂટર્સના ઉપયોગને રજા આપવા માટે ઇન્ટેલ તેની હરીફ સિક્યુરિટી કંપનીઓને દરેક આવશ્યક માહિતી જોવા મળશે તેવી બાંયધરી આપવા સંમત થયું હતું.<ref>{{Cite web|title=Intel wins conditional approval from EU for McAfee acquisition of $ 7.68 billion|url=http://techshrimp.com/2011/01/26/intel-wins-conditional-approval-from-eu-for-mcafee-acquisition-of-7-68-billion/|publisher=TechShrimp|access-date=26 January 2011|date=26 January 2011}}</ref> ==પ્રોડક્ટ અને બજાર ઇતિહાસ== === એસઆરએએમએસ(SRAMS) અને માઇક્રોપ્રોસેસર === કંપનીની પ્રથમ પ્રોડક્ટો શિફ્ટ રજિસ્ટર મેમરી અને રેન્ડમ-એક્સેસ મેમરી સંકલિત સર્કિટ્સ હતી અને ઇન્ટેલ ભારે સ્પર્ધાત્મક એવા ડીઆરએએમ(DRAM), એસઆરએએમ (SRAM), અને આરઓએમ (ROM) બજારોમાં 1970ના દાયકામાં એક અગ્રણી તરીકે વિકસી હતી. તે જ સમયે ઇન્ટેલના એન્જિનિયરો માર્સીયન હોફ્ફ, ફેડેરીકો ફાગ્ગીન, સ્ટેનલી મેઝોર અને માસાતોશી શિમાએ ઇન્ટેલના પહેલવહેલા માઇક્રોપ્રોસેસરની શોધ કરી હતી. મૂળભૂત રીતે જાપાનીઝ કંપની બુસીકોમ માટે, બુસીકોમે અગાઉથી ઉત્પાદિત કરેલા કેલ્ક્યુલેટરમાં અસંખ્ય એએસઆઇસી(ASIC)ને બદલવા માટે વિકસાવવામાં આવેલા ઇન્ટેલ 4004ને સૌપ્રથમ વખત જથ્થાબંધ બજારમાં 15 નવેમ્બર 1971ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યા, જો કે માઇક્રોપ્રોસેસર 1980ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં ઇન્ટેલનો મુખ્ય કારોબાર બની શક્યા ન હતા. (નોંધ: ઇન્ટેલને સામાન્ય રીતે લગભગ એકી સાથે કરેલી માઇક્રોપ્રોસેસરની શોધ માટે ટેક્સાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ સાથે યશ આપવામાં આવે છે.) ===ડીઆરએએમ(DRAM)થી માઇક્રોપ્રોસેસર્સ સુધી=== 1983માં પર્સનલ કમ્પ્યૂટર યુગના પ્રારંભથી, જાપાનીઝ મેમરી ચિપ ઉત્પાદકોના કારણે ઇન્ટેલના નફા પર દબાણમાં વધારો થયો હતો અને તે સમયના પ્રેસિડન્ટ એન્ડી ગ્રૂવે કંપનીને માઇક્રોપ્રોસેસર્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા દોરી હતી. ગ્રૂવે આ સંક્રાંતિનું પુસ્તક ''ઓન્લી ધ પેરાનોઇડ સર્વાઇવ'' માં વર્ણન કર્યું છે. ત્યારે ક્રાંતિકારી માનવામાં આવતો વિચાર- લોકપ્રિય 8086 માઇક્રોપ્રોસેસરના અનુગામીઓ માટે એક માત્ર સ્ત્રોત બનવાનો વિચાર તેમની યોજનાનું મહત્ત્વનું પાસું હતો. ત્યાં સુધી, એક જ સપ્લાયર નિર્ભર રહેવા માટે જટીલ સંકલિત સર્કિટનું ઉત્પાદન પૂરતું વિશ્વસનીય ન હતું, પરંતુ ગ્રૂવે ત્રણ અલગ ભૌગોલિક ફેક્ટરીમાં પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરવાનો પ્રારંભ કર્યો અને ઝીલોગ અને એએમડી(AMD) જેવા સ્પર્ધકોની ચિપ ડિઝાઇન જપ્ત કરી લીધી. જ્યારે 1980 અને 1990ના દાયકાના અંતમાં પીસી(PC) ઉદ્યોગમાં તેજી આવી ત્યારે ઇન્ટેલ મુખ્ય લાભાર્થીઓમાંની એક હતી. ===ઇન્ટેલ એક્સ86 (x86) પ્રોસેસર્સ અન આઇબીએમ પીસી (ઇબ્મ PC)=== [[File:Intel 8742 153056995.jpg|right|thumb|230px|ઇન્ટેલ 8742, 8 બીટ માઇક્રોકંટ્રોલરની ડાઇ, જેમાં સમાન ચિપમાં 12 MHz પર ચાલતાં સીપીયુ(CPU), 128 બાયટ્સ રેમ (RAM), 2048 બાયટ્સ ઇપીરોમ (EPROM), અને I/Oનો સમાવેશ.]] માઇક્રોપ્રોસેસર પાયાની અગત્યતા હોવા છતાં 4004 અને તેના અનુગામીઓ 8008 અને 8080 ક્યારેય ઇન્ટેલ માટે આવકમાં મોટા પરિબળ રહ્યા નહીં. પછીના પ્રોસેસર તરીકે, 8086 (અને તેના સ્વરૂપ 8088)ને 1978માં પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા હતા, ઇન્ટેલે મોટા પાયે માર્કેટિંગ અને વેચાણ ઝુંબેશ શરૂ કરી અને તેના માટે ચિપને "ઓપરેશન ક્રશ" એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી વધુમાં વધુ ગ્રાહકો પ્રાપ્ત કરવાનો તેમનો ઇરાદો હતો. એક ડિઝાઇને સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી તે હતી નવા જ સર્જાયેલા આઇબીએમ પીસી (IBM PC) ડિવિઝન, જો કે તેનું મહત્ત્વ તે સમયે સંપૂર્ણપણે સમજી શકાયું ન હતું. આઇબીએમે 1981માં તેના પર્સનલ કમ્પ્યૂટર રજૂ કર્યાં હતાં અને તેણે ઝડપથી સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી. 1982માં ઇન્ટેલે 80286 માઇક્રોપ્રોસેસરનું સર્જન કર્યું હતું, જે બે વર્ષ બાદ આઇબીએમના પીસી/એટીમાં વાપરવામાં આવ્યું હતું. કોમ્પેક, પ્રથમ આઇબીએમ પીસી "ક્લોન" ઉત્પાદકે, 1985માં ઝડપી 80286 પ્રોસેસર પર આધારિત ડેસ્કટોપ સિસ્ટમનું ઉત્પાદન કર્યું હતું અન 1986માં ઝડપથી પ્રથમ 80386-આધારિત સિસ્ટમનું અનુસરણ કર્યું હતું, જેણે આઇબીએમને પાછળ રાખી હતી અને પીસી સ્વીકાર્ય સિસ્ટમ્સ માટે સ્પર્ધાત્મક બજારની સ્થાપના કરી હતી અને ઇન્ટેલને મહત્ત્વના પૂરજાઓના સપ્લાયર તરીકે સ્થાપિત કરી હતી. 1975માં કંપનીએ અત્યંત વિકસિત એવા 32 બીટ માઇક્રોપ્રોસેસરને વિકસાવવા માટેનો પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો, જે અંતે 1981માં ઇન્ટેલ આઇએપીએક્સ(iAPX) 432 તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રોજેક્ટ પણ ઘણો મહત્ત્વાકાંક્ષી હતો અને પ્રોસેસર ક્યારેય તેના કામગીરી લક્ષ્યાંકોને પહોંચી વળવા સક્ષમ બન્યું ન હતુ અને તે બજારમાં નિષ્ફળ ગયું હતું. ઇન્ટેલે તેના બદલે એક્સ86(x86) આર્કિટેક્ચરને 32 બીટ સુધી વિસ્તાર્યું હતું.<ref>{{Cite web |last=Maliniak |first=Lisa |title=Ten Notable Flops: Learning From Mistakes |work=Electronic Design Online |date=October 21, 2002 |url=http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&ArticleID=2839 |access-date=2007-11-27 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121817/http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&ArticleID=2839 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dvorak |first=John C. |authorlink=John C. Dvorak |title=What Ever Happened to... Intel's Dream Chip? |work= |date=February 1997 |url=http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/intel/iapx432/dreamchip.html |access-date=2007-11-27 |archive-date=2007-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071018060554/http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/intel/iapx432/dreamchip.html |url-status=dead }}</ref> ====386 માઇક્રોપ્રોસેસર==== આ ગાળા દરમિયાન એન્ડ્રુ ગ્રૂવે નાટ્યાત્મક રીતે કંપનીને પુનઃમાર્ગદર્શિત કરી હતી, જેમાં તેનો મોટા ભાગનો ડીઆરએએમ(DRAM)નો કારોબાર બંધ કરી દીધો હતો અને માઇક્રોપ્રોસેસર કારોબારના સ્રોતોને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. કદાચ "એકમાત્ર સ્રોત" 386 માઇક્રોપ્રોસેસરનો તેમનો નિર્ણય ભારે મહત્ત્વ ધરાવે છે. તે પહેલાં, માઇક્રોપ્રોસેસર ઉત્પાદન તેના પ્રાથમિક તબક્કામાં હતું અને ઉત્પાદન મુશ્કેલીઓએ ઉત્પાદનમાં સતત ઘટાડો કર્યો હતો કે બંધ કરી દીધું હતું, જે ગ્રાહકોને આપવાના પુરવઠામાં અંતરાય ઊભો કરતું હતું. આ જોખમને પહોંચી વળવા આ ગ્રાહકોએ ખાસ કરીને એવો આગ્રહ સેવ્યો હતો કે અનેક ઉત્પાદકો ચિપ્સનું ઉત્પાદન કરે જેથી તેઓ સતત પુરવઠો રહેશે તેની ખાતરી પ્રાપ્ત કરી શકે. 8080 અને 8086-શ્રેણીના માઇક્રોપ્રોસેસર્સનું વિવિધ કંપનીઓમાં ખાસ કરીને એએમડી દ્વારા ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. ગ્રૂવે 386 ડિઝાઇનનો અન્ય ઉત્પાદકોને પરવાનો નહી આપવાનો નિર્ણય કર્યો, તેના બદલે ત્રણ અલગ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં જેમ કે સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા; હિલ્સબોરો, ઓરેગોનમાં ફેક્ટરીઓમાં ઉત્પાદન કરવાનું નક્કી કર્યું હતું; અને ફોનિક્સ, ચાંડલરના પેટાભાગ એરિઝોનામાં તેમનું ઉત્પાદન કરવાનો નિર્ણય કર્યો,અને ગ્રાહકોને ખાતરી આપી કે તે સતત પુરવઠો પૂરો પાડશે. કોમેપ્કના ડેસ્કપ્રો 386એ 386ને આગવી સીપીયુ પસંદગી તરીકે સ્થાપિત કરતાં ઇન્ટેલે તેના સપ્લાયર તરીકે વિશિષ્ટ સ્રોતની નજીકની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી હતી. આમાંથી મળતા નફાને ઊંચી કામગીરી વાળી ચિપ ડિઝાઇનો અને ઊંચી કામગીરી વાળી ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ તરફ વાળવામાં આવ્યો હતો, જે ઇન્ટેલને 1990ના દાયકાના પ્રારંભમાં બિનવિવાદાસ્પદ આગેવાનીની સ્થિતિ પર રહેવા આગળ ધકેલતો હતો. ====486, પેન્ટિયમ અને ઇટાનિયમ==== ઇન્ટેલે 1989માં 486 માઇક્રોપ્રોસેસરની રજૂઆત કરી હતી અને 1990માં બીજી ડિઝાઇન ટીમની ઔપચારિક રીતે સ્થાપના કરી હતી, જેણે સમાંતર રીતે "P5" અને "P6" કોડ નામના પ્રોસેસર્સની ડિઝાઇન કરી હતી અને આ પ્રકારની ડિઝાઇને અગાઉ જેમ ચારથી પાંચ વર્ષો લીધા હતા તેનાથી વિરુદ્ધ દર બે વર્ષે મોટા નવા પ્રોસેસર પૂરા પાડવાનું વચન આપ્યું હતું. P5 અગાઉ "ઓપરેશન બાયસાયકલ" તરીકે ઓળખાતી હતી, જે પ્રોસેસરની સાયકલનો નિર્દેશ આપે છે. P5ની 1993માં ઇન્ટેલ પેન્ટિયમ તરીકે રજૂઆત કરવામાં આવી હતી, જે અગાઉના ભાગના ક્રમાંકો માટે નોંધણીવાળા ટ્રેડમાર્કનો પૂરક હતો (ક્રમાંકો, જેમ કે 486ને ટ્રેડમાર્ક તરીકે નોંધવું મુશ્કેલ છે). ત્યાર બાદ 1995માં P6 પેન્ટિયમ પ્રો તરીકે આવ્યું હતું અને તે 1997માં સુધારીને પેન્ટિયમ II થયું હતું. નવા આર્કિટેક્ચરને સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા અને હિલ્સબોરો, ઓરેગોનમાં વારાફરતી વિકસાવવામાં આવ્યા હતા. સાન્ટા ક્લેરા ડિઝાઇન ટીમે 1993માં એક્સ (x86) આર્કિટેક્ચરના અનુગામી અને "P7" કોડનામવાળાની વિચારણા કરી હતી. પ્રથમ પ્રયત્ન એક વર્ષ બાદ પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હ્યુવલેટ પેકાર્ડના એન્જિનીયરો સાથેના એક સહકાર કાર્યક્રમમાં ઝડપથી પુનઃ સજીવન કરવામાં આવ્યો હતો, જો કે ઇન્ટેલે તરત જ પ્રાથમિક ડિઝાઇન જવાબદારી લઇ લીધી હતી. આઇએ-64 (IA-64) 64-બીટ આર્કિટેક્ચરનું પરિણમેલું અમલીકરણ ઇટાનિયમ હતું, અંતે જૂન 2001માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ઇટાનિયમની કામગીરી આધારિત વારસો એક્સ 86 (x86) કોડ આશાઓને પરિપૂર્ણ કરી શક્યો નહીં અને તે મૂળ એક્સ86 (x86) આર્કિટેક્ચરના સંદર્ભમાં 64 બીટ વિસ્તરણો સાથે અસરકારક રીતે સ્પર્ધા કરવામાં નિષ્ફળ ગયો, જે એક્સ86-64 (x86-64) નામનો હતો અને એએમડી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. (જો કે ઇન્ટેલ '''ઇન્ટેલ 64''' , જે અગાઉ '''ઇએમ64ટી (EM64T)''' હતું તેનો ઉપયોગ કરે છે). 2009માં પણ ઇન્ટેલે ઇટાનિયમને વિકસાવવાનું અને કામે લગાડવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. હિલ્સબોરો ટીમે વિલામેટ્ટી પ્રોસેસર્સ (કોડ નામ P67 અને P68)ની ડિઝાઇન કરી હતી, જેનું પેન્ટિયમ 4 તરીકે માર્કેટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. ====પેન્ટિયમની ખામી==== {{Main|Pentium FDIV bug}} જૂન 1994માં ઇન્ટેલના એન્જિનિયરોએ P5 પેન્ટિયમ માઇક્રોપ્રોસેસરમાં ફ્લોટીંગ-પોઇન્ટ મેથ સબસેક્શનમાં ક્ષતિ શોધી કાઢી હતી. ચોક્કસ ડેટા નિર્ભરતા સ્થિતિ હેઠળ ફ્લોટીંગ પોઇન્ટ ડિવિઝન કામગીરીનાં પરિણામોના ઓછી માત્રાના બીટ્સ ખોટા હતા, આ ક્ષતિ ફ્લોટીંગ પોઇન્ટ કામગીરીઓમાં ઝડપથી વિકાસ પામે છે અને પછીની ગણતરીઓમાં મોટી ભૂલ લાવે છે. ઇન્ટેલે ભવિષ્યના ચિપ સુધારામાં આ ભૂલને સુધારી હતી, પરંતુ તેને જાહેર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}} ઓક્ટોબર 1994માં લિંચબર્ગ કૉલેજ ખાતે ગણિતના અધ્યાપક ડો. થોમસ નાઇસલીએ સ્વતંત્ર રીતે બગની શોધ કરી હતી અને ઇન્ટેલ પાસેથી તેમની પૂછપરછનો કોઇ પ્રતિભાવ ન મળતાં 30 ઓક્ટોબરે ઇન્ટરનેટ પર સંદેશો મોકલ્યો હતો.<ref name="Nicely-email">{{Cite web |url=http://www.emery.com/bizstuff/nicely.htm |title=Dr. Thomas Nicely's Pentium email |access-date=2007-07-12 |last=Nicely |first=Dr. Thomas R. |date=1994-10-30 |publisher=Vince Emery Productions |archive-date=2007-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070724110652/http://www.emery.com/bizstuff/nicely.htm |url-status=dead }}</ref> બગનો શબ્દ ઝડપથી [[ઇન્ટરનેટ|ઇન્ટરનેટ]] પર ફેલાયો હતો અને ત્યાર બાદ ઉદ્યોગ અને અખબારોમાં પણ ફેલાયો હતો. બગની નકલ કરવી સરેરાશ વપરાશકર્તા માટે સરળ હોવાથી (ક્રમાંકોની શ્રેણી કે જેને ઓએસ કેલ્ક્યુલેટરમાં ભૂલ દર્શાવવા માટે એન્ટર કરી શકાય), ઇન્ટેલના તે નજીવી છે અને "છાપભૂલ પણ નથી" તેવા નિવેદનનો ઘણા કમ્પ્યૂટર વપરાશકર્તાઓએ સ્વીકાર કર્યો ન હતો. 1994માં આભારપ્રવચનમાં, ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં પત્રકાર જોહ્ન માર્કોફ્ફે એક ફકરો લખ્યો હતો, જે ભૂલ પર પ્રકાશ પાડતો હતો. ઇન્ટેલે તેનું વલણ બદલ્યું અને દરેક ચિપને બદલી નાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, તેમજ ઝડપથી મોટી અંતિમ-વપરરાશકર્તા સહાય સંસ્થાની સ્થાપના કરી. આ બાબત ઇન્ટેલની 1994ની આવક સામે 500 મિલિયન ડોલરના દંડમાં પરિણમી હતી. વધુમાં ધારણાથી વિરુદ્ધ "પેન્ટિયમ ક્ષતિ"ની ઘટના પણ ઘટી હતી, ઇન્ટેલનો તે પ્રત્યેનો પ્રતિભાવ અને આસપાસનાં માધ્યમોમાં આવેલા સમાચારે ઇન્ટેલને એક ટેકનોલોજી સપ્લાયર તરીકે જ નહીં પરંતુ સામાન્ય રીતે અજાણ એવા મોટા ભાગના કમ્પ્યૂટર-વપરાશકર્તાથી લઇને ઘરગથ્થુ વપરાશકારોમાં જાણીતી કરી હતી. અંતર્ગથનના કામમાં યોગ્ય રહેલી "ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ" ઝુંબેશમાં, આ પ્રકરણને ઇન્ટેલ માટે હકારાત્મક હોવાનું મનાય છે, જેમાં તેણે અંતિમ-વપરાશકર્તા લક્ષી પોતાની કેટલીક કારોબાર પદ્ધતિઓમાં ફેરફાર કર્યો હતો અને નોંધપાત્ર માત્રામાં જાહેર જાગૃત્તિનું સર્જન કરીને પોતાની છેલ્લી નકારાત્મક છાપને દૂર કરી હતી.<ref>ગ્રોવ, એન્ડ્રુ અને બર્ગલમેન, રોબર્ટ; ''સ્ટ્રેટેજી ઈઝ ડેસ્ટિનીઃ હાઉ સ્ટ્રેટેજી-મેકિંગ શેપ્સ અ કંપનીઝ ફ્યુચર (વ્યૂહરચના નિયતિ છે: વ્યૂહરચનાનું ઘડતર કંપનીના ભવિષ્યને કેવી રીતે આકાર આપે છે)'' , 2001, ફ્રી પ્રેસ</ref> ====ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇન્ટેલ સિસ્ટમ્સ ડિવિઝન અને ઇન્ટેલ આર્કિટેક્ચર લેબ્સ==== આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલે બે મોટા ટેકારૂપ કાર્યક્રમો હાથ ધર્યા હતા જેણે તેમના પ્રોસેસર્સની સફળતાની બાંયધરીમાં સહાય કરી હતી. પ્રથમ બહોળા પ્રમાણમાં જાણીતુ છેઃ 1991 "ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ" માર્કેટિંગ અને બ્રાન્ડિંગ ઝુંબેશ. સમાવિષ્ટ પૂરજાઓના બ્રાન્ડિંગનો ખ્યાલ તે સમયે નવો હતો, જેમાં ફક્ત ન્યુટ્રાસ્વીટ અને અન્ય થોડાઓએ પ્રયત્ન કર્યો હતો. <ref>{{Cite book|author=Richard S. Tedlow|title=Andy Grove: The Life and Times of an American Business Icon|url=http://books.google.com/books?id=zQamXENAalkC&pg=RA1-PA256|page=256|year=2007|isbn=9781591841821}}</ref> આ ઝુંબેશે ઇન્ટેલને સ્થાપિત કરી હતી, જે પીસી(PC) ઉદ્યોગની બહાર ઘરગથથુ નામ તરીકે એક ઘટકના સપ્લાયર તરીકે જ ઓછી જાણીતી હતી. બીજા કાર્યક્રમ ઓછો જાણીતો છે: ઇન્ટેલના સિસ્ટમ્સ જૂથનો પ્રારંભ થયો હતો, જે પીસી(PC)ના "મધરબોર્ડઝ", પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મુખ્ય બોર્ડના કોમ્પોનન્ટનું અન જેમાં પ્રોસેસર (સીપીયુ) (CPU) અને મેમરી (આરએએમ)(RAM) ચિપ્સ પ્લગ થયેલા હોય છે તેનું ઉત્પાદન કરે છે.<ref>{{Cite web|last=Wilson |first=Tracy V. |url=http://computer.howstuffworks.com/motherboard.htm |title=HowStuffWorks "How Motherboards Work" |publisher=Computer.howstuffworks.com |date= |access-date=2010-07-29}}</ref> તેના થોડા સમય બાદ, ઇન્ટેલે ઝડપથી વિસ્તરતી જતી ડઝન જેટલી પીસી(PC) ક્લોન કંપનીઓ માટે સંપૂર્ણ કંફ્યૂગર્ડ "વ્હાઇટ બોક્સ" સિસ્ટમ્સનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું.{{Citation needed|date=May 2009}} 1990ના દાયકાના મધ્યની વ્યસ્ત સિઝનમાં, ઇન્ટેલે તમામ પીસી(PC)ના 15 ટકાથી વધુનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જેના કારણે તે સમયની ત્રીજી સૌથી મોટી સપ્લાયર બની ગઇ હતી.{{Citation needed|date=May 2009}} 1990ના દાયકા દરમિયાનમાં, ઇન્ટેલની આર્કિટેક્ચર લેબ (આઇએએલ-IAL) પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મોટા ભાગના હાર્ડવેરની શોધ માટે જવાબદાર હતી, તેમાં પીસીઆઇ(PCI) બસ, પીસીઆઇ(PCI) એક્સપ્રેસ (પીસીઆઇઈ-PCIe) બસ, યુનિવર્સલ સિરીયલ બસ (યુએસબી-USB), બ્લૂટૂથ વાયરલેસ ઇન્ટરકનેક્ટ, અને હવે આગવું સ્થાન{{Citation needed|date=May 2009}} ધરાવતા મલ્ટીપ્રોસેસર સર્વરોના આર્કિટેક્ચરનો સમાવેશ થાય છે.{{Clarify|date=May 2009}} આઇએએલ(IAL)ના સોફ્ટવર પ્રયત્નોના ભાગે વધુ મિશ્ર નસીબ આવ્યું હતું; તેના વિડીયો અને ગ્રાફિક્સ એ સોફ્ટવેર ડિજીટલ વીડીયોના વિકાસ માટે અગત્યના હતા, પરંતુ બાદમાં તેના પ્રયત્નો માઇક્રોસોફ્ટ તરફની સ્પર્ધાને કારણે ઢંકાઇ ગયા હતા. ઇન્ટેલ અને માઇક્રોસોફ્ટ વચ્ચેની સ્પર્ધાનો આઇએએલ(IAL)ના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ સ્ટીવન મેકગેડીના માઇક્રોસોફ્ટ અવિશ્વાસ દાવાના સંબોધનમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ===સુપરકમ્પ્યૂટર્સ=== હાયપરક્યુબ ક્ષેત્રવિદ્યામાં જોડાયેલા ઇન્ટેલ માઇક્રોપ્રોસેસર્સના આધારે પેરેલલ કમ્પ્યૂટર્સની ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરવાના ઉદ્દેશથી ઇન્ટેલ સાયન્ટિફિક કમ્પ્યૂટર્સ ડિવિઝનની સ્થાપના 1984માં જસ્ટીન રેટનર દ્વારા કરવામાં આવી હતી.<ref name="wilson-1994">{{cite web|last=Wilson|first=Gregory|title=The History of the Development of Parallel Computing|url=http://ei.cs.vt.edu/~history/Parallel.html|access-date=11 November 2010|year=1994}}</ref> 1992માં આ નામ બદલાઇને ઇન્ટેલ સુપરકોમ્પ્યુટીંગ સિસ્ટમ્સ ડિવિઝન થઇ ગયું હતું અને આઇવેર્પ(iWarp) આર્કિટેક્ચરના વિકાસને પણ તેની હેઠળ મૂકવામાં આવ્યો હતો.<ref name="cmu-iwarp">{{cite web|title=iWarp Project|url=http://www-2.cs.cmu.edu/afs/cs/project/iwarp/archive/WWW-pages/iwarp.html|publisher=[[Carnegie Mellon University]]|access-date=11 November 2010}}</ref> આ ડિવિઝને વિવિધ સુપરકમ્પ્યૂટર સિસ્ટમ્સની ડિઝાઇન કરી હતી, જેમાં ઇન્ટેલ આઇપીએસસી (iPSC)/1, આઇપીએસસી/2 (iPSC/2), આઇપીએસસી/860 (iPSC/860), પેરાગોન અને એએસસીઆઇ રેડનો પણ સમાવેશ થાય છે. ===સ્પર્ધા, અવિશ્વાસ અને જાસૂસી=== {{See also|AMD v. Intel}} પ્રભુત્વની બાબતનો અંત લાવવા માટે બે પરિબળો એકઠા થઇ ગયાં હતાં: 2000માં શરૂ થયેલી પીસી(PC)ની માંગ વૃદ્ધિમાં ઘટાડો અને નીચા ખર્ચવાળા પીસી(PC)નો ઉદય. 1990ના દાયકાના અંતમાં માઇક્રોપ્રોસેસર કામગીરીએ એ સીપીયુ(CPU) પાવર માટે સોફ્ટવેરની માગને ઘટાડી દીધી હતી. ઊંચી કક્ષાના સર્વર સિસ્ટમ્સ અને સોફ્ટવેર ઉપરાંત "ડોટ કોમ પરપોટા"ના અંત સાથે ઘટી ગયેલી માંગને લીધે 2000 બાદ ઉપભોક્તા સિસ્ટમો વધતી જતી નીચા ખર્ચવાળી સિસ્ટમો પર અસરકારક રીતે ધસી ગઈ હતી. અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ શક્તિશાળી પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરવાની ઇન્ટેલની વ્યૂહરચના અને તેમના પુરોગામીઓના વિનાશમાં અસ્થિરતા ઊભી થઇ હતી,{{Citation needed|date=May 2009}} જેના કારણે સ્પર્ધકો માટે ઝડપી લાભની તકો ઊભી કરી હતી, તેમાં ખાસ કરીને એએમડી(AMD)નો સમાવેશ થાય છે. તેના કારણે પ્રોસેસર લાઇનની નફાકારકતામાં{{Citation needed|date=May 2009}} ઘટાડો થયો હતો અને ઇન્ટેલના પીસી(PC) હાર્ડવેર પરના અણધાર્યા પ્રભુત્વનો અંત આવ્યો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}} ઇન્ટેલના એક્સ86(x86) માઇક્રોપ્રોસેસર બજારમાં પ્રભુત્વને કારણે વર્ષો સુધી અવિશ્વાસ ભંગના અસંખ્ય આરોપો થયા હતા, જેમાં 1980ના દાયકાના અંતમાં અને 1999માં, એમ બન્નેમાં એફટીસી(FTC)ની તપાસનો સમાવેશ થાય છે અને દિવાની કાર્યવાહીઓ જેમ કે ડિજીટલ ઇક્વીપમેન્ટ કોર્પોરેશન (ડીઇસી-DEC) અને ઇન્ટરગ્રાફ દ્વારા પેટન્ટ દાવાનો સમાવેશ થાય છે. ઇન્ટેલના બજાર પરનો પ્રભાવ (એક સમયે {{When|date=May 2009}} તે 32 બીટ એક્સ86(x86) માઇક્રોપ્રોસેસર્સમાં 85 ટકાથી વધુ બજાર હિસ્સો ધરાવતી હતી) તેમ જ ઇન્ટેલની કઠિન કાનૂની પદ્ધતિઓ (જેમ કે તેનો પીસી(PC) ઉત્પાદકોની વિરુદ્ધમાં પ્રચલિત નહીં તેવો 338 પેટન્ટ દાવો)<ref>{{Cite news |first=Richard |last=McCausland |coauthors= |title=Counterpunch: Amx86 buyers get 'legal aid.' – Advanced Micro Devices offers legal aid to manufactures of Amx86-based machines warned by Intel Corp. to take out patent licenses |date=1993-05-24 |publisher=LookSmart Ltd. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n1964_v39/ai_13901771 |work=FindArticles |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-url=https://archive.today/20120711223700/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n1964_v39/ai_13901771/ |archive-date=2012-07-11 |url-status=dead }}</ref> એમ બન્નેએ તેને દોષારોપણ માટેનું આકર્ષક લક્ષ્યાંક બનાવી, પરંતુ થોડા દાવાઓમાં ક્યારેક પણ કોઈની પણ સામે હોઈ શકે છે. {{Clarify|date=May 2009}} ઔદ્યોગિક જાસૂસીનો કિસ્સો 1995માં ઉદ્ભવ્યો હતો જેમાં ઇન્ટેલ અને એએમડી(AMD) બન્ને સંડોવાયેલા હતા. એક [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટાઇન]] બીલ ગાએડ, અગાઉ એએમડીના અને ઇન્ટેલના એરિઝોનાના, એમ બંનેના પ્લાન્ટ ખાતે નોકરી કરતા હતા, આઇ486 અને P5 પેન્ટિયમની ડિઝાઇન એએમડી અને ચોક્કસ વિદેશી સત્તાઓને વેચતી વખતે 1993માં તેમની ધરપકડ થઇ હતી.<ref name="intel-spy">{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Worker Pleads Not Guilty in Intel Spy Case |date=1995-10-20 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D81239F933A15753C1A963958260 |work=[[The New York Times]] |pages= |access-date=2007-07-12 |language=}}</ref> ગાયેડે ઇન્ટેલ ખાતે તેના કમ્પ્યૂટર સ્ક્રીન પરથી ડેટાની વિડીયોટેપ ઉતારી હતી અને તે એએમડી(AMD)ને મેલ કરી હતી, જેની તાત્કાલિક ઇન્ટેલ અને સત્તાવાળાઓને જાણ થઈ હતી, જે ગાએડની ધરપકડમાં પરિણમી હતી. ગાએડ ગુનેગાર સાબિત થયો હતો, જૂન 1996માં તેને 33 મહિના માટે જેલમાં મોકલી અપાયો હતો.<ref name="Guillermo Gaede">{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Ex-Intel Engineer Sentenced to Prison Term |date=1996-06-25 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DE1239F936A15755C0A960958260 |work=[[The New York Times]] |pages= |access-date=2007-07-12 |language=}}</ref><ref name="Guilty">{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Ex-Intel employee pleads guilty – Guillermo Gaede pleads guilty to stealing Intel trade secrets – Industry Legal Issue |date=1996-03-25 |publisher=LookSmart, Ltd. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n2109_v42/ai_18135525 |work=findarticles.com |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-date=2008-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310062012/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n2109_v42/ai_18135525 |url-status=dead }}</ref> ===એપ્પલ સાથે ભાગીદારી=== {{details|Apple–Intel transition}} 6 જૂન 2005માં, એપ્પલના સીઇઓ(CEO) સ્ટીવ જોબ્સે જાહેરાત કરી હતી કે એપ્પલ તેના લાંબા ગાળાની પસંદગી એવા પાવરપીસી આર્કિટેક્ચરમાંથી ઇન્ટેલ એક્સ86 (x86) આર્કિટેક્ચરમાં સ્થળાતંર કરશે, કેમ કે ભવિષ્યની પાવરપીસીની યોજના એપ્પલની જરૂરિયાતોને સંતોષી શકશે નહીં. ઇન્ટેલના સીપીયુને સમાવતા પ્રથમ મેકિન્ટોશ કમ્પ્યૂટર્સની જાહેરાત 10 જાન્યુઆરી 2006ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને એપ્પલ અને તેના મેક્સ ઉપભોક્તાની સમગ્ર લાઇન ઓગસ્ટ 2006ના પ્રારંભ સુધીમાં ઇન્ટેલના પ્રોસેસર્સ પર ચાલતી થઈ હતી. એપ્પલ એક્સસર્વ સર્વરને ઇન્ટેલ ક્ઝેઓન(Xeon) પ્રોસેસર્સ વડે નવેમ્બર 2006થી સુધારવામાં આવ્યા હતા, અને તેને એપ્પલના મેક પ્રો સમાન કંફ્યૂગરેશનમાં જ આપવામાં આવે છે.<ref name="newmacs">[https://archive.is/20121205231533/http://news.com.com/Jobs+New+Intel+Macs+are+screamers/2100-7354_3-6025409.html જોબ્સ: ન્યુ ઇન્ટેલ મેક્સ આર 'સ્ક્રીમર્સ'] news.com</ref> ===કોર 2 ડ્યૂઓ જાહેરાત વિવાદ=== 2007માં કંપનીએ તેના કોર 2 ડ્યૂઓ પ્રોસેસર માટેની પ્રિન્ટ જાહેરાત પ્રસિદ્ધ કરી હતી, જેમાં બાજુમાં આવેલી ઓફિસ પાસે છ આફ્રિકન દોડવીરો કૌકેશિયન પુરુષોને ઘૂંટણીયે પડતા દેખાય છે (દોડવીરો દ્વારા શરૂના બ્લોક્સમાં લેવામાં આવેલા પોસ્ટર દ્વારા). ઇન્ટેલ કોર્પોરેટ માર્કેટિંગના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ નેન્સી ભગતના અનુસાર સામાન્ય લોકોને આ જાહેરાત "બિનસંવેદનશીલ અન અપમાનજનક" લાગી હતી.<ref name="Intel-ad blog">{{Cite web |url=http://blogs.intel.com/views/2007/07/sprinter_ad.html |title=Views@Intel – Sprinter Ad (Blog post) |access-date=2007-08-09 |last=Bhagat |first=Nancy |date=2007-07-31 |work=blogs.intel.com |publisher=Intel Corporation |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820070329/http://blogs.intel.com/views/2007/07/sprinter_ad.html |url-status=dead }}</ref> આ ઝુંબેશને ઝડપથી પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી અને વિવિધ ઇન્ટેલ એક્ઝિક્યુટિવોએ કોર્પોરેટ વેબસાઇટ પર જાહેરમાં માફી માગી હતી.<ref name="Intel-ad 2007-08">{{Cite web |url=http://www.intel.com/news/sprintad.htm?iid=search |title=Apologies from Intel for Sprinter Ad |access-date=2007-08-09 |last=MacDonald |first=Don |work=Intel Corporation |archive-date=2008-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202081025/http://www.intel.com/news/sprintad.htm?iid=search |url-status=dead }}</ref> ===ક્લાસમેટ પીસી(PC)=== ઇન્ટેલનું ક્લાસમેટ પીસી(PC) કંપનીનું પ્રથમ ઓછા ખર્ચવાળું નેટબુક કમ્પ્યૂટર છે. ==કોર્પોરેટ બાબતો== સપ્ટેમ્બર 2006માં, ઇન્ટેલમાં આશરે 100,000 કર્મચારીઓ અને વિશ્વભરમાં 200 જેટલી સવલતો હતી. 2005માં તેની આવક 38.8 અબજ ડોલર હતી અને ફોર્ચ્યુન 500માં તેનો ક્રમ 49મો હતો. તેના શેરનો સંકેત આઇએનટીસી (INTC) છે, જે નાસડેક (NASDAQ) પર નોંધણી થયેલ છે. ફેબ્રુઆરી 2009ના રોજ ઇન્ટેલના સૌથી મોટા ગ્રાહકો હ્યુવલેટ પેકાર્ડ અને ડેલ હતા. <ref>{{Cite news|author=Dan Nystedt|title=HP Overtakes Dell as Intel's Largest Customer|url=http://www.pcworld.com/article/160080/hp_overtakes_dell_as_intels_largest_customer.html|date=2009-02-24|access-date=2009-02-24|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225204220/http://www.pcworld.com/article/160080/hp_overtakes_dell_as_intels_largest_customer.html|url-status=dead}}</ref> ===આગેવાની અને કોર્પોરેટ માળખું=== રોબર્ટ નોયસી ઇન્ટેલની 1968માં સ્થાપના સમયના સીઇઓ(CEO) હતા, ત્યાર બાદ 1975માં તેના સહ સ્થાપક ગોર્ડન મૂર હતા. એન્ડી ગ્રોવ 1979માં કંપનીના પ્રેસિડન્ટ બન્યા હતા અને જ્યારે મૂરે ચેરમેન બન્યા ત્યારે સીઇઓ(CEO)ના પદનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. 1998માં ગ્રૂવ, મૂરેના ચેરમેન તરીકે અનુગામી બન્યા હતા અને ક્રેગ બેરેટ, પહેલેથી જ કંપનીના પ્રેસિડન્ટ બન્યા હતા. 18 મેના રોજ બેરેટ કંપનીનું શાસન પાઉલ ઓટેલીનીના હાથમાં સોંપ્યુ હતું, જેઓ અગાઉ મૂળ આઇબીએમ પીસી(PC)માં ઇન્ટેલની ડિઝાઇન જીત માટે જવાબદાર હતા. બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સે ઓટેલિનીને સીઇઓ(CEO) તરીકે ચૂંટી કાઢ્યા હતા અને બોર્ડના ચેરમેન તરીકે ગ્રૂવનું સ્થાન બેરેટે લીધું હતું. ગ્રૂવ ચેરમેનના પદ પરથી ઊતરી ગયા હતા પરંતુ, તેમને ખાસ સલાહકાર તરીકે ચાલુ રાખવામાં આવ્યા હતા. મે 2009માં, બેરેટ ચેરમેન તરીકે ઊતરી ગયા હતા અને જેને શો બોર્ડના નવા ચેરમેન તરીકે ચૂંટાયા હતા. ઇન્ટેલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના પ્રવર્તમાન સભ્યોમાં ક્રેગ બેરેટ, ચાર્લેન બાર્શેફસ્કાય, સુસાન ડેકર, જેમ્સ ગુઝી, રીડ હંટ, પાઉલ ઓટેલિની, જેમ્સ પ્લુમર, ડેવીડ પોટ્રુક, જેન શો, જોહ્ન થોર્નટોન અને ડેવીડ યોફી છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/bod.htm |title=Intel Board of Directors |access-date=2007-09-15}}</ref> ===રોજગારી=== {{Ref improve section|date=October 2008}} [[File:Intel Costa 12 2007 SJO 105b.jpg|thumb|ઇન્ટેલની કોસ્ટા રિકામાં રહેલી માઇક્રોપ્રોસેસર સવલતને 20 ટકાની કોસ્ટા રિકન નિકાસ અને દેશની આંતરિક આવકના 4.9 ટકા માટે જવાબદાર ગણવામાં આવી હતી. <ref>[96]</ref>]] કંપની ખાસ કરીને તેના એક્ઝિક્યુટિવ જૂથમાં ખૂબ જુસ્સાપૂર્વક પ્રોત્સાહન આપે છે. કંપનીઓ બહારના સીઇઓ(CEO)થી બચીને દૂર રહેવાનું વલણ જાળવી રાખ્યું છે. પાઉલ ઓટેલિનીએ જ્યારે સીઇઓની ભૂમિકા શરૂ કરી ત્યારે તેઓ કંપનીની 30 વર્ષથી ઘડાયેલી વ્યક્તિ હતા. કંપનીના તમામ ટોચના હોદ્દાવાળી વ્યક્તિઓએ, કંપનીની સાથે વર્ષો સુધી કામ કર્યા પછી રેન્ક દ્વારા વિકાસ કર્યો છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં ઇન્ટેલના ટોચના એક્ઝિક્યુટિવોએ તેમની સમગ્ર કામગીરી કારકીર્દી ઇન્ટેલ સાથે વીતાવી છે, જે અસ્થિર સિલિકોન વેલીમાં ભાગ્યે જ બનતી ઘટના છે {{Citation needed|date=January 2009}}. ઇન્ટેલ તેના સીઇઓ(CEO) 65 વર્ષની વયે પહોંચે ત્યારે ફરજિયાત નિવૃત્ત નીતિ ધરાવે છે, એન્ડી ગ્રૂવ 62 વર્ષે, જ્યારે રોબર્ટ નોયસી અને ગોર્ડન મૂરે 58 વર્ષે નિવૃત્ત થયા હતા. ગ્રૂવ ચેરમેન તરીકે અને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય તરીકે 2005માં 68 વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થયા હતા. કોઇની પણ પાસે ઓફિસ નથી; દરેક જણ, ઓટેલિની પણ ક્યુબિકલમાં બેસે છે. આવી ડિઝાઇન કર્મચારીઓમાં સમતાવાદની પ્રેરણા આપવા માટે કરવામાં આવી છે, પરંતુ કેટલાક નવા કામે રાખેલાઓને આ ફેરફાર સાથે અનુકૂળ થવામાં મુશ્કેલી નડતી હોય છે{{Citation needed|date=January 2009}}. આ નીતિમાં ઇન્ટેલ એકલી જ નથી. ડેલ કમ્પ્યૂટર્સ, હ્યુવલેટ પેકાર્ડ અને એનવીઆઇડીઆઇએ (NVIDIA) પણ ઓફિસ નહીં-ની નીતિ ધરાવે છે. કંપનીનું વડુમથક કેલિફોર્નિયાની સિલિકોન વેલીમાં આવેલું છે અને વિશ્વભરમાં કામગીરી ધરાવે છે. કેલિફોર્નિયાની બહાર, કંપની ચીન, કોસ્ટા રિકા, [[મલેશિયા|મલેશિયા]], [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલ]], [[આયરલેંડનું ગણતંત્ર|આયર્લેન્ડ]], [[ભારત|ભારત]], [[રશિયા|રશિયા]] અને [[વિએટનામ|વિયેતનામ]] તેમ જ 63 દેશો અને પ્રાંતોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સવલતો ધરાવે છે. યુ.એસ.(U.S.)માં ઇન્ટેલ કેલિફોર્નિયા, કોલોરાડો, મેસ્સાચ્યુસેટ્સ, એરિઝોના, ન્યુ મેક્સિકો, ઓરેગોન, ટેક્સાસ, વોશિંગ્ટન, અને ઉતાહમાં મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓને રોજગારી આપે છે. ઓરેગોનમાં ઇન્ટેલ રાજ્યની સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે, જે મુખ્યત્વે હિલ્સબોરોમાં જ 15,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે.<ref name="businessprofile">સુહ, એલિઝાબેથ. [http://www.oregonlive.com/special/oregonian/index.ssf?/base/news/1192589730189230.xml&amp;coll=7 ઓરેગોનના સૌથી મોટા રોજગારદાતાનું ઘર અને ઘણું બધું.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061822/http://www.oregonlive.com/special/oregonian/index.ssf?/base/news/1192589730189230.xml&coll=7 |date=2016-03-04 }} ''ધ ઓરેગોનિયન'' , 28 ઓક્ટોબર, 2007.</ref> કંપની ન્યુ મેક્સિકોમાં સૌથી મોટી ઔદ્યોગિક રોજગારદાતા છે, જ્યારે એરિઝોનામં કંપની 10,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે, ઇન્ટેલ આયર્લેન્ડમાં પણ સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે, જ્યાં તે 5,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે. ====વૈવિધ્યતાની પહેલ==== ઇન્ટેલ વૈવિધ્યતા પહેલ ધરાવે છે, જેમાં કર્મચારી વૈવિધ્યતા જૂથો તેમ જ સપ્લાયર વૈવિધ્યતા કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Intel Diversity">{{Cite web|url=http://www.intel.com/jobs/diversity/index.htm |title=Jobs at Intel – Diversity |access-date=2007-07-28 |work=intel.com |publisher=Intel Corporation }}</ref> કર્મચારી વૈવિધ્યતા જૂથો ધરાવતી અન્ય કંપનીઓની જેમ તેઓ જાતિ અને રાષ્ટ્રીયતા આધારિત તેમ જ જાતીય ઓળખ અને ધર્મ અનુસાર જૂથોનો સમાવેશ કરે છે. 1994માં, ઇન્ટેલે સૌથી પહેલાં કોર્પોરેટ જગતના સમલૈંગિક(પુરુષ), સમલૈંગિક(સ્ત્રી), ઉભયલિંગી અને ટ્રાન્સજેન્ડર કર્મચારી જૂથોને મંજૂરી આપી હતી, અને તે <ref name="gay">{{Cite web |url=http://www.intelglbt.org/ |title=ઇન્ટેલ ગે, લેસ્બિયન, બાઈસેક્સ્યુઅલ અથવા ટ્રાન્સજેન્ડર એમ્પ્લોયીઝ હોમ પેજ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2007-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070209204620/http://www.intelglbt.org/ |url-status=dead }}</ref> મુસ્લિમ કર્મચારી જૂથ,<ref name="IMEG">{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=13 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Muslim Employee Group) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624003954/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=13 |archive-date=2006-06-24 |url-status=live }}</ref> યહૂદી કર્મચારી જૂથ,<ref name="IJC">{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=11 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Jewish Community) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202081009/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=11 |archive-date=2008-02-02 |url-status=live }}</ref> અને બાઇબલ આધારિત ખ્રિસ્તી જૂથને ટેકો આપે છે.<ref name="IBCN">{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=7 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Bible-Based Christian Network) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311222133/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=7 |archive-date=2007-03-11 |url-status=live }}</ref><ref name="IBCN website">[http://ibcn.org/ ઇન્ટેલ બાઇબલ આધારિત ક્રિશ્ચિયન નેટવર્ક (આઈબીસીએન-IBCN) વેબસાઇટ]</ref> ઇન્ટેલે 2002માં માનવ અધિકાર ઝુંબેશ દ્વારા જાહેર કરાયેલ પ્રથમ કોર્પોરેટ ઇક્વાલિટી ઇન્ડેક્સ (કોર્પોરેટ સમાનતા સૂચકાંક) પર 100 ટકા રેટીંગ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. તેણે આ રેટીંગ 2003 અને 2004માં જાળવી રાખ્યું હતું. વધુમાં, 2005માં વર્કિંગ મધર મેગેઝિન દ્વારા કામ કરતી માતાઓ માટેની 100 શ્રેષ્ઠ કંપનીઓમાંની એક તરીકે તેનું નામ મૂકવામાં આવ્યું હતું. ===શાળા માટે અનુદાન=== રિયો રાંચો, ન્યુ મેક્સિકો, ઇન્ટેલ અગ્રણી રોજગારદાતા છે.<ref>{{Cite news|title=Wireless company dumps Rio Rancho|url=http://www.usatoday.com/tech/wireless/data/2004-08-18-usurf-dumps-rio-rancho_x.htm|work=[[USA Today]]|date=2004-08-18|access-date=2009-02-28}}</ref> 1997માં, સેન્ડોવલ કાઉન્ટી[[ અને ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન વચ્ચેની સામુદાયિક ભાગીદારીથી [[રિયો રાંચો હાઇ સ્કુલ]] માટે અનુદાન આપીને શાળા બાંધવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.riorancho.com/rrsch.html |title=RIO RANCHO school district |publisher=Riorancho.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2011-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104235135/http://www.riorancho.com/rrsch.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.intel.com/community/newmexico/media.htm |title=Intel in Your Community - New Mexico - News Room |publisher=Intel.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228004507/http://www.intel.com/community/newmexico/media.htm |url-status=dead }}</ref>]] ===નાણાકીય બાબતો=== [[File:Intc-hist-price-1986-2006.png|left|300px|thumb|ઇન્ટેલના શેરનો ભાવ, નવે 1986-નવે 2006]] ઇન્ટેલનું બજાર મૂડીકરણ 85.67 અબજ ડોલર છે. (11 મે 2009). જાહેર રીતે તેનું નાસદેક પર આઇએનટીસી(INTC)ના સંકેત સાથે ટ્રેડીંગ થાય છે. બહોળા પ્રમાણમાં ફેલાયેલા શેરો, નીચે જણાવેલા નિર્દેશાંકો ઇન્ટેલના શેરો ધરાવે છે: ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજ, એસએન્ડપી 500, નાસદેક-100, રશેલ 1000 નિર્દેશાંક, રશેલ 1000 ગ્રોવ્થ ઇન્ડેક્સ, એસઓએક્સ (પીએચએલએક્સ સેમિકન્ડક્ટર સેકટર), અને જીએસટીઆઇ સોફ્ટવેર નિર્દેશાંક. 15 જુલાઇ, 2008ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી હતી કે કંપનીએ 2008ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા(Q2)માં ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ કમાણી પ્રાપ્ત કરી છે. <ref>[http://arstechnica.com/news.ars/post/20080715-intel-posts-record-breaking-q2-earnings.html ઇન્ટેલે વિક્રમ તોડતાં Q2 આવકો પ્રાપ્ત કરી હતી]</ref> {{-}} ===જાહેરાત અને બ્રાંડ વ્યવસ્થાપન=== {{Ref improve section|date=May 2008}} ઇન્ટેલ તેની લાંબા ગાળાથી ચાલી રહેલી ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ'' ઝુંબેશને કારણે વિશ્વમાં ભારે ઓળખ ધરાવતી કમ્પ્યૂટર્ બ્રાંડોમાંની એક પુરવાર થઇ છે. 1991માં શરૂ થયેલી આ ઝુંબેશ,<ref>{{Cite web|title=Intel Inside Program: Anatomy of a Brand Campaign|url=http://www.intel.com/pressroom/intel_inside.htm|work=Intel Corporation|access-date=2008-05-12}}</ref>નું સર્જન ઇન્ટેલના માર્કેટિંગ મેનેજર ડેનીસ કાર્ટર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web|title=Intel Inside Program|url=http://www.intel.com/pressroom/intel_inside.htm|work=Intel}}</ref> તેના પછીના વર્ષે પાંચ કડીઓવાળું જાહેરખબર-જોડકણું રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને કંપનીની 130મી વર્ષગાંઠ સુધીમાં તે વિશ્વભરમાં 130 દેશોમાં ગુંજતું થયું છે. ''''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''' ' ઝુંબેશ માટે પ્રારંભિક બ્રાન્ડિંગ એજન્સી સોલ્ટ લેક સિટીની ડાહલિનસ્મિથવ્હાઇટ એડવર્ટાઇઝીંગ હતી. ઇન્ટેલનો ''ઘૂમરાતો'' લોગો એ ડાહલિનસ્મિથવ્હાઇટ આર્ટ ડિરેક્ટર સ્ટીવ ગ્રીગનું ઇન્ટેલના પ્રેસિડન્ટ અને સીઇઓ એન્ડી ગ્રૂવના નિદર્શન હેઠળનું કાર્ય હતું. ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ'' જાહેરાત ઝુંબેશે જાહેર બ્રાન્ડ નિષ્ઠાની અને ઉપભોક્તા કમ્પ્યૂટર્સમાં ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સની સતર્કતાની ગરજ પૂરી પાડી હતી.<ref>{{Cite news|title=Intel plans a huge fall campaign for Pentium, its latest and most powerful computer chip.|url=http://www.nytimes.com/1994/08/24/business/media-business-advertising-intel-plans-huge-fall-campaign-for-pentium-its-latest.html | first=Stuart | last=Elliott | date=1994-08-24 | work=The New York Times}}</ref> ઇન્ટેલે ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ'' લોગો અને ટૂંકા જોડકણાનો ઉપયોગ કરનારા કેટલાક જાહેરાતકર્તાઓને અમુક ખર્ચ એ જાહેરાત પેટે ચૂકવ્યો હતો.<ref>{{Cite web|title=Intel mulls branding for handheld chips |url=http://news.cnet.com/Intel-mulls-branding-for-handheld-chips/2100-1041_3-1014468.html}}</ref> ====લોગો==== {| class="wikitable" style="margin:auto;width:80%" |+ ઇન્ટેલ બ્રાન્ડ લોગો |- !મુખ્ય લોગો ! style="width:10%"|તારીખ !સબસેટ લોગો ! style="width:10%"|તારીખ ! style="width:50%"|નોંધ |- style="background:white" | rowspan="2" style="text-align:center"|[[File:Intel Logo.svg|100px]] | rowspan="2" style="text-align:center"| 1968–2005 | style="text-align:center"|[[File:Intel Inside Logo (1991-2006).svg|100px]] | style="text-align:center"|1991–2003 | મૂળ "ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ" લોગો. |- style="background:white" | style="text-align:center"|[[File:Intelinsidemodified.PNG|100px]] | style="text-align:center"|2003–2005 | હજુ પણ '''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''' લોગો તરીકે, પરંતુ મૂળભૂત ઇન્ટેલના લોગોને ઇન્ટેલ "ઇ(e)" સાથે મેળવવા માટે બદલવામાં આવ્યો હતો અને ટાઇપફેસ બદલવામાં આવ્યા હતા. |- style="background:white" | rowspan="2" style="text-align:center"| | rowspan="2" style="text-align:center"|2005-વર્તમાન | style="text-align:center"|[[File:Intel Core Duo.png|100px|ઇન્ટેલ કોર ડ્યૂઓ બ્રાન્ડનો લોગો]] | style="text-align:center"|2006–2009 | [[File:Intel Leap ahead.png|right|100px]]ઇન્ટેલે નવા લોગો '''ઇન્ટેલ''' અને સૂત્ર ''લિપ અહેડ'' ની તરફેણમાં ઇન્ટેલ ઇનસાઇડને દૂર કર્યો હતો. '''''ઇનસાઇડ'' ''' ને છૂટ્ટું પાડવામાં આવ્યું, નવો લોગો સ્પષ્ટ રીતે ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ લોગો પરથી પ્રેરિત છે. ટાઇપફેસ નિયો સેન્સ ઇન્ટેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. |- style="background:white" | style="text-align:center"|[[File:Intel Inside 2009.png|100px]] | style="text-align:center"|(2009-હાલમાં) | '''''ઇનસાઇડ'' ''' ટ્રેડમાર્ક સાથે વર્તમાન '''ઇન્ટેલ''' લોગો. i3, i5, i7, એટોમ અને ક્ઝેઓન આ લોગોનો ઉપયોગ કરે છે. |} 2006માં ઇન્ટેલે ઓપન સ્પેશિફિકેશન પ્લેટફોર્મના પ્રોત્સાહનોને સેન્ટ્રીનોથી આગળ વધાર્યા હતા, જેથી વીવ મિડીયા સેન્ટર પીસી(PC) અને બિઝનેસ ડેસ્કટોપ ઇન્ટેલ વીપ્રો (vPro)નો સમાવેશ કરી શકાય. જાન્યુઆરી 2006ના મધ્યમાં ઇન્ટેલે એવી જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ પ્રોસેસર્સમાંથી લાંબા ગાળાથી ચાલી આવતા નામ ''પેન્ટિયમ'' ને પડતું મૂકે છે. પેન્ટિયમ નામનો ઉપયોગ પહેલાં P5 કોર ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સ(પેન્ટ એ P5માં 5નો ઉલ્લેખ કરે છે)નો ઉલ્લેખ કરવામાં થતો હતો અને તે કોર્ટના ચુકાદા સાથે છેતરપિંડી કરીને કરવામાં આવ્યું હતું, જે ક્રમાંક જોડાયેલા હોય તેવા ટ્રેડમાર્કીંગ સામે મનાઇ ફરમાવતો હતો, જેથી સ્પર્ધકો પણ તેમના પ્રોસેસર્સને સમાન નામથી બોલાવી શકે, જેમ કે પહેલાં 386 અને 486 પ્રોસેસર્સમાં થયું હતું. (તે બન્નેની આઇબીએમ(IBM) અને એએમડી(AMD) દ્વારા નકલ ઉત્પાદિત કરવામાં આવી હતી). જ્યારે નવી યોનાહ ચિપ્સ, બ્રાન્ડેડ કોર સોલો અને કોર ડ્યૂઓને રજૂ કરવામાં આવ્યા ત્યારે મોબાઇલ પ્રોસેસર્સમાંથી તેમણે પેન્ટિયમ નામ કાઢી નાખ્યું હતું. જ્યારે કોર 2 પ્રોસેસર્સ શ્રેણી રજૂ કરવામાં આવી ત્યારે ડેસ્કટોપ પ્રોસેસર્સને બદલી નાખવામાં આવ્યા હતા. ઇન્ટેલના પ્રવક્તાના અનુસાર 2009ના અનુસાર કોઇ પણ વ્યક્તિ સેલેરોન વિશે સારું-વધુ સારું-શ્રેષ્ઠની દ્રષ્ટિએ વિચારી શકે છે, જેમ કે સેલેરોન સારુ હતું, પેન્ટિયમ વધુ સારું અને ઇન્ટેલ કોર પરિવાર એ શ્રેષ્ઠતા દર્શાવે છે, જે કંપની પૂરી પાડી શકે છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/article/166973/intels_chip_renaming_strategy_meets_resistance.html|title=Intel's Chip Renaming Strategy Meets Resistance|last=Shah|first=Agam|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|access-date=2009-06-22|archive-date=2009-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090622062304/http://www.pcworld.com/article/166973/intels_chip_renaming_strategy_meets_resistance.html|url-status=dead}}</ref> 2008માં ઇન્ટેલે તેની ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ ઝુંબેશ પરના ભારને ટેલિવિઝન અને પ્રિન્ટ જેવા પરંપરાગત માધ્યમથી નવા માધ્યમ જેમ કે ઇન્ટરનેટ તરફ સ્થળાંતર કરવાનું વિચાર્યું હતું.<ref name="IHT"></ref> કંપનીને તેના કો-ઓપ(co-op) કાર્યક્રમમાં પૂરા પાડવામાં આવતા નાણાંમાથી ઓછામાં ઓછા 35 ટકા જેટલી રકમ ઓનલાઇન માર્કેટિંગ માટે વાપરવામાં આવે તેવી જરૂરિયાત ઇન્ટેલે વ્યક્ત કરી હતી.<ref name="IHT">{{Cite news |first=Stuart |last=Elliott |coauthors= |title='Intel inside' ad campaign shifts focus to the Web |date=2007-10-11 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://www.iht.com/articles/2007/10/11/business/adco.php?WT.mc_id=atomtechnology |work=[[International Herald Tribune]] |access-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220214446/http://www.iht.com/articles/2007/10/11/business/adco.php?WT.mc_id=atomtechnology |archive-date=2008-02-20 |url-status=live }}</ref> કેટલાક કલાકારોએ ઇન્ટેલ બ્રાન્ડ સંસ્કૃતિને તેમનાં કાર્યોમાં ગૂંથી લીધી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, ''ઈવિલ ઇનસાઇડ'' સ્ટિકરો,<ref>{{Cite web |url=http://www.stickergiant.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&Product_Code=rst105 |title=ઇવિલ ઇનસાઇડ સ્ટિકર્સ: વિનયલ સ્ટિકર |access-date=2021-07-09 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121347/http://www.stickergiant.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&Product_Code=rst105 |url-status=dead }}</ref> ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇડિયોટ આઉટસાઇડ'' <ref>{{Cite web |url=http://jokewallpaper.info/yerinjoke2003/html/165.php |title=JokeWalpaper.info ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇડિયટ આઉટસાઇડ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2010-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117160757/http://jokewallpaper.info/yerinjoke2003/html/165.php |url-status=dead }}</ref> અને ''આર.આઇ.પી. ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ'' સાથેનો કબર પરની નિશાનીરૂપેનો પત્થર<ref name="Inquirer 2006-04-11">{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=IBM leads semiconductor plot against Intel |date=2006-04-11 |publisher=[[The Inquirer]] |url=http://www.theinquirer.net/?article=30912 |work=theinquirer.net |pages= |access-date=2008-01-07 |language= |archive-date=2006-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060412203909/http://www.theinquirer.net/?article=30912 |url-status=dead }}</ref>. ટેરી પ્રેટચેટ્ટની ડિસ્કવર્લ્ડ પુસ્તકોના સુપરકમ્પ્યૂટર હેક્સ પરના સ્ટિકરને "એન્થિલ ઇનસાઇડ" એમ વંચાય છે. ====સોનિક (ધ્વનિ) લોગો==== વિખ્યાત D♭&nbsp; D♭&nbsp; G♭&nbsp; D♭&nbsp; A♭ ટૂંકું જોડકણું, સોનિક(ધ્વનિ) લોગો, ટેગ, ઓડિયો નેમોનિક(સ્મૃતિસહાયક) ''([http://www.uspto.gov/go/kids/soundex/75332744.mp3 સોનિક લોગોની એમપી3 ફાઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510215923/http://www.uspto.gov/go/kids/soundex/75332744.mp3 |date=2009-05-10 }})'' મુસિકવર્ગન્યુજેન દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી અને ઓસ્ટ્રિયન 1980ના દાયકાના સેમ્પલીંગ બ્રાન્ડ એડલવેઇસમાંથી વોલ્તેર વેર્ઝોવા દ્વારા લખવામાં આવી હતી.<ref name="jingle">{{Cite news|author=[[Paul Morley]]|title=Boot me up, Dessie|url=http://observer.guardian.co.uk/print/0,3858,4774366-111639,00.html|work=[[The Observer]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=2003-10-19|access-date=2009-01-17|location=London|archive-date=2008-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080205232833/http://observer.guardian.co.uk/print/0,3858,4774366-111639,00.html|url-status=dead}}</ref> પેન્ટિયમ III, પેન્ટિયમ 4, અને કોર પ્રોસેસર્સ કે જે હજુ પણ સમાન ટૂંકું જોડકણું ધરાવે છે, તેની રજૂઆતથી સોનિક લોગોના સૂરમાં ભારે ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા. ====નામ વ્યૂહરચના==== પ્રવક્તા બીલ કાલ્ડરના અનુસાર 2009થી ઇન્ટેલે ફક્ત સેલેરોન બ્રાન્ડ, નેટબુક્સ માટે એટોમ બ્રાન્ડ અને વ્યવસાયો માટે વીપીઆરઓ (vPro) લાઇનઅપ જાળવી રાખી છે.<ref name="Mag">{{Cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2348923,00.asp|title=Intel Simplifying its Processor Branding|last=Hachman|first=Mark|date=2009-06-17|work=[[PC Magazine]]|access-date=2009-07-06}}</ref> આગામી પ્રોસેસર્સ ઇન્ટેલ કોર બ્રાન્ડ ધરાવતા હશે પરંતુ તે ઇનટેલ કોર i7 અથવા કોર i3 તરીકે જ તેમના બજાર વિભાગના આધારે ઓળખાશે.<ref name="Mag"></ref> વીપીઆરઓ (vPro) પ્રોડક્ટસમાં ઇન્ટેલ કોર i7 અથવા ઇન્ટેલ કોર i5 વીપીઆરઓ (vPro) નામનો સમાવેશ થશે.<ref name="Mag"></ref> 2010માં શરૂ થયેલા "સેન્ટ્રીનો"ને ઇન્ટેલના વાઇમેક્સ (WiMAX) અને વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) ટેકનોલોજી માટે લાગુ પડાશે; તે પીસી(PC) બ્રાન્ડ તરીકે રહેશે નહીં.<ref name="Mag"></ref> વખતો વખત સ્થાન લેનારી આ એક ક્રાંતિકારી પ્રક્રિયા રહેશે, સંક્રાતિ કાળ દરમિયાન જૂના સહિત એક કરતાં વધુ બ્રાન્ડો બજારમાં રહેશે તે વાતને ઇન્ટેલ સમર્થન આપે છે.<ref name="Mag"></ref> ====આઇટી મેનેજર 3: અદ્ગષ્ટ પરિબળો==== [[IT Manager 3: Unseen Forces|આઇટી મેનેજર III: અદ્ગષ્ટ પરિબળો]] એ વેબ આધારિત ઇન્ટેલની આઇટી નકલવાળી રમત છે. તેમાં તમે કંપનીના આઇટી વિભાગનું સંચાલન કરો છો. તેનો લક્ષ્યાંક ટેકનોલોજી અને કુશળતા લાગુ પાડવાનો છે, જેથી કંપનીને નાના કારોબારમાંથી વૈશ્વિક સાહસમાં વિકસાવી શકાય. ===ઓપન સોર્સ સપોર્ટ (મુક્ત સ્રોત સહાય)=== ઇન્ટેલ ઓપન સોર્સ સમુદાયોમાં નોંધપાત્ર ભાગીદારી ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2006માં ઇન્ટેલે એમઆઇટી (MIT) પરવાના વાળા X.org ડ્રાઇવરોની ચિપસેટ્સના i965 ફેમિલીના તેમના સંકલિત ગ્રાફિક કાર્ડને રજૂ કર્યા હતા. ઇન્ટેલે કેટલાક નેટવર્કીંગ કાર્ડઝ માટે ફ્રીબીએસડી(FreeBSD) ડ્રાઇવરો રજૂ કર્યા હતા,<ref>{{Cite web|url=http://www.freebsd.org/cgi/man.cgi?query=em |title=FreeBSD Kernel Interfaces Manual |access-date=2007-08-05 |date=2005-11-27 |work=freebsd.org |publisher=The FreeBSD Project }}</ref> જે બીએસડી(BSD)-સ્વીકૃત પરવાના હેઠળ ઉપલબ્ધ હતા, જેને ઓપનબીએસડી(OpenBSD) માટે પણ લાગુ પાડવામાં આવ્યા હતા. ઇન્ટેલે 23 એપ્રિલ 2009 સુધી મોબલીન પ્રોજેક્ટ, તેમણે જ્યાં સુધી લિનક્સ ફાઉન્ડેશનને પ્રોજેક્ટ સોંપ્યો નહીં ત્યાં સુધી ચલાવ્યો હતો. ઇન્ટેલ વધુમાં ''લેસવોટ્સ.ઓઆરજી (LessWatts.org)'' ઝુંબેશો પણ ચલાવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.lesswatts.org/about.php |title=LessWatts.org વિશે |access-date=2011-06-24 |archive-date=2008-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603083454/http://www.lesswatts.org/about.php |url-status=dead }}</ref> 2005માં પીઆરઓ/વાયરલેસ 2100, 2200બીજી/2225બીજી/2915એબીજી અને 3945 એબીજી તરીકે ઓળખાતી પ્રોડક્ટોની રજૂઆત બાદ, ચલાવવા માટેના વાયરલેસ ડિવાઇસ માટે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમમાં સમાવી જ શકાય તેવા ફર્મવેર માટેના વિનામૂલ્યે પુનઃવિતરણ હક્કોની મંજૂરી નહીં આપવા બદલ ઇન્ટેલની ટીકા કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite news|first=Sam |last=Varghese |coauthors= |title=OpenBSD to support more wireless chipsets |date=2005-03-01 |publisher=The Age Company Ltd |url=http://www.theage.com.au/articles/2005/03/01/1109546842718.html |work=theage.com.au |pages= |access-date=2007-08-05 |language= | location=Melbourne}}</ref> તેના પરિણામે, ઇન્ટેલ બાયનરી ફર્મવેરને ઓપન સોર્સ સમુદાયને સ્વીકાર્ય બનાવવાની શરતો પર વિનામૂલ્યે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પૂરી પાડવા માટે ઝુંબેશનું લક્ષ્યાંક બની ગઇ હતી. લિનસ્પાયર-લિનક્સના સર્જક માઇકેલ રોબર્ટસને એ મુશ્કેલ સ્થિતિ પર ભાર મૂક્યો હતો કે ઇન્ટેલ તેમના મોટા ગ્રાહક માઇક્રોસોફ્ટને મુશ્કેલી ઊભી થાય તેવું કરવા માગતી નહીં હોવાથી ઓપન સોર્સ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં હતી.<ref name="M.Robertson">{{Cite web|url=http://www.michaelrobertson.com/archive.php?minute_id=56 |title=Is Intel's "Centrino" Techno-Latin for "No Linux?" |access-date=2007-08-05 |last=Robertson |first=Michael |date=2003-03-19 |work=michaelrobertson.com }}</ref> ઓપનબીએસડીના થિયો ડિ રાડ્ટે પણ એવો દાવો કર્યો હતો કે ઇન્ટેલના કર્મચારીએ ઓપન સોર્સ પરિસંવાદમાં પરિસ્થિતિનો વિકૃત દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો હોવાથી ઇનટેલ "ઓપન સોર્સ કૌભાંડ" બની છે.<ref name="Theo">{{Cite web|url=http://www.undeadly.org/cgi?action=article&sid=20060930232710&mode=expanded |title=Intel: Only "Open" for Business |access-date=2007-08-05 |first=Theo de Raadt |date=2006-09-30 |work=undeadly.org |publisher=OpenBSD Journal }}</ref> વાયરલેસ વ્યવહારોના પરિણામ સ્વરૂપે ઇન્ટેલે નોંધપાત્ર માત્રામાં નકારાત્મક ધ્યાન ખેંચ્યું હોવા છતાં, બાયનરી ફર્મવેરને હજુ પણ મુક્ત સોફ્ટવેર સિદ્ધાંતો સાથે સ્વીકાર્યતાનો પરવાનો મળ્યો નથી. ===પર્યાવરણ સંબંધી ઇતિહાસ=== 2003માં, ઇન્ટેલના અનેક એસિડ સ્ક્રબર્સ(વાયુઓમાંથી અશુદ્ધિઓ દૂર કરવાનું સાધન)માંના એકમાંથી 1.4 ટન કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ મળી આવ્યા હતા. જો કે, ઇન્ટેલે 2003ના આખા વર્ષમાં કોઇ પણ કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ છૂટો નહીં કર્યો હોવાનો અહેવાલ આપ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.swop.net/2007/04/4807-corrales-comment-intel-air.html |title=સ્વોપબ્લોગર(SWOPblogger): 4/8/07 કોરાલ્સની ટિપ્પણી – ઇન્ટેલ હવા પ્રદૂષણ મંજૂરી સુધારો અપેક્ષિત |access-date=2011-06-24 |archive-date=2007-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071130110448/http://www.swop.net/2007/04/4807-corrales-comment-intel-air.html |url-status=dead }}</ref> ઇન્ટેલી રિયો રાંચો, ન્યુ મેક્સિકો ખાતેની સવલત નજીકનાં ગામડાઓ પર નજર રાખે છે અને તેના સ્થળની પર્વતીય રૂપરેખા હવા કરતાં ભારે રાસાયણિક ગેસની રચના કરે છે જેથી તે ગામડામાં પ્રવાહ અને સિંચાઇ નીક મારફતે તેને વહાવી શકાય. આ પ્રકારના પર્યાવરણમાં રસાયણોને મુક્ત કરવાથી તે પ્રાણીઓ અને માનવીઓ એમ બન્ને પર વિપરીત અસરમાં પરિણમી હતી. જ્યાં ઊંચા પ્રમાણમાં ફેફસામાં તોલ્યુને, હેક્ઝાને, ઇથીલબેન્ઝેન, અને ક્ઝાયલેન ઇસોમર્સ માલૂમ પડ્યા હતા તે વિસ્તારના કૂતરાઓને રોગ થઇ ગયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.corralescomment.com/index.php?option=com_content&task=view&id=594&Itemid=2 |title=કોરાલ્સની ટિપ્પણી – સ્થાનિક ગ્રામ્ય સમાચાર, મુદ્દાઓ, ઘટનાઓ અને જાહેરાતો– ઇન્ટેલ પ્રદૂષણ વણઉકેલ્યું |access-date=2023-03-19 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205141244/http://www.corralescomment.com/index.php?option=com_content&task=view&id=594&Itemid=2 |url-status=dead }}</ref> કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જૂન અને જુલાઇ 2006માં 1580 પાઉન્ડથી વધુ વીઓસી (VOC) છૂટો કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.swop.net/2006/12/intel-pollution-control-shut-down.html |title=સ્વોપબ્લોગર(SWOPblogger): ઇન્ટેલ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બંધ કરી દેતા તપાસ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007020156/http://www.swop.net/2006/12/intel-pollution-control-shut-down.html |url-status=dead }}</ref> ઇન્ટેલની પર્યાવરણ સંબંધી કામગીરી તેમના કોર્પોરેટ જવાબદારી અહેવાલમાં વાર્ષિક ધોરણે પ્રકાશિત થાય છે.<ref>[http://www.intel.com/intel/cr/gcr/overview.htm?iid=intel_corp+rhc_visit_report ઇન્ટેલ કોર્પોરેટ જવાબદારી અહેવાલ]</ref> ===ધાર્મિક વિવાદ=== રૂઢીચુસ્ત યહૂદીઓએ ઇઝરાયેલમાં શનિવારે, ''શબ્બાત'' ના રોજ ઇન્ટેલની કામગીરીનો વિરોધ કર્યો હતો. ઇન્ટેલે તેની ઓફિસની આસપાસ કાંટાવાળો તાર લગાડ્યો હતો, પરંતુ કોઇ હિંસા થઇ ન હતી.<ref>{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8360429.stm | work=BBC News | title='Sabbath' protest targets Intel | date=2009-11-14 | access-date=2010-03-31}}</ref> ડિસેમ્બર 2009 મુજબ, ઇન્ટેલ ઇઝરાયેલમાં પરિસ્થિતિ સ્થિર છે, જો કે હજુ કેટલાક કર્મચારીઓ ''શબ્બાત'' પર વધુ સમય કામ કરે છે. ===વય ભેદભાવ=== ઇન્ટેલમાં કર્મચારીઓને કાઢી મૂકવાની બાબતે અને છટણીમાં વય ભેદભાવ રખાતો હોવાની ફરિયાદો થઈ છે. ઇન્ટેલ સામે ભૂતપૂર્વ નવ કર્મચારીઓ દ્વારા એવા આરોપસર અદાલતી દાવો કરાયો હતો કે તેમને એટલા માટે છૂટા કરવામાં આવ્યા હતા કારણ કે તેઓ 40 વર્ષથી ઉપરની વયના હતા.<ref>"ઇન્ટેલ સ્યુડ ફોર ડિસ્ક્રીમિનેશન (ભેદભાવ માટે ઇન્ટેલ પર દાવો)", ''પિટ્સબર્ઘ પોસ્ટ ગેઝેટ'' , 30 જાન્યુ, 1993, બી-12.</ref> એફએસીઇ (ફેસ) (FACE) ઇન્ટેલ તરીકે ઓળખાતા જૂથ (ઇન્ટેલના ભૂતપૂર્વ અને વર્તમાન કર્મચારીઓ) એવો દાવો કરે છે કે ઇન્ટેલ મોટી વયના કર્મચારીઓને કાઢી મૂકે છે. ફેસ ઇન્ટેલ દાવો કરે છે કે ઇન્ટેલ દ્વારા જેમની નોકરી અટકાવી દેવામાં આવી છે તેવા 90 ટકાથી વધુ 40 વર્ષથી ઉપરના છે. ''અપસાઇડ'' મેગેઝીને વયને કારણે અચાનક જ કામે રાખવાની અને કાઢી મૂકવા બાબતે ઇન્ટેલ પાસેથી માહિતી માગી હતી પરંતુ કંપનીએ કોઇ પણ માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.<ref name="upside">{{Cite web |url=http://www.programmersguild.org/archives/lib/agediscimination/upm19981207older.htm |title=નોર્મ આલ્સ્ટર, "ટેકીઝ કંપ્લેઇન ઓફ એજ બાયસીસ", ''અપસાઇડ મેગેઝીન'' , 07 ડિસેમ્બર, 1998. |access-date=2011-06-24 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522163807/http://www.programmersguild.org/archives/lib/agediscimination/upm19981207older.htm |url-status=dead }}</ref> ઇન્ટેલની રોજગારી પદ્ધતિમાં ઉંમર ભૂમિકા ભજવે છે તે સામે નનૈયો ભણ્યો હતો. <ref>[http://www.cnn.com/TECH/computing/9809/14/tooold.idg/index.html નીલ વેઇનબર્ગ, "હેલ્પ વોન્ટેડ: ઓલ્ડર વર્કર્સ નીડ નોટ એપ્લાય", ''cnn.com'' , 14 સપ્ટે., 1998.]</ref> ફેસ ઇન્ટેલની સ્થાપના કેન હમીદી દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેમન ઇન્ટેલે 1995માં 47 વર્ષની ઉંમરે કાઢી મૂક્યા હતા.<ref name="upside"></ref> કંપનીની ટીકા કર્મચારીઓમાં ફેલાવા માટે ઇન્ટેલની ઇમેલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવા માટે હમિદીને 1999માં કોર્ટના ચુકાદા દ્વારા અટકાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>[http://news.cnet.com/Court-blocks-former-Intel-employees-spam/2100-1023_3-225092.html ડેન ગુડીન, "કોર્ટ બ્લોક્સ ફોર્મર ઇન્ટેલ એમ્પ્લોયીઝ સ્પામ", ''સીએનઇટી(CNET) ન્યૂઝ'' 28, એપ્રિલ, 1999.]</ref> ==સ્પર્ધા== {{See|Semiconductor sales leaders by year}} 1980માં, ઇન્ટેલ વિશ્વમાં સેમિકન્ડક્ટરના ટોચના દસ વેચાણકર્તાઓમાં (1987માં 10મા ક્રમે) સમાવેશ ધરાવતી હતી. 1991માં ઇન્ટેલ આવક દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટી ચિપ ઉત્પાદક બની હતી અને ત્યારથી તે સ્થિતિ કાયમ માટે જાળવી રાખી છે. ટોચની અન્ય સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓમાં એએમડી(AMD), સેમસંગ, ટેક્સાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટસ, તોશીબા અને એસટીમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સનો સમાવેશ થાય છે. પીસી(PC) ચિપમાં સ્પર્ધકોમાં એએમડી, વીઆઇએ ટેકનોલોજીસ, એસઆઇએસ, અને વિદિયા (Nvidia)નો સમાવેશ થાય છે. નેટવર્કીંગમાં ઇન્ટેલના સ્પર્ધકોમાં ફ્રીસ્કેલ, ઇન્ફીનિયોન, બ્રોડકોમ, માર્વેલ ટેકનોલોજી ગ્રૂપ અને એએમસીસી(AMCC)નો, અને ફ્લેશ મેમરીના સ્પર્ધકોમાં સ્પેનસન, સેમસંગ, ક્વિમોન્ડા, તોશીબા, એસટીમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સ, અને હાયનીક્સનો સમાવેશ થાય છે. એક્સ86(x86) પ્રોસેસર બજારમાં એકમાત્ર મોટો સ્પર્ધક એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસીસ (એએમડી) છે, જેની સાથે ઇન્ટેલ 1976થી સંપૂર્ણ અસરપરસના પરવાના (ક્રોસ લાયસન્સીંગ) કરારો ધરાવે છે: દરેક ભાગીદાર અન્યની પેટન્ટવાળી ટેકનોલોજીકલ શોધનો ચોક્કસ સમય કોઇ પણ દર આપ્યા વિના ઉપયોગ કરી શકે છે.<ref name="Intel-AMD deal 2001">{{Cite news |first=Ian |last=Fried |coauthors= |title=Intel, AMD sign new licensing deal |date=2001-04-04 |publisher=CNET Networks, Inc |url=http://news.com.com/2100-1040-257059.html |work=news.com.com |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://archive.is/20121216055256/http://news.cnet.com/2100-1040-257059.html |archive-date=2012-12-16 |url-status=live }}</ref> જો કે, ક્રોસ લાયસન્સીંગ કરાર એએમડી(AMD)ની નાદારી અથવા ટેકઓવરની ઘટનામાં રદ થઇ ગઇ છે.<ref name="Patent Cross License Agreement">{{Cite news|title=Patent Cross License Agreement – Advanced Micro Devices Inc. and Intel Corp. |publisher=Findlaws, Inc |url=http://contracts.corporate.findlaw.com/agreements/amd/intel.license.2001.01.01.html |pages= |access-date=2007-09-15 |language=}}</ref> કેટલાક નાના સ્પર્ધકો જેમ કે વીઆઇએ અને ટ્રાન્સમેટા સ્મોલ ફેક્ટર કમ્પ્યૂટર્સ અને પોર્ટેબલ સાધનો માટે ઓછી શક્તિવાળા એક્સ86 (x86) પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરે છે. ===કાયદાકીય દાવાઓ=== ઇન્ટેલ પર સ્પર્ધામાં વિઘ્નો નાખવા માટે કાનૂની દાવાઓ કરવાનો આરોપ સ્પર્ધકો દ્વારા વારંવાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઇન્ટેલ એવો દાવો કરે છે કે તે તેની બૌદ્ધિક સંપત્તિનો બચાવ કરે છે. ઇન્ટેલ અસંખ્ય કાનૂની દાવાઓમાં પ્રતિવાદી અને વાદી રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2005માં ઇન્ટેલે એએમડીના દાવા<ref name="Intel response 2005-09-01">{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Intel Files Response To AMD Complaint |date=2005-09-01 |publisher=Intel Corporation |url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20050901corp.htm |work=intel.com (Press release) |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624004033/http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20050901corp.htm |archive-date=2006-06-24 |url-status=live }}</ref> સામે વાંધો ઉઠાવતા [[wikinews:AMD files antitrust lawsuit against Intel in the federal district court|એએમડી કાનૂની દાવા]]માં પોતાનો પ્રતિભાવ ફાઇલ કર્યો હતો કે ઇન્ટેલની કારોબાર પદ્ધતિ વાજબી અને કાયદેસરની છે. તેના પ્રત્યુત્તરમાં ઇન્ટેલે એમએમડીની આક્રમક વ્યૂહરચનાનુ્ ખંડન કર્યું હતું અને દલીલ કરી હતી કે એએમડીએ પોતના ખરાબ વ્યાવસાયિક નિર્ણયોને પરિણામે જ મોટે ભાગે સંઘર્ષ કર્યો છે જેમાં આવશ્યક ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઓછું રોકાણ અને ચિપ ફાઉન્ડ્રીઝના કરાર કરવામાં વધુ પડતા વિશ્વાસનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Forbes 2005-09-02">{{Cite news |first=David |last=Whelan |coauthors= |title=Intel's Legal Strategy Takes Shape |date=2005-09-02 |url=http://www.forbes.com/technology/2005/09/02/intel-amd-antitrust-cz_dw_0902intel.html |work=[[Forbes]] |pages= |access-date=2007-07-28 |archive-date=2008-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206160807/http://www.forbes.com/technology/2005/09/02/intel-amd-antitrust-cz_dw_0902intel.html |url-status=dead }}</ref> કાનૂની વિશ્લેષકો એવી આગાહી કરે છે કે આ કાનૂની દાવાઓ વર્ષો સુધી ચાલશે, કારણ કે ઇન્ટેલના પ્રારંભિક પ્રતિભાવે એએમડી સાથે સમાધાન કરવાની તેની અનિચ્છાનો સંકેત આપ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_Intel_Battle.pdf |title=AMD, Intel Battle Wages On As EU Decision Nears |access-date=2008-01-07 |date=2006-03-20 |format=PDF |work=[[AMD]] |publisher=Portfolio Media, Inc |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216022410/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_Intel_Battle.pdf |archive-date=2008-02-16 |url-status=live }}</ref><ref name="InfoWorld 2005-09-01">{{Cite news|first=Tom |last=Krazit |coauthors= |title=Update: Intel issues formal response to AMD's antitrust lawsuit |date=2005-09-01 |publisher=IDG News Service |url=http://www.infoworld.com/article/05/09/01/HNintelresponse_1.html |work=infoworld.com |pages= |access-date=2008-01-07 |language=}}</ref> 2008માં કોર્ટની તારીખ અંતે નિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી,<ref>{{Cite web|title=Intel, AMD Lawsuit Pushed Off to 2010|url=http://www.eweek.com/c/a/Desktops-and-Notebooks/Intel-AMD-Lawsuit-Pushed-Off-to-2010/|publisher=[[eWeek]]|access-date=2008-06-12}}</ref> પરંતુ 2009માં ઇન્ટેલે એએમડી સાથે 1.25 અબજ ડોલરમાં પતાવટ કરી હતી (જુઓ નીચે).<ref name="settled">{{Cite web |last=Shankland |first=Stephen |url=http://news.cnet.com/8301-13578_3-10396798-38.html |title=What Intel just bought for $1.25 billion: Less risk &#124; Politics and Law - CNET News |publisher=News.cnet.com |date=2009-11-12 |access-date=2010-07-29 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815170319/http://news.cnet.com/8301-13578_3-10396798-38.html |url-status=dead }}</ref> ઓક્ટોબર 2006માં કમ્પ્યૂટર આર્કિટેક્ચર અને વીજ ક્ષમતા ટેકનોલોજીઓ પરની પેટન્ટના ભંગ બદલ ઇન્ટેલ વિરુદ્ધ ટ્રાન્સમેટા કાનૂનીદાવો કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Transmeta lawsuit 2006">{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Transmeta Announces Patent Infringement Lawsuit Against Intel Corporation |date=2006-10-11 |publisher=Transmeta Corporation |url=http://investor.transmeta.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=214275 |work=investor.transmeta.com (Press release) |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501122930/http://investor.transmeta.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=214275 |archive-date=2007-05-01 |url-status=dead }}</ref> આ કાનૂનીદાવાની ઓક્ટોબર 2007માં પતાવટ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઇન્ટેલે પ્રારંભિક 150 મિલિયન ડોલરની ચૂકવવાની અને પાંચ વર્ષ માટે દર વર્ષે 20 મિલિયન ડોલર ચૂકવવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. જ્યારે ઇન્ટેલને તેની ચિપ્સમાં 10 વર્ષ માટે પેટન્ટ કરાયેલ ટ્રાન્સમેટા ટેકનોલોજીનો વર્તમાનમાં અને ભવિષ્યમાં ઉપયોગ કરવા માટે સતત નોન-એક્સક્લુઝીવ કરારની મંજૂરી આપવામાં આવી, ત્યારે બન્ને કંપનીઓ એકબીજા સામેના કાનૂની દાવાઓ પડતા મૂકવા માટે સંમત થઇ હતી.<ref name="Reuters 2007-10-24">{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Transmeta settles patent suit with Intel |date=2007-10-24 |publisher= |url=http://www.reuters.com/article/technology-media-telco-SP/idUSWNAS782620071024 |work=[[Reuters]]|pages= |access-date=2007-10-25 |language=}}</ref> 4 નવેમ્બર 2009ના રોજ, ન્યૂયોર્કના એટર્ની જનરલે ઇન્ટેલની વિરુદ્ધમાં અવિશ્વાસનો કાનૂનીદાવો કર્યો હતો, જેમાં કંપનીએ કમ્પ્યૂટર માઇક્રોપ્રોસેસર્સ માટે બજાર પર પ્રભુત્વ ધરાવવા માટે "ગેરકાયદે ધમકીઓ અને ઠગાઇ"નો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. 12 નવેમ્બર 2009ના રોજ એએમડીએ(AMD) 1.25 મિલિયન ડોલરના બદલામાં ઇન્ટેલની સામે અવિશ્વાસનો કાનૂની દાવો પડતો મૂકવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. <ref name="settled"></ref> બન્ને ચિપ ઉત્પાદકો દ્વારા પ્રસારિત કરવામાં આવેલી સંયુક્ત અખબારી યાદીમાં જણાવ્યું હતું કે "બન્ને કંપનીઓ વચ્ચે ભૂતકાળમાં ભલે સારો સંબંધ નહોતો, પણ આ કરાર કાનૂની વિવાદનો અંત આણે છે અને બંને કંપનીઓને પોતાના પ્રોડ્ક્ટ શોધ અને વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં સહાય કરે છે." <ref>{{Cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/2009/20091112corp_a.htm?cid=rss-90004-c1-245235 |title=AMD and Intel Announce Settlement of All Antitrust and IP Disputes |publisher=Intel.com |date= |access-date=2010-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.amd.com/us/press-releases/Pages/amd-press-release-2009nov12.aspx |title=AMD and Intel Announce Settlement of All Antitrust and IP Disputes |publisher=Amd.com |date= |access-date=2010-07-29}}</ref> ===નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રતિસ્પર્ધા-વિરોધી આરોપો=== {{See also|AMD v. Intel}} ====જાપાન==== 2005માં સ્થાનિક ફેર ટ્રેડ કમિશને ઇન્ટેલે જાપાનીઝ એન્ટીમોનોપોલી એક્ટનું ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું. કમિશને ઇન્ટેલને એએમડી વિરુદ્ધ ભેદભાવ કરતાં ડિસ્કાઉન્ટને રદ કરવાનો હુકમ આપ્યો હતો. અદાલતી કાર્યવાહી ટાળવા માટે ઇન્ટેલે હુકમનું પાલન કરવાની સંમતિ દર્શાવી હતી.<ref>{{Cite news|title=EU files new competition charges against Intel|url=http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718?pageNumber=3&virtualBrandChannel=0|work=Reuters|date=2008-07-17|access-date=2011-06-24|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122419/http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718?pageNumber=3&virtualBrandChannel=0|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.marketwatch.com/news/story/europe-files-more-antitrust-complaints/story.aspx?guid={6B204911-970B-468B-9E40-09787DDB4345}&amp;dist=msr_4 Europe files more antitrust complaints against Intel – MarketWatch]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/06/20/business/wbjoe21.php |title=લૂંટી લેવાની કિંમત અથવા જૂની ઢબની સ્પર્ધા? – ઇન્ટરનેશનલ હેરાલ્ડ ટ્રિબ્યૂન |access-date=2008-06-23 |archive-date=2008-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623183211/http://www.iht.com/articles/2008/06/20/business/wbjoe21.php |url-status=live }}</ref><ref>[http://news.cnet.com/Intel-to-abide-by-Japan-FTC-recommendations/2100-1014_3-5649589.html ઇન્ટેલે જાપાન એફટીસી(FTC) ભલામણોને બંધનકર્તા રહેવું પડશે – CNET News.com]</ref> ====યુરોપીય સંઘ==== જુલાઇ 2007માં યુરોપિયન કમિશને ઇન્ટેલ પર, મોટે ભાગે એએમડી વિરુદ્ધ, પ્રતિસ્પર્ધા-વિરોધી પદ્ધતિઓ અંગે આરોપ મૂક્યો હતો.<ref name="Europa Memo 2007-07-27">{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Competition: Commission confirms sending of Statement of Objections to Intel |date=2007-07-27 |publisher= |url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/07/314& |work=Official website of the [[European Union]] |pages= |access-date=2007-07-28}}</ref> ભૂતકાળમાં 2003માં જોઇએ તો વિવિધ આરોપોમાં, ઇન્ટેલ દ્વારા તેમની મોટા ભાગની કે તમામ ચિપ્સ ખરીદવા માટે કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને પસંદગીનો ભાવ આપવો, એએમડી ચિપ્સનો ઉપયોગ કરીને કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને બજારમાં મૂકવામાં વિલંબ કરવા કે રદ કરવા માટે ચૂકવણી કરવી, અને સરકારી અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને નિયત કરતાં પણ ઓછી કિંમતે ચિપ્સ પૂરી પાડવી તેનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Reuters 2007-07-27">{{Cite news|first=David |last=Lawsky |coauthors= |title=UPDATE 4-EU says Intel tried to squeeze out Advanced Micro Devices|date=2007-07-27 |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/governmentFilingsNews/idUSL2783620520070727?sp=true |work=reuters.com |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}</ref> ઇન્ટેલે પોતાના પ્રતિભાવમાં દર્શાવ્યું હતું કે તમામ આરોપો ઉપજાવી કાઢેલા છે અને ઊલટાનું ઉપભોક્તાલક્ષી બજાર વર્તણૂકને યોગ્ય ઠરાવે છે.<ref name="BBC Intel 2007-07-27"></ref> સામાન્ય સલાહકાર બ્રુસ સેવેલે એવો પ્રતિભાવ આપ્યો હતો કે કમિશને કિંમત અને ઉત્પાદકીય કિંમતોની દ્રષ્ટિએ વાસ્તવિક ધારણાઓને સમજવામાં ભૂલ કરી છે.<ref name="Reuters 2007-07-27 (2)">{{Cite news|first=David |last=Lawsky |coauthors= |title=Intel says EU made errors in antitrust charges |date=2007-07-27 |url=http://www.reuters.com/article/technology-media-telco-SP/idUSL2788098920070727?sp=true |work=[[Reuters]] |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}</ref> ફેબ્રુઆરી 2008માં, ઇન્ટેલે જણાવ્યું હતું કે તેની મુનિકમાં આવેલી ઓફિસ પર યુરોપીયન સંઘ નિયમનકર્તાઓ દ્વારા દરોડો પાડવામાં આવ્યો છે. ઇન્ટેલે એવો અહેવાલ આપ્યો હતો કે તે તપાસકર્તાઓને સહકાર આપી રહી હતી. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7241022.stm |date=2008-02-12 |access-date=2008-02-12 |publisher=BBC News |title=EU regulator raids Intel offices}}</ref> જો સ્પર્ધાને ગૂંગળાવવામાં દોષી પુરવાર થાય તો ઇન્ટેલને તેની વાર્ષિક આવકના 10 ટકા જેટલો દંડ ભરવાનો સામનો કરવો પડે તેમ હતો.<ref name="BBC Intel 2007-07-27">{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=EU outlines Intel 'market abuse' |date=2007-07-27 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6918975.stm |work=[[BBC News]] |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}</ref> ત્યાર બાદ એએમડીએ આ આરોપોને વેગ આપતી વેબસાઇટ શરૂ કરી હતી. <ref>{{Cite news |first=Peter |last=Clarke |coauthors= |title=AMD sets up website to tell "the truth about Intel" |date=2007-08-08 |publisher=CMP Media LLC |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201303681 |work=eetimes.com |pages= |access-date=2007-08-09 |language= |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926220601/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201303681 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://breakfree.amd.com/en-us/default.aspx |title=AMD Break Free |access-date=2007-08-09 |date=2007-07-31 |work=breakfree.amd.com |publisher=Advanced Micro Devices, Inc |archive-date=2007-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070731232711/http://breakfree.amd.com/en-us/default.aspx |url-status=dead }}</ref> જૂન 2008માં, યુરોપિયન સંઘે ઇન્ટેલ સામે નવા આરોપો ફાઇલ કર્યા હતા.<ref>{{Cite news|title=EU files new competition charges against Intel|url=http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718|work=[[Reuters]]|date=2008-07-17|access-date=2008-09-10|first=Pete|last=Harrison|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204062439/http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718|url-status=dead}}</ref> મે 2009માં ઇયુને ઇન્ટેલ સ્પર્ધા-વિરોધી પદ્ધતિઓમાં સામેલ હોવાનું જણાયું હતું અને તેના પરિણામે ઇન્ટેલને €1.06 અબજ (પાઉન્ડ) ($1.44 અબજ (ડોલર)), જેટલી વિક્રમી રકમનો દંડ કર્યો હતો. ઇન્ટેલ કંપનીઓને પોતાની પ્રોડક્ટમાં સંપૂર્ણપણે ઇન્ટેલની ચિપ્સ જ વાપરવા માટે ચૂકવણી કરતી હોવાનું પણ માલૂમ પડ્યું હતું તેમાં એસર, ડેલ, એચપી, લિનોવો અને એનઇસીનો સમાવેશ થાય છે,<ref name="fine"></ref> અને તેથી એએમડી સહિતની અન્ય કંપનીઓને નુકસાન પહોચ્યું હતું.<ref name="fine">{{Cite news|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1897913,00.html|title=The Chips Are Down: Intel's $1.45 Billion Fine|date=May 13, 2009|publisher=TIME|access-date=2009-05-13|archive-date=2009-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090516170330/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1897913,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/745&amp;format=HTML&amp;aged=0&amp;language=EN&amp;guiLanguage=en "અવિશ્વાસ: અગ્રણી સ્થિતિનો દુરુપયોગ કરવા બદલ કમિશને ઇન્ટેલ પર 1.06 અબજ પાઉન્ડનો દંડ લાદ્યો હતો; ઇન્ટેલને ગેરકાયદે કામકાજો સ્થગિત કરવાના હુકમો આપવામાં આવ્યા હતા", સંદર્ભ: IP/09/745, તારીખ: 13 મે 2009]</ref><ref>નીલી ક્રોએસ, [http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/09/241&amp;format=HTML&amp;aged=0&amp;language=EN&amp;guiLanguage=en "કમિશન ઇન્ટેલ સામે અવિશ્વાસના પગલાં લે છે", અખબારી પરિષદમાં પ્રારંભિક નોંધ, બ્રશેલ્સ, 13 મે, 2009]</ref> યુરોપીયન કમિશને જણાવ્યું હતું કે ઇન્ટેલે કમ્પ્યૂટર ચિપ બજારમાંથી સ્પર્ધકોને બહાર રાખવા માટે ઇરાદાપૂર્વક કામગીરી કરી છે અને આવું કરવાથી તેણે "યુરોપિયન સંઘના અવિશ્વાસના નિયમોનો ગંભીર અને કાયમી ધોરણે ભંગ કર્યો છે".<ref name="fine"></ref> આ દંડ ઉપરાંત, ઇન્ટેલને તાત્કાલિક ધોરણે તમામ ગેરકાયદે પદ્ધતિઓ બંધ કરી કરી દેવાનો આદેશ અપાયો હતો.<ref name="fine"></ref> ઇન્ટેલે દર્શાવ્યું હતં કે તે કમિશનના ચુકાદા સામે અરજી કરશે.<ref name="fine"></ref> ====દક્ષિણ કોરિયા==== સપ્ટેમ્બર 2007માં, દક્ષિણ કોરિયાના નિયમનકારોએ ઇન્ટેલ પર અવિશ્વાસનો કાયદો તોડ્યો હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. જ્યારે અધિકારીઓએ ઇન્ટેલની દક્ષિણ કોરિયાની ઓફિસો પર દરોડો પાડતા ફેબ્રુઆરી 2006માં તપાસનો પ્રારંભ થયો હતો. જો દોષી જણાય તો કંપનીને તેના વાર્ષિક વેચાણના 3 ટકા સુધીના દંડનું જોખમ હતું. <ref name="iht 2007-09-11">{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Intel facing antitrust complaint in Korea |date=2007-09-11 |agency=[[Bloomberg News]], [[The Associated Press]] |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://www.iht.com/articles/2007/09/11/business/chip.php?WT.mc_id=atomtechnology |work=[[International Herald Tribune]] |pages= |access-date=2007-09-13 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220231301/http://www.iht.com/articles/2007/09/11/business/chip.php?WT.mc_id=atomtechnology |archive-date=2008-02-20 |url-status=dead }}</ref> જૂન 2008માં, ફેર ટ્રેડ કમિશને ઇન્ટેલને પોતાની અગ્રણી સ્થિતિનો લાભ ઉઠાવતા એએમડી પાસેથી પ્રોડક્ટો નહીં ખરીદવાની શરતે કોરીયન પીસી(PC) ઉત્પાદકોને મોટા વળતરની ઓફર કરવા બદલ ઇન્ટેલને $25.5 મિલિયન (ડોલર) ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.<ref name="MarketWatch 2008-06-05">{{Cite news|first=Benjamin |last=Pimentel|coauthors= |title=Intel fined $25.5 million by South Korea |date=2008-06-05 |publisher=[[MarketWatch]] |url=http://www.marketwatch.com/news/story/intel-fined-255-million-south/story.aspx?guid={5E548C55-0A59-47BA-8910-96F61A8C23E0}&dist=msr_2 |work=marketwatch.com |pages= |access-date=2008-07-05 |language=}}</ref> ====અમેરિકા==== કંપનીએ તેના માઇક્રોપ્રોસેસર્સની કિંમત અને વેચાણમાં અવિશ્વાસના કાયદાનો ભંગ કર્યો છે કે કેમ તે અંગે ન્યૂ યોર્કે જાન્યુઆરી 2008માં તપાસ આરંભી હતી.<ref>{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/01/10/technology/10cnd-chip.html?_r=4&ref=technology&oref=slogin&oref=slogin&oref=slogin&oref=slogin | work=The New York Times | title=Intel Gets New York Subpoena in Antitrust Inquiry | first=Nicholas | last=Confessore | date=2008-01-10 | access-date=2010-05-05}}</ref> જૂન 2008માં ફેડરલ ટ્રેડ કમિશને પણ કેસમાં અવિશ્વાસની તપાસ શરૂ કરી હતી.<ref>{{Cite news|title=In Turnabout, Antitrust Unit Looks at Intel|url=http://www.nytimes.com/2008/06/07/technology/07chip.html?_r=1&partner=rssnyt&emc=rss&oref=slogin|work=[[The New York Times]]|date=2008-06-07|access-date=2008-12-31 | first=Stephen | last=Labaton}}</ref> ડિસેમ્બર 2009માં એફટીસી(FTC)એ જાહેરાત કરી હતી કે તે સપ્ટેમ્બર 2010માં ઇન્ટેલ સામે વહીવટીય કાર્યવાહીનો પ્રારંભ કરશે.<ref>{{Cite web|url=http://ftc.gov/opa/2009/12/intel.shtm |title=FTC Challenges Intel's Dominance of Worldwide Microprocessor Markets |publisher=Ftc.gov |date=2009-12-16 |access-date=2010-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20091217-712217.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2010-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118015722/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20091217-712217.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.ftc.gov/os/adjpro/d9341/091216intelcmpt.pdf</ref><ref>{{Cite web|last=King |first=Ian |url=http://www.businessweek.com/technology/content/dec2009/tc20091216_885383.htm |title=FTC Wants Intel to Repent, Not Pay Up |publisher=BusinessWeek |date=2009-12-16 |access-date=2010-07-29}}</ref> નવેમ્બર 2009માં, બે વર્ષની તપાસને પગલે, ન્યૂ યોર્ક એટર્ની જનરલ એન્ડ્રુ ક્યુઓમો ઇન્ટેલ સામે ફરિયાદ કરી હતી, જેમાં તેની સામે લાંચ અને બળજબરી આરોપ મૂકીને એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ઇન્ટેલે તેના હરીફોની તુલનામાં તેમની ચિપ્સ ખરીદવા માટે કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને લાંચ આપી હતી અને જો કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકો તેના સ્પર્ધકો સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા હોવાનું દેખાશે તો આ ચૂકવણી પાછી ખેંચી લેશે. ઇન્ટેલે આ દાવાઓ નકારી કાઢ્યા હતા.<ref>{{Cite news|title=Intel in threats and bribery suit|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8343179.stm|work=[[BBC News]]|date=2009-11-04|access-date=2009-12-18}}</ref> 22 જુલાઇ 2010ના રોજ, ડેલે યુ.એસ. સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેંજ કમિશન (એસઇસી-SEC) સાથે યોગ્ય રીતે રોકાણકારો સમક્ષ હિસાબી માહિતી જાહેર નહીં કરવા બદલ દંડ તરીકે 100 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણી અંગે સંમતિ દર્શાવી હતી. ખાસ કરીને એસઇસીએ(SEC) એવો આરોપ મૂક્યો હતો કે 2002થી 2006 સુધી એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસીસ દ્વારા ઉત્પાદિત ચિપ્સનો ઉપયોગ નહીં કરવાના બદલામાં, ડેલનો ઇન્ટેલ સાથે વળતર પ્રાપ્ત કરવાનો કરાર હતો. આ નોંધપાત્ર વળતરોની જાહેરાત રોકાણકારો સમક્ષ કરવામાં આવી ન હતી, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કંપનીની નાણાકીય કામગીરી સંબંધિત રોકાણકારોની ધારણાઓને પહોંચી વળવાની સહાય માટે કરવામાં આવ્યો હતો; એસઇસી(SEC)એ જણાવ્યું હતું કે 2007ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આવી રકમનો ડેલની કામગીરી આવકમાં 70 ટકા હિસ્સો હતો. આખરે ડેલે એએમડી(AMD)ને 2006માં બીજા સપ્લાયર તરીકે સ્વીકારી લીધી હતી અને પરિણામે ઇન્ટેલે વળતરો અટકાવી દીધા હતા, તેના કારણે ડેલની નાણાંકીય કામગીરીમાં ઘટાડો થયો હતો.<ref> {{Cite news | last = Gibb | first = Gordon | coauthors = | title = Dell Agrees to $100 in Penalties to Settle SEC Accounting Fraud Charges | newspaper = | location = | publisher = LawyersandSettlements.com | date = 2010-07-24 | url = http://www.lawyersandsettlements.com/articles/14615/business-fraud-unfair-accounting-dell.html | access-date = 2010-07-25}}</ref><ref> {{Cite news | last = Krantz | first = Matt | coauthors = Swartz, Jon | title = Dell settles SEC charges of fraudulent accounting | newspaper = [[USA Today]] | location = | publisher = | date = 2010-07-24 | url = http://www.usatoday.com/money/industries/technology/2010-07-22-dell-sec-settlement_N.htm | access-date = 2010-07-25}} </ref><ref>{{Cite news | first = Kevin | last = Reed | title = Dell pays $100m penalty to settle accounting fraud charges | url = http://www.accountancyage.com/accountancyage/news/2266948/dell-pays-100m-penalty-settle | work = [[Accountancy Age]] | date = 2010-07-23 | access-date = 2010-07-25 | archive-date = 2010-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100725104512/http://www.accountancyage.com/accountancyage/news/2266948/dell-pays-100m-penalty-settle | url-status = dead }}</ref> ==આ પણ જોશો== {{Portal box|San Francisco Bay Area|Companies}} * એએસસીઆઇ રેડ (ASCI Red) * એટીઆઇ(ATI) ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસીંગ યુનિટ્સની તુલના * ન્વિદિયા ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસીંગ યુનિટ્સની તુલના * સિરીક્સ * એન્જિનીયરીંગ નમૂનો (સીપીયુ-CPU) * બીલ ગાયેડ * ઇન્ટેલ જીએમએ(GMA) (ગ્રાફિક્સ મિડીયા એક્સેલરેટર) * ઇન્ટેલ મ્યુઝિયમ * ઇન્ટેલ સાયન્સ ટેલેન્ટ સર્ચ (ઇન્ટેલ વિજ્ઞાન પ્રતિભા શોધ) * ઇન્ટેલ સોફ્ટવેર નેટવર્ક (આઇએસએન-ISN) * જસ્ટીન રેટનર * ઇન્ટેલ કોર્સની યાદી * ઇન્ટેલ માઇક્રોપ્રોસેસર્સની યાદી *વર્ષ મુજબ સેમિકન્ડક્ટર્સ વેચાણ અગ્રણીઓ * વિન્ટેલ ==સંદર્ભો== {{Reflist|colwidth=30em}} ==બાહ્ય લિંક્સ== {{Commons category|Intel}} * [http://www.intel.com/ ઇન્ટેલ સત્તાવાર વેબસાઇટ] * {{dmoz|Computers/Companies/Product_Support/Intel}} * [http://software.intel.com/en-us/ ઇન્ટેલ સોફ્ટવેર નેટવર્ક] '''વિડીયો ક્લિપ્સ''' * [http://www.youtube.com/user/channelintel ઇન્ટેલ યૂટ્યૂબ ચેનલ] {{Finance links |name = INTEL CORP. |symbol = INTC |sec_cik = 50863 |hoovers = 13787 }} {{Coord|37|23|16.54|N|121|57|48.74|W|type:landmark|display=title}} {{Intel technology}} {{Intel processors}} {{Solid-state Drive}} {{Dow Jones Industrial Average companies}} {{NASDAQ-100}} {{Open Handset Alliance Members}} [[Category:સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા સ્થિત કંપનીઓ]] [[Category:1968માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[Category:બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ]] [[Category:મધરબોર્ડને લગતી કંપનીઓ]] [[Category:ઇન્ટેલ]] [[Category:સેમિકન્ડક્ટર્સને લગતી કંપનીઓ]] [[Category:નેટબુક નિર્માતાઓ]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] 4z7it8yaq9rrj5fxyxsjfjfsek7zoiw 3 126285 901289 890853 2026-06-01T20:12:39Z EmausBot 4503 Fixing double redirect from [[સભ્યની ચર્ચા:Forest-sky130]] to [[સભ્યની ચર્ચા:Benotao]] 901289 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Benotao]] icp3neitku96rkizeqhx5p6nfsamhce 0 137108 901287 835434 2026-06-01T18:55:29Z Nizil Shah 955 /* */ 901287 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = વીજળી ઘર | native_name = | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = Electricity House Ahmedabad 1.jpg | image_size = | image_alt = <!-- or | alt = --> | image_caption = | alternate_names = ઇલેક્ટ્રિસિટી હાઉસ | building_type = કચેરી ઈમારત | architectural_style = આર્ટ ડેકો | classification = | location = | address = રિલીફ રોડ | location_city = [[અમદાવાદ]] | location_country = [[ભારત]] | coordinates = {{coord|23.02627366|72.58158728|display=inline}} | owner = ટોરેન્ટ પાવર | material = ઈંટો અને કોંક્રિટ | architect = ક્લાઉડ બૅટલી }} '''વીજળી ઘર''' અથવા '''ઇલેક્ટ્રિસિટી હાઉસ''' [[અમદાવાદ]]ના રિલીફ રોડ ખાતે આવેલી ''આર્ટ ડેકો'' વાસ્તુશૈલીની એક ઓફિસ બિલ્ડિંગ છે. તેનું નિર્માણ અંગ્રેજ સ્થપતિ ક્લાઉડ બેટલી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. == ઇતિહાસ == આ ઇમારત અમદાવાદ ઇલેક્ટ્રિસિટી કંપની (AEC)નું વડું મથક હતું. વર્તમાનમાં તે ''ટોરેન્ટ પાવર''ની ઓફિસ છે જે શહેરમાં વીજળીનું વિતરણ કરે છે. == વાસ્તુશૈલી == વિજળી ઘર એ આર્ટ ડેકો વાસ્તુશૈલીની ઇમારત છે જે ક્લાઉડ બૅટલી દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.<ref>{{Cite web|last=Patel 'Setu'|first=Manek|title=Colonial Architecture|url=http://www.welcometoahmedabad.com/126/colonial-architecture.html|url-status=live|access-date=2021-04-18|website=Welcome To Ahmedabad}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharucha|first=Percy|date=2019-06-23|title=Ahmedabad: Legacy in stone|url=https://www.nationalheraldindia.com/art/ahmedabad-legacy-in-stone|access-date=2021-04-18|website=National Herald|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pandya|first=Yatin|date=2013-01-07|title=Ahmedabad: Where masters crafted their dreams|url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-ahmedabad-where-masters-crafted-their-dreams-1786534|access-date=2021-04-18|website=DNA India|language=en}}</ref> == ચિત્રદીર્ઘા == <gallery> File:Ahmedabad-VijaliGhar.jpg|ચાર રસ્તા પર સ્થિત વિજળી ઘર File:Electricity House,Laldarwaja.JPG|ઈમારતનો ખૂણો File:Electricity House Ahmedabad.jpg|ગુજરાતી નામકરણ File:Electricity House Ahmedabad 2.jpg|અંગ્રેજી નામકરણ </gallery> == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદ ટાઉન હોલ]] * [[મા. જે. પુસ્તકાલય]] == સંદર્ભ == {{reflist}} {{commonscat}} {{ઢાંચો:અમદાવાદ શહેર}} [[શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરનાં સ્થાપત્યો]] jr02hgnsb24iw5jwdm0lrepuu1xtf94 901291 901287 2026-06-01T21:17:48Z Dsvyas 561 901291 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = વીજળી ઘર | native_name = | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = Electricity House Ahmedabad 1.jpg | image_size = | image_alt = <!-- or | alt = --> | image_caption = | alternate_names = ઇલેક્ટ્રિસિટી હાઉસ | building_type = કચેરી ઈમારત | architectural_style = આર્ટ ડેકો | classification = | location = | address = રિલીફ રોડ | location_city = [[અમદાવાદ]] | location_country = [[ભારત]] | coordinates = {{coord|23.02627366|72.58158728|display=inline}} | owner = ટોરેન્ટ પાવર | material = ઈંટો અને કોંક્રિટ | architect = ક્લાઉડ બૅટલી }} '''વીજળી ઘર''' અથવા '''ઇલેક્ટ્રિસિટી હાઉસ''' [[અમદાવાદ]]ના રિલીફ રોડ ખાતે આવેલી 'આર્ટ ડેકો' વાસ્તુશૈલીનું એક ઓફિસનું મકાન છે, તેનું નિર્માણ અંગ્રેજ સ્થપતિ ક્લાઉડ બેટલીએ કર્યું હતું. == ઇતિહાસ == આ ઇમારત અમદાવાદ ઇલેક્ટ્રિસિટી કંપની (AEC)નું વડું મથક હતું. વર્તમાનમાં તે ટોરેન્ટ પાવરની ઓફિસ છે જે શહેરમાં વીજળીનું વિતરણ કરે છે. == વાસ્તુશૈલી == વિજળી ઘર એ આર્ટ ડેકો વાસ્તુશૈલીની ઇમારત છે જે ક્લાઉડ બૅટલી દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.<ref>{{Cite web|last=Patel 'Setu'|first=Manek|title=Colonial Architecture|url=http://www.welcometoahmedabad.com/126/colonial-architecture.html|url-status=live|access-date=2021-04-18|website=Welcome To Ahmedabad}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharucha|first=Percy|date=2019-06-23|title=Ahmedabad: Legacy in stone|url=https://www.nationalheraldindia.com/art/ahmedabad-legacy-in-stone|access-date=2021-04-18|website=National Herald|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pandya|first=Yatin|date=2013-01-07|title=Ahmedabad: Where masters crafted their dreams|url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-ahmedabad-where-masters-crafted-their-dreams-1786534|access-date=2021-04-18|website=DNA India|language=en}}</ref> == ચિત્રદીર્ઘા == <gallery> File:Ahmedabad-VijaliGhar.jpg|ચાર રસ્તા પર સ્થિત વિજળી ઘર File:Electricity House,Laldarwaja.JPG|ઈમારતનો ખૂણો File:Electricity House Ahmedabad.jpg|ગુજરાતી નામકરણ File:Electricity House Ahmedabad 2.jpg|અંગ્રેજી નામકરણ </gallery> == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદ ટાઉન હોલ]] * [[મા. જે. પુસ્તકાલય]] == સંદર્ભ == {{reflist}} {{commonscat}} {{ઢાંચો:અમદાવાદ શહેર}} [[શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરનાં સ્થાપત્યો]] jef05sf3g3m7nhmwcd52svtx9bwqvj1 3 146814 901288 890854 2026-06-01T20:12:29Z EmausBot 4503 Fixing double redirect from [[સભ્યની ચર્ચા:Forest-sky130]] to [[સભ્યની ચર્ચા:Benotao]] 901288 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Benotao]] icp3neitku96rkizeqhx5p6nfsamhce 3 152042 901290 890791 2026-06-01T20:12:49Z EmausBot 4503 Fixing double redirect from [[સભ્યની ચર્ચા:Forest-sky130]] to [[સભ્યની ચર્ચા:Benotao]] 901290 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Benotao]] icp3neitku96rkizeqhx5p6nfsamhce 2 152991 901293 895776 2026-06-01T23:22:59Z PK2 56380 add sandbox pages for new Wikipedia editions 901293 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ Pages I have in my sandbox |- | &nbsp; |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My sandbox pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2/ملعب|/sandbox]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2/Kokwetcitasinahikan|/sandbox]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2/Qaralama|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2/খেলাঘর|/sandbox]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2/proves|/sandbox]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2/خۆڵەپەتانێ|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2/Pískoviště|/sandbox]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2/Pwll Tywod|/sandbox]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2/πρόχειρο|/sandbox]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2/provejo|/sandbox]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2/Taller|/sandbox]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2/Proba orria|/sandbox]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2/obraol|/sandbox]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2/صفحه تمرین|/sandbox]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2/Brouillon|/sandbox]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2/Clár Dubh|/sandbox]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2/proiogpan|/sandbox]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2/טיוטה|/sandbox]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2/próbalap|/sandbox]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2/Ավազարկղ|/sandbox]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2/Սեւագրութիւն|/sandbox]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2/pagipadasan|/sandbox]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2/sandkassi|/sandbox]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2/Sandbox|/sandbox]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2/bak wedhi|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2/qaralama|/sandbox]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2/зертхана|/sandbox]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|/sandbox]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2/연습장|/sandbox]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2/ceribandin|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2/Harenarium|/sandbox]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2/Kutí de prova|/sandbox]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2/juodraštis|/sandbox]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2/Smilšu kaste|/sandbox]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2/bak kasiak|/sandbox]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2/Kotak pasir|/sandbox]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2/Kladblok|/sandbox]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2/ପରଖଘର|/sandbox]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2/ਕੱਚਾ ਖ਼ਾਕਾ|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2/brudnopis|/sandbox]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2/ازمون‌مخ|/sandbox]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2/teste|/sandbox]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2/Черновик|/sandbox]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2/प्रयोगपृष्ठम्|/sandbox]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2/مشق پٽي|/sandbox]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2/igralište|/sandbox]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2/pieskovisko|/sandbox]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2/Bacaadka|/sandbox]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2/песак|/sandbox]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2/sandlåda|/sandbox]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2/ukurasa wa majaribio|/sandbox]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2/மணல்தொட்டி|/sandbox]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2/ಕಲ್ಪುನ ಕಳ|/sandbox]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2/ప్రయోగశాల|/sandbox]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2/Сиёҳнавис|/sandbox]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2/ทดลองเขียน|/sandbox]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2/burador|/sandbox]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2/deneme tahtası|/sandbox]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2/Чернетка|/sandbox]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2/تختۂ مشق|/sandbox]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2/qumloq|/sandbox]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2/nháp|/sandbox]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2/沙盒|/sandbox]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} lqv4jf4ytbpqgk0b4c59pskg40l4i1p 3 154542 901282 2026-06-01T16:10:17Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 901282 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=સમા રસીધ}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૪૦, ૧ જૂન ૨૦૨૬ (IST) nd2bwwis0gytgc136050ee4jdsjzx9d 3 154543 901294 2026-06-02T03:54:13Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 901294 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Satis thakor}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૯:૨૪, ૨ જૂન ૨૦૨૬ (IST) dg1m2u3qj4fktvlo8xsu71h63hda2np